P. 1
Migne. Patrologiae cursus completus : Series latina. 1800. Volume 23.

Migne. Patrologiae cursus completus : Series latina. 1800. Volume 23.

|Views: 266|Likes:
Sancti Eusebii Hieronymi stridonensis presbyteri Opera omnia (1865)


Author: Jerome, Saint, d. 419 or 20
Volume: 2-3
Publisher: Parisiis : apud Garnier fratres
Language: Latin
Call number: ALV-0033
Digitizing sponsor: University of Toronto
Book contributor: PIMS - University of Toronto
Collection: pimslibrary; toronto
Notes: -no TOC -narrow margins

Description

At head of title: Traditio catholica. SæculuV. Annus 420
Vols.4, 8-11 have imprint: [Parisiis] apud J.P.Migne
Vol. 1, 1877; v. 2/3, 1883; v.4, 9-11, 1865; v. 5/6-7, 1884; v. 8, 1866
Series title varies slightly
In double columns
In the preparation of the Benedictine edition (Paris, 1693-1706) Jean Martianay had the assistance of Antoine Pouget, who died after the publication of v. 1
The second "Verona" edition, from which this is reprinted, was published in Venice, 1772-1776
Sancti Eusebii Hieronymi stridonensis presbyteri Opera omnia (1865)


Author: Jerome, Saint, d. 419 or 20
Volume: 2-3
Publisher: Parisiis : apud Garnier fratres
Language: Latin
Call number: ALV-0033
Digitizing sponsor: University of Toronto
Book contributor: PIMS - University of Toronto
Collection: pimslibrary; toronto
Notes: -no TOC -narrow margins

Description

At head of title: Traditio catholica. SæculuV. Annus 420
Vols.4, 8-11 have imprint: [Parisiis] apud J.P.Migne
Vol. 1, 1877; v. 2/3, 1883; v.4, 9-11, 1865; v. 5/6-7, 1884; v. 8, 1866
Series title varies slightly
In double columns
In the preparation of the Benedictine edition (Paris, 1693-1706) Jean Martianay had the assistance of Antoine Pouget, who died after the publication of v. 1
The second "Verona" edition, from which this is reprinted, was published in Venice, 1772-1776

More info:

Published by: Patrologia Latina, Graeca et Orientalis on Jul 02, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/10/2013

pdf

text

original

Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/sanctieusebiihie02jero

\\v>

^g o^ Mediaevaj

^4

LIBRARY
^oronto.
OnV^^'^'*

,

PATROLOGI^
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVEKSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMMM SS. PATRtll, DOGTORUM

SCIIIPTORHMOUE ECCLESIASTiCOilU!!,

SIVE LATINORUM, SIVK GRvCGORUM,

QUl AD .£V0 ArOSTOLICO AD TEMrORA li\yOCF\Tl! Ill [ANSO 1^216) PRO LATlMS Gli.ECIS FLOliUEIiUNT : ET COSCILII FLOliE\TISl (.liV.V. Ui9)

mo

RECUSIO CIIROiVOLOGIGA
OMNIUM
QO.f;

EXSTITERE MONUMENTOKUM CATIIOLIG.E TR VDITIONIS PER QUINDECIM PRIOR.A
ECCLESIiE SiECULA,

nrXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTBR SE CUMQUE NONNULI.IS CODICIBUS MANUSCRIPTIS C0LLATA3, PERQUAM DILinKNT»R castioata; dissertationibus, commentahiis, variisque lectionibus continenter illustrata; oMNinua tPKRIBUS POST AUPLISSIMAS EDITIONES QU.« TRIBUS NOVISSIMIS S.«CUHS DEBE.NTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUGTORES ALIGUJUS HOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET T1TULI3 SINGULARUM PAGINARUM UARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBII3, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFIGATA
j

;

;

i/OvIZNTIS KT AMPLIUS LOGUPLETATA INDIGIBUS AUCTORUM SIGUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, STATtSTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE HELIGIONIS PUNGTUM, DOGMATIGUM, MORALE, LITUR-

aiCUU, CANONICUM, DISGIPLIN APE. HISTORIGUM, KT GUNGTA ALIA SINE ULLA EXGEPTIONE SED PR.ESERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIPUS, ALTERO SCILIGET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVK PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, INTUITU GONSPICIATUR SGRIPSERIT, UNO IN QUODLIBET THEMA ALTERO SCRIPTUR.<'E SACR/E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRE3 ET IN QUIBU3 OPERUM SUORUM L0CI3 SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SGRIPTUR.« VERSU3, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT:
; ;

IDITIO ACCUBATIS3IMA,

C^TERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUH CHARAGTERUM NITIDITAS CHART.K QUALITAS, INTEGRITAS TKXTUS, PERFEGTIO CORRECTIONIS, OPERUM REGUSORUM TUM VARIKTAS, TUU NUMERU3, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI^ DEGURSU CONSTANTKR SIMILIS, PRETII KXIGUITAS, PR/ESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGIGA SEXCBNTORUM FRAGMENTORUM OPUSGULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIG SPARSORUM, PRI.MUM AUTKM IN N03TRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MS3. AD OMNES ..CTATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES LATINA,
IN

QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIJ: LATIN^ A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM IIL

AGGURANTE
£IVE

X-P.

MIGNE,
ECCLESIASTIC/E

Bibliolhecse Cleri aniver<«{e,

CURSUUM COMPLETORUM

IN

SINGULOS SCIENTI^

RAWOS

EDITORR.

PATROLOGIM LATINjE TOMUS

XXIll'

S.

EUSERIUS IIIERONYMUS

PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORKS RT
IN VIA

.I.-P.

MICNE SUCCESSORES
l)U

DJCTA-

AVENUE DU MAINE,

189,

OLIJl

CHAUSSI^E

MAINK,

127.

1883

Clichy.

Ex

typis

PAUL DUPONT,

via dicta Bac-d'AsniferbS,

1-S.

47.7.83.

IWt INSIJTUTE CF KEDIAEVAL STUDiES
10

ELWSLEY PLACE
5,

TORONTO

CA.^^ADA,

DEC

5 1931

.3023

TRADITIO CATHOLIGA.
SA-CULDI
\.

AMiyUS

4->0

SANCTI EUSEBil

HIERONYMl
STRIDONENSIS PRESBYTERI

OPERA OMNIA,
POST MONACIIORUM ORDINIS
S.

RENEDICTi E CONGREGATIONE

S.

MAURI

SED POTISSIMUM D JOANNIS MARTiAN>CI
RKCK.NSIOXEM

DENUO AD MANUSCRIPTOS ROMANOS, AMBROSIANOS, VERONENSES ET MULTOS ALIOS,
NHC NON AD OMNES EDITIONES GALLICAS ET EXTERAS GASTIGATA,
PLURIMIS ANTEA OMNINO INEDITIS MONUMENTIS
ALIISQUE S.

DOCTORIS LUCUBRATIONIBUS SEORSIM TANTUM VULGATIS AUCTA,
NOTIS ET OBSERVATIONIBUS ILLUSTRATA,
STIDIO KT I.ABORE

VALLARSII ET MAFF/EII VERON/E PRESBYTERORUM,
EDITIO PARISIORUM NOVISSIMA, JUXTA SECUNDAM AB IPSIS VERONENSIRUS ITERATIS CURIS RESENSITAM TYPIS REPETITA,

ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE
SIVE

J.-P.

MIGNE,

BIBLIOTHEC.%: CLERI UI\IVERS;E,

CURSUIM COMPLETORUM

IN

SINGULOS SCIENTI/E ECCLESIASTIC/E RAMOS EDITORE

TOMUS SECUNDUS

PARISIIS
APUD GARNIEH FRATRES, EUITOHP:S ET J.-P. MIGNE SUGGESSORES, IN VIA IJICTA AVEMUE DU MAINE, OLIM CIIAUSSEE DU MAINE, 127.
181),

1883

TRADITIO
SJECULUM

CATHOLICA.
V.

ANNUS

420

ELENCRUS
AUCTORUM ET OPERUM
QUI SN

HAC TOMI

XXIII

PARTE

I

COTINENTUR.

S.

EUSEBIUS HIERONYMUS, STRIDONENSIS PRESBYTER.
i

Vallarsii Pr.€:fatio.
SCRIPTA.
Vita S. Pauli primi eremiia}.

q

17

Vita S. Ililarionis.

29
Latiiia.

Vita Malchi monachi.

Regulae S. Pachomii Translaiio
Instituta S. Pachomii.

55 gM
^.
j.„

Prsecepta et judicia S. Pachomii.

Praecepta ac leges S. Pachomii.

^
89
et

Monila S. Pachomii.

PP. Pachomii

et

Theodori Epislolae
S. Pachomii.

verba mystica.

91

Verba prophetica

102
Ja/

Epistola Theodori ad monasteria de Pascha.
Interpretalio libri

Dialogus contra Luciferianos.

Liber de perpetua virgmitate B. Maria^.

111..

Didymi de Spiritu sanclo ad Paulinianum.

107

'O"
igo
oa.

.«..

Adversus Jovinianum

libri

duo.

-

Liber contra Vigilanlium.

„«o
074
,.«

Liber conlra Joan. Hierosolymitanum.

Apologia adversus libros Rufini.
Dialogus adversus Pelagianos.
Liber de viris illustribus.

517^
631

Appendix.

De

vitis

apostolorum.

761
Epistola ad Desiderium de duodecim doctoribus.

763

PR^FATIO.
Quanquara
praefixae

singulis

hujusce

tomi

secundi libris

admonitiones

prscfandi

onere

parte levent, quaedam nihilominus essc vidco, praemonitum fuisse non pigeat. Ac primum instiluti mei ratio reddenda est, quod Hieronymi O/msculay qncecunque huc illuc dispertiebantur, et sive in Epistolarum serie peregrinas sedes incoiebant, sive aliorum auctorum scriptionibus intermista, nondum ilH, cujus partes sunt, Hieronymiano corpori accesserant, ita in unum volumen conjecerim, ut iste ferme novus justaeque molis tomus exsurgeret. Ego vero istud, ut meae editioni pretium conciliarem ac dignitatem, cum primis proposui mihi, ut singula quam rectissimo hocque praecipuum existimavi, ad quod respiciendum iis poterant ordine digererentur Sanctorum Patrum leclione sibi praesiiiia expetunt. Quare si sit, qui studiorum suorum ex illas elucubrationes, quarum nec dictati prolixitas tanta, ut seorsum recenseri qucant, nec statim aditu
;

maxima me ex

de quibus leclorem in ipso

ea est scriptionis indoles

ac

natura,

atque in

illis

disserendi

modus, ut

aliis

diversi

ar-

gumenti atque ingenii libris patiantur permisceri, in unum collectas nativis veluti sedibus postiiminii jure reslituissem, nova rerum atque ordinis accessione maximam illis comparatum iri laudem ac lucem sum arbitratus. Scilicet editionum, quae hactenus adorferenda perturbatio. natee sunt, quaeque Epistoiis libellos istos continuo miscent, vix erat Erasmus, eumque secutus Victoiius, quibus materiarum ordo cordi erat, nonnullos in altera classe, sive tomo, arrepta identidem ex Epistolis occasione coUocant, quod ekey'/.xiy.x >tal pertinent ad diversas hcereses, et maledicorum calumd-noloytTr/A continerent, sive quse alios ad prioris tomi calcem recensent, ipso interdum proposito et argumenti dissinias militudine reluctante. Nuperus vero Editor Benedictinus, quem sibi Epistolarum ordinem
:

chronologicum proposuerat, passim immanibus ad hajc excipienda scripta hiatibus interrupit in iis autem digerendis nullam temporum, ad quae referebantur, rationem habuit, sed unde factum est, ut dum utrique semitae simul insisteret, ab utraque saefortasse rerum pius aberrarret, perturbatoque materiarum una atque temporis ordine, lectorem transver:

;

sum
in

raperet. Erunt argumento,

ne in hac ego censura diutius verser, quas obtinent sedes

ea recensione

duo tantum

libri,

quorum unus
:

(Vita

S.

Pauli Eremitae)

aetate

reliquas

alter (Dialogus conlra Pelagianos) ca^teris feromnes S. Doctoris elucubrationes superat me omnibus posterior est. Ille autem Epistolis ad Marcellam et Paulam scriptis decennio hic vero qui ad anpost subditur, ipsa argumentorum serie immane quantum abludente num pertinet quadringentesimum decimum quintum, Epistolis aliis praeponitur ab anno trecentesimo octogesimo sexto exaratis. Nempe ita comparatum est a natura, ut nulla sit dis:

similium

societas rerum, quas si ad unam paritcr referri seriem ingratis compellas, ejusmodi cavere perturbationem haud possis. Si ad quem Epistolas exegeris temporum ordinem, Tractatus una exigas, deformi trajectione peccandum sit, atque unius causae monumenta huc illucque discerpenda si materiarum malis vcsligiis inha^rere, chronologia3 regulas, quae Epistolarum est propemodum anima, pervertere necesse habeas. Neque eo inficias, tria esse aut quatuor opuscula, quibus totidem Epistolae lucem afferrent argumenti proximitate salius dico esse, lectorem de illis admonere, quara suis sedibus per vim avulsas in alienum solura transferre, et lucis mutuandae obtentu, morae el impedimento legen;

:

tibus esse.
natse

veterum Patrum editiones adorsunt, in quibus ita suus cuique scriptionum generi locus tribuitur, ut nequc cpistolaris sermo planus dissertationibus et libris, neque in Comrnenlaiiis ct Homiliis, et si qua sunt alia disparibus auspiciis nata permisceanlur. Quod ut ego meliori adhuc jure in Hieronymo exornando praistarem, dua3 praiterea causa3 impulerunt. Allera, quod noncerte

Ad hunc

raodum

et

accuratiores aliorum

nulla

ejus

opuscula,

quaj vel

in

aliis

tomis vagabantur,

ut

Didymi

liber

de Spiritu sanl

Patrol. XXIII.

Ba
310

1

PR^FATIO.
;

12

qualis est S. Paex Grseco Latine redditus, vel nondum Hieronymianis accesserant chomii regula ilemLatine conversa ex Grcfico, ut nunc alia prajlcream, liuc adscisci operae pretium erat, ex eaque scriptorum accessione collectio in peculiaris tomi molem accrevecto

quod uno excepto libro de Scriptoribus Ecclesia.-^ticis, roliquorum omnium farvcnustc non ad rerum modo, sed ad temporum quoque ordinem digerere in erat. Nimirum univcrsa istha3C opuscula in duas veluti classes tribuuntur suapte vel enim Ascetica sunt, et dc monachorum Vilis ac Regulis tractant, vel, qua? manatura jorem partem obtinent, /^/em/ca, ut vulgarijam nomine audiunt, et contra variarum hsereseon conditores scribuntur. Hac materiarum parlitione constituta, sibi singula tam apte per suam quoique setatem succedent, ut quem nascendo sortitasunt locum, in ipsa recensione perperat. Altera,

raginem promplu
:

satis

luo teneant.

bene posilam operam studiosi sponte affirmabunt jam quo id locum Asceticis libris dedi, tum ob argumenti praestantiam ac dignitalem, tum ea etiam de causa, quod a S. Pauli primi eremitEe Vita inchoentur, quae reliquas omnes Hieronymianas elucubrationes, ipso auctore teste, teraporis tum .§. Pachomii resuffragio antevertit. Subsequuntur Malchi et Hilarionis duae alise gula, ejusque Epistolx et Verba myslica, quae S. Doctor Latine refudit ex Graeca interpreSi
e

sententia

successerit,

;

pacto perfecerim, paucis indico. Priorem

;

nunc primum ejus operum Collectioni accedunt, et priorem hanc partem explent. habeo quod adhuc de illis pramoneam, Benigmaticas nempe loquendi formulas, ubi lilteras Grseci alphabeti, quseque mystica verba inclasses monachorum designantur per scribuntur a Kircherio in Prodtomi et Lexici Copti supplemento curiosius explicari, quod cupidus consulat. Exinde allerius generis scripta incii^iunt, ejus interpretationis homo quse contra hsereticos sive hgereticorum patronos acriori stylo exarantur, et quanta fuetatione,

Unum

;

rit

in

ipso

contra fidei hostes certamine

S.

Doctoris virtus,

quse

intra

cellulse

parietes

docendo excelluit, luculentissimo exemplo sunt. Primus occurrit Dydimi liber de Spiritu sanclo ab ipso Latine explicatus e Grseco, atque illc quidem singularis una et conlinua serie, non ut hactenus obtinuerat stulta quadam -KSpiepyix in tres distributus. circa Spiritum sanctum, qux neque in Scripturis Scribitur contra nonnullorum commenta veterum, fuerant usurpata atque aanc non Dilecta, neque a quoquam ecclesiasticoruni dymo quidcm scribendi, sed Uieronymo causam exstitisse interpretandi, docti quidam viri autumant. Sequitur Luciferiani et Urthodoxi Altercalio, quse et superiori libro de temporum amussim prseponi debuerat, nisi tunc illa magis arrisisset ratio, quse ab auctoris, quam quae ex interpretis setate ducitur. Hanc excipiunt liber conlra Helvidium de virginide homine cum multa prsefalus et duo contra Jovinianum, quo tate Marice perpetua legem contra eum latam Honorio ix fuerim, unum hoc prseterea suppetit annotandum et Theodosio v A A. coss., sive anno 412, quse et in Hieronymianis aliquot mss. in calce ejus operis invenitur, et in Theodosiano cod. titul. 5, de Hxreticis, leg. 33, a cl. Go-

tantum

;

:

:

thofredo recensetur, suspicatus puto, in hseretici contra quem
re.

sum aut

supposititiam esse, aut quod verisimilius

etiamnum

irrogatur,

nomine depravatam,
testimonium

Argumentis
cap.
cui in

ibi

ex

Ilieronymo

adductis,

Jovinianum prseferhocce alterum adde ex Gennafalso

dio
ris,

75

in

Paulo,

ubi Joviniani hxretici meminit, voluptatum

ac

lihidinis

prxdicato-

tantum continentis vitx et castx institutio contraria fuit, ut inter luxuriosas epunon in DalmaliaD insula exsilas aniniam eructaret. Ex hoc rursum conslabit, hteieticum ut Lex jubet, phimbatis CiCMim serumnosam vitam traxisse, sed confertam voliis clara, luptatum omnium varietate mediis in deliciis animam evomuisse cum crapula. Jam vecontra Vtgilantium libcUus pro Sanetorum cultu ac reliquiis, atquc aUus fucalamo exaratus contra Joannem Hierosolymitanum, Origeniaiue faclionis primipilum, Atque hunc quoque librum illi praeferre videatur aitatis, quam egomel assero, prseroscd (itiainlo varias hac de rc senlentias ferunt crudili, i;isc autciii liber nec ad gativa finem usquc perductus ab auctore esl, nisi mullo po4 ad vulgi manus devenit, ut etiam iu quain quisque malit opinionem concedeRufinum quasrenlem in scirpo nodum latucrit
ro

succcdunt

siori

;

;

re,

intcgruin

hoc ipso ordine rcservavi.
Aquileiensis

Subncclo

Apologolicos tros contra liufinum,

qui-

jbus

ipsiusmet

presbyteii ad

Anaslasium

papam

Apologiam,

atque

hujus ad

13

IN

SEOUEiNTES VltAS ADiViONlTiO.
:

44

quaj duo prfcclarissima monuJoannem Hierosolymitanum de llufino epistolam subjungo menta, tametsi llieronymianis inleiligendis necessaria, iis antea non acccnsebantur. Subsequuntur Inveclivarum llufini conlra Hitronymion libri, de quorum numero pra^concepta doctorum hominum opinio, seu verius hallucinatio, hic denum est sustollenda. Receptum enim est vulgo, tres, non duos tantum qui suporant, scriptos ab illo fuissc, e quibus testatertius temporum injuria interciderit. Nempe totidem liliris respondet Hieronymus turque ipse sub initium Apolegetici num. 2 sane luculenter de adversario suo tres conira quibus absse libros vennstate Attica texuisse. Ita quidem prwferunt excusa exemplaria, a que mss. sufTragio ne latum quidem unguem discessimus. Verum aut duos reponendum certe non plures quam duos ab Aquiibi, aut numerum penitus expnngendum arbitror leiensi presbytero exaralos contcndo, Palmare argumeutum duco ex Epilogo, quo ipse au:

;

clor

et

suum opus
ut nihil

concludit,
;

et

per singula capila recenset
lustrare oculis
satis
sit

in

fine

ea,

qux

sparsim
libri

pro

sua purgatione responde) at
et seqq.,

quem

ad finem posterioris

num.41

totius operis Invectivarum eauj esse summam, nullumque adeo librum prieterea esse potuisse, cujus integra capila ad avaxiipaXatwo-tv non revocarit. Series quoque Hieronymianse velitationis,prpesertim vero postremte, quam acceptis Rufini tertium quem somniant, omnino ignorat. Delibris reposuit, non nifi duos illos confutat nique duos tantummodo Gennadius novit cap. il, cujus testimonium hac in re sumrase duco auctoritalis, qucd nul!i niagis Rufini gloria coidi fuerit, aut lucubrationes perspecObtrectatori, inquil, opusculorum suorum v?cilicet Hieronymo) respondit (Rufinus) duobus lae. vo/uminibus, arguens et convincens^ se Dei intuilu, et Ecclesix utilitate, auxiliante Domino, in-

amplius dubiles,

:

genium

agitasse, illurn
et

vero

aemulationis

stimulo

incitatum

ad

nbloquendum

stytum

vertisse.

Sed hac obiter, Admonitione tres
tres
libri,

sive

ut

mei quoque gratiam dicla sint, qui ex prreconcepla senlentia in videor adnumerasse. Hos pone sequuntur Dialogorum contra Pelagianos mss. nonnuUi prffiferunl, partes^ quibus isthsec Polemicarum scriptionum
in

Porro librum de Scriptoribus ecclesiasticis demum annecto, quem serius ea potissimum de causa distuli, quod ad neutram classem commode referri ex argumenti natura posset. Ad hsec cum Genadii catalogum Virorum Illustrium, quos B. Hieronymum
series
finilur.

sequens

commemorat, subjungere necesse esset ad antiquiorum edilionum et mss, codicum exemplar, ne alieno scripto series Hieronymianorum invenuste interciperetur, perquam ille commode ad finem torai dilatus est, hic Appendicis loco subjunctus. Cseterum ne ex eo

quem

obtinet loco,

recentior

forte

putaretur,

de

ejus

cetate

prseraoneo,

et

superioribus

quoque singulis libris eamdem in propria cujusque epocha investiganda, alilsque praenotandis rebus impendo. Reliquum unum est, ut cujus rei gratia hunc ego laborem sum aggressus, hosce Hieronymi fetus nocturna diurnaque manu verses. Cum enim sint sane orania quae ab illo
Ecclesiarum Magistro
posteris
relicta

sunt litterarum

monumenta

utilia

cum

primis

at-

quidem multo prffistanlissima, multoque uberrima isthtec existiraantur, quffi alter hic tomus complectitur, cujus partes omnes ejusmodi sunt, ut vel ad rectae fidei depositum custodiendum contra hsereticorum venenata dogmata, vires atque arma suppeditent, vel ad rectam vivendi rationem sapienter instituendam maximo adjumento sint denique generosis ac bene natis ingeniis eruditionis ac scientise plurimum confeque
illustria,

mihi

:

rant.

IN

SEQUENTES TRES VITAS

PAULI, HILARIONIS ET MALCHI,
ADMONITIO.
Trium maxinac insignium monachorum, Pauli, Ililarionis, et Malchi, Vitas tribus hisce libellis Ilieronymus narrat qui tolidcm epistolis, quas in priori tomo suis locis exhibemus, trium sanclitatis laude praestanliura feminarum, Fabiolce, Paulce, ac Marcellae, virtules ad Vitarum prope inslar cclebravit. Nec
:


alisB

S.

EUSEBII IIIERONYMI

16

prsterea sunt, quas S. Doctor elucubravit, Vita sanctorum Patrum; tametsi longe plures, easque praesertim,quas Ileribertus Rosweidus rccensuit secundo libro, illi adjudicent antiqui scriptores aliquot,

quorum tcstimonia

scquioris

aevi

eruditis imposuerunt.

Gelasius,

aeu

quisquis

ille

est vetus auctor

Decreti de authenticis libris, cap. 4, Vilas, inquit,

Patrum Pauli, Antonii, Hilarionis, et omnium Eremitarum, i]uas tamen vir B. Hieronymus descripsit, cum omni honore suscipimus. Vcrum Antonii Vitam a Athanasio Graece dcscriplam, ab Evagrio Antiocheno Latine fuisse rcdditam, compertum est. Tanto post
GratianusDecret.
rina
Vitae
petiit, et

p.

ii,

caus. 27, Ut, inquit,

retert

B.

Hieronymus, Macarius prxcipuus inter Christi Ere-

mitas, celebrato nuptiarum convivio

cum

vespere

eremi solitudinem sibi
Theophilus,

elegit.

thalamum essel ingressurus, ex irbe egrediens, transmallasc vero minime omnium Hieronymus, sed germani ejua
tradunt. Praetereo qua? ex supposititiis scriptionibus

auctores

Scrgius

et

Ilyginus

Hieronymianis proferuntur cjusmodi testiinonia, et quse nonnulli ex Cassiodori Divinar. Lection. cap. 32, et ex Cassiani Prajfatione ad libros Inslitutionum nimis subtiiiter coUigunt. Sane occurrunt vetustissimi mss. libri, qui pro hisce et plerisque aliis Vitis fidejubeant. Duos ejusmodi Vaticanos olim
Regina)

Suecorum

tem
p[a

illos vel

hoc uno patet indicio, quod
piou;
iv.

tur, diversfc sint.

multos haberi testis est cl. Montfauconius. Mentiri aunihil ab iis, quae sub Palladii nomine circumferunUnus Colbertinus, teste Cangio, post Lausiacam historiam hajc subdit 'ET^pa 'ttoVitae
illae
:

ipsi

evolvimus, e Coislinianis

sU

Tou;

Twv

ayiuv
:

xf,;

Aivutctou

(sitppl.

Tra-cspojv)

ff-jvYpacpctaa

T.ipi.

'Iepuvj|xo'j

[jiovayoiJ

xai

itp£(j6iiTlpou Toij

sanctorum Patrum /Egypli ahs Hieronymo Dalmata monacho et presbytcro conscripta. Sod verbo tenus Palladium in ea describi, ex ipso Cangii testimonio Fabricius notat nec dui>ium videtur, Grajculum quempiam Hieronymi nomen ideo mentitum,
AaXixaTta;

Alia

Historia

de

f^itis

;

Iraudi fuerit

Hoc et Gelasio primum jamdiu olim inciperot, ab eo, quem liminaris paginaprajferebat auctore,totu3 liber inscriptus est. Caeterum et ad declinandam nominum Rufini ac Pailadii invidiam, et ad librariorum compendium fraudem interdum institutam fuisse non
in illa Collectione tres
;

quod

quoque

istfc S.

Patris germanae historise habeantur.
Vita,
Collectio
illa

cum enim

abs Hieronymi

fetu, Pauli

dubito.
nostri calamo profectae sunt, quas et eximia sermonis eleexempla commendant.Profecto ex Hieronymianis elucubrationibus nulla recusa est saepius, nuUa plures invenit editores, ac magis eruditos. Duae priores et Graece habentur imo alteram vixdum ab auctore vulgatam, Sophronius in Graecum vertit: tametsi quae nunc
istae

Tres itaque

duntaxat e

S.

Doctoris

gantia, et asceticae vitae praeclarissima

;

SUperest,

et

CUJUS
raCfi?,

initium

est

:

'Ev

naXaiaTiTi-ri

TtoXt;

sjtIv

oux

TAaTTOv

•?,

tsvts

xal

TSCTTapaxovTa

tzz-

Stoui; dcTCEyouira

Simconi Metaphrastae docti
editores, Surius ac

viri

malint ascribere. Latine autem eas, prajter Hiero:

nymianorum operum
gentiae nostrac

Lipomannus recensent

cxpoliunt denuo atque illustrant doctis-

inceptum persequuntur. Parum dilireliquum fuisse videatur nihilominus quod nostrarum partium fuit, ne frustra operam locaremus, sicubi emendari ornarique poluerunt uberius, contendimus. Praesto fuerunt quatuor Vaticani olim Ileginae Suecorum antiqui mss. codices, pracnotali numeris 432, 500, 589, 797. Unus quoque 6 nostris, quos privatim domi asservamus non ille quidem remotissimae vetustatis,sed probae notae. Laudandus vcro est praj caeteris unus amplissimi Veronens. Capituli qui omnes ad hanc usque diem cognitos facile superat.Scriptus nempe est anno quingentesimo decimo septimo ab Ursicino, nescio quo,
simis annotationibus Rosweidus, Bollandus, quique
;

magnum

illud

:

quod ipse his verbis paulo licet vitiosis ob eorum temporum pronuntiatioPER. SGRIBTUS. CODIX HEC SUB DIE KAL. AVG. AGAPITO VGG INDI. DEGIMA PER URSICINUM. LEGT. EGCLESIJi VERONENSIS (a). Annum,quo Pauli Vita scripta est, vix dubitandum videtur esse 374 aut sequentem. Per id certe temporis ad cognominem Paulum Concordienscm missa cst cum Epist.in nostra recensione 10 (6). In Catalogo autem primum intcr Hicronymianas scriptiones omnes obtinet locum. Duas reliquas anno ascribimus 390, oodem ducti argumento, serie scilicct, qua in Catalogo recensentur, post interpretationera Homiliarum Origen, in Lucam, quam superiori 389 assignamus.
nostrae hujus Ecclesia3 lectorc,
profitetur.

nem

(rt)

Iluncomnium

antiquisRiniu.Ti prajstantissimumque

ood.

ms.

homo non

ille

quidem

illilteratus.

cujus nomini parco, sibi uni sumpsit cum cdito confcrcndum. ConUilit autem nec satis curiose. nec utproposilum fucrat, cum Bencdictina editione, sed cum alia quadam Goloniensi quam pne manibus habcbat. Hinc factum, ut falso idcntidem variantes lectioncs exscripserit, nosque crcdulos ei nimium habuerit. Cui nialo in praescnti huju? libclli editionc singulis quibusque locis occurrimus et medemur. {b) In Chronico, ad annum Constantii 19, tcstatur sc cxitum Pauli Tliebxi brcvi libello explicasse.

:

17

VITA

S.

PAULI PRIMI EREMIT^.

18

S.

EUSSBI! mmHOfSYMl
STFIIDONENSIS PRESBYTERl

OPUSCULA
SIVE

DE VARIIS ARCjUMENTIS LIBRI
VITA'
S. Pauli.a

S.

PAULI PRIMI EREMITiE.

quo primum eremus habitari cocpta,vitam,dcjecto nonnihil stylo propter simpliciores,enarrat ostenditque illum 16 circiler annos natuni, eremum petiisse sub Decio et Vaieriano, ut sajvientem in Christianos persecutionem declinaret, in eaque annis degisse xcvui mira abstincutia ac sanctitate, usquequo a magno Antonio divinitus admonito visitdtus, dicm ultimum oppetiit. Historiam cognomini Paulo seni Concordiensi inscribit.
1
1.

PROLOGUS

*.

A

e

quibus superior magislri corpus

sepelivit,

etiam
prin-

dubitalum est a quo potissimum monachorum eremus habitari cocpla sit. Quidam enim altius repetentes, a beato Elia et Joanne sumpsereprincipium quorum et Elias pius nobis videtur fuisse^, quam monachus ct Joannes
Inter multos saepe
; :

nuncaffirraant,

Paulum quemdam Thebajum
;

cipcm ^ istius rei fuisse, non S nominis opinionem nos quoque probamus. Nonnulli
alia,

quam

hsec et

prout voluntas

tulit,

jactitant

:

subterraneo
fuisse'',

spccu crinitum
et

calcanco

tenus

hominem

9

ante

prophctare

ccepisse

quam
vulgus

natus

sit. Alii

autem, in

quam opinioncm*
:

omne consen-

multa qua; persequi otiosum est incredibiliafingentcs.Quorum quia impudens mendacium fuit, ne
refellenda

tit,asserunt

Antonium hujus propositi caput, quod ex parte verum est non cnim tam ipse ante omnes
fuit,

quidem scntentia
GraBco

vidctur.

Igitur quia
sLylo dili-

de Antonio tam
genter
principio et finc
istius

quam Romano
est,
;

quam
^

ab eo

omnium

incitata sunt stu-

memoriaj traditum

dia..-\mathas
*

vero et

Macarius, discipuli Antonii,

pauca de Pauli scribere disposui magis quia res

Scripta circ. an. 374. Prologi distinctionem hanc, quaj in editis non habetur, suffecimus ex 3 mss. Vatic. olim i^eginoa Ruecor. 422, 500 et 589, quibuscum totam quoquc historiam coutulimus. Nec diffltemur tamen in antiquissimo Veronensi noslro, de quo in praecedenti proxime admonitione diximus, ab Ursicvw lectore exarato anno 517, hunc esse duntaxat lititulum, Incipit Vita beati Pauli monachi belli Thebsei, absquc ulla prologi mentione. ^Conferquac Rosweydus Patrum atque Historicorum congessit testimonia de Elia et Joanne eremi cultoribus omnium primis. Mox idem Rosweydus, aliique pauci editi libri videtur propheta fuisse, quod nomen propheta libri alii plerique omnes et praesertim tiiss. tacent. Nos in pr.iecedenti editione nostra rectc suffecissc videbamur auctoritatc pra:laudati codicis Veroncnsis. Sed ab ejus qui
'

T3

tantum non fuisse nominis (vel sed non etc. Et, Principem islius fuisse nominis ct ordinis, vol istius rci fuisse nomiPrincipem istius rei, nis et ordinis. Editi pleriqne qnod no7i tam opinione quam nomine, etc. Sentit voro Hieronymus principem quidem ejus instituti, sivc cromitica3 vitae fuisse Paulum, non tamen ab illo vulgari cccptum nouicn eremitarum.Mihi tamen, conjectare liceat, probaretur principem istius si non rei fuisse, sed nominis, ut sensus esset, fuisse
rei

nominis)

quam opinionem,

:

quidem ante Paulum, qui solitudines incolerent, ab 00 tamen Eremitarum nomen primitus auspicari. Exiit dudum, sive anno 1750, Argentorati crudiiissimi Anouymi Responsum ad libcllum De
primala
S.
;

Pauli Thebxi qui et multis hac de re veriorem hanc nostram loci hujus interprctationem probat. Principem istius rei fuisse, non, etc. Sic legunt codicem tunc sibi sumpserat cum editis compamss. codices vetustiores ac meliores. Alii autem randum. incuria decepti, nunc de vera codicis has retinont varias leclioncs. Codcx Avenionensis, « Principem lectione ccrtiores glossema illud expungimus. altor Tolosanus FF. Pr;t;dicatorum * Veronens. ms., yua opinionc omnes consenistius fuissc nominis et ordinis. » Uuo Parisienses tiunt. p « Priu'-ipcra rei i^^tius iuisse nominis et ordinis. » * In Chronico tros magni Anlonii discipulos ^ Kditi dcnique fictain hujusmodi ab Erasmo lectionumerat, Sarmatam, Amalham, et Macarium. Aliter ncm exhibent « Principom istius rci fuisse quod etiam in S. Poslhumii. Vita, Mararius corpus sepenon tam nominibus, quam opinione nos quoquc lissc magistri dwAixiv non Aviatkas, ut Hier. innuit. comprobamus. » Mautian. " * Impressam lectionem noslri quoque codd.cum Abcst vox fuisse a Veron. ms. ut cx aliquot vetustiori editione asserunt. Aliiautom mss. penes editis libris. Rosweydum.Bollandum ct Martianaeum, principem
disscrit,ot
:

m

:

:

;

,

19
omissa
erat,

S.

EUSEBII HIERONYMI

20

quam

fretus

ingenio.
et

Quomodo

tem

in

mcdla

aRtate vixcrit,

quas Salanas pcrtu-

au- A. excutere, blandis* sertorum nexibus irretitum relinqui. Quo cum, recedentibus cunctis, meretrix
speciosa venisset, coepit delicatis
[Al.

lerit insidias,nulii

iiominum compcrtum habctur.
INCIPIT VITA.

stringere

colla

collum] complo.xibus:

et,

quod dictu quoque
concitato, se victrix
'',

scelus est,
rilia
:

manibus

attrectare [Al. obtrectare] vi-

Decim et Valerianus Christianorum persecutores. Sub Decio et Valeriano persccutoribus, quo tempore Cornelius Roma?, Cyprianus Curthagine, felici crtiore martyrium perlulcrunt, multas apud /Egyptum et Thcbaidem Ecclesias tempestas
2.

ut corpore in libidinem

*

impudica superjaceret.Quid ageret milies Chrisli et quo sc verteret, nesciebat. Quem tormenta non
vicerant,

superabat voluptas.

Tandem
linguam

ccelitus in-

spiratus, prajcisam mordicus''
tis

in osculan-

sa3va populata

est.

Voti tuncChristianis erat, pro

se faciem exspuit

;

ac sic libidinis

sensum suc[Al.

[Veron. eo]
perpetij.
feupplicia

Christi

nomine gladio pcrculi
callidus tarda ad

[Veron.

cedens doloris magnitudo superavit
et prairipuit.
4.

occupavit

Verum

hostis

mortem
est,
y.

Ms. Veron. calcavit].

conquirens
ut
ait

animas cupiebat jugulare,
qui

Pauli dotes
talia

non corpora. Et
Cyprianus
:

ipse,

ab ipso passus
*,

pus quo
[Al.

Per idem ergo temet eruditio. gerebantur apud inferiorem Thebai-

Volentibus mori

non permittebafiat,

tur occidi. Cujus ut crudeiitas notior

duome-

moriaj causa exempla subjicimus^.

duo martijrcs insignes. - Perseverantem in martyrem, ct inter cculeos laminasque victorem, jussit meile perungi, et sub ardentissimo sole, religatis manibusposttergum, reponi^, scili3.

dam, cum sorore jam viro tradita, post mortem morte]ambrorum parentum in hareditate locupleti, Paulus relictus est annorum circiter sexdecim ^, litteris tam Graecis quam ^-Egyptiacis apprime [ms.
Ver. adplene] eruditus,

fide

mansueti animi,
et secretiorem

Deumvalde amans.
detonaret, in villam
sccessit.

Et
">

cum

persecutionis procella

remotiorem
pectora

cet ut

muscarum

aculcis cederet, qui

ignitas sarflo-

Vcrum quid

humana non
velle,

cogit

tagines ante supcrasset. Alium jiivenili aetate
[Al. adduci].

[ms. Ver. cogis]
ii)

Auri sacra fames (Virgil. JEneid.
Cffipit

rentem, in amajnissimos hortulos prascepit abduci

?

sororis maritus

prodere

quem

ce-

4

ibique inter
leni

lilia

candentia
folia

et ru-

lare debuerat.

bentes rosas,
praistringcret

cum
[.1/.

juxta

murmure aquarum
ventus
^

let",

Non illum uxoris lacrymae, ut assonon communio sanguinis, non spectans
Dcus,

serperet rivus, et molli sibilo

arborum
et

cuncta ex alto

ab scelere
'2,

revocavit

[ms.

stringeretj, super

exsLructum

Ver. revocaverunt].

Aderat

instabat,

crudeli-

plumis lectum
'

resupinari,

ne se inde posset

tate quasi pietate utebatur.

Titulus Veron. ms. nostro abest. Tum vitiosc, p superabat ahominata voluptas. Al. superaret voluput nullus dubilo, duo penes Martian. codices, sub ^ pfas : et hoc rectius. Rectissime autem mox duo Diocletiano et Valeriano; nec rcfcrt quod subnexam verba ccelitus inspiratus ms. Veronens. tacet. * Iinpressi adolescentis a merctrice tentati historiam sub morsu, aut morsibus. Sed quam praeDiocieliano minime accuratus auctor Nicephorus tulimus Veroncnsis, aliorumque mss. lectionem, narret lib. vii. Mox duo vcrba felici cruore in duoprobat similis Hieronymi locus epist. 88, sive « Unus linguae partem bus e nostris mss. desiderantur. Veron. aliiq. felici Theophili Synodica, n. i c.ruore damnati sunt. mordicus amputavit. ^ Ita post Suh Decio. Mss. codices Aven. et ToIoh., .mh Marlian;eum mss. omnes, e quibus Diocletiano et Valeriano. Quod propterca annotavctustior unus, qui pencs me est, superiori sui mus, quia historiam juvenis rnox sul)jcctain sub parte truncatus. Victorius vero, post Erasm. quinDiocletiano gcstam refert Nicephorus, lib. vii Ilist. decim tantum enumcrat. Nec tamen abs re notat 13. Mautian. Bollandus non dici abs Hieronymo. Paulum siraul - S.Cyprianus, cpist 53, inaxime cum cupienliac parcnlibus orbatus est profugisse, sed postea bus mori, non pcrmitlerentur (leg.cum Ilier. singucum mota cst perseculio post Philipporum impelari numero pcrmilterclur) ocridi. Sanec-d, Thebaid: raturum ca;dem. '" Quidam inss., Occider'e est, vctare cupiontem mori. » villa remoliore secretius haln. ' Antea crat suhjecimus, repugnantibus mss. hilabat, secrelior mancbat, alii remotior secretiorque duorum ope ctiam in so(|ucnti versu, cum csset scnsu cautam recessionem exbibet fuit. Meliori Pcrscvcrantcm igitur in fidc, elc, vocem iyitw, qua impressa lectio, qua se Paulus subtraxisse, ac Doscnsus tui'l)atur, expunxiinus. Ilorum martyrum D mino rescrvasse significatur, ut cum Cypriano in Mariyrologio ad 28 Junii cst mcntio. lo(]uar. Vide Tertulliani librum dc Fuga in perseMaluimus rcctiore scnsu cx Veroncns, aliisque cutione. optimai nola) libris rcligere hunc locum, relifjalis In villam. In aliis libris mss. In villa secretixu post tergum manibus reponi pro ligalis et 7-csupihahitahat, vel, In villa remotior secrctiorque fuit. nari, (|iH'tnadmoduin alii habent. Martian. " Duo verlia, ut assolct, a cunctis nostris mss. Alil. super slratum plumis, etc, sed dcinde vetcres cditorcs Erasm., Rosweyd. ct Victorius imaliisque libris absunt.et expungi malim. Mox quimutant ex conjecLura serico pro scrloruni. Tuin (lam, ad h:vc instabat quam loclionem etiam veamplius: ac lcdulum et supinari. tcrcs cditi recipiunl. immutantque ^ lilandis !)erlorum: imitari. Crudclitas, qua' pielnfcm vidcl>atur Sed Edili legunt, blandis serico nc.vibus: omnes autem mss. ut nos edidimus, pra^eeronda impressa, quam conslat ex Floro lib. blaiidis scrioruin nc.vihus. Qua; lcctio non debnit III, oap. 5. de Mithridate Hieronyinum ele^animniutari ex sola Erasini conjectura. sa?vitia, MAirnAN. .\dcrat. inslabat lissime muluatum ' Tres RegiucP mss. qnid agcrct milcs Chrisu / quasi virtutc, utebatur. » '* .l'/(T«^ inslahat. Ad quo se cofiferret'/ quem, ctc Rectius. Mox unus Plures codices legunt
:

>-

(I

'•

•^

:

:

<<

;

:

;

ai

VITA
5
5.

S.

PAULI PRIMI EREMIT^.

23
Syriam Saracenis jungiet vidcre''',

Furttva monetse officina.

dentissimus adolescens intellexit, ad
sertii

Quod ubi prumontium dcvoluntatem

A

ereini parte, qucc juxta

lur", et vidisse

me monachos,

c

qui-

confugiens,

dum

persecutionis fiiiem pr«slo-

laretur[i4/. pra;stolatur^,nccc3sitatcmin
vertit, ac

bus unus per triginta annos clausus, hordcaceo pane et lutulcnta aqua vixit, alter in cisterna 6
vetori

paulalim progrediens, rursusque subsi-

(quam

gentili

scrmone

Syri

Guduam"
his,

vocant)

tandem reperit saxeum * montem, ad cujus radices haud grandis spelunca lapidc claudobatur. Quo remoto
stens', atque hoc

idem scepius

iaciens,

quinquc

caricis per singulos

dics

sustentabatur.

Haec igitur incredibilia

videbuntur
esse

qui

non

credunt omnia
Ver. credenti].

possibilia

credenlibus [ms.

(ut est

cupiditas

hominum

occulta cognoscere),

avidius explorans, animadvcrtit intus grande vesti-

bulum, quod aporto desuper coclo, patulis dilfusa ramis vetus palma contexerat, fontem lucidissimum ostendcns'': cujus rivum tantummodo foras erumpentem, statim modico foramine, eadem quoe genuerat, aquas terra sorbebat. Erant prceterea per e.\esum [Al. saxeum^ moatem haud paucahabi- P
quibus scabrae jam incudes et mallei, quibus pecunia signatur, visebantur. Hunc locum iEgyptiorum litterae ferunt, furtivam monetoe offitacula, in

7. .Etas Pauli ct Antonii. Sed ut ad id redeam unde digressus sum, cum jam centum tredecim annos beatus Paulus vitam " coclestem age-

ret in terris, et nonagcnarius Antonius moraretur (ut ipsc

in

alia

solitudine
solebat),

asserere

haec in
se

mcntem ejus cogitatio incidit, nuUum ultra perfcctum monachum [.4/. monachorum] in
^*

eremo consedisse. At

illi

pcr

uoctem quescienti
[Al.

revelatum est esse aiium interius ic terris] multo se meliorcm ad
deberct proficisci.
ccepit ire velle
Illico

ulterius

et

quem visendum
sustentans,

cinam

fuisse, ea tempestate

qua Clcopatra; junctus
sibi
offer-

erumpenteluce, venerabilis
regente

est Antonius.
6. Igitur

senex infirmos artus

baculo

adamato (quasi quod a Deo
*,

retur) habitacuio

omnem

ibidem in

orationibus

et solitudinc duxit a^latem.
ei

Cibumet vcstimentum

palma prajbebat. Quod ne cui impossibile vidcatur, Jesum testor et sanctos angelos ejus in ea
haec instabat, crudelitate quasi pietatc ulebatur. » Quod ex Floro mutuatur Ilieronymus cum L. Flo« .A.dcrat, instabat, rus lib. III, c. 5, sic habeat sajvitia, quasi virtute utcbatur. » Erasinus et Ma:
:

quo nesciebat. Et jam media dies coquente dcsuper sole servebut, nec tamcnacoepto itincre abduccbatur [Ver. ms. deduocbatur] dicens Gredo in Deum meum, quod olim conservum, quem mihi '" promisit, ostendet. Nec plura his,
:

*

Ms. Veron., Quasi

si

a

Deo
juxta
in

offerrelur

habita-

culo. ^ In ea eremi parte, jungitur IIoc modo
.

qu.v

legimus

Tyriam Saracenis duobus antiquis

ignorantes aliam lcctionem confixcrunt, Ad hffic, instabat, crudelitas qnae pietatem videbatur imitari. » M.\rti.\n. * Pro siibsjstens tres Reginaj libri tantumdem, quam vocem priori minimc exclusa nostrum exemplar sic retinet Pxursusfjue subsistens lanlumdem, alque idem ssepius, elc. M. Ver., procedens rurs\sque tantumdem. * Mss. quidem excisum, alii etiam cditi exesum, al. exlensum. Verum saxeum vocat hic S. Pater « Erat eleganliss. Salluslius in Jugurtha. c. 92 inter ceeleram planitiem mons saxeus, mediocri castello satis patens. » Quibus similia habent Fiorus iii, c. -1, et Frontinus iii, c. 9. Porro in sequentibus, omnium quos contulimus mss. fidem atque consonsum sequi maluimus peccare enim videntur nobis hucusquc cditi inlrusis quibusdam vocibus, quaj abum atque incoinmodum scnsum reddunt. « Ad cujus, in([uiunt, radicem haud procul eratgrandis spelunca, quajlapide claudobatur. » In alLis mss. apud Gravium. « Speluncam vidit, cujus os haud grandi lapide claudcbatur. » Mox etiam, sed intcgro utrobique scnsu marcnte, variant plcrique mss. « Ut est cupiditas hominuin avidius occulla agnoscere, animadvertit intus. » Veroneus. « Avidius occulta cognoscere cupions.» ' Istud ostendens opponitur prKcedcnli proximo verbo contcxerat. Palma scilicet, qu<'o desupcr r-amis veslibulum contegebat, oslendebat dc plano fontem, id est ipsum non tam sinebat videri, quam positu suo ipso indicabat. .\dnotassc id oporiuit,

rianus

id
:

nempe

«

,

'^'

:

exemplaribus mss. unde compertum nobis cstHieronymum Vitam Pauli edidissc in eremo. Mautian. " Coinma istud fn'n/c/'e non habcnt duo Regina mss. qui tamen paulo post cum Veronensi, atque aliis in inslanli lcgunt vtvit, atque infra sustentatur, (|uam lectionem doctis viris, ct pr<Ecipuc Tillemontio probari scimus scd non adeo contextum
;

duximus immutandum. " Equidem arbitror non Gubuam Syros

:

;

gentili serdicere, scd quemadmodum Victorius legit KuBDAM, qua3V()x oistcrnam, lacunam hisquesimilia significat. (juod aulcm etiam in Jerem.cap. vi tradit Gubbam Syro et Hfbraico sQvmoxiQ cisternam appellari, pronuntiatiouem Syrorum sui temporis fortasse rospcxerit, et quidem a ChaldaiO i^aj dediici possit, quod foveam et laoum significat, sed nihil tale vox illa Syriace. Id porro etiam addere plaoct, hujusmodi monachos, qui se cistcrnis includebant, Gra-cc v:%t.z':zxo-j^ appellari. fdem Ms. Cum jam centesimo tcrtiodecimo xtatis sux anno vitam, etc, ipso practermisso nomine

monc

*•

D

Beatus Paulus.
* Vox istha}C perfectum, quam in nullo ms. exemplari invcnimus, facile expungi posset, nisi, quod slatiin subdit, rcvelatum csse alium uUerius multo

se

mcliorem, suffragium qualeounque adderct. Olim nos putabamus legi dcbcrc profectum, ut sfnsus tantum esset, multum ultra Paulum in in-

ut satis ficrct nupero Severi Sulpicii cditori qui locum hunc omnino corruptum putat fncitquc intelligendo ut nihil intelligat. Vcronons. ms. decurtatum hac brevi pericope vcrbis, cujus virum, ctc, mox erimpentem statim modiro foramine, et dcniquc a^was, tantum non improbo.

ponitioros([uc ercmi parlos profecissc imn usquo adco [)robamus. Mulurnus autcm cum ius. Verop. logi nullum vltra se monacJiorum in eremo, eto. Tcrtio ab hoc vorsu pro deheret profiscici habet idem ms. properare deberct. ^° Qu\ni[ue m?,s. quod scrvum suum, quem miht, ctc ([uain lcolioncin eliam Victorius probat, priori
tfiioros
qii td

qua) tunc obtincbat, cxpuncta, quia quod milii servo suo promisit.

23
conspicit
[Al.

S.

EUSEBII HIERONYMI.
centauro]
salu-

24

conspicatur.

Ver.

ms.,

A

gatione fungor gregis mei. Precamur ut pro nobis

hominem equo mistum,
pocentauro
inquit,
'

cui opinio
inrlidit.

poetarum Hipviso,
:

comrauncm Dominum
t'icei

depreceris,

quem

in

[Ver.

vocabulum

Quo

taris imprcssione signi

armal frontem

Elheustu,
habitat?

quanam

in parte hic

servus' Dci

At ille barbarum nescio quid infrendens, et frangens potius vcrba quam proloquens, inter horrentia ora setis *, blandum quicsivit alloquium. Et dexlert-e prolensione manus cupilum indicat iler,
et
sic

salutom mundi olim venisse vimus; et in universam terram exiit sonus Talia eo loquente, longacvus viator ubertim lacrymis rigabat, quas magnitudo laetitiae
quein
in]

cognoejus. »

faciem
indices

cordis efTuderat. Gaudebat quippe de
ri.a,

Christi glo-

et

de

interitu

Satana^

:

simulque admirans,

quod ejus posset

intelligere
:

sermoncm,
»

et

baculo
tibi,

patcntos

7

campos

volucri transmittens

humum
qua;

pcrcutiens, aiebat

Vae

tibi,

Alexandria,
Vae

fuga, ex oculis mirantis evanuit.

Verum

ha5C

utrum
an (ut

pro

Deo

portenta

veneraris.

S

diabolus ad terrendum
solct)

eum

simulaverit,

civitas meretrix, in

quam totius

orbis daeraonia con-

istam quoquc
8.

cremus monstruosorum animalium ferax, i^ignat bestiam, incertum habemus.
viviis

fluxcre.

Quid nunc dictura es
et tu

loquuntur,

pro

? Bestise Christum » Deo portenta veneraris
''.

et de eo quod secum volvens, ulterius progreditur^ [Ver. ms. regrediebatur]. Nec mora, inter saxosam convailem haud grandem homunculum videt, aduncis

Fauni et Satyri. Satyrus allatus driam. Stupcns itaque Antonius,

AlexanT>

Necdum verba

compleverat,
*

et

quasi

pennigero

volatu petulcum animal aufugit. Hoc ne

viderat

ad incredulitatem
Constantio
^,

cuiquam scrupulum moveat, sub rege

uuiverso

mundo

teste,

defenditur.

naribus, fronte cornibus asperata,

cujus extrema caprarum pedes desinebat. Ad hoc Anlonius spectaculum'', scutum fidei et loricam

Nam Alexandriamistiusmodihomovivus perductus, magnum populo spectaculum prasbuit et postea
:

pars corporis in
spei, ut

cadaver exanime, ne calore
sale;_infuso [Ver. ms.

aestatis
et],

dissiparetur,
ut

infusam

Antiochiam
est.

boniis

prffiliator,

arripuit

:

nihilominus

ab imperatore videretur, allatum
9.

memoratum
rebat].

animal,

pahnarum

fructus eidom
[.-1/.

ad

viaticum, quasi pacis obsides, offerebat

aire-

Quo cognito, gradum pressit Antonius, et quisnam essct interrogans, hoc ab co responsum « Morlalis ego sum, et accepit unus ex accolis
:

Sed ut propositum persequar, Antonius coe'" pergebat, ferarum tantum vestigia intuens, et eremi latam vastitatem. Quid ageret, quo vcrteret gradum, nesciebat. Jam altera

ptam regionera

effluxeral dies.

Restabat
tcnebras

unum,
:

ut

deseri

se

a
in

eremi, quos vario delusa
nos, Satyrosque
*
'^,

errorc

Gentilitas,
coiit.

FauLe-

Christo non posse confideret. Pernox secundas

et

hicubos vocans*^

oratione exegit

et

dubia adhuc luce,

Unus ms. onocenlanro. Dc liujusmodi autem p oculis ac lustrasse curosius vivum Satyrum huduarum specicruni monstro alii disputant, nec jusmodi, eumque esse allocutum, tametsi nequiret
difficile creditu ostendunt ex Plin. Alcxandro ab Alexandr. 1. iii, c.
1.

vii,
8.

c.

3,

et

Vid.
setis

infra

Not. 5.
*

Victor,
:

s^?i25, alii sa^t.s;

sed vcrius

visum

est
^ *

quod

c

duobus mss. expressimus.

Duo codd. Vatic, celcrias progrediebalur. Hucusque vitiose obtinuit. Jnfraciusque el

Antonius spcctacnlo,

tum

hoc nullus tamen ms. utmulinter se varient, voccm lujraclnsfiuc habeat.

cum

hic alterum Regina?, sive 4:^2. Alii aitO' niius pro Anionius legunt, fortasse vcrius hac serie « In caprarum pedcs desincbat ; et hoc attonitus spcctaculo sculum lidei bonus prajliator arripuit. » Verba cnim inlerposita, et loricani spci, ul, non agnoscunt. Vei-., ct lioc attoniius ex spcclacuLo. ^ llanc dc Fanno Satyrove historiolani, qu;e benigno lcotore indigere vidcatur, faciunt multa apud alios gravissimos auctores testimonia pro])a!)iliorem. Augustin. lili. xv de Dci c. 23 « Celebcrrima fama est muUi(iue se oxperlos, vel ab iis quiexpcrli esscnt, de quorum lide dubitandum non est, audiisse alTirmant, yilvaiios et Faunos, quos vuigo Incubos vocant, improbos exstitisse mulicrilnis. » Iterum llieron. in Isai. xiii « Pilosi, vel Incubones, vel Satyros ; sylvcstres (|uosdam
:
: :

Scquimur

formare verba, cujux vox hinnitum equi, aut sonum referret. Dicuntur et TertuUianus, et Justinus, et Cyprianus, Athenagoras, Clemens Alexandrinus, Lactantius, auctores eruditissimi, hujusmodi fabulai aurem accommodasse, eosquc Satyros pulasse ex angelis rebellibus esse, quos terris incubare Deus vindex jusscrit, aliis in jere, aliis in iiiferno esse coactis. Omnis arte Ethnicorum religio communi consensu eos pro diis sive semideis habuit. Pra^tereo insulsa Rabbinorum commenta, et cum primis R. Abraham, qui veras creatura de Omnipotentis manu esse, sed imperille

hirci

fectas censuit, eo quod cum deprohensus nocte Sabbathi manum imponere.
••

illas

noluit

Deus conrieret, ultimam eis

p,

^

hominos, quos nonnulli Faunos Ficarios vocant.

«

Paria hai>ct Eutropius lil). xii et Isidorus lib. ix Orii/inuni. Pleruinque aulem da)moncs cx vulgi scnsu fuissc crcduntur. Ileraclitiis, d", Incredibilibus, 0. 25, fuissc montanos hoinines narrat, Tpayuv 5c Tp(/a; xxi rj-^iX-r^ E/eiv, Itirrorunique }'i!os, haljcre et erura. Ilis laudatisquo pra>ccdonti columua auctoribus in hanc rcm, addc Plutarcluim in Vita SylLo (iiicm ait proi^rc Dyrrachiuin vidisse
;

Noslri codd. illud vocans non habent. superioris sententia? repetitio. Et tu pro Deo portenta veneraris, iu nostris mss. non invoniiur. " Mss. nc cui ad incrediditatem (vel incredulitatis) scrupuluni. ' Antea eral C.onstaniino cum vulgatis plerisque. At mss. noslri oinnos libri, atque ipso cum primis Veroncns. Constanlio habont, quod nomen hic restituimus ad oorum fidem, asscntiente ipsa temporuni rationa atque historia, ut et nupero Severi Sulpitii oditore notatum o^t non enim .\ntiochiai
^

Istha^c

;

sedem habuisso Constantiuum dc Constantio minime dubium

asseri potest,
sit,

cum

primis

saltem

duodeciin aut trcdeciin ojus imporii annis. '" Mnus ms., ca^pta rC(iione ; duo alii ct qui penes

me

osl, ai'pto

itinere

pcrgcbat.

Mox vorbum

neerit

scicbat pari

conscnsu orunes lacont, satiusque

expungere.

;

.

:

25
'

VITA

S.

PAULl PRIMI EREM1T.E.

26

haud procul intuetur lupam sitis ardonbus anhelenlem, ad radicam montis irrepero. Quam secutus oculis, et juxta spcluncam, cum fcra abiisset.acrcdens, intro cocpit aspiccre {Ver. ms. ccepit introspicere) nihil curiositate proficiente, tenebris ar:

A

jam anni sunt quod [.4/. ex quo] dimidii semper panis fragmcntum [Ver. fragmen] accipio verum ad advcnlum luum, militibus suis Christus duplicavit annonam. H. Igitur Domino graliarum actione celebrata,
giuta
:

centibus visum.

Verum,

ut

scriptura ait

*,

per-

super

vitrei

fecta dilcctio foras mittil

timorem [l Jonn. iv, 18), suspenso gradu et anhelitu temperato, callidus explorator ingrcssus ', ac paulatim progrediens, sffipiusque subsistens sonum aurc captabat. Tanper
caecse noctis

subscditj. Hic vero

contentio,

marginem fontisuterque consedit [Ver. quis frangeret panem oborta pene dicm SO duxit in vesperum. Pauconsilium

lus morc cogcbat hospitii, Antonius jure refellebat
fuit, ut apprehenso e quisque uitilur, pars sua ' remancret.in manibus. Dehinc paululum aqua; in fonte prono ore [Al. prono in frontc ore) libavcrunt et immolantes Deo sacrificium laudis,
ajtatis,

Tandem

dem

horrorcm procul lumen

in-

regione pane,

dum

ad

se

tuitus,

dum
*,

avidius properat,

9
;

ofTcnso

in

lapi-

dem pede

strepitum concitavit

post

cujus so-

nitum beatus Paulus ostium quod patebat occludens [Ver. recludens), sera obfirmavit. Tunc vero Antonius pro [.4/. prffi^ foribus corruens, usquc ad sexlam, et eo amplius horam, aditum precabatur dicens Qui sim, unde, cur venerim, nosti.
:

:

noctem transegere
T>

vigiliis.

Cumque jam

esset

terrae

[.-^l.

lerrisj

redditus dies, beatus Paulus ad
:

Scio

me non

mereri conspectum
repellis?
si

tuum

:

tamcn
ct in-

nisi videro,

non recedam. Qui bestias

recipis [Al.

8uscipis\

hominem cur

Quaisivi.

veni;pulsout aperiatur. Quod
hic [Ver. hic, hic]
sepelies vel cadaver
Talia perstabat
*.

non

impetro,
:

moriar ante postes tuos

certe

Olim te, frater, in istis sciebam olim te conservum n:eum mihi promiscrat Deus: sed quia jam dormitionis meae tempus advenit, et quod semper cupicbam [Ver. cupieram] dissolvi, et esse cum Christo, peracto cursu superest mihi coronajustitu missus es a Domino, qui humo corpuscutia3 liim meum tegas, imo terr» terram reddas.
AntoniuTi
sic locutus est

regionibus

habitare

:

:

\2. Aihanasius patlium

dedit

Antonio.

Monaste-

momorans, fixusque manebat. Ad quem responsum paucis ita reddiriit heros.
(Yirgil., /Eneicl., lib.

u et

vi).

Nemo

sic pctit, ut
facit.

minetur

;

nemo cum lacrymis
si

Illis Antorium Antonii a Saraccnis occupatum. nius auditis, flens et gemens, ne se desererct, atque ut comitem tale itineris acciperet, precabaNon debes, inquit, qusrere tur. Et [Al. At] ille
;

non recipiam, cum qusi tua sunt, sed quse aliena. Expedit tibi '", sarmoriturus adveneris? Sic arridensPaulus patefccit cina carnis abjecta, Agnum sequi. Sed et ca;teris ingressum. Quo aperto, dum in mutuos miscentur ^ expedit fratribus.ut tuo adhuc instituantur exemamplexus, propriis se salulavere noniinibus graplo. Quamobrem, quaeso.perge, nisi molestumest: tiae Domino in commune rcfcruntur. et pallium quod tibi Athanasius episcopus dedit.ad 10. Et post sanctum osculum rcsidens Paulus, obvolvendum corpusculum mcum.defer.Hoc autem cum Antonio ita exorsus est En quem tanto labore beatus Paulus rogavit, non quod magnopere curaquacsisti,putridis'' senectute membris operitinculta rct, utram tectum putrescerct cadaver, an nudum canities. En vides hominem, pulvercm mox futu(quippe qui tanto temporisspatio, contextis palmarum. Verum quia charitas omnia sustentat [Ver. rum foliis vestiebalur),sed ut a se recedenti" moesustinet], narra mihi, quaiso, quomodo[Kgr. ut] se ror suaj mortis levaretur. Stupefactus ergo Antohabeat humanum genus. An in antiquis urbibus nius, quod de Athanasio et pallio ejus audierat, nova tecta consurgant quomundus regatur impequasi Christum in Paulo videns, et in pectore ejus rio an supersint aliqui, qui daimonum errore Deum vcncrans, ultra respondere nihil ausus eet rapiantur ,.4/. capiantur]. Inter has sermocinatiosed cum silentio lacrymans, cxosculatis ejus oculis nes suspiciunt alitem corvum in ramo arboris conmanibusque, ad monasterium quod postea a Sarasedisse, qui inde leniter subvolabat ', et integrum cenis occupatum cst '*, regrediebatur. Neque vero panem ante ora mirantium deposuit post cnjus jj gressus sequebantur animum. Sed quamvis corpus abscessum Eia, inquit Paulus, Dominus nobis inane jejuniis.seniles etiamanni fregerant ''^^tamen prandium misit, vcre pius, vere misericors. Sexaanimo vincebat a^tatem.

calumniam

Et miraris^

;

:

;

;

;

;

Erat absque ncgandi particula, procul intuetur. Concinnius mss. Verum (juia, ut Scriptura ait, etc, ingressus cst. Ac paulaiim, etc. ' Duo \avhdi callidus explorator Veron. ms. tacet mox capicbat legit pro captabat. * Aliter mss., ojfensum pede (noster in pedem) lapidem in strepitum concitavit. Mox rectudens pro
'

^

*

torio.
'••

lidem Ver

leviter subvoluns, intcgrum,i(ive

cum

Vic-

leniter subvolans intcgrum, etc. Addit. Ver. ms. traherc, tum editi vetustiores

pars caique sua.
'"

"

In

Goncinnius in Vcron., Exjicdit quidem tibi. Veron. ms. non sinc uno alteroque mendo,

ocdudens. Veron., oj]ensu pedis. * Gravius alibi invenit vel cadaver exanime. « Al. Virtorio et Gravio annotantibus injuriam facit. Et minaris si, etc. ^ Mss., putribus et paulo post omnia sustinct, pro sustentat.
;

Sed ut ad (pro at)) se recedens memoria (num pro moirore ?) sux mortis rctevurctur '* Id ipso anno accidisse notat Bollandus, quo mortuus cst S. Antonius, Vid. Chronic. ad ann.
Christi 3:56.
'^

ent,

Mss., Sed cum corpus inane, ctc, anni frangeanimo vincebat : consentit et Veron. ms.

27
13.

S.

EUSEBII HIERONYMI.

2
aestu, et

Antonii humititas.

— Tandem
cum duo

fatigatus [Ver.

A

haboret

*.

Fiuctuans itaque vario mentis
:Si
si

defatigatus] et anhclus ad hahilaculuin
fecto itinerc pcrvenit. Gui
ei

suum

con-

secum multa reputans, dicebat
ncam,

ad monasterium
:

discipuli, qui

revertar, quatridui [^/. tridui ] iter est
nihil ultra proficiam. tlt

hic

ma",

jam

longajvo minislrare cccperant \ occurrissent
:

Moriar ergo

ut

11

Ubi tandiu moratus cs, pater? respondit: Vie niihi poccatori, qui falsum monachi
dicentes

dignum est, juxta bellatorem luum, Chrisle, et ruens, extremum halitum fundam. Talia eo animo
volvente,occe duo leones ex interioris eremi parte
currentes, volantibus per colla jubis,

nomcn

fcro. Vidi

Eliam, vidi
in

Joannem

in

desorto

et vere vidi

Pauhim

paradiso.

Et sic oro com-

ferebantur

;

presso, et

manu

verberans poclus, ex celkila palexponeret, ait
iii,

lium protulit.Rogantibusque discipulis, ut plenius

quidnam
14.

rei esset

:

Tempiis tacencli,

Rursusque ad Deum referens mentem, quasi columbas videret, mansit intrepidus. Et illi quidem directo cursu ad
quibus aspectis primo
exhorruit.

eltempus loquendi [Eccte.

7).

cadaver beati senis substiterunt,

adulantibusque
:

Pimli anima intcr angelorum choros.

Tunc

caudis circa ejus pedes accubuere
rugientes, prorsus ut intelligcres

fremitu ingenti
intelligeret]

egressus foras,et ne

madicum quidem
regressus
est

cibi

sumens,
•n

(.1/.

per viam qua venerat,
diebatur], illum sitiens,

[Ver. regre-

eos plangere, quo

modo

polerant.

Deinde baud
*
;

illum vidore desiderans,

procul cocpcrunt

humum

pedibus scalpere

are-

illum oculis ac tota

mente complectens. Timebat

enim, quod et evenit, ne se absente, Christo debi2 spiritum redderet, Cumque jam dies alia illuxisset, ettrium horarum spatio iter remaneret,

tum

namque certatim egerenlee, unius hominis capacem locum foderunt [Fcr. effoderunt. Et].Ac statim quasi mercedem pro opere postulantes, cum motu
aurium cervice dejecta, ad Antonium perrexerunt manus ejus pedesque lingentes. At ille animadvertit ^ benedictionem eos a se precari. Nec mora, in laudationem Christi efTusus, quod muta quoque Domine, sine animaliaDeum esse sentirent, ait cujus nutu nec folium arboris defluit, nec unus passerum ad terram cadit, da illis sicut tu scis. Et manu annuens [Al. innuens] eis, ut abirent, impe:

vidit^ inter
et

angelorum caternas,inter prophetarum

gentem

apostolorum choros, niveo candore Paulum fulin sublimo conscendere. Et statim in faciem
procidens,

8uam

sabulum

capiti

superjaciebat,
:

ploransque

et ejulans, aiebat [Ver. tacet]

Cur

me

Paule, dimittis ? cur insalutatus abis ? notus, lam cito recedis
15.
?

Tam

tarde

Referebat

postea beatus Antonius tanta se
erat via;

ravit.

Gumque
[Al.

illi

recessissent,

sancti

corporis
;

velocitate,

et deposito eo effosam '", desuper humum congregans, ad instar avis pervolaret nec immerito nam intumulum ex more posuit [Al. composuit]. Posttrogressus speluncam, vidit [Ver. videt] genubus complicatis, crecta cervice, extensisque in altum C quam autem alia dies illuxit, ne quid pius haeres manibus, corpus exanime. Ac primum et ipse viex intcstati bonis non possidcret,tunicam ejus sibi vindicavit, quam in sportarum modum de palmae vere eum credens, pariter orabat. Postquam vero

quod reliquum
:

cucurrisse, ut
;

oneri

onere] seniles curvavit

humeros

ut nulla, ut soiebat, suspiria
flebile

precantis audivit, in

[.1/.

palmarum]

foliis

ipse sibi contexuerat.

Ac

sic

osculum ruens, intellexit,quodetiam cadaver sancti Deum *, cui omnia vivunt, ofOcio gestus
prrocaretur.
16. Chrisliana traditio.

ad monasterium reversus, discipulis cuncta ex ordinc replicavit diebusque solemnibus Paschae et
;

Pentecostes semper Pauli tunica vestitus

est.

Igitur obvoluto et proet

17. Comparatio Pauli et diviium

sxculi.

Libet

lato foras corpore,

hymnos quoque

psalmos de
^

in fine opusculi eos interrogare,qui

sua patrimonia
seni

Christiana traditione decantans,

contristabatur

ignorant, qui
filo

domos marmoribus

vestiunt, qui

Antonius,quod sarculum, quo tcrram. foderet, non
* Erat, non satis congruo scnsu, in vulgatis omnibus, qui ei longo jam tempore minislrare consueverani certe contra Hieronymi mentem, et mss. fidem. ' Ulud debitum in duobus Vatic. desidoratur. Mox voro pro iter remanerct, quod ex omnium consensu mss. expressimus, cogcnte etiam inferiori contextu, hucusque obtinuerat contrario sensu,
;

villarum insuunt pradia";
:

huic

uno nudo

/ocum r^oc/nr verbo \no cum
nutu.
T^

mox quoque commotu aurium uno

^

motu ; alter Vatic. antiquior cum postulaturi. ^ Mss. una sorie. Utille animadverleret ; et paulo post duo Vaticani sibi scrvirent pro beum esse scntircnt ; alter quod cum muta quoque animalia sentircnt. Vcr. Dcum cssc tacet. '" llaud roslc crat in fossam. \enns unus Regina?
\ er.

viam rcmeavisset.
^ *

Vcron. in pra^senti
Sic

videt.

in fossa verissima autem lectio visa csl ejfossam, scilicet

ms.,

;

rcliquorum mss. htimum, ctc. Tum

mss.
otc.

et

post Erasm.,

Victorius. Vitiosc cnim Martian. Qaod etiam cadnvcr sanctum etiam

Deum,
^

Veronensis, aliique mss. Prolato foras corpore, psalmis quoque ex Christiuna traditione cantalis, conlristabaiur, etc.
•*

In

Veron.

mss.,

Uabebat.

elc.
"

reputans: Si, etc.

Fhicluansquc vario, absque interposito verbo diego, ut, etc. alter excavarc, et

cebat.
8

Duo Vatic, Moriar et Unus Vatic, scnbare,

\oi\,dics illu.rcrat alia. " Erat, //«o.quodque vitiosum a Victorio notatum antea, privdia pro prctia, pencs Martian, cui soleinnc ost Erasmum, ca^teris libris inconsultis, describoro. Ilieronymus voro locum imitatus est ex Tertulliani libro^ZJt; Habit. Muliebr c. 9: u Uno lino dccies scstertium inscritur. » Est autem filum cui margarita; et gemmo? inscruntur, et monilia fiunt. Vcron. tanien ot liuo pro /i/o, et pretia pro pra'dia habet.
,

capacem

29
[Al.

VITA
natura?

S.

HILARIONIS EREMIT^.

30

seminudo] quid unquam dcfuif? Vos

gemma

A.

bibitis, ille

Vos intunicis auilam
e

concavis manibus salisfccit'. texitis, ille ne vilissimi quivestri.

dem indumentum 13 habuit mancipii
contrario
illi

Scd
vos

opibus arsuros. Parcite, queeso, vos [.1/. vobis], parcite saltem divitiis quas amatis. Cur et mortuos vestros auratis obvolvitis vestibus? cur ambitio intcr lucUislacrymasque non cessat? An cadavera
divilum nisi in serico putrescerc nesciunt? 18. Obsecro, quicunque ha;c legis, ut Ilieronymi
peccaloris memineris
daret, multo
ritis

pauperculo paradisus palet,
suscipiet.
Ille
;

auratos gehenna

vestem Christi,

nudus

licet,

tamen scrvavit

vos vestili sericis,

indumentum

vilissimo Christi perdidistis. Paulus
:

in gloriam pulvere coopertus jacet rcsurrecturus « sepulcra premunt cum vestris vos operosa saxis

ejus,

cui si Dominus optionem magis eligerettunicam Pauli cum mequaiu rcgum purpuras cum pccms
;

suis'^.

Contra Jovinian. et Laertium, auro tcxhs. Diogene. Mox duo mss., Tumcis in J quam vocem penilus omittunt alu. saxi cum rcgnis, 3 Veronen., cum mcritis suis, in alns Cajterum ^vopcmis Martian. utrumque attcxuit.
'

Vid infra

lib. ii

« Finit vita beati Vatie. unushffic ad finem addit Pauli Monachi, quam scripsit Hieronymus presby:

M

ter,

sepclivit in

sanctum Antoniuin, quemipse Ercmo. Hic nunquam fuit in civitatibus, postquam in solitudine moratus esl. »
qui fuit anlc

VITA'
u Tk„Kotv.a>
dt^^^^^^^

S.

HILARIONIS.

Pnlax^tinjp vico. ortus, ac

"'"'s\rtS:v"m

'qtntTue
periecti

magni Antonii discipulus, quanta abstinentia eTikm in 'solitud^e inclaruerit i^iracuUs, copiose descnbit
et nos favore magis illius, quam injuria, coeptum ab eo opus aggredientes, maledicorum voces contemnimus qui olim detrahentes Paulo
:

Sieronymus!in eoquc excmplar

monachi proponit.

PROLOGUS^
habitatoScripturus Vilara bcati Hilarionis, ut qui ilh ejus invoco Spiritum sanctum rem narrandas eas scrvirtules largitus est, mihi ad dictis exffiquentur.Eorum monem tribuat, ut facta tanta enim qui fecere, virtus (ut ait Grispus) quantum ^ eam verbis potuere extollere habetur, Alexander Magnus Mace.lo, ingenia.
1.
;

B Unde

meo, nunc

forte

detrahent

et

Hilarioni

:

ilium

huic objicientes frequenqui tiam ut qui semper latuit, non 14 fuisse a multis visus est, vilis existimetur. Fecerunt
solitudinis calumniati,
:

;

prfficlara

quem

vel

arietem

S
te

vul

pardum,
ait,

vel

hircum

hoc est majores eorum quondam Pharisa;i, quibus ncc Joannis eremus ac jcjunium, nec Domini Salvatoris turbae, cibi, potusque placuerunt. Ve-

caprarum Daniel vocat,
pervenisset
frueris [Al.
:

cum
\

ad Achillis

Felicem

fruaris] praicone

tumulum juvenis, qui magno Homcmeritorum
!

rum

destinato operi
[.4/.

imponam manum,

et Scylleos

canes obturala

obdurata] aure transibo.

rum
viri

videlicet significans. Porro

conversaiiu conversatio
ut

[.il. i.ii.

mihi tanti ac talis -.«-.^».^ i.uuvt;ioiuj. conversio]. Vitaque dicenda

INCIPIT VITA.
2.

Hilarion'' ortus vico
,

est

Homerus quoquc

si

adesset,

vel

invidcret

quinque

millia a

Thabatha, qui circiter • t^ j a * ^ Gaza urbe Palestin^ ad Austrum
,

„'.-_:_ ..„1 K.nof n„.nr,.,«m P.nim sancmateriae, vel succumberet. Quanquam enim
tus Epiphanius

^

situs est,

cum

haberet

parentes narentes

idolis idohs

deditos, deditos.

SaIamin£E Cypri

episcopus, qui
est,

rosa, ut dicitur, de spinis floruit.

A quibus missus
est
:

cum

Hilarione

plurimum versatus

laudem
;

Alexandriam,

grammatico traditus
patiebatur oetas,
;

ibiquo

ejusbrcvi cpistola scripocritS quee vulgo legitur tamen aliud est locis communibus laudare defun-

quantum
bus
'•

illa

magna

ingenii et

morum documenta
et

ctum, aliud defuncti
'

proprias

narrare

virtutos.

praebuit in brevi charus omniloqueudi arle gnarus. Quodque his majus

Scripta circ. an 390.
:

Duo

Vaticani
te.

bellua

pro arietem,

quK vox

in

In Vitis Patrum Prologo isthaic prKponitur In sanctis orationibus tuis memento obtestatio » mei, decus et dignitas virginuni, Nonna Asella atque adeo in fin3 Vit» « Opto ut in Ghristo pormaneas, ct memor in orationibus tuis sis mci,
2
<<
; :

alio cod. rectius oinittitur.
s

Fclicem

juvenis, ctc.

Godex ms. Avenion. Felxcem te ais, Idem refertur ab Ariano, lib. i De

in rebus ycstis ab Aiexandro Magno, et a Plularcho,

Ilinc AscU.tc inscribi histovirgo sacratissima. riam abs Ilieronymo nonnulii arbitrati sunl, sed, cum ncque in aliiseditis, neque in ullis mss. ver»

Alc:vandro.VerbaAIexandri apud Vopiscum in Probo « Fcliccm te, inquit, jnvenis, qui talem pra^:

conem tuarum
6
''

virtutuin reperisti.

»

ba
*

illa

invcnianlur, nihil video
ut

pro ccrto constitui
tanla habcntur Vid. Sallust. in

/Etatem non tulit isthico Epiphanu epislola. Gonferendus Sozomenus lib. m, cap.
('lAapifJV'.)
-a-cpTi;
[J.dv

U

:

posse.
Viclor. virtutes,
ait Crispus,

D

To'jT<{)

tiv

«xSaOi,

xojar,

irp<ii;

vr;xov'-f£
i-/

ra;r,; ^EiliEVT,':

et

mox,

ypaaiJ.aTt>t(v 5^

^potxwv

merita quanlum, etc.
Catil., c. 8.

haud

rcclc.

'AXE^avSpJta, Ctc.

3i
est

S.

EUSEBII HIERONYMl.

32
[/1/.

circi furoribus,

omnibus, credena in Dominum Jesum, non non arense sanguine, non theatri
sed
tota
illi

A

sueverat. Quid

mansitans. Quid' faceret dia-

bolus? quo
dicens
:

86

verteret?

Qui

gloriabatur
super
sidera

ante,
cceli

luxuria delectabatur:

voluntas

[Al.

In

ccelum ascendam,
et

voluptas] in Ecclesioe erat congrcgatione.
.3. Audiens autem tunc celebre nomen Antonii, quod per omnes ^f^gypti populos ferebatur, incensus visendi ejus studio, perrexit ad eremum. Et statim ut eum vidit, mutato pristino habitu, duobus [ms. tribusl 15 fere mensibus juxla cum mancontemplans ordinem vitae ejus morumque sit,

ponam thronum meum,
XIV, 14,)

ero similis AUissimo (Isa.
et

cernebat se vinci a puero,
fuisse,

prius ab eo

calcatum
set.

quam
"

per aetatem peccare potuis-

16

5.

Titillabat

itaque

sensus ejus,

et

pu-

bescenti corpori solita voluptatum incsndia suggerebat. Cogebatur tirunculus Ghristi cogitare

quod
et

gravitatem
milis
in

:

quam

creber in oratione,

quam huin

nesciebat, et ejus rei

animo pompam

volvere, cujus
sibi,

suscipiendis fratribus, severus
alacer in exhortandis esset
:

cor-

experimenta

non noverat. Iratus itaque
excludere)
:
:

ripiendis,

et ut

con-

pectus pugnis vcrberans (quasi cogitationes caede

tinentiam, cibique ejus asperitatem nulla
infirmitas
frangeret.

unquam
tj

manus

posset

Ergo,
te

inquit, aselle

*,

Porro froquentiam eorum. qui ad eum ob varias passiones ' aut impetus dsemonum concurrebant, ultra non ferens nec
:

faciam, ut non calcitres

hordeo alam, sed paleis. Fame te conficiam et siti gravi onerabo pondere per aestus indagabo et frigora, ut cibum
nec
: ;

congruum
vitatum
victoriae
:

psse dncens, pati in

sicque

sibi
;

ut cffipisset Antonius
pi'aemia
;

eremo populos cimagis incipicndum esse, illum quasi virum fortem
:

potius

quam

lasciviam

cogites.

Herbarum ergo

succo

et

paucis caricis post triduum vel quatriduura

deficientem
et psallens,

animam
ct

sustentabat, orans frequenter

accipere

se

necdum

militare

rastro

humum
,

fcdicns, ut jeju-

coepisse

reversus est
;

cum quibusdam monachis

jam defunctis, partem partcm pauperibus largitus est, nihil sibi omnino reservans, et timens illud de Actibus Apostolorum, Ananiae et Sapphirae vel exemplum, vel supplicium maximeque Domini memor, dicentis: Qui non renuntiaverit omnibus quae habet, non potest meus esse discipulus {Luc. XIV, 33). Erat autem tunc annorum quindecim. Sic nudus, et armatus in Ghristo, solitudinem, qiia3 murmur exercitus, et rursus"' variarura portenta in septimo milliario a Majoma' Gazae cmporio per ^ vocum, ut ante sonitu quam aspectu territus cedead patriam
ct

parentibus

substantiffi fratribus,

:

niorum laborem labor operis duplicaret. Simulque fiscellas junco texens aemulabatur vEgjliorum m(»nachorum disciplinam, et Apostoli senQui autem non operatur, non ientiam, dicentis manducet (II Thess, iii, 10) sic attenuatus, et in tantum exeso corpore, ut ossibus vix haereret. 6. Quadamnocte, infantum coepit audire vagitus, balatus peccorum, mugitus boum, planctum quasi muliercularum [Al. mulierum], leonum rugitus,
:

:

littus

euntibus
est.

gressus

Gumque

iflgyptum, ad lajvam flectitur, inessent cruenta latrociniis

ret. Intellexit

dsemonum

ludibria

:

et

provolutus
:

amicique ejus imminens periculum denuntiarent, contempsit mortem, ut mor-

loca, et propinqui

tali genibus, Christi crucem signavit in fronte que armatus, jacens fortius prseliabatur quodam;

modo
et

videre

desiderans,
oculis

tem evaderet.
4.

sollicitis

quos horrebat audire, huc illucquc circumspiciens.

mum
ma
lis

Jejnuium Hilarionis Mirabantur omnes animirabantur aetalem nisi quod flam: ;

Gum
nit

interim ex improviso, splendente luna, cer:

quaidam pectoris

',

et scintillfe
*

fidei

in

ocu-

relucebant. Lseves,

[Al.

ienes]

erant genne,

delicatum corpus et tenue, et ad omnem injuriam impatiens quod levi vel frigore, vel «slu, posset affligi. Igitur sacco tantum membra coopertus, et pelliceum habens ependyten, quem illi bcatus An:

rhedam ferventibus equis super se irruere cumque inclamasset Jcsum, ante oculos ejus repentino terrae hiatu pompa omnis absorpta est. Tunc ille ait Ejuum et ascensorum projecit in
:

niare {Exod.
equis,

xv,

1).

Et, Hi

in curribus,

et

hi

in

nos

autcm

in

nomine

Dei magnificabimur

{Psal. XVI, 18).
7.

tonius prohciscenti dederat,
inter

sagumque rusticum,

MulU-c sunt tentationes ejus, et die noctuque

paludem, vasta et terribili solitudine frucbatur, quindecim tantura caricas post solis occasum comedens. Et quia regio iatrociniis infamis erat, nunquam in eodem loco habitare conet

mare

D

variae

da^monum

insidioc

:

quas

si

omnes narrare
Quoties
illi

velim,

modum exredam
!

voluminis.

nudae muliercs cubanli, quoties esurienti largissiInterdum orantem lupus mae apparuere dapes

'

Valicani ob varias

infirmitates

et

passiones

;

paulo post, dicens pro ducens. » Mss. Majuma et Mauma. Vid. Sozomcnum,
V, cap. 3.
^
*

lib.

Ixvis. Genes. xxxii, 11, ego vero lenis. M.\rtian. Titillabat ilaquc. Mss. Avcnion. et Tolos. : Titillabat itaque sensus cjus naturali carnis ardore,
"^

et,
•5

ctc.

Mart.
auima
iuortiticaus

pectoris iu mss. ferc desideratur. Lxves erant genip.. In edilionc Erasmiana legi; sed falso, cura omnes mss. nielioris notso atque manus, retineant voIxves. Eadem fraude vel imperilia velerum

Vox

Elegantissime S. Puulinus Poem. xxi
Sit forlis

mus, lcneserant gcnx
codices

asiuum suuui,

cem

corpus nempe in libidines pronum. ' Cum Victorio mss. nostri prorsus pro

y-ursus.

ciscriptorum

potuit

irrepere

verbum

lenis

pro

33

VITA
pugna spcotaculum
et

S.

IIILARIONIS

EREMIT^

34

ululanp, et vulpecula ganniens transilivit, psallen-

A

tique gladiatorum
et

pra?buit

:

unus quasi interfectus,
8.

ante pcdes ejus

cor-

ruens, scpulturam rogavit. Oravit
[nis.

orabatj semel fixo in terram capi-

te,

17

et

ut natura fert

hominum, nbducta ab
:

oratione mens, nescio quid aliud cogilabat
liit

insi-

dorso ejus agitator
flagello
:

'

et latere calcibus, cervi-

mortom, a sexagesimo quarto anno usquead octogesimum 18 panc abstinuit, incredibili fervorementis, ut eo tempore quasi novus accederet ad servitutem Domini, quo caeteri solentTremissius vivere. Fiebat autem ei dc farina et comminuto olere sorbitiuncula,cibo et potu vix quinque uncias appcndentibus, sicque complens ordinem vitae, nunquam ante solis occasum, nec in diebus festis,
nec in gravissima
vit

cem

verberans Eia, inquit, cur dormicachinnansque desuper, si [Al. cum) defecisset, an hordeum vellet acciperc sciscitabatas ?
tur.
9.

valetudine

[Al. ajgritudine] sol-

jejunium. Sed jam tempus est ut ad ordinem revcrtamur.
12. Latroncs veniunl

Tuguriolum
et

Hilarionis.


suas

ad Hilarionem nocte.

— Cum

Igitur
aetatis

a

sexto

decimo usque ad vicesimum
aestus

annum,
deinceps

pluvias brevi

tuguriunculo

declinavit,

habitaret adhuc in tuguriolo annos natus decem et octo, latrones ad eum nocte venerunt, vel aestimantes habere aliquid quod tollerent, vel in con-

quod junco

et carice texuerat. E.xstriicta

^ templum

sui reputantes iieri, si

puer

solitarius

brevi cellula.quae usque hodie permanet.allitudine

pedum quinque, hoc
porro

est statura

sua humiliorc,

longitudine

paulo
',

ampliore,

quam

ejus

eorum impetus non pertimesceret. Itaque inter mare et paludem a vespere usque ad solis ortum discurrentes, nunquam locum cubilis ^ ejus invenire

corpusculum

patiebalur
crederes.

ut sepulcrum

potius

potuerunt. Porro
:

clara luce reperto puero,
si

quam domum

quasi per jocum

10. Cultus Hilarionis.

— Capillum

Quid, inquiunt, faceres,

la:

semel in anno
stracubitavit. Sac-

trones ad

te

venirent.?

Quibus

ille
:

respondit

die Paschae totondit

:

super

nudam humum
nunquam

Nudus
occidi

latrones non timet. Et

illi

Certc,
:

aiunt,

tumque junceum usque ad mortem

cum quo semel
et

fuerat indulus,

lavans

;

quaerere.

suPERFiuuM ESSE diccns munditias Nec mutavit alteram lunicam,
penilus
scissa
esset.

in
nisi

cilicio

cum

potes. Possum, inquit, possum et ideo latrones non timeo, quia mori paratus sum. Tunc admirati constantiam ejus et fidem, confessi sunt noctis errorem, cacatosque oculos, correctiorem

prior

Scripturas

quoque

deinceps vitam pollicentes.
13. Mulier steriiis

sanctas memoriter tenens, post orationes et psal-

eum. Viginti et duos jam in solitudine habebat longum annos, fama tantum notus omnibus, et per totas est per diversa tempora carptim ascensum [Ai ascensuSj ejus edicere, comprehendam breviter C Palaestinae vulgatus urbes, cum interim mulier qusedam Eleutheropolilana cernens despectui se ante lectoris oculos, Vitam ejus paritcr exponens,
praesente recitabat. Et quia
et

mos quasi Deo

prima irrumpere

aiisa

esl

ad

deinceps ad narrandi ordinem regrediar.
11.

Victus

Hilarionis.

A

vicesimo

primo

anno usque ad vicesimum septimum, tribus annis dimidium lentis sextarium madefactum aqua frigida comedit, et aliis tribus panem aridum

haberi a viro ob sterilitatem (jam enim per annos quindecim nullos conjugii fructus dederat), prima irrumpere ausa est ad beatum Hilarionem : et nihil tale suspicanti,

Ignosce, inquit, audaciae

repente genibus ejus advoluta : ignosce necessitati meae.
:

cum

sale

et

aqua.

Porro a vicesimo

septimo

usque ad tricesimum, herbis agrestibus, et virgultorum quorumdam radicibus crudis sustentatus est. A tricesimo autcm primo usque ad tricesimum quintum, bcx uncias hordeacei panis, et coctum modice olus absque oleo in cibo habuit.

quid regantem fugis ? Noli mulierem aspicere, sed miseram. Hic sgxus genuit Salvatorem. ISon liabent sani opus medico, sed qui
?

Quid avertis oculos

male habent (Luc.

v, 31).

Tandem

subsistitit.et post

tantum temporis

visa muIiere,interrogavit

causam

Sentiens aute-n

caligare

oculos

suos, et

advcntus ejus ac fletuum. Et postquam didicit, levatis ad ccclum oculis, fidere jussit euntemque
:

totum corpus impetigine et pumicea quadam scabredine contrahi, ad superiorem victum adjecit oleum, et usque ad sexagesimum tertium vitae
suae

lacrymis
r> filio.

prosecutus,

exacto

anno

vidit

cum

annum hunc

continentiae cucurrit

gradum,

14. Mulier nobilis uxor prxfecti prxtorio. chi non erant in Syria ante S. Hilarionem.

nihil extrinsecus aut

cujuslibet rei gustans.Inde

pomorum, aut Icguminis, aut cum se videret corpore
putaret

MonaHoc signorum ejus principium majus aliud signum no-

bilitavit. Aristaenete

*

19

Elpidii, qui

postea prae-

defatigatum,

et

propinquam

imminere

fectus praetorio fuit, uxor, valde nobilis inter suos,

Victor. festinus agitator, pro

quo
:

tor.

Mox autem duo

Vaticani curre

olim gladiadormitas ? pro

cur dormitas. * Duo codd. spatiabatur alio sensu forte an concinniori.
'

porro Libanius plurimum laudat lib. iv, cpist. 44, ad Helpidium "Eyvojv Ti,v dtpidTT.v 'AptcrratvfrrjV, Ilelpidio aulcin Marcellinus paulo est iniquior nimirum ob invidiam Christiani nominis.
:

;

lidem duo codd., cubiculi. Sic mgs. Grseca forma

Arislumeto' Elpidii. Dc Elpidio pra;fecto prajtorio vide Marcellinum lib. xxi. Martian.
'Apirraiv^T-r,

Hauc

35
et inter Christianos nobilior, reverlens
et tribns liberis a boato

S.

EUSEBII HIERONYMI.
^5. Cseca mulier a decemannis.

36

cum marito A
sive ob

Facidia vicu-

Antonio, Gazaj propter eoIbi

lus

'

est Rhinocorura;

urbis j^gypti. De hoc ergo
^

rum

infirmitatem remorala est.

enim
'

vico,

dccem jam annis

caeca mulier
:

adducta est

corruptum aerem,
arrepti,

sive (ut postea claruit) propter

gloriam Hilarionis scrvi Dei, hemitritffio pariter omnes a medicis desperati sunt. Jacebat

rens cadavera,

ululans mater, et quasi inter tria filiorum discurquem prius plangeret nesciebat.

ad beatum Hilarionem oblataque ei a fratribus (jam cnim multi cum eo monachi erant) omnem se substantiam expendisse ait in medicos.Cui respondit Si quae in medicis pcrdidisti, dedisses pau:

peribuSjCurasset

te

verus medicus Jesus. Clamante

Cognito autem quod esset quidam monachus in vicina solitudine,oblita matronalis pompae (tantum se

matrem
chis
[Al.

noverat) vadit comitata ancillulis et eunuvernaculis]
:

ut asello sedens pergeret.
set
:

vixque a viro persuasum est, Ad quem cum pervenisper Jesum clementissimum

misericordiam deprecante, exspuit in oculos ejus statimque Salvatoris exemplum virtus eadem prosecuta est. 16. Aurirja Gazensis. Auriga quoque Gazensis
illa,

autem

et

:

in curru percussus a dajmone, totus

obriguit

:

ita

Precor

^

te, ait,
:

ut nec

manum

agilare, nec

cervicem posset

[Ai.

Deum nostrum obtestor per crucem ejus et san- possitj reflectere. Delatus ergo in lecto, cum soguinem,ut reddas mihi tres filios; ct glorificeturin p lam linguam moveret ad preces, audit non prius posse sanari, quam crederet in Jesum, et se sponurbe gentilium nomen Domini Salvatoris, et ingrederet arti pristina? renuntiaturum. Credidit, spodiaturservus ejusGazam, et idolum ^ Marnas corpondit, sanatus est magisque de animae, quam de ruat. Renuente illo, etdicente, nunquam se egrescorporis salute exsultavit. sum de cella, nec habere consuetudinem, ut non
:

modo

civitatem,scd ne villulam quidemingredcre-

17.

Marsitas, juvenis

fortissimus.

Praeterea

tur, prostravit se

serve Christi,

humi crebro clamitans: Hilarion, redde mihi liberos meos.Quos Anto.^gypto, a te serventur in Syria.

fortissimus juvenis nomine Marsitas

'^

de territorio

Hierosolymae tantum sibi applaudebat in viribus, ut

nius tenuit in

Flebant cuncti qui aderant, sed et ipse negans flevit. Quid multa?non prius mulier recessit,quam
ille

pollicitus est

se

post solis occasum

Gazam
le-

introiturum. Quo postquam venit, singulorum
ctulos et ardentia
*

membra
!

consignans, invocavit

Jesum. Et, o mira virtus quasi de tribus fontibus ut oneratus catenis et funibus, in diversa nitensudor pariter erupit: eadem hora acceperunt cibos, lugentemque matrem cognoscentes, etbenedicentes C tium, quasi ferocissimus taurus ad monasterium pertraheretur quem postquam fratres videre, Deum, sancti manus deosculati sunt. Quod postperterriti (erat enim mirae magnitudinis) nuntiavequam auditum est, et longe lateque percrebuit, runt patri. Ille sicut sedebat, jussit eum ad se certatim ad eum de Syria et vEgypto confluebant pertrahi et dimitti.Solutoque: Inclina, ait, caput, et ita uL multi crederentin Christum,et se monachos veni. Tremere ille,et cervicem flectere,nec aspicere profitfirentur. Necdum enim tunc monasteria erant 21 contra ausus, omnique ferocitate deposita, pein Palaestina, nec quisquam monachum 20 ante des ccepit sedentis lambere. Adjuratus itaque daesanctum Hilarionem in Syria noverat. Ille fundator mon, et tortus, qui juvenem possederat, septima et eruditor hujus conversationis et studii in hac die egressus est. provincia fuit. Habebat Dominus Jesus in .^gypto 18. Orion vir primarius. Sed nec illud tacensenem Antonium:habebat in Palsestina Hilarionem dum est, quod Orion [Al. Orionus] vir primarius juniorem.
;

quindecim frumenti modios diu longeque portaret, et hanc haberet palmam fortitudinis suae,si asinos vinceret. Hic affectus pessimo daemone, non catenas, non compedes, non claustra ostiorum integra patiebatur multorum nasum et aures morsibus amputaverat horum pedes, illorum crura * fregerat.Tantumquesui terrorem omnibusincusserat,
:

:

Hcmitritxo. Hemitritaeum est febris sesquiterfebris scmitertiana, -fifxiTpiTaTo? mpezbi, Galen. ad Glauc. tertiana imperfecta et accedens ad quotidianam quod citius recurrat quam vera tertiana. Vide Celsum de generibus febrium.
'

tiana,

peccatum cst, quod considerans legunt pro consignans, quod est crucis signo notans, aut benedicens apud ecclesiasticos scriptores, estque in om-

:

D

Mahtian. Elegantius Vaticani duo mss. Per ego le ait, Jesum, etc. ' Vocem Idolum nostri mss. non agnoscunt. De Marna vero noster infra iterum et epist. ad Lffitam, et Annobius, ct Marinus, in Vita Procli loquuntur. Epiphan. in Anchorato, cap. 108 MapvSc; 5ou>>o; 'Airrepiou toi) Fal^ato'.; TipiaTat, MarKpT|T6; TtapA nas Asterii Cretensis servus a Gaiivis coUiur. Mox erat egrcssurnm pro egressum, quod habcnt mss.
*
:

nibus quod consuluimus mss. » Erat ridicule admodum vicula pro viculus, quod etiam e mss. omnibus restituimus. Mox in
antiquis edilionibus falso erdit,suntdece7njamanni, quod Rosweydus emendavit.et mss. confirmant. * Dccem jam annis. Imponunt lectori veteres editiones, ubi legitur {sxmt decem jam an7ii) quasi miraculum curationis csck mulieris factum dicereMartian. tur a decem annis. " Trcs nostri codd. Mcssicas habent, alii Mesimale autera tas : punlo post afflatus pro affectus vetustiores cditi afflictus. * Anlca obtinebat gulam pro crura, quod cmeadarc visum cst e duobus Vatic. altor enim, utra:
;

omnes.
• In aliis arcntia, concinnius vero ardenlia hemitritwo, sive sesquitertiana febri, memhra intclliguntur. Sed illud turpi errore in editis antea libris

que lcctione retenta, horum gulam, Hlorum pedfs,
vel

crura fregerat.

37

VITA

S.

HILARIONIS EREMIT^.

38

et ditissimus urbis Aiise, qu£e mari

Rubro imminet,
ferro

A

a iegione possessus
ost.

daemonum, ad cum adductus
latera,

ora maris ceedens, totus paralysi dissolutus, et ab operis sociis delatus ad sanctum, statimsanus*
? Elenim littus quod Pala3sti/Egyploque praitenditur [Fort. protenditur] per nalurarn molle arenis in saxa duresccntibus aspcratur paulatimque cohffirescens sibi glarea, perdit tactum, cum non perdat aspectum.

Manu9,

cervix,

pedcs

onerati

ad cipus reversus est

erant, furorisque soevitiam torvi oculiminabantur.

na3

Cumque deambularet sanctus cum
de manibus
se

fratribus, et de
ilie

Scripturis nescio quid interpretaretur, erupit

:

plexans

et

tenentium: et amplexus amplcxatus] eum post tergum,

[/1/.

am-

in subli-

me

levavit.

Clamor ortus ab omnibus
:

:

timebant
et

Sanmihi meum palcestritam dimittite. Ac sic reflexa super humeros manu, caput ejus tetigit apprehensoque crine, ante pedes adduxit stringens e regione ambas raanus ejus, et plantas utroque calcans pede, simulque ingeminans, torquere[/li., torquere, ait],
collideret.

enim ne confecta jejuniis membra
ctus arridens
Silete

[Al. sinite], inquit,

:

:

in Circensibus. Sed cjusdem oppidi municeps Christianus, adversus Gazensem Duumvirum, Marnae idolo deditum, Circenses equos [Al. circi equos curules] nutriebat.Hoc siquidem in Romanis urbibus jam inde servabatur a Romulo*, ut propter felicem Sabinarum raptum, Conso quasi consiliorum Deo,
et Italicus
'",

20. Malcficium dissolutum

quadrigae

septeno

currant circumitu
sit.

;

et

equos

da?monum

turba,

torquere.

Cumque

P

partis

adversffl

fregissc, victoria

Hic itaque

ille
:

ejularet,

<'emulo suo

habente

maleficum,
et

terram vertice tangeret Domine, inquit, Jesu, solve miserum, solve captivum. Ut unum, ita et plures vincere tuum est. Rem loquor inauditam, ex uno hominis ore diversse voces, et quasi confusus populi clamor audiebatur. Curatus itaque et hic.non post mullum temporis cum uxore et liberis venit ad monasterium, plurima, quasi gratiam redditurus, dona afferens. Cui sanctus, Non legisti, inquit, quid Giezi {IV Reg. v), quid
et reflexa cervice

quibusdam imprecationibus

qui daemoniacis hujus impediret [Al.

prsecantationibus et hujus praeparet] equos, et illius concitaretad cursum, venit ad beatum Hilarionem,

non tam adversarium la)di, quam se defendi Ineplum visum est venerando seni in bujuscemodi nugis orationem perdere. Gumque subrideret et diccret Cur non magis equorum
et

obsecravit.

:

Simon

{Act. viii) passi sint

:

quorum

aliter accepit

pretium,
Spiritus

alter

sancti,
:

non tam sibi quam EccleRogatus ergo a fratribus bes ambulas, et nosti pauperes. Ego qui mea reli- C qui aderant, scyphum fictilem quo bibere consueverat, aqua jussit impleri, eique tradi. Quem cum qui,cur aliena appetam ? Multis nomen pauperum, accepisset Italicus, et 33 stabulum, et equos, et occasio avaritiae est misericordia vero artem non aurigas suos, rhedam ^ carccrumque repagula habet.NEMO melius erogat, quam 2!l qui sibi niaspersit. Mira vulgi exspectatio hil reservat. Tristi autem et in lerra jacenti nam et adversarius hoc ipsum irridens, diffamaverat et fautores Xoli, inquit, contristari, fili quod facio pro me, Italici sibi certam victoriam pollicentesexsultabant. et pro te facio. Si enim haec accepero, et ego ofIgitur dato signo hi advolant, illi praepediuntur. fendam Deum, et ad te legio revertetur. Sub horum curru rotae fervent, illi practervolan19. Parahjticus curalus. Quis vero possit silentio praeterire, quod Gazanus* Majomites haud lontium terga vix cernunt. Clamor fit vulgi nimius
flens diceret
dit
:

ut ille venderet gratiam mercaretur? Gumque Orion Accipe, et da pauperibus, responobtulit
;

hic

pretium pro sulute anima? tuaj pauperibus erogas ? ille respondit, functioncm esse publicam et hoc se non tam velle, quam cogi, nec posse hominem Christianum uti magicis artibus sed a servo Christi potius auxilium petere, maxime contra Gazen;
;

ses adversarios Dei
siaj

:

et

Tu melius potes tua

distribuere, qui per ur-

Christi insultantes.

:

'

:

:

,-

;

ge a monaslerio ejus, lapides

ad aedificandum de

[Coii(Lnimius attollitur]

:

ita ut

Ethnici quoque ipsi

Mss. omnes, et in arenis pro terra. Unus ms., Zazanus, alii Zananus, vel Zenainus mox quoque cudens pro cxdens. ' Illud sanus addidimus e mss. * Antea contra mss. fidem erat in prajsenti serratur. Tum pro Conso olim erat ab ipso. Gravius legi voluit ab ipso Conso. Dc hoc autem consiliorum Deo, cui septeno circuitu quadrigae currebant, occurrunt passim monumenta, e quibus inscriptio vetus olim effossa in Girco Maximo apud Panvinium nostrum de Ludis Circens. Elegantiss. Proper'

'

:

dicti, qui ab initio Neptunum honorabant.Eumdem enim etConsum vocant. » Et statim « Quanquam et consualia Romulo defendunt, quod ea Conso dicaverii, deo, ut volunt, consilii, ejus scilicet, quo D lunc Sabinarnm virginum raptum militibus suis in malrimonia excogitavit. » S. Cyprianus lib. de
:

Idoloruui vanilate, « Gonsus, quem deuin fraudis, velut consiliorum deum coli Romulus voluit, post-

quam
lib.
I,

in

Vid. etiain,

raptum Sabinarum perfidia provenit. » si lubct, Dionysium Haliciirnassaeum

Valerium

Maximum

I.

ii,

et

Plutarchum, De

tiuB

II

:

Aut priiis infecto ileposcit praemia cursu, Septima quam metam triverit arte rota ?

Ad rem nostram Varro

quxstionibus Uomanis. ^ Conso quasi. De Conso consiliorum deo el ludis circensibus consule fragmcntorum Festi Pompeii lihrum toitiurn ct M. Varronis De linr/ua Lalina
;

Consualiadicta a Conso,quod tum fcriae publica) ei deo et in circo ad aram ejus ab sacerdotibus fiunt Indi '"• illi, auibusvirgines Sabinaj raptffi. » Et Tertullianu3 lib. De spectaculis : « Exmde ludi consualia
liug. Lat.
:

lib. v

De

«

librum quintum. Martian. Wox rhednm \n oiimibus, quibus utiauir mss.
*'

tuni unus antiquior \ailic. carrucnrumque rcgulas pro carcerumque repagula, Ibrtasse

desideratur

:

verius legit.

9&
concrcparent
:

S.

EUSKBII HIERONYMI.
A.

Ui,
vel

furentes adversarii,

stianum
piurimis

'

ad
fidci

est a Ghristo. Porro Hilarionem maleficum Chrisupplicium poposcerunt. Induljitata
illis,

Marnas victus

antequam purgaret virginem,
vcl signa jubere

adolescentem,

perquiri, ne aut solutua incanta-

tionibus recessisse daemon videretur, aut ipse ser-

ergo victoria et

et

multis retro Circensibus

occasio

fuit.

21. Virginem ab incantatione amatoria liberat.

De eodem Gazensis emporii oppido, virginem
vicinus juvenisdeperibat.Qui
jocis, nutibus, sibilis, et

Dei

moni ejus accommodasse fidem asserens fallaces simulandum esse callidos et magis reddita sanitate increpuit virginem, cur fecissettalia, per quna daemon intrare potuisset.
:

esse dajmones, et ad

;

cum

frequenter tactu,

22.

Candidatum Constantii a dsemone

liberat.

De~
sed

Cieteris

hujusmodi, quas
ut confesso vul-

curiones locorum.

Non tolum autem

in PalaestiSyriae,

solcnt moriturae virginitatis
profecisset, perrexit

esse principia, nihil
^,

na, et in vicini»

urbibus ^gjpti vel

Mcmphim

nere suo,magicis artibus rediret armatus ad virginem. Igitur post annum doctus ab yEsculapii vatibus *, non remediantis animas, sed perdenlis, venit prassumptum animo stuprum gestiens, et subter limen domus puella; portenta quaedam verborum, et portentosas figuras sculptas in a^ris Cyprii lamina
defodit. Illico insanire virgo, et
jecto, rotaro

etiam in longinquis provinciis fama ejus percrebuerat. Namque candidatus Constantii' imperatoris, rutilus coma, et candore corporis indicans

amictu capitis ab-

crinem, stridere dentibus, inclamare

provinciam (intcr Saxones quippe et Alemanos gens ejus'' non tam lata quam valida,apud historicos Germania, nunc Francia vocatur), antiquo hoc est, ab infantia possessus daemone, qui noctibus eum ululare, ingemiscere, fremere dentibus compellebat, secreto ab imperatore Evectionem,
petiit,

adolescentis. Magnitudo quippe amoris se furorem verterat. Perducta ergo a parenlibus ad monasterium, seni traditur ululantc statim et confitente dsemone, Vim sustinui, invitus^abduclus sum quam bene Memphis somniis homines dclucr jces 24 o tormenta quae patior Exire debam me cogis, et ligatus subter limen teneor. Non exeo,
in
:
: ! I

nomen

causam

ei

simpliciter indicans. Et acceptis

ad Consularem quoque Palaestinse litteri-i, cum ingenti honore et comitatu Gazam deductus est. Qui cum a decurionibus illius loci quaesisset, ubi habitaret Hilarion

monachus,
putantes

!15

territi

Gazenses

!

vehementer,

et

eum
et
si

ab imperatore miset

sum, ad monasterium adduxerunt^, ut

honorem
officio

adole^cens qui tenet, dimiserit. Tunc senex:Grandis, ait, fortitudo tua, qui licio et lanisi

me

commendato
injuriis in

exhiberent,

quid cx praeteritis

Hilarionem esset

offensae,

novo

mina

strictus teneris. Dic,
?

puellam Doi

quare ausus es ingredi Ut servarem, inquit, cam virginem.
proditor castitatis ? Cur non potius
es ingressus?

Tu

servares,

Deambulabat tunc senex in arenis mollibus, et secum de psalmis nescio quid submurmurabat vidensque tantam turbam venientem [Al.
deleretur.
;

m

eum

qui te mittebat,

Ut quid, C venientiura],

substitit.

Et resalutatis omnibus,ma

respondit, intrarem in eum, qui habebat

coUegam

nuque

eis

benedicens, post

horam

caeteros abire

meum
*

amoris daemonem

?

Noluit autem Sanctus

prajcepit, illum vero

cum

servis suis et apparato-

Mss. maleficum Christianorum. Porro maleficos agitatores, qui adversarium equos daemoniacis imprecationibus impedircnt, ut suos ad cursus velociores impellerent, saepe veteres auctores notant. Cassiod. lib. iii Variuv. epist. i, de quodam nobili auriga, « Frequentia inquit, palmarum eum dici faciebat maleficum. Necesse est enim ad perversitatem magicam referri, quando victoria equorum meritis non potest appiicari. » Arnob. u Quis Gent. de magorum artibus lib. I advers. enim hoc nesciat.... in carriculis eques debililare, incitare, tardare, » etc. Vid. Cod. Theod. ad Irg. 9 de Malefic., Ammian. Marcellin. pluribus locis.

equorum

bus fidem videretur adhibuisse. Nos e nostris omnibus mss. accedente etiam Gravii auctoritate suffecim.us. Ad haec alterum hucusque editorum mendum castigavimus legentes ex iisdem mss. solutus, id est dxmon, pro solilis nempe incantationibus.
Infra leviora alia
^

emendamus.
et

:

quos etiam Martian. consuluit, Constantini. De canditatis, qui militia; ordo erat, veteres auctores,etpraecipueAmmianus Marcellinus passini.
Mss. omnes,
^

Pro

ejus,
et

quod habent mss. cum Victorio om-

nes, Martianaius

mitibus,

* Virginem Dei. In tribus aut quatuor cxcmplaribus mss. « Virginis Dei vicinusjuvenis.amore de- n appellatur. peribas. • Martian.

c.si. Porro de veteris Franciae livocabulo, videndus Eumenius in Panegyric. ad Cunstantinum, ubi non solum illa pars, sed umversa omnino Germania Franciae nomine ^^^ universa omnmo Liermama franciae

Ammianus quoque Marcelhnus

lib.

Paria habet in Isa. xix « Mcmphim magicis artibusdeditam, pristini usque ad prajsens tempus vestigia crroris oslendunt. » Et in cap. lxv dc JEsculapii fano, in quo stratis pellibus hostiarum incubare soliti (genliles) erant, ut in somniis futura
'
:

xxv

cognoscercnt.

ubi depopulari dicuntur Gallicanis tractus Franci et Saxones iisdem confines. Inter Saxonas quippe et Alamanos sita erat Francia, ut etiam cx Tabula Peutingeriana constat. ^ Imperiale diploma.quo cursum publicum usurpare licerct Graece <jjvOT,[j.a. Vid. qua; in epist. 118
i.

c. 8,

yEsculapii vatibus, non remediantibus, sed perdentibus
*
:

Ab

/Esculapii. Hic
« etc.

quoque legunt

«

Ab

S.

num. i, annotavimus. Vocabulum est juris, quo et Hieronymus alibi, et Severus Sulpitius usus est
II

animas,
*

Martian.

lib.

Uist.

:

«

Per vicarium

ac

praesidem

data

Peccant conlra bistoria) veritatem, ac Hieronyediti unius hujusce parliculac w/ omissionc ut significcnt ipsum quoquc adolescentcm a S. Ililarione curatum,cum c contrario neque perquiri illum siverit, ne ejus incantationi-

mi mentemhucusque
:

quffistionis copia, compellitur adesse, cum tamea de eo nihil mandasset spccialiter imperator. » Oclib. vi. epist. 6, et lib. currit et apud

Symmachum

VII, epist.
"

Duo

48 el 105, et lib. ix, epist, 20. Vatic. codic, Putantes ad cum ab impera-

tore missos,

ad monasterium jjerrexerunt.

41
ribus remanere
;

VITA

S.

HILARIONIS EREMIT.H.
-^-

42
colebat M. Anionius.

ex oculis enim ejus el vultu, cur A.

HUanonem

Tempus
eo

venisset agnovcrat. Statim ergo ad interrogationem

me

deficiet, si

volucro universa signa, quae ab

Dei servi suspensus

gere ccepit, et gatus fuerat sermone, respondit.

homo, vix terram pedibus tanimmane rugiens, Syro quo interroVidcres de
ore
lin:

pcrpetrata sunt, dicere. In tantam enim a
fuerat elevatus gloriam, ut beatus

Domino

quoque Antonius

barbaro, et qui Francani tantum et

Latinam

guam
ut

noverat, Syra
stridor,

ad

purum verba

resonare

non

non

aspiratio,

Palaestini deesset eloquii.

non idioma Confessus est itaque.quo
aliquod
inet

audiens conversalionem ejus, scriberet ei, libenterque cjus cpistolas sumeret. Et si quando de Syriae partibus ad se languentes perrexissent, diceret eis Quare vos tam longe vexare voluistis, cura habeatis ibi filium meum Hilarionem PExemplo itaqucejus
:

in eura intrasset ordine. Et ut inlerpretes ejus

per totam PuK-cstinam
esse cojperunt, et

innumerabilia monasteria

telligerent, qui

Graccam tantum

Latinam linguam

omnes ad eum monachi certatim

eum interrogavit. Quo sieadem respondente. multasque incantationum occasiones et necessitates magicarum artium obtendente, non curo, ait, quomodo intraveris sed ut exeas in nomine Domini nostri Jesu
noverant, Grajce quoque
militer et in verba
;

currere. Quod [.41. Quos] ille cernens, laudabat Domini gratiam et ad profectum anima; singulos*
;

cohortabatur,

dicens

;

Praeterire

figuram

hujus

Christi, impero.

Cumque
:

curatus esset

',

simplici-

taterusticadecem auri libras offerens: hordeaceum ab eo panem accepit audiens quod qui tali cibo
alerentur,

mundi, et illam esse veramvitam, qua? vita> prajsentis emeretur incommodo. ^'olens monaUcria Hilarion. 25. Visitabat autem exemplum eis dare et humilitatis, et offi-

cii,

aurum

pro luto ducerent.
ciirata.

las

23. Bruta

animalia

Parum

est

de ho-

a

stalis diebus ante vindemiam lustrabat cellumonachorum. Quod postquam cognitum est et comifratribus, omnes ad eum confluebant
:

minibus loqui, bruta quoque animalia quotidie ad cum furentia pertrahebantur, in quibus Bactrum camelum enormis magnitudinis, qui jam multos
obtriverat, triginlaet eo

tati tali

duce,

circumibant monasteria,
:

habentes

viaticum
millia

suum quia interdum usque ad duo hominum congregabantur. Sed et prccevilla vicinis

solidissimis funibus

cum

amplius viri distentum clamore adduxerunt. Sanos,

dente tempore, unaquaeque
bat.

monachis
ofTerc-

ad susceptionem sanctorum gaudens cibos

guinei erant oculi,
turgebat, et supcr

spumabat

volubilis

lingua

Quantum autem

fuerit in eo

studii,

ut

nul-

omnem

terrorem rugitus perso-

nabat immanis. Jussit igitur eum dimitti senex. in desertum Cades ad unum de discipulis suis Stalim vero et qui adduxerant, et qui cum sene visendum, cum infinito agmine monachorum per erant, usque ad unum omnes diffugere. Porro illi [Al. Elusium et Eolesam], eo (orsolus perrexit obviam, et sermone Syro Non me, C venit Elusam et in die, quo universaria solcmnitas omnem te 27 inquit, terres, diabole, tanta mole corporis
'^
:

lum fratrem quamvis humilem, quamvis pauperem praeteriret, vel illud indicio est, quod vadens

:

vulpecula, et in camelo

interim porrecta stabat
et

unus atque idem es. Et manu. Ad quem dum furens

oppidi
rat.

populum

in

templum Veneris congregave-

quasi

eum

devoratura
:

26

bellua

pervenisset,

tui

Colunt autem illam ob Luciferum, cujus culSaracenorum natio dedita est*. Sed et ipsum

statim corruit
vit,

submissumque caput

terrae coaequa-

ferociara,

post tantam tantam subito mansuetudinem. Docebat autem senex, hominum causa diabolum etiam ju-

mirantibus cunctis qui aderant,

oppidum ex magna parte semibarbarum est propter loci situm. Igitur audito quod sanctus Hilarion praeteriret (multos enim Saracenorum arreptos a dffimone
ei

frequenter
et liberis et

curaverat),

menta corripere et tanto eorum ardere odio, ut non solum ipsos, sed et ea quae ipsorum essent, cuperet interire.Hujusquerei proponebatexemplum quod antequam beatumJob tentare permitteretur, omnem substantiam ejus interfecerit. Nec movere quempiam debere, quod Domini jussione, duo millia porcorum a daeraonibus interfecta sunt (Matth. VHi, e^tfarc. v) siquidem eos qui viderant, non potuisse aliter credere exisse de homine tantam daemonura multitudinem, nisi grandis porcorum numerus, et quasi a multis actus, pariter corruis:

cum

uxoribus

gregatim obviam processere,
Barech,
id
est,

submiltentes colla,

voce Syra

benedic, inclamantes.

Quos

ille

blande

humiiiter-

que suscipicns, obsecrabat ut Deum magis
spectans, et pollicens,
^.

quam

lapides colerent: simulque ubertim flebat, coelum
si

Christo crederent, ad eos

se crebro esse ventururn. Mira

Domini

gratia,

non
li-

;

prius abire passi sunt,

quam

futurae

Ecclesiae

neam
natus
26.

mitteret
^,

;

et sacerdos

eorum, ut crat Coroanno,
et

Christi signo denotaretur.

set.

cum
homo
;

Alio quoque Monachus avarus. exiturus esset ad visenda monasteria

di-

Addunt mss. emendamus.
'

leviora

quaedam

infra

cenorum imperatore
relicjionis

tradit,

eum

ut

Chrislian3e

' In aiiquot vulgatis. Et gulos, elc.

pro

affectu

animi sin-

^

Pervenit Elusam. Codices mss. Avenion. et

To-

cnlturam funditus de terra eraderct, et Molochi templa, et Lucifeiu cuUuram augeret, centum navium cxpeditionem conyreyasse. Scd ct nosLuciferum hucusque Sarater Ilier. in Amos v
:

los... retinent

Elusiam : alii Eolesam. Martian. * Idem Gordianus monachus in S. Placidi Martyris Vita testatur, num. 61, ubi de Abdala Sara-

ccni venerantur. " Ethnici sacerdotii ordo erat Coronaiorum, quorum mentio occurrit in epistola Innocentii adepig-

Patrol.

XXIII.

4

43
gereret in schedula, apud quos

S.

EUSEBII HIERONYMI
A.

U

transitu visitare deboret, scientes

dam
vitio
ret.

manere, quos in monachi quem de fratribus parciorem, simulque cupientes ejus mcderi, rogabant ut apud eum maneille
:

senex, se putorem ejus ferre non posse, simulque

unde quod

esset rogavit.
frater

detuiisset.

Respondcnte autem Hesychio, quidam primilias agelli sui fratribus Non sentis, inquit,pulorem tcterrimum,
avaritium
?

Et

Quid,

inquit,

vultis

et

vobis

inju-

et in cicere foetere
te

iMitte

bubus^

mit-

riam,

et fratri

frater ille

vexationem facere? Quod postquam parcus audivit, crubuit et anniten;

brutis animalibus, et vide an comedant.
ille

Quod

cum

juxta pracceptum in praesepe posuisset,exruptis vin-

tibuscunctis, vix ab invito

impetravit,

ut

suum

territi

bovcs et plus solito mugientes,

quoquemonastcriura in mansionum ordincm poneret. Post diem ergo decimum vencrunt ad eum, custodibusjamin vinca,', quavenirent illi, dispositis,qui

culis in diversa fugerunt.

Habebatcnim senexhanc graliam, ut ex odore corporum vcstiumque, et earum rerum quas quis tetigerat, sciret cui da;moni,
vcl cui vitio subjaceret.

cum

lapidibus ct glebarum jactu,fundffique
sinc

vertigine

accedontes deterrerent,

esu uv®
ct

maneomnes

profccti sunt, ridcnte sene,

dissi-

mulante scirc quod evcncrat. 27. Monachus largus Sabas. Porro suscepti ab alio monacho, cui Sabas vocabulum est (debemus quippe parci tacere vocabulum, largi dicere) quia Dominicuseratdics,invitabantur abeo universi invineam, ut ante horam cibi uvarum pastu labo-

29. Turharum inimicus erat Uil. Igitur sexagesimo tertio vitas anno cerncns grande monasterium, ct mullitudinem fratrum secum habitantium turbasque eorumi qui diversis languoribus, et im
;

mundis spiritibus occupatos ad se deducebant, iti ita ut omni genere hominum solitudo per circumitum
repleretur, flebat quotidie, et incredibili

29

desiInter-

derio conversationis antiquae recordabatur.

rem

via3

sublevarent.Et sanctus: Ma!edictus,ait,qui

rogatus a fratribus quid haberet, cur
ret
ait
:

se
et

confice-

prius refectionem corporis

quam

anima; qua^sierit.

Rursum ad

saeculum

redii,

recepi

Oremus, psallamus, reddamus Domino ofncium,et sic ad 28 vineam propcrabimus [Al. properabitis] Completo itaque ministerio, in sublimi stans benedixit vincae, ct suas ad

mercedom meam
osse

in vita

mea. En homines Palaeexistimant

tina;, et vicina^ provinci.^e

mo

alicujus

momenti

;

et

ego sub prajtoxtu monasterii ad
utilem] su-

Erant autem qui vescebantur, non
millibus.

pascendum dimisit oves. minus tribus Gumque centum lagenis «Estimata fuisset
vinea,

dispensationcm fratrum, vilem [Fort.
pellectilem habeo. Servabatur

autem a fratribus, maxime ab Hesychio qui miro amore venerationi

integra adhuc
fecit.

post

dies viginti

trccentas

senis dcditus erat.
set]

Cumque

ita vixisset [Al.
illa^,

duxissu-

parcus frater multo minus solito colligens, etiam id quod habuerat versum in aceille

Porro

lugens biennium, Aristaeneto

cujus

pra fecimus mentionem, prcEfecti tunc uxor,
nihil de pra^fecti

sed

tum

sero doluit. [Joc multis fratribus

sencx

ante

futurum prffidixerat. Detestabatur autem prajcipue monachos, qui infidclitate quadam in futurum reservarent sua, ct diligentiara habercnt,

volens etiam ad

Vellem,

ait,

ambitu habcns, venit ad eum, Antonium porgore. Cui ille flens ipse quoque ire, si non carcere hujus
est,

ptuum,
quoe

vel vestitus,
sfficulo

aut

alicujus

sumearum rerum
vel

monastcrii clausus tcncrer, etsi eundifructusesset.

Biduum* enim hodic
parente orbatus

quod totus mundus
et

tali

cum

transeunt.

est. Credidit illa

substitit.

28. Fraler nimis cautus.

Et

Denique

unum

de

post paucos dies veniente nuntio, Antonii
tionocn audivit.
'.iO.

dormiet

fratribus in quinto fere a se milliario

manentem,

quia comperiebat hortuli sui nimis cautum timidumque custodcm, et pauxillum habere nummo-

Contemplus glorix mirabilis.

Dracontius

Philo episcopi cxsules.
fecit''
:

rum, ab oculis abegerat. Qui volens
liari

sibi

reconci-

Mircntur alii signa quae mircntur incredibilcm abstinentiam, scien-

senem, frcquenter veniebat ad fratres, et maxime ad Hcsychium -, qno ilie vchomentissime
delectabatur.
tis,

tiam, humilitatem. Ego nihil ita stupeo,

quam

glo-

riamillum

et

honorem

calcare potuisse.

Concur-

Quadam igitur die

ciceris fascera vircn-

rebant episcopi, presbyteri,

clericorum et
°,

sicut in hcrbis erat detulit.

Quem cum

Hesyj)

chorum greges, matronarum

monaquoque Christiana-

chius posuissct in

mcnsand vospcrum, exclamavit

rum

(grandis tenlatio) et

hinc indc cx urbibus et

copos in synodo Toletana constitutos. ubi negat ad ecclesiasticum ordincm venirc posse cos qui post baptismum vel coronati fucrint, vcl saccrdotium quod dicitnr siislimtcriiil. Et clarius apud Firmicum Mat. « Erunt autom, aut coronati, aut SacordoLibus prtcpositi aut sacrorura bajuli simulacrorum. »
: '

^ Editi Aristencla, quod supra notatum est. Mox duo mss. habitu pro ambitu. Ilanc de Magni Antonii mortc visionem cum his confer, qua; subinsequentis numcri finem edisserit. ^ Mss. omnes addunt, ct portenta ; deinde unus
'•

al)

Dun Vatic. codiccs, in vinea, quasi villa co disposilis, altcr vestutior, jum vivcx,
i

esset,

csset ab co, etc. gravius in aliis quasi vinea alicna cssct, ct quasi ill.r cii^tos cssef. - Mss., Isicium consluntcni, Sozoraonus llesiicham., vocal, quod ex Syrorura pronuntialione facit, qui in nm brasca nominadetorquebant.

villa

quasi invcnit

humanilatcm, pro humililatcm, ot paulo post celare habet pro calcarc. Nostri codd. cura Viclorio, Malronx quoque Christianorum, etc. Matronarum, ctc. Codicos nonnulli legunt, Malronarnin quoque cl Chrisfianorum, etc. Grandisigilur est lentatio in matronis Chrislianis, quas proptcrea cavere debent monachi atque clerici, si sibi sapiunt, Martian,
"^

43
agris vulgus ignobile
dices,
:

VITA
sed et potentcs
ut benedictum ab eo
ille

S.

HILAmONIS
ju-

EHh^iMITA:

46

viri, el

A

panem',

vel

oleum

acciperent. At

nihil aliud nisi soliUidineni

me-

ditabatur, intantum, ut quadani die proficisci statuerit
:

et

adducto asello

(niinis

quippe exesus
cona-

jejuniis,
retur.
stitas

vix

ingredi poterat) iler arripere

30 Quod cum
-

percrebuisset, et quasi va-

et

justitium Paljcstinaj indiccretur, plus
millia

sanc (qni locatis dromadibus camelis, ob aquaj in eremo pcnuriain consuevcrat euntes ad Antonium ducero), confessus est fratribus instare 31 diem dormitionis beati Anlonii ct pervigilcm noctem in ipso quo defunctus fuerat loco, a sc ei debere celebrari. Tribus igitur dicl)us per vastam ct horribilcm solitudinem, tandam ad montcm altissimuin pervenerunt, repcrtis ibi duobus monachis Tsaac
;

quam decem
mobiiis
ille
:

sexus ad retinendum

hominum divcrsK actatis et eum congrcgata sunt. Im;

ct Pelusiano,
rat.

quorum

Isaac interprcs Antonii fuc-

loqucbatur Fallacem

ad preccs, et baculo arcnas discuticns, Dominum meum non faciam
ecclesias, calcata

31. llabitaculum S. Antonii. Ccllula Antouii. Ujno-

tum se}nilcrum

B. Antonii.

— Et

quia sc pra?bct ocvidetur brevi ser-

non possum videre subversas
Christi altaria, filiorum
versi

casio, ct ad loci veninius,

dignum

Saxcus ct mille circiter passus,ad radiccs autem qui aderant, intolligebant revclatum et suasaquas exprimit, quarum alias arena? ebibunt, ei quiddam esse secreli, quod noUet confiteri B alife ad inferiora dclaps3c,paulatim rivum efficiunt; nihilominus custodiebant eum, ne proficisceretur. super quem ex utraque ripa palma! innumerabiles Decrevit ergo, publica omnesvoce contestans, non multum loco ct amoenilatis et commodi tribuunt. cibi se, non potus quidquam sumere nisi dimitVidercs senemhuc atque illuc cum discipulis bcati teretur. Et post scptem dies, incdiic tandem relaAntonii discurrere. Hic, aiebant, psallerc, hic ora.\atus, ac valedicens plurimis, cum infinito agmiUnitanti viri describcrc.
;

meorum sanguincm.

monc habitaculum Rublimis mons per

ne prosequentium venit Betilium ^, ubi persuasis turbis ut reverterentur, elegit quadraginla monachos, qui haberent viaticum, ct posscnt jejnnantes ingredi,
id
est,

vites,

post suis

occasum

;

visitatis-

que fratribus, qui in vicina cremo crant,et in loco qui dicilur Lychnos * morabantur, perrexit post triduum ad castrum Theubatum, ut videret Dracontium episcopum et confessorem, qui ibi exsulabat.

fessus residere solitus erat.Has has arbusculas ipse plantavit:illam areolam manibus suis ipse composuit. Hanc piscinam [Mss. piscinulamjad irrigandum hortulum multo sudore fabricatusest. Istum sarculum ad fodiendam terram
re, hic opcrari, hic

pluribus annis habuit. Jacebat in stratu
ccllula

ejus, et

quasi calcns adhuc cubile deoscuIabatur.Erat autem

non plusmensuraj perquadruintencns quam
extendi poterat. Prajtcreain subli-

Quo

incredibiliter consolato

tanti viri pra3-

homo dormicns
ini
'

sentia post aliud

triduum mullo Babylonem labore pervenit, ut viseret Philonem cpiscopum et ipsum confcssorem. Constantius enim rex, Ariano-

rum

fa\ens ha^resi,

utrumquc
:

in ea loca deporta-

montis verlice, quasi per cochleam ascendentibus, et arduo valde nisu [Al. adnisu], dua3 ejusdem mensurffl celluloe visebantur:in quibus venientium frequcntiam, et discipulorum suorum contu-

verat.

Inde cgrediens, post

triduum

^

venit ad

oppidum Aphroditon
'

ubi convento diacono

Bai-

bernium fugiens moratus cst. Vcrum hiE in vivo excisae saxo, ostia tantum addita habebant. Postquam
BaiTu/.arx twv pertinere vicum illum Gaza:orum, qui
:

Vetuslissima pietatis consuetudo in Ecclesia,

r,

'louoaitov

t^6\'.<;.

Quare
cap.

quK viris sanctitate insignibus oleum vel panem benedicendum olferebat, sibi postea ad mala propulsanda profuturum. Severus Sulpicius Dialog II, « Non pra;termittendum videtur, c 3 Avitiani Comitis uxorem misisse Martino oleum, quod ad diversas morborum causas necessarium, sicut cst consuetudo, benediceret. » Et paulo post « Vas vitrcum cum oleo, quod Martinus benedixerat, » videndus et Rufinus lliat. Eccles. lib. ii cap. A,
:
:

Suzomeno

lib. v,

l."i,

Br,0£'x

dicitur,

dit

conjectura^

opinor indicari. Accemomentum cx eodem Sozomeno
facile

gravissimum, quod ejus loci incolas a S. Hilarione ad Christianam fidem conversos tradit, ipsumque

avum suum baptismum
evt

ibi

suscepisse. Porro

Becrat,
toO

Ihelian sic ait appellari ex
TT,;

Pantheo quod
xrjV

ibi

E'Jp(ov
OsoJv

cpojvf,;,

£'.;

'EWiT,vti>v

£ij.T|Vcud-

p.3vov

o!xT,TT,p'.ov

ovoaaJJssSai

Sca

t6v

ubide arido membris homine narrat, qui oleo benedicto pcrunctus ab Antonii discipulis statim convaluit. Quod Sozomenus confirmat lib. vi, cap. "JO. * Et qua.si vastitas, etc. In aliis libris mss. Et quasi vastitas et mcestilia in Justitium Pabjestinaj indicerelur » Quid sit Justilium, videsis in Dictionariis. Maiitian. ' Venit Hetuliam. Editi rctincnt Betitium, mss. Betuliam. Alii legunt lietliclium, de quo Sozomenus lib. V llistorix Eccles. cap. 1"), Mautian. lietulium. Sic editi antc Martianfcum. Belilium; ipse vero lietutiam, legit ex aliquot mss., cu<

riavOiou

vadv.

Ex

sijrovum

lingua

in

Grvecam

concersum

nomcn,

deorum

domicilium appellari

propter Panthci icmplum. * Vatioani duo Lichonos, lertius Lignos, alii Li chognos. Videtur autcm lcgcndum Lycos, quod cst oppidum in cxtrema parte Thcbaidis. Plinius lib. v, Ljicus ubi montcs finiunt. Mox quoquc alii codd. iinus vero propius Thabaston, Thonbaslon, el T h au haston ; ^acWc cnirn pulainus «aCi^a, quod in Arahia dcserta collocat Plolcma^us, cap. 19, debere
intclligi,

tem

jusmodi nullum nos invcnimus

rumque

nostri cnim pleduo Vaticani Vctuliuw prtcferunt. Diruntur etiam quidam lictlielitim legcre. Betuliam certc in libro Loconim Eiiscbius, aut Hieronymus nusquain memorant Suidas autcm
;

Vetilinm, sed

Tres Vatic. mss., post biduum. Vitiose aucrat pcnes Martianaium paulo post, qui cquis locatis, dromadibus, eic. Ncc satis bcnc Viclorius, (jui locali.s camclis, el dromedis, qiias' du.c cssent bolluarum spccics, contra quam docct Vopiscus in Aureliano, Zenobia cum furjcrct camelis, quos dro'

;

medas

vocitant, etc.

Nos locum

e

mss. conscnsu

id

unum

tradit civitatem

ad Judccorum ditionem

restituimus.

S.

EUSEBII HIERONYMI
Isaac,

46

autemad hortulum vencrant: Videtisjnquil
;

A

hoc pomarium[i4/. pomeriumjarbusculisconsitum, et oleribus virens ante hoc fermetriennium cum

respondit Idcirco abire festino, ne vobis molcstiam generem.Certe ex posterioribus cognoscetis, non sine causa me subito ambulassc. Igitur altera
:

onagrorum grcx

vastaret,

unum

c

ductoribus eorum

die Gazcnses

cum

lictoribus

prafecti

(nam

pridie

stare jussit, baculoque lundcns lalcra: Quare, inquit, comeditis quod non seminastis? Et exindc ex-

eum cum
lur
ct
:

vcnisse cognovcrant; iiitrantcs monasterium,

illum

quas potandas ventitabant, numquam eos nec arbusculam, nec olera coiitigisse. Prffiterea rogabat senex, ut sibi locum tumuli ejus
ceptis aquis, ad

minimo invenissent invicem loquebanNonne vera sunt qua; audivimus ? magus est,
impe-

futura cognoscit. Urbs cnim Gaza, postquam,

profecto de Palajstina Hilarione, Julianus in

ostendcrent. Qui

cum seorsum eum
'

abduxisscnt,

rium

33

succosserat,

destructo monastprio ejus,

utrum monstravcrint necne
tes,

ignoralur. Causam occultandi juxta pra;coptum Antonii fuisse refer^n-

precibus ad imperatorem datis, et Hilarionis, et Hesychii mortem impetraverat amboque ut quae:

ne Pergamius,

((ui

in

illis

locis ditissimus

rerentur, toto orbescriptum erat.
34.

ad villam suam sancti corpore, martyrium fabricaretur*. 32. Pluviam impctral Uilarion.— Igilur reversus ad Aphroditon, duobus secum tantum retentis fra tribus, in vicina eremo moratus est tanta abstierat, sublato
:

De Adriauo discipulo.

— Egressus ergo deBruOasim
:

chio, per inviam solitudinem intravlt

ibi-

^

que anno plus minus exacto, quia illuc * quoque sua fama pervenerat, quasi jam in Oriente latere non posset, ubi multi illum et opinione, et vultu
noverant, ad solas navigare insulas cogitabat
;

nentia et silentio, ut tunc
servire
diceret. Porro

prlmum se cocpisseChristo
crat,

ut

jam triennium
arefecerat
;

quod

clausuin cocluin

illas terras

ut vulgo di-

quem terra vulgaverat, saltem maria celarent. Eodem ferme tempore Hadrianus discipulus ejus de
Julianum occisum, et Christianum imperatorem (Jovinianum) regnare coepissc revertique cum debere ad monasterii sui reliquias. Quod ille audiens detestatus est et conducto camelo, per vastam solitudinem, pervenit ad maritimam urbem Libyae, Paretonium:ubi Hadrianus infelix volons Palajstinam reverti, etpristinam sub nomino magistri quaerens gloriam, multas ei
Palaestina supervenit, dicens
;
:

clcmentalugere.Non latuit fama Ililarionis accolas quoque illius loci :et certatim virilis ac muliebris sexus ore luridi, ct
attcnuati famc, pluvias a servo Christi, id est, a beati Antonii successore deprccabantur. Quos ille

cerent, Antonii mortcra etiam

cernens, mire doluit. Elevatisque in coelum oculis,
et

petravit

utrasque in sublime erigens palmas, statim imquod rogaverant. Ecce autem sitiens areet

Ad extrcmum, cunvasatis * quae a missa detulerat, nesciente iilo, profecprovisoebulIivitmultitudincm,utpcrcussiinnume- C tus est. Super hoc quia alter locus referendi non rabiles, nisi ad Hilarionom concurrissent, statim est, hoc tantum dixerim in terrorem eorum qui interirent. Benedicto itaque oleo universi agricolae magistros despiciunt ;quod post aliquantulum tematque pastores tangentes vulncra, certam salutem poris computruerit morbo regio. resumebant. 35. Evangeliorum codicem manu sua scripserat. 33. Pergitin alias regiones. Videns etiam ibi se Habens igitur senex " Gazanum secum, ascendit miris honoribus affici, perrexit Alexandriam, inde classem, quae Siciliam navigabat. Cumque venunad ulteriorem [mss. interiorcin] Oasim eremum dato Evangeliorum codice, quem manu sua adolestransiturus.Et quiaaumquam cx quo coepcrat csset cens scripscrat, dare naulum disponeret in medio monachus, in urbibus manscrat, divcrtit ad quosfcrme Adrioc, naucleri filius arreptus a daemone, dam fratres sibi notos in Bruchio haud procul clamare cccpit, ct dicere Hilarion seive Dei, cur ab Alexandria qui cummiro gaudio suscepissent nobis per te et in pelago tutos esse non licet? Ita senem, et jam vicina nox essct, repcnle audiunt mihi spatium donec ad terram veniam, ne hic ejecdiscipulos ejus asinuin stornere, illumque pararc tus, priBcipiter in abyssum. Cui iIIe:SiDeus meus, proficisci.Itaque advoluti pedibus,rogabant nehoc ait, libi concedit ut raaneas, mane; sin autem ille faceret et antc limcn prostrati, citius se mori, invidiam facis, G-J homini pecj) te cjicil, qiiid mihi
fecit

nosaijue regio, postquam pluviis irrigata est, tan-

injurias.

tam serpcntum

vcnenatorum animalium cx

ini-

fratribus ei

'',

:

;

;

quam

tanto carere hospitc testabantur. Quibus

illc

catori atque

mendico?Hoc aulcm dicebat,nenaulae

Vid. S. Athanasium in Vit. S. Antonii. Infra lcviora (lucedani cmcndamus.
'

Marlyrium est tcfnplum dioatum vol confessorum M.\nTi.\N. inss. (idem hucusquc obtinuit hicatquc infVa Urutio. Sed Itrnchiiim k\qcndum monuit (^liam Ainmian. Marcell. lib. xxn, c 10. Et Epiphanius, qui Rpo'j/iov 7.>;;ijia. id cst rcgioncm Urundnon dictam suiiicralcdoscrlam fuisset"slatur. Auctor Vita- Ilpollinii Dyscoli, llpo-j/iov vocat iv
''

j)/«/'/y;'. /){/)'•;>'.

in

•'_

honorem marlyrum, Pcrpcram et conlra

Alcxandriniie urbis rcgio ista fuit, quasi dicta, a quo doloria vox Bpoj/sov, ideo pcr diphlhongum concipienda, ut Potavius contendit in aHiiolationibu? in Eniphnnium de ponderil)US ct nionsuris, quoni si lubet vidi^ Mss., lltuc quoque cum sui fama prtTvenerat. " Duo m?p., coHvocutis omnihis (ju,v, ctc. aiius cum vnsisqua\ etc. Monuit Victorius con vasatis perindc essc ao colleciis in sarcinas rcbus, ut asporopsiav.

-jpoj/Erv

'

tcntur.
*

T-ri

Trpo^j/»;)

Ttspl

tiv
[sic)

6p£;j.ov

[sic

forte,

Tf.v
rh,v

l'pr,ii.ov),

lidem mss., Sencm Zaxanum,

5v

"ZQTM

\»TM

>ia>>o'j;AEvtp

zspl

'AXciiv-

49
et

VITA
negotiatores qul in navi erant, sc

S.

HILARIONIS EREMIT.E.

30
quffirebat,

cum

ad lcrrani

A

pJus, tolo

senem orbe
:

lustrans littora,

pervenissent, prodorent. Ncc multo post purgatus est puer, patre fidem dante, et cvcloris qui adcranl,
nulli

hanc tantum habens fiduciam, quia ubicumque c-sct, diii lalere non posset. Traiisdeserta pcnctrans
ct

super ejus nomine locuturos.

acto igitur

jam

triennio, audivit Methona) a

quodam
miracula

36. Ingressus autem Pachynum promonlorium subvccSiciliffi, obtulit nauclero Evanpclium pro

Judtco, villia populis scruta vendentc,

Prophetam

Christianorum apparuissc
tur. Intcrrogans
'

in Sicilia, tanta

tione sua et Gazani. Qui nolcns aecipere, maxime cum videret illos, excepto illo codice, ethis quibus
vesliti erant,

et signa facientcm, ut de veteribus sanctis putare-

itaque habitum cjus, incessum et

amplius

nihil

haberc, ad

e.\tremum

jurat se non accepturum. Sed et senex accensus fiducia paupcris conscientia', in eo magis lyetabatur,
et

quod nihil haberet mendicus putaretur.
ttis.

s.x-culi, ct

ab accolis

illis loci

linguam, maximeque tctatem, nihil discere potuit. Ille enim qui referebat, famam ad se venisse tantum hominis tcstal)alur. Ingressus igitur Adriam, proct in spero [Al'. proporoj cursu venit Pachynum
;

quadam
tus,

curvi littoris villula,

famam

senis sciscita-

37. Fugit ad mediterranea loca. /lydropicus cura-

consona vocc
:

omnium

cognovit ubi esset, quid

Porro recogitans ne
se

negotiatorcs de Oriente
'

agerct

nihil in eo ila cunctis

admirantibus,

quam

venientes

fugit loca, id est.vicesimo a

ad mediterranea mari milliario ibiquc in quodam deserto agello, lignorum quotidie fascem aIIigans,imponebat dorso discipuIi.Quo in proxima

notum

facerent,

B

;

quod poht tanla signa atque miracula, ne fragmen quidcm panis a quoquam in illis locis acccpisset.
gistri

villa

venundato,

ct sibi

alimoniam,

et his qui forte

ad eos veniebant, pauvillulum panis emebant. Scd
vere ju.\ta quod scriptum est
:

longum faciam, sanctus vir Hesychiusad magcnua provolutus, plantasque ejus lacrymis rigans, tandem ab eo sublcvatus, post bidui triduique scrmoncm audit a Gazano, non posse senem
Et ne

uon potest

civitas

jam

latere super montem posita {Mattli. v, 14), scutarius quidam cum in basilica beati Petri Romaj torque-

sed vclle ad barin illis habitarc rcijionibus baras quasdam pergere nationes, ubi ct nomen et rumor suus incognitus ^ foret.
;

retur,

clamavit in eo

immundus
novit, et

spiritus

:

Ante
39. Comburi serpenlem boam dictum. Duxit itaque eum ad Epidaurum Dalmatia; oppidum, ubi paucis diebus in vicino agello mansitans, non po-

paucos dies Siciliam ingressus
Christi, et

est llilarion servus

ncmo eum

putat

se esse se-

cretum

;

ego vadam,

et

prodam

illum. Statimque

quidcm draco miroe magnitudinis, quos gcntili sermone boas vocant, ab eo quod tam est Pachynum, ct deduccnte- se dajmono, ubi ante grandes sint, ut boves glulire soleant, omnem late tugurium senis se prostravit.illico curatus est.IIoc ^ vastabat provinciam, et non solum arm-mtaetpeinitium signorum ejus in Sicilia, innumerabilem

cum

scrvulis suis ascensa in portu nave, appulsus

tuit abscondi. Si

ad

eum deinceps Kgrotantium, sed hominum adduxit multitudinem
:

et reIigio.sorum in

tantum, ut
venerat,

cudes ad se

;

scd agricolas quoque et padtores tractos
absorbcat.
oratione
"

*

vi spiritus

Cuicum pyram

jussis-

de primoribus viris quidam tumcns morbo intercutis aquae
',

set prajparari,

et

eodem

Jl5 die quo ad

eum
:

evocato
plebe,

pnccepisset struem

ad Christum emissa, lignorum scandere,

Quia postea offercns ei infinita munera, Grutis acaudivit dictum Salvatoris ad discipulos
curatus
sit.

ignem supi>osuit^

immancm
;

cepistis, gratis date [Matth. x, 8).

ffistuans,

Tum itaque cuncta spectante bcstiam concremavit. $6 Unde quid faceret, quo se verteret, aliam paet solitarias lcrras

38. Hesycliius discipulus quxril Hilarionem.

Dum
quem

rabat fugam

mente perlustrans,
lin-

haec ita
'

geruntur in

Sicilia,

He&ychius discipulus
lib. v,

mccrebat gua, miracula loquerentur.
[Al.

mirabatur] quod tacente de se

Conferendus Sozcmenus
:

cap.

10,

tantum ex Valesii interpretatione reprresentamus « Per idem, inquit, tempus (Juliani scilicet imperatoris) Hilario qucique monabrevitatis gratia Latine

cum

chus a Gazffiis qussitus in Siciliam se reccpit. Ibi ligna exdesertis montibuscolligens ethumeris suis
in

urbem portans vendebat, eoque pacto quantum D
suflicit,

c contrario divSpx tuv jtitttijxwv, virum illustrem, sive gencrc, sive dignitate, Sozomqnus vocet, ct scutarii nomen designct. 2 Unus mss., deducente se dxmone, anle conspecium senis proslratus, illico, etc. ' Voccm aquse, quaj antea deerat, suffecimus e

ad vitam
tuni.

quotidianum sibi parabat alimcnvero quisnam et qualis essct, indicatus a viro ngbili, qui a d;cmonio voxabatur;

mss.
* Vitiose hactenus obtinuit Inlerroyalus pro inierrogans, et nihil dicere pro discere, qucmadmodum

Tandem

postquam eum immundo spiritu liberassct, trajocit m Dalmatiam, » etc. E quibus duo sunt in rom nostram animadvcrtenda et primum quidom falii
;

c

mss. omnibus emendamus. Mss. constantcr, Nomem et sermo suus ignotus,
'"

etc.
^

Sozomenum, qui

nem

per imperatore occiso, Siciliam venit, ex Hieronymi superiori contextu compertuin sit. Iterum haud recte Gravium suspicari, hominem qui Hilarionis sanctitatem prodiderit, non scutarium fuisse, sive legi debere, sed scrularium, sive qui scruta vendcret, ut ex Horatii. vcrsu.
Vilia

in Siciliam transfretasse Ililariotradit, ut Gazaiorum insidias dcclinaret, cum id temporis Oasi delituisse, usque quo, Juliano

Duos mss.,

tractu sxvi

spiritiis, alius sui spiri-

tus.

Et oralione ad Christum, etc. Malc legunt editi oratione ad Christnm missa populo evocato, prseceevocavit cnim scrpentcm Ililarion, et pisset, ctc. ei prajccpil struem lignorum asccndcrc, ut comburerclur. Martian. " Concinnius mss. et brevius, iquem supposuit, cunctaque spectnntc plebe, etc.
^

et

;

vendentem tunicato scruta popelio

31
40.

S.

EUSEBII HIERONYMI

82
imminebant,.jactu tantum

Egressum lerminis mare compescil. Ea tcmterr<T!

A

batur his, et nihilominus spumantibus rostris hostiles carin.-e [Al. turba;;

pcstalc',

motu

tolius orbis, qui post Juliani

maria egressasunt terminos suos, etquasi rursum Deus diluvium minaretur, vel in antiquum cbaos rediront omnia, naves ad praerupta
acoiclit,

mortem

lapidis medio. Stetit ergo in prora [Al. oraj navis,
et
ait,

porrecta contra venientes manu hucusquc, vcnisse sufficiat. mira rerum fides statim
: !

de]ata3

montium
et

2

pependcrunt. Quod

cum

videel

resiluere naviculae, et irnpellentibus contra remis,

rent Kpidauritani, frcmcntcs scilicet lluctus

un-

darum moles,
vcrentes,

montes gurgitum

littoribus infcrri,

quod jam cvenisse cernebant, ne oppidumfunditus subverteretur ingressi sunt-' ad se-

ncm
runt

:

et

quasi ad pr.-elium proficiscentcs, posuein
littore.

cum

Qui

cum

tria crucis

signa

pinxisset

in sabulo,

incrcdibile dictu est in

manusque contra tendcrct, quantam altitudinem intu:

ad puppim impotus rcdit. Mirabantur piratae post tergum se redire nolentes totoque corporis nisu, ut ad navigium pervenirent, laborantes, velocius multo quam venerant, ad littus lerebantur. 42. Multos ah immundis spiritihus curat. Praetermitto caetcra, ne videar in narratione signorum volumen extendere. Hoc solum dicam, quod pro:

mesccns mare ante eum steterit ac diu fremens, et quasi ad obicem indignans, paulatim in semetipsum relapsum est. Hoc Epidaurus et omnis illa regio usque hodie prajdicat, matresque docent
liberos suos ad

cursu inter Gycladas navigans, hinc inde et vicis, et ad littora con currcntium, immundorum spirituum voces audiespero

clamantium de urbibus
bat

memoriam
huic

in posterostransmitten-

-^ Ingressus ergo Paphum, urbem Cypri nobilem carminibus poetarum, quae frequenter [vel frequenti] terrce motu lapsa, nunc ruinarum tan-

dam. Vere
credideritis,
fiet

illud

quod ad Apostolos dictum

est

:

Si
et

tum

dicelis

monti, Iransi in mare

{Malth. xvri, 19),
si

ctiam juxta litteram impleri

vestigiis quid olim fuerit, ostendit, in secundo ab urbe millario habitabat ignobilis, gaudensque quod paucis diebus quiete viveret. Verum non ad

tamen quis habuerit apostolorum fidem, et talem qualcm illis habendam Dominus imperavit. Quid enim interest, utrum mons descendat in mare, an immensi undarum montes repente obriguerint, ct ante senis tantum pedes saxei, cx alia
potest,

plenum viginti ^ transiere dies, cum per omnem illaminsulamquicumqueimmundoshabebant spiritus,

clamare coeperunt, venisse Hilarionem servura

Christi, et ad eura se debere properare.

Hoc

Sala-

mina, hoc Curium, hoc
conclaraabant,

Lapetha

et

urbes reliquae
scire

parte molliter fluxerint?
41. Fugit

plurisque
et

asserentibus

se

Cyprum. Mirabatur oranis
signi

civitas,

et

quidem HiJarionem,

vere illum esse

famulum

magnitudo

Salonis

Quod
rexit

intelligens senex, in brevi

quoquc percrebuerat. Icmbo clam nocte
navi, per-

Dei, sed ubi esset ignorare. Intra triginta igilur nec multo amplius dies, ducenti ferme, tam viri

fugit, et inventa

post

biduum oneraria
inter Maleara et

Cytheram piratae derelicta classo in littore, quae non antemna, sed conto regitur, duobus haud parvis myoparonibus occurrissent.et denuo hinc inde fluctus^
occurrerent,remiges oranes qui in navi crant trepidare,
flere,

Cyprum. Cumquc

C quam mulieres, ad eum congregati sunt. Quos cum vidisset, dolens quod se non paterentur quicscere, et quodammodo in ultionem sui saeviens,
tanta eos orationum
instantia flagellavit,

ut qui-

dam

statim,

vero intra

biduum triduumve, omnes unam hcbdomadam curarentur.
alii

post

discurrcre,

pncparare contos,

37

et

43. In secretiorem
pti.

locum

ascenctit.

Bucolia

quasi non sufficeret unus nuntius, certatim seni piratas adesse diccbant. Quos ille procul intuens suEt conversus ad discipulos dixit Modicie, inquit, fidei, quare trcpidatis {Malth. xiv, 32) ? Numquid pluressunthi quam Pharaonis cxercitus?
brisit.
:

Paralyticus

biennio, et

Manens itaque ibi semper de fuga cogitans. Hesychium
curatus.

^gy-

ad se veris tempore rever£urum, Palaestinam ad salutationem fratrura, et monasterii sui 38 cineres

visendos misit. Qui

cum

revertissct, cupienti rurest,

Tamcn

orancs Deo volento submersi sunt. Loque-

sum

ad .Egyptum navigare, hoc

ad ea loca.

.

'

bianis
«

Ea tempcslate, tcrnc motu. In Chronicis Euscidem Hieronymus, anno Valentiniani II,
pcr totiim orbera facto,

mane littus multarumque insularum urbes, ct innuracrabiles populos oppressit. » De eodcni haec habot in Isa. cap. xv « Motu tcrnti magno in raea infamia, quundo totiusorbis littus trangrcssa sunt maria. « ttc. Vide etiam Orosium
Torrffi raotu

ogreditiir, et Sicilijc,

:

lib. vu, cap. 32. ct Socrat. Uist. Eceles. lib. iv, cap. 3.M.\RTIAN. TerrcC motus hic idem csl, qucm elcgantcr depcribit Ammianus Marccllinus ad liiiem' lib. xxvi, et consule Valcntiniano primum cum frutrc Valente accidissc dicit, quod refcrtur ad an. 305 (vide Chronicon ad an. 2 Yalcntiniani), et in Chronico Alexand. : To-jxif) t(Jj exei f, OiXaffaa ex xtov loiwv cipwv

Socratem lib. iv, c. 3. - Prxrupta delata montium. Hoc modo scriptum reperimus in omnibus, quos inspexi, mss., codicibus. Marianus legit, ad prxrupta montium delata pependerunt. Martian. Erasraianam lectionem Martianaius ex fide mss. suorura revocavit, de latere, pro uno verbo delatic : nobis probatur magis isth.^c Victorii, quam mss. ad unum omncs, quos consuluimus,

confirmant. Erat antea ingressi sunt, ccrtc renitentibus mss. Vid. Sozomenum, lib. v, cap. 20. * Unus Vatic. Fluctus verlcnte (al. verrenU) remige, omncs, efc, qu;c fortasse verior est lcctio. ' Erat contra mss. fidcm, audiebantur. L'nus Vatic, non plus : alius non plcnc, viginti,
''
•^

£;-fi>>Oe

(iT^vl

UaveiKj)

-irpd,

i^'

xaT^ocvSoiv

AuyouffTwv.

Vid.

etc

53

VIT4

S.

HILARIONIS

EREMIM.
omnes
scilicct, ct

54
divitias suas ei derelinquena,

quae vocantur Bucolia *, eo quod nullus ibi Christianorum esset, sed barbara tantum ct fcrox natio, suasit ut in ipsa magis insula ad secreliorem

A. psit epistolam,

(Evangelium

tunicam sacceam, cuculminister ejus antc paucos

lam

et palliolum),

nam

locum conscenderet
nia, reperisset,

-.

perduxit

Qucm cum diu lustrans om" eum duodecim millibus

dies obierat.

Papho multi
rum,
et

Venerunt itaque ad a?grotantem de religiosi viri; et maxime quod eum

inter secretos aspcrosque montes, et quo vix rcptando manibus gcnubusque posset ascendi. Qui introgressus, contemplatus, quidem est terribilem valde et remotum locum, arbori. bus hinc inde circumdatum, habentem etiam a mari procul

dixisse audicrant,

jam

se ad

Dominum

migratu;

de corporis vinculis libcrandum sed et Constantia quajdam sancta femina, cujus generum quos et filiam de morte liberaverat unctione olei
:

aquas supercilio collis irriguas, et hortulum pcramoenum, et pomaria plurima, quorum iructum nunquam in cibo sumpsit sed et antiquissim^ juxta tcmpli ruinam ex quo (ut ipsc referebat et tam innumcrabilium por ejus discipuli testantur
:

omnes adjuravit, ut ne puncto quidem mortem rcscrvaretur; sed statim eum
nica cilicina et cuculla, et sago rustico.
45.

hora) post
in

eodem

hortulo terra operirent, sicut vestitus erat in tu-

Jamque modicus

calor

tepebat in pectore,

'')

noctcs

et

dies

daemonum voces rcsonabant,
ille

ut

-n

nec praitcr sensum quidquam vivi hominis supereEgredere, rat, et tamen apertis oculis loquebatur
:

exercitum crederes. Quo
scilicet
ibi

valde delectatus, quo

antagonistas haberet in proximo, habitavit

quid times? egredere, anima mea, quid dubitas? Septuaginta prope annis servisti Christo, et mor-

psr annos quinque, et srppe invisente se He-

tem times?

In hcec verba exhalavit spiritum. Sta-

hoc extremo jam vitag sua tempore refocillatus est, quod propter asperitatem difficultatemque loci, et umbrarum (ut ferebatur vulgo) multitudinem, aut nullus, aut rart;s ad se vel posset, vel auderct ascendere. Quodam autem die egressus hortulum, vidit hominem toto corpore paralyticum jacentem ante forcs. Intcrrogavitque
sychio, in

timque humo obrutum, ante urbi sepultum, quam

mortuum

nuntiaverunt.
Hesijchius junitur corpus S. Hilarionis.

40

46.

Integrum corpus Hilarionis

Quod et illgesx vestes. postquam sanctus vir audivit Hesychius, perrexit ad Cyprum, et simulans se velle habitare in eodem

hortulo, ut diligentis custodiae suspicionem accolis
tolleret,

Hesyehium quisnam
adductus. Qui

esset, vel
ait,

quomodo

fuisset

cum

ingonti

vitos suse

procuratorem se fuis se villulae, ad cujus jus hortulus* quoque, in quo ipsi erant, pertinerct. Et ille collacrymans tendensque ad jacentem manum Tibi, inquit, dico in nomine Domini nostri Jesu Christi, surge, et ambula. Mira velocitas. Adhuc vcrba in ore loquentis volvebantur, et jam membra solidata ad standum, hominem surrigebant. Quod postquam auditum est, etiam difficultatem loci, et iter invium plurimorum vicit necessitas. Nihil seque per cirrespomiens,
:

fere

menses corpus ejus furatus
dcferens, totis

mam

decem Quod Majumonachorum et oppidorum
periculo, post
est.

turbis prosequentibus, in antiquo monasterio condidit; illaesa tunica, cuculla, et palliolo, et toto cor'-'

pore, quasi

adhuc

viveret, integro, tantisque fra-

grante odoribus, ut delibutum unguentis putares.
47.

Constantia

dolore mortua

corpus S. llilarionis.
libri

— Non

propter furatum mihi videtur in calce

tacenda Gon&tantia;

illius

sanctissimas mulie-

ris devolio,

nux

perlato ad se nuntio,

quod corpu-

cumitum cunctis

villis

observantibus,

quam

ne-

quo modo elaberetur. Disseminaverat enim hoc de eo rumor, diu eum in eodem loco manere non posse. Quod ille non levitate quadam, aut puerili sensu victus faciebat; sed honorcm fugiens et importunitatem; scmper 39 enim silentium et vitam ignobilem desiderabat. 44. Testamentum llilarionis. Olei undione

sculum Hilarionis Pala?stinae esset, statim exanimata est, veram in servum Dei dilectionem etiam morte comprobans. Erat onim solita pervigiles in sepukro ejus noctes ducere, et quasi cum praesente
ad adjuvandas orationes suas sermocinari. Cernas usque hodic miram inler Palaestinos et Cyprios contentionem, his corpus Hiiarionis, illis spiritum
se

habcre

ccrtantibus.

Et

tamen

in

utrisque
in

curali filia
lEtatis

gener Conslantise. Igitur octogesimo sua; anno, cum abscns cssct Hesychius,
et

locis
J)

magna
'.

quotidie

horlulo Cypri, forsitan
lexcrit

magis quia plus illum locum
signa
fiunt; sed

di-

quasi testamenti vice brevem
In

manu

propria scri-

Heliodorus Bojxoai etc. Ilinc etiam Bacolici milites per /Egyptum notantur a Capitolino aliisque a vulgari appcllatione hujus loci, quem
'

aliquot

mss., Batholia.
AiyyTXiiov 6

*

Unus Vatic,

concederet.

oJliTa; -itex/.Tjat

T.pb;^

To-ro:;,

insidebant.

Mss.,,testahuntur; et paulo post quod scilicet lantos aqonistas kaherct, etc. Victorius, ad cujus confmia hortulus, etc. ^ Unus Vatic, quia pusillum locum dilexerit.
^

S.

EUSEBII HIERONYMK

86

VITA'

MALGHI MONACHI

GAPTIVI.
et

Malchi Monachi ex Maronia Syriae viculo, vitain, qua; variis periculis, atque infortuniis exagitata, captivitate oppressa cst, ob oculos lcctoribus ponit.

Hieronymus lusto}'iam Ecclesiasticam scri- ^. nominavi, ut ostenderem, unde nossem quid scriQui navali prajlio dimicaturi sunt, pturus sum. Erat igitur illic quidam senex nomine Malchus, quem nos Latine regem^ possumus diceante in portu ct in tranquillo mari flcctunt guberre, Syrus natione 4!l et lingua, ut revera' ejusnacula, rcmos trahunt, fcrreas manus, et uncos dem loci indigena Anus quoque in ejus contuprajparant, dispositumque per tabulata militem, bernio valde decrepita, et jam morti proxima pendente gradu, et labenlc vestigio starc firmiter videbatur, tam studiose ambo reIigiosi,et sic assuescunt, ut quod in simulacro pugnaj didiceEcclesia) limen lerentes, ut Zachariam et Elisabeth rint, ia vero certamine non pertimiscant. Ita et de Evangelio crederes, nisi quod Joannes in medio ego qui diu tacui (silere quippe me fecit, cui non erat. De his cum curiose ab accolis quaererem meus sermo supplicium est), prius exerceri cupio quaenam esset eorum copula, matriraonii, sania parvo opere, et veluti quamdam rubiginem linguinis, an spiritus? omnes voce consona, sanctos guae abstcrgere, ut venire possim ad latiorem hiset Deo placitos, et mira nescio quae respondebant. toriam. Scribere enim disposui (si tamen vitam Qua cupiditate illectus, adorsus sum hominem, et Dominus dederit; et si vituperatores mei saltem curiosius sciscitans * rerum fidem, haec ab eo fugientem me, et inclusum persequi desierint) ab Salvatoris usque ad nostram aetatem, id „ accepi. adventu 3. Malchi historia. Ego, inquit, mi nate *, est, ab apostolis, usque ad nostri temporis fcecem, Nisibeni agelli colonus, solus parentibus fui. Qui quomodo et per quos Christi Ecclesia nata sit, et cum me quasi stirpem generis sui, et baeredem faadulta, pcrsecutionibus creverit, et martyriis coromilia; suse ad nuptias cogerent, monachum potius nata sit; et postquam ad Ghristianos principes
1.

41

here volebat.

'•.

venerit, potentia

quidem
sit.

et divitiis

major, sed viralias.

me

velle

esse

respondi.

Quantis

pater

minis,

tutibus minor facta

Verum

hajc

Nunc

quantis mater blanditiis persecuti sint, ut pudici-

quod imminct explicemus.
morabatur in Sijria HieromjMaronia [Mss. Maronias] triginta ferme mus. millibus ab Antiochia urbe Syria;, haud grandis ad Orientem distat viculus. Hic post muilos vel
2.

Ailolescentulus

tiam proderem, haec res sola indicio est, quod et domum et parentes fugi. Et quia ad Orientem ire non poteram, propter vicinam Persidem, et Romanorum militum custodiam, ad Occidentem verti
pedes, pauxillulum nescio

quid

portans

viatici,

dominos, vel patronos, dum ego adolescentulus morarer in Syria, ad papae Evagrii necessarii mei possessionem devolutus est, quem idcirco nunc
Scripta anno 390. In duobus Vaticanis olim Reginae Suecorum codicibus, 43:i et 500. Incipit Actus monachi cajdiui, qiiem diclavit Hieromjmus Presbijter. In alio 797 absolute. De captivo monacho

quod me ab inopiatantum defensaret. Quid multa? Perveni tandem et eremum Ghalcidos, quae inter Immas'' et Beroam magis ad austrum sita est. Ibi
tametsi in nullis mss. invenerim, ab Erasrao confictam et Victorio probatam neutiquara credo. Gravius Thebastonis indigena in aliquid codd. sibi visus est invenisse; sed forte Latinis litteris, utcumque corruptius, Graecum vocabulura ajTd/9wv reddere librarius voluit, ex quo Thebaston non nemo imperitior scripsit. Est autem ajTd/Siov idem ac loci ejusdem indigena. ^ Penes Martian. suscitans, cui et mss. aliquot sulfragantur. Victor., sciscitatus. ^ Ego, inquit, mi nate. In codice P. Pithoei crasa sunt verba mi nate, et duo sequentia quaj legere non potui. Gemeticensis retinet solus Nisif^eni agelli colonus. Alii ridicule posuerunt, Athetiiensis sanguinis colonus. In editis vox Marionaci conficta
est.
^

D

inscribitur; itemque in alio 589. hicipit Historia Malchi captivi monachi scripta a B. llieromjmo. Ad haec porro exemplaria totus Vitfe contextus exigitur. * Nimirum a "jSa mclcch, quod flegem llebraice sonat. Hesychius quoque, MaX/o; BxaCkeui. Vid. Ennapiuin in vita Porphyrii. ^ Siirus natione, et lingua %it rcvcra, etc. Hanc lectioncm rcstituimus ex quinquc mss. codicibus, praecipue ex uno monasterii nostri Gemeticcnsis, qui lcgit, xit revcra ejusdcrn loci indigena. Caeteri qualuor, id est unus Parisiensis, D. te Peletier. olim Petri Pithffii J. C. aller Avcnionensis FF. Pra;dicatorum, tertius Tolosanus FF. quoque prae:

QucC inter Himmas. Manuscripta exemplaria

re-

dicatorum; et quartus Narboneusis, monastcrii Fontis Frigidi; hi omncs, inquam, hoc modo iegunt, Syrus natione ct lingua utcbatur cjusdcm loci indiijcna. Porro in edilis Erasmi ct Mariani iiihil conlictum. scd lutum Graece est genuinum
;

MArniAN. Pro his verbis, cjusdcm loci indigenu, cditi vctustiores Graace habent auxdyewv; quam voccm
^

tinent Himminas, et eminos, vcl immus; omncs autem consona voco legunt Beroam : non Essam corrupte. Martian. Martian. Ilymmas. Ptolemaeus 'lij-aiHL vocat Soleucidis civitatem. Sed pro Bcroa veteres editi Essam scribunt; unus Vatic. Bessam, male, cum Beroam CyrristiccB civitatem, qu;fi Alcppo nunc dicitur, indicari compertum sit. Confer PtolemaBum,

lib. V, c. 15.

57
repertis

VITA MALCHI MONACHI.

58
;

monachis, eorum me magisterio tradidi, labore victum quferitans, lasciviamque carnis refrenans jejuniis. Post multos annos incidit mihi desiderium S ut ad patriam pergerem. Et dum adhuc viveret 43 mater, jam enim patrem

A

mus. Carnes semicrudae, cibus
potus crat.

ct lac

camelorum

manuum

5. Pascere oves jubetur. Tandeni grandi amne transmisso,pervenimus ad interiorem solitudinem,

ubi

dominam

liberosque ex

more

gentis adorare

mortuum audieram;

solarer viduitatcm

ejus, et

jussi, ccrvices (lectimus.IIic quasi clausus carcere,

exindevenundata possessiuncula, partemerogarom pauperibus, partem ' monasterio constiluerem
;

quid erubesco confiteri infidelitatem

meam

?

par-

tem in sumptuum meorum solatia reservarem. Clamare cocpit abbas meus, diaboli esse tentationem, et sub honosta; rei occasione, latere antiqui hostisinsidias. Hoc esse, reverti canem ad vomitum 8uum. Sic multos monachorum esse dcccptos, nunquam diabolum aperta fronte se prodere. Proponebat mihi exempla de Scripturis plurima inter quac ilJud, quod initio Adam quoque et
:

mutato habitu, id est, nudus ambulare disco. Nam aeris quoque intemperies ", nihil aliud praeter pudenda velari patiebatur. Traduntur mihi pascendae ovcs, et in malorum comparatione hoc fruor solatio, quod dominos meos, et conservos rarius video. Videbar mihi aliquid habere sancti Jacob, recordabar Moysi, qui
jugiter,
et ipsi

in

pastores. Vescebar recenti caseo et lacte

eremo quondam fuere orabam
:

canebam psalmos, quos

in

monasterio di;

g

diceram. Delectabat
Dei judicio gratias,

mc

captivitas

mea agebamque

Evam spe

divinitatis supplantaverit.

Etcum

persua-

dere non posset, provolutus genibus obsecrabat

ne se desererem, ne

me

perderem, nec, aratrum

tenens, post tergum respicerem. Vae misero mihi, vici monitorem pessima victoria, putans illum non

salutem [Mss. utilitatem], sed suum solatium queerere. Prosecutus ergo me de monastcrio, quasi funus eCferret, et ad extremum valedicens Video, ait, te filii Satanae cauterio notatum non

meam

:

quod monachum, quem in patria fueram perditurns, in eremo inveneram. 6. Conservum in nxorem cogilur accipere. Virtus nihil unquam tutum apud diafeminx captivx. bolum! multiplices et ineffabiles ejus insidiae Sic quoque latentem me iovenit invidia. Dominus videns gregem suum crcscere, nihilque in rne deprehendcnsfraudulentiae(sciebam enim Apostolum prascepisse (Ephes. vi, etc), dominis sic quasi Deo
!

:

fideliter

serviendum),

et

volens

me

remunerare,

quflero

causas escusationes non recipio. Ovis qua
lupi

de ovibus egreditur,
faucibus] patet.
4.

statim

morsibus

[Al.

Captivus adducitur.

De Beroa Edee

m

per-

gentibus, vicina est put)lico itineri

quam

pcr Saraceni incertis sedibus huc atque illuc ^ abductus), herus
solitudo,

quo fidum sibi magis faceret, tradidit raihi illam conservam meam, aliquando captivam. Et cum ego refutarem, diceremque me Christianum, nec licere mihi uxorem viventis mariti accipere (siquidera captus nobiscum vir ejus, ab alio domino fuerat
^

ille

implacabilis

in

furorcm
praeoccuigitur

semper vagantur. Quoe suspicio frequentiam in illis locis viatorum congregat, ut imminens periculum
auxilio
viri,

versus, evaginato
confestira

me

coepit

petere gladio. Et nisi
raulierera

brachia tendens,
illico

mutuo

declinetur. Erant in comitatu

meo

passem

"^,

fudisset sanguinera.

Jam

femina;, senes, juvenes, parvuli,

citer septuaginta.

Et ecce subito

numero cirequorum ' came-

venerat tenebrosior solito, et mihi

lorumque sessores
latas caligas

lamaelitae irruunt, crinitis vit-

nox.Duco in gem et pronubante nobis
:

nimium matura speluncam semirutam, novam conjuracestitia, uterque denec fateraur. Tunc vere sensi meara prostratusque hurni mona*,
;

tatisque capitibus, ac

seminudo corpore, paliia et trahentes pendebant ex humero
:

testaraur alterura
captivitatera
churacffipi

pharetrae

;

laxos arsus vibrantcs,
;

hastilia

longa
prae-

portabant

non eruim ad pugnandum,sed ad

plangere,quem perdebara dicens:Huccine miser servatus sum?ad hocrae raea scelera perduxerunt, ut incanescente jara capite,
raaritus

dam

venerant. Rapimur, dispergimur, in diversa

45

virgo

trahimur. Ego interim longo postliminio haereditarius possessor, et sero mihi consilii pocnilens,

fierem? Quid prodest parentos, patriam,

rem

familiarera

contempsisse pro Domino,
illa

si

hoc

cum
in

altera

muliercula
et

in

unius heri servitutem

facio,

quod ne facerem,

conterapsi

:

nisi

quod

sortitus venio.

camelis

;

Ducimur, imo portamur snblimcs per vastam 44 eremum semper

forte propterca haic sustineo, quia patriara deside-

ruinam timentes, pendemus

potius

quam

sede-

Quid agimus, anima? perimus, an vincimus? Exspectamus raanura Domini, an proprio mucrone
ravi.

'

Pari

consensu
ut,

mss. omnes,

incidit
et

gitatio,
ut, etc.
'
'

etc.

S. Pauli n. 7

quemadmodura hxc in mentem ejus

mihi cosupra in Vita
incidit,

pneler pudicitiam nihil aliud,
•^

etc.

Unus

lemperies,

cogitatio

mss. consensum ac fidcm eraendamus hucusque enim edili, adverbio ru?'sus praeposito» quod minime ad rem facit, legunt quoque ferus
Ita
ille et
^

Idem mss., Ex parte monasterium construtrcm. Unus Vatic. addit, Barbarorum manus, et paulo
MsB. omnes, haeremus potius, etc. Tres mss. Nam aeris loci illius

inplacabUis.
:

tres mss. Gallica habent pro Caligas, alius calliculas. Vid. infra Regulam S. Pachomii.
*

Quatuor mss., Et nisi festinus brachio tenere mulierem prxoccupasscm alius, Nisi festinus muliercm tenerem, brachio occuparem, etc. Duo mss. Alterutrum, nec fatemur.
*•

intemperies

'«9

S.

EUSEBII HIERONYMI

60
rnedium,
ilfigresso

confodimur? Verte in tegladium; tuamagis mors limenda est, quam corporis. Habet et servata pudicitia suurn martyrium. Jaccat insepullus Christi tcstis in eromo, ipsi mihi cro ct perseculor et martyr. Sio fatus, eduxi in tenebris quoquc micantem gladium, et acuminc contra me verso Valc, inquam, infelix mulier habeto me martyrem potius quam maritum. Tuncilla pedibus meis provoluta
: ;
:

A

laboratur in

cumquo

nihil

cujusquam
:

proprium
Fufjii.

sit,

omnium omnia

sunt.

ad cubile occurril mulier

tristitiam animi vuJtu dissimulare

cur

ita

fugam
tribuit

:

exanimatus sira. non aspernatur. Peto silentium
:

non potui. Rogat Auditcausas * hortor ad
:

fidem

Precor

te,

inquit,

per Jcsum

Christum,
'.

ct

per

susurro inler spem et metum medii fluctuamus. Erant mihi in grege duo hirci rnirae magnitudinis, quibus occisis, utres facio, eorum:

et jugi

hujus
cet,

horffi

necessitatem adjuro, ne cflundas sanin

que cernes
iter,

viatico praeparo. Et

primo vesperi, pu-

guinem tuum
in

crimen

meum
si

Vel

si

mari pla-

tantibus dominis nos secreto cubitare, invadiraus
utres et partes carnium portantes. Cumque pervenissemus ad fluvium, nam decem millibus aberal; inflatis consensisque utribus, aquis nos credimus, paulatim pedibus subremigantes, ut deorsum nos flumine deferente, et multo longius quam conscenderamus, in alteram nos exponente ripam, vestigium sequentes perderent. Sed inter
haec madefacta3 carnes, et ex parte lapsae,

me primum

verte

potius conjungamur. Etiam
ret,

mucronem. Sic nobis vir mcus ad me redi-

servarem castitatem,
vel

cuit;

interircm

potius

quam me captivitas doquam pcrderem. Cur

moreris, ne mihi jungaris ? Ego morerer, si mihi jungi velles. Habeto me ergo conjugem pudicitioB

^

magis animae copulam amato, quam corporis. Spcrent domini maritum. Christusnoverit fratrem.
et

vix trisatieta-

suadebimus nuptias, cum nos viderint sic amare. Fateor, obstupui et admiratus virtutem feminaj, conjugem plus amavi. Nunquam tamen
Facile
;

dui

cibum pollicebantur. Bibimus usquead
siti

tem, futurac nos

praeparantes. Currimus, post
et

tergum semper aspicimus;

magis noctibus pro-

illius

nudum
attigi

corpus intuitus
;

sum

;

nunquam

cjus

movemus

^,

quam

diebus, vel propter insidias late

in pace perdere, quod in Transeunt in tali matrimonio dies plurimi amabiliores nos dominis fecerant nuptiaj. Nulla fugoc suspicio, interdum et mensc

carnem

timcns

prolio servaveram.
;

vagantium Saracenorum, vel propter ardorem solis nimium. Pavescs ^ miser etiam referens et si tota mente securus, tota tamen corpore perhor:

resco.
9.

toto
7.

aberam

fidus gregis pastor per solitudinem.

Statimque mens mali prajsaga, putare coepit domiquoque mona- C num 47 meditari mortem, soiem cernere nigre chorum recordari, maximequc vultum Patris mei, scentem. Dumque timemus, et vestigiis per arenas qui mc erudierat, tcnuerat -, perdiderat. Sicque nos proditos intelligimus, offertur ad dexteram cogitans, aspicio formicarum gregcm angusto calle nostram spelunca longe sub terram penetrans. Igifervere. Videres onera majora quam corpora. AIia3 tur timentcs venenata animalia (nam solent viperae, herbarum quaedam semina 40 forcipe oris trahereguli, el scorpiones, cffiteraque hujuscemodi, fervolvere, et inter multa, contubernii

Formicarum exemplo*excitatur. Post grande intervallum dum solus in eremo sedeo, et prseler ccelum terramque nihil video, coepi mecum tacitus

tertium, dubio

Post diem vero Herus fugientem occcupat. prospectu procul aspicimus duos

camelis insidentes venire concitos [mss. concite].

bant

;

aliaj

egerebant

humum

de foveiset

aquarum

meatus aggeribus exclirdebant. Hlae venturau hiemis memores, ne madefacta humus in herbam horrea verleret, illata semina praecidebant; hse Juctu celebri, corpora defuncta deportabant. Quodque magis mirum est in tanto agmine, egrediens non obstabat
intranti
;

vorem " solis declinantia, umbras petere) intravimus quidem speluncam scd statim in ipso introi;

nos foveae credidimus, nequaquam ultra progredientes, ne dum mortem fugimus, incurtu, sinistrae

remus
tes, si
si

in

mortem

;

illudque

nobiscum reputan-

juvat Dominus miseros,

quin potius

si

quam

vidissent sub fasceet

dcspicit pcccatores,

habemus salutem; habemus sepulcrum. Quid

onere concidissc, suppositis humeris adjuvabant. Quid multa? pulchrum mihi spectaculum dies illa

putas fuisse nobis animi, quid terroris,

cum

ante

Unde recordatus Salomonis {Prov. vi et formicarum solertiam nos mittentis, et pigras mentes tali cxemplo suscitantis, coepi tffidere
prffibuit.

j)

xxx), ad

speluncam, nec longe starent dominus et conservus, ctvcstigio indicejam ad latebras pervenisset? o multo gravior expectata, quam iliata mors Rursus cum labore ct timore lingua balbutit
!

captivitatis, et monasterii cellulas qua^rcre, ac for-

et
tit

quasi clamante domino, mutirenon audeo. Mit-

micarum illarum desideraro

^

similitudinem, ubi

seavum, ut nos de spccu trahat

:

ipse camelos

Iterum duocodd., Sanguincm tumn in sanquialius, Sanguine tuo sanguinem meum; : quartus absolute habet Sanguinem tuum, vcl si
'

nem meum

mori, etc. 2 Martina-us, Et nutrierat, etperdiderat. Sicquoque royilaute me, aspicio, etc. Contra mss. fidem, ut castcra benc essent. * Tres mss. desiderare sollicitudinem, c quibus

est lcthor in meduim. Victor., amdit causas : hortatur fugam. Peto silentii (idem non aspernantur, ct jugi susuro, etc. Idcm, provehirnus. ^ Unus V &iic., pavito mescr etiam securus ; tres alii pavco miscr referens, etiam securus. ^ Duo vclu tiores Vatie, fervore sotis dcclinantc.

unus, ubi
^

:

^"

61
tcnet; et evaginato gladio,

INTERPRETATIO REGUL.^
nostrum exspcctat advel

S.

PACHOMII.

62

A

qualuor cubitis introgresso famulo, nobis cx occulto tergum ejus videntibus (nam oculorura istiusmodi nalura est, ut post solem umbrusintrantibus^cjeca sintomnia) ventum. Interea tribus ferme
vox per antrum sonat Exite, furciferi; exite, moquid statis? quid moramini? exite, domirituri
: :

apprchnnsum mordicus catulum matutina effcrt *, nobiscjue cedit hospitium. Ncque tamen satis creduli, stalim

crumpimus

:

sed exspectanlcs

'

diu,

et egrodi cogitantes, illius

nobis figurabamus oc-

cursum.
10. Periculo libcratus

ud monachos

redil.

— Sub-

lato ergo horrore, et illa transacta die '"',cgredimur

et ecce per

nus vocat, patienter exspectat '.Adhuc loquebalur, tenebras aspicimus leajnam invasisse

ad vesperam

;

vidimusque camelos,quosob nimiam

velocitatem dromedarios vocant, pra;teritos cibos
in ore volvere,et in alvum misso iterum retrahere. Quibus ascensis, et nova silarcia, id est ^ annona reforcillati, decima tandem die ad Romana per desertum castra venimus. Oblatique tribuno,rem or-

hominem,

et gutture

here. Jesu bone, quid

suffocato,cruentum intro tratunc tcrroris nobis, quid

gaudii fuit! Spectabamus, domino nesciente, hostem nostrum perire-, qui cum videret illum moras
facere, suspicatus est duos uni resistere. Scd et iram differre non valens, sicut tcnebat gladium ad spelancam 48 venit; et clamore rabido servi increpans socordiam *,prius a fera tenetur, quam ad nostras latebras perveairet.Quis hoc umquam crederet, ut ante os nostrum, bestia pro nobis dimi-

p.

inde transmissi ad Sabianum ^ dine pandimus * Mesopotamia; ducem, camelorum pretium accepimus.Et quia jam abbas ille meus dormierat in Do
:

caret? Sublato
los nostros

autem

illo

metu, similia ante ocu;

mino; ad haec delatus loca me monachis reddo, hanc trado virginibus, diligens eam ut sororem, nun tamcn ei me credens ut sorori. Haec mihi sencx Malchus '''adolescentulo retulit. Ha?c ego vobis
narravi senex, castis historiam castitatis exposui.

versabatur interitus
leonis,
et

nisi

quod potius

^

erat

rabiem

quam iram hominis
;

sustinere.

Virgines

*'

castitatem custodire exhortor. Vos narinter gladios, et inter de-

Pavemus intrinsecus
ausi, praestolabamur

ne movere quidem nos

rate posteris, ut scianL

eventum rei, inter tanta pericula,pudicitiae tantum conscicnlia pro muro septi. Leaena insidias cavens, et visam esse se sentiens.
' Haec palienter exspectat, perperam intrusa videantur, certe in nuUo ms. invcnimus. ' Vulgati libri vecordiam, renuentibus ms.Deinde Victor.. Qui sunt, qui hoc crederint, etc

serta et bestias, pudicitiam

numquam

esse capti-

vam

:

et

hominem

Christo deditum posse mori,

non posse superari.
adepta repentine potestate sufflans, quem paulo infra hominem parvi angustique animi vocat. ^ Transmissi ad Sabinianum, etc. De Sabiniano Mesopotamia) duce scripsit Ammianus Marcellinus

lib. xviii. Martian. *" Hxc mihi senex Malchus, etc. Varias hic quibus C retinent lectiones mss. exemplaria. Petri Pithoei codex Martianaeus usus est, qui tamen mature legit pro « Ha3C legit hoc modo mihi senex Malchus adomatutina. Victorius, eoque vetustiores neutrum haloscenli retulit.Hoec crgo vobis narro senex.castis bent. historiam castitatis.Haec expoiio e virginibus, virCatulum mature. In quatuor mss. codicibus, ginitatem exhortor. Vos narrate posteris, » etc. pro mature legimus matutina, id est, catulum matuGaeteri codices Avenion. et Tolos. tina eflert. Martian. Haec mihi * Unus Valic, s^d spectamus diu; tum omnes figusenex Malchus adolescenlulo Hieronymo retulit. ramus pro figurabamus. Haec ego vobis narravi senex, castis historiam ca^ Idem Vatic. Sub tali ergo cuslodia et illa transstitatis exposui. Virginibus virginitatem custodire acta dies ; alius. Sub tali ergo terrore, etc. monstravi. Exhortor denique vos narrare posteris, " Verius isthaec, id est annona, quod scioli est ut, » etc. Martiax. " Duo msfi., Caslis historiam castitatis expono, alicujus glossema, prffistantiores mss. omittunt. * Mss., liei ordinem pandimus inieque transmissi virginibus virginitatis. Vos nnrrate, etc. Quae autet i ad Sabanianum ; olim erat Sabinum, et penes Marinterseruntur, Virgines castitatem custodire exhortinaeum forte typographorum errore Sabianum. tor, in uno tantum mss. invenimus. Ammianus Marcelhnus lib. xviii Sabinianus
'

*

Editi Nisi quod tutius erat, etc. Sic mss. nostri omnes, ct quatuor

alii,

:

:

<(

,

:

m

SUBSEQUE^JTEM
A
S.

S.

PACHOMII REGULAM

HIERONYMO LATINE REDDITAM
ADMONITIO.

Collectioni Ilieronymianorum operum, quam adornamus, primo isthffic accedit S.Pachomii Tabennen' sium monachorum Patris Regula, quam Syriace ab ipso auctorc conscriptam, deinde Graeco sermone reddilam, aliisque, ut par est credcre, Theodori, atque Orsiesii prajceptis institutisque locupletatam, Hieronymus ad presbyterorum, Leontii ac Silvani preccs Latinis littcris explicavit.Atque illaquidem non-

dum

e bibliothecarum loculis ppDdierat in

lucem,

cum Erasmus,

et postea Victorius

quoque suas

editio-

m
nes elaborarent
in
;

S-

EUSEBII HIERONYMI
minime debuisset

64
in Martianaei editione prsetermitti,

sed

cum

exinclo sit saepius edita,

qua ipsa Hieronymi cpislola, quae prffifationis loco est, in octava classe ct sui parte manca, et erroribus sanc mullis deformata reprffiscntatiir. Ut vero de irsa priniigcnia Pachomii scripLione quaedam priclibemus, nihil ferme est apud Veteres celcbratius.Narrat Pallanius in Lausiaca cap.xxxvin,Tabulam ajneam monastici complectentem instituti Regulas Pachomio ab angclo traditam, cujus etiam argumentum exponit. Gennadius.de Illustribus viris, Pachomius. inquit, monanhus, vir tam in dicendo, quam, in signa faciendo apostolicx gratix, et cap. 7 fundator A^.gypti cce.noliiorum, scripsit regulam utrique generi monachorum aplam, quam angelo dictante perceperat. Paria habet Sozomenus, Ilist. Eccles. 1. iir, cap. 3, ex pervulgata traditione Pachoraio sanctum angclumvisum esse, dedisseijue illi tabulam, quam monachi adhuc servant, in qua erat scriptum, ut
:

singulis concederet facullatem tantum comedendi, bibendi, operandi, jejunandi,
ferret. Ilisvero qui largius comedcrent, opera laboriosiora

vel

secus,
his,

quantum natura
qui corpus jeju-

imponeret

;

faciliora

autem
ibi

niis ct abstincntia rastigarcnt. Pnescripsil prxterea, ut

multas xdiculas, ctc, quaj

copiose satis enar-

tamen iisdem queunt Martyrologium Romanum prid. Id. Maii, Cassianus, Nicephorus, Callistus, S. Benedictus Anianensis, Smaragdus, et ne singulorum testimonia diutius prosequamur, Rupertus Abbas Tuitien&is lib. iv de Fit. apostolica, sub initium, qui, Beatus, inquit, Pachomius Ilegulam monachorum ab ipso angelo de cado dictatam, non videlicet, ut hominis, sed ut divinum oraculum monachis tradidit. De hac ipsa vero Hieronymiana ejus Regul.-e Latina interpretatione, nihil dubium est, e S. Doctoris calamo fetum germanissimum profecisse; ut illos adeo putem desipere, qui hac una de causa audent inficiari, quod Pachomium Hieronymus inter Ecclesiasticos scriptores non recenseat, mentionem ejus certe facturus, cujus revera librum Latine fuisset interpretatus. Quorum argumentum suapte natura infirmissimum, falsa etiam laborat suppositione; neque enim isthac Catalogum praecessit interpretatio sed e contrario subsecuta est post tredecim ferme annorum spatium, quod infra planius demonsincertus auctor composuit, qui ac

rantur; sed copiosius multo repcti possunt ex Vita,

quam

Pachomius tcmporibus

vixisse se profi+etur.His addi

tro.

Interim quaj hujus Hieronymiani laboris feruntur exemplaria, debemus cum primis S. Benedicto Anianensis abbati, qui circa annum Christi 820 claruit, ct suo Codici Regiilarum una cum epistolis,

quas Gennadius memorat cap. supr. laudato, aliisque
bibliothecarum

nonnullis

attexuit.

Equidem cum ex angulis

gula excepta deinde novis accedentibus curis in calce Collationum Cassiani, et in Patrum Bibliothecis alii recudere. nec qus, Judicia leges, et MoIllac tamen editiones nectotam, qucmadmodum hic cxhibetur, Regulam nec denique Epi.stolas, et Vcrba Mijslica, aliaque id genus habent, nita, diversis titulis inscribuntur quae simul abs Hieronymo fuisse Latine reddita ex ipsa Praefatione comperlum est. Tota adeo cl. viri
; ;

nondum evasisset Anianae Abbatis Collectio, ex est. Eam primum Romae an 1575, Achilles Statius

aliis

mss. codicibus Latina isthsc Revulgavit; tum Ciaconius ibidem 1588
;

Lucae Holstenii sedulitati gratia est habenda, qui cum in S. Benedicti apographum incidisset ex eo descriptum, quod apud S. Maximinum prope Trevcros antiquissimum exstare dicitur, cum aliis vetustis codicibus contulit, qui aliquam exillis regulis exhiberent, ac typis dedit, Romae primum an. 1661, de

inde Parisiis biennio post excudendum. Hoc itaque nos utimur exemplari utpote omnium uberiore que accuratissimo et cum porro variantes lectiones quas ex aliis libris excerpserat doctissimus
;

atille

vir, et notulas quas paraverat in calcem operis conjiciendas, morte intercedente exhibere haud potuerit, nos quod erat e re nostra, principem editionem, Achilis Statii, tum alteram auctiorem Petri Ciacconii ad illam exegimus diligenter; ct quae Holsteniano labori deerant, quoad ejus fieri potuit, aut interesse vi-

debatur, suffecimus.

Tempus, quo Latinam hancce interpretationem Uieronymus
statim limine Praefationis mcorentem se dormilicne sanctx
ct

claborarit, ex eo facile eruitur,

quod

venerabilis Paulse,

diu tacuisse profitetur,

longum silcntium rumperet. His enim annus indiPaula scptimo Kalendas Februarias tertia Sabhati post solis occubitum, Ilonorio .4ugusto vi et Aristeneto coss., quod in ejus Epitaphio luculentissime tradit Hieronymus. Ad ejusdem igitur anni finem, vel si lubet, ad inscquentem 405 commode transferri haec potest interpretatio, quam, cum longo silentio dolorem devorasset, elucubravit.
donec in hoc exornando opere, bono
ut aiunt auspicio
ct

catur 404, sub cujus inilium, dormivit sancta

beata

65

INTERPRETATIO REGULiE

S.

PACHOMII.

S.

EUSEBIE HIERONYMI
STIUDONENSIS
PltliSllYTEltl

TRAASLATIO LATINA

REGUL.E SANCT! PVCHO^III
PRiEFATIO.
53
et
I.

Quamvis acutus gladius
pristini

et

levigatus,

si

A

auspicio
pristinis

longnm silentium rumpercm, reddens me
studiis,
et

diu in vagina conditus fuerit,

sordescit
amitlit.

rubiginc,

sanctse

feminae

refrigerans
fla-

splendoretn ego maerens super dormitione sancta; et venerabilis Paula}, non quo contra prsceptum Apostoli
facerera, sed

decoris

Unde

et

aniraam, quie raonasteriorum semper amore
gravit, et
ris

54

quod visura

erat in coelo, hic in terfilia

mcditata

est.

Venerabilis quoquevirgo

ejus
^

quo

multorum

incisa

illius

morte

Euslochium haberct quod

sororibus

agendum

refrigeria suspirarem, accepi libros ab

homine Dei

tribueret, nostrique fratres /Egyptiorum,

Silvano presbytero mihi directos, quos ille Alexandria missos susceperat, ut etiam '.-1/. mihi^ injungcret transferenJos. Aiebat

hoc est, Tabennensium * monachorura exerapla sequerentur, qui habent persingula monasteria patres, et
dispensatorcs, ct hebdoraadarios, ac ministros,
et

enim quod

in

Thebai-

singularum domorum Praepositos, ila ut in una dis coenobiis, et in monasterio Metanceaj, quod de dorao quadraginta plus rainusve fratres habitent, Ciinopo in pcenitentiam felici nominis conversione qui obediant Prseposito sintque pro nuraero framutatum est, habitarent plurimi Latinorum, qui trura triginta, vel quadraginta doraus in uno moignorarent ^Egyptiacum Grascumque sermonem, nasterio, et ternas, vel quaterna: domus in unam quo Pachomii et Theodori et Orsiesii pra5ccpta per Thebaidem et tribum foederentur, ut vel ad opera simul vadant, conscripta sunt. Qui primi p .Kgyptum cojnobiorum tundamentajecerunt juxta vel in hebdomadarum minislerio sibi succedant prajceptum Dei, et angeli, qui ad cos ob hanc per ordinem. 3 Quicuraque autem monasterium primus ingreipsam institutionem missus vencrit ^. sedet, priraus ambulat * priraus quia diu tacueram, et dolorem meum Itaque ditur, priraus silentio devoraveram urgcbant aulem missi ad psalmura dicit-^, primus in mensam extendit mame ob hanc ipsam causam Leonlinus presbyter, et nura, prior in Ecclesia communicat nec aetas in*
;

:

;

cajteri

cum

co fratres, accito notario, ut erant

de

ter eos quaeritur, sed professio.
4.

Grajcam linguam vcrsa, nostro sertantis viris imperantibus, ne dicam rogantibus obedirem, et bono, ut aiunt.
..Egyptiaca in

Nihil habent in cellulis praeter psiathiura

et

mone

dictavi, ut ct

qua3 infra scripta sunt ^ duo lebitonaria (quod ^gyptiis monachis gcnus vestimenti est sine ma-

'

Scilicet

pivnitenliam

Gra^ce

sonat

MclancEa.
delicias

Canopus aulem dudum infamis ob luxum ac

quo rciiqua ejusdem insliluti, quasi ex melropoli, excisa sunt. Vid. Palladiura, et Sozodiderat, cx

insula, Metanoca vocata est, translatis illuc a Theopbilo, vel Cyrillo monachis, qui pcenitentiam agerent vitam. Athanasius presbyter in libello, quem concilio Chalcedonensi obtulit advcrsus Dioscorum,
6 -«jt;

raenum. ^ Olim nempc psalmi non utrinque invicem inter monachos, sivc clericos decantari toti soleC bant, ut hodie fit sed singuli a singulis, ut uno
;

psalmum canonte
Kavuro; xa/.oJaevo;, Ctc. MetanOBli suburhanum maximiv urbis Alexandrix, quod olim Canopus vocabatur, etc. Vide etiam Eunapium in Vita /Edesii, ubi destructis Canopi dclubris monachos eo tradit inductos. * Princcps editio, ct Romana an. 1580 accuratior, (iiii n Deo suh hanc inslitutionem, ctc. ' Malim concinniori sensu, lcgendnm. Mlassianua \. iv, c. 1, Tahennesiotas vocat. Nomen mutuantur, a Tabcnna insula in Nilo ffumine in qua Pachomius insignc monasterium con_

auscuUarcnt. Vid. quae num. 15, adnotavimus.
"

ex ordine, cajteri shmmo silentio in epist. 125 ad liusticum,
scripta
siint,

Hffic,

et

(ju;e

infra

veteres cdid
fuerit,

non agnoscunt. Porro Psialhium quid

post

Rosweidum

notat, ft;clam, (|ua pro lccto aut stragnlo moiiachi ulcbanlur. Lcbllonarium GIossjc Colobium et Coloba-

Menardum llolstcnius in Indiculo Storcam ncmpc ex.junco, sive papyro conac
i,

rium intcrprctantur. Cassian.

I.

c.

r>,

Egyptios
lineis

monachos dcscribens,
duti, quaj vix ad

Golobiis, inquit,

in-

cubitorum ima perlingunt, nudas

67
nicis) et

S.

EUSEBII HIERONYMI
vel A. caput, qui habital in

68
monasterio diebus
Paschffi

uniim jani altrilum ad dormicndum, ct amictum lineum, cucuUosque duos; et caprinam pelliculam, quam melotcn vocant; Ijaltcolum linoum, et gallicas [Al. caligas], ac bacillum itineris socium.

operandum

;

exceptis his qui in rnonasterio necessarii sunt,

ad

illum
fcre

omnes congregantur, ut quinquaginta
Passionis Dominica;

millia

hominum

56

simul cele-

brenl fcstivilatem.
8.

5.

yKgrolantes miris sustentantur obscquiis, et
pra^paratis cibis
:

Mense, cui vocabulum

est Mesore, id est

Au-

ad

omncm copiam

sani

majori
et

gusto, instar Jubilaei remissionis dies exercentur,

pollcnt abstinentia. Bis in

hebdomada, quarta

sexta

55

sabbati ab omnibus jejunatur,

excepto

tcn)pore Pascha; ct Pcnlecostes. Aliis dicbuscomc-

peccataomnibus dimittuntur, reconcilianturque aliquam habuerant simultatem; et disponuntur monastcriorum capita, dispensatores, prffiet

sibi qui

dunt qui volunt post meridicm
liter

:

et in

cccna simiet

positi, ministri,
9.

prout necessitas postularit.

mensa

ponitur, proptcr laborantes, scncs,
qui

pueros, asstusque gravissimos. Sunt

secundo

uno tantum cibo contenti sunt. NonnuUi gustato paucae scienliam dederit, ut scriberent sibi, et loqueJulum panc egrcdiuntur. Omnes pariter comedunt. p rentur per alphabetum speciale, signis quibusdam
;

parum comodunt

alii

qui prandii, sive cccna;

AiuDtautem Thebaei quod Pachomio, Cornelioque et Syro, qui usque hodie ultra centum et decem annos vivere dicitur, angelus linguae mysti-

Qui ad

mensam
et

ire noluerit, in ccllula

sua
sive

pancm
in

tantum
6.

aquam, ac salem
'.

accipit,

uno

quas symbolis absconditos sensus involvens nos Epistolas 2 ita ut apud yEgyptios Graecosque
et
:

die voluerit, sive in biduo

leguntur, in nostram linguam vertimus,
in
:

eadem

ut

Fratres ejusdcm artis

unam domum sub
verbi gratia,

reperirnus elementa ponentes, et qua simplicitatem
yEgyptii sermonis imitati
fides est
ritalis
:

uno pnrposito congrcgantur
tcxunt lina sint pariter
;

ut qui
reful-

sumus,

interpretationis spi-

qui mattas, in

unam

ne viros apostolicos

et totos gratiae

putantur familiam
lones, gallicarii

;

sarcinatores, carpentarii,
pra^positis

seorsum a suis
singulas

guber-

scrmo rhetoricus immutaret. Caetera autem quae in eorum tractatibus continentur praelibare nolui, ut in

nantur

:

et

per

hebdomadas

ratiocinia

suis discantur auctoribus

:

et

de fontibus
con-

oporum suorum ad Patrem monasterii rcferunt. 7.0mniummonasteriorumprincepsunumhabctur
de reliquo circumfcrunt manus. » Vid. infra cap. H. De Melote autom Paulus diaconus nomine Theodemari abbatis ad Carolum Magnum scribens:

potiiis

quam

dc rivulis bibant, quos

sanctaj

versationis sludia delectant.

quod proprie monachorum designat habitum, Melotem appellare debemus, sicut et hactenus in hac
provincia aquibusdam vocatur. » ' Eolslcn. sivc post biduum. ^ Holsten., sed forle typographorum mendo, non.

vostimcntum, quod a Gallicanis monachis cuculla dicitur, et nos capam vocamus, ^
« lllud, inquit,

BEGULA
PATRIS ROSTUI PACHOMII HOMINIS DEI,
Qui fundavit conversationera cocuobiorum a principio per mandatum Dei.

EXORDIUM PRtEGEPTORUM,

57
sterii

J.

Qui rudis in collectam sanctorum

ingre-

D quam Lcvitonarium
ita
III.

vocant, diligcnter astringens,

ditur, et

quem

per ordinem janitorab ostio monafecerit in

ut genua operiat.

introduxcrit, ct scdere
ei licebit

conventu

Cumque

audierit

vocem

tuba?

fralrum, non
prajpositus
betur.
II.

sedendi locum vel ordincm
transferat Tolihioc, id cst,

vocantis,

statim

egrediatur

cellulam

ad collectara suam, de

coujmulare, donec

eum
sua^,

seripturis aliquid meditans
venticuli.

usque ad ostium con-

domus

ad locum qui

ci

rite

de-

IV.

Et

quando

in

loco collectae coeperit

ambu-

Sedcbit autem
;

tudinc

cum omni dccore ct mansuepcllicuIuiiKiuc supcr humcrum gcrct: cx
id est,

larc, ut

ad locum scdendi standiquc perveniat.ne vcl paruni damni in monastcrio ex altorius veniat nogligcntia.

latcrc ct infcrii)ri partc

menlum,

subdens natibus ct vostitunicam lincam absque manicis,
;

V. Sin autem nocle signum insonuerit, ne stete-

69
rit

INTERPRETATIO REGUL^
ad focum, quom proptcr calefacicnda corpora, repellendum frigus ex more succenditur nec
:

S.

PACHOMIl.
alii

•70

A

c^^^lcm tribu

vocabuntur
:

a

pr.tposito donius,

et

otiosus in collecta sedebit, sed funiculos in niattarura stramina

manu

celeri pra;parabit;

absque in-

firmitate duntaxat corpusculi, cui cessandi tribui-

absque jussione cjus nulius 59 de altera domo ejusdom tribusad psallcndum veniet, et penitus non licebit in altcrius hebdomade, et de aliavenire domo, nisi forte ejusqui ministrat hebdomad.T
et

tur venia.

dem
',

tribus

sit.

VI.

Gumque major
ut oratio

vel

stans prior

in

gradu,

manu

percusserit, de Scripturis
finiatur,

quidpiam volvens
nullus consurget

XVI. Vocatur autem una tribus, habens tres vel quatuor domos.pro numeroet frequentia monaste-

mcmoriter,
tardius, sed

omnes

pariter levabunt.

VII.

Nemo

aspiciat alterum
in

torquentem funicu-

lum, vel orantcm *: sed opere sit intentus.
VIII. Hoec

suo defixis lumiuibus
vitalia

enim proecepta

a

nostris majo-

ribus
r'el

'

tradita. Si

acciderit ut

psallendi tempore

quas nos familias, vel populos unius gentis possimus appellarc. XVII. (n die Dominica et collecta, in qua offorenda est oblatio, absque prcTposito domus,et majoribus monasterii, qui alicujus nominis sunt, nemo psallendi habeat potestatem. Wlli. Psallente autem quolibct de majoribus,id
rii
:

orandi, aut in medio lectionis aliquis loquatur

p

est,

dicente rcsponsoriuni,
ct

si

quis defuerit, statim

aut rideat,
cervice

58

illico

solvat

cingulum

*,et inclinata

ante altare pcenitenticB,
sustinebit.
XI.X.

increpationis ordincm

manibusque ad

inferiora depressis, stabit

ante altare, et a principe monasterii increpabitur.

Ue

collectn

in

qua offerenda

cst

oblatio,

Hoc idem faciet et in conventu fratrum, cum ad vescendum pariter convenerint.
IX.
rit

qui sine pr;ccepto majoris exierit, statim increpabitur.
X.X.

Quando ad collectam
diem,
qui ad
superioris

tubae clangor increpue-

Mane per singulas domos

finilis

orationibus
:

per

unum

orationem tardius
ordine
corri-

non statim ad suas cellulas revertentur
tes, et sic

scd con-

venerit,

increpationis

fercnt inter se qu.t; prcepositos audierint disputan-

pietur [Al. increpabitur], et stabit in loco convivii.

intrabunt cubilia sua.

X. Nocte vero,

quoniam corporis
et

infirmitati plus

X.XI.

Disputatio aulem a prsepositis
fict
:

domorum
et

nliquid conceditur, qui post tres orationes venerit,

per singulas hebdomadas tertio

in ipsa

eodem
pictur.
.\I.

et in collecta

in

vescendo ordine corri-

disputationc sedentcs, sive stantes fratres

suum

ordinem non mutabunt, juxta domorum ordinem
in collecta orant fratres,

Quando

nemo

egre-

et

hominum singulorum.

dietur absque jussione
rit,

majorum,

nisi interrogave-

concessumque

ei

fuerit exire pro natur.-c

XXII. Si quis dormitaverit sedcns, praeposito done- C mus, vel monasterii principe disputante, statim

cessitate.
.XII.

surgere compelletur

:

et

tandiu stabit, donec

ei

Nullus dividet juncos ad tcxendos funiculos

jubeatur
X.XIII.

'

ut sedeat.

praeter

eum

qui ministrat hebdomadae

;

et si ille

justo opere detentu3est,majoris
labitur.
.XIII.

imperium

proesto-

Quando signum insonuerit, ut conveniant audiant praecepta majorum, nullus remanebit ncc succendetur focus antcquam disputatio comet
•"'

De hebdomadariis unius domus non

eli-

pleatur. Qui

unum

cx his

^'

prajterierit,

pr.-Bdictge

gentur qui stent in gradu, et conventu
Scripturis aliquid replicent
:

omnium

de
se-

correptioni subjacebit.

sed

omncs juxta

dendi
sibi

ordincm memoriter rcpetent quae fucrint imperata. El quibus si quis oblitus
et standi

XXIV. Qui hebdomadarius est, non hai)ebit potestatem absque pr?ecepto principis monasterii dare

cuiquam

funiculos, vel aiiorum quid

vasorum

;

quid baesitaverit in dicendo, negligentia? et oblivionis correptionem sustinebit.

nisi ille jusserit,

signum dare non
vel

poterit, ut

ad

XIV.
nullus

In

die

Dominica,

vel

oblationis

tempore
in

meridianam, orationum congrcgcntur.
collectam

ad vespertinam sex

deerit de

hebdomadariis, sedens

loco
j)

Ebiyraii, psallentique respondens,

cx una dunta-

domo, quae in majori servit hebdomade. Altera cst etiam minor hebdomas, quac per singulas domos a paucioribus exhibetur. XV. At si major est numerus necessarius, de
xat

XXV. Post orationcs matulinas minister hebdomadis, cui hoc opus fuerit injunctum,interrogabit principem monasterii de singulis rebus, quas necessarias putat;
[Fort. opcrarii] in
et

quanti exire debeant operari
iilius

GO

agrum.Et juxta circumibit singulas domos,et

jussionem

discet quid unus-

Ad principis editionis fidem capilulum istud emendavimus, quod ab Ilolstein imperfccto scnsu ad hunc modum exhibetur « Cumquc manum
'

cipit
'

Rogula Pachomii. IIojc sunt pra;cepta tribus a majoribus tradita, » etc.

:

percuRserit stuns prior in gradu, et de Scripturis quidpiam volvens memoriter, ut oratione finicntc, nullus, » etc. * Statius et Ciacconius opcranlem, vrl orantem;

Viliosc Holstcnius, a notns majoribus; pro quo reposuimus. Eleganlius vcro, ut supra innuimus, vetercs editi trbus a majoribus, puta Panostris

chomium, Thcodoruni, Orsicsium.
'•
'•'

Prologum hoc absolvit capitulo,alquc exinde Pachoraianam regulam si(i exorditur « Inaller
:

quorum

^

Ilaud rcelc idem Uolstenius, vinculum. Vctcres editi, videalur. lidem. Qui wium mandalum ex his, etc.

71

S.

EUSEBII HIERONYMI

72
*,

quisque habeat necessarium. Codicem si ad legendum petierint, accipiant et finita hcbdomade,pro;

A

erogat fratribus tragematia tetur aliquid dc Scripturis.

in

tribucndo medi-

pter oos qui succedunt in ministerium, suo resti-

tuant loco.

mattas operabuntur, interrogatur mivesperum prfepositos domorum singularumquibusjuncorumsingulisdomibusnecessarium sit; et sic infundet juncos, et mane per ordinem unicuique tribuet. Et si mane viderit aliis quoque
Si

XXVr.

XXXVIII. Qui suscipit ea qufe dantur, non in cucuUo, sed in pelle accipiat; neque gustabit ante de his quce acceperit, donec ad domum perveniat.

nister ad

'

XXXIX. Ipse autem, qui ca;teris dividet, suara partem a prseposito accipiet. Quod et raeteri ministri

faciant accipientes ab alio,

et nil sibi

suo ar-

juncis opus esse, infundet eos,et ad singulas
perferet
pet.

domos

tandiu,

donec

signum vescendi incre-

Ea quae acceperint, per triduum eis sufficient et si cui residuum fuerit, reportabit ad pr«positum domus, et ille reponet in cellario,
bitrio vindicantes.
:

XXVII. Praepositus domus, qui implet hebdomaet alius qui venturam suscipiet, principesque monasterii habebunt curam videndi quid operis pra?termis3um sit vel neglectum et excuti facient

doncc misceatur
praebeatur.

cum

aliis,

et

cunctis

fratribus

dam,

;

^

mattas,quae super pavimentum in collecta expandi

soIenl;numerabuntque funicuIos,quos per singulas

hebdomadas

torserunt, et
et

eorum

summam

descri-

XL. Nemo plus alteri dabit, quam alter accepequod si obtenditur infirmitas,- praepositus do mus perget ad ministros aegrotantium, et ab his quse necessaria sunt accipiet. XLI. Si de ipsis ministris aliquis languerit, non
rit
;

bent in buxis,

servabunt usque ad tempus an-

habebit licentiam introeundi in coquinam vel celsed caeteri mineeessarium viderint, dabunt nec permittetur coquere sibi quod desideraverit,
:

nuae congrcgationis, q*iando reddenda est ralio, et

larium, et sibi aliquid auferendi

peccata omnibus dimittuntur.

nistri, id

quod

ei

:

XXVHI. Dimissa

collecta.singuli egredientcs us-

que ad cellulas suas,vel usqne ad vcsccndi locum, nuUusque de Scripiuris aliquid raeditabuntur habebit opertum caput meditationis tempore. XXIX. Gum autem ad vescendum venerint, sedebunt per ordinem statutis locis et operient ca;

sed
ei,

praepositi

domorum

quae necessaria viderint

ab

aliis

ministris accipient.

pita.

XXX. Stalimque cum tibi a majore fuerit imperatum, ut de alia mensa ad aliam transire debeas. ipse prffipositius accipiat a ministris,et dabit aegroin nullo penitus contradices.Nec audeas ante prae- C tantibus. Nec poterit languidus ingredi cellam positum domus tu« manum in mensam cxtendevescentium, et comedere quae desiderat, nisi a nec circumspicias alios vescentes. re ministro, qui huic rei praepositus est, ducatur ad XXXI. Unusquisque praepo?itorum docebit in vescendum.
:

locura aegrotantium qui Qui aegrotaverit, a praeposito doraus ducclur in triclinium aegrotantium et si opus habueril palliolo, aut tunica, aut caeteris, quae ad operiendum, vel ad vescendum necessaria sunt,

XLII. NuIIus introeat
aegrotat.

non

:

domo

sua,

quomodo debeant cum
si

disciplina et

munsuetudine comedere. Quod
fucrit, vel riserit in

quis vel loculus
stabitque,

vescendo, aget pcenitentiam,et
:

in

eodem

loco

protinus increpabitur

donec alius surgat de vescentibus '. XXXII. Si quis ad comedendum tardius venerit,
excepto majoris imperio, similiter aget pceniten-

Non ei licebit de his quae acceperit «grotantium, ferre ad cellam suam, ne pomum quidem. XLIV. Qui pulmentaria coquunt, ipsi vicissim ministrantibus et vescentibus ministrabunt *. XLV. Vinura et liquaraen absque loco aegrotanXLIII.
in

62

loco

tiam aut ad

domum

jejunus revertelur.

tium nullus contingat. XLVI. Si aliquis eorum qui peregre mittuntur,
in itinere,

XXXIII.

Si aliquid

necessarium
sed

fuerit in

mensa,
si-

vel

in

navi

"^

aegrotaverit,

et

habuerit

nemo

audebit loqui,
sonitu dabit.

GB

ministrantibus

necessitatem sive desidcriura comedendi liquamea
de piscibus, vel aliarum rerum, quae in monaste-

gnum

XXXIV.

Si cgressus fuciis

a cibo, non Joquaris n rio comedere consueverunt, non manducabit
fratribus cacteris, sed separatim ministris ad
ter
:

cum
ei

in redeundo, donec ad

locum tuum pervcuias. XXXV. Ministri absque his, quae in commune fratribus praeparata sunt, nihil aliud comedant, nec mutatos cibos, sibi audeant praeparare. X.XXVI. Qui pcrcutit ad vescendum ct congregat
^

et

dabitur

a

omncm

abundantiara, ne in ullo fra-

languidus contristetur. XLVII. ^Egrotautem absque concessione majoris
;

nullus audeat visitare

nec

propinquus quidem

fratres,

meditetur aliquid

in

percutiendo.

XXXVII. Qui ante

fores convivii

egredicntibus

atque germanus sine imperio praepositi grediendi habebunt potestatem.
*
"

domus

in-

* Malim equidem, a Praeposito, et statim post. quid aut qunnlnm pro quibua. ' Verius pulo vetorcs cditi, donec alii siinjant de vesccndo, scilicot ad mcntice usque fincm. ^ Editi veteres, dum congreyantur; illud vcro percutere, est signum, aliquid percutiendo, dare.

lidem dulrianiina pro tragematia.
Princeps
edit.,

fort. cdenles)

ipsi nihil edentibus (ad marg. ministralnint. Ciacconius, ipsi nihil guslantes, cdcnlibus ^ninistratnmt. lidem in via pro navi, et paulo post cum ne•^

73
XLVIII. Si
dabitur.

INTBKPHETATlO HEGULyt;
unum
ex his ab aliquo lucrit praitersolita

S.

MCllOiMll.
nuntiabil Patri monasterii,
pt

74
ille

^

quum,
nain

janitor

missum atquc ncglectum, increpatione

cmcn-

accitnm inlerrogabit pncpositum donius, utrum-

apud cum

sit

;

et

perniittentc eo,

accipiet
est,

XLIX. Si quis aceesserit ad oslium monaslerii volens saeculo renuntiare.et fratrum aggregari nununtiabitur Patri

coaiilein pgrossionis
ct sic

su,a;,

cujus fides probata

mittetur ad fratrem videndum, vel ad proxiSi forle ei aliquid attulcrit

mero, non habebit intrandi libcrtatem, sed prius mona>terii, ct mancbit paucis diebus foris antc januam, ct docebitur orationem
:

mum.

ciborum, quibus

in nionaslerio vesci licifum est, suscipcre ipse

non

poterit, scd vocabit Jauitorcm,et ille allata accipiet;

Dojninicam ac Psalmos, quantos poterit ediscerc ct diligenter sui experimentum dabit, ne forte mali

quse

si

talia fuerinl[.-l/.qua?], ut

cum pane vescenda
:

quidpiam
oesserit,

feccrit, et

turbatus ad horam timore dissit
:

sed cuncta ad loca c»^grotantium deferentur. Si vero
sint, nihil
is

eorum

cui allata sunt, accipiet

aul sub aliqua potestate

ct

utrum

possit renuntiareparentibus suis, et propriamcon-

temnere facultalem. Si enim vidcrint aptum ad orationem et ad omnia, tunc docebitur et reliquas monasterii disciplinas, quas servare dcbeat et fa _ , ^ ---t.

poma, dabit ei janitor cx his comedero quaj poterit;et caetera ad cellam languontium deporlabit. Ipsc autem nihil ex his quae
sint tragematia, vel
allata sunt gustare

65

poterit, scd reddere

cere,

quibusque

servire, sive

in

collecta

R omnium ^
sive in

attulit, sive lapsania, -, - --!--,

quod genus herbarum T o

— —

ei

qui

est

viliorum, sivo panes, sive olera praemordica. Eos

fratrum, sive in
vescendi ordine
;

domo

cui tradendus est,

autem
beant,

cibos,

quos

allatos a parentibus vel propin-

ut instructus, atque perfectus in

quis diximus tales csse qui comedi
is

cum pane

de-

omni opere bono, fratribus copuletur, Tunc nudabunt euni vestimcntis sa'cularibus,
et

induent ha-

bitumonachorum, tradentque ostiario, ut orationis tempore adducat eum in conspectum omnium fratrum sedebitque in loco, in quo ei prasceptum fuerit. Vestimenta autem, quK secum detulerat,
:

domus tum ex
his

sunt deducetur a prffiposito ad cellam a^grotantium, et ibi scmel tancui
allati

his

comedet

:

ceetera

ministeri aegrotantium. Ipse

autem eruntin manu quoque minister de

comedere non

poterit.

accipient qui huic rei

63

pra;positi

sunt, et infe-

nuntiatum, quod de propinquis eorum atque cognatis qui in mqnastcrio commoLIII. Si fuerit

rent in repositorium, e
pis monasterii.

erunt in potestate princi-

rantur, aliquis a^groiet, janitor
Patri monasterii, et
ille

primum

nuntiabit

suscipiendi L. Nemo manens in monaslerio quempiam ad vescendum habeat poteslatem sed
:

accitum interrogabit praepositum domus. Videbuntque virum, cujus fides et 'lisciplina probata sit, et mittent cura eo, visi-

tet a;grotantem, tantumque accipiet viatici, quanquihuic rei praeositi sunt. C tum praepositus domus ejus decreverit. LIV. Quod si necessitas impulerit, ut foris maLI. Quando ad hostium monasterii aliqui venerint, si clerici luerint aut monachi, majori honore neat, et vescatur in paterna sive propinquorum lavabuntque pedes eorum, juxta suscipianlur domo, nequaquam hoc faciat; sed manebit vel in Dominico, vel in monasterio ejusdem fidei. Et si [Al. servabunt] Evangelii prajceptum, ft deduccnt ad locum xenodochii, priebebuntque omnia quee eis affices vel cognati praeparaverint cibos, et apis

mittet

eum

ad ostium xenodochii, ut suscipia-

turab

his

:

apta sunt usui
orationis

monachorum. Quod
cjusdem
(idei

si

voluerint

tempore atque
et [Al. sij

collcctaj vcnire ad

conven-

tum fratrum,
nasterii, et sic

fuerint, ja-

non accipicnt omnino, nec vescentur in monasterio comedere consueverunt. Non guslabunt liquamen, neque vinum biposuerint,
nisi his, qua;

nitor vel minister xenodochii nuntiabit

Patri n.oSi

dcducentur ad orandum.
aiit

homi-

bent ncc aliud quidpiam, quorum edendi consuetudinem non habent. Si a parentibus quidpiam
acceperint,
ficiat; caetera quae

no3 sseculares, aut debiles,
est,

vasa infirmiora, id

orandum', suscipient singulos in diversis locis, juxta ordinem propositi et sexus sui pra;cipueque feminas majori honoreet diligentia curabunt, curaomni timore Dei, et locum separatum ab otnni virorurn vicimuliercula? vcncrint ad cstium, et
;

tantum comedcnt quantum in via sufremanserint, dabunt pracposito
ille

domus
p.

sutc, ct

deportabit ea in

ccllam lan-

nia cis tribuent, ut nnlla

Quod
et

si

sit occasio blasphemandi, ad vcsporam vcnerint, abigere eas nefas

gucntium. LV. Si propinquus alicujus, aut consangnineus morluus fuerit, proscquondi funus non habebit licentiam [,4/. potestatem], nisi Pater monasterii
praeceperit.

esl; sed accipient, ut diximus,

separatum locum
:

LVI. Nullus solus foras mittatur ad aliquod ne-

ut

clausum cum omni disciplina atque cautcla grex fratrum libere suo oriicio scrvial, ct nulli
LII. Si

gotium, nisijunclo

ci altero.

LVU. Quando autem
rium,
si

rcversi fuerint in

monaste-

delur offendiculum detrahendi.

vrderint anle ostium

quffirentem aliquem

quis anle ostium steterit

monasterii,
vel

suorum

affiniunridc hisqui in monasterio

commo-

diccns ae velle videre fratrem

suum,

propin-

rantur, non audebunt ire ad

eum,

et nuntiare, vel

gandi
'

parlicul.i,

comccLre

uoii consuevcru.il.

In veteribus vulgatis

verba

et

orandum, verius puto, non habentur,

Patrol.

XXIll.

ts
vocare. Et
dierint, in

S.

EUSEBII HlERONYMl

76
retractis in
esi
;

omnino quidquid

foris gesserint, et au-

A

LXI.X.

monastorio narrare non potcrunt. LVIII. Si signum datuin fuerit, ut egrediantur
;

plus

Nemo lavet quam statutum

altum vestibus
laverint,

cumque

omnes
fue-

paritcr revertentur. Si quis remanserit eo tempore

ad opus, praepositus antecedet cos et nuUus in monasterio rcmanebit, nisi is cui Pater praccepfirit. Et 05 hi qui pergunt, non interrogabunl quo vadant.

quo
rit,

ibitur ad

lavandum,

vel in praesenli

non

commonebit pr?Epositum siium,
:

et ille

mittet

cum eo allerum domum.
LXX. Vesperi
sccundo, id est
reponet ca

et sic loto

vestimento revertentur

LIX.

Cumque

universie

congregata), prioris

domus in unum fuerint domus prajpositus omnes an-

sicca levitonaria tollent, et
ci

dabunt
ille

qui post pra,'positum est, et

ordinem domorum et hominum singulorum. Nec loqueater mutuo, sed unusquisque de Scripturis aliquid medilabitur. Si
tecedet, et pergent juxta
forte eis aliquis occurrerit, et voluerit

in cellula.

LXXI. Quod si sicca non fuerint, allera die expandentur ad solem, donec siccentur nec di:

cum

aliquo

mittentur in ardore
tertiam;

solis

plus

quam

in

horam
moUien-

eorum

loqui, janitor

monasterii,

qui

huic operi

cumque

collecta

fuerint, leviter

tur. et respondebit ei, eoque LXXII. Nec tenebunt ea singuli apud se, sed dautentur nuntio. Si janitor coram non fuerit, prae^ iunt, ut reponantur in cellam usque ad Sabbapositus domus, vel alius cui hoc fuerit injunctum,

delegatus fuerit, occurret

occurrentibus respondebit. LX. Operantes nihil loquentur sseculare;
aut medilabuntur ea quae scripta sunt
silebunt.
•,

tum.
sed

LXXIII. Nullus dehorto tollat olera, nisi ab hortulano acceperit.

aut certe

LXXIV. Palmarura
palliolum lineum
tollet

solia,
tollet,

ex quibus

texuntur
palraae

j.

secum vaLXI. dens ad operandum, nisi lorte concessione majos: ipsoque palliolo in monasterio ambulans pos*

Nemo

sportse,

nemo suo

jure

absque eo cui

creditae sunt.

i

collectam nullus utetur.
LXII. Operans
rio.

non sedebit sine majoris impe-

LXXV. Nullus uvas aut spicas adhuc immaturas comedcre audeat pra'ter ordinem disciplinae et omnino de omnibus quae in agro sunt, vel in pomariis, nemo comedat separatim, antequam cunc:

LXIII. Ductores fratrum in itinere, si necessarium habuerint aliquem mittere, sine prajpositi

tis

fratribus pariter exhibeantur

^.

jussione non poterunt. Quod
cogeretur
delegabit.
[Al.

si

ipse qui ductor est
ire

LXXVI. Qui coquet [.-1/. coquent], antequam fratres comedant, non gustabit [Al. audebunt
edere].

cogitur] necessilate

ad aliquem

locum, officium

suum

ei qui post se est in ordine,

C

LXXVII. Qui super palraas

est nori

comedet de
col-

fructibus earum, nisi prius fratres comederint.

LXIV. Missi fratres, vel foris constituti, si absque monasterio vescentur, hebdomadarius qui eos sequitur, dabit cibos absque coctione pulmenti; et ipse aquam circumferct et juxta vitrum^; nulius-

LXXVIII. Si jussi fuerint palmarum fructus
ligere,

prajpositus

coliigentium dabit in
:

eodem

que surgendi,
potestatem.

vel

hanriendi, vel bibcndi habebit

LXV. Quando revertuntur
ex ordine remanebit.

in

monasterio,

nemo

vescendum modica et cum ad monasterium venerint, inter caeteros fratres partea suas accipicnt. Si aulem invenerint sub arboribus poma cecidisse, comedere non audebunt, sed reperta in transitu juxta radiccs arborum coUocaloco singulis ad

bunt. Ipse quoque, qui cacteris colligentibus distribuit, gustare

LXVI. Cum a domus suas pervenerunt, ferramenta quibus opus fecerunt, etgallicas tradcnt ei, qui secundus est post prcBpositum domus; et ille inferet ea vespere in cellulam separatam, ibique
concludet.

non

poterit; sed portabit ad dispencffiteris

satorem, qui

cum

dederit fratribus. et ipsi

tribuat partem

suam.

completa, rcportabuntur in
noverint quid distribuant.

Omnia autem ferramcnta, hebdomade unam domum et rur;

LXXIX. Nullus in cellula sua rcponat aliquid ad vcsccndum, absquc his quac a dispensatore accej)

perit

3US qui succcdunt hebdomade, singuiis domibus

LXXX. De

parvulis autem panibus, qui dantor

LXVII. Levitonarium

et

quidquid

in

vcste

est

domorum pra-positis, ut his cos distribuant, qui nolunt in communc 67 vesci cum caHeris, el quasi
majori abstinentia? se dedicant, ila observare debebunt, ut nulli dcnt juxta gratiam, ne proQcisccnti

monachorum, nemo

lavet in die

Dominica, pra;ter

nautas ct prislrinurios. LXVIII. Noc vadant ad lavandum 66 nisi omnibus unum signum insonuerit sequenturque
;

quidem peregrc. Ncc ponantur

in

mediura

sod quando comedere volunt,

oum

disciplina da-.

pra;positum suum,
plina.

et

lavabunt

taciti

cum

disci-

buntur in cellulis, et cum his nihil aliud comedeat,; nisi salem tantum. PraMcr monasterii autem 00-

'

*

Secus vetercs vulgati, qiuv sancta sutit. Malim, expuncta et parlicula, jiixta virum

quod
legi,
'

est juxta singulorum ordincm, non vitrum. Status, par exhibeat : alii verius, patcr e.vhibeat.

77

INTERPRETATlO REGUL.*:

S.

PAGHOMII.
;

78
in

Et

quinara nuUus coquendi cibus polestaloui habeat. si quando forie vadant, hoc Ctt inagros ad opeaccipiant olera sale acetoque condita, et in
a?stalis

A

comocentur

nec aiiibulal>nnt

monastcrio piius-

quam commune signum
XGI. Absquc cucullo
in

intonncrit.

randum

ci pellicula

nemo ambulct

longos usus
LX.XXI.
cepta snnt

lempore prjeparata.
in

monastorio ncc pergat ad coUectam, nec ad
XCII. Vespere

Nemo
:

in

praeter ea quae in

domo et commune

cellula

sua haheat

vescendum.
ad ungendas
ct

monasterii lcge pra;-

molliendas ab

tunicam laneam, non pallium, non pcllem intonsis arictum lanis molliorem, non paucos nummos, non puvillum quidem ad caput

non

manus bleo, absque altero ire non poterit. Totum autem corpus nemo unguet, nisi cauea inopere
firmitatis
;

'

nec lavabitur af[ua nudo corpore,
sit.

nisi

aut aiiud variae supelleotilis

:

exccptis

his,

quye a

languor perspicuus

Patre monasterii per
lur, id est,

domorum

pncpositos dividen-

XCIII. Nullus lavare altcrum poterit, aut ungcre,

armatura sua, levitonariis duobus, et nisi ci fuerit imperalum. uno attrito ex usu, sabano (scil. linteo) longiore XCIV. Nemo alteri loquatur in tenebris nullus quod colio humerisque circumdat, pellicula quae in psiathio cum altero dormiat maniim alterius pendetex latere, gallicis et cucullis duobus, zona nemo tencat sed sive steteril, sivc ambulaverit, et bacello. Prster hajc quidquid inveneris, absque n sive sederit, uno cubito distet ab altero.
: :

;

contradictione aufercs.

XCV. Spinam de pede
praBposito, ct secundo, et

alterius,
alio

excepto

domus
fuerit,

LXXXII. Nullus habeat separatim mordacem parvulam [leg. pavulami ad evellendas spinas, si forte calcaverit, absque praeposito domus ct secundo: pendeatque in fenestra in qua codices collocantur.

cui

jussum

ncmo audebit
arbitrio.

evellere.

XCVI. Nullus

attondeat caput

absque majoris

LXXXIII. Si quis de altera domo transiertur in
alteram,
exceptis
his quae

cum

supradiximus

*,

secum

transferre nihil poterit.

LXXXIV. NuIIus neque exeundi
ambulandi
rit

in monasterio,

in agrum, neque neque extra murum monisi

XCVII. Mutare de his quae a praeposito acceperit, altero non audebit: ncc accipiet melius, et aut e contrario dans melius dabit deterius et deterius accipiens. Et in vestimento et in habitu suo nihil novi praeter caeteros causa decoris
:

inveniet.

nasterii foras

habeat tacultatem,
ille

interrogave-

XCVIII.

Omnes

pelles ligataj erunt,

etpendebunt
et

praepositum, et

concesserit.

ex humeris.
in

LXXXV, Cavendum

ne quis de
nec

domo
in

alteram

XCIX. Cuculli singulorum habcbunt

monaste-

domum

verba

transferat,

de monasterio in

p

rii

signa et domus.

monasterium, ncc de monasterio agro in monasterium.

agrum, nec de
via,

69 C. Nemo vadens ad colleclam autadvescendum dimittat codiccm non ligatum. Codices qui in
fenestra, id est intrinsecus parietis reponuntur ad

LXXXVI.

Si quis

ambulaverit in

vcl

naviin

gaverit, aut operatus fuerit foris,

non loqualur

vesperum, erunt sub
eos, et ex
CI.

manu

secundi, qui numerabit

monasterio quae

ibi geri viderit.

more concludet.
collectam vel ad vescendum
vel palliolo lineo in-

68 LXXXVII. Nemo
reclinet in ceilula

dormiens supponat,
quae
ei

nisi

NuUus vadat ad

sua

^,

fuerit

mancipala.

habens galliculas in pedibus,

Nec

in cella,

nec in domatibus, in quibus vilando-

vittatus, sive in inonasterio, sive in agris.
CII. Qui vestimentum suum plus quam usque ad meridiem, quando fratres convocantur ad ci-

rum aestuum causa nocte requiescunt, nec inagris cum ad dormiendum se collocaverit, alteri non loquetur, postquam obdormierit. Si post somnum noclu evigilaverit, oret si sitire cceperit, jejunii
;

buro, in sole esse pcrmiserit, negligentiae increpabitur.
GIII. Et
si

autem instatdies, bibere non audebit.
LXXXVlII.Praeter psiathium, id est mattam, in loco cellulae ad dormiendum nihil aliud omnino
substernet.

unum

de

bis

quae

supradicta

sunt,

contemptum
rv

praeterierit,

correptione simili corri-

getur.

CIV.
alterius, nisi prius ad

Galliculas,

et

si

quid

aliud

jungendum

LXXXIX. Cellulam
XG.

ostium

est vel

componendum, absque

eo cui hoc ministe-

percusserit, introire illicitum est.

rium delegatur a prajposito domus, facere nullus
audebit.

Ad cibum non

pergent

nisi generali sonitu

' Pro his habent vulgati veteres, nec p*-oprium aliquid extra habitiim smim. ' Explicant iidem libri, quie usui qiiolidiano, ad habitum necessaria sunt. ' Slalius, qui e ms. legit !Son dormiat prxter redine ceUulam, conjecerat satis ingeniose emend. reclinem seUulam. ^ed mano in reliquis contextu, restitui loous non potuit. Nune illa conjectura fa-

cem praeferentp, sic velim ox integro refici Nemo dormiens supponat nisi reclinem seUulam. Nec in ceUa sua, qux ei fueril mancipata, nec in domatibus, in quibus, etc. Palladius a Statio laudatus,
:

KaOsuSixojsxv
oixoooiAT.TOu?

c^

[ii,

ivaxXivdjxsvo'.,
•7:n:o'.T,x6T£(;,

iWi
etc.

Gp6vou;

CirriwTepou;

Som-

num
ct

vero capianl non jacentes, sed super instructas paululum reclines calhedras, etc.

79

S.

EUSEBII HlEEONYMl
A.

BO
iiis

et

GV. Si quis Iratrum hesus fuerit aut percussus, tamen lectulo non discumbet [/4L decumbit],sed
et

sed signum dabunt
indigent.

qui possunt afferre, quibus

deambulat invalidus, mento videlicet, vel
bus, praepositus
dabit
ulla

aliqua rc indigebit, vesticaeteris

palliolo, et

ulensili-

domus

ejus vadet ad eos,

qiiibus

ad miscendam farinarn vocati panes coquentium, exceptis his qui coclioni sufficient, et quibus jusCXVll. Quando
luerint, nullus resideat in loco

fratrum vesticulaj
•.

commissa!
fuerit,

sunt, et accipiet et

sum

est,

nemo

residebit.

Cumquc sanus

reportubit

absque

CXVfll. In navibus quoque similisdisciplinaest.

mora.

Nemo autem
altero accipiet quidpiam, nisi prac-

a

terra solvet

funiculum

*

absque

GVI.

Nemo ab

jussione Patris, ne

lcmbum quidem.
parte navis,

positus jusserit.
GVII. Glausa cella
bit

CXIX.

In loco sentinae et interiorc

nuUus dormiat, nec habepossit, ni
forte
aetati

cubiculum quod claudi

alicujus vel infirmilati Pater monasterii
rit.

concesseexce-

super transtra et tabulata quiescentibus, nuUus dcrmiat, et saeculares homines dormire secum in navi nemo patietur. Vasa infirnisi forte miora cum caeteris eis non navigabunt
caeteris fratribus
;

CVIII. In villam nullusvadat nisi missus,
ptis armentariis, et bubulcis, et agricolis.

PaLer monasterii praeceperit

'.4/.

praecepit]

duo pariter non sedebunt, nec super tegmine plaustri \
asini

GIX. Sub

nudum dorsum

P

CXX. Nullus
nisiin

in nomo sua audebitfocum commune omnibus succendatur.

facere,

CXXI. Qui una oratione de sex orationibus vespertinis tardius venerit, vel qui mussitaverit,
ct

CX.

Si asino

sedens vencrit aliquis, excepta

in-

firmitate, desiliet ante fores monasterii, et sic asi-

num

praecedens, funiculo ducet ad

manum.
diversarum

GXI.

Ad tabernulas

alterum vel subriserit in reliquis orationibus, conslituto ordine aget poenitenlocutus fuerit ad
liam.

[Al.

afficinas]

artium soli pergent necessarium est.
GXII.
Ipsi
[Al.

praepositi,

ut accipiant

quod

GXXII. Quando domi sedebunt, non eis liceat
qui aliquid saeculare
:

lo-

sed

si

quid praepositus

de
te-

quoque ante meridiem, quando fratres ad vescendum vocantur, ire non poterunt, nisi forte quaevis incumbat necessitas^et consilio Patris monasterii mittet hebdomadarius, ut deferat quod neccsse est. Etomnino 70 absque
ipse]

Scripturis docuerit, vicissim inter se ruminent, et

referant quae quis audierit, vel

qus memoriter

neant.

71 GXXIII. Nemo quidquam operis faciet, nec scyphos plenos aqua circumferet, nec funiculum

jussione majoris in alteram cellam nullus audebit
introire.

CXIII.

Commendatum

etiam aliquid

fratre nullus accipiet.

quidem torquebit, nisi praepositus jusserit. CXXIV. Nemo juncos infusos in aqua sibi tola germano C let ad operandum, nisi magister hebdomadis ei
dederit.

GXIV. Nihii in cella sua absque praepositi jussione quispiam condet, nec poma quidem vilissima ^. et cactera hujusmodi. CXV. Si praepositus domusalterius quoquam profectus fuerit alius praepositus * dux erit ejusdem
gentis, et

GXXV. Qui
tio

vas

fictile fregerit «,

et

juncos
in

ter-

infuderit,

aget

pcenitentiam

vespere

sex

orationibus.

CXXVI. Post sex orationes quando ad dormien-

tribus geret

curam

proficiscentis,

et
:

dum omnes
GXXVII.

separantur, nulli licebit, exceptacausa

ejus utetur potestatibus, ac sollicite

omnia

faciet

necessitatis, egredi

cubiculum snum.
"

ut

doctrinamque duorum jejuniorum ita unam in sua, domo, alteram in profioiscentis
dividet,

Si frater dormierit,

nitas prosequatur.

Nemo

exerceat.

joris impcrio, nec psallat

omnis eum fraterpermaneat absque manisi ei jussum fuerit
sine

Quando farinam conspergunt aqua, et Mane quomassam que quando tabulis ad furnum vel ad clibanos deGXVI.
subigunt, nemoloquaturalteri.

nec post alterum

psalmum jungat alterum

praepositi voluntate.

portant panes, simile habebunt silentium,

et tan-

q

tum
bunt

de Psalmis et de Scripturis aliquid
[Al.

dccanta-

doneo opus impleatur. Si quid necessarium habuerint, non loquentur,
meditabuntur],

GXXVIII. Duo simul tempore luctus non psalncc pallio circumdabuntur lino {Forte lineo). Nec quisquam erit qui psallenti non respondeat, sed jungetur et gradu, et vocc consona.
lent,

CX.XIX.

Qui

est

infirmus,

in

funere habebit

^

Voculas

et dabit

ex principe editione suffeci-

mus.
llursus eademcum antiquis editionibus, idque verius, ut videtur stiper iemoncm plaustri.
* ' Islhajc vilissima et csetera hujnsmodi al. non habentur. * lidem addunt, aut qni secundus est ; tnm legunt, ciiram proficiscenlis exerceat, vel quem ipse prxpositui elegeril de fratribus, et curam ei suam in-

junxrrii. ° Stulius,

naviijium funiculum alii editi, navigii sed nc lembum quiiem, et, In loco seniin.r pariter desidoranlur. c.I;!,io, (iliquam Piinceps vcl utHiiatem advcrsus monasterii (leg. vel aliquam rcm utilcm ad usus jnonasterii). ' Veteres editi, Pfemo exeai foras, nemo loqua;

funiculum
'"'

:

tur,

nemo

remajieat, etc.

81

INTERPRETATIO REGUL^

S.

PACHOMII.
:

62

ministrum qui eum sustentet, et omninn ad (lucmcunque locum missi fuerint fratre», de hebdomadariis habebunt eos qui ajgrotantibus serviant, si forte in itinerc vcl in agro languor obrepserit.

A

una noctc absque fratrlbus dormierit et postea ad conventum venerit fratrum, non ei pcrmittetur, ut introeatdomum, aut stet in ordine suo absque majoris imperio. CXXXVIII. Omne quod in conventu fratrum
acta pcenitudine
ftudierunt
inter se replicent, jejuniorum

CXXX. Nemo ante prcppositum
:

et

ducem suum

ambulet nullus remaneat ab ordine suo. CXXXI. Si quis aliquid perdiderit, ante altare
publice corripietur. Si vcro de propriis vesticulis
fuerit

disputatum, necessitate cogentur, ut maxime tempore,
fuerit

quando a suis docentur prajpositis. CXXXIX. Qui rudis monasterium
sus,

ingrcs:

quod perditum
;

est, tribus

hebdomadis non
ei

docebitur

prius

quaj debeat observare

et
ei

accipict

etin quarta acta

pccnitentia dabitur

cum

doctus

ad

universa conscnserit,
et

dabunl

quod amiserit.

viginti

Psalmos

duas Epistolas Apostoli,
et
ei

aut

CXXXn.

ante collectam

Qui invenerit aliquid, per tres dics fralrum suspendet, et [Forte ut]

alterius Scripturaepartem. Et si litteras
rit,

ignorave-

hora prima,

et tcrtia

sexta
fuerit

vadet ad

eum cum
sylla-

tollat qui cognoverit.

qui docere potest, et qui

delegatus, et

CXXXIII. Cunctis increpationibus atque doctrinis,

n

stabit ante

illum,

et

discet

studiosissime,

quarum
:

scripta

est

et

constituta,

correptio
fuerit

omni gratiarum
ba5,

actione.
ei

prcepositi suffioiet, et quid
dclicto

autem novi

in

CXL. Postea vero scribentur
verba, ac
et
:

elementa,

referet ad

principem monasterii.
nullus
est illius
faciat

72 CXXIV. Lotum
absque 80
;

et

in domo omne quod novum

pelletur,

nomina et etiam nolens legere comomnino nullus erit inmonasterio, qui
litteras,

sen-

non discat
teneat
:

et

de

Scripturis

aliquid

tentia disponetur.

qui
et

minimum usque
Psalterium.
et

ad

novum
et

Testaoran-

CXXXV. Omnis
sint

correptio
;

ita

liat,

ut distincti

'

mentum

qui

corripiuntur

stentque in majori coUere-

CXLI. Ad collectam,

ad psallendum
^

cta, et in

vescendi loco.
postea acta pcenitentia
venerit,

dum
dicat

nullus sibi occupationes

inveniat, quibus se
possit.

CXXXVI. Qui absque commonitione fratrum
cesserit, et
erit in

occupatum quasi
si

ire

non

non
in
si

CXlII. Et orandi

in navi fuerit, et in

monasterio, et

ordine suo absque majoris imperio.
et

agro, et in itinere, et in quolibet ministerio,
et psallendi

CXXXVII. Praepositus domus
'

dispensator

tempora non

praetermiltat.

Eadem disjuncti, ad margin. du<2«c/t,quam Stacapiteemendaturos se promittentes vitia, conjecturam editores alii seculi sunt, qui item C bus arguuntur, veniam deprecentur. » ^ lidem, nemo sibi occasiones inveniat. sic legunt reliqua hujus capituli, « Qui corripiuntur, dimissis (/. demissis) manibus, et humiliato
tii

m

qui-

PR^CEPTA ET INSTITUTA

S. P. N.

PACHOMII.

Quomodo collecta fieri debeat, et fratres congregandi sint ad audiendum sermonem Dei, juxta praecepta majorum etdoctrinamsanctarumScripturarum,utliberenturdeerroreanima5',etglorificentDeuminluce viventium, et \Al. ul)sciant quomodooporteatin domoDci conversarisineruinaet scandalo, utnon inebrienturaIiquapassione,sed stentin mensuraveritatis,ettraditionibusapostolorumctprophetarum :etsolemnitatum ordinemteneant, imitantesconversationem[^/. congregationem] eorum indomoDei,et jejunia atque orationes ex more complentes. Qui enim bene minislrant sequuntur regulam Scripturarum.

18

CXLIII.

Hoc

est

ergo ministerium

quod D occurrerit accipere opus quod
est,

altera die facturus

Ecclesiae ministri exercere [Al. implerej dehebunt.

mane

ei

tribuatur.

Congregent fratres orationis tempore, et omnia faciant quae rite complenda sunt, nullam [Al. ut nullam] detrectationi occasionem tribuant, nec sinant ambulare quempiam contrarium disciplinae.

CXLVI,
liam], ct

Si defecerit

opus quod habebat
[Al.

in

ma-

nibus, referat ad majoris scientiam

senten-

quod ille pr.-cceperit, faciat. CXLVII. Qui minister est habeat studium ne quid operis pereat in monasterio in ulla omnino
arte

CXLIV.
eis.

Si

codicem
de
foris

postulavcrint,

dcferant

quae

exercetur a

fratribus.

Quod

si

quid

perierit, et negligentia fuerit dissipatum, increpaSi quis

CXLV.
'

venerit

vesperc,

et

non

bitur a

Patre

minister operum

singulorum, et

Statiana editio,

animx conversorum,

etc.

83.

S.

EUSEBII HIERONYMI
;

84

ipso rursus increpabit alium, qui opus pcrdideril

^

sunl,

viderint praepcsitum

duntaxat juxta volunlatem
pis,

ct

sentcnLiam

princi-

aut dureincrepantem
incrcpabitur. Ipse

fratres,

nimium negligentem, et mensuram moab
eo
nihil
faciet,

absque quo nulius increpandi fralrem habeSi

nastcrii excedentem, referent ad Patrem, et

bit potestatcm.

autem prspositus

CXLVIII.
tur,
et

tertius invenerit dies

vcstimcntum ad solem expansum ',dominus pro eo increpabipublice in
si

nisiquod Pater jusserit, maximc in re nova.
quse ex
sterii.

Nam

more descendit, servabit regulas mona:

aget

pccnitcntiam

collccta

^,

Pellicula et gallicul.-B, et cingulum, ct
perierit, qui perdiderit increpabitur.

quid aliud

CLIX. Praepositus non inebrietur non sedeat in humilioribus locis juxtavasa monasterii, ne rumpat
vincula, quae Deus in cojIo condidit, ut observentur

GXLIX.
[Al.

Si quis

tulcrit

rem non suam, portet
et

ponetur] supra humeros ejus,
in collecta,
'.

aget
in

poeni-

tentiam publice
di loco

stabitque

vescen-

Ne lugeat in die feslo Domini Salvatoris. Dominetur carni sua? juxta mensuram sanctorum*
in terris.

Non

inveniatur in exceisis cubilibus

imitans

[Al.

CL. Si inventus fucrit unus e fratribus aliquid per contentionem agens, vel contradicens majoris
imperio, increpabitur

imitatusj

morem

gentilium.

Non

sit

duplicis fidei.

74juxta mensuram

peccati

—" sui.
CLL Qui mentitur, aut qui odio quemquam habere fuerit deprehensus, aut inobediens, aut
plus joco

^

quam honestum

est deditus, aut otiosus,

aut dure respondens, aut habcns consuetudinem fratribus detrahendi, vel his qui foris sunt, et
est et monasterii disciplinam, audiet Pater
sterii, et

omnino quidquid contra regulam Scripturarum monavindicabltjuxta

mensuram opusque
culpee
et

pec-

cati.

GLII. Prajpcsitus

domus

increpationi

subjacebit,

si

ante tres diesnon nuntiaverit Patri

sive in via, sivc in agro, sive monasterio quid perierit
:

constitutum. Et

agetque publice poenitcntiam juxta ordinem si homo fugerit, etante tres horas

non nuntiaverit Patri, reus erit perditionis ejus: nisi tamen eum rursus invenerit.
CLIII.

Non sequatur cordis sui cogitationes, sed legem Non resistat sublimioribus tumenti animo potestalibus. Non fremat, neque hirriat * super humiliores. Non transferat terminos. Non sitfraudulentus, neque in cogitationibus verset dolos. Ne Ne vincatur carnis negligat peccatum anim;e suffi luxuria. Non ambulet negligenter. Non cito loquatur verbum otiosum. Non ponat scandalum ante pedes caeci. Non doceat voluptatem animam suam. Non resolantur [Al. solvaturj risu stultorum ac joco. Non rapiatur cor ejus ab his qui inepta loquuntur et dulcia. Non vincatur muneribus. Non parvulorum sermonem ^ ducat. Ne aftligatur in tribulatione. Ne timeat mortem, sed Deum. Ne praevaricator sit propter imminentem [Al. eminentem] t^morem. Non relinquat verum lumenpropter modicos cibos. Non nutet ac fluctuet in operibus suis. Non mutet sententiam, sedfirmisit soiidique
Dei.
''.

decreti, justeque cuncta considerans, judicans
veritate,

in

Haec

est
:

ultio

in

eum
diebus

qui

fratrem de

domo

perdiderit
;

tribus
si

aget

publicam
nuntiaverit

pccnitentiam
Patri, in

quod

eadem hora

absque appetitu glorise, manifestus Deo et hominibus, et a fraude procul [Al. elongans se a fraude]. Ne ignorel conversationem sanctorum,
nec ad eorum scientiam caecus existat. Nullinoceat per superbiam
vitiorum.
injustitiam
:

qua fugit, reus non erit. CLIV. Peccatum si in domo sua pra^positus viderit, et non statim increpavcrit delinquentem,
nec nuntiaverit Patri monasterii, ipse
nis ordini subjacebit.

nec

IGsequatur concupiscentias

ouulorum suorum. Non
Veritatem
:

increpatio-

cum superent incentiva nunquam praetereat. Oderit
[Al.

secundum

sed]

personapa nun-

CLV. Per domos singulas vespere sex orationes Psajmosque complebunt, juxta ordinem majoris collectae, quae a cunctis fratribus in

quam

judicet pro muneribus, nec condemnet ani-

commune

celebratur.

CLVl. Per singulas
tur.

hebdomadas

binae disputa-

tiones, id est catecheses, a praeposito

oomplebunfaciet, nisi

j)

CLVII. Nullus

in

domo quippiam

quod praepositus

jusscrit.

innocentem per superbiam. Non rideat inter Non deserat veritatem limore superatus. Non comedat panemdefraudulentia. Nondesideret alienam terram. Non opprimat animam propter aliorum spolia. Non despiciat eosqui indigent miscricordia. Ne falsum dicat testimonium seductus lucro. Ne mentiatur propter superbiara. Ne contendat contra veritalcm ob lumorem animi. Ne
pueros.

mam

7 5 CLVIII. Si omnes fratres
'

quiinuna domo
alias

deseratjustitiam propter lassitudinem.

Ne perdat

Vocemrfjcs,

quemadmodum
addit,

supra atque

infra levioris

momenti, ex principe editione supstabilque
in

singula orationum tempora cogent eum agere poefugitivis observabinitenliam. Eadem lex in
tur. »

plevimus.
'

Eadem

editio

vcsrcndi

Ipco.

Itcrum oadem editio addit: « Si autem in furto deprehcnsus, triginlasex[fl/.trigintanovem] verberabunt eum, et foris dabitur ei edere paneui et aquam tantum, et opertum cilicio et cinerc per
3

Veteres vulgati inruat. Hirrire autem, qui procanum est fremitus cum irritantur, usurpat Sidonius in epistolis.
*

pric
•"'

fuerit

Adduntediti vetustiores

e.vscirparc.

'^

lidem vcrerus, simone ducalur.

88

INTERPRETATIO REGUL^
respi-

S.

PACHOMII.
^I

animam suam proptcr verecundiam. Ne

A

et

filiorum ejus

Reg.
est

iv)

;

maledictio David,
{Psal.
;

ciat dapes laulioris mcnsa}. Ne pulchra vestimcnta desideret. Ne se negligat, ut semper dijudicet cognitiones suas'. Ne inebrietur vino sed humilitatem habeat junctam veritati. Quando judicat, sequatur praecepta majorum et legem Dei, quae in toto orbe praedicata est. Si quidquam do his pra3terierit, reddetur ei mensura juxta quam mensus est, et recipiet secundum opera sua, quia moecha;

quam imprecutus

Doech

li)

;

signum
qua

quo donatus est Cain {Gen. iv) qua loquitur Jeremias (cap.
peccatores terrge
interitus

sepultura asini, de
;

xxii)

perditio

hiatus absorbuit (Num. xvi), et
hydriai ad
littoribus et
xii)
;

fontem,
saxis,

et

Chananfeorum, et contritio arenarum comminutio in

quae fluctibus vcrberanlur* {Eccle.
sit

et

confractio virgse gloriosoe delsaia, ut

quasi ceslix).

tus est, in ligna sua et lapides-: et propter fulgo-

cus

manu
ei

palpans parietem
inique

(Isa.

v et
in

Haec

rem
et

auri, ot

splendorem argonti dimisit judicium,
iii).

omnia
qua;
ei

evenient, qui non servavit veritatem in
et
[/1/.

desiderio temporalis lucri laqueis se induit ethni{Jerein.

judicio,

iniquae]

egit

omnibus

corum

Et

veniet^

ei

contritio Heli

credita sunt.

Alio
:

sensu, eoque

rursus

concinniori,

olim

pro etnichorum.

senes negligat : setnper dijudicet cogitationes suas. Mox quoque alia interpunctione, kumHitatcm junctam habeat veritati, quando judicat. Seguatur,

erat

Ne

„ ^ Holstenius " rum.
*

veniat, et

deinde ramorum pro

filio-

Editi antiquiores, in littoribus,

qux

salsis fluc-

etc.
*

tibus verberantur.

Olim

in ligno et lapide, et

paulo post iniquorum

PRiEGEPTA ATQUE JUDICIA

S. P. N.

PACHOMII.

17 CLX.
mus,
eo

Plenitudo

legis

charitas,

scienlibm

fratres suos

sermone

sollicitet,

et

pervertat ani;

tempus, quia jaminstet hora, ut de somno consurgaet vicinior sit

salus

[M.

tempore

quo
:

credidimus.

appropinquavil

deponamus
;

[Rom.

XIII,

10-12)

quoe sunt

commonebitur si consalus nostra] quum tempserit, ct obstinato animo in duritia perseveraNox prxcessit, dies verit, seperabunt cum extra monasterium, et verbedabuntque ei ad vescendum opera rabitur ante fores' tenebrarum contentiones, detra- C foris panem et aquam, donec mundetur a sor-

mas simpliciorum,

terlio

:

ctiones, odia, et tumcntis
cilis est

animi superbia. Qui fadetrahendum, dicilque quod non est, si

dibus.

CLXIV. Qui habet consuetudinem murmurandi,
et

in

hoc peccoto fuerit deprehensus, moncbunt eum secundo; et si audire contempserit, separabitur

extra

conventum fratrum septem dicbus, et panem tantum cum aqua accipiel, donec polJiceatur atquc confirmet sc ab hoc vitio recessurum, etsicdimittetur
ei.

quasi gravi opere se opprimi queritur, docebunt eum quinquies quod sine causa murmuret ct ostendent perspicuam veritatem. Si et post hoc
fuerit,

inobediens

et est perfectae

statis, ita

eum

CLXI. Iracundus

et furiosus

si

frequcnter iras-

citur sine causa et propter

rcm inancm etvacuam,
et inter

per sex vices commonebitur, in septima facient

eum

habebunt ut unum de 78 aegrotantibus, etponetur ibique aletur otiosus, donec in loco infirmorum redeat ad veritatem. Sin autem justa estilliusquequi eum rela, et a majore inique opprimitur scandalizaverit, eidem scnlentiae subjacebit.
;

;

cousurgere de ordine sessionis suae,
:

docebuntque eum ut ab hac mentis perturbalione mundetur cuinque trcs diultimos coUocabitur
;

CL.XV. Si inobcdiens quis
aut
contradictor,
frontis^, decies
si

fucrit,

autcontentiosus,
et

aut mendax,

est

perfrictae
vitiis

gnos testimocio

testes,

qui

pro co polliceantur, n

commoncbitur, ut desistata

nequaquam
reclpiet
rit in

simile quid csse facturum, adduxerit, sessionem suam. Aiioquin si pcrmansevitio, moretur inter ullimos perdito priore

audirc noluerit, monastcrii legibus increpabitur.

Atsi pcr alterius culpam ad haec vitia devolvitur, et hoc fuerit comprobatum, ille qui causa exstitit,
reus erit ultionis.

loco.

falsum cupit probare contra aJterum, opprimat innocentem, tertio commonebitur et postea reus erit iniquitatis, sive de prioribus sit,
CL.XII. Qui

CLXVI.
libenter

Si

deprehensus fuerit aliquis
pueris
ridere
et

e fratribus

ut

;

cum

ludere, et habere

amicilias

oetatis

infirma;,

tertio

commonebitur,
et

sive dc inferioribus,

ut recedat ab
ut

eorum neccssitudine,
timoris
Dei
;

memor

sit

CLXIU. Qui habet pcssirnam consuetudinem,
'

honcstatis

ct

si

non

cessaverit

Additur

in

id est, verberabitur. Vid.

prima cdilione « triginta novem., supra cap. HOnotamque

huic loco respondentpm.

*Eadem,

et cst

perfeclw xtatis,

ut in

sup. cap

#7
corripietur
ut dignus
est,

S.

EUSEBII HIERONYMI
sevcris-

88

correptionc

A

sima.

CLXVII. Qui contcmnunl praecepta majorum

et

quod dixerat, faciant eum inter commorari, et pascetur inter otiosos, dunec acta poenitentia, impleat quod promisit [Al.
possit
irnplere
lijinguentes

regulas monasterii, quae Dci prajcepto constituta3 sunt, et parvi pendunt seniorumconsilia, corripientur juxta ordinem conslitntum,donec corriganlur.

promiserit].

CLXXII. Pueri
et otio,

si in

domo

fuerint dediti

lusibus

et correpti

non possint emendari, debet

CLXVIIf. Qui judex
et perversitaLC

est vcl

omnium

pcccatorura,
reliquerit

pra^positus usqne ad dies triginta ipse eos
et et

monere

racntis,

ncgligcntia

corripere.

Si

viderit

in

pravitate

persistf.re,

veritatem, viginti viri sancti et timentcs
sive

Deum,

decem, et usque ad quinque, dequibus omnes dent tcstimonium, sedebunt et judicubunt eum, et regradabunt in ultimum gradum donec corrigatur.

CLXIX. Qui conturbat fratrum animos,
ad loquendum'
est, lites
si

et facilis

serens ac jurgia, decies
fuerit

commonebitur. Et

non

emendalus, corri-

-n

pieturordine monasterii, donec corrigatur.

CLXX. Qui
fratrem

viderit

de raajoribus et praepositis

suum

in tribulatione^, et noluerit

causam

tribulationis

inquircre,

eumque
et si

contempserit,
inter fra-

qua^retur causa a supradictis judicibus

non renuntiaverit Patri-^, et aliquod peccatum fuerit deprehcnsum, ipse pro eis culpae subjacebit, juxla quod peccatum fuerit inventum. 80 CLXXIII. Omnes autem^ pueri qui non timen confundi pro peccato, et per imprudentiam judicium Dei non cogitant, et correpti verbo non emendaverint, verberentur quandiu discipli nam accipiaut et timorem. GLXXIV. Qui injuste judicaverit, juste ab aliis condemnabitur. CLXXV. Si unus e fratribus, vel duo, vei tres scandalizati ab aliquo recesserint de domo, et
in eis

dcprehcndalur negligentia prfepositi vel superbia coangustatum fratrem, et judicasse eum 19 non secundum veritatem, sed secundum personam, regradabilur de so-

trem atque prffipositum:

postca vencrint, ventilabitur inter

eos et scanda-

lizantcm ante judicium
rit,

;

et

si

reus inventus fuedefendit

monasterii regulis emendabitur.
et

CLXXVI. Qui cansentit peccantibus,

donec corrigatur ct ab injustitiae sordibus emundetur; quia non consideravit vcritatem, sed personas, et servivit pravitati animi sui, et non
lio suo,

alium deiinquentem, maledictus erit apud Deum et homineSj etcorripietur iucrepatione severissima pessima). Quod si per ignorantiam dece(.4/. ptus est, et non ita putavit, ut verum est, ignosceDei judicio. tur ei. Et omnis qui peccat per ignorantiam, faCLXXI. Si quis promiserit se observare reguqui autem sciens peccaverit, cile accipiet veniam las monnsterii, et facere cosperit, easque dimisepostea autem revcrsus egerit pocnitentiam, ^ sustinebit increpationem juxta mensuram operis rit
: ;

obtendens
^

infirmitatem corpusculi,'per

quamnon

sui^.

^

^

Rursus eadem, ad detrahendum. fratrum suorum tribulationem, Excusi antea addu nt wonasier».
Al.,

^

etc.

^

Holstenius saltem pro autem. Olim crat mensuram opusque peccati

sui.

PR.ECEPTA AC LEGES

S. P. N.

PAGHOMII.

Desex^orationibus vespertinis,

et

de collecta quac per singulas domos

fit

sex'orationum.

domus

CLXXVII. Viginti quinque orgyas prajpositus ac secundus debebunt de palmorum foliis texerc, ut ad oxcmplura eorum operontur et casteri. Quod si non fuerint in prjesenti, qui loco eorum praefuerit, huic opcri atque nicnsuras studium commodabit.

D

benter majoribus subjiciantur, sedentes, ambulantes,

ac stantes in ordine suo,
(^1/.

in^ncem de humili-

tate certantes

curantes).
fucrit,

CLXXX. Si quid pcccatum nasterium emendare poterunt,
sequi debeant.

Patres

et constituere

moquod

CLXXVIII. Postquam acciti fucrint veniant ad collcctara et antcquam vocentur, ccllula nullus
;

exibit. Si qui hcBC proscepta

conlcrapsorint, incre-

pationi solita» subjacebunt.

CLXXXI. Pra?positus autem domus, et quisecunest, hoc tantum habebit juris, ut compellat fratres in collecta' domus, sive in colleota
dus ab eo
majore, hoc est
tentia).

CLXXlX. Ne plus operis
faccre
:

fralres

compcllantur

omnium
si

fratrum, subjacere

po-^ni-

sed moderatus labor omnes ad opcrandum provoot. Sitque intcr eos pax et concordia, et li-

CLXXXII. Quod

prsepositus peregre fuerit, qui

*

Veteres ferebant,/"?"rt//w

in singulis peccaiis

iii

eoUecta, etc.

89
secundus est
tontia
alio

INTERPRETATIO REGULiE
bcum
in

S.

PACHOMIl.
[Al.

90
audientur a maJDet dignum culpa

ejus obtinebit,

fratris

recipicnda,

quam
[Al.

in

tum in pceniquocunque

A

tatis,

audiont ipsi mujores
et

ribup],

dijudicabunt causam,

eorum, quie
Si

domo

domino] necessaria

increpabunt, ut ad imporium eorum statim pacem
plcno cordc consocicnl.

sunt.

CLXXXIII.
ierit

quis absque conscientia

ad

alteram
vel

domum,

vcl alteriu?

duorum domus fra[Al.

CXC.Si quis ex fratribus contra pnTpositura do-

mus

su.t!

habuorit

ti'islitiam,

aut ipse pracposilus

ti'em,

codicem legendum

mutuum

postulare
et

contra fratrcm aliquam querimoniam, probala? fratres conversationis et fidei eos audire debebunt, et

postulaveritl,

quodlibet aliud,
vult sin3

in

hoc in-

venlus fucrit, monasterii ordine incropabitur.

CLXXXIV. Qui
temptu
vere],
in

macula

et

absquc con-

dijudicabunl inter eos. Si tamcn abscns est Patcr monasterii, vel aliquo 82 profoctus, primum qui-

domo
quae

omnia

cui deputatus est, esse [.1/. vipracepta sunt coram Deo ob-

dem exspeclabunt eum
et fratrem,

;

sin

autem diutius

fbris

vidorint commorari, tunc audient intcr praipositum

servare debebit.

nc diu suspenso judicio
ille

tristitia niajor
ille

CLXXXV.
est,

Qiiidquid

sterio, sivein agro, si

necessarium est in mouaprsepositus domus occupalus
'.

oriatur. El

qui praapositus est, et

qui sub-

jectus, ct hi qui audiunt, juxta
t)

secundus impleat

CL.X.XXVI. Sexorationes facere vespertinas, ju.xta

exemplum majoris

collectoe,

81

in

qua omnes
^

fratres pariter congreganlur,
est, et ita facile iiunt, ut

summae

dclectationis

nulium onus habeant,

et

onere nascatur taedium. CLX.XXVII. Si quis de foris vencrit, et «stu laboraverit, aliisque fratres orationem celebrabunt
[Forl. ut] e.\
[Al.

celebraverint

;

si

ire

non

potest,

non cogetur.
fratres

CLXXXVIII. Quando

prajpositi

domorum

timorem Dei cuncta faciant, et non dent in ullo occasionem discordia;. CXCI. Igitur qui animo uno esse concupiscunt, et vivere mente communi disposuerunt, consiliis majorum inserviant quod ex consiliis processerit Patrum, id faciant. CXCII. De vesticidis. Si quis ab [Al. de] his qua; praecepta sunt, amplius habuerit, absque commonitione majoris*, deferet ad custodem cellae, et introeundi,vel postulandi ea non habebit potestatem sed erunt sub proepositi, et ejus qui secundus est,
:

:

de conversatione sancta; vitas docebunt, absque gravissima necessitate^ nullus aberit. CLXX.XIX. Majores qui cum fratribus mittuntur foras, quandiu ibi Cuerint, habebunt jus praepositorum,et eorum cuncta regentur [/1/. gerenturj arbitrio, docebuntque fratres per conslitutos dies

arbitrio.

CXCIII.

De puellarum
^,

disciplina.

Nemo

ad cas

vadat visitandas
terierit

etc.

CXCIV. Quicunque dehis mandatis aliquid pra>absque ulla dubitatione negligenliae et contemptus, aget pcenitentiam, ut possidere valeamus

Et

si

forsitan aliquid inter eos

ortum

fuerit

simul- C regna coelorum.

E contrario erat anlea, prsepositus eliam poslulatus impleat. Statius legerat implicatus non poslulatus. * Antea erat dilectionis. ^ Item erat et gravissima xgriiudine ; et quicunque e fratribus mittuntur, etc.
'

non pro

*

Verius

olim

editi,

absque concessione

majo-

ris.

summx

mox

Reliqua hujus capituli alio in loco inier Reguvirginum Holstenius posuit ex fide cod. ms. qui inter S. Paschomii prsecepta non agnoscit.
^

tas

MONITA

S.

PACHOMII.

Honora Deum, et valebis. Memor esto gemilus quos perpessi sunt sancti. Efficiamur unanimes, permanentes in quo vocati sumus pro omuibus
;

D

tatem, adivina cognitione fraudabitur
incedere
inveniet.
et in

:

nec poterit

pcrficicndo propriam voluntalem, viam
;

sanctorum
planclura
:

novissimo interitum
igitur

et

uram

gerentes, ut hanc

quam arripuimus vitam

cursum institutionis nostra; Deo placitum perficere mereamur; ut ne similes
perficere valeamus, et

inveniamur, qui

in

vanis et caducis rcbus la;tantur
recti itineris

:

ne quando mens nostra
dclur. Intellectu

lineam dere-

tempus placendi Domino quia salus in tempore tribulationis acquiritur. Ne ergo lantummodo credulitatem fidei in tomporo laititia; tenoamus, et in tcmpore Iribulationis ab eadem recedamus. Scriptum est enim Si voveris
:

Nunc

linquens, in peccatum corruat, et spe aeterna frau-

votmn Domino, ne moram
V, 3), et

feceris reddcre illud [Eccle.

namque

est

optimum cognoscere

in

tribulationc

nc deficias

;

sed paticns

voluntalem

homo, qui

Omnium enim supcrior effic.itur obedierit verit^iti. Omnium enim maloDt-i.

esto, ct obsccra

Dominum.
a

Immobilis

cnim

fidei

plenitudo

tribuelur

Deo,

quam
in

per Spiritum

rum

pcjus

est, legi

Dei

resistere,

et

acquiesccrc

sanctum acquisierunt prophelaj,
confirmati sunt, qui

qua

et apostoli

propricK voluntati.

Qui enim

suam

perficit

volun-

propter fidem diversas tribu-

:

01lationes

S.

EUSEBII HIERONYMI

93

83 perseculionum excipientcs ad promissa pra>,mia pervencrunt. IIoc ergo scientes, ne circumfcramur crrorum seduclione dccepti sed
;

A omnem
huic
nostr.n,

vita;,

requiem corporalem. 84 Abrenuntiemus ut Dco vivere valeamus.
charissirni,
polliciti

Memores ergo simus,
vire: hoc

professionis

potiusfirmi cl immoljiles

mancamus,

ut cogitatio-

quemadmodum Deo

sumus

deserin die

pervagationes, qune velut aquae cffcrvescunt, divina; legis assidua memoria refrenemus, pcr quam
carnalis concupiscentiye legcm destruentes, omne quod Deo piacitum estexquirere valeamus et cuslodiamur illiEsi a curis s.ccularibus, omniqueelatione, quic estinsania pessima, pejor omnium malorum. Dominum semper praj oculis habentes, reminiscamur passioncm crucis eju.s ac mortis, per quem redempti ac vivificati sumus. Odiamus ergo mundum et ornnia qua? in eo sunt, odiamus etiam.
:

num

ipsum enim exquiritur a nobis

judicii.EsuriamuSjSitiamus, nuditalem perferamus,
vigilemus, et in psalmis atque orationibu? positiex

intimo corde ingemiscentes lacrymas effundamus

;

nosmetipsos caula discussione probantes, si vel in aliquo digni beo pro ejus immensa clementia inveniri

mereamur.

Tribulationis

refugiamus, ut

consolalionis

Dominicae
vitse

angustiam non requiem
ac sempiternaj

consequamur

et immortalis requiem percipere mereamur.
;

SS. PP.

PACHOMII ET THEODORI

epistolj: et verba mystica.
EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMII
Ad sanctum vinim Cornelium, qui Pater
fuit

B Heta
mo-

naslerii Mochanseos : in qua loquilur juxla linguam guse umbobus ab anrjclo tradila est, et cujus

nos

sonum audimus, cceterum
non possumus.

vires

et

sensum

intelligere
I.

est Pascha. In his omnibus ne obliviscaris Simmae, quod vocatur quidem Simma, sed habet communioncm cum Ro donavit illi partem suam, utfiatdivesin ii. Litter» hujus Epistolae script<fi sunt Delta,et lota. Saluta caput et pedes, et manus, et oculos, et reliqua spiritus tui, quae sunt Alpha.
:

Deus sapiens, Deus absque
:

ullis

occasionibus

EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMIl
AdPatrem monasterii
Pachomio
el

bonus, Deus sine omni querela, dedit requiem spiet tu da requiem animaituiE: ut Istetur ritui tuo

Sijrum, qui et ipse graiiam cum Cornetio angelicx lingux acceperat.

vocatum

Sion in diebus nativitatis suoj. Fac opus lotae, quod et pone Delta est Y in diebus antiquis
:

ante oculos, ut

bene

sit

animas

tua3.
;

Ro

tetendit

quod est lota hoc est sepulcrum cubiculi lui. Cane tu o., ne forte pulchre scribaturin gratiam excelsorum. Numquid impudentissimum. Lsetetur Q, tibi canat sa?culum tecum, ne tu cum saeculo gaudeas procacissimo. p 8e Moe non esl Y et Kappa, Kappa non est Tau ? Apcri os tuum, ct leva faciem tuam,ut oculi tui viMemento Hetae ne obliviscaris Kalendarum, quae
ut perveniret ad te
:

manum suam,

Memento quae scripserim tibi Y, in LpiTau scriptum, et recordare, et scribe Ni propter Simma qucd scriptum est. Numquid Xi non est Y, quod in Kappa convertitur? in his omnibus rccordare, et scribe Ni ct lota ut Alpha
II.

85

stola propter

sunt dies paupertatis

et cubilis tui.
:

Tollc tibi lola,
crat

dcant,ct possis lcgere quo2 scripta sunt.Attende

dili-

quod prascipuum
in

est ex eis

non enim
es

Lambda

genter, etcave ne scribas Delta super Phi, et inve-

Heta

;

et idcirco enutritus

sine

pannis. Rc-

terescant dies tui, et aquae tua' imminuantur. Me-

vertere ad Kalendas quae

sunt Xi. de

Y

paraverunt

mento,ct scribc Theta

et

Ro ut Ro scribatur bene.
quod
vocatur

plaustra tabernaculi

principcs tribuum, et obtule-

EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMII
Ad Patrem
monastcrii Cornclium, Mochanseos.

runt ea !a;tantcs,cunctaque dona cum omni gaudio. Et tu ut sapiens cognosce capillum capitis tui in
via, ut veniat gratia

super his,

qua^,

sunt dies in?

nocentiaj

tuae.

Nunquid non Kalenda; sunt Tau
Gennadius cap. 7
:

III. Honora Dominum, et confortaberis.Memento gemitus sanctorum, Simna et Phi fiat domus tua
:

•5

De hisce

cpistolis

((

Paclio-

mius, inquit, scripsit ad collcgas pra^positura? suaj epistolas, in (luibus alphabctuni mysticis lcctuni sucramentis, vclut huraana^ consucludinis cxcedcns intelligcntiam clausit, solis crcdo corum gratiac vel meritis manifoslatum. Unam ad abbatem Sy- D rum, unam ad abbatem Cornelium. Ad omnium 'nonasteriorum pra-positos, ul in unum antiquius

tur, congrcgati

monasterium, quod lingua iEgj-ptiaca Baum vocaPaschaj diem velut ffiterna lege celebrcnt, epistolam unam. Similitcr ct ad dicm remissionis, qua; mcnse Augusto agitur, ut in unum pra^positi congregarcntur, epistolam unam et ad fratrcs, qui foras monasterium missi fuerant operari, epistolam unam. »
;

93
juxta annos tuos
ctoruni,
sit

INTERPRETATIO EPISTOLARUM
disposita.ju.Ktu excmpla san-

S.

PACHOMII.
est unius rci.Lbiudatur

94
peccatorin
et
aliis
:

A

Dosidcrium non
opcribus

non

in

cibis temporalibus,

neque

in ulla

manuum

suarum. Dictum

est

similitudine eoruni, qua? videntur in coelo sive
terra.

in

Qualem ilomum

i^dificnbitis

miki [ha. lxvi. I)?qui

visitationis, liberati

Uabetote n, ut possitis occurrcre Deo in die ab increpatione Marthae. Para

domum tuam secundum
Tbeta. ne rcus
est.

tcrminos

ejus.

Obscrva

dictum Redde ralionem dispensationis luse {Liic. xvi, vel illius qui comedit et bibit cum ebriis, 2) quando noluit fodere nec dare conservis cibaria in tempore suo Matth. xxiv). Idco reddidorunt ei,
sis increpationis

ejus,

cui

quadragiuta annis audierunt sermonem Dei, et non ei obtulerunt victimas, noc annis scptuaginta jojunaverunt illi. Cor enim eorum erat Vapost iilola, ncc voluerunt Deo vacare dicenli
:

cate et videte

;

quoniam ego sum Deus {Psal. xlv, DiciH). el usque ad hanc diem non vacant Deo tur tibi, homo. Quare diligilis vanilalem {Psal. w, 3) ? An cor vestrum aggravatum est ? Cain opera!

quia oblitus est legis Dei.et inlirmos visitarc contempsit. Et idcirco fluctuare coepit,et indigere pane

batur terram, ut ofFerret victimas Deo, et condidit sed non juxta scientiam, qua; placet civitatem
;

imitans homines
qui noluerunt

confidentissimos et arrogantes,
Hi.

Deo,
fuit

fecit hacc

omnia. Noe etomnis domus ejus
cst servata naufragio.

in

Homo, cognosce qua; dicuntur, quia bellum Domini in manibus corum est, et creditum est eis, ut regerent carnem suam,
et stare

domum

arca dc
ij
:

mundi

Abraham

dives

Isaac rcliquit benedictionem Jacob. Ipseque
intellexit

Jacob

quem amare

deberet, et

benedi-

facerent

;

si

forte possent effugere incre-

pationem Danielis, et ruinam Esau, et duritiam Moab, et defectionem Ismaelis, et illecebras saturitatis ac veatris,

ctionem ejuslegis instar habuerunt. Joseph adjutor fuit generis sui, quia peccatum fugit, et detestatus
estvoluptatem,ostenditqueposterisquodvisitaturus
eos esset Dcus, et aperuit mysteria futurorum.memoriam relinquens sapientiffi suae. Surrexit postea

quia sapuerunt ea quae

super

terram sunt. Abundantia autem hominis sapientia
ejus est.

homo

!

trade disciplinae cor tuum, ne
et

multiplices mortuos in contemptu
tua, proptererrorem cordis tui.
lia

negligentia
!

homo
est

ne visibi.
:

despicias. Mercenarius

non

pastor

in te.

Moyses, qui saeculi vicit illecebras, divitias pro nihilo habuitj.Egyptiorum sapienliam stultam esse qui monstravit. Idcirco Jesus ministrabal ei, intellexit doctrinam eorum, et habuit socium Caleb.

nebrisvulpes comedunt. Tenegladium gloriae tuae, cognosce loricam justitiae, et ne contemnas habi. taculum sapientiffi. Fac tibi sacculos, qui non inveterescant,
tere

idcirco

Homines stulti non intellexerunt haec, et lumen tenebras esse dixerunt. Deus desuas,

ut

possis ad foramen
inebrieris vino,

manum, Xe
et

aspidum cx quo

mitruina;
^*

fiunt plurim.-B,

ambulant nudi super terram.

Cogita quod lex data sitde muliere menstruata, ut
extra castra projiciatur; via2
spinia.

populus non invcnerunt oor suura, nec conversati sunt in, mandatis Dei sed vacabant desidcriis suis, et non operibus Dei. homo usquequo non audis dicentem tibi
dit justilicationes
eis,

ut ambularet

in

et

in

his

omnibus

;

!

:

enim ejus

stratae

sunt

Vucate, et videte quia ego

sum Deus
?

:

sed unusquis-

Paupertas humiliat virum, et perstillat dootiosae sunt manus. Ne infirmeris ad plagas lignorum, Tau et Ro. Ventris insania pejor

que sequitur cogitationes animae
tastis infirmos, quare raoriemini

suae ?

Num

visi-

mus, ubi

cur ad laqueuiii
vitalia, quae ac-

curritis? Haec sunt

enim praecepta

est

omnibus malis. Error oculorum imminuit pru-

Deficit sapiens propter concupiscentiam carnis in carnc, quod sanguis sanguini misceatur. Omnes qui estis cooperatores Dci, ne perdatis gloriam vestram. Scito ante omnia quod

dentiam sapientum.

ceperunt sancti, ut versarentur in eis, ut nihil aliud cogitarent, ut facerent opera digna immortalitate.
Volalilia coeli

non seminant nec metunt,

et

Ueus

dedit eis, ut raperent
et gratuito

Deus consentiet tibi. Cum autem Deo consenseris, in quo cursus tuus est, gaudere non poteris in omnire vanas cujus si curam
si
:

fueris in Alpha,

qui ros alienas desiderat.imitator est

morum
bcra.us,

pcssimus avium pessirapit et comedit non sua. Hos vitare deet intelligere parabolas, et non esse raptoviverent.
:

8§ ex universis Homo iniquus et

fructibus,

gesseris, prudentia tua vertetur in stultitiam. Qui

res et iniqui

;

sed imitari
et

majores

nostros,

qui

ebrius est, cbrium non potest adjuvare. Qui errat,

quomodo

Q placuerunt Oomino,

increpaverunt Adara, quia

erranti monstrabit viarn
uti, vae
illi.

qui

voluerit

ductore eo

Caecus enim caecum

ducet

in foveam. Sapientia apud sanctos est, et in illis Dei voluntas reperitur non in his quibus repugnat Deus, et qui dicunt Deus in nobis est
:

comcdit ad persuasionem Evac. Qiiia anlc(iuam comederet, nominacunctis rebus imposuit,ct imnc quoque suis vocabulis ai)ellantur. Poatquatn autein
comodit, cjcctus est dc paradiso, et opcratus est terram, genuitque Cain et Abcl, qui crevir,runt, ct operati sunt juxta voluntatem suam. Opus Abol
placuit Deo inagis

:

gaudium

eorum convertetur in luctum. Non enim cognoverunt mysterium Dei neque invenerunt viam servo:

quam

Cain, quia quae erant ele-

rum,utoperenturin

ea. Flagellati

sunt.otnon doluc-

cta et primaria ofPerebat

Dco

;

e contrario Cain,
:

si

runt :seducti sunt.et non intellexerunt. In

87

his

quid detcrius

fuit,

hoc obtulit Deo

qui in excin-

omnibus, homo Dei, revertere in excelsum quod ; est scientia sapientia. Scriptum est, i\on concupt-^ces [Exod. XX, M), et rursum, Non inebriaberis

plum humani gencris
tcriora, Cain opcribus

pivccesserunt.

Omncs
;
:

cniin

qui electa offcrunt Deo,siiniles sunt Abel

qui de
qui

comparantur

ct

ejus

»8
irrisit

S.

EUSEBIl HIERONYMI
fratribus
in

patrem suum,
;

et

nuditatem

f^jus

A

omnes hominea
veritatis (/

vult salvari, et
it,

venire ad scientiam

nuntiavit

ct illius qui aRrlificavit

turnm

campo
in

Tim.

A).

Si

audisti

vocem Dei

lo-

Sennaar, oblitus miseiicordiam Dci, a quo
dicti

arca

quonlis,
2'i),

Cudum

et

terram ego impleo (Jerem.
:

xxiii,

servatus est, et liberatus a diluvio, et a quo bene-

non timebis, sed dices
sursum
audias
:

sunt patres ejus. Qui furore quodam socios hortabantur, dicentes Venite, dolcmus lapides, ae cedamus syromoros et cedros,et faciamus nobis
:

coelo

(Josue, u, 11), et

ne

XIV, 21) ? et

Dominus noster in super terram deorsum, Modicce fidei, quare duhitasti (Matth. tu rursum respondebis Nisi quia Do:

turrimnonconsidprantcsultionemturrisChaliinn.'oi,

minus erat in
nos, forte vivos
Saejic
:

nobis,

cum consurgerent homines
nos
[Psal.
cxxiii,

in
3).

eorum, volentium acdificare lurrim superbiaj ad coelum usque tendentem, et Orientalem plagam relinquontium quia obliti sunt legem Dei, quam in corde susceperunt.
diviserit linguas
;

quomodo Dcus

dcgltitissent

Nunc igiturprovidcet intelligeuUionemturris
:

;quae.

enim ab adolescentia tua pugnaverunt contra jugum fidei a pueritia taa. Nec percussum est dorsum tuura oneribus i^gyptlis, nec servierunt manus tus in cophino quia
te

et tu portasti

;

quamvis excelsa sit, ad coilum usque pervenire non poterat et lapis super lapidem non relinquetur in templo,in quo contra Christum Pharisaeorum est congregata impielas. Scriptum est Non pertrans ibit generatio eorum donec hxc ^ omnia fiant {Luc. XXI, 32). Nunc tempus est, ut operemur Domino, quiasalus nostra intemporeest angustia3,si potuerimus ejus calcare vestigia, et diccre semper Magnificetur Dominus qui diligunt salutare ejus
:

Tj

circumcisionem amasli spiritalem quae occasionem dedit saluti animae tua;, Breviter auditis grande periculum est hominis, dum mustum est,
:
:

ne efferveat.

EPISTOLA PATRfS NOSTRI PACHOMII
Ad Syrum patrem monasterii Chnum, et Joannem prippositum domus ejusdem monasterii. IV. Transivimus per te, et non potuimus prae nimia festinatione divinum tecum conferre sermonem ideo nunc per epistolam loquimur. Omni virtute contende; ut impleas consuetudinem mo:

:

{Psal. XXXIX, 17). Et in te

iterum
\k).

:

Ego autem

sperabo
est
fides

semper

[Psal. lxx,

Non enim
:

quas tantum 89 tempore gaudii est, tempore tribulationis. Scriptum est

et deficit in

nasterii, et facias quae praecepta sunt

;

ne

corre-

Qux

egrexxiii,

ptioni futuri temporis pra3pareris,fuerisque in pec-

catorum vinculis condemnandus, et ofTerendus Deo propter negligentiam, non solum tuam, sed et dere : ne forle requirat Dominus a te, et sit tibi in fratrum qui tecum sunt, et cooperantur ibi, scienpeccatum. Quare si dixeris Ego autem sperabo in tium, quod ea quae nobis dedit, illis fidelissime te semper ; et in hoc spoponderis, imple oppere ut tradiderimus. Memineris et ministerii laborisque in tribulatione quoque salutem merearis a Domino, C sanctorum, et amici tui, qui cognoverunt volunRecordare quod scriptum est Ne deficias et cutatem Dei ut et ipsi fiant cohaeredes ejusdem re.itodi consilium meum et cognitionem, ut vivat anima promissionis, el habeant immortalem fidem a Deo, tua [Prov. III, 24). Qui enim custodit mandatum quae creata est per spiritum prophetarum, et ab legis, servat animam suam. Scriptum est apostolis roborata. Qui sustinuerunt pro ea omnes Operuii^ nos umbra mortis, et non sumus obliti nominis Dei angustias et persecutiones. Credideruntenim repronostri. Si expandimus manus nostras ad Deum aliemissioni ejus, et idcirco fragrantiam boni odoris
observa
ut
facias (Deut.
23). Et

dientur ex ore tuo,

rursus

:

Si voveris

Domino, ne moreris red-

:

:

:

:

num
me
esl

(Psal. xliii,

20 21). Etitterrum
pericula
inferni

:

Occupaverunt

laquei moHis,

invenerunt me.

et dolorem inveni. In omnibus his non conversum retrorsum cor nostrum, sed nomen Domini invocavi [Psal. xvii, 5 7). Dicit et alius credens corde firmissimo Non timebo millia populi circumdantis me (Psal. iii, 7.) Et hoc dicit, quia
:

Tribulationem

Consideremus ergo eos, quos Deus dominatione donavit, si forte eis servire mereamur, et eorum adhaerere doctrinaB,reIicta omni susibi paraverunt.

perbia et peccato

:

fortissime

resistentes

Alpha,

quod absque timore operatur in corporibus. .\bsorpta est enim mors in victoria [l Cor. xv, 54). Et quomodo rursum infirmi sumus in hoc tempore habet fiduciam in Deo. Fili, ne deficias, suscita scientes quod statuta sit Ecclesia et dirigenda in amicum tuum, pro quo fidern fecisti, scicns quod n bonum, sicutet pivedixit tibi. Nosti quod non glo:

omnes gentes

ut surculi

90

ex igno, et sicuti

sti-

rietur sccuris

sine eo qui pra;cidit

in ea,

et

quas

pulae leves, qute

huc atque
sit libi,

illuc

aura

celeri

defe-

doceant nos

runtur, et sicut pulvis qui raptalur turbine. Scilo

quod scriptum
as(;ensorem,
et

ne cuni videris
Dei

equum

et

infinitam

multitudinem,
praelio

timeas
qui

animo
tibi

;

sed

memeuto Domini
ut
in

tui qui dedit

responsum mortis quam si devoraverimus, salvamus (// Cor. ii) animam nostram. Non est timendus interitus in loco peregrinationis nostrffi sed pugnandum,quomodo pacem cum his qui Dei justificationes custoScripturae habere
: ;

fortitudinem,

vinceres,

diunt, habere possimus. Heta,

si

lucreris

omnem
6

Sentit iii Chalanne, quae cadem cum (Uesipliunte ad Tigridcni civitas pulatur esse, Babelicam turrim fuissc excitatam, cui sententia3 post Euse'

Ywpav

li^-t

eTcivw

Ba6u)>oivo;

xai
cst

XaXivT,?, ov

-'jpyo-

wxoSouLT,6-n.

Hcgioncm,

qux

supra

Chalancm, ubi turris

(rdificata est.

Babijlonem, el Haec tamen in
auTf,.

bium Hieronymus,

et

sufFragantur, ex Isaise

passim scriptores Grojci loco, x, 9, penes LXX TV
:

Latinis codicibus desiderantur. * In Vulgat. hiec, el Grffico quoque

97

INTERPRETATIO EPISTULAJUJM
et

S.

PAGHOMII.

98

mundum,
aliquando
proDtereat,

habeas contraDeum inimicitias, quac

^

EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMI
id universa

cst utilitas ?

Docet igitur ut qua? dicuntur nobis, scientes quia mundus intelligamus
:

et

desideria

ejus.

VigiJHte

el

vidcte

monasleria : ul cuncli fralres congremnjus, inonasterium quod i>ocatur Baum, in dicbus Paschu', el sit omnium una sogcnlur
in

quomodoambuletis.Movimusquodineruditisoccurrat mors. Et 91 non intclligile tempora, in quibus est error et seductio. Considera horas atque raomenta, ct mcnsium spatia, quorum cursu hu-

lemnitas.

V.

Curam

vestrae prudcnlia;

congrcganda? subire

debetis, ut sit apcrta janua.vestra
tis e s;pculo.

antequam exeaPauper cum vescilur,juxta mensuram
ut noveritis
vestrae, ut

mana

vita

devolvilur: et

eorum numero
:

scitur,

suiB paupcrtatis vpscitur. Dixi vnbis,

quanto tempore unusquisque vixerit ut possinl colligere vires suas, et implere ex his horrea, et sementem luturis messibus proGparare, et ut culturae studia temporc messionis invcniant, ctcoram Deo et omnibus possideant necessaria, mortis ti-

horas ac tempora pueritioe
liciti

non

sitis sol-

de domo, qua^ praiparata est vcstra venatio. Et vos quando venitis ad nos, habetotc solliciludineni lectuli iiifirmantium,ut stcrnatis illum,ct non
indigeatis pane. Si

quando invcnire

valeatis cuici-

more superato,

et

transeunte mundo, non celebrent
Civitates dealienis, qui

tram
scant

sive pulvillum ad caput,
:

ut languidi requie-

festos dies in veteribus vestimentis.
structoe sunt et repleta;
inire
et
et

haud

pii

sunt

" implcatur
Tim. v,

consilium sapiens.

Fluxit in deserto ac
volatilia.

exsultaverunt jumenta

aqua, Sapiens

nobis scriptum est, aulcm suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, deterior infideli est (/
ut
:

monimentum quod
Si quis

8).

Gith virga excutitur, et
(/««. xxvii).

cyminum

coca-

continens

homo non ungetur unguento, quod
agri. Ideo vigilare

meditur cum pane
vestr;e,

Si attrectastis

demolitffi

sunt muscae morientes, et quod composi-

pillum capitis vestri,et invenistis unguentum barbae

tum

est

fiiiis

debemus,
:

et

omni

soUicitudine futuris lapidibus providere

ut non

mentorum vcstrorum,impIere
;

confundamur
pora

in

refrigerii, et

tempore, quando venerint temne inveniamur subditi servituti,
:

quod dcscendit usque ad fimbriam vestipoteritis omnia quae scripta sunt nobis. Legimus alibi Ne deficiant oculi vestri alacrior est enim merces opcribus
:

scientes quod pulsed ut sim.us nova conspersio chritudo nobiscum sit. Loquitur et aiibi sermo di-

tuis

:

idco fluant oculi vestri aqua, et defluant ladeficiant. Volo vos

crymoB diebus ac noctibus, nec
esse similes

vinus

:

Numquid

comedam

carnes

iaurorum aut

eorum, qui ignoraverunt
adversarii

doxteram

sauguinem liircorum bibam {Psal. xlix, 13)? Quamobrem non circunferamur omni vento doctrins

suam
stros.

et

sinistram. Vigiiate, et

tendite arcus ve-

Telcndenmt enim

arcum,

rem

amaram {Psal. lxiii, i). Rccordamini quod sancti quia venit tempus ut sancti regnum accipiant. Expandit Sion manus suas, non est qui consoletur C aperiant ostium suum omni transeunti. PrKcipilur nobis ut intremus cubiculum nostrum, et claudaeam. 92 Juvenes infirmati sunt in plagis ligno-

rum

:

dispergentes aquas itineris sui. Myrmicoleon

mus

ostium, nec omni vento circumferaraus. Unde
oportet

periit, eo qiiia

non haberet cscum
odit

{Job.

iv, ii).

Qui

cum
et
sit

fure partitur,

animam suam. Profanas

novas doctrinas devita. Advena sicut indigena inter vos. Occidit in grandine vineus eo/nim, et

sycomoros

eorum

in

pruina

{Psul.

lxxvh,

47.)

Acceptabiiis rcgis minister intelligens.
niali,

Mel inve-

ne in bonitatis imitemur ea tempora quac 93 94 fuerunt ante diluvium, quando unusquisque justorum placuit Dco cum omni domo ac liberis suis, et nullum peccalum inventuin pst in eis. Postea vero cresccnte iniquitate, et omni terra
diligentius

attendere
;

,

tempora absorbeamur

se ut

mas

id.

comode quod sufiicit, ne forte satiatus evoMemento judicii, et misericordise, acfidei.
: :

carnis

vitiis

adhcerente,

ofTenderunt

Deum,

et

in

Judicii, per

quod regionos habitabiles fiunt misequam glorilicalur Deus fidci, quae fundamentum est mortuorum atque vivorum
ricordiae, per

condemnatione eorum solus Noe cum domo ac liberis diluvio inundante scrvatus est, et periclitante

mundo,

tenuit jusliliae gubcrnacula, ncc ulla

peccatorum

tempeslale

superatus

est.

Et
suo,

qui
et
:

ut per hoc

spem possidere valeamus. Pugna atque
p.

eum

deriserat, et fratribus

suis nuntiaverat nudi-

contende, ct qui ttcum sunt fratres, quia scripsi
vobis in liguris et in parabolis, ut quaeratis ea sa-

tatcm cjus,

maledictus est

cum scmine
(Prov.

iniplctum est eo tcmpore illud quod scriptum est

sanctorum vestigia: nec incurratis in judicium Dei docti sermonibus ejus. Hiems prajsentis sa;culi nos ambulare non prohibeat sed incessabiliter jnstitiam Dei semper opercniur repicnter, sequentos
:

Qui inhonorat juslum, peccal

wii).
et

Et rur-

sum

:

Maledictus qui maledicit patri

malri {E.vod.

XXI, 17). Sicut.

Eseau contemncbat parentes suos. Unde scriplum est de eo Ne quis fornicator aut
:

cordantes
kiems,
cl

illius

testimonii

:

Donec perlranscat
ii,

prufanus, sicut Esau
dio factum est, ut

{llebr. xiii).

Robeccaique stu-

pluvia abeat ac recedat sibi {Cant.

11).

non consequeretur benedictioprimogeniti accipcret, offensis

Deus adjutor nostri sit in pace, quoc mcnsuram non habet largitatis, quaj sit in domibus nostris,
donec vcspertinum tetnpus pertranscat. Ilajoomnia
scripsi vobis, ut

ncm, nec stolam

nunc laborantes requiem

in

futu-

rcddcntts ei vicem, et ad a;mulalioncm boni ojicris Fupcrbiam illius provocanteSjinduerunt vestimentisejus Jacob.Non enim

parentibus suis, qui

um

habere possitis.

merebatur eorum

uti ve8tibus,quo3

superbus ac

ri-

;

99

S.

EUSEBII HIERONYMI

100

gidus negligebat. Et idcirco non diviserunlsubstan- A. vacare, sed vitiis. Noster autern judex et testis est Deus, de ccclo cuncta prospectans, et in die visitatiam suam filiis ejus sed cuncla dcdcrunL Jacob,
:

qui innoconler habitabat
Filius

domum,
ct

temperabat imperiis. Loquitur
inobcdiens
:

in

pcrdilione.

et eorum obSalomon de Esau Et Moyses pari
:

tionis

sccundum opera

singulis redditurus.
vcstigia,

Omniaet

que sancli ejus sequantur

quorum

nos

sensu
erit

Maledictus, inquit,

homo qui
:

maledicil patri
doloso nihil

debemus audire prascepta. Locutus sum vobis per infirmitatem meam.

vel matri.

Rursumque Salomon
15).

Filio

honi {Prov. xiv,

Pcrdidit ergo

bencdicUoet

95-96 EPISTOLA
Ad Syrum Patrem
Jounnem procpositum damus.
in

P. N.

PACHOMII
Chnum,

nem,et patorna ha^reditaLc privatus est. Quid loquar Adam, qui ab initio humani generis in formam inobedientia; contemptusque prsecessit? Datus est enim ei dominatus in omncs bestias terrae sicut et primogcnito jussa sunt dari dupjicia omnia. Postquam vero contempsit imperium Dei, non solum perdidit dominationcm sed et ejectus est de loco, quem ad habitationem acceperat in similitudinem hominis fornicantis,qui de Ecclesia ejicitur, et a quo aufertur gloria -cua. Omnia quan illc perpessus estjSustinebunt hi qui Dei jussacontemnunt, et ambulantes in superbia sentient illud quod scriptum est Dixil, el devoravit eos terra {Num. XVI, 32). Nos vero, justi viri imitemur e.xcmplum,
de
;
; :

monasterii, quod vocalur

eodem monasterio unius

VI. Volo vos intelligere litteras, quas scripsistig

mihi,

et

quas ego rescripsi

vobis,

et

quomodo

oporteat omnia spiritali Alphabeti elementa cognoscere. Scribite
p.

Zeta super Xi
ut

:

et

Moe super Heta et Theta,et scribite Moe et Lambda et lota. Quomodo
mysteria titterarum. Ne scribatis et Hi sed ut magis scribatis
:

legentes has litteras compleveritis, scribite vobis,
intelligatis

Moe super

Xi et cta

qui sapienter

suam

servavit

percussa

superbia, humilitate servatus
ipse et liberi,

mirum
cuncto

si

gigantum est. Nec atque uxores eorum, de
et
:

domum,

humano
.

genere reservati sunt

cum etiam

Suscead mystica ego quoque sacrata respondi. Animadverti enim lerminos esse Epistola vestra3 Heta et Theta et idcirco etiam ego in eumdem sensum verbaque consensi ne impar videre vestrae negligentiae, et aliquid ex nobis damni suslineretis Scripsi ergo
ptis litteris vestris statim

Zeta super Xi, et

Moe super Heta

et Theta.

rescripsi, et

:

:

jumenta

et volatilia evaserint

mortem

et obedientia

vosSimmaPhi:
diebus
istis
:

rescribite Chi.

Itaque

nunc

in
di.

liberati sint

Columbam

emisit de arca Noe, quae

non

scribimus Theta Moe. Et ne

mittentis parens voluntati,ivit et reversa est, et xeritis Possumus scribere N, Heta, Phi, Labda, condemnavit obedientia sua homines contemptores OYYOYY, Labda, lota, Labda ecce scripsi vobis eo quod avis audierit justum, et homines non au et Xi totum atque perfectum in gyros. Et vos scridierint Deum. Omncs quoque bcstia3 et cuncta ani- C bitis Xi ct Phi, ut possitis scribere Simma Moe. mantia per obedientiam liberatasunt. Et quia talia Ecce Theta scriptum est antehac. Sufficiat vobis erant, propterea de illis obtulit viclimas Deo. Quae curam habore Kappa et Tau. Si tamen exituri
;

historia nos docet, quae scilicet in
sacirificio [Al. sacrificia]
;

Dei

offerantur

eslis,

scripsimus vobis Hi,

propter

laborem veante-

et si obedientes

ad

illius

strum, ut

omnem

adhibeatis sollicitudinem

fuerint jussionem, eruantur dc laqueis diaboli, et

quam
et

proficiscamini.

Nam
:

et

nos

eamdem curam

ejus bonis perfruantur
stitiae susp,

sed

non secundum opera jusecundum misericordiam ejus, qua
;

habemus quam

ei

omnes appropinquavimus. Quae ventura

scientes

et vos neque sripsimus Kappa Tau. Scripsi vobis nomine, unde et vos, quando videritis scriptum Kappa et Tau, rescribite Zeta.

nobis invicom charitate jungamur,ut effugere pos-

simus imminentem sententiam Dei. Noli ad iracundiam aliquem provocari, ne forte moriatur, et relinquaris ligatus, omnisque ejus tristitia in

Quando videritis Simma et Phi, rescribite Moe. Quando YOYY Kappa, Ro, quia invenimus scriptum nos autem scripsimus Simma, Phi habete curam. Hoc enim scribitur in diebus istis Ro, sol;

tuam animam
super
te

confcratur, et effundat iram
et tu

suam

liciti

ostote

;

quae litterrae vocantur .Egyptiace Orez

Scriptum invenimus enim,quaeque vocansuper fratrem tuum. Non obliviscamini mandato- n tur /Egyptiace litterffi Rei et Thei. Habeto ergo rum Dei, ne dicatur de vobis rertrrunt ad me curam Hi, et scribite Alpha quia dedi vobis illud dorsa sna, ct non jacicm, et in tempore afflirtionis pro Ili. bcribite quoque Simma, qui scriptum est suse dicent. Surge et salvos nos jac {.Icreni. xviii, 17). Tau et Delta, ut ad nos pervenire valeatis. Cavete Et ipse respondebit Arguam delicias eorum, et ne obliviscamini scribere Psi super Kappa, quia non eo9 faciam pervenire ad pascha, ad quod conscriptum est prius, et Ro ante illud scriptum est vocantur. Laborenius, inviccm onera nostra poret nc forte dicatis Theta scriptum esse, et partem tantes, sicut ct Chrislus portavit inlirmitates noXi. Ideo totum scribimus Beta ne diceretis quod stras in suo corpore, et non defecit. Si magister Ganima sit scriptum. In omni Kpistola quam noster est Christus, simusejus imitatorcs, et illius scripsi vobis, de vestra sossione continetur et de port»-mus injurias no in futuro tempore a nostris resurrectione, et de umbra antemuralis, quae est fratribu.«, qui Iribulationcs passi sunt, separcmur. extrauiurum. Odor sapiontia^ vestra} ad nos usque
Deus, quia
efTudisti
et Thei.
:

furorcm tuum

;

:

:

;

:

gicut et

alii

passi sunt

qui

noluerunt vinutibus

pervenit, el compulit

b«c vobis

scribere.

Elvos ot

401

INTERPHETATIO EPISTOLAHUM
;

S.

PACHOMIl.

102

et cxsapientes intelligitc quie scripserim vubis hibete vos quales meus sermo describere elegit

A

(ni.-crunt

cum

lacrymis, ct diebus ac noclibus in-

EPISTOLA PATRIS NOSTRI PACHOMII

gemiscunt: sed decopti oculorum concupisccnfiis, et carnis titiilationibys suporati, dormierunt in geinitu el doloro cordis, quod non potuerunt dominari carni sua?, et oestuantium cogitalionu:n inccntiva comprimere; pro firmis et perpctuis inania
Dei destruunt voluntatem
tur
raendaciis.
Idt o

Ad universa monusleria, ut concjrrgcnlur omnes monasterwrum principcs et domorum prxpositi in monasterium quod vocatur Haum, vicesimo dic mensts qui apvd .-Ecjyptios appellalur Mesore [Lat. Aiigustus], ut rite omnium peccatorum atque operum
VII.

breviaque sectantes. Qui desiderant legem, et operc vcra judicant,et vincun;

remissio compteatar.

Ingemiscunt, juxta eloquia

Terapus

in

proximo

est, ut

in

unum

con-

veniatis juxta

morcm

pristinum, juxta antiquam

consuetudinem, ut remissio

omnium rerum
:

rite

prophelarum,ct porpcluo terrore fluctuant, donec dcliciant, et tabcscant in viis suis et dormiant in doloribus. Qui autcm vcrc justi sunt, ct habcnt in
se

celebretur, ut cognoscatis inviccm
singuli, juxta prceceptum Evangelii,

ut

dimittant

paccm, pcrfruuntur gaudio scmpiterno.

debita fratri:

KPFSTOLA PATRIS NOSTRI PACnOMIl
.4(/

bu9

suis, et tristitias

acsimultates

et si
:

quid est

fratres qui iomlehanl in deserto

capras,

de qun-

jurgii, a choro

ut liberent sanctorum abigatur corda sua timore Dei, et iugato mendacio, domine-

rnin
VIII.

filis

tcxuntur

cilicia.
:

Deu^ quserit diligcntes se

sicut

invenit

lur veritas.ut ccssantibus bellis, pacis tranquillitas

Israel quasi
livas, sic

uvam

in descrto, et quasi ficus
et

primi-

redeat

;

et in
:

ea ambuiare possilis

coram
:

Deo

et

inventus, est

Jacob

in

Mesopotamia
et

hominibus ut omnes iEqualiter diligatis ut serDeo atque concordise, et non concupiscentiis et tumentis variis, et errori oculorum vestrorum scientia; fraudulentiis, carnisque vitiis. E quibus oriuntur sciiismata, et comtemptus legis Dei, conviatis
:

cum

crraret quasi uva in solitudine,
ficus primitiva
:

Joseph

'"n

.'Egypto sicut

quem

inter

omnes

fratres suos cognovit Deus,el dedit ei

principatum
imitari,

post multas

angustias.

Quem debcmus

quia
et

tentio, mal.-c cogitaliones qua; igne iracundiae bul-

carnem suam, prostravitque peccatum, oculorum calcavit insidias. Non cst secutus savicit

lientcs

quandoque erumpunt
voluptatibus.

foras, ct

dcspumant
est lex
:

turitatem ventris, ut servaret

animam suam
Spiritus

sanet

in corporis

Idcirco

scripta

ctam Deo, ut
captivitatem

fieret

templum
et

sancti,

Dei, ut lex

corporum et jura solvantur et erubescant, qui in eorum 97-98 ambulant concupitandemque redeant ad Deum, et spretis scentiis
;

libertate mutaret.
se,

Non
in

obliviscetur

Deus timontium

facientium justitia.Ti ojus.

Unde

ct ille

adolesccns,

atquc

lubrico

a^tatis

temporalibus, .-ctcrna pcrquirant

:

praeparati saiiiii san-

positus,

quem

carnis blandimenta
loco

non vicerunt,
angusti.tB pla-

ctorum

hcEreditati, qui

contempserunt prajsentem t
:

^.^-^ ^,-^^^^^^ ^^ carceres, et in

vitam pro vita futuri saeculi pro malitia sperantes benignitatem, pro tumultu atque discordiis pacem et concordiam, pro adoptione carnis, famulatum
Dei.

quod Deus nobiscum sit in solitudine, et recordatio ejus semper in cordc sit nostro. Servcmusque sanctam carnem
cuit Peo. Et nos ergo confidamus,
et

Ut ea qua^rant, qute placent

illius

voluntati,
est

carnis incentiva superantes. Scriptum
Si dimiseritis hominibus peccata
vobis

enim

:

servavit, ut

animara in descrto, sicut et Joseph in captivilatc meminerit nostri Deus, et sit nobiscum

corum, dimittet
est, delicta

et

usque ad finem,

Pater

vester, jui

in cvlis
:

vestra

{Matlh. VI, 12). Et
tribus

rursum

Dimittant

singuli

fra-

VERBA

PI:R

LITTERAS

P. N.

PACHOMll
est

ex corde suo. Et

iterum

Dimitfite, et dimit-

In lingua ahscondita, de his quse futura sunt.

tetur vohis (Mattli. xviu, 14). Et

deinde

:

Uenefacile
:

IV, AQ. S;oi ula efTerbucrunt in

malo, quf)d

his qui oderunl vos {Luc. vi, 27). Et alibi

Ne

vin-

Delta. BV fructus completus est in labiis,

quod esi

caris in

mato
:

:

sed vince vi bono

21). Et illud

Ne

dicas, Vindica
:

(Luc. XVIII, 3). Et alibi

malum {Rom. xii, mc de inimico meo Non reddentes malum pro
:

Tau. IX. Dous oblivisci

mca de

capite

fecit me paupertatis in domo montium usque ad verticem eorum,

malo

{I Pet. iii,

9).

Et iterum

Providentes bona

coram omnihus hominibus {liom. xii, 17.) Et illud Non vosmetipsos vindicanlcs, charissimi {Ihid. 19.) Nec non et alibi Estote invicem benigni, operantes honum ad omnes {Galal vi, 10). Et iterum Ditigite
:
.

:

inimicos veslros

:

benefacite

his

qui oderunt
{Luc.
vi,

vos

:

oratepro

his,

qui vos persequuntur
crgo,
fratrcs

27).

quod est po. A'I> propler dormitationem viduse, et n gloriam pauperis, quod est OV. EV- Audierunt montes lcetitiam torrs, quod est SSI. Terra abscondita est absque pretio, quod est N. NC planne erunt super oculis usquc ad vesperam i. ep. putasne respicient super puteum, quod est ii. IV. Biberunt absconditum in ioititia, quod est Isot. 'P'0 lactum est spolia terne sine sanguino. NAS facta sunt profundi
abyssi in luctu cordis, quod
cst SE. IIN.

Considerimus
testimoniis
cet
:

charissimi,

quantis

homo
suam

fidelis

concluditur a Deo ne pecejus, el incli-

absconditi sine timore,
novit
si

Quod

est OAft.

99-108
Dau

Fugcrunt Qui
cxpe-itat

si

tamen voluerit audirc legem
pra^ceptis illius
:

revcrtatur et agat paenitentiam Deus. TBU".
terra. wix.

nare aurem

aperire oculos,

L.Tctentur coeli^ct cxsultct

quod dicitur. Multi gnim 3unt qui desiderant quidem bona, et Deum
diiigere cor, ut possit implere

salutare Dei

OA'i>.

de Nazarcth polest aliquid boni
dedit timenti-

esse

Bi EV.

Henedictus Deua eacam

103
bus se tiKZT. Fructus oris rnei meis INC. Dominus dat
AftP.
Ifl.

S.

EUSEBII HIERONYMl
esl in A. saluLare luurn.

104
ce cor sapiens intelligitparabolam.
Sion spoliaveritse gloriam,
:

dulcif- faclus

labiis
plina3

miiii

linguam
et

disci-

T vidimus quod
habuit ab
initio

quam

Non moriar, fed vivam,

narrabo
salvus

opera Domitii.
erit.

Qui ingredilur per me,

Domini ad populum ejus Damascus. OAZ quia misertus est Deus Israelis, et humiles populi sui consolatus est. MN. Sicut aqua frigida animae sitienti, sic nuntius bonus de
quajritur judicium

TKO

non incanduit C. Inter litteras Nr non scribitas Z, sed magis ex superfluo scribite AOA. AIA scio quod scribas ex temetipso. In his omnibus memento A, festina ut scribas I. et dicas quod iqsius sit hucusque E. scriptum est l^iQX.
idcirco

i

terra longinqua. fiPMNZOPin.

VERBA QUJE LOCUTUS EST
/n visione crudicns fratres
in

P. N.

PAGHOMIUS
Mochansi

monasterio

or. Memcnto et scribe Z, prooter K, quod est scriptum, non quo ego tibi nunc dicam, sed quo consuri. Iidam, quod hanc diem audieris. P rursum tendit ANNAMMAABNlPlZZOine PHCQ^mrx n manum suam ad nos in diebus istis. Ante oculos »rAOMNn'^Xr0IA^rBIMiTAZAPF.T. tuos cor nostrum dolet pro C, quia vere est C. et sunl obliti Kalendarum. 101-103 Quod autem X. Monasteriorum principes operati sunt iniscripsistis A CHl, et alius ante nos fecit hoc idem, gladius perditionis (luitatem in sportellis suis et dixit Ecce mitto vos sic oves in medio luporum ipsorum sub axella eoram, qui est ortus insi(Math. X, 16). Audivimus rursum de £lNa, quod diantur apud januas inferni. Abundantia terrae duae sunt mclentessimul unaassumatur, et altera et bona qua) largitus est Deus filiis hominum, relinquatur. Venite, et scrutemur vias nostras, ct dixerunt videamus si invenianius fermentum, et mittamus EPISTOLA > PATRIS NOSTRI THEODORI illud in massam farinae, quae non possit elevari, Ad omnia Monasteria de Pascha. neque in altum consurgere sed deficiat fame. PaXII. Apropinquavit solemnitas azyraorum, in raverunt laquos pedibus suis, et arcum raanibus, qua Pascha celebrandum est, de quo et Moyses et securim humero portaverunt veneruntque ad erunti populo de tcrra .Egypti praecepit dicens hominem qui habebat scrram,et dixit eis Ite, et
: :

evcntura esscnt, et illo dicenie et loquenic in spiritu, exrcpia suni a frairihus, qu;e vel faciuri essenl principes monasteriorum, vel paseis

de his qux

scriptum est similiter et K. rursum expansum habeto 0. Tibi necessarium est numerare, et sic iterum scribo A et CIII. Pone O ante oculos tuos, ut bene sit animae tuae. Memento G. quod reversum sit in Kalendas, quod est £60
ipse scripsit £, et
si

:

;

:

;

:

:

:

ligua praecidite.

Et dixerunt

ei

;

Nequaquam

;

sed

Comcdite

illud

cum omni

festinalione

(Exod.

xii,

11). Josias quoque rex justus diligentissime celescrutamur vias nostras, et invenimus fermcntum, ud mittanus illud in massam, qu.-B non elevatur, C bravit Pascha in diebus suis, et studium ejus hucusque narratur (IV lieg. ii). Super quo et Apostoneque in altum potest consurgere, sed defecit fame. lus loquitur Pascha nostrum imniolaliis est GhrisVocavit ergo homo amicos suos, et e.KCoriavcrunt sius (/ Cor. v, 7). Itaque in eo festa celebremus, pedes eorum, summitatesqne m.anum, hoc cst, sicit prajceptum est nobis. i^.ccingite lumbos vedigitos et defluxerunt in terram. Vencrunt autem stros, et calceate pedes calceamentis evangelicis pulli corvorum. et detulerunt eos, fecerunt ibi nihabentes baculos in manibus, et lucernas ardentes; dum, et corvi genuerunt in lociseorum, ac per eos ut possimus comedere Pascha cum festinatione, et inhabitata est terra. ascendamus in Jerusalcm ante sex dies Paschae, VERBA PER LITTERAS P. N. PaCHOMII sanctificantes nosmetipsos, ut sanctum diem in In lingua abscondifa, de his qux fuinra sunt. sanctitate celebremus, absque malitia et nequitia, XI. Verax est in omnibus Deus, qui dicit PN, in sanctimonia et veritate, qua praecepit nobis et omnes torrentes vadunt in mare K. Dominus reApostolus, et Pater noster, a quo coenobiorum vita spexit de coelo. A. Non esl ultra sapientia in te. fundata est ^ Ut pariter congregemur in pace, MANrT Placet domino in his qui timcnt Dominum. juxta terminos quos praeterire nefas esl ut nuUus GOOM Exsurge, utquid dormitas, Domine? 9 sa- r| nostrum absque dispositione majorumin monastepientum oculi in capite eorum. Arrahon est paut convcnicntes, absque riis remanere desidcret tientia pauperis. m\M L;clilia justorum facere praecepto majorum non voniant. Nos quoque qui judicium. N filius sapiens Judicium. <M' dolor stuti videmur praeposili esse fratribus, et conversationis estdeficere disciplinam. T aulcr vestimentum ejus eorum ostendere regulas, absque necessitate gravi praeteribil eniin injuriosus r>l'. et aliis faciet connon eos patiamur rcsidere domi nec pro nostra tumeliam. CN. Thesaurus desidcrabilis roquiescit ut inoccasione Paschalis frequentia descratur in ore sapientis. KM usquequo respicis contemveniamur evacuare prajccpta Putris nostri sed ut
:

:

:

:

;

;

:

;

;

ptores, et tacebis?
'

TMA. Delccerunt

oculi

mci

in

contriti ea

qu«

scripta sunt ab

eo,

normam

veri-

Plnres hujusmodi epistohis a Thcodoro conscriptus, eas(|ue sanclaruni Scripiurarum scrmcnc digestas, Genaadius memorat cap. 8.
-

Pachomius nempe, cujus

tertio

quoque verbo

meminit in hac epistola, quemadmodum ct Gennadic nclatum c^t, cap. laudato. quod frcquenter mcniincrii matjislri ct instiimoris sui Pachomii et donclrimu ejus ac vitie proposuerit exempla.

103
tatis

INTERPRETATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.
putemus
;

— ADMONITIO.

106

et glorificetur

Deus.qui

poi^uit sicut

\

clant terribilem remissionem peccatorum, et gra-

oves familias. Videant recti, et la^tentur; ot omnis
iniquitas obturet cor

filiorum Israel, et

suum. Ut omnes nos, senatus cum eis secundi vcniamus ad
qui
:

tiam spiritualis niysterii, audiant per vos, quod ncrc debeant et lugerc antiqua pcccata, ct pra;parare se sanctificationi

animarum
et

et

Pascha, et nullus e nobis reliquus inveniatur,

possint

sustinere
:

sanguinem

corporum, ut corpus Domini

non impleat terminos Patris nostri
tores

ct

dispensa-

Salvatoris
Cajtcra

doniorum prccpositi, et omnis ordo fratrum,universaque menibra in unum
monasteriorum
et

dc quo etiam cogitasse tcrroris est. autcm quae facere dcboatis, optime nostis,
:

ncc necesse est per epistolam commonere
paretis vos in

ut proe-

corpus coeant, ut suscitent templum Dco. Congregemur autem in pace atque concordia ut fines
:

sanctorum et Patris nostri rcgulas impleamus.Scd et catecumeni qui sunt in monasteriis, et exspe-

tcmpore constituto, quod Pater noster disposuit. Nos ol omnes fratrcs, qui nobiscum sunt, vos impendio salutamus,et univcrsam fraternitatem qua3 in vcstris est monasleriis.

S.

EUSEBIE HIBRONYMI
STRIDONENSIS PRESBYTERI

INTERPRETATIO LIRRI DIDYII! ALEXANDRI^II

DE SPIRITU SANCTO
ADMONITIO.
Didymus Alexandrinus, qui miraculum sui prffibuit,quod captus a parva ostate oculis, ipsorumque eleaientorum ignarus,omni tamen scientiarum gcnere,iisque etiam qua^ maxime visu indigent,fueritexpolitus, inter ca;tera que ingenii sui reliquit monumenta, hunc de Spintu sancto librum frequenti fratrum exhortatione- compulsus est scribere, ut nonnulloruiu commenta refellcrct circa Spiritum sanctum, quae
neque
lente
in Scripturis lecta,

ncque a quoquam ecclesiasticorum veleruni luerant iisurpala.Hieronymus,qui

Didymi eruditionem

cum primis est admiratus,eoque magistro usus Alexandriae,primum quidem impel Damaso Romano Pontifice, cum Roma} ageret, Lalinis illum verbis cocperat cxplicarc, deinde Jero_
fratris hortatu, cx integro vcrtit
et

solymam postliminio reversus, Pauliniani
Singularis porro cst libcr,
:ap. 109, et libro
ii

atque edidit.

quemadmodum
:

Ilicronymus

ipse

quoties

cum

laudal,

ut

in

Catalogo

Rufinum ct mss. codiccs quotquot inspeximus,teslimonio sunt. Augustinus quo^ue lib. II Qiicestionum in Exodum, cap. 25, Nicephorus 1. i\ cap. 17, et llatramnus, qui Hieronymianam banc ipsam versionem legit, contra Groccos lib. ii cap. 5, unicum librum vocant nec nisi incommoda ab editoribus crir.tci:trM-i. factum estjUt contra auctoris atque interprctis mentcm ad hanc usque diem
in
;

[icisque in tres libros vulgo fucrit dispertitus. Ipsa etiam librorum distinctio fortuita est atque inutilis

;

nam exempli

gratia, tertius libcr e

media prophetici

loci cxpositione

initium jussus est sumere, quod

vitiumestab erruditi scriptoris ingenio alienissimum. Scd in tres quidem partes, aut capita commode possit distribui nam primo Spiritum sanctum divcrsa^ ab angclis natura? csse multis argumcntis ac testimoniis constituit deinde ejus quoquc nominis invocalioncm in baptismo nccessariam probat, ut imperfccte baptizet, neque adeo a peccato liberet, qui reticueril tertio indivisibilem esse illum, atque im;

;

:

passibilem, Patri ac Filio

oixoo-jjiov,

atque

aliis

divins substanli;e attributis pra^ditum docet.

Graecus Didymi textus intercidit,
pretatio
;

eumque

fortasse e

doctorum manil us cxcussit ipsa Hieronymi

inter-

de cujus tamen fidelitatc non salis consulte videntur nonnulli dplrahcro,

dum

multa, quaj ab

Alexandrino auctorc haud processerinl, assufa, multaquo alia, ot pr<X'cipue Origcniani dogmatis, cui erat addictus menda purgata, ab interprete cornminiscuntur. Exiguam sane rationem esse velim ejus, quod

tamen pra;cipuum

est,

argumenti

ex

6[j.oo'j3i&'j,

et ivotjoo-jTfoo

vocibus, a

quibus, Adamantii
capitibus

scctatores
fuerit

multum conlendunt abhorruisse. Nam nequc
obslrictus ut nihil liccre sibi putaverit, nc(|uc

ita singulis
si

Origcniana;

scntcnti.'je

Didymus

nihil pra.nerca

plar

desideratur, probari ullo

modo

possit. Caetera quse in

quando cjus GrKCum exem. cam rem adducuntur ionge sunt infirmiorat
ausus
cst,

Patrol. XXIII.

4

107

S.
cui

EUSEBIl HIEHONYMI
sit

108
concluditur, ut caeteris

Tcmpus,
stat,

Hicronymi versio

islh.-RC

ascribenda, non uno proprie anno

tractatibus fcrme usuvcnit. Incepta

curn Daraasus adviverct, opusculo, quod sibi Iransfercndum proposuisset, videtur nobis innuere, cum ait S. Doctor, garrire se aliqiiid voluisse de Spiritu sitncto, et ^'.(eptum opusculiim ejusdem (Romanse) xirbis Pontifici dedicare. Sed

Romac anno 384, ut ex ipsius Priefatione planissime conqui sub ejusdem anni finem diem obiit. Certe non aliud ab isto Didymi
esl

nompc

non ante annum

38'J

videlur absoluta,

cum fcmulorum

iiividiam declinans. Hierosolymae se recepisset,
et

paritcrque esset IJcthlemi

cum

Pauliniano fratre, Paula

Eustochio.

Eumdem

plus

minus annum

in-

dicat in Gatalogo, ubi inler

Hebraicorum

Nominum

librum, et

Homilias in

Lucam
:

ex Origene, labo-

rem hunc memorat.
Quoil reliquum cst, editionem hanc nostram ad trium mss. fidem

cani 49i5;
;

tum

altcrius elegantissimi,

quem

in bibliotheca

Romani

collegii

emendavimus nempe unius VatiPatrum Societatis Jesu in-

venimus dcnique Tolosani, a quo cxcerptas variantes lectiones Marlianacus rejecerat in libri calcem. Ex editionibus qua) ante Erasmianam colleclionem prodiere, in consilium adhibuimus saepe priorem cujus item illam an. -1496 absque loci nomine, tum Venetam, quam Barthius in Adversariis laudat Barthii conjccturas aliquot in hunc librum expendimus, sicubi visum cst opera; pretium esse. Sunt autem aliac hujus operis editiones, quas singillatim recensere non vacat, et nuUo negotio apud Bibliographos invcnias (a).
;

105 HIERONYMI PR^FATIO AD PAULINIANUM
Cum
tum
et

{b).

in

Babylone [scil.Romai]

versarer
et

:

et

pur-

A

Ghristo

puratae meretricis

essem colonus,

jure

Quiri-

rum
[al.

viverem,volui garrirealiquid deSpiritu sancto,

tam tuo quam venerabilium mihi, ancillanunc adjutus oratu hortatu] canticum quod cantare non potui in
:

Christi,Paula3 et Eustochii
:

cocptum opusculum,ejusdem urbis pontifici dedicare. Et ecce olla illa,quae in Jeremia post baculum cernitur a facie aquilonis,ca?.pit ardere et (c) Phaconclamare] Senaconclamavit [al. risaBorum tus et nullus scriba vel fictus (d), sed omnis quasi indicto sibi praelio doctrinarum,adversum me im:

terra aliena, hic a vobis in
;

Judaea provocatus im-

periliae {e) factio conjuravit.

Illico

ego, velut post:

murmuro augustiorem multo locum existimans.qui Salvalorem mundl, quam qui fratris genuit parricidam 106. Et ut auctorem titulo fatear malui alieni operis interpres existere, quam (ut quidam faciunt) informis cornicula, alienis me coloribus adornare. Legi dudum cujusdam {g) libellos de Spi:

liminio Jerosolymam

sum

reversus

et post

Romuli

casam
niane

(/"jjetludorum Lupercalia,diversorium Mariae,

spcluncam aspexi. Itaque, mi PauliPonctorem vel ingratis in assensum trahat sed totum flaccidum,moIle, nitidum,atqueformosum,etexquitifex Damasus. qui me ad hoc opus primus impuIerat,jam dormit [al. obdormivit in Domino] in P sitishinc inde odoribus (/;) pigmentatum. Didymus
et Salvatoris
[al.

et juxta Gomici {scil. Tcrentiij sentenritu sancto tiam ex Graecis bonis,Latina vidi non bona.Nihil ibi dialecticum, nihil virile atque districtum, quod le:

Pauline], frater, quia supradictus

:

Opera in Groaco ms. card. (a) Pleraque Didymi Passionci bibliotheca reperisse dicitur, eorumque edilioni insudarc cl. Mingarellius canonic. rcgular. Bononiae, etc. {b) Fratrem suum scilicet, falso enim ad « Paulinum eumque « Nolanum » vetustiores aliquot libri inscribunl adduntque abs Hieronymo,« propter imperitiam cujusdam qui de ypiritu sancto
))
;

uno « vel ficatus, »quod est.wfavens,» studiose obsequens,» tunc enim elegantissime alteri membro opponetur alterum, sensusque erit, neminem se illi ajquiorem praebuisse, sed conspirasse omnes contra. Gicero in epist. Ne i'elificatfis alicui dicaris, etc. Vid. epist. 127, n. 9, De turbata
fictus, » legi
»

aut

scripscrat, translatum opus ia
{(')

Latinum.

»

suo Grcgorio Nazianzcno acccpissc, (|ui Orat. 32 Romani episcopi luxum poislringit, ot ciericorum ejus cnctum « Senatum Pharicacorum » vocat. su((/) i)e coiTupta loci hujns kctione non lcvis spicio est. Cod. \'at. '191.5, « nuUum scriba vcl t\-

Videtura pncceptorc olim

Pharisfeorum schola. (e) Ms. quidam Tolosan. penes Martian. qui variantes ex oo lectiones ad libri calcem rejecit^habet hic loci « impctus. » Vetus edit. « imperitiae convin-

cendum
(/)

faclio, elc. »

Haec in Vita
I.

fusius

disputantur.

De Romuli
Pru-

autem casa consule Ovid
dentius
xi
:

ui Fastor. vers. 185.

ctum

;

»

fictus. »

nullus scriba in eis Harthiussic putatr'cstilucndum,« utnullus
vetus editio an.
:

I

'i90,

<(

Ipsa casas fragili textat gens Romula Sictradunt habitasse Remum, elc.

admo.

scriba; in cis siL ictus

»

ul scnsus

sit,

ncminom

singulari admonilionc in llicroiiymum ali^iuid de Spiritii sanclo garrire volcnlem fuisse invcctum, sed omncs illico indicto pra'lio ad damnandum cjus impcritiam conscnsisse. Quiv. nobis expositio vix at

ne vix (]ui(icni emondalio placcl. Suntqui mallcnt, « nullus scriba rclictus,« quod .-cque parum arridel. liapropter vido,num praestet pro duobus verbis « vel

Ambrosium supresso nomine sugillari, 1(7) S. cuniquo plagii accusari Rufinus contendit lib. n Apolog. ct cinminationora hac de causa gravissimara in Ilieronymum intcntat.Sed non eam tuisse S.Doctoris mcntcm, arguinenlis haud sane infirmis probari potcst. Vid. Pr.cfationem PP. Benedictinorum in Ambrosii libros De Spirilu sancto, p. 598. (h) Fortasse « coloribus » rescribendum cst.Certe ita Rufinus olim legit lib. xi.

109

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIKITU SANCTO.
\
furta cognoscet
;

HO
\al.

vero raeus, oculum habens sponsa^ de Cantico can-

ct

contemnet rivulos, cum co?perit
apostolicum virum ex ipso scr-

ticorum,

et illa

lumina quoe
',

in

candentes

(«)

segetes
:

haurirc de fontibus. Imperitus sermonc est, ct
sed]

sublimari Jesus praecepit

procul altius intuetur
;

non
(b)

scientia
slylo]

:

etantiquumnobis moremreddidit ut Videns vocetur prophetu. Certe qui hunc legerit, Latinorum
'

monc
mine

[al.

cxprimcns,

tam

scnsuum

lu-

quam

simplicitate verborum.

Matth. xni, 16

;

Joan.

iv, 35.

Incongrue satis candelabra, qua? plurimis locis candelas capcre valerent, Barthius intollexit. Eninivero ulludit llier. Joannis iv, 1), queui locum in commentariis m MatUuvum cap. luudato exponens, « licati, inquit, oculi, quos levari Jesus in sublime prajcepit, ut candentes segetes aspiciant. Vid. epist. 70, O'/ Abigaum, n. 2, in fine.
(a)

insertas

ex Vat. "is. ac veteriedilione Venela legianlca enim erat « nomine » quemadmodum et in epist. 65, num. 19, haberi non dillitemur, ubi
(6) Sic
:

mus

;

pulchritudinem dicit « positam magis iii scnsuum nomine,quaminilorcvcrborum.»Reautem:psaneutrum satis arridet. Ms. collegii Rom. Socictatis Jesu, « tam suo nomine. »

*®^ LIBER DlDYMl
S.

'^

ALEXANDRINI DE SPIRITU SANGTO,

HIERONYMO INTERPRETE.

4

.

Omnibus quidem

quae divina sunt,

cum reveren- B
:

ignoratur qui extra sacram Scriptnram philoso-

tiaetvehemcnti curaoportctintendere maximeautemhisquaedeSpirilus[a/. sanctiSpiritusjdivinitate dicuntur, prcesertim cum blasphemia in eum sinc venia sit (2) ita ut blasphemanlis poena tendatur
:

phantur.

Solummodo enim
vocabulum

in nostraLibus Litteris

;

et notio ejus et

refertur,

tam

in

Novis

quarain Veteribus. Veteris quippe Testamenti homo David, particcps ejus effectus, orabat ut in se per« Spiritumtuum sanctumneaufeEtDanieliadhucpuero suscitassedicilur Deus Spiritum sanctum ^, 108 quasi jam habitantem in co. Nec non etiam in Novo Testamento

non solum

in

omne

praesens sajculum, sed etiam in

maneret, dicens

:

futurum. Ait quippe Salvator, blasphemanti in Spiritum sanctum non esse remissionem, « neque in
isto

rasamc

^.

»

saeculo, neque in futuro *. » Unde magis ac magis oportet intendere, quse Scripturarum de eo ne in aliquem saltem (3) per ignoranrelatio sit
:

hi viri qui Deo placuisse referuntur, Spiritu sancto

pleni sunt. Joannes quippe

adhuc

in

matris utero
«

liam blasphemia; error obrepat. Expedierat quidem
fideli, et

sanctificatus exsultat^, et Jesus a mortuis resurgens,

timido, moderanti vires suas, magnitudiquoistionis silentio prseterire
:

cuminsufflassetin faciem discipulorum,ait
pite Spiritum

:

Acci-

nem praesentis

et

rem

plenam periculo non in suum discrimen attrahere. Verum quoniam quidam [al. quidam cum] temeri- p gerieminpraesenti opere digereresupersedi(^):quia difficile non est ex his qua) assumpsimus, unumtate potius, quam rccta via etiam in superna eriquemque lectorem sibi similia reperire. guntur, et ba3C de Spiritu sancto jactitant, quae ne3. Nemo autem suspicetur alium Spiritum sanque in Scripturis lecta, neque a quoquam ecclesia&ticorum vctcrum usurpata sunt, compulsi sumus ctum fuissc in sanctis viris ante adventum Domini,
creberrimaj exhortationi iratrum cedere
sit
:

sanctum®. » Plena suntvolumina divinarum Scripturarum his sermonibus quorum con-

quacque

et

alium

in apostolis caeterisque discipulis, et
(5) in

quasi

nostra de eo opinio, etiam Scripturarum testi:

homonymum

differentibus esse substantiis.
divinis Litteris ex-

moniis comprobare
hi qui contraria

ne imperilia tanti dogmatis,

Possumus quidcm testimoniade
phctis fuerit. Paulus in Epistola
scribit,

opponunt, decipiant eos qui, sine digcussionc sollicita, in adversariorum sententiam
statim pertrahuntur.
Appellatio Spiritus sancli, et ca qua3 monstra-

hibere quia idem Spiritus et in apostolis et in pro-

quam

ad Hebraeos

dc Psalmorum volumine testimonium proid

2.

ferens,aSpiritusancto
«

dictumessecommemorat:
:

tur ex ipsa appellatione
*

substantiapenitus ab his
l, ^3.
^

Et sicut dicit hic
i,

(G)

Spiritus sanctus

Ilodie

si

Marc.

iii,

29.

^

Psal.

Dan.

xiii, 45.

^

Luc.

4'i.

'•

Joan. x\, 22.

superfluum est, si facile Didymi Gr.-cci D ('i) Cod. Tholosanus, « Vide Hieron. ad Lucinium est cx his, » ctc. epist. 1\, num. 5. (5) Ex Vatic. ct Roniani CoIIcgii mss. fecimus « homonymum, » cum vitioseanteaesset«nomina.» (2) Consule S. AmbrosiiD^ Spiritu sanclolib. vii, p. GH, ubi de irremissibilisblasphemiaj sensu agi(6) Arliculus « hic » ulias dccrat, ct in Latinis tur. quoquc excmplaribus desideivitiir illum autem ur(3) Vatic. cum editis vetuslioribus, « nc aliquis get maximc Didymus.
(-1)

In aliquot libris legitur « Sancti
»

monachi Alexandrmi.

;

saltem, » etc.

m
cum
Judffiis disputans, ait
:

S.

EUSEBII HIERONYMI

112
^*^

vocem cju? audiertis, noiitc obrJurarc corda vestra ', » elc. In fino quoquc Actuum apostolorum,
Sicut Spiritus sanclus

A

fJaijit

Ijona petentibus se

? »

Alter vero

:

«

Quanto

locutus est per Isaiam prophetam ad patres nostros,

diccns

:

Auditionem audictis,

ct

non
in

intclligetis

^. »

NcquG enim Paulus alium habens Spiritum sanctum, haec de oo
scripsit, qui

magis Patcr vester cojlestis dabit Spiritum suum sanctumpctentibusse" ?» Exquibusapparet, Spiritum sanctum plenitudinem esse donorum [al. bonorum] Dei ct ea qua; divinitus administrantur, non absque eo subsislere quia omnes utilitates, quae
;
;

prophelis ante

ex donorum Dei gratia suscipiuntur, ex isto fonte

advenlum Domini
mata; virtutis
ubi
<<

alius

(uit

;

sed de eo cujus ct

ipsc particeps fuit; et

omnes qui in fide consumferebantur. Unde et cum artioulo ejus

nieminit, quasi solitarium ct
dicit

unum

csse contestans,

non simpHcitcr,
»
;

iiv£Gij.a aytov,

hoc cst
»

Spiritussanctus,

sedcum additamcnto

articuli xo

nvcijixa t6 ayiov, (7)

hoc cst« hicSpirltus sanctus.

dimanant.Quodautembonumsubstantialiterest,non potest extraneae capax esse bonitatis, 110 cum ipsum tribuat ccrteris bonitatem. Igitur manifestum est, non a corporalibus tantum, sed et ab incorporalibus creaturis extraneum esseSpiritum sanctum quia ca.'tcrae sul.stantiac hanc substantiam sanctificiationis accipiunt iste vero non tantum non est
;

;

Et

109

Isaiam prophetasse

commemorat cum
est «

arti-

capaxsanctificationisaliena3,sed insuper attributor
est et creator.
tur, participes

cuiata voce,

oti t6 nvcOtxa t6 aytov (8), id
»

per

Dcnique qui communione ejus fruundicuntur Spiritus sancti, sanctificati
(fO),
'*,

hunc
(siYiov.

Spiritura sanctum,

Petrus quoque in
:

non simpliciter nv£{j[;.a eo sermone, quo praisentiet

utique ab eo. Perspicue cnim scriptum est
«

bus pcrsuadebat
implcri

Oportuerat [al. OportetJ, inquit, Scripturam, quam locutus est Spiritus
«

Et Spiritui gratiae contumeliam faciens

>-

haud

sanctus

(id
"
:

cst, t6 nveOixa t6 avtov)

per

os

David

caverit. Si

dubium quin is qui post susceptionem ejus pecautem sanctificatus est per communioSpiritus sancti, ostenditur

de Juda

»

ostendcns et ipse

cumdem

Spiritum, et

nem

quod ipse particeps

in prophetis, ct in apostolis

operatum. 4. Plenius de hoc in consequentibus tractabimus, cum dicere coeperimus, non solum Dominum [al.
esse ad prophetas sed et
ct inseparabiliter posside-

ejus fuerit, et largitorejus sanctificationis Spiritus

sanctus. Apostolus
et

Deum] Verbum factum
Spiritum sanctum
tur,
;

quoquead Corinthios scribens, enumcrans eos qui regnum ccelorum sunt con« Et haec quidem fuistis secuturi, addit dicens
:

;

quia

sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati
estis,

cum

unigenito Filio Dei.

Ipsa vox
est

[al.

Ipsa

in
^^
:

ncmine Jesu
»

Ghristi

et

in

Spiritu Dei

igitur vox] Spiritus sancti,
tio,

vacua appellaPatri sed subjaccntis essentiae demonstratrix
:

non

nostri

quam

Spiritum Dei, non alium asserens esse Spiritum sanctum. Etenim in consequentibus
:

idem approbat, dicens « Nemo in Spiritu Dei loaliena. Cum enim creatune in visibilia, et in invi- C quens, dicit anathema Jcsu et nemo dicit Domisibilia, id cst in corporalia ct in incorporalia parnum Jesum, nisi in Spiritu sancto '*, » Spiritum tiantur, nec de corporalibus substantiis est Spiritus Dei, Spiritum sanctum esse confirraans.
Filioque socia
[al.

sociata], et a creaturis

penitus

:

sanctus, anim;B et scnsus habitator, sermonis et
sapicnliac, ct scientia^ effector
:

5. Si

igitur

sanctificator

[al. sanctificatioj

est,

ncc de invisibilibus
ct csetera-

crcaturis. Ha3C

quippc omnia sapientia3

non mutabilis, scd immutabilis substantise ostenditur.Immutabilem autem substantiamDei tantum,
ct unigeniliFilii cjus,manifestissime

rum virtutum,et

sanctificationis capacia sunt. Ista

tradunt divina

vero substantia, do qua nunc sermo est, sapientise
et scientia;, et sanctificationis cirectrix
est.

eloquia

:

convertibilem et rautabilera
sancti

omnem

crea-

Neque
(0),

turarum substantiam
substantia Spiritus

praedicantia. Ergo

quoniam

enim

inveniri potcst aliqua in Spiritu sancto forlisanctificalionis

non
:

convertibilis, sed

tudo, aut opcratio

virtutisquc
:

inconvertibilis demonstrata est
b[LO'.js'.ow

non

erit creaturae

quam ab

cxtraneo

quodam
est,

sustincat

quia istius-

[leg. b\xo'j7'.o;].
si

Esset

quippe

et

creatura

Porro Spiritus sanctus, confessionc omnium, immutabilis cst, sanctificator
scicntia; divina?, ct

modi nalura mutabilis

immutabilis,

cum

Patre ponereturet Filio, eam-

dcm habcns
alieni boni
rx

inconvertibilitatem.

Omne enim quod
;

rum,
bonis

ct,

univcrsorum attributor bonout brevius dicam. ipsc subsistens in his
a

(]ua3

Douiino
ait
«

largiuntur.

Nam cumdem
coclcstis

capax est, ab hac substantia separatur. Talcs autem sunt cuncttE creaturai Deus vcro cum bonus sit, fons et principium bonorum est facit
:

Evangclii locum
alter cx his
:

Matthajus Lucasque describens,

igitur eos

bonos, quibus se impertit, bonus ipse

Quanto magis Palor

nonfactusabaIio,sedsubsisten3:ideocapabilis(^l),
;

'Hebr. 1U.7; Psal. xciv, 8. » Act. xxviii, 25 sqq. " Luc. XI, 13. '' Acbr. x, 29. '» 1 Cor. vi, II. '• I Cor.
(7) AKorum to cx Gr co oxcrnplavi a<ldi(limus, conlcxlui ot Huctoris menti maximc ncccssariuni. mss. in gignendi casu oti toj i^ltyj (8) Idem
i

Isa. vi,
xii, 3.

9,10.

»

Act.

i,

10.

Matth,

vii,

H.

contumcliam
cx laudatis

IlvEUfXaxo?, ot
(!.')

mox

6ta tou !lvstj|xaTo;. Ilcctius.

Tholosanus
«

rius,

forlitu(U),

cum noslris mss. quain abextranea

quadam

ct forlas.se vcopfjra-

tiono san(Milicati(uiis, virlutisque suscipiat. " (10) Et incongruo scnsu ct vilioso, « scriplum est, quod spiritui gratiio, in quo sanctificdtus cst,

facicns, gravi punietur peccato, » qucC mss. castigavimus. Congruit lectioni nnslr.p ciiani Thnlos. ms., tametsi in supcriori atquo inloriori ronlcxtu orroril)us scateat. (H) Ilinc probe intelligis, quo scnsu « capabilcm, » ct non « capaccm, » Sjjiritum sanrtum Di(lymus dicat. Nempe si « capacom » Deum boni alicujus, aut virlulis. pula sapicntia?, aut veritatis diccrct, poterat cas videri aliunde assumpsisse, ne-

113
et

TRANSLATIO LIBni DIDYMI DK SPIUITU SANCTO.
capax. Unigenitus quoqii.^ Filiua.ojussapicnfit

114
eos Spi-

non

A

Jesus pr.rdicatores doctriiuc suaj, replcvit
ritu;et insurflansin

tia et

sanctificatio.non
et

sapiens.scd sapientcs

laeit;

faciemcorum

:« Accipitc,inquit,

non sanclificatur, scd sanctificat. Undc et non capax. Gum igitur invisibilis creatura, quam rationabilom et incorporalcm substantiam vocari consuetudinis est,non sit capasi enim capabilis essct, nullius bilis, seJ capax boni capax csset,por se simplex ipsa subsistens, et alterius boni receptatrix; participalionc habcat bonum, et non de his quaj habentur ab aliis, sed de
ipse capabilis est, et
:

111

•', » et, « Euntes, docete omnes omnes cunctis gentibus mitteret. Nequc enim omnes apostoli ad omncs gentes pariter sunt profecti, scd quidam in Asiam, quidam in

S;)iriUim

sanclum
»

gcntcs

'*,

quasi

Scythiam,

et alii in alias dispersi
illius

nationes

;

secun-

dum
«

dispcnsationem

quem secum habebant
et

Spiritus sancti, quo

modo
'^.

Dominum
et

dicentem,
congruit

Vobiscum sum omnibus dicbus usque ad consa^culi
» Ilis

his qu.-c habent alia intolligatur, Patrc et Filio ha-

summationem
«

illud
[al.

:

creatura voro hamagis quam habentibus benlc, et non habita de Spiritu quoque sancto retractemus (12), et si quidem ipse quoque participatione alterius sanctimoniae sanctus est,connumerebitis
; :

Accipiotis virtutem suprrveniontis
;

superve-

nientem] Spiritus sancti in vos
in

et eritis testes

mihi

Jerusalem,

et in

omni

Jud.-caet Samaria, et us» Si

que ad extremum

terra;

-".

crgo hi in extremis
spatiis,

tur caeteris creaturis. Si vero sanctos facit capaces
sui,
aliis

^

finibusterrcT ob

[a/.

secundum] testimoniumDomini
se longissimis

cum

Patre ponitur et

Filio.

Quod autem ab
alia capiat,

constituli, distabant intcr

capiatur Spiritus sanctus, et non

aderat autem eis inhabitator Spiritus sanctus, in-

et

nunc, et in Sedarum voIumine(prout potuimus) expressimus (13) et ex omni Scriptura sermonem nostrum affirmare perfacile est. Beatus quoque
:

Apostolus

ad Ephesios scribens

ait

:

« In

quo

et

circumscriptam habens substantiam, dcmonstratratur (15) angelica virtus ab hoc prorsus aliena. Angelus quippo qui aderat, verbi gratia, apostolo in Asia oranti, non poterat simul eodem tempore
partibus mundi constitutis. autem sanctus non solum sojunctis a se hominibus pnesto ost,sed et singulis quibusque an-

credentes signati estis Spiritu promissionis sancto, qui est pignus hwreditatis nostra;
ejus assumentes
'^.

adesse

aliis in cajteris

»

Si
et

enim

si-

Spiritus

gnantur quidam Spiritu sancto,formam
:

speciem

ex his est Spiritus sanctus, qua)
:

gelis, principatibus, thronis,

dominationibus inhasic et

habentur, et non habent
culo ejus impressis.

habenlibus illum signa-

bitator assistit

;

et ut

homines sanctificans.alterius
;

Ad Corinthios [Ephesios] quoque idem scribens, « Nolite, » inquit, « contristare Spiritum sanctum, in quo signati estis "^, » signatos esse contestans eos qui susceperant communionem
Spiritus sancti.
tis

quam

sunt homines, est naturae

alias crea-

turas sanctificans, alius ab

earum

est

substantia,

ex

quoniam omniscreatura non ex sua substantia, scd communione alterius sanctitatis sancta perficitur.
7. Dicti

Quo modo enim
et

disciplina; et virtuita

C

assumptor signaculum

figuram (ut
scientioe,

dicam)
aseffi-

sunt quidem sancti angeli in Evangelio,
et

in

suum sensum
:

recipit

ojus

quam

Salvatore dicente,
in

sumpsit
et

sic etis

qui Spiritussancti particeps
ejus
fit

majestate sua
-'.

venturum esse Filiura hominis Patris, et sanctorum angelo-

citur, pcr

ccmmunionem
(14).

spiritualis pariter

rum

Et Cornelius
-^,

113

in

Actibus apostolorum a

sanctus
6. Ipse

sancto angelo scribitur

[al.

subjicitur] acccpisse re-

turis esset, saltem

si unus de creacircumscriptam haberct substantiam,sicut universa quai facta sunt.Nam et si non

vero Spiritus sanctus,

sponsum
vocaret.

ut

Pelrum ad
sancti

Verum

se Ghristi discipulum sunt angoli participatione
[al.

Spiritus sancti, et inhabitaiione
lione] unigeniti Filii Dei, qui

1J9

circurascribantur loco

et

finibus invisibiles

sanctitas est, et
:

communicacom-

creaturaj,

Spiritus,

tamen proprictatc subslanti.p finiuntur. autem sanctus, cum in pluribus sit, non

municatio Patris
tia sancti sunt,

(16).

sancle^''. »Si igitur angeli

De quo Salvator ait « Pater non ex propria substan^o

ahbet substantiam circumscriptam.Mittens quippe
'5
I,

sed ex participationc sanctae Trinixxviii,
19.

8.

Ephes. »' Luc.

I.

13.

'^

Ephes.

iv.

:

0.

''

Joan.

x:

22.

Matth.

ibid.

20.

Act.

IX, 26.

" Joan.

xvii, 11.

que cx se habere, atquc adeo posse quandoque amiltere, quod aliquando cepissct. « Capabilem
vero ideo

D

('6s in

credendum.quoniam

atque animas fidelium inultis

irnplere illum corda, locis Scripturffi te:

cum

stantur. Consonant alii Patrcs. Auctor Altercatmns Pascenlio Ariano olimintcr August.epist. 177 • Est incapabilis Patcr, quom capit Filius totum ?... » tum, quibusdam intcrjectis, » qui capit orania, quem capitncmo; scd hominum.nam totus capitur a Filio. » fn Arnobii et Serapionis Conjlictu « Dcus capax, non cap;ibilis. " pag. 543 (12j Olira, » De sancto Spiritu traclemus » (13) Ejus libri etiam paulo infra meminil, ubi « de quibus,» inquit, « jam abundanter in Seclai-um
:

Paradiso, cap 1 maxime vero Hieron. in Dc dogmatibus Calalogo, cap 109, a quo libcr appellalur, facile enim iispl ooyi/xxwv inscribebatur, ut cx ipso Didymo paulo inforius licct colligere, ubi <( Spiritiim sanctum Crcatorem » esse, « jam in Dogmatinn volurnine » sc dicil » breviter ostendisse » ccrtc non iiepl aioesew;, ut quidam opinati sunt. Vid. Tiicodorctum in llist. lib. iv, cap. 29. (14)Tholos. ins., « spiritualis particeps ct sanctus. »
;

(15)
«

Porperum, iit nleraque aIia,Tholosanus ms., incircumscriptu inliabitanti substantia demonYetus
editio, « ct

stratur. »
(16)

volumine disputavimus.» Meminit quoque Heracli-

communicatione

Patris, »

115
tatis, alia

S.

EUSEBII HIERONYMI.

116
in cassis
;

angelorum ostcnditur a Trini!.ate esse substantia. Ut enim Pater sanclificans, alius cst ab
his qui

A

sciplinae,

tiam possidet
eL

sanctificantur

;

ct Filius est alius

ah his
sanclifi-

nominibus naturam sanctificantem, implenLem bonis universa, bonus ipse subSistit,
sed
per

non

scientiae substan-

quos

efficit

sanctos

:

ita cL

Spirilus sanctus alterius
sui

juxta

quam

et repleti

quidam

SpiriLu sancto esse

est substantifE ab his

quos

largitionc

dicuntur, ut in Actibus apostolorum scriptum est,
«

cat. Si vero hasretici proposucrint,

ex natura con:

Et repleti suntoncncs Spiritusancto,etloqueban-

ditionis suae angelos sanctos csse

consequenter

turvcrbumDci rum fiducia". »Quo modo enimqui
aliquadisciplina plenus est,quiperfecte
cruditc et subliliter poLost de ea proferre
sic qui ita

coguntur dicere oixouaicji; esse Trinitati, et inconjuxta substantiam sanctos esse. Si autem hoc refugientcs, dixcrint, unius quidem navertibiliter eos
tur.-E

eam

habet,

sermonem:

Spiritum sanctum consummate acceperint,

non tamem eamdem habere sanctitatem,quam homincs habent neesse
caetcris crcaturis,
:

cum

u t impleantur eo,cum fiducia verbum Dei loquun-

cessarici

dcducetur

(17), ut
:

dicant multo melioris hchic per

mines csse substantiac

cum

communioncm

tur,quiaprffisensSpiritussanctusdignamDeovocem ministrat. Ilinc quidam [«/. Unde et quidam] cum « Ilaec dicit Spiritus sanctus '" ; » supercilio ait
:

Trinitatis habeant Hanctitatem,et angeii,propria na.

tura sancti,ab ea sint alieni. Sed vota sunt

hominum

Tj

perfectorum, elf ad consumxnationcm sanctitalis vcnientum, aequales angelis fieri (18). Angeli quippe hominibus, et non homines angelis auxi-

lium tribuunt,ministrantes eissalutem,
tiantes eis largioria Dei beneficia (19).

et annunEx quo li-

quido ostenditur honorabiliores
esse angelos hominibus,

et

multo meliores
ita

per gcrmaniorem, ut

dicam, et pleniorem Trinitalis assumptionem. 8. Quapropter cum alius sit Spirilus sanctus ab
his quoQ ipse sanctificat,
caeteris creaturis quae

Sed implcmini, inquit, Spiritu Actuum apostolorum, pleni fuisse Spiritu sancto discipuli Domini scribuntur « Considerate ergo,fratres, viros ex vobis testimonium habentes scptem, plenos Spiritu san« Cum au» et de Stephano cto ct sapientia ^l tem plenus esset Spiritu sancto, intuens iu ccelum, vidit gloriam Dci, et Jesum stantem a dextris Dei ^^; » et declectionis vasedicitur «Saulusautem, qui et Paulus,plenus Spiritu sancto,intuens in eum
et

Apostolus
3'
;

:

«

sancto

» et in

multis locis

:

;

:

:

ait

'^^
;

» et in
:

commune
»

de

universis

credentibus

non

est uniusnaturae

cum
al-

annotatur
alicujus

«

Discipuli

cum

recipiunt. Si

aulem

Spiritu sancto ^^

quoque replebantur gaudio et Angeli autem praesentia, sive

terius est naturae a creaturis,et in propria subsistit

115

alterius excellentis naturae.quae facta

essentia; increatus et ineffectus

ostenditur. MultcE

est,non implet

Scripturae sunt, quae sine ambiguitate
alterius

convincant

aliunde complctur. Quc

mentem atque sensum quia et ipsa modo enim ex plenitudine
;

eum

a cunctis conditionibus esse naturae.
;

quis accipiens Salvatoris, plenus efficitur

sapien:

Quidam etiam Spiritu sancto pleni esse dicuntur C tia, etvirtute (20), et justitia, et sermone Dei sic nemo autem sive in Scripturis,sive in consuetudine, qui Spiritu sancto plenus est, statim universis doplenus creatura dicitur. 114 Nequc enim aut nationibus Dei repletur, sapientia,scientia flde, caeScriptura sibi hoc vindicat, aut sermo communis, torisque virtutibus. Qui igitur implet universas creaut dicas plcnum esse quempiam angelo,throno,doturas, quae tamen possunt(21) virtutem, et sapienminatione soli quippe divinne naturoe hic convenit tiam capere, non est ex his quae ipse complet. Ex
;

sermo. Dicimus autem virtuLis

ct disciplinse

quos-

quo

colligitur aUerius

eum

esse substantiae,
ct alibi,quia

quam
super-

dam

esse plenos
;

:

ut illud

<(

Repletus cst

Spiritu

sunt omnes creaturae. Diximus
nitudo
9.

sancto^' » non aliudsignificantesquam plenos esse consummatae atque perfectse virtutis. Scriptum est de Joanne » Et Spiritu sancto implcbitur adhuc
:

intelligatur in sancti Spiritus substantia etiam ple-

munerum

divinorum.

cx utero matris suse

'^\

» et
'^'''

iterum
» et

:

<(

Replcta cst
:

Spiritu sancto Elisabeth
ritu sancto rcpletus cst

;

post alia

«

Et Spi-''.

Zacharias pater ejus

»

Haud dubium, quin
non
in

qui in

Joanncs prophetavit. NccActibus apostolorum dc multis credcntibus ununi convenerant, refertur « RepleLi sunt
et
:

rj

Spiritu sancto

-'*.

«

Cum autcm
25

purticipabilis

sit

Spiritus sanctus, ad simililudincm sapientitc ac di-

Denique impossibile est gratiam Dei sortiri quempiam, si non habeat Spiritum sanctum in quo approbamus (22) cuncta Dei dona consistere. Quod vero is qui habeat eum, sermonem quoque sapientiae,ct reliqua bona perfecte consecutus sit et nunc manifeste sermo demonstrat, et paulo ante diximus, substantiam bonorum Dei Spiritum sanctum; cuin posuimus cxcmplum, « Dabit Pater Spirilum sanctum petentibus se '"^. n ct » DabitPater
: :
:

3'

2*Exod.xxxi, Ephes. V, 18.

3.
•'*

Luc

I,

15.

^o

\\^\^^

41,
-^^

n

ibid.

07.

-8

Act.
^«^

11.

4,

ibid.
13.

»«

Act.

xxi,

H.

Act.

vi, 3. ^s

Act. vii, 55.

Act

xiii, 9. ^^ ibid. 52.

Luc.

xi,

(17) Scribe, inquit Barthius, "

necessario eo de-

ducentur. » ctc. (18)Contra Orcgenes angelis

cL

hominibus unam
saUorn qui sancti-

camdcmque naturam
tatis

tribuil, iis

Epist. ad Avitum annotavimus. annuntiantes (19) Vatic. ms. cum anlii|ua cdit., ois largitorem ejus. Ex quo, » etc. (20) Duo mss.' cum voteri cditione,» et virtute. »
<<

apiccm cssent assecuLi. I)idyraus,qui Origineniana dogniala passim dicitui recepisse,vide ab ea
doctrina quanlum abhorrcat. Confer eliam qiiae tom. I [Opp. llicron.jad Synodicam Thcophili,et in

(21)

Vetus eadcm editio,
»

«

creaturas,

quantum
cod.,

possunt,
«

etc.

f22) Al. « approbantur, » ct consurgere, pro «consistere.

mox
»

Tholos.

117

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.
A
sponrlere".
»

11«

bona petentibus se ^". » Nec existimare debcmus, Spiritum sanctum secundum substantias [<iL substantiam] esse divisum, quia multitudo bonorum
dicatur
:

Spiritu vcro sancto tribuenteapostolfe

verba advcrsus eos qui Evangolio contraibant, dilucidc ostenditurin substantia ejus superintelligi sapicntiaj
et

impassibilis
;

enim,

et

indivisibilis

ateffi-

scientice
illa

sermonem. Quomodo antem
et

que immutabilis est
cientias,
et

sed juxta difTerentcs
,

Sulvator in
largiatur,

hora os

sapienliam discipulis

intellectus
;

multis

bonorum vocasuos non
sui

quibus contradicerc non queant, nc hi

bulis

nuncupatur

quia

participes

juxta

unam eaindcmque donet, quippe cum ad
sit, et

virtutem

communione

utilitatcm

uniuscujusque

aptus
adesse

repleat bonis

eos, quibus judicat se

debere. Denique

testis veritatis, et

Stephanus primus ille dignus suo nomine (23), plenus
dictus est
:

sapientia, et Spiritu sancto

sapientia
in eo

consequenter super

intellecta,

commorante
:

quidem qui apud homincs cloqucntissimi putantur, non esl hujus temporis disi:ercre, quia nunc proposuimus ostendero superintelligi semper in Spiritu sancto dona virtutum; ita ut is qui cum habct, donationibus Dei plenus habcatur. Unde et in Isaia, ipse Deus cuidam dicit « Ponam Spirituni moum super semen tuum, ct benodictiones mcas super filios tuos ". » Nunquam enim accipit quisquam spiritua:

Spiritu sancto, sicut loquitur Scriptura

"

Et cle-

les

benedictioncs Dei,

117

nisi prnscesserit Spiri-

gerunt Stephanum plcnum
apostoli
'*
;

fide

et

Spiritu sancto

p

tus sanctus. Qui

enim acceperit Spiritum sanctum,
est,

et

:

«

virtute,faciebat prodigia(24)ct
lo '".)'

Stephanus autem, plenus gratia et signamagna^inpopu:«

consequenter habebit bencdictiones, id
Apostolus

sapien-

tiam, et intellectum, et caetera, de quibus
:

ita scribit

Etadhucde eodem

Etnonvalebantresistcre

sapientis, et

Spiritui, qui

loquebatur in

illo *". »

Plenus enimSpiritu sancto vir beatus, et fidei effectus est particeps, quaj ex Spiritu sancto venit,

« Propter hoc et nos, ex quo die audivimus, non cessamus orantes pro vobis, et deprecantes, ut impleamini cognitione voluntatis ejus

in

omni

sapientia, ct intelligentia spirituali

:

am-

116 juxta
ritu
*•.

illud,

«

Alii

autem
et

fides, in

eodem Spi-

bulantes
sibi [al.

digne

Deo

*^.

»

»

Et gratiam atque virtutem juxta

eumdem

honh] per opera,

et

Eos enim qui digne sermones, et pruden-

Spiritum habens, signa
in

populo. Necnon

et illis

magna faciebat. donationibus secundum
prodigia

tiam incedunt, impleri ait voluntate Dei, ponentis super eos Spiritum sanctum, ut impleantur sapientia

eumdem Spiritum num gratiae atque
ratione

affiuebat, qune
virtutes. Et

vocantur curatiohaecenim in enumeet

et

intellectu, et

reliquis spiritualibua bonis
intellectus,

;

sapientia

autcm,

et

quse

in
»

Spiritu
inquit,

donorum

Dei, qui

Spiritu,

secundum

sancto sunt,
«

aDeo
;

dantur(2.j). «
;

Dominus,

Spiritum, in prima apostoli Pauli Epistola ad Corinthios collocantur
*-.

dabit sapientiam

et

a facie ejus sapientia, et intel-

divinagratia abundabat, ut
et

eorum qui

lectus procedit *" » cum ea sapi&ntia qua^ ab honemo contradicenlium, C minibus vcnit, non sit spiritualis, sed carnea et adversus eum disputabant, valerent humana. De hac itaque Apostolus scribit « Non

Intantum autem Stephanus

:

resistere
illo.

sapientiae, et

Spiritui

qui loquebatur in

in

sapientia carnali, sed in gratia Dei conversati
;

Erat quippe
et
:

e

Spiritu

sancto sapiens (25).

Unde

ad discipulos suos Jesus perspicue pro-

clamat
solliciti

Cum
et

introducti fueritis ad principatus, et
concilia, et synagogas,
nolite

sumus in [al. in hoc] mundo ^^ » carnalem sapientiam dicens, quaj in rebus corporeis ex humano subsistit cogitatu (27). Porro spiritualis sapientia et
intellectualis, circa

potestates,

esse

quid vos oporteat dicere, aut quid loquaillo

invisibilia et intellectualia se tenens, per operationem Spiritussancti capientibus

mini in
ritu

tempore. Dabuntur enim vobis a Spi-

se sui
locis

sancto sermones sapientice, quibus non queant

prffisentiam tribuit. In multis quoque aliis Apostolus memorat in Spiritus sancti substan-

contradicere, nc hi
lationibus callent.
10.

quidem qui vehementer

in dispu-

liaDei muneracommorari[rt/.
in illo
:

«

Deus autem
*'.

spei repleat vos

commemorari] sicut omni gaudio,
;

Sed ponamus ipsum testimonium, quod
:

ita

et

pace in credendo, ut abundetis in spe, etvirtute
»

contexitur

«

Cum autem

introduxerint

vos

in

Spiritus sancti
11.

synagogas ad principatus
citi

et potestates, nolite solli-

Deus autem
reddet

largitor
[al.

bonorum, spcm quam
in

quomodo aut quid rcspondeatis, Spiritus n enim sanctusdocebit vos in eadem hora quae oporleat
esse
dicere
in
*^.

promisit,

reddit]
;

virtute Spiritus

»

Et in alio Evangelio

:

«

Ponite ergo

cordibus vestris non pra^meditari,
rcspondcatis
:

quemadmo
os, et

dum
"
**

Ego quippe dabo vobis

habent illum gaudio et pace complet eos qui imperturbalam et sedatam cogitationem possidentcs, lactas habent mentcs, et ab omni perturbalionum tempestatc tranquilhs. Qui autem
sancti, his qui
in virtutc Spiritus sancli prnedicta
-I
i

sapientiam cui non valeant conlradicere, aut reMatth.vii, fl. Luc. XXI, ii, 15.
«

bona

fucrint conXII, II, 12. XV, LS.

Act. VI, 5. Isa. XLiv,

.S.

'. *" ibid. *• 39ibid.8. *'' Coloss. *" Eccli. I 9.

Cor.
4.

xii, 9.

ibid.
i,

10.
'''

^*Luc.

i,

"

II

Cor.

12.

Rom.

(23)

Notum Stephanum,

«GraeceiTEcpavov, Latine

corovam interpretari. (24| Constaiiter habent mss.,
(25) Vatic. Tholos. et

(20) Tholos., « ut implcant sapientia et intellectu, qu.n in Spiritu sanctn a Deo donantur. » (27)

juxta,

Deum

« portenta. » vetus edit,, « erat quippe et Spiritum sanctum sapiens, » etc.

Idcm,

«

([uae

horum
» etc.

corporibus, et

humano

suDsistunt cogitatu,

m
secuti,

S.

BUSEBII HIERONYMl.

120
mittit,aut

etiam rectam fidem in Trinitatis mysterio
alio

A

probat.

Neque enim Deus cum angelum

quoque loco ejusdem Epistolae, « Nan est,»inquit," rcgnum Dci cilius et potus sed justitia et pax, ct gaudium in Spiritu sancto "". » In Spiritu enim sancto justitiam, id cst, universam virtutem, ct quam supra diximus paccm, Dei gaudio copulatam esse asserons, his qui se audire poterant, manifcstissime probat, non alia hffic bona quam 118 Spiritus sancti csse substantiam. Cum crgo ha3C bona ex largitionc Spiritus sancti ad homines vcniant, vocatio gentium quam
consequentur. In
;

aliam creaturam: Effundam, 119 dicit, de angelo me (.30), aut principatu,aut throno, aut dominatione.Insolis quippehisqua? ab aliis participantur,hic
sicut nunc, et paulo ante de chadiximus,quaj effusa est in cordibus eoruni qui Spiritum sanctum reccperunt.« Charitas, » in:

sermo consentit
ritato Dei

quit,« Dci difrus.T est in cordibus vestris,per Spiri-

tum sanctum,

qui datu3 est vobis.
est,

»

Salvatorquo-

que, quia et ipse capabilis

in

similitudinem

quoque unguenti effusus
vase continetur,habet

dicitur:

introduxit per doctrinam evangelicam,acceptabilis
et sanctificata redditur in Spiritu

sum nomen tuum»*.» Nam

ut

«Unguentum effuunguentum quodin

sancto

;

quia

et

quidem odoris substantiam,

in

hac sanctificatos,
est,

et

acceptos faciens Spiritus

scd prohibetur longius spargi,quia vase intrinsecua clauditur :cum autem vasforis fuerit effusum,emit-

sanctus, substantia est

bonorum

Dei.

Et qui

illo

plenus

universa juxta rationem agit, docens

n

tit

procul beneolentiam suam: ita Christi

nomen

recte, vivens irreprehensibiliter, signa

atque por-

tcnta vere perfecteque demonstrans.

Habet enim

beneolens, ante adventum ejus in solo Israelis populo versabatur, quasi Judaeaj vase incIusum:«Notus enim,»
ait,
^^.»
«

fortitudinem (28) Spiritus sancti prffistantem sibi thesaurum, et causam plenitudinis omnium bono-

in

Judaea Deus, in Israel magnura
in carne

nomen

ejus

Quando autem coruscans

rum. Novit Petrus discipulus Domini Jesu,largitio-

sua Salvator, in universam terram, quin potius in

nem

Spiritus sancti

donorum Dei

esse naturam.Ait

omncm
pleto eo
est

quippe ad eos qui objurgabant introitum suum ad Gornelium « Si itaque ajqualem gratiam dedit illis Deus praebens Spiritum sanctum, quomodo et nobis in principio, ego quis eram qui possem prohibere Dominum *' ? » Et insuper ad suos,« Agnitor,»inquit, «cordium Deustestimonium tribuiteis dans Spiritum sanctum sicut et nobis et nihil discrevit iiiter nos et eos, fide mundans corda eorum ^2.» In hunc sensum congruit etiam illud quod in multis locis dicitur Spiritum sanctum dari a Domino « Jacob pucr raeus, suscipiam eum Israel
: : :
;

crcaturam extendit vocabulum suum, imquod scriptum est « Quam admirabile
:

nomen tuumin universa
est

terra
:

*"

!

»

quibus conaliud nosalvari

sequenter^ApostolusIoquitur

«Nonenim
:

men datum
nos
[al.

sub

coclo, in

quo oporteat
»

oportet salvos

fieri] ^*

et

Psalmista

ad

Dominum loquitur, « Magnificasli super omnia nomen sanctum tuum ^-:» tunc completum est,«,Unguentum effusum nomen tuum, » Significat autem
effusionis

verbum largam

et

divitem

rauneris

abundantiam.
\2. Itaque

cum unus

quis alicubi, aul duo Spi-

electus meus, suscipiet

eum animamea;
et

dedi spiaffla-

ritum

meum

in eo

^^
;

»

adhuc

:

«

Qui dat

haudubiumquin terram, « et spiritum calcantibus eam ^*. » Ostendimus autem supra non alium essc Spiritum Dei,ot

tum

popu]oconstituto|supeream,))

rilum sanctum accipiunt,non dicitur,Effundam de spirilu sed tunc quandoinuniversas gentesraunus Spiritus sancti redundaverit. Et ad Titum Apostolus salutem factam gentibus commemorat « Non ex operibus justitia; quae fecimus nos (31) :fed per la: :

aliumSpiritum sanctum.Paulusquoque,c(Charitas,»
inquit, « Dei diffusa est in cordibus vestiis [a/.nostris]

vacrum secundsc rcgenerationis,
Spiritus sancti,
ter
*'^.

et

innovationis

qucm

cffudit

super nos

abundan-

per Spiritum sanctum qui datus est vobis
:

^'^;»

Quanto magisPater vesterccelestisdabit ^^ ? » Iste autem Spiritus efTusus quoque csse a Deo super omnem
et illud
«

Spiritum sanctum petentibus se

Et hic enim largam attributionem Spiritus, verbum effusionis ostendit. Et quibus universis doccmur,capabilem Spiritus sancti esse substantiam, et ex hoc increatam. Capabilem substantiam vo»

carnem
qui

dicitur, ut prophetent, et visioncs videant,

cat, quae capitur a pluribus, et eis sui

consortium

eum

acceperint,

sccundum Joelem,

qui ex per-

tribuit

:

capacem vero eam quee communicatione
:

Effundam de spiritu mco super Q substantise altcrius impletur [Thol. impleatur] et prophctabunt filii vestri, ct ficapicns aliud,ip?a 1^0 non capitur [ra/. capiatur^ liffi vestrffi "''(29).)) Effusioquippe Spiritus causa cxab alio.Capal)ili quippc statini inconvertibile.et inconvcrtibilia3ternumestconsequon5:quomodoe consistit ja/.exstes] prophotandi, ct videndi sensum
sona Dei loquitur

omnem carncm

:

et

pulchritudincmque veritatis.Ipsum quoquc efTusionis nomen, incrcatam Spiritus sancti substantiam
''"

trario capicnti convertibilc,convcrtibiIicreabilesub-

sequens est.Nihil ergo de creafuris inconvertibile,
5'

XI, -13.

Rom. "

xiv, 17.

s'

Act. k\, 17.
=58

^^

joel

1,,

28.
III,

Cant.
«

i,

2.

Act. xv, 8, 9. Psal. lxxv,
''''

Isa. xLii.
«0

I.

^*

ibid. 5.
2, 10.
«'

^^

Rora.
Act. iv,

v, 5.

^^

Luc.
Psal.

2.

Psal.

VIII,

\2.

«-

CXXXVII, 2.
(2S]
(29)

63 l'it.

5.

Abest a Tholosano ms.

Addunl

Vatic. et vctus cdit,,«

fortitudinem.» visioncs vi-

debunt.n
dicil, angclum, vcl de (30) Tholos., « Eirundam iingelo meo: » in cujus periodi fineglossemaistud
;

apponunt ipse ct Vatiranus.« Incredibili,imo fallaci istiusraodi dicto.» (31) Vatic, «oranes,» pro « nos, » dissentiente ip?p Groeco lcxtu.

121

TRANSLATIO

L1I{RI

DlDYMI DE SPIRITU SANCTO.
\_

l^

)ropterquodnequesempiternumest. Nonsolumigitur quod in hominibus cst. ralionale, convertitur,et creatur, verum etiam in omnibus creaturis h.T!c eadem conversio reperitur. Nam el angciorum conversiones et ruinas divina eloquia demonstrant. Licet enim multitudo angelorum, et aliarum excelIcntiumvirtutum, in boatitudineetsanctimoniaperseverent, tamen cum in ea qute similem habcnt naturamconversasint.dilucide ostenditurin primo eos statu non perimmutabiiitatcm sua; substantia;, sed pcr sollicitius in Dorainoservilium permanere. Neque enim potest coa?qualiumdiversaessenatura. Nam quia omne genus hominum mortale est, et singuli homincs mortales sunt, ut e diverso quoque si qua de superioribus immortalia sunt, haud dubium, quin omnia in eodem genere et specie constituta, sint
13.

nomensignificansomniumsubstanliaminvisilibium creaturarum. Ncque enimulliquidem angclorum,et « Scde ali;e cuidam rationabili crcaturip dixil Deus a dextris meis.» fn communcilaquc sermo pronuntiat, non esse dictum cuiquam creaturre, « Sede a
:

" V.l hoc in communede creatura. Et pronuntians doomniljus invisibilibus crcaturis, ait eas esse administraloros spiritus. Propterquod sub-

dcxtris meip.

jecit

:

«

Nonnc omncs sunt administratores
? »

spiri-

tus, in ministeriura missi

Licct enira

non omnea
alic-e

singillalim invisibiles creaturaj missae sunt [al sint],

tamen quia ejusdom goncris
sunt,

et

honoris

missaj

quodammodo

etipsa) possibilitatesuntmissae:

missarum oonsortes aequalisque

substantia;.

Quo

immortalia.
haec se ita habeant,

Cum autcm

etiam

si

unus

angelusconvertibilis apparuerit,
les erunt,licet

omnes

convertibi-

modoigitur aliusestabuniversiscreaturisDominus, per quem principium ad loquendum acceperat illa magna salus, cujus negligentes Apostolus nolens nos esse, ait: « Quomodo nos effugieraus tantam negligentes salulem. qua^ principium accipiens ad

nonsintconversiin beatitudineperse-

loquendum per Dominum, ab
nos confirraata est
perhibet signis
? »

his qui audierunt in

verantes ;quomodoetcunctahorainumcorpora divisibilia sunt, quanquam non orania dividantui Qusedam enim eorum passa divisionem, et rcliquorum
.

sed et Deus qui testimonium

et port^intis isti saluti, alius est

ab

omnibus administrateriis

spiritibus

;

sic et Spiritus

similiumsui, naturam interpretantur. Hisitaedissertis, allerius substantioe a visibilibus in invisibili-

sanctus, cujus divisionibus juxta voluntatem ejus tesliraonium perhibet Deus, distribuens eura, non

bus creaturis Spiritus sanctus ostenditur. Si autem hoc verum est, impiissime quidam inter omnia connumerant Spiritum sanctum, dicentes in eo quod

per concisionis partes, sed per coraraunionem qui-

bus

eum

prffistare

decreverit

:

alterius est et ipse

substantiae ab his in quae dispartitur effusus.

omnia per Verbum a Deo

facta sunt, etiam signifi-

122 H.IgiturquoniamapprobavimusjuxtaScripturarumsensum.aliumextraomnemcreaturamesse Spiritum sanctum, incassum, imo impie quidam

cari Spiritus sancti facturam.

Nequeenira

unum

ex

omnibus, sed aliud extra omnia per substantiara ex utroque demonstratus est Spirilus sanctus. Nara si C creatum eum esse ostendere volentes, testimonio creatura, ut superius oslendimus, dividitur in corutuntur, quo orauia per Verbum facta referuntur
;

poralia, et incorporalia

:

et

conditus est Spiritus
aut invisibilis creatura

ut scilicet in

omnibus etiam

aeterna substantia con-

sanctus utique aut
erit, id est,

visibilis,

corporalis, aut incorporalis.
erit,

pus nequaquam
ceat, et

sicut prius

Vcrum cordiximus, cumdo-

scientiam pra!stet,et a sensu

121 etanima

tineatur. Et quia ad conditionem ejus approbandam etiam propheticum sermonem usurpant, dicente Deo, « Creo Spiritum » etiam in hoc eos monstrare dcbemus prorsus ab intellectu veritatis alienos. Ne:

capiatur. Sed neque invisibilis creatura erit, ut paulo ante de eo disputavimus. Unde et Apostolus in Epistola quam ad Hebraeos scripsit, alium cura esse ab oranibus angelis demonstrat, dicens «Cui
:

que enim dc Spiritu sancto propositus sermo prophetap fuit, ut ex ipsa serie ct contextu
telligitur.

eloquii in-

Siquidem Amos prophetaex personaDei, «Praeparare, »inquit, « ad invocandum Deum tuum,
Israel
:

enim angelorum
meis, donec
tus, in

dixit

ponam tuorum? Nonne omnes sunt administratores

aliquando Sede a dcxtris inimicos tuos scabcllum pedum
:

quoniara cgo

sum

firmans tonitruura, et

creans spiritum,et annuntians in homines Christum

spiri-

suum
j)

:

faciens diluculum et nebulam, et ascendens
terrae

^e.

ministcrium missi, propter eos qui accepturi erant salutem ^*? «Etpostalia: « Quomodo nos effugiemus tantam negligentes salutora? Qu» principium accipiens ad loqucndum pcr Dominum, ab his qui audierunt in nos confirmataest, testimo-

super excelsa

men
dere

ejus
f

Dominus Deus omnipotens noDeus enim qui se spiritum (32) con: :

uerat prajlocutus, et facere

et

tonitruum dixit
est, in toni-

firmare et diluculum et nebulas facere. Si igiturin
prffidicta narratione

perseveramus, id

nium dante Deo
luntatem
^^. »

signis, et prodigiis et variis virtu-

Iruo et diluculo et nubibus,

eumdeum

narrationis

tibus, et Spiritussancti divisionibus juxta
IIoc

suam

vo»

cnim quod

ait, « cui
:

angelorum,

ordincm ctiam in dicitur a Deo tale

spirilu tenere
sit
:

dcbemus, utid quod Ut invoces me, qui Deus sum,

ffique accipitur, ac si diceret, nulli
**

per angelicum

qui universa procuro, qui et creator
««

sum omnium

Hehr.

i,

13. 14

:

Psal. cix.

1.

«

Hcbr.

ii,

3, 4,

Araos

iv,

12, 13.

et ctmtra scriptoris mentem, crat conccderc, » quod cx Vatic. ms. emcndamu9, qui item pro verbis « et facerc » habet fere

(32) Viliosc,
«

antoa

concinnius, « parilcr cfiatus, » ctc. Mox Tholos. « formarc » legit pro « firmare » quod promiscue infra alii etiam mss. praferunt.

:

m
culum
'

S.

EUSEBII HIERONYMI.

134
qui creo,» quia non semel venti
articulo, qui in Graeco
fticti

qui firmo tonltruum, ct condo spiritum. qui diluet

A

dictum

est,'(

nebulam ad quasdam

utilitatosfacio
;

homiprae-

sunt, sed in eo quod subsistunt, quotidie fiunt.Ne-

num

;

prajparare, ut invoces, o Israel
ct

utcum

que enim frustra sine

ser-

paratus fueris ad invocandum,
supradicta constituo,
felicitatc

me

oraveris, qui
et aliotibi

mone

singularitatis significator est,

nunc

spiritus

temporum,

rum bonorum

largitionibus perfruuris,

mc

per

creatus dicitur.quoniam non est sanctu3,cum pene semper Spiritus sanctus cum articulo nominetur,
ut in
illo

singulos aanos omniajuxta naturaj ordinem ministrante, ut fecundc

auxi to

}i-n^\j.x,

id est « ipse

Spiritus
^'
;

te-

annus

fluat, ut suis spatiis

ho-

stimonium perhibet
vificat ^^)» Et

spiritui

nostro

»

et alibi,

ra-rum momenta decurrant, ut suo tempore tonitrua mugiant, ut salutaris aura opportunis flatibus inspirct. Si vero per allegoriam, tonitruum ct dilu-

Aux(2; ^sTtv zt ^oior.oioZw, (3i), id est,«

ipse est qui vi-

rursum
hoc

:

« Sic et quas
» id est «

Deisunt,nemo
:

cognovit nisi t6
yap
HveGiJ.a,

HvE'3ixa,

Spiritus Dei

» xi

enim scrutatur » Et multa quae de Scriomnia, etiam alta Dei nem significabunt. pturis sacris excerpere possibile est. Quod sicubi 15. Quod si e diverso opposuerit manifesto de raro sine articulo nominatur Spiritus sanctus, Spiritu sancto haec dici, qui inferatur ad croatio- p sciendumest cum additamentoeum nominari signiC ficante magnificentiam ejus. o: :j rii ;il :i i: i. :n x: _: j:_:i Siquidem dicitur ~i; aliSpiritus, illud quod sequitur « Et annuntians nem ci_:_:i 123 in omnes (33) homines Ghristum suum » in quando et sine articulo, cum non ipse per se, sed
culum, et nebula, et crcatio spiritus intclligantur, non substantiam rei, sed figuratam interpretatioest, « Spiritus
''°.
i 3
.

124

o.

:

;

Hebraio habelur,« annuntiatin

hominem loquelam
oranium, ipse

participatio ejus osdenditur

:

ut puta,

« et

quaecun-

suam

;

»

quod

scilicet qui creator est
[al.

quc his similia sunt.
igitur exhis, qua; memoravi, et ex non esse creaturam Spiritum sanctum dcmonstratum est, nusquam conditionibus connumeratus est, sod semper cum Patre et Filio positus nunc videamus quam cum utroque habeat
16.

etiam prophetis

prophetas] inspirct, et

suam
Quoniam
aliis,

per eos hominibus indicet voluntatcm. Et ad hoc

respondendum est.quia quidam ha;retici alium extra creatorem Dominum Patrem Salvaloris monnon sceleratiuntur, hoc impiissinie praedicantes tam eorum suspicionem providentes a Deo percuti, dicente: Ego formans [Vatic. firmans] tonitruum, et creans spiritum et alias mundi partes faciens et gubermans, annuntio in homines Christum meum. Et hoc enim providentia) meae opus super omnia opera mea cst, ut non solum eorum quaj foris sunt, scd et qua3 ad craolumentum aniaiaj ct menlis uti- C
:

multis

:

indifferentiam
secunda;,
«

{al.

differentiam). In fine

EpistoIa3

quam ad

Corinthios scribit Paulus, ait
Christi,
et

Gratia Domini nostri Jesu
''^.

charitas

communicatio sancti Spiritus, sit scmper » Ostenditur quippe ex sercum omnibus vobis mone prsscnti una Trinitatis assumptio cum is
Dei, et
:

humilitatem] pertinent, causa subsistam. Ego hoc quod dicitur, « Creo spiritum, » seque arbitror positum, ac si dicitur, creans venlitatem
[al.

qui gratiam Christi accepit, habeat

eam tam per

administrationem Patris,quam per largitionem Spiritus sancti. Datur enim a Deo Patre et {al. a Doet
« Gratia vobiscum, pax a Deo Patre, et Domino Jesu Christo '*, » non aliam dante gratiam Patre et aliam Salvatore. Siquidem et a Patre et Domino Jesu Christo eam

tum. Deus quippe

flatus hos, qui per aeris

motum

mino) Jesu Christo.juxta illud

:

efficiuntur, dispositione

quod

alibi

legimus

:

«

sua ducit, secundum illud Qui producit ventos de thein ipsa sententia

sauris suis ".» Bene
:

autem quod

non ait, qui creavi sed « qui creo spirilum. » Si enim de substantialitateSpiritus sancti sermo esset, dixisset utique, qui creavi. Neque enim semper eumdem creat. Nanc autcm conseqenter de flatu
'^'

dari describit {Vatic. scribit), Spiritus sancti

com-

municatione compIetam.Nam etipseSpiritusdictus « Et spiritus gratiaj inest gratia, secundum illud
:

juriam faciens, in quo sanctificatus
I
i,

est

"'.

»

in Za-

46.

Psal. c.xxxiv. 7. " II Cor. xm, 13.

^^

Rom
'*

viii, 16.
i,

'^^

Joan
i,

vi, 64.
;

Cor.
3.

II,

40.

''

IV Reg.

ii,

15.

Galat. v,

Rom.

7;

I

Cor.

3

Goloss

"

Hebr.

x, 29.

omnes » neque mss. nostri, neque D suum quod Hebraice dicitur Messio, Amosi textus habent, eamque sanomalim oxpungi per has litteras mem, sin, jod, heth, Annotationem porro ex Hebrfflo non cx Didymi quod LXX putaverunt. Sin autem ut in
(33)
«
:

Vocem

scribitur
et vau, Hebrajo,

ingenio, qui Hebraicas litteras penitus ignorabat, sed utique ex Hieronymo profecissc, mihi persuadeo. Nam S. quoque Ambrosius qui lib. ii Dc Spiritu sancio huic ex Amosi loco objeclioni rcspondet, hanc apud Didymum solutionem ex llcbraso sc indicat non Iegissc,cumiIIamomninodissimulet. .'\rguebant autem ha?retici ex eo loco, creari Spiritum sanctum, ut hominibus annuntiarct Ghrislum. Quibus ut reponat Hieroiiymus,non ita in Hebrao fonte legi asserit, ac apud LXX, sed haberit « annunliat
in

et

est, his litteris scribiest ma, hoc est quod, vel quid. Dcinde sin, jod, heth, quod legimus sia, igitur quod scribitur per solam id est eloquium. littoram vau, aJroj, id est ejus significat, simulque commistum legitu masio. » IJnde concludit
i-eliijuos
iiE,

apud

intcrpretes

tur, -ME.M.

quod

homincm loquelam suam.

»

Atque

ita

quidcm

ipse interpretatus cst,cxposuitquc in Commcntariis,

ubi

LXX
«

verbisimilitudine et ambiguiLatedeccptos
»

Ueuin por prophetas indicaro voluntatem suam, eosque turpiter errare, qui alium e.xtra Creatorem. Patrcm Clirisli inducebant.cum .-^mos nonde Spiritu sed devcnto, neque dc Christo, sed de Dei meditationc loquatur. (35) Sicequidem editi habcnt et mss.,sed perpcrain. Emenda ex ipso Joannis textu, t6 HviC;!»
^ffTi

notat.

Si enim,

inquit,

«

legamus,

Ghristum

t6 i;«o™-o5v, « Spiritus est,

qui

vrsiticat. »

128

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.

m
easdem
ct

chariaquoquerepromiliit Deus elFusurumse.id est, abundantissime tributurum Jerusalcm spiritum gratiae

A

1^'® cidem

(:^7)

substanli?o 6aooj;a sunt,

et miserationis

^^.

Cum enim

quis Spiritus sancti
a

habct opcrationes; et qua; dltoruis substanticr, 4voiJoJ5'.3, dissona atque diversa sunt.
IS.

acceperit gratiam, habebit
et

cam datam

Deo Patre,

Noque cnim cx

his

tantum qure praemisimus.
:

aJesu Christo Domino

nostro. Unaigitur gralia,

Trinitatis unitas docctur
filiis,

scd ex innumerabilibus

Patris

115 et Filii.ctSpiritussanctiopcrationecomunius substantia; demonstratur. In
"''.
:

pleta, Trinitas
alio

quoque loco « Charitas,» inquit omnibus vobis, » qua? a Trinitate et
firraatur. Ait

«

Doi

cum
et

tribuitur,

quippe Salvator
ea
»

:

«

Qui audit
et

vcrba
ego
di-

mea,
ligam
toris

et servat diligit

(35), hic est

qui diligil

me. Qui

autem

me, diligctur a Patre meo,

eum

"*.

Nequeenim

alia dilictio est S&lva-

super his qui amantur, et alia dilectio Patris, Deusenim diligit in 5alutcm,quia « sic dilexit Deus
daret
:

mundum,ut Filium suum unigenitum

utom^

Filium), non percat, sed habeat vitam ^eternam ". » Similiter et Filius,
nis qui credit in
:

-jx

ipsum

r-.i

[al.

r.:i-.„N

suum ordincm pauca ponemus. Ar;.;uens Petrus Ananiam, in co quod in venditionc agri, cujus se totum pretium obtulisse dicebat, fr.iudem fccisset e medio (38) sancti Spiritus unilatem ad Deum, non secundum numerum, scd juxta substantiam comprobavit, di« Anania,quarc complevit Satanas cor tuum cens ut mcntireris Spiritui sancto, et absconderes de pretio agri ? Nonnc manens tibi manebat, et venditum in tua erat potcstate ? Quare posuisti in corde ^ tuo hanc rem ? Non hominibus mentitus es, sed Dr>._«« ».o.„_;„ qui Domino mentitur, mentitur „.,:n„.„; i:..... *:a.,_ Si enim Deo "*.
dc qnibus rursum secundum
;
:

Spiritui sancto

;

et qui

Spiritui

sancto

mentitur,
Spiri-

qui vita cst, ut tribuat vitam et salutem,diligit eos

mentitur Deo
tus sancti

:

nulli

dubium est,consortium
Deo. Et quo

quos vult
«

fieri

meliores.

Unde amare

se dicit

eum
:

esse

cum

modo

sanctitas

qui amatur a Patre. Et de eo ponitur in propheta

subsistit in Deo,

eodem modo

et deitas [al. di/ini-

Et ipse salvabit

illos,

quia dilexit

illos

^**.

»

las] intelligitur in Spiritu sancto. Iste

autem Spinatura; esse

17.Hancdilectionem,fructumesseSpiritussancti, contestatur Apostolus, sicut et gaudium,et pacem,
quae a patre ministraturet Filio, dicens
:

ritus sanctus,

quem diximus ejusdem
:

cum

Patre, etiam a Filii divinitate non differt, Sal«

«

Fructus

vatore dicente discipulis

Cum

in

Synagogam ad

gaudium, pax, charitas *". » Quae charitas effusa est in cordibus credcntium per Spiritum sanctum. « Charitas quippe, ait, Dei

autem

spiritus,

principatiis et potestates introduxerint vos, nolite

ritus

diffusa est

in

cordibus vestris
*-.

[Tliol.

nostris]

in

Spiritu sancto
Spiritui
cat,

Omnis quippe qui communicat sancto,per participationem ejus communi»
:

quomodo,aut quid respondeatis. Spienim sanctus docebit vos in illa hora quid dcbeatis dicere ^^. Ponite in cordibus vestris non praemeditari ad respondendum. Ego enim dabo vobis os et sapientiam (39), cui non poterunt resisolliciti esse,
» Et in his quippe dicens, non debere eos esse soUicitos, quid respondeant contradicentibus, quia in eadem hora doceantup a Spiritu sancto quid debeant respoudere statimin-

juxta illud

»

Et communicotio sancti Spiritus
:

C

stere, aut contradicere

^"

sit seraper cum omnibus vobis *^. » Et in alio loco « Sit qua communicatio Spiritus **. » Gum habuerit sapientiam Dei et sermonem, et in omnibusveritatem habebit quoque consortium sanctitatis in Patre, et Filio, et Spiritu sancto. « Fidclis autem Deus, perquem vocati estis in (36j communicatio:

:

tulit qua; sit

causa

fiducife. « Ponite, » dicens,

«

in

cordibus vestris non prfemeditari ad respondendum
ego enim dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere, aut contradicere.
xerit, in
»

nem

Filii

« Si in

Joannes de Patre lumineambulamus,sicut ipse est in lurnine,
ejus
*^.

» Scribit

et

:

Cum enim

di-

communicationem hnbemus cum illo ^'^. » Et adhuc Comraunicatio autem nostra cum Patre et Filio ejus Jesu Chrislo *". » Igitur quicunque communi:

"

cat Spiritui sancto, statim
Filio. Et qui

u Filio,

comraunicat Patri et Patris, habet eam contributam pcr Spiritum sanctum. Sed et
charitatcm

habet

tempore respondendi doceri eos a Spiritu sancto quid debeant respondere,in sequentibus ait; « Ego enim dabo vobis os et sapientiam, » etc. 1 17 19. Exquibus ostenditur sapientiam quae discipulis datur a Filio Spiritus sancti esse sapientiam et doctrinam Spiritus sancti, Domini esse doctri:

nam unumque
:

naturae et voluntatis esse consorFilio.

qui particeps est gratiae Jcsu Christi,
tiara

eamdem

gra-

n tium

Spiritus sancti cura
est

Et quia

superius

habet,datam a Patre per Spiritum sanctura. In omnibus enira approbaturearadem operationera esse
Patris, et Filii, et Spiritus

demonstratum

sancti.

Quorura autem
:

una est et subslaniia quia "11 Cor. XIII, ^3. Joan, xiv, 21. '» Joan. iii, 16. " Rom. v, 5. "MI Cor. xiii, 13 «* Philipp. ii, 1. »» »' Galat. v, 22. • ibid, 3. 8« Act. v, 3, 4. 8» Luc. xn, 11, 12. »" Luc xxi, 14, 15. «' Joan.
est operatio,
XII, 10.

116

una

socium esse per naturam Spiri Filius vero et tum Unigenito Dei, et Deo Patri Patcr unum sunt,juxta illud « Ego et Pater unum sumus ®'. » non divisa [al. indivisaj et insepara: :

" Zachar.

''8

«"
I

Isai.

xxxiii.
i,

22
I

Cor.

9.

««

xxxv, Joan, i,
;

4, 7.

x, 30.

(35)

Tholos. ms.
»

«

Qui habet

mandata mca,
<(

et

qui tamen haud recte
ij-ojTta.

mox

habet

dtvojcia

pro

dvo-

servat,

etc.

(36) Vatic. hic

atque infra constanter
» legit.

commu«

(38) (39)

nionera

»

pro

«

communicationcm

Mox

quid

Vctus editio « cx dimidio, » concinnius. Addit Vatic. cuin vetcri edit., « id est, ser.

igitur quicunque, » elc. (37) Antea erat « ejusdem, »

monem
diss«ntiente Vatic.

127
bilis,

S.

EUSEBII HIERONYMI.

428

alio

secundum naturam, ostensa est Trinitas. In quoquc Evangelio dicitur « Non enim voseslis
:

A

qui loquimini, scd-Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis'*^
»

Si ergoSpiritus Patris in aposlolis

loquitur, docens eos
qurc doccntur a

quae debeant

respondere, et

Spirilu
prajler

sapientia est,

quam non

Filium intelligere, liquido apparet ejusdein naturas Spiritum essc cum Filio, et et oum Patre, cujus Spiritus est, Porro Patcr

possumus aliam

neque per cujusdam alterius nominalur. Siquidcm multi sapicntes dicuntur, non ex sua natura, sed ex communicatione sapientiaj. Deus vero non alterius sapientia; participatione neque aliunde sapieos effectus, dictus est solus sapicns, et generans sapientiam, et alios faalio

ab

sapontiam,

sapientiai parLicipationem, sapiens

ciens sapicntcs.
ster Jesus

Quae

sapienlia

Dominus

est

no-

Christus
Spiritus

qui dicitur Dei virtus, et Dei

Filius

unum

sunt. Igitur Trinitas substantiae uni-

tate sociatur.

20.

Per aliud quoque Scripturarum oxemplum,
virtus ostendi-

Trinitatis unitas et natura (40), ct
tur. Filius et
tris

quoque sanctus dicitur saSiquidem et in veteribus libris refertur, repletum esse Jesum Nave a Domino spirilu sapientiae. Sicut ergo solus sapiens Deus, non acsapientia
^*'.

pientia (42).

manus,

et

dextera, et

brachium Pa-

cipiens aliunde sapientiam.sed sapientes faciens et
:

docuimus, ex his vocagenerans sapientiam solus est sapiens, extra ombulis, unius naturaj indiffcrentia dcmonstratur [al. „ nes qui per nuncupationem ejus sapientes dicun*-^ .• T-r« .__i.*i n.:._!j. iiri__i __.'___•. i* i-qSpiritus san demonstrari]. tur:« Multitudo quippesapientiumsalusmundi*' » indifferentiam et, « Qui semetipsos cognoscunt, hi sunt sapienctus, digitus Dei,secundum conjunctionem naturae » etrursum « Cum fueriscum sapientibus, tes ^^ Patris et Filii nominatur. Siquidem in uno de sapiens eris ^^ » sic et Spiritus sanctus non acciEvangeliis adversus eos qui signis Domini detrahepicns aliunde sapientiam, dictus est spiritus sabant, dicentes « In Beelzebub principe deemoniodicitur. Sicut crebro
1
j

Ti)T

i

;

;

:

:

:

da^monia ^^, » sciscitans Salvator ait « Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Si autem ego in digito Dei ejicio daeejicit
:

rum

monia ergo supervenit in vos regnum Dei ^'\ » Hunc eumdem locum, alius evangelista descri» Si autem cgo in bens, loquentem intulit Filium
:
:

hoc enim ipsum quod subsistit, spiritus et natura ejus, nihil est aliud nisi Spiritus veritatis et Spiritus Dei, de quibus jam abundanter in Sectarum volumine disputavimus. Unde ne eadem superflue replecemus, contenti sipientiae
;

sapientice est

:

mus

disputatione praeterita.

Ex quibus ostcnditur digitum Dei esse Spiritum sanctum. Si ergo conjunctus est digitus manui, et manus ei cujus
Spiritu Dei ejicio da^monia "^
»

22. (44)

Quia igitur Spiritus sapientiae
est, ipse

et veritatis

inseparabiliter cuin Filio
tia subsislit et veritas. Si
tiae

quoque sapien-

manus

est

;

et digitus sine

dubio ad ejus substandejectus ct obli-

et veritatis, in id

enim capax esset sapienaliquando descenderet 129 ut
est sa.
et verifilius

tiam refertur, cujus digitus est. 21. Verum cave ne ad humilia
tus sermonis, de
in

C desineret habere quod aliunde susceperat,id
pientiam
el

veritatem. Et

sapientia

quo nunc disputatur, depingas animo tuo corporalium artuum diversitates et
;

tas ipse subsistens,

non separatur a Patre, qui

so-

lus sapiens et veritas, Sciipturarum dicatur.

vocibus prae-

incipias
cajtcra

tibi

magnitudines,
vel

et

inaiqualitates,

et

Eumdem
quod

corporum majora

minora membra con-

tiaiSpirilus sancti

circulum unitatis atque substan[/e(/. Spiritum sanctum], secunspiritus,viFilio (45), et

flngere; dicens digitum a

cujus est 1

manu, et manum ab eo manus,multis inasqualitatibus discrepare, quia de incorporalibus nunc Scriptura loquitur, unitatem tantum volens, non etiam mcnsuram substantife demonstrare sicut enim manus non dividitur a corpore, per quam cuncLa perficit

dum

id

sapientiae et veritatis est

28

demus habere cum

rursun\ Filium a

:

et operatur,

etin eo

est,

cujus est

manus
est

:

sic et

digitus

non separatur a manu, cujus
et
digiti et

digitus.

Itaque rejice inaequalitates

Deo
lis

cogitas, et intellige
:

mensuras, manus,

cum

de
[)

et totius

substanliai unitatem

quo

digito

lex (41) in tabu-

Cum autem Filius imago sit Dei invisibilis, et forma srbstantias ejus, quicunquc ad hanc imaginem. vel formara imaginantur, atque formantur,adducuntur in similitudinem Dei juxta vires tamen humani profectus, istiusmodi formam et imaginem consequentes.Similiter et Spiritus sanctus cum sit signaculum Dei, hi qui formam et imaginem Dei capiunt,signati per eum, in eo ducunturad signaculum Christi sapienPatris non discrepare substantia.
:

lapeidcis scripta est. Per aliam
fidei nostrae

quoque Scriptu:

tiae

et scientiae.insuper lide pleni. «

Nam

divisiones

ram,
est.
32

probationem monstrare perfacile Solus sapiens dictus cst Deus non accipicns
^*
I

operationum sunt, idem autem ipse Spiritus qui operatur omnia in omnibus (46). « Operantcergo
' ^''

Malth. X, 20. «3 Luc. xi, 15. 26. »« Sap. XV, 3. s» Prov. xiii, 20.
'

ibid.

19,

20.

Mallh.

xu,

28

»"

I

Cor.

1.25.

^"

Sa >ap.

VI,

Cor.
<>

xii, G.

(40)

Vetus

edit.

cum

Tholos. ms.,

una

et

na-

tura, » etc.
(41)

Eadem cum
Ms. Tholos.,

tem quo
(42)
(

Vat., « totius digito et lex, » etc.
«

corporis

unita»

que interpretis mentem. \'id. prjefi.xam huic oper' Admonilionem. (45) Olim erat, « videmus habere, habemus eum Filio. » Quod Uarthius,expuncta priinum voce Spi-

Spiritus dicitur sapientia.

'(3-44) Ilinc

secundum librum auspicanlurhucusaucloris, at-

que

editi

contra ms. lidem ipsiusque

emendandum. « vidimus eum habere hactenus cum Filio. » (40) Plenius in Vatic. ms. ac veteri editione, « Divisiones quippe donationum sunt, idem autem
ritus, ita contcndit

129

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANGTO.

m
:

tipiicat

Patre multiplicem charismatum plenitudincm,mul- A. eam Filius subsistentcm per Spiritum san« Alii

ctum.

pientiae.

Alii

enim pcr Spiritum datur scrmo savero scienliae, secundum eumdem
» et coetera

24. Non arbitror quemquam tam vecordem atque insanum futurum, ut perfectum baplisma putetid quod dalur in nominc Patris ct Filii, sine assumptione Spiritus sancli aut rursus in nomine Patris
;

spiritum. Alii fides in eodem, spiritu',
qua; ab Apostolo

et Spiritus sancti, Filii

vocabulo pra;termisso
Spiritus sancti,

aut

ditur

:

<(

enumerata sunt dona, quibus adHa?c autcm omnia operatur unus atque
:

certe in
sito

nominc

Filii ct

non pra-po-

vocabulo Patris. Licet enim quis possit cxsiqui
ita

idem Spiritus
23.

dividens singulis prout vult

'.

»

stcre saxei (ut ita dicam) cordis, ctpcnitus menlis
dialiena},

Unde diccnles operatricem,

et (i7) ut ita

baptizareconetur, ul

unum

de prae-

cam, distributricem naturam

Spiritus sancti,

abducamur ab his qui dicunl operationcm, et subslantiam Dei esse Spiritum sanctum. Et e.\ aliis quoque plurimis locis subsistens natura demonstratur Spiritus sancti
:

non non

ceptis nominibusprffitermittat, vidclicct contrarius
legislator Christi

zabit,imo penitus a pcccatis liberare
rit,

quos a

se

tamcn sine pcrrectione(50) bapti131 non potebaptizatos cxistimavcrit. Ex his col;

ut in

illo

quod apostoli
j.

ligitur,

quam

indivisa
Filii

sit

substantia Trinitatis, et

scribunt
bis*, »

:

«

Visum

est

enim

Spiritui sancto et no-

Patrcm vere

essc

Patrem,
et

ct

Filium verc
et

quia hoc quod dicitur,» visum est,» non opescd

Patris Filium, etSpiritum

sanctum verc Patris
insuper
Htec
sapicnlioe

rationem significat,
et

naturam

:

maxin-.e
:

cum

Dei esse Spiritum
veritatis,
id

(51)
Filii

;

et

Domino similc quid reperiatur, ut « Sicut Domino visuro est, ita factum est ^. » Denique et
de

est, et

Dci.

est salus ergo

credentium,

dispensatio ecclesiasticajdisciplinae

sermones ejus Scepissime lectitantur,
»

ut in
»

illo

:

in hac Trinitate perficitur.

Nam cum

Salvator di-

Jcjunantibus eis

et

ministrantibus,

id est,
:

130
Sepa-

scipulos suos ad pra3dicandum Evangelium miserit
et

discipulis Christi, « dixit Spiritus
rate mihi

sanctus

ad dogmata veritatis docenda Pater
dicatur,

(52)

in

Ec-

Barnabam
''.

et

Saulum,

in

opus ad

quod

clesia constituisse

vocavi cos

»

Quae vox divinitatis et

auotoritatis

index,

non creatam, sed increatam substanliam monslrat. Neque enim Spiritus sanctus in aliud quoddam opus vocavit Barnabam et Paulum, quod non sit Patris et Filii, cum ministeriura, quod eis commisit et tradidit Spiritus, Patris, et Filii sit ministerium. Ad Galatas Paulus loquitur » Qui nime operatus est Pelro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi in gentes (48), et Barna- C bae '. » Pariter enim ad nationes Spiritus sanctl auctoritate directi sunt. Christo qnoque operante in apostolis, Spiritus complelum est ministerium ut
:

cundo prophetas, tertio etiam Apostoli congruente sententia
probati

primo apostolos, semagistros, super hac re
:

«

Et sicut

credcndum Evangelium, sic loquimur non ut hominibus placentes,sed Deo qui probavit corda nostra '° » hos eosdem quos
a Deo ad
:

sumus

:

Christus magistros esse praecepit, et Pater probavit, et

Spiritus sanctus dispensatores et praepositos
constituisse perhibetur [at.
veraciter

in Ecclesia

prohibetur]. Siquidem
lus presbyteros de
clesiis

cum Miletum Paulus
'.

aposto-

diversis locis et plurimis Ec:

congregasset

Attendite, » inquit,

«

vobis

et

ipsi apostoli

confitentur se in Christo loqui, et

id

universo gregi, super quos Spiritus sanctus posuit vos episcopos ad regendam Ecclesiam Domini
acquisivit per

quod

suis oculis viderunt,et ministri facti sunt (49)
est, Christi
;

quam

sanguinem suum ".»
et

Si

enim

sermonis, id

et

dispensatores mystein

quos Christus ad evangelizandum
naliones misit, Spirilus
suit, Patris sententia destinatos

baptizandas

riorumDei. Deni(}ue quasi principatum
tio

sacerdo-

sanctus Ecclesife prfepo;

nuUi dubium est, operationem gente?, baptizantes eos in nomine Patris, ct Filii, et probationem (53) et consequenter eamdem et Spiritus sancti *. » Et sicut Apostolus scribit reTrinitatis esse substantiam. Necnon etillud conctissime: « UnusestDominus,una(ides,unum bantisiderandum, quod in corde et sensu habitare non sma'. " Quis non ex ipsa cogetur veritate suscipere potest creatura, nisi Deus et sermo ejus in Spiindifferentiam sanctae Trinitatis, dum una sit fidcs ritu sancto, sicut ad quosdamloquitur Pater « Inin Patre, et Filio et Spiritu sancto et favacrum n habitabo in eis, et inambulabo '-. » Et ad ipsum detur atque firmetur in nomine Patris, et Filii et quidam dirigit vocem. « Tu autem in sancto habiSpiritus sancti ? tas, laus Israel '^. » Altus quippe in altis habitat
possidentes, et initiatores fldei

a Christo sunt

domonstrati, dicente

Euntes ite.etdocete omnes

unam

Patris, et Filii, etSpiritussancti
,

:

;

»

I

Cor. xii, 8, 0.
19.

•'

ibid.
5.

H.
I

*

Act.
ii,

xv,
4.

28.

xxvni,

'Ephes.iv,

Thess.

" Job I, 21. " Act XX, 28. '2
.

6

Act.

XIII, 2.
VI, 16.
'^

'

II

Cor.

Galat. n, 8. Psal. xxi, 4.

«

Matth.

Spiritus, et divisiones ministeriorum sunt, et ipse Dominus, et divisioncs operationum sunt, et idcm ipsc Dominus quiopcratur omnia in omnibus. » (47) Voculam « ut » supplcvimus e Vatic. (48) Tholos. ms., « opcratus est mihict Barnaboi in gentibus ; » ct mox, « dirccti sunt a Christo, cooperante in apostoiis Spiritu, completumest mi-

nes in schedulis exccptai quas passim infra laudabo, hic habet«sernionisChrisi,)) absque,« idcst » vocuUi; et paulo post « Euntcs dooete, » absque « itc. »

nislcrium.
(49)

»

Pci-peramTholos.,« tantumsincperfectione.» Maudo laudatus i{cgin;c cod., « Vcrot Patris et Filii esse Spiritum. » (52) Nomcn « Patcr, » oxpungit Reginae ms. « sic unau) esoc opcrationcm et (.5!]) Thoios.,
(50)
(51)

RcginscSuecorum ms. num. '»97 prainotatus, cujus nunc dcmum occurrunt mihi variantes lectio-

probationi^m,

» ctc.

:

131

S.

EUSEBII HIERONYMI.

132

un

vsrsas conditor creaturoe. Habitat veroet unige-

A

ritus Dei sit,

quem

exire

de
«

Patre Salvatoris

in

nitus Filius(54)in mente pura, et cordecredentium.

Evangelio verba declarant.
«

Cum

venerit,» inquit,

per fidcm quippe habitare Christum, in

intcriori

hominc,13!8in Spirilu
«

ait

Apostolus,

ita

scribens:

In Spirilu.in interiori

per fidem in cordibus vestris
loquitur
in
'^
:

hominc habilare Christum '*.» rpsequoque de se
Christus
et
;» et

ConsoIater,quem ego mittam vobis,Spiritum veritestimoniumdabitde me ". "Consolatorem autem venientem 133 Spiritatis,qui a Patreegreditur.ipse
dicit, ab operatione ei nomen impoquia non solum consolatur eosquos se dignos repererit, et ab omni tristitia et pertubatione red-

tum sanctum
:

« Vivit

in

me

iterum

:

cQui

nens

meloquiturChristus'^;»

Salvator:«Veniemus,»

inquit ",«ego et Pater, »haud dubium.quin

adeum

dit alienos

:

verum

incredibile

quoddam gaudium

ctmansionem apud eum faciemus. » Porro sic sermo istc contexitur " Si quis diligit me (55),sermonemmeum servabit. Et Pater mcus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansioncmapud eum faciemus*^)iln alioquoque loco, omnis natura rationalium creaturarum, doqui prfficcpta ojus servaverit,
«

tantum, ut possit quis Dco gratias referens, quod tali hospite dignus haet hilaritatcm eis tribuit, in

beatur, dicere

:

«

Dedisti Iffititiam in corde

meo ".»

Sempiterna quippelaititiain eorum corde versatur,

quorum

Spiritus sanctushabitator est. IsteSpiritus

sanctus consolator a Filio mittitur,non

secundum

mus

dicitur Salvatoris.

n angelorum,

aut prophetarum, aut apostolorum mi-

25. Sicut

autem super

domumsuam Dominus Je:

nisterium, sed ut mitti decet a sapientia et veritate

sus, cujus
sti

domus sumus nos (56) itadomusChritemplum Dei est, in quoSpiritusejusdem inhaquippe Corinthiis Paulus
estis, et Spiritus
? » Si

Spiritum Dei,indivisam habentem

cum eadem

bitat Dei. Scribens
«

ait

:

Nescitis quia

templum Dei
*^

Dei

habitat in vobis

autem

in

domo ettemplo,
invenitur et

quo Pater

et Salvatorinhabitat, illico

naturam.Etenim Filiusmissug a Patre non separatur, nec disjungitur ab eo, manenset habens illum in semetispo. Quin Spiritusveritatis supradicto modo missus a Filio de Patre egreditur, non aliunde ad alia transmigrans.Impossibile
sapientia et veritate

Spiritus sanctus,ex hoc indivisa Trinitatis substan-

quippe hoc pariter et blasphemum
loco ad

est. Si

enimde

tiademonstratur.Etpostnon multa ejusdemEpistolae
:

locum egreditur

Spiritus, et ipse Pater in

«

Nescitis,» inquit, « quia corpora vestra tera-

loco invenietur, et Spiritus veritatisjuxtanaturam
certo spatio circumscriptus, alium deserenslocum,ad alium commigrabit (58).Sed quo modo Pater non consistens in loco, ultra omnem corporum est naluram, ita et Spiritus veritatis nequaquara locorum fine clauditur,cum sit incorporaliS: et ut verius dicam, excellens universam rationalem creaturam (59). 26. Quia ergo impossibile est, et irapium, ista qua2diximusdeincorporalibus(60) credere; exire de Patre Spiritum sanctum sic intelligendum, ui se Salvator de Deo exisse testatur,dicens,« Ego de Deo exivi et veni ^^. » Et sicut loca et commutationes locorum ab incorporalibus separamus,sic et prolationes intus dico et foris ab intellectualium natura discernimus, qui istae corporum sunt recipientium factum.et habentium vastitates. Ineffabili itaqueetsolafide(61)noto sermonecredendumest,Salvatorem 134 dictum esse exisse aDeo.et Spiritum
3.
viii,
*'

plum

Spiritus sancti sunt.quem habetis a

Deo

'"?»

corporum

Cum

ergo Spiritus sanctus, similiter ut Pater et

Filius,

mentem

et

interiorem

hominem

inhabitare

doceatur,non dicam ineptum,sed impium est eum dicere creaturam. Disciplinas quippe, virtutesdico
et artes, et his

contrariasperturbationes, et impe-

'

L"

ritias,et afFectusin

animabushabitare possibile

est;

non tamenut substantivas, sed ut accidentes.Creatam vero naturam in sensu habitarc impossibile est Quod si verum est, et Spiritus sanctus absque ulla
ambiguitate subsistens,anira8e esthabitator et cordis nulli dubium est, quin cum Patre et Filiocredi debeatincreatus. Exononibus igitur quffi praecedofts
:

sempiternus sesanctus demonstratus, universam de se ambiguitatem abstulit et suspicionem, ne unus de crcatis substantiis existimetur. Sed et ambigi nequit, quin (57) is Spi-

sermo

disserit, incerruptibilis et

cundum naturam

Patris, et Filii, Spiritus

'^

Ephes.
Gor.

in,

-16,
21

{7.

is

Gal.

ii,

*o

I

VI, 19.

Joan. xv, 26

«^

20. Pgal.
» in

II

Cor
23

xni,

Joan. xiv, 23.

ibid.

*» I

Cor.
»

iii,

-16.

iv, 7.

joan

42.

(54)

Voces

« ct

unigenitus Filius

Reginse ms.

D

rens locum, ad alium commigravit.
:

Nec magis

deientur.

gam

Addunt Vatic. et vetus edit., « et cgo diliillum. » (66) In Ileginaj ms., « donius dicitur Salvatoris Christus <tutem super domum suam, cujus domus sumus nos, » ctc. (57) Suffccimus ex Reginae ms. vcrba, « Sed et ambigi nequit, quin, » utpote perficiendo sensui nccessaria.tametsi in reliquis inss.et vulgatis hucusque libris desidercntur. (")8) Vcriorcin concinnioremque hujusce pcriodi lectionem hanc essc putavimus, quam ex vetcri lotics laudata editione, ct Vatic. ms. exprcssimus. Penes Marlianauim, aliosque passini editorcs erat: « Si enim hic Spiritus veritatis juxta naturas corporum certo spatio circumscriptus est. alium dese(55)
;

« Si enim de loco in recte in Tholos. ms. locum ii.venitur, et Spiritus veritatis juxta naturam corpoream certo spatio circumscriptus, » etc. In illo autem Regina5 priori obliterata lectione isthaec apponitur ad libri oram « Si enimde loco in locum venit Spiritus veritatis juxta legem natura; corporeus certo spatio circumscriptus,» etc.Quam nempe reposuimus Iectionem,codices suis quoquedissidiis
:

probant.
(..0) Vatic. et Tholos., « excellens universam rationabilium creaturarum essentiam. »

bus,

(60) Vitioseerat, » etc.

«

qua?

diximus
;

in

corporali-

(6MRcgina3 lib., " sola? fidei » et mox « a Patre c^redi.ut illud,loquenter Spiritu,qui a Patre egreditur. »

133

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.
A secundum
tus,
tis '**.
»

134
vencrit
ille

veritatis a Patre egredi, loquente Spiritu qui a nie

illud :«

Cum autem

Paracle-

egreditur

**.

Cum enim

dicere posset de Deo,

sive

quem mittam

vobis a Patre, Spiritum verita-

de Doraino, sive de Omnipotente, nihil horum tetised ait, de Patre, non quod Paler a Dco omnigit potente sit aliu3 quia hoc scelus est ctiam cogita:

Quem

alium paraclctum nominavit, non

:

juxta naturffi differcntiam sed operationis diversitatcm. Cum enim Salvator medialoris ct lcgati

re ;sed

secundum proprietatem ct intellectum Paren-

personam habeat,

et

qua

(64)

pontifex

deprecetur

tis (62) egredi ab eo dicitur Spiritus veritatis. Licet enim ex Deo frequenter sc dicat exisse Salvator,pro-

pro peccatis nostris,

salvans in sempiternum eos,

qui pcr ipsum acccsserunt ad
ritus sanclus
cletus,

Deum, quia semper
;

dicam, 1'amiliaritatem, de quajam saBpetractavimus,ex vocabulo magis sibi
prietatem tamen,
et ut ita

vivens inlcrpellat pro eis [ms. nobis] Patrcra

Spi-

sccundura aliam significantiam paratristitia
Fillii

Patris assumil, dicens

:

«

Ego

in Patre, et Pater in

ab eo quod consolatur in
est.

posilos,

me "
et

;

» et alibi

:

«

Ego

et

Pater

unum sumus

"^
:

»

nuncupatus
Siquidcm
legati
in

Verum

noli

ex

et

Spiritus

multa aliahissimilia,quffiin Evangelioobscrvans
Spiritus sanclus inquit

sancti operatione diversa, varias aistimare naturas,

lector inveniet. Iste ergo

qui

de

alioloco reperitur paracletus Spiritus,
in illo
:

Patre

egreditur,

testificabitur,

Dominus,

ad Patrem persona fungi, ut

«

Quid

testimonium siraile ferens ei Patris testimonio, de quo ait « Testimonium dicit demc,
de
'^
:

me

g enim oremus

juxtaid quod oportet, nescimus, sed ipse Spiritus interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Qui

qui misit nie Pater ".
ritu

»

Mittentc autem Filio Spivocavit,

autem scrutatur corda,

scit

quid de-

veritatis,

quem Consolatorem

simul

sideret Spiritus,

quomodo

[al.
'^.

cura]

secundum

Neque enira Pater mittente Filio non mittit, cum eadem voluntate Patris et FiliiSpiritus veniat, Salvatore quoque per prophetam loquente sicut manifestum esse poteritei, qui totura perlegerit locum (0?)). « Et Dorainus misit me, et Spiritum suum » siquidem non solum Filium,
mittit et Pater.
:

Deum

postulat pro sanctis

»

:

quoque consolationem a qua Spiritus sanctus paracletus nuncupatus est, operaturin cordibus eorum qui ea indigent. Scriptum est enim: « Et humiles populi consolatus est ^'\ » Unde et his qui hocbeneficium fuerat consecutus, eum praedi28. Salvator

sed et Spiritum
tur
:

raittit

beus. Sed

et

apostolus loqui-

cans, loquebatur: « Doraine,

secundum multitudi^^
;

«

Quae nunc annuntiata sunt vobis per eos qui
cce-

nera dolorum raeorum in corde meo, consolationes
luae Iffitificaveruntcor

evangelizaverunt vobis, Spiritu sancto raisso de
lis

meum
»

» sive, «

dilexerunt

".

» t-t in

libro qui Sapientia inscribitur,

ab his

aniraara

meam

(65)

:

utroque enim scriptum esse

modo in diversis exeraplaribus invenitur. Sed et qui divina charismata consecuti sunt, vox gratias Pater, Deus omnis consolationis dicitur ^^ conPeo perferens destinatur. « Quae autem in cfflis sunt, quis investigavit ? voluntatem autem tuara C solans eos qui in Iribulatione sunt, utcxipsis angusquis cognovit nisi quod tu dedisti sapientiam, et tiis 136 per patientiara salutera primura, dehinc Spiritum sanctum tuum misisti de excelsis ? Et sic coronara gloriee consequantur. Spiritus igitur con: :

correctajsuntsemitae eorum,quisuperterramerant:
et placita tibi edocti

solator et

sanctus,

et

Spiritus

veritatis

datur

sunt homines

^".

»

Et in prseid

a Patre, utserapcr
tur,

cum

Christi Jiscipulis

commore:

senti
est,

siquidem lectione, non sola sapientia Dei,

unigenitus Filius ejus datur a Patre, sed et Spi-

enira
culi

Ecce cum quibus et ipse Salvator est, dicens vobiscum sumusque ad consummationem sae<(

ritus sanctus raittitur.

^''.

»

Cum autem £emper

apostolis et Spiritus

1
«

35

27. Inipso

quoque Evangelio

dari prfedicatur

sanctus adsit
Pater
et

[al. assistat] et Filius,

sequitur, ut et

a Patre, et raitti Spiritus sanctus. Salvatoredicente:

cum
:

ipsis sit, quia qui recipit Filium, recipit

Et ego rogabo Patrem

meum,
:

et

alium Paracletura
Spiritum

dabit vobis, ut sit
veritatis

vobiscum
«

in ajternum,

Patrem et raansionera Filius cura Patre facit apud eos, qui digni adventu ejus exstiterint. Sed et
ubi Spiritus sanctus fuerit, statim invenitur et Fi-

"
;

»

et

iterum

Paraclctus autem Spi-

ritus sanctus,
ille

quem

mittet Pater in
'*.

nomine meo,
hissermoni-

lius.
sit,

Siquidem cum

in

prophetis Spiritus sanctus
pro-

vos docebit

omnia

»

Nam

et in

faciens eos futura praecinere, etalia qua?

bus, alium paracletum dare dicitur Pater,

nonau- D

phetalis operationis sunt,

tem
»*
I,

aliura ab [mss. absque] eo, qui a Filio mittitur,

sermo Dei ad eos dicitur faclus, utad id quod ad consuetudinem prophetarum
«^ 3»
^^

Joan.
»"

XV,

26.
IX,

12,

Sap.
xxxiii,

XVII,

2»:

" n. 19, «

Joan. xiv, 10. « Joan. x, 30. '• Joan. xiv, 16. ^^ ibid'. 26.
Psal. xciii, 19,
»«

II

Gc.

i,

34.

Joan. xv, 26. *» Joan. Joan. xv, 26 "'' Rom. Matlh. xxviii, 20.

xii,
viii,

49.

"
''*

Petr.

26.

Ps.

(62) et

Idcm cum

veteri cdit., « proprietatem Patris
» etc.

vitio nullus erat

intellectum Parentis,

(63) Istha;c, « sicut manifestum esse poterit ei.qui tolum perlegerit locura, » 1n Ileg. ms. desideran-

Mox cx Vatic. et vetcri cdit. restituo « Spiritum suum » cujus loco ohtinebat in recto contra auctoris mcntcm Spiritus ejus. »
tur.
;
't

hujuscc periodi snsus. corde mco, exhortationcs tua; delectaverunt animam meam. Et aliter, consolationes tuae, » ctc. Giosscma cx criticorum audacia, Lectionis quam Didyraus urget diversitas in vcrbis
(05) Tholos., « in

est, » lactificaverunt, » et « dilpxerunt. » Re autem vera Graeci aliquot libri habent T.YaTf.aav, « dilexe-

(6'i) Erat antea « cx qua, » Reg. ms., « et quasi. » Tholos, « in qua. » Vid. Epist. 64, ad Fabioh, num. 19. Emendo pariter interpunctionem, cujus

runt, »
tinis.

allii e'>fpavav,

«

laetificaverunt, » ul in

La-

m
est (66), «iHaecdicit
«

:

:

S.

EUSEBII HIERONYMl.
A. Patri

136

Dominu3,»etiamillud addatur, Sermo qui factus estad Isaiam, » sive ad reli29.

aufert dominationem, neque Filio deilatem
(10)

siquidem
est
:

eadem ratione qua Pater Dominus
Deus
cst
:

quos.

et Filius

sic et Spiritus

sanctus Do-

Quod autem prophctai Spiritum sanctum ha:

buerint, Dco manifestc loquontc cognoscimus. Ait

enim
ficat

« Quaccunque mandavi in Spiritu meo servis « Et Salvator in Evangelio signimeis prophclis
•'"'.

minus nuncupatur.Si autem Dominus.consequenter et Deus, ut paulo ante jam diximus, cum vocem apostoli Petri ad Ananiam, quipecuniam subtraxerat,

poncremus, quia

ct deitas [a/. divinitas)

super-

justos viros, et eos qui ante

advcntum suum
Intcrrogans

intelligilur in Spiritu sancto.

populo ventura cecinerant
ritus

[Vut. pr.-ccinerantj, Spi-

sancti

aspiratione

complctos.

30.

Verum quoniam
:

inde

quaestionis

ordo de-

quippe Pharisaeos quid eis de Christo videretur, ct audiens quia esset filius David (67),loquitur « Quomodo David in Spiritu vocat eum Dominura » dicens « Dixit Dominua Domino meo Sede a dextris meis? Si ergo David vocat eum in Spiritu sancto Dominum, quomodo Filius ejus est ^^. Et Petrus ad consortes fidei loquitur « Oportebat impleri Scripturam quam prsdixitSpiritus sanctus per osDavid de Juda,etc.''" »et in eodem rursus libro: « Quiper Spiritum, » inquit, « sanctum ore David pueri tui locutus es Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania " ? Isaias quoque cum scrmone Deiimpulsus ad prophetandum fuisset Spiritussanctiimperio (68) prophetasse perhibetur utin fine 137 eorumdem Actuum scribitur. « Bene Spiritus sanctus locutus est per Isaiam prophetam ad patres vestros, » dicens « Vade ad populum istum et dic Aure audietis '', » et reliqua. Hanc igitur prophetiam quam apostolus Paulus afirmat a Spiritu sancto pronuntiatam, ipse liber propheta^ a Domino dictam esse commemorat. « Et audivi, » inquit Isaias, « vocem Domini, dicentem Quem C mittam, et quis ibit ad populom istum? Et dixi inquit, « etdicpopulo Ecce ego, mitte me.Vade, huic Aure audietis *^ » et post aliaipse Dominus « Et convertentur, et sanabo illos ". » Etstaait tim propheta « Quousque, Domine? » cum enim Dominus ad prophetam dixisset, ut ea quse scripta sunt, diccret (69), et propheta jubenti Domino respondisset « Usquequo, Domine " ? » ea quae in propheta a Domino dicta sunt, in Spiritu sanclo commemorata Paulus affirmat. Ex quo liquido
:

:

:

autem venerit paracletus Spiritus sanctus **, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia " » age nunc ex ipso sermone quaramus, si quid in eo possimus invenire
ductus est
«
:

Cum

cum
mat,

his consentire

quK

dicta sunt. Spiritum sanc-

>•

ctum a Patre

in suo mitli

nomine, Salvator

affirsi

:

cum

proprie Salvatoris

nomen

sit

Filius,

quidem
prietas

naturae consortium, et, ut itadicam,

pro-

;

:

personarum, ex ista voce signatur. In qua Filii, missus a Patre Spiritus sanctus, non servus, non alius, nec disjunctus a Filio intelligatur [al. intelligitur]. Et quo modo Fiiius in Paappellatione
I

tris

appellatione venit, dicens
*^
:

:

«

Ego veni

13S in

:

quippe tantummodo est in nomine Patris venire, salva proprietate Filii ad Patrem, et Patris ad Filium sic e contrario, nullus

nominePatris mci

» Filii

:

:

alius venit in

nomine

Patris, sed verbi gratia,

in

:

Domini,

et Dei, et

Omnipotentis. Quod manifestum

advertere

Nam
in

:

et
«

poteris prophetas relegens ex animo. Moyses magnus Dei minister et famulus, nomine ejus, qui est: et in nomine Dei Abraham Isaac, ct Jacob venit, Deo ad eum loquente
et

Sic

:

dices
» et

filiis

Israel
:

:

Qui

est,
:

misit

me

ad

->

vos

:

:

Deus Abraham, Isaac, ct Jacob misit me ad vos ^\ » Servorum quippe justorum quales erant de quibus dixit
rursus
«

Dices eis

:

Mandabo in Spiritu meo servismeis prophetis ^',» nomine Dei facta est missio. Et quia [fort. qui] dignos se cxhibuerunt Deo, in nomine Dei venisse
«

in

:

referuntur

:

rursus proficicntes

in

majus,

et

sub

jamdiximus, unam et voluntunaturam Domini csse, et Spiritus sancti, ct in nuncupatione Spiritus etiam nomen Domini intelligi.Quo modo enim ad Corinthios vocabulum Dei Buper Patrc positum, et Domini super Fiiio, neque
ostenditur, ut sa^pc

tem

et

unius Dci imperio consistentes, in omnipotentis Dei nuncupationc venerunt. Quia vero filii Israel in ^Egypto comniorantes, didicerunt eos, qui non sunt, quasi deos colere, et mundi patres (71) divino honore venerari, consequens fuit, ut MoyS^s sub ejus,« Qui est, » vocabulo ad eos mitteretur, et
a falsis eos liberans
I,

j)

diis,

ad vcram
II,

transduceret

25.

Amos III, 7. " Isa. VI, 8,
Exod.
111,
'i.

Matth.
** ibid.

XXII
10.

/i3-45.

Act.

16.

«

ibid.
i,

11.

«

Joan.

Act. IV, 25: Psal. XV, 26. " Joan. XIV,
*'

1.
*8

«

Act.

XXVIII,
V.

26.

Joan.

43.

^"

ibid. 15.

" Zach.

6.

(66 Vitiose erat
«

antea in
»

aliquot etiam

mss.

tione,
«

quam
»

scquor. Sed

prophetatum

est.

sanctus
»

retineri,pro « imperio

(67) Rectius vetus editio, « quia esset filius David in Spiritu sanclo loqucntis, Dixit Dominus Domino mco Sede a dc.xtris meis, dcnuo inlerrogavit. Si
:

eum,

scilicet,

malim equidem in recto » autem legi » per perlsaiam. Hic ncmpc auctoris est
contextus

sensus, totusquc infcrior probat.
(69)

conjecturam

d etc. Alilcr Thplns., « quia cssct filius Davi(|,(lixit,David cnim loquitur dcDeo Dixit Dominus Domino meo, » etc. (6S) Erat ncc sine solixco « Spiritus sanctus imperio. » Quod ncmo non putet typographi mcndum.et reponat « sancti,» qucmadmodum inantiquiss.edi-

ergo David vocat cum,

Vetus
»

edilio,

(^

qua) scripla sunt, in Spiritu

diccret.

(70) Vitiose erat duobus vcrbis, « sic quidem. » (71) Obtinebat antea « mundi partes, » pro « patres. » Regina' ms. sccunda manu (( mundi prin-

cipcs.

»

137
deitatem, et ad
et Jacob.

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.
Dominum patrum Abraham,
Isaac,

138

A

Domino donata sunt cis ita ut is qui fuerit spiritum rcvelationis et sapienli;c consccutus, suffi:

31.

veniunt, per hoc
viunt, indicant

Quo modo ergo servi qui in nomine Dumini ipsum quod subjecti sunt, ct ser-

ciens

sit veritatis

seJ Dei arte subnixus

dogmala pra;dicare non humana, sicut et unum ex his Apo:
:

Dominum, proprietatem
:

ejus refe-

quippe sunt Domini sic et Filius qui venit in nomine Patris, proprietatem Patris porlat et nomen, et per hecc unigenitus Dei Fiiius approrentes
:

servi

tolum possumus audire.dicentem « Et pra^dicatio mca et sermo mcus non in persuasibiliijus humana»
sapientise verbis
tutis Dei (74)
"^.
:

sed in ostcnsionc Spiritus et vir-

»

y^qualem vero Spiritui virtutem

batur
in

[al.

appellatur). Quia ergo Spiritus
Kilii

sanctus

nonpos?umusaliampr£EterChristumDominuml40
nostrum interprolari.Ipseenimdiscipulis ait: « Accipietis enim virtutcmSpiritussancti venicntem [Vat.
vcnientis] super vos
"'

nomine

a Patre mittilur,

prietatem,

secundum quod Deus

habens Filii proest, non tamen

filieitatem,ut Filius ejus sit,ostendit quia (72) uni-

ct
»

adMariam angelus

[al.

junctus ad Filium. Undeet Filii dictus est Spiritus, per adoptionem facicns filios eos, qui se
tate sit

archangelus],

«

Spiritus,

inquil,« sanctussuper•'*.»

veniet in te,et virtus Altissimi obumbrabit tibi

recipere voluisscnt.

«

Quienim,» inquit,«
Filii sui in
°-.

estis

filii

Greatrix igitur virtus Altissimi, Spiritu sancto su-n

Dei,misit Pater Spiritum

corda noslra,

perveniente in Virginem Mariam,Christi corpus fa
bricavit
:

clamantem
docebit

:

Abba, Pater

» Iste

aulem Spiritus
missus a Patre,

quo

ille

usus templo, sine

viri

natus est

sanctus, qui venitin nomine

Filii,

semine.

omnia eo9 qui

in fide Christi perfecti sunt,

omniaautemillaqQ,«spiritualiasuntetintellectualia
et

ut

139

brevitoT universa concludam,

omnia

sacramenta.Docebit vero,non quasidoctoretmagisterdisciplinae,quamaliundeest consecutus: siquidem hoceorumest,qui sapientiam et artes aliquas (72) studio industriaque didicere 8ed quasi ipse [al. ipsa] ars atque doctrina et saveritatis et sapientioB
;

Ex quibus ostenditur esse Spiritum sanctum jam in Dogmatum volumine breviter ostendimus (75). Et in Psalmo ad Dominum dicitur: « Auferes ab eis Spiritum tuum, et deficient, et in terram suam revertentur. Emitte Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terra^ "^. » Nec mirum si Dominici tantum corporis Spiritus san32.

creatorem, ut

ctus conditor sit,cum Patri Filioque sociatus,eadem

pientiaverilatisque Spiritus,indivisibilitcr[a/. invisibili]

potestatecreaveritomniaquae Patercreavit
«

et Filius.

menti insinuat scientiam divinorum.
illo

Nam

et

Pater docet sic discipulos suos, dicente
60 doctus fuerat: Deus, docuisti

qui ab

me

sapientiam. Et
Dei

Emitteenim,» ait, «Spiritumtuum,etcreabuntur.» Porro jam frequenter ostendimus ejusdcm operationis esse Spiritum sanctum, cujus est Pater et

audacter alio conclamante
juvente

:

«

Docuisti me, Deus,a
fiuntdocti.

mea

^'

:

»

atque

ita

omnes

quoque

Filius et sapientia Dei et veritas sic

docet

non arte doceat,sed natura. Unde et eum docentur solum magistrum vocare discipuIi.Has easdem disciplinas quae dantur
participes suos, ut disciplinam

a Patre et Filio in corda credcntium, Spiritus sanctus ministrat his qui animales esse desierint
desistuntl. « Animalis quippe
[al.

homo non

percipit ea

dicuntur
verit

quae spiritus sunt *S» arbitrans esse stultitiam quse qui vero a perturbationibus purga;

eadem operatione unam essesubstaneorum qua^ oixouo-ta sunt, operationem quoque non esse diversam. Ut autem et aliud quoque testimonium quod nospossitadjuvare in fide Spiritus sancti ponamus, in Evangelio ita sermo contexitur « Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis ea portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis,dirigetvos inomnem veritatem. Neque enim loquetur a semetipso sed qucECumque audiet, loquetur et quaj ventura
Filius, et in
;

tiam

et reciproce

:

:

mentem suam,

Spiritus sancti disciplinis, id

sunt annuntiabit vobis. llle me clarificabit [a/.glorificabit] quia de meo accipiet, et annuntiabit
:

est,sermonibus sapientia;,scientiaeque complebitur,
in

vobis.Omnia qua3 habet Paler, measunt. Propterea
dixi

tantum ut is qui ea susceperit dicat « Nobis autem revelavit Deus per Spiritum sanctum ^^. »
:

vobis,
•'°.

quia de

meo

accipiet, et annuntiabit

vobis

»

Deusautem
semetipsum

his qui se ita praeparaverint, Spiritum

sapientiae revelationisquelargitur ad
;

cognocendum

J)

qui accipicntcs Spiritum sapientiae, non aliunde,sed ab ipso Spiritu sancto efficiuotur sapientes, et ab ipso intelligunt Dominum,et quid-

33. Ex his enim sacramentorum verbis edocemur,quod cum multa docuisset discipulos suosJesus.dixerit: « Adhuc habeo plurimadicere vobis,» adhuc multa habeo dicere quia verbum istud, vobis, n non ad novos quoslibet, et penitus Dei
((

quid Dei est voluntatis, et

eumdcm ipsum

Spiri-

gratia vacuos dirigitur (7G)

:

sedad eos

141

qui au-

tam, ipso revelante, cognoscunt, ut sciant quia a
35.

ditores
^4.

verborum
10.
S6

ejus,

necdum
4.

fuerant omnia coni,

" Rom. VIII, <5. " Psal. ciii, 29,
(72) Ila

53

30.

" I Cor. pgai_ Lxx, 17. «^o Joan. xvi, 12-^4.

ii,

«Mbid.

ibid.

"

Act.

8.

Luc.

i.

mss.omnes habent

<>

unice.»

Mox Vatic.cum

« unitate, » editi vero ThoIos.,« per adoptionem

te.Ktu

suam

faciens, » etc.

Idem Vatic, « ctvcritatis Dei, » Grcecoipso renuente. hoc libro nepl Aoy[jLiTwv (75) Rccole quaj de
(74)
col. 1040, not. 21.

(73) Vatic, « et virtutes aliquas.» los., « sed quasi ipse ars, » etc.

Postea Tho-

diximus supra
(76)

Maxima

hic dissensio

exemplarium
n

est.

Ve-

Pathol.

XXUI,

139
secuti.

S.

EUSEBII HIERONYMI.

140

Quaecunque enim suCficere polerant, tra- ^ ex Patre et me est, hoc enim ipsum quod subsistit futurum tempus reliqua distulit quaj et loquitur, a Patre et me illi est. Ego veritatem losiquidem Spiquor, id est, inspiro qua3 loquitur sine disciplina Spiritus sancti scire non potcrant, ritus veritatis est. Diccrc autem et loqui in Triniquia][antc advcntum Dominica; passionis non erat tate, non secundum consuetudinem nostram, qua datus hominibus Spiritus sanclus (77), evangelista ad nos inviccra scrmocinamur et loquimur, accidicente « Non cnim erat cuiquam Spiritus datus, piendum, scd juxta formam incorporalium naturaquia Jesus necdum erat glorificatus '^^» Glorificari rurn, ct maximc Trinitatis, qua^ voluntatem suam dicens Jcsum,mortem gustare pro cunctis. Itaquc inserit in corde credcntium (79), et eorum quieam post resurrectionem apparens discipulis suis, et « Accipite, » inquit, audire sunt digni hoc est, dicere et loqui. insufflans in faciem eorum « Spiritum sanctum » et rursum « Accipietis 3.5. Nos quippe homines quando de aliqua re ad virtutem Spiritus sancti venientis super vos ''^. » alterum loquimur, primum quod volumus, mente Quo veniente in corda credentium, implentur serconcipimus absque sermone (80). Inde in alterius
dens
eis, in
:

;

:

:

:

'^^

;

:

monibus
effecti,

sapientia; et scientioe,

suscipiunt Spiritus sancti disciplinam, quae
instabat] hora in

possit eos deducere in

enim instante
«

sensum volcntes transferre, linguae organum commovemus, et quasi quoddam plectrum chordis denomnem veritatem. Necdum tium collidentcs, vocalem sonum emittimus. Quo g
qua oportebat

et

sic

spirituales

[fort.

modo

igitur nos

linguam,

quam

palato (81) denti-

eos Spiritu sancto rcpieri,tunc quandodixit ad eos,

Adhuc multa habeo
non

vobis dicere,» consequenter

busquc collidimus, et ictum aerem in diversatemperamus eloquia, ut nobis nota communicemus in
alios
:

ea portare modo.» Adhuc enim typo legis, etumbrae, et imaginibus servientes, non poterant veritatem (cujusumbram lex portabat) inspicere, unde nec spiritualia(78) sustinere. « Cum autem, » ait, « venerit ille, » hoc est
addidit, « sed
potestis
« paracletus Spiritus veritatis.diriget

ita et

auditorem necesse

est patulas praebere

aures, et nullo vitio coarctatas, in ea quae dicuntur

arrigere (82), ut possit ita scire quaj proferuntur,

quomodo

novit ea

ille

qui loquitur.Porro Deus sim-

vos in

omnem

plex et incompositae spiritualisque natura;, neque
aures, neque organa, quibus vox emittitur, habet;

veritatem,» sua doctrina, et institutione vos transferens a morte litteras ad spiritum vivificantem, in

sedsolitariaincomprehensibilisquesubstantiannllis

membris parlibusque componitur. Quae quidem de
Filio et

quo solo omnis Scripturec veritas posita

est.

Ipse

de Spiritu sancto similiter accipienda.
:

ergo Spiritus veritatis,ingrediens puram etsimplicem mentem, signabit in vobis scientiam veritatis,
et

quando ergo legimus in Scripturis « Di» et alibi « Dixit Deus, Dominus Domino meo omnem veritatem. C Fiat lux ", » et si qua his similia,digne (a/,digna) Deo accipere debemus. Neque enim ignorantcFilio 34. Ad Deum quoque Patrem quidam allegans » (qui sapientia et veritasest) Pater suam nuntiat vo« Dirige me in veritate tua preces, loquitur
36. Si

semper nova veteribus adjungens,

diriget vos in

xit

'"''^

;

;

''''%

:

hoc
«

est,

in Unigenito tuo, propria voce testantc

:

Ego sum

veritas

^^.

»

Quam

perfectioncm tribuit

Deus mittens Spiritum veritatis, qui credentes in totam dirigat veritatem. Dehinc in consequentibus de Spirituveritatis,qui a Patrc mittatur,et sitParacletus, Salvator (qui et

cum ornne quod Ioquilur,sapiens verusquc subsistens, in sapientia habeat et in substantia (83). Loqui ergo Patrem,14S et audire Filium,
luntatem,
vel e contrario.Filio loquente, audire

Patrem,ejus-

dem
tio

naturo! inPatrectFilioconsensusquesignifica-

veritas)
:

ait

:

14^

«

Non

cst.Spiritus

quoque sanctus,qui

est spiritus veri-

hoc est,non sine me, et sine meo ct Patris arbitrio, quia inseparabilis a mea et Patris est voluntate, quia non ex se est,sed

enim loquetur asemetipso

«

tatis,

spiritusque sapientiae, non potest Filio lo-

quentc audire quae nescit,
•^^

cum hoc ipsum
xiv, 6.
«^

sit

quod

profertur a Filio, id est, procedens a Yeritate,conPsal. xxiv, 5.
"^^

"Joan, vn, 39.
67

62

joan.

xx,

22,

«^

^ct,

i,8,

Joan.

Psal. cix, 2.

Gen.
;

j,

3.

tus edilio, « et penitus Dei sapientiam nescientes » Vatic.« Dei sapientiam ncscicntes dirigitur » Reg., « Dei sapientia ignaros,» etc. Tholos., M et plenos Dei sapientia dirigitur sicut fuerunt justi et prophetae, scd ad eos, qui verborum ejus auditores necdum fucrant,» etc.Tum denuoVatic., « necdum fuerantomnia consccuti,qucC postea pro nomine ejus sulfcrrc poterant, sed aliqua cx parte tradens cis illa, qute majora erant in posterum difdirigit
;

D

Jcsus

Nondum erat Spiritusdatus,quia nondum fuerat glorificatus.» Quid est Jesum nondum honorificatum ? « Glorificari dicens,>'etc.
(77) Tholos., «

(78) Erat « ne spiritualia. » Vetus edit., « nec dcniquc. » Vat., « nequc. » (79) Legorat olim Gratianus, « ingcrit in corda credcntium, et corum cordibus inserit, qui eam, » etc. Mox Tholos., « diccre, scire, et intelligere, et

loqui. »
(80) Velus edit., « mcnte concipimus,et qui non valemus absque sermonc inalterum sensum transfcrrc, lingujo ovganiim comniovemus. » ExindeRegino" libcV, « et^dcntes quasi quoddam plectrum

ferens,

coinmcndans

et illa.qucT in

futurum tcmpus

ideo distulit, ut rcliquu disciplina Spiritus sancti sui, quffi... non potcrant si primitus in nostro capite magisterium et forma crucis periret. Qua^cunque enim sulferre poterant, » otc. Ividcni fermc

Tholosanus pr£eponit,tantumquorcctiuslcgit,«nisi primitus in nostro capitc magistcrium ct fornia
crucis prscirct » quia ajite adventum Dominicaj passionis, » etc, ex quibus boni aliquid lcctor exiundat.
;

cordis collidentcs, » etc. (sn Editi pIoriquc,« linguam quam palato,» etc: omendamus a scriplis. (82) .\ssentior Barthio, qui « arrigere » scripsit, pro « crigcrc, » quod hactcnus obtinuerat. (83) Olim erat, « et in veritatc substantiam. »

141

TRANSLATIO LIBlU DIDYMI
Deus de Deo, Denique nequis illum

DK,

SPIRITU SANHTO.
ci

142

solator raanans de consolatore (84),

A

qnoddalur

aFilio.Propterea aulein ista dicuntur,
esse

Spiritus veritatis procedens.

ut canideni in Trinitate crcdaraiis

naluriim

a Patris et Filii voluntate et societate discerneret,

Siiiritus sancti, quaj cstPatris et Filii.
38.

scriptum est
Salvator ait
X

:

«

Non enim

a semetipso loquetur,sed

Quia ergo [o/.enim] omnis humana vox nihil

sicut audiet loquetur. » Cui etiam simile de seipso
:

»

Sicut audio, et judico

^^*
;

» et alibi

Non

potest Filiusa se (85) lacere
viderit

quod

Patri Filius,

quidquam, nisi Patrem facienlem '''.» Sienimunus est non juxta Sabellii dictum Putrem et

quam corpora, et Trinitas, de qua nunc nobis scrmo esf .omncs matcriales substantias superat, idcirco nullum verbum potest ei
potest aliud judicarc

proprie coaptari, et ejus

significare

substantiam,
id
est,

sed orane

quod loquiraur,

xaxaypTioTixwi;,

Filium confundentis, sed Juxta indiscretionem es3enticTe,sive substantii-e^nonpotestquidquaraabsquc
Patre facere, quia separalorum diversa sunt opera

abusive

cum

ctde incorporalibus cunctis,et maxime deTrinitaloloquimur. Glorilicat ilaque Filiura
est,

Spiritus sanctus,ostendens illumetinapcrtum pro-

operantem Patrera,et ipseoperatur.non et post illura operans. Aliaquippe ?atris,alia Filii opera esse inciperent,si non lequa« Quoe enim ille iter fierent. Scriptura est autem acit, » haud dubium quin Pater, « htec eadem Fised videns

ferens his qui

mundo

cordc

eum

intelligere et vi-

secundo gradu,

dere sunt digni, et splendorem substantiae, et imagineminvisibilis Dei scire.Rursum imagoipsaosten-

:

ius similiter facit
;t

Filio,

operante Patre (86) non juxta ordinem, primi et secundi, sed
si

'•*.»

Quod

uxta idem tempus operandi eaderaetindissimilia,
•ubsistunt universa quae fiunt, et Filius nonpotest
i

dens se purismentibus,glorilicat Patrem,insinuans nescientibus, ipse enim ait « Qui videt me, videt et Patrem '*.» Paterquoque revelans Filium his qui ad calcem scientiae pervenire meruerunt, glorificat Unigenitum suum, ostendens ejus magni-

eum

:

seraelipso quidquamfacere, qui a Patre
sic

non po-

est separari,

et

Spiritus sanctus

nequaquam
sed juxta
lo

ieparatus a Filio,propter voluntatis natunncquc con
lortium,

non seraelipso crcditur
et

loqui,

iicentiam atquevirtutem.Sed etipse Filius tribuens Spiritum sanctum his qui se dignos ejus munere pracparaverunt, et pandens sublimitatcm [al. proprietatemj glorificationis, et magnitudinisejus virtutem, glorificat illum (87). Deinde interpretatio-l

erbum

veritatem Dei loquitur universaquaj

[uitur.Hanc opinionera sequentiaDorainiverbacon-

irmant, dicentis

:

« Ille

me
;

cl&rificabit » [^a/.glorifi-

abitj, id est, Paracletus

«

qui de raeo accipiet.

»

de meo acciOmnia quae habetPater, mea sunt,- propterea dixi, de meo accipiet et annuntiabit vobis '-, » quodammodo loqucns, Licet a
inferens
(88) dixisset,

nem

cummodo
:

piet,

protinus subjecit

«

lursura hic, accipere
urai

[al. accipiet"],

ut divinae na-

Patre procedat Spirilus veritatis, et det

illi

Deus

Spiritum sanctum petentibus se, tamen quia om37. Quomodo ergo Filius dans, non privatur his C nia (89) qua^ habet Pater,mea sunt,et ipseSpiritus a/. enim" qu£e tribuit, neque cum darano suo imPatrismeusest,i45etde meoaccipiet.Cave autem )ertit aliis, sic et Spiritus non accipit quod ante cum ista dicuntur ne grave labaris intellisrentiae in lon habuit. Si enim quod prius non habebat acccvitium (9^j,et putcs rem aliquamesse,et possessio)it, translato in alium munere, vacuus largitor nem, quae a Patre habeatur ac Filio. Verum quae ffectus est,cessans habsre 144 quod tribuit.Quohabet Pater juxta substantiam, id est,aeternitatem, nodo igitur supra de naluris incorporalibus disimmutabilitatem,incorruptioncm,immutabilem(9j)
)utantes intellexiraus, sic et
:tura a Filio

conveniat intelligendura.

accipere, id
[cd.

ognoscendura

nunc Spiritum sanquod suae naturae fuerat intelligendura] est, et non dan-

bonitatem de se et in se subsistentem, haec eadem habet et Filius. Et,ut plus inferam,quidquid Filius
ipse subsistit, et quaecunque sunt
et
Filii,

haic

eadem

3m et accipientem, sed unam significare suLstanam. Siquidera et Filius eadem a Patre accipere icitur.quibus ipse subsistit.Neque enim quid aliud
3t

J

Patcr habet. Procul hinc

absint

dialecticorum

Filius,

exceptis

hisquae

ei

dantur a

Patre,

eque
«»

alia substantia est Spiritus sancti praitcr id
v, 30,
«»

sophismala a veritatc pellantur, quae occasionem impietatiscx pia pra^dicationc capientia dicunt Ergo et Pater est Filius, et Filius Pater. Si cnim dixisset, omnia quaecunque habet Deus,
tendiculae, et
:

Joan.

ibid.

19.

ibid.

''

Joan. xiv,

9,

"^

joan xiv,

15.

(84) Penes Gratianum est « procedens Deus de eo, Spiritus veritatis proccdens a vcritato, conso-

D

nis, glorificat, »
(88)

Emendo

ex Barthii conjectura,
«

cum
»

perpe-

tor

manans,

d
<<

etc.

:

rectius.

ram

esset

a se » ex Viitic. suflecimus, con(85) Voculas ;ntiente etiam Graeco textu io' koL-^zryj. Deinde tus editio « Si enira unum est Pater et Filius non i.Kta Sabellii dictum » codiccs Vatic. et Regin.
:

(89)
otc.

quomodo. » Ut scnsus constct, vocnlam «
«

uno verbo

illi

cxpunget

tum Uegin.cod.
(90)

petentibus, aeque tamen omnia,»
in volori odit. crat
)>
<(

:

Malim quod

ne prava
concinit

Sabellii vitium.

»

intcUigentia labaris in vilium,

cui

fere

(86) Rcgin. ms., « •ctius, et paulo pnst

Quomodo operante

Patre, »

Rcgin. ms.
« immulabilcm » abundat hic loci,nec Reginfe nis. invoiiitur. Deinde vcrba, « Et, ut plusinforam,quidc|uid Filiusipso pubsistit,»exmss.

consenticnte ctiam Vatic,

cadem
(87)
L.

(91) lllud

et similiu subsistunt. »

in

eis)

lidem mss. cum veteri edil., « pandens ejus sublimitatem glorificationis et magnitudi-

omnium consensu

ac (idc rcstiluo.

m
secuti.

S.

EUSEBII HIERONYMl.
ex Patro et

140
est,

Quaecunque enim sufficere poterant, tra- ^ futurum tempus reliqua rJistulit quse sine disciplina Spiritus sancti scire non potcrant, quia^ante adventum Dominica; passionis non erat datus hominibus Spiritus sanclus (77), evangelista dicente « Non cnim crat cuiquam Spiritus datus,
dens
eis, in
:

me

hoc enim ipsum quod subsistit
illi

ct loquitur, a

Patre et rne

est.

quor, id est, inspiro qua3 loquitur
ritus veritatis est. Diccre

Ego veritatem losiquidem Spi;

:

quia Jesus necdum cral glorificatus ^^» Glorificari dicens Jesum,mortem gustaro pro cunctis. Itaquc
post resurrectionem apparens discipulis suis, et
insufflans in faciem
«

eorum
*'^
;

:

«

Accipite,
:

»

inquit,

autem et loqui in Trinitate, non secundum consuetudinem nostram, qua ad nos inviccm scrmocinamur et loquimur, accipiendum, sod juxta formam incorporalium naturarum, et maximc Trinitatis, qua; voluntatem suam inserit in corde credentium (79), et eorum quieam audire sunt digni hoc est, dicere et loqui.
:

Spiritum sanctum

» ct

rursum

«

Accipietis
"^.

virlutem Spiritus sancti venientis super vos

»

Quo veniente in corda credentium, implcntur sermonibus sapientise et scientioe, et sic spirituales
effecti,

35. Nos quippe homines quando de aliqua re ad alterum loquimur, primum quod volumus, mente concipimus absque sermone (80). Inde in alterius

suscipiunt Spiritus sancti disciplinam, quai
instabat] hora in

possit eos deducere in

enim instante
«

sensum volentes transferre, linguae organum commovcmus, et quasi quoddam plectrum chordis denomnem vcritatem. Necdum g tium coUidentes, vocalem sonum emittimus. Quo
qua oportebat

[fort.

modo

igitur nos

linguam,

quam

palato (81) denti-

eos Spiritu sancto rcpieri,tunc quandodixit ad eos,

Adhuc multa habeo
non

vobis dicere,» consequenter

busque collidimus, et ictum aerem in diversatemperamus eloquia, ut nobis nota communicemus in
alios
:

ea portare modo.» Adhuc enim typo legis, etumbras, etimaginibus servientes, non poterant veritatem (cujus umbram lex portabat) inspicere, unde nec spiritualia(78) sustinere. « Cum autem, » ait, « venerit ille, » hoc est
addidit, « sed
potestis
« paracletus Spiritus veritatis,diriget

ita et

auditorem necesse

est patulas praebere

aures, et nullo vitio coarctatas, in ea quae dicuntur

arrigere (82), ut possit ita scire qua; proferuntur,

quomodo

novit ea

ille

qui loquitur.Porro Deus sim-

vos in

omnem

plex et incompositffi spiritualisque naturcB, neque
aures, neque organa, quibus vox emittitur, habet;

veritatem,» sua doctrina, et institutione vos transferens a morte litterae ad spiritum vivificantem, in

sedsolitariaincomprehensibilisquesubstantianullis

membris parlibusque componitur. Quae quidem de
Filio et

quo solo omnis Scripturaj

veritas posita

est.

Ipse

de Spiritu sancto similiter accipienda.
:

ergo Spiritus veritatis,ingrediens puram etsimplicem mentem, signabit in vobis scientiam veritatis,
et

quando ergo legimus in Scripturis « DiDominus Domino meo '^ » et alibi « Dixit Deus, omnem veritatem. C Fiat lux "', » et si qua his similia,digne (a/,digna) Deo accipere debemus. Neque enim ignoranteFilio 34. Ad Deum quoque Patrem quidam allegans » (qui sapientia et veritasest) Pater suam nuntiatvo« Dirige me in veritate tua preces, loquitur
36. Si

semper nova veteribus adjungens,

diriget vos in

xit

;

;

:

*^*,

hoc
«

est, in

Unigenito tuo, propria voce testantc

:

Ego sum veritas '^\ » Quam perfectioncm tribuit Deus mittens Spiritum veritatis, qui credentes in
totam dirigat veritatem. Dehinc in consequentibus de Spirituveritatis,qui a Patre mittatur,et sitParacletus, Salvator (qui et

cum omne quod loquitur,sapiens verusque subsistens, in sapientia habeat et in substantia (83). Loqui ergo Patrem,143 et audire Filium,
luntatem,
vel e contrario,Filio loquente, audire

Patrem,ejus-

dem
tatis,

natura; inPatreetFilioconsensusquesignifica-

veritas)
:

ait

:

14?

«

Non

tio est.Spiritus

quoque sanctus.qui

est spirilus veri-

hoc est,non sine me, et sine meo et Patris arbitrio, quia inseparabilis a mea et Patris est voluntate, quia non ex se est,sed

enim loquetur asemetipso

«

spiritusque sapientiae, non potest Filio lo-

quente audire qua) nescit,
'^'

cum hoc ipsum
xiv, 6.
^^

sit

quod

profertur a Filio, id est, procedens a veritate,conPsal. XXIV, 5.
"^^

«>Joan,
6-'

VII,

39.

62

joan.

xx,

22,

«^

Act,

i,8.

Joan.

Psal. cix, 2.

Gen.
;

I,

3.

tus edilio, « et penitus Dei sapientiam nescientes » Vatic.« Dei sapicntiam nescicntes dirigitur » Reg., « Dei sapientia ignaros,» etc. Tholos., « et plcnos Dei sapientia dirigitur sicut fuerunt justi et prophetae, scd ad eos, qui verborum ejus auditores necdum fuerant,» etc.Tum denuoValic, necdum fuerantomniaconsccutijquffi postca pro nomine ejus suffcrre poterant, scd aliqua ex parte tradens eis illa, qua) majora crant in posterum differens, coinmendans et iila,qu« in fulurum tempus ideo distulit, ut rcliqua disciplina Spiritus sancti sui, quffi... non poterant si primilus in noslro capite magisterium ct forma crucis perirct. Qutecunque enim suiferre potcranl, » otc. l*]adcm fcrmc
dirigit
; ((

D

Jesus

Nondum erat Spiritusdatus,quia nondum fuerat glorificatus.» Quid est Jesum nondum honorificatum ? « Glorificari dicens,»etc.
(77) Tholos.,
((
((

ne spiritualia. " Vetus cdit., « nec (78) Erat denique. » Vat., « nequc. » (79) Legorat olim Gratianus, « ingerit in corda credcnlium, et eorum cordibus inserit, qui eam, » ctc. Mox Tholos., « dicere, scire, et intelligerc, et
loqui. »
(80) Velus edit., « monte concipimus.et qui non valemus absque sermonc in alterum sensum transfcrrc, lingu;o orgnnum oommovemus. " ExindeRegina? libor, « et dcntes quasi quoddam plcctrum

Tholosanus pra^ponit.tanlumquercctius legit,« nisi primitus in nostro capite magisterium ct forma
crucis pra^irct » quia ajite adventum Dominicaj passionis, » etc, ex quibus boni aliquid lector exiundat.
;

cordis collidcntcs, » etc. \S|1 Editi plori(iuo,>< linguam

quam

palato,» etc:

a scriplis. (82) Assentior lUirthio, qui (( arrigere » scripsit, pro (( erigorc, » quod hactcnus obtinuerat. et in veritate substantiam. » (83) Olim erat,
((

omondamus

141
solator

TRANSLATIO
manans de consolatore
Filii
:

LliilU DlbV.Mi

DK SPIRITU SANHTO.
ci

142

(84),

Deus de Deo,

A

quoddatur
ut

aFilio.Propterea aulem istadicuntur,

Spiritus veritalis procedens. Denique nequis illum

camdem
3S.

in Trinitate

credamus essc naluram
Filii.

a Patris et

voluntate et societate discerneret,

Spiritus sancti, quaj est Patris et

scriptum est
Salvator
« ait

«

Non enim

a semetipso loquetur,sed

Quia ergo

[rt/.enim]

omnis humana vox
corpora,
et

nihil

sicut audiet loquetur. » Cui etiam simile de seipso
:

potest aliud judicarc

quam

Trinilas,

«

Sicut audio, et judico

^*
;

» et alibi

de qua nunc nobis scrmoest.omncs materiales substantias superat, idcirco

Non

potest Filiusa se (85) facere

quod

viderit

Patri Filius,

quidquam, nisi Patrem facienlem '''.» Sienimunus est non juxta Sabellii dictum Putrem et

nullum verbum potest
significare
xaTa/pT.Tr-.xw;,

ei

proprie coaptari, et ejus

substantiam,
id
est,

sed

omne quod loquimur,
cst,

Filium confundentis, sed juxta indiscretionem essentice,sive substantiac,non potcst

abusive

quidquam absque

cum

etde incorporalibus cunctis,et maxime deTrinitate loquimur. Glorificat ilaque Filium

Patre facere, quia separatorum diversa sunt opera
sed videns operantem Patrem,et ipseoperatui-,non secundo gradu, et post illura operans. Alia quippe Patris.alia Filii opera esse inciperent.si non lequii« Quoe enim ille liter fierent. Scriptum est autem facit, » haud dubium quin Pater, « haec eadem Fi:

Spiritus sanctus,ostendens illum et in apertum proferens his qui

mundo

corde

eum

intelligere et vi-

dere sunt digni, et splendorem substantiae, et imagincminvisibilis Dei scire.Rursum imagoipsaosten-

operante Patre (86) etFilio, non juxta ordinem, primi et secundi, scd
lius similiter facit
•'>.»

Quod

si

dens se puris mentibus,glorificat Patrem,insinuans nescientibus, ipse enim ait « Qui videt me, videt ol Patrem ''.» Paterquoque revelans Filium his qui ad calcem scientiae pervenire meruerunt,

eum

:

juxta idem tempus operandi eademetindissimilia, subsistunt universa quae fiunt, et Filius nonpotcst
a semetipso

glorificat

Unigenitum suum, ostendens ejus magni-

licentiam atquevirtutem.Sed etipse Filius tribuens

quidquamfacere, qui a Patre non posic

Spiritum sanctum his qui se dignos ejus munere
pra3paraverunt, et pandens sublimitatcm
[al.

test separari,

et

Spiritus sanctus

nequaquam

pro-

separatus a Filio,propter volunlatisnatur.-equeconsortium, non semetipso creditur loqui, sed juxta

prietateml glorificationis, et magnitudinisejus vir-

lutem, glorificat illum

(87).

verbum

ct

veritatem Dei loquitur universaquae

lo-

nem
piet,

inferens

cummodo
:

(88) dixisset,
«

quitur.Hanc opinionem sequentiaDominiverba confirmait, dicentis
cabit
,
:

protinus subjccit
'-,

« Ille

me
;

clarificabit » [al.gloriri-

mea

sunt,- propterea dixi,
»

Deinde interpretatio-"/ de meo acciOmnia quae habetPater, de meo accipiet et anloquens, Licet a
illi Deus tamen quia om-

id est,

Paracletus

«

qui de

meo

accipiet. »

nuntiabit vobis

quodammodo
se,

Rursum
tura;

hic, accipere [al. accipiet], ut divinae

na-

Patre procedat Spiritus veritatis, et det

conveniat iiitelligendum.

Spiritum sanctum petentibus

37.
[al.

Quomodo

enim^ quae tribuit, neque

ergo Filius dans, non privatur his C nia (89) qua3 habet Pater,mea sunt,et ipseSpiritus cum damno suo imPatrismeusest,445etde meoaccipiet.Cave autem

et Spiritus non accipit quod ante non habuit. Si enim quod prius non habebat acccpit, translato in alium munere, vacuus largitor effectus est,cessans habere 144 quod tribuit.Quomodo igitur supra de naluris incorporalibus disputantes intelleximus, sic et nunc Spiritum sanpertit aliis, sic

cum
nem,

ista

dicuntur ne erave labaris intellieentiae in

vitium (9^),et putes rem aliquamesse,et possessioquae a Patre habeatur ac Filio. Verum quaj habet Pater juxta substantiam, id est,a3ternitatem,

immutabilitatem,incorruptionem,immutabilem(9l) bonitatem de se et in se subsistentem, haec eadem
habet
et

ctum a Filio accipere, id quod suae naturae fuerat cognoscendum [al. intelligendum] est, et non dantem
et

et Filius. Et,ut plus

inferam,quidquid Filius
Filii,

ipse subsistit, et quascunque sunt

hajc

eadem

j

accipientem, sed
et Filius

unam

significare substan-

Pater habet. Procul hinc

absint

dialecticorum

tiam.

Siquidem

eadem
ei

a Patre

accipere

dicitur,quibus ipse subsistit.Neque
est

enim quid aliud
Patre,

Filius,

exceptis

hisquae

dantur a

neque
«»

alia substantia est Spiritus sancti praeter id
^9

sophismata a veritalc pellantur, quo3 occasionem impietatis cx pia pra^dicatione capientia dicunt Ergo et Pater est Filius, et Filius Pater. Si enim dixisset, omnia quaecunque habet Deus,
tendiculae, et
:

Joan. v, 30,

ibid.

l9.

ibid.

Joan. XIV, 9.

'^

Joan xiv,

15.

(84)

Penes Gratianum est
:

«

procedens Deus de

D

nis, glorificat, »
(88)

Deo, Spiritus veritatis proccdens a vcritate, consolator manans, » etc. rectius. (85) Voculas « a se » ex Vatic. suflecimus, consentiente etiam Graeco textu i-p' sajTou. Deinde yetus editio « Si enim unum est Pater et Filius non juxta Sabellii dictum » codices Vatic. et Regin. « Sabellii vitium. » (86) Regin. ms., « Quomodo operante Patre, » rectius, et paulo post consenticntc ctiam Vatic, « eadem et similiu subsistunt. » (87) lidem mss. cum veteri edit., « pandens ejus
:
:

Emendo

ex Barlhii conjcctura,
«

cum
>>

perpe-

ram

esset

(89) ctc.

quomodo. Ut sensus constct, voculam «
«

uno verbo

iili

cxpunget

tum Regin.cod.

petentibus, ccque tamen omnia,»

(90) Malim quod in vcteri edit. crat « ne prava intelligcntia labaris in vitium, » cui fere concinit

Regin. ms.
in

(91) lllud « immulabilcm » abutidat hio lnc'i,iiec Rcginae nis. invciiilur. Deiiule vcrba, « Et, ut

plusinfcram,quidi[uid Filiusipso pubsislit,»cxmss,

{al. eis)

sublimitatcm glorificationis

et

magnitudi-

omnium consensu

uc fidc rcstiluo.

,

m
ct vcrisimilc vidcretur csse

S.

EUSEBII HIERONYMl

lU
enim Spiritus teslimonium perhibet
quia
:

rnca sunt,habcrel impictasoccasionem confingendi,

A

Pater.
spiritui

Jpse

mcndacium. Cum vero

nostro,

sumus
hajredcs
si

filii

Dei.

Si

auet

dixcrit,«

Omnia

qua; habct Patcr

mca

sunt,» Patris

tcm

filii,

et hajrcdes

quidem

Dei, cohae-

paternitatem.qui FiInomine se Filium declaravit, liu3 erat, non usurpavit, quanquam ctipseperadoptionis graliam,multorum sanctoruni sit Pater,se-

redes autem Christi:

tamen compalimur, ut

conglorificemur
tre ct Filio

'".

»

In praesenti Apostoli capitulo

cundum illudquod inPsalmis legitur,« Si cuslodic» et iterum « Si dereliquerint filii rint lilii tui "
; :

cjus legem
prc-cposito,

meam

Sed in hoc sermone sensuque conscqucnter ca quae diximus supcrius
Filii «

^^,»

plurima de societatc Spiritus, quam habet cum Padcmonstrantur. Ait quippe Apostolus justificationem divinam, et spiritualis legis expleri in his non qui juxta carnem ambulant, sed juxla Spiritum. Juxta carnem ambulantem, eum quiper
:

Patris csse, habet et Filius, ct qua?
bet ct Spiritus sanctus. Ait quippe,
piet,

sunt, ha-

voluptatesvitiocarniscorpori copulatus,facitomnia
qua3 carnis sunt
stolicus
(al.

dcmcoacci»

esse) et corporis opera,

apo-

propterea et ventura annunliabit vobis.
viris

Per

Spiritum siquidem veritatis,sanctis
scientia certa conceditur.

futurorum

sermo dcscripsit (al. describit]. Porro juxta Spiritum arabulantem eum, quiin praeceptis legis
Dei et Evangelii gradiens,spiritualiumsequitur or-

Undc

ct

prophctae hoc

eodem

sensu (92),et quasi prajsentia intucbantur, quaj erant dcinceps
replcti Spiritu, prsenuntiabant
hi-BC

dinem mandatorum. Siquidem sicut carnalium vitium est ea sapere quai carnissunt,eacogitare quae
corporum, sic e contrario spiritualium virtus est, sempercogitare de ccelestibus et aeternis, 147 et
histractarequsespiritus sunt.Sed carnis sapientia,
illico

secutura. Satis

abundcque juxtaingenii

nostri

paupertatcm de praesenti Evangcliicapitulo dixisse ct sufficiat. Si quibus autem Dominus revelaverit in viciniam vcritatis adducti sunt,magisque possunt
,

cernere vcritatcm.disputationi illorum concedamus mcliora, quibus ille suffragatur qui est Spiritus veritatis
:

nem

morte sibi sociata,internciteos quijuxta cargradiuntur et sapiunt sapientia vero spiritus,
:

mentis tranquillitatem,

ct

pacem,

et

vitam habenpossederint

et

petimus eosqui

lecturi

sunt,utignoscant

tibus se largitur aeternam.

Quam cum

veniam, cupienti totum Deo ofTerre quod potuit, licet suam non quivent implere voluntatem. 14639. ProponamusetApostoli ad Romanos Epiimperitise, studioque dent

omnes perturbationes quoquc daemones (qui
bebunt subpedibus
morti juncta
per,et
fieri
'-•

et

genera vitiorum, et ippos haec suggerere nitunlur) ha-

suis. Sapientia ergo carnis

cum

sit,

inimica cstDco. Inimicos quippe
et legi

stolsetestimoniumqu3eque,nobisiniIlavidenturpr6esenti matcrise congruere ventilemus.« Ut justiflcatio,» inquit,« legis

eos reddit qui suis legibus vixerint

repugnans voluntati

contraria semDei.Neque enim
;

impleatur invobis,qui non juxta carnem ambulatis, sed secundum spiritum. Qui enim juxta carnem sunt, ea qua3 carnis sunt sa:

potest, ut qui in sapientia carnis est, Dei praeillius

cepta custodiat,et voluntati

subjiciatur.Quan-

diu servimus voluptatibus, servire Deo non possu-

piunt
tia

qui verojuxtaspiritum,eaquae spiritus sunt
spiritus, vita
:

sentiunt. Sapientia quippe carnis

autem

carnis inimica cst Deo
citur; neque

mors est sapienet pax; quoniam sapientia legi quippc Dei non subji:

Cum autem titillantem subjecerimus nostris pedibus luxuriam, totos nos ad spiritum transferentcs, nequaquam fuerimus in carne, id est, in carnis passionibus, tunc subjiciemur Deo. Ncque
mus. enim de carne hac in qua vivimus, et in cujus vasculo nostra anima continetur, Apostoli sermo est
quia omnes sancti,
corpore et carne circumdati,

enim potest. Qui vero in carnc sunt, Dco placcre non possunt. Vos autem non estis in si tamen Spiritus Dei habicarne, sed in Spiritu tat in vobis. Si quis autcm Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Christus est in vobis, corpus quidcm mortuum est propter pcccatum, spiritus vero vivit propter justitiam.Si autem
:

placuerunt Deo

;

sed ad id potius quod contra Dei

Spiritus ejus qui suscitavit
bital in vobis
,

qui suscitavit
et

Jesum a mortuis, haJesum Christum a

pra^coptum ex humana societate perpetratur, de quibus est « Diliges Dominum Deum tuum '^ » « Quod tibi non vis fieri "', » etc. Vos autem, pt ait, haud dubium quin discipuliChristi,qui sapientiam Spiritus suscepistis, et vitam et pacem (94)
: ; :

;

niortuis, vivificabit

morcalia corpora vcstra pro-

D non

cstis in carnc, id cst,

in carnis operibus, ne-

pter inhabitantcm Spiritum ojus in vobis.Ergo,fra-

quo cjus opcra perpetralis, siquidem Spiritum Dei
habetis in vobis.
ritus Christi est,

sumus non carni, utsecundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixcrilis,moriemini si autem spirilu facta carnis mortres (93), debitores
;

Idem aulem Spiritus

Dei, et Spi-

tificaveritis,

vivetis.

Quicunque enim Spiritu Dei

aguntur, hi filii sunt Dei. Non enim acccpistis spiritum servitutis iterum in timorc sed acccpistis
;

Spiritum adoptionis
''

in
''•

quo clamamus
Psal. lxxxviii, 'M
.

:

Abba
'^

deducens et copulans eum qui in sc habuerit, Domino Jesu Christo. Unde et in conscqucntibus scribitur « Si quis autem Spiritum Christi non habct, hic non est ejus. » 40. Rursum in praisenti discimus societatem quam habct Spiri'us sanctus ad Dcum, et ad
:

Psal. c.vxxi, 12.
«

Rom.

viii, 4-17.

^^

Deut.

VI, 5.

" Tob.

iv, 16.

(92) Regina) cod.

codcm
»

replcti Spiritu, pro-

nuntlabanlct sonsu.

(93) Deerat « fratres, » quod e mss.sufTecimus. (94)Erat « et vitam pacis, « dissentientibus mss.

145
Christum. Sed

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.
et in Epislola Pctri, Spirili's

146
Christum a
»

sunctus
»

A

tuis,

habitat in

vobis, qui suscitavit

esse Christi Spiritus

comprobatur;

k

Scrulantes,

morliiis,

vivificabit et mortalia

corpora vestra per
in

inquit, « et inquirontes, » idcst prophot;c, do quibusei fucrat sermosuporior, «in quod, etquale tcmpu8 (95) significabat is, 148 quiin eiserat Spiritus
Christi, testificans in Christo passioncs, ct ea qus}

inhabitantem Spiritum
tibi

suum
si

vobis

:

nonne

vidctur dicerc, quia

Spiritus cjus qui susci
est,

tavit

Ghristum Jesum,

id

qui

pjusdem Jesu
consequen-

Christi Spiritus est, habitat in
ter vivificabuntur et mortalia

vobis:

post erant secutura decrcta: in quibus rcvelatum
est,

corpora vestru

cum

quia non

sibi,

sed nobis ministrabant ca quoe

nuncannuntiatasuntvobisperSpiritumsanctum""» tum resurrectionis? Etquibustale tantumque diviautem Spiritus sanctus dictus est et Spiritus Dei, non in prKsenti tantum scr:none, sed et in nitus pcr Spiritum munus indultum est, dcbitores « Ea qua; Dei sunt, sumus Spiritui, non carni, ut juxta cam vivamus. aliis locis compluribus, ut ibi Siquidem qui juxta carnem vixerit, morictur illa nemo novit iiisi Spiritus Dei ''. » Deinde sequitur morte qua3 peccatum scquitur. « Peccatum quippc post hoc quod ait: « Si quis autem Spiritum Dei cum consummatum fuerit, generat mortem, » scnon habet, hic non est ejus; » et infertur: Si autemChrislusinvobis, »etmanifcstissimedemonstra- p cundum Jacobum ^-. Sed ct Ezechiel peccantem animam mori scribit. Soparatur enim jam a vita, tur inseparabilem esseSpiritumsanctumaChristo: quae in sapientia Spiritus collocata est ^^. quia ubicunque Spiritus sanctus fucrit, ibi ct Chri42. Si quis autcm transcenderit vitam carnis et stus est, et undecunque Christi Spiritus discesserit, Spiritu opcra carnis mortificaverit (99), vivet beata inde pariter recedit et Christus. « Si quis enim Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. » Cui ffiternaque vita relatus in fiiios Dci, et directus in viam rectam propter Spiritum sanctum, qui et Dei conjuncto si quis contrarium assumat, dicere poSpiritus appellatur. « Sienim, » inquit, « juxta cartest: Si quis Christi est, ita ut Christus in eo sit, in hoc Spiritus Dei est. Hoc autem idcm et de Deo nem vixeritis, moriemini. Quod sisp'ritu facta carnis mortificaveritis, vivetis; «etin consequcntibus Patre similiter usurpandum. Si quis Spiritum Dei « Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt uon habet, isle non estejus. Cui rursum contrarium Si quis Dei est, in hoc si quis assumal, dicens Dei. » Rursum refocillanseos, etconsolans, et proSpiritus Dei est. Unde scribitur: « Nescitis quia vocans sperare meliora, quibus loquebatur, ail « Non enimaccepistisitcrum spiritum servitutis in tempium Dei eslis, et in vobis habitat Spiritus Dei"""?» Et in Joannes Epistola: « Inhoccognoscitur timore, »id est,non similitudine servorum, metuet Deus habitans in quibusdam, cum raanserit in eis terrore prenarum vosabstinetis a vitilis,quia habeSpiritus quem dedit"'. » Ex quibusomnibus indisso- C tis vobis datum (I) a Patre Spiritum adoptionis, id ciabilis atque indiscreta Trinitatis substantia deest Spiritum sanctum., qui ipse Spiritus, et Dei, et
Iste
:

ab co qui suscitavit ChristumJcsum a mortuis, principem etprimogeni(98)

immortalibus animabus

((

:

monstratur.
41.

Christi, etveriLatis dicitur atque

sapientiae. Si au-

Cum
vitiis

ergo

ait

:

« Si

Christus in vobis
»

est,

tem Spiritus

istc

adoptat in

filios

Dei eos,

quorum

corpus quidem mortuumpropterpeccatum,

ncqua-

dignationesuihab!latorefficitur,tibiconsequentium

quam

laciviaeque deserviens, sed (96)

mor-

tificatum peccato,

non

nequaquam

erit vitale

commovetur ad vitia: et peccato. Postquam autem
fuerit,

super polentia ejus intelligentiam derelinquo. 150 Porro inhoc adoptionis Spiritu clamant qui

corpus peccato

mortuum

Christus in hisqui
vita)

sua corporamortificaverunt, priEsens Spiritum

ostendit perjustitiam sivecorrectionemoperum vir-

tutum immortalium,
hisqui juxta fidem

sivc fidem Jesu Christi (97yin

habuerunt illum Patrem Deum, sicut ostendit sermo « In quo clamamus: Abba, Pater: » ipso Spiritu qui nos adoptat in filios, tcstimonium praebente participationc sui, quod a nostro Spiritu possidetur, quia filii Dei sumus. Cui consequens est
dicens:

illius

conversanlur. Deinde Apo-

Deum quidem
cohairedes nos
j)
«

quasi patrem, hajreditarias nobis di-

stolus aliosyllogismo conjuncto utitur, quodsignificantius dialectici i^'u[ia vocant,

vitias contulissc (2), spiritualia

dona; Christi vero

149
.

et ait: « Si

csse, eo

quod

fratres ejus per gra-

autem Spiritusejus qui suscitavit Christum a mor'8

tiametbenignitatcm ipsiusappellamur. Erimus au'

I

Pet.

I,

H,

12.

I

Gor.

ii,

U

'H

Cor.

m,

-16.

1

Joan.

IV,

^3.

»-

Jac.

i,

15.

«^

Ezech.

xviii,

20.

(95)
ait,

Iterum vitiose erat, et nullo sensu « in quo quaie tempus, » etc, neque ut Sciptursc locus

erat « cum immortalium animabus. » Mox eadem vetus cdit. « primogcnitum illum resurrcctionis

scribebatur, ut alia menda interpunctionis, ctc, quibus totus scalebat hicliber, dissimulemus. (96) Vatic. « si » pro « sed. » Ut scnsus tamcn utcunque constet cum superiori Apot-toli sentcntia, verbum aliquod supplcndum cst, puta, « illud intelligit quod ncquaquam,» ctc, aul quid simile. (97) "Vide num islhaec sit priferenda Ucgina; codicis lectio: « Christus, suis qui sua corpora mortificaveruntper pra;sentemSpiritum, vitain nstendit per justitiam operum^ sive per correclioncm vitio-

ostcndcns.Quare

et

quibus
codicis

tale, » ctc.

(99) Est llcgina;

integrior Icctio

ha?c et

concinnior. Antea 01 at tantummodo « transcenderit vitam carnis,etSpirituoporacarnis mortificavcrit. » (1) Vat. « abstinetca viliis, qui habetis vobiscum datum, »etc., deinde « qui ipse Spiritus Filii et
Christi, ct verilatis, » ctc (2) Cod. Ileginns « tpia a nostro spiritu possidetur, » et paulo post cum vctori quoque cditione, « quasi palrom hacroditari a nobis, Ghristi vero coh?ercdcs, » ctc, absque illis, « divitias coutulisse

rum mortalium,

sive per fidcm Jesu Christi, » etc. (98) Ita ferunt vetus editio et Rcgina; ms., antea

spiritualia dona.»

147

S.
Dei, cohaeredcs

EUSEBII HIERONYMI

148
bc

tem haeredes
patiamur, ut
cietate
43.

ot conglorificari ci

autem Christi si comcx passionum soid

^

conJari

autcm

misericordiae et virtutum
eis,

ejus,

inquiunt, in omnibus qufe retribuit

non juxta

mereamur.
et

justitiam suam, sed juxta misericordiara et bonita-

Verum quia
est,

hoc juxta

quod potuimus

tem

ejus,

qui est judex

domui

videnti, et sensui
(4;.

edissertum

proponamus propheta; capitulum quaedam fle Spiritu sancto contincns, ut non solum de Novo, verum otiam de Vetcri Testamcnto super

mundo
Israel,

corde cernenti
id est,

Dominum

Hocsiquidcm
Licet

ex Hcbr;jeo sermone ?n lingua nostra inierpretatur

mens videns Deutn

(5).

enim
inferat

ejus fide intellectuquc doceamur.
praelocuti

Nam

et

supcriua
his qui

torrnenta, et, cruciatus judex

nonunquam

sumus,

in

omnibus

sanctis,

tam

judiciura merentibus, tamenqui causas rerum altius
intuetur, videns propositum boni tatis ej us, qui cu pi t

post adventum Domini nostri fuerunt,

quam

etiam.

retro, in patriarchis videlicct et prophetis, Spiritus

corrigere peccantem,

bonum

illum confitetur, di-

sancti gratiam fuisse versatam, eteos diversis cha-

cens: «Inferens

[al. inferasj

nobis juxta misericor-

rismatibus virtutibusque complesse.

Quomodoenim

diam suam.

» Si

cnim iniquitates eorum quos ju?

uniusDei elUnigeniti ejus gratiampossidentes,tam hi quiante, quametiamilli qui post adventum ejus, justitiae erexere vexillum, vcrilatis sunt scientiam consccuti sic et Spiritus sancti gratiam possidebunt, quia inseparabilem a Patre et Fillio esse, Spiriturn sanctum in multis supra locis ostendimus. Scriptum est ergo in propheta: « Misericordiaj Domini recordatus sum, et virtutis ejus in omnibus quae retribuit nobis. Dominus judex bonus domui Israel, inferens nobisjuxta misericordiam suam, et juxta multitudinem justitiae suae. Et dixit: Nonne populus meus filii et non praevaricabunt (3). Et factus est illis in salutem ex omni tribulatione eorum; non legatus, neque angelus, sed ipse salva;

dicatattendat Dominus, quis suetinebit

Porro quia

apud Dominum

propitiatio est,

noster atquc Salvator infert

Dominus videlicet nobis secundum mise-

ricordiam suam, omnia quo; nos provehantad salu-

tem. Inferens quoque juxta misericordiam suam,
et

hoc faciens in judicio(6),

cum

justitia nobis tri-

buit, quae
est.

admista misericordiae bonitate largitus

152

45.

Arguendus

est cx praesenti

capitulo

(7)

hffireticorumerror, quibonitatem a justitiaseparan-

tes,aliumDeumbonum,aliumjustum fmxerunt.Ecce enim in praesentiarum ipse est Deus, et bonus, et
judex, et juxta
restituens, et pariter

misericordiam suam justitiamque bonus justusque subsisten?.

vit eos, eo

quod

dilexeriteos, et pepercerit eis. Ipse
et cxaltaviteos

Frustra igitur iniquum

dogma

simulantes,

bonum

justum esse defendunt (8),quia etinplurimisaliislocis, et nunc inomnibusdiebus saeculi. I si veronon crediderunt. in propheta^ sermone, « judex bonus » scribitur etirritavcrunt Spiritnm sanctumejus et conversus est eis ad inimiciliam. Ipsedcbellavit eos et recor- C Deus, et e contrario quod nolunt, in Pauli apostoli Epistola (qui certe Novi Testamenti praedicator est) datus est dierum antiquorum. Qui eduxit de terra Deus jutus judex refertur. « Reposita est mihi, » pastorem ovium, qui posuit in eis Spiritum saninquit, « corona justitiae, quam reddet mihi Domictum, congregans dextera Moysen ***. »
redemit eos, etsusceperiteos,
Evangelii, et Veteris Testamenti
;

151

Deum

44.

Qui

frequenter Dei

adepti

sunt

beneficia

scientes gratia

magis,

et

misericordia ejus,

quam
uno

propriis ex se fuisse operibus conseculos, quasi

omnes consensu,et animo concordantes loquuntur.
«

Misericordia;

tantes

Domini recordatus sum. » Cogionim quoe ab co frequenter in Moyse dona

suscepcrint, gratias referunt, ct

cum

miscricordia,
sive mirabi-

nus inilladiejustusjudex*^. » Idemestergo,licetnolint, Novi et Veteris Testamenti Deus, visibiliumet invisibilium conditor, Salvatore etiam in Evangelio justum et bonum Patrem liquido attestante: « Pater juste, mundus te non coguovit **. » Et in alio loco: « Nemo bonus, nisi unus Deus^". » Sed et in veteri lege alibi justus, alibi bonus dicitur Deus.
In Psalmis,
«

etiam virtulum

Domini recordantur,

Justus

Dominus,

»

inquit, « et jus-

lium, quae crebro pro eis

fecit in populis, sive

proin

titias dilexit*^. »

Et contrario in Jeremia, « Bonus
*'.

fectuum anima;,quibus per
Scripturis
Isa.

lej^em, et prophetas, et

Dominus hisqui sustinent eum
mis:
corde
«'

»

Rursus

in Psal-

pra3cepta ojus salubria eruditi sunt. Siquidera

«

Quam bonus Deus
»

Israel, his qui recto
e latere

sunt

nomcn

virLutis
^'^

utruraque significat. RcTira.
IV, 8.
•*•'

"<>.

EthaJcquiJem
X,

contra haereticos
8.
»»

LXiii,
"

7-12.

II

Joan. xvii, 11.

Marc.

18.

«"

Psal.

x.

Thren.

25,'

Psal. Lxxii,

(3) Erit

cum

operae pretium insignem istura Isaiaj lorecolcre ad Gra?cum cxomplar, ad cujus fidem

D tum Milcvitanum

nonulla cmondavimus. Pro « Nonne popukis meus negandi sonsu. « Non populus meus filii, » contra rass. Regina) ct Vaticani fidem. Gra3 cus quoque oy/. 6 Xao? |i.ou, etc. « et sensu raundo ccrnenti (4) Vctus editio,
filiiPcrat

invonias lib. ii, in fine, et Hierocx aliorum sensu. Qui auteni ex ea voce HxTw"' extundi possit, alibi diximus. (f))Verl)a « cthocfaciens» in Regincemss. oxpunguntur: mox Vatic, « nobis tribuit, quia eol^juxta

nymum quoquc

misoricordi;o bonitatem largitus est. »
(7) Ilinc

tcrtiuralibrum auspicantureditores

alii,

Deum.
(5)

»
« Doporronorainis Isracl ctymologia, sive

Vitiosc et contra mss. (idcm antca crat
» Iliec

supra dixiraus in pra?fixa Admonitione. Absonum voro cstmaxime, quod a mcdia Isaice loci

qua de

re

minum.

vou; opiov Btov, Gra^cis pnccipue arrisit, Olympiodorc in cap. Ecclesiaslc. De sectis, Lcontio Theophani Ceramco aliisquc. E. Lalinis apud Optai

cxpositiono incoperint. (8) Regin;c libcr, « bonum de Evangelio, ct de vo
teri

Tosmcnto justumcssc defendunt.

»

149
strictim dictasunt.

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO."
Tempus autem
est, ut

150
eis tribuens, salu-

proposi-

A

consummationem saeculivitam
tisque auctor cxsistens.Omnibus
culi illuminans

tum
<(

prophetae ordinem prosequamur, qui ita con« et dixit, »

autem diebus

sae-

texitur:

haud dubium quin Dominus:

corda eorum,non sinit eos in tenecst, « in

Nonne populus meus filii^ncc prccvaricabuntur '"? Non erant, inquit, similes his qui generati sunt et
exaltati, el

bris ignorantife, et errore vcrsari. Et hoc puto esse

quod scrip'.um
eos.

omnibus dicbus
vitia

» exaltari

eum
:

qui genuit
'-,

illos,
» id

despexere.

«

Et

factus est eis in salutem

est illisdequibus

1 54 47.Quia vero mutabiles,et ad

sponte la-

Dominus

Nonne populus meus filii, et non praevaricabuntur ? » Hoc enim ipsum quod non prajait
«

bentcs, post tanta bencficia Deo fuerunt increduli,et

pra3cepta iliius rcliqucrunt, ct exacerbaverunt Spi-

varicati sunt, nec
est in
filii,

sprcverunt Patrem,
cst.

eis

faclus

salutem
causa
cis

:

vel

ob idipsum quod appellati sunt
Qaai salus a

salutis efTectus

Christo

Domino

contributa, angeli
dicentis
:

quoque ad paEcce evangelizo omni populo
:

stores voce firmatur,

o

vobis

gaudium magnum, quod

erit

quia natus est
est cunctis, qui

153
in

vobis(9) hodic Salvator^quiest
"•'.»

t^

Christus Dominus, in civitate David

Ipse factus

ritum sanctum Dci,qui eis multa bona largitusest in peccatum simile corruerunt, his qui postquam geniti sunt, et exaltati, sprcverunt Patrem suum. Vel certe nunc ipsi describuntur, qui et ante descripti sunt, siquidem et ibi posl peccatum dicitur ad eos « Dereliquisti Dominum, et ad iracundiam concitastis Sanctum Israel, » et nunc, quod « ipsi non crediderunt, et exacerbaverunt Spiritum san:

eum

crcdunt, occasio salutis

ctum
ad

ejus.»

Ex

praesenti ergo loco societas Spiritus

aeternae, et ipse est

Salvator mundi, qui venit qua;-

Dominum

ostenditur. Qui dereliquit

Dominum

quod perierat. Et ipse ost,do quo chorus sanctorum canit '* Dcus noster,Deus salvandi (10).» 46. Quia igitur Deus crat, qui salutem pra^bebat
rere
:

et est incredulus, el

<(

ctum

Israel, et

ad iracundiam provocat Sanexacerbat Spiritum sanctum ejus.

aBternam,dictum est,« Non legatus,nequeangelus.»

non propheta,non patriarcha, non legislator Moyses salvavit eos. Omncs cnim quos nominavi,
id est

Eadem indignatio super peccatoribus tam adSpiritum sanctum, quam ad Sanctum Israel refertur. Unde et in consequentibus similibus cnpula Trlnitatis ostenditur

dicente

Scriptura,

Dominum

ad

poterant ad

Dominum

1'ungi

legalione pro populo.

inimicitias esse conversum,his qui exacerbaverunt

Denique Moyses, interpellans eum pro deliiiquente plebe, ait « Si dimittis eis peccatum eorum, dimitte ^*.» Sed obsecravit veniam quadragintadiebus jejunans, et misericordiam Dei animje afflictione
;

Spiritum sanctum ejus,et tradidisse eos sempiterno
cruciatui, postquam non sermone, sed rebus in sanctum ejus Spiritum blasphemaverunt.Ipse igitur

qui

«

eis

conversus est ad inimicitiam, debellavit

provocans.

Nemo autcm dehorum numero
est.Nam
si

legato

eos, » et subjccit multiplicibus longisque cruciati-

rum

potest esse salvator, indigens et ipse eo, qui

angeli,quanquam spiritus sint, et ad diversa propter eos qui salutem accepturi sunt, ministeria mittantur, non sunt tasalutis largitor verus

C bus, ut nec in praesenti tempore,nec in futuro consequantur veniam peccatorum.Exacerbaverunt enim Spiritum sanctum ejus, et blasphemaverunt in
illum.
48. Si

men

auctores salutis,sed

eum

qui fons salutis est,
«

autem volucris hoc de

Judffiis

intelligere,
et idcirco

interpretantur et nuntiant.Unde diclum est,
legatus,

non

qui crucifixerunt

Dominum

Salvatorem,

neque angelus, sed ipsc Dominus salvavit eos.» Non propter aliud quid,scdpropter id,« quod diligeret eos, et parceret eis. » Parcere autem dicitur, quasi creaturis suis, juxta illud quod alibi scribitur « Parces autem omnibus,Domine amator animarum, quia tuse sunt, neque enim odios quos fecisti '^.)> Quaproptcr et pro eorum salute proprio Filio non parcens Pater, tradidit eum in mortem, ut per mortem Filii sui destructo eo qui habebat mortis imperium,hoc est diaboIo,redimeretomnes n
:

exacerbaveruntSpiritum sanctum,id quod scriptum
est, « ipsc debellavit eos, »

ad illam est intelligentiam referendum,quod Romanis traditi sunt,quando venit super eos ira Dei in finem. In universo enim
orbe cunctisque regionibus
terra vagantur aliena,
soli

exsules patri», in

qui ab eo captivitatis vinculo tenebantur.
jicitur
:

Unde sub-

autem redemit eos, et suscepit eos, et exaltavit illos. » Suscipit enim exaltatque salvatos, et redemptos in sublime tollit virtutum alis,et eruditione et scientia veritatis, non ad unum tantum, et alterum dicm,sed in omnibus diebus aeternitatis, habilans in eis, et cum eis, et usque ad
«

Ipse

non urbem antiquam, non sedes proprias possidentes, id quod prophetis et Salvatori suo fecerunt, receperunt. Quia enim sanguinarii, et vesano semper furore capti [H), non solumeprophetas occiderunt,155 lapidaveruntque eos quiad semissifuerant.sed adimpietatis culmen egressi, Dominum Salvatorem, qui pro cunctorum
salute descendere dignatus fuerat ad terras,prodi-

derunt

et crucifixerunt,propterea expulsi

sunt urbe

quam prophetarum et Christi cruore maculaverunt Secundum igitur hunc scnsum debellatos eos a Domino
9*

intelligere
Lxvii,

debemus,non ad breve tempu3,sed
2J.
"5

8'

Isa.

I,

3.

«2

Psai.

cxvii,

14.

»»

Luc.

ii,

10.

Psal.

Exod.

xxxii,

31.

»«

Sap.

XI, 27. « Evangelium magum, et natus est (9) Vatic. vobis, » Graeco ipso textu dissentiente. (10) In ms. Tolos., « Deus,Deus,Deu3 salvandi. »

(H) Duo mss. Vatic.et Reg. cum veteri editione,
« furore raptati.
»

,

151

S.

EUSEBII HIERONYMI

152
praevaricaturi^lT^^nonhominemprae-

ad omnefuturum saeculum usque ad consummationem mundi (1 .'j.Quippe (ut diximus) profugi atque
captivi, in universis aberraiit nationibus,

A

in Gra5co," qui

varicabitur, sed Deurn, qui dedit Spiritum

non uris

suura in vobis.

Nam

in his

sanctum sermonibus Deus vocans
Spiritum san-

bem, non rcgionem propriampossidentes.Attamen
quia naturalitcr bcnignus est
velint ad meliora converti.
et misericors

pcr fidcm in sanctificationem, id est ut sancti Spiritus fierent credentes (<8),dedit eis

qui
si

eos dcbcllaverat, tribuit cis locum pmnitentiee,

Unde

ct

dicitur,

«

re-

cordatus est dierum saeculi (^3).» Rccordatuscnim temporum t'uturorum,clausam januam aliqua eis ex

ctum. Et quandiu praecepta Dei servarunt, permansit in eis Spiritus sanctus, quem acceperunt. Quando vero amore lubrico(19) corruerunt,et ad im-

postquam intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Isracl (qui hac fuerit dignus appellatione) salvetur. Licet enim in id temeritatis
parte reseravit, ut
eruperint, ut

munditiam sunt delapsi, spreverunt, sive pr.xvaricati sunt Dominum, qui dederat eis Spiritum sanctum, ut non immunditi.'c deservirent, sed ut san-

eum

qui propter eos missus fuerat,
:

intcrriccrcnt.dicentes

« Sanguis ejus supernos,et ctum, qui datur credentibus, ex ipsius prophetae super filios nostros "'', » tamen Deus suscitavit eum de terra, in cujus corde tribusdiebus et tribus no- „ Isaiae discamus eloquio, qui inducit ad quempiam ctibus fuerat commoratus pastorem ovium suadicentem Dominum « Spiritus meus in te est, et verba mea dedi in os tuum *.» Ostenditur enim ex rum. Siquidem ita contexitur « qui eduxit deterra pastorem ovium suarum. » sermone prajsenti, quod qui acceperit Spiritum Dei simul sum eoet verba Dei possideat, sermones vide49. Quod vero pastor ovium Deus, qui nunc prophetali sermone describitur, Dominus sit, manitelicet scientiae et sapientiae. Necnon et in alio loco
:
:

Unde poenas luent qui ista commisenon quasi hominem, sed quasi Deum spernentes. Etut sciamus DominumcsseSpiritum sanctificarentur.

runt,

stius in Evangeiio discimus, ipso Salvatore testante
«

ejusdem prophetae Deus loquitur

;

«

Dedi Spiritum

Ego sum pastorbonus,et
^^,»

animammeam

pono pro

meum

ovibus meis

Et iterum

Oves mea; vocem

meam

super eum ^.» Qui ergo posuit in eis Spiritum sanctum, Moysen dextera sua sanctificatum esse

audiunt

super eosSpiritumsanctum ?» Adrniratur quippe de quanta felicitate ad quanta miseest qui posuit
:

sive illum illustrem virum, et myteriorum Deiinitiatorem,de quo ad JesumfiliumNave Dominus ait « Moyses 157 famulus meus*,» sive rias pervenerint. Et quodam modo loquitur (^5) Legem suam,quae in Veteri scriptaest Instrumento. Qui eos redemerat, qui posuerat in illis Spiritum Nam crebrolegisse me memini Moysen appellatum sanctum suum,habitans cum eis,ubi nunc est?quo esse pro lege,ut in Apostolo « Usquein hodiernum abiit ? Dereliquit eos,quia ipsiprius dereliquerunt diem, quando legitur Moyses^. » Et Abraham ad dietad iracundiam provocaverunt Sanctum Israel. C vitem in suppliciis constitutum, « Habent,» inquit, « Moysen et prophetas''.» Et certe liquido comprobaPosucrat autem 156 dudum in eis Spiritum sanctum Deus,cum adhucboniessent,et praeceptis ejus tur ibi Moysen, non supradictum virura significa: :

^*.»

Post haec omnia prophetes (i4) ait,« Ubi

commemorat,

obsequi niterentur, His enim tantumodo Spiritus
sanctus inseritur, qui,vitiis derelictis, virtutum sectantur chorum, et juxta eas, et per eas in fide
Christi victitant.

tum

esse, sed legem.

51. Porro quae est dextra Dei, quae adduxit

sen.nisi

Dominus

et Salvator noster ? Ipse est

Moyenim

Quod

si

paulatim negligentia sub-

dextera Patris, per
virtutem,
sibi (26)

quem

salvat et exaltat et facit
:

repente cccperint ad pejora confluere (^6),concitant

sicut alibi

de Deo dicitur
fecit

«

Salvavit

adversum

se habitatorem

suum

Spiritum sanctum,
inimicitias.

dextera sua,et brachium sanctum
:

ejus''.»

Et

eteum quiillum dederat,convertunt ad
Huic quid simile
scribens,
ait, «

et

Apostolus adThessalonicenses

Neque enim vocavit nos Deus ad im-

munditiam, sed ad sanotificationem '. » 50. Itaque qui spernit, sive quod melius habetur
s^Matth. XXVII.
*

exaltavit me non moriar, sed vivam, et narrabo opera Domini '.» Et certe vocem hanc ex persona Dominici Hominis (21) proferri,quem uni:

rursum Domini

«

Dextera Domini

virtutem, dextera

genitus Filius Dei assumere dignatus est ex virgine,
'
"J

15.
«

Jos.

I.

-13,

15.

*« ibid. »» Joan. x, 11. 27. IIGor. iii, 14- « Luc. xvi, 29.

I

Thess.

v.

7
*

-

Psal. xcvii, i.
-17)

Isa. lix, 21. Psal. cxvii, ^6.
»

'

Isa.

xlii,

i.

(<2) Erat praefixo puncto, « Usque ad consummationem quippe mundi,ut diximus,» etc.,quae castigantur a mss. (13)Vitiosa methathesiobtinebat in editis« aliqua ex eis parte.» Scripti emendant. (14) Ita in mss. frequenter « prophetes » in recto scribitur Graecorum more, undesditi supineadmo-

[)

Al.

«

praevaricantur,
:

in

Graeco49£Tf,(TW(ii.
«

18)

Vetus e(lit.«idemut sanctificaret credentes.»
»

rum,
a'JT(j

(19) Vatic. » vitio lubrico » etc.

vetus edit.,
ei.

vitioIffojjsv

(20)

lidem

libri, «

salvavit

»

Graec,,

dum
modo

«

prophcLis»logunt. Estautem Isaias,in cujus

expositionc loci perseverat.

nonnuUis Patribus dici Salvatorem « Dominicum Hominem. » quo sermone separari hominem a Domino,et Christum dividi nova
(21) Displicuit olim

Porperani editi, quin etiam mss. « et quoloquitur? » Tum vetus editio, « qui eos redemerat, (|ui cxallaverat, qui posuerat, » etc. (16) Minus rectecditi, a negligentia suggerente coeperit ad pejora confluere. n
(15)

subtilitate suspicabantur. Revera Apollinaristarum propria erat isthaec loquendi formula, quam Gregorius Nazianzenus epist.l ad Cledonium reprehendit. Hinc etiam excogitata Rufino contra Hieronymum fabula,quam ipse Apol.lib. ii recitat,

quapiam

153

TRANSLATIO LIBRI DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.

154

exipso loco manifeste comprobatur, quia ipse est dextera Dei, sicut scriptum est in Aclibus apostolorum,quod factussit ex semine David secundum

A

abundeque de prophetae testimonio disputatum cst,nec ad reliqua pergamus,"ut quomodo scimus quod (26) Pater et Filius sanctos et bonos
53. Satis

carnem, gonitus de Virgine.superveniente
De quo David prophetavit resurgens,assumptus sit
levatus (22j. Scribilur ibi
«

in

cani

Spiritusancto, et virtute Excclsi obumbrante eam.
in Spiritu.quod a in ccelos.dextera

morluis Deisub:

suicommunicalioneperficiunt sicsanctus quoque Spirilus participationcsui bonos efficiat sanctosque crcdentes ct ex hoc etiam unius cum Patre et Filio substanliae esse doceatur. Dicitur in Psalmis
:

;

autem

in

hunc
de

modum

ad
in

Dominum

:

«

Spiritus tuus bonusdeducet I
»

59me

Praevidens idem David locutus

est

resurrc-

terramrectam ".

Scimus autem

in

quibusdam

quoniam non derelictus (23) in inneque caro ejus vidit corruptionem. Ilunc Jesum suscitavitDeus,cui nosomnes testes sumus.
ctione Christi,
ferno,

exftmplaribusscriptumesse,»Spiritussanctustuus.»

Porroin Esdra absque ulla ambiguitate bonus spiritus appellatur: « Spiritum tuum bonum dedisti, ut

Dexteraigitur Dei elevatus.etrepromissionem Spiri-

eosfaceres intelligcrc

''*.

»

Quod autem
dicen,
•":

tussanctiaccipionsaPatrc,efrudit
in nobis,

158

hoc

donum

Patcr
«

sanctificet.

Apostolus
Pater

scribit,

neque enim David ascendit in ccbIos ^. » Nulli quippe dubium, exaltatnm dextera Dei, et ab inferis resurgenlem esse Dominum Jesum, sicutipse Scriptura) sermonc

quod vos

videtis

et auditis,

Deus autem pacis
ait
:

sanctificet vos perfectos (27). »

B

Et Salvator cue dicens
est ct alibi

«

sancte,

santifica

eos

in

veritatc,quia
:

verbumtuum est veritae '^, » PerspiIn me (qui Verbum tuum suum,et veconsortiomei.Dictus
:

testatus est.Iste ergo qui resurrexitamortuisdicit
«

ritas tua) sanctificaillosfide ct

Ego dormivi
52. Ipse ergo

et

somnum

cepi, et resurrexi,
»

quia

Dominus

suscitavit me*°.

sermoneDei(24) assumptus in caoIum,elevatus es.se ab ea, de qua supra diximus, dextera Dei pra;dicatur,et accepisse repromissiones
Spiritus sancti a Patre, et
effudisse illum in

bonus Deus « Nemo bonus, nisi unus Deus '^ » Superius quoque ostendimus quoniara Filius sanctifi3et,PauIs ineademvcrbacongruente; « Etenimqui sanctificat, et qui sanctificantur, cx unoomnes'*. »Sanctificantem significans Christum,
ct sanctificatos

cre-

eos,qui possunt dicere,

«

Factus est
et
et Spiritus

dentes,ita ut
Dei.

Nam
«

et

omnium linguis loquerentur magnalia Dominicus Homo accepit communicasancti, sicut in

nobis sapientia ex
sanctificatio
'^,

»

Deo Christus, ct Appellatur siquidem

justitia,

tionem Spiritus
tur
:

Evangeliis scribi-

sanctificationis.Unde et ad
sanctificati

eum

dicitur

:«Etomnes

sub manibus tuis, et sub te sunt. » Bo« Reversus est nus Dominesnoster Jesus Christus, et cx bono est a Jordane " » et in alio loco JesusinvirtuteSpiritusin Galilaeam'^. » Haecautem « ConfitePatrc gencratus est, et de eo legimus absque ulla calumnia de Dominico Ilomine, qui C mini Domino, quoniam bonus. » Gonfiteantur illi autem qui ab co aut veniam obsecrantpcccatorum totus Christus, unus est Jesus filius Dei (25),sensu aut gratias referuntejus clementiaepro indultis bedebemus pietatis accipere,non quod alter et alter neficiis.Spiritus quoque sanctus eos quos dignatu r sit, sed quod de uno atque codem, quasi de altero implere,sanctificat,ut superius jam demonstratum secundum naturam Dei, et hominis disputetur, et quia Deus Verbum unigenitus Filius Dei, neque est, quando ostendimus cum participabilem et a immutatienem recipit, nec augmentum, Siquidem multis simul capipossc. Et nunc in praesenti Pauli
Jesus ergo repletus Spiritu sancto, egressus
; : :

ipse est
9

bonorum omnium
II,

plenitudo.
iii,

testimoniolargitorsanctificationisostenditur, in eo
iv,

Act.

31-34.
V, 23.

">

Psal.

6.
17.

'» I

Thess.

Joan.xvii,

" Luc. " Luc.

71.

'2
,

xviii,

19

'8

Luc. VIII, 55. Hebr. II, -11.

'3

'M

Psal. cxlii, ^O. Gor. i, 30- '»

'^

Esdr.
Psal.

ix,

20.
I.

cxvii,

quod Athanasii librum, ubi Domiuicus Homo scriptus est, ApoUinarista) ad legendum acceptum ita corruperint,ut in litura id quod raserant rursus
«

scriberent, ut scilicetnon ab illis falsatum, sed » a Hieronymo « additum putaretur. » Denique Auguslinus cum ea locutione usus esset lib. lxxxiii, guajst. 36, eam postmodum emendari voluit lib.
i

ratione potcst defendi, quod dicitur quia scilicet potest aliquis dicere, Homo Dominicus ratione humanae naturae, quam significat hocnomen honio,non autcni ratione sup-

«HomoDominicusnonnulIa

D

positi. »

(22) Vatic, « Dei in rccte.

dexteram sublevatus

:

«haud

hetraclat., c. 19, quia cum Christus sit Dominus, improprie Dominicus diceretur,quasi significarctur

illum non esse Deum,et Doniinum,sed

Dominicum, hoc est suppositum humanum unitum Domino,seu supposito Domini, quare duo suppositain Christo
fingerentur,ut Nestorius blasphemavit. Nihilo secius

(23)Vetus cdit., « derelicta in inferno anima » paulo infra voces, « donum iu nobis, » deejus siderantur (24) Eadem, » Istc crgo qui surgens a mortuis,
:

eam vocem

alii

potissimum

Graici

absque ulla

dubitatione usurpant.S. Gregorius Nysseus Orat. eecunda de S. Stephano 6 jxdv vip Kup'.ax6; av^^utr.oi ToG So)Tf,po;, « Dominicus homo Salvatons, » S. quoque Epiphanius in Ancorato n. 95, aliique. E Latinis Cassianus Collat. n, cap. 13. Homo, » inquit, ille Dominicus, qui redemit humanum genus. » Est autem illis, ut et proesenti Didymi loco,cujus gratia haec scribo, illa adhibenda expositioS. Thomae III part., quaest. 16, art. 3:
<(

sermoncDci, » etc. totus (2.")) Absunt a veteri editione isthajc, « qui Christus unus est Jcsus l<'ilius Dci. » Certe ne « Dominicus homo » Apollinariorum sensu accipiatur, additasunt,a Didymone,aul Hicronymo.an ab aliis non judico. Recole notam superiorern 2^
Voculae « scimusquod » in Vaticano et vedesiderantur. Mox Regina? cod. « bonus efficit suos credentcs. » (27) Vatic," vos per omnia.»cum Vulgata Graec
(2())

teri edit,

'jtia;

oXoTcXe'?.

:

155

S.

EUSEBII HIERONYMI
A. n'si spiritus ejus,

166
quia
de
corpore
solitario

qnod ait: « Debemus autem ct nos gratias agerc Deo scmperpro vobis, fratres dilccti a Domino, quia elegit Deus nos primitias in salutem, in sanctificatione Spiritus sancti,etfidc veritatis ^'.»
et in

hoc

intelligerc velle perstultum cst.

161

55 Quodsi arguta nititur fraude subrepere,

Nam
in

hoc loco charismata Dei subinlclliguntur

deSpiritusanctoh£Ecscriptacontestans;si diligenter verba ipsa cons:deret,cessabit assereremendacium

Spiritu,

cum

in

santificatione Spiritus, fides pari(28).

Siquidem

ita

scriptum est

:

"

Quis enim

scit

homiqui

ter, et veritas

possidentur

num

qua? sunt hominis,nisi spiritus hominis,

Quia ergo rccte, et pie, et ut se veritas habet, haBC diximus, sanctificationis,bonitatisque vocabulum, etad Patrem,et ad Filium,etad Spiritum sanclum IGO a?que refcrtur,sicut ipsa quoque ap54.

in eo est? Sicet ea quae sunt Dei,

nemo,

scit, nisi

»Quomodoenim alius esthomo,alius Deus, sic et spiritus hominis, qui est in eo, separaluraSpiritu Dei,quiestin eo quemSpiritum
Spiritus Dei^".
est
:

pellatio Spiritus.
ibi":

Nam

et Pater Spiritus dicitur, ut
:

«Spiritus est Deus ^^ » et Filius Spiritus (29) Dominus, » inquit, « Spiritus est » Spiritus autem sanclus, semper Spiritus sancti appellatione censetur, non quod ex consortio tanP
<f
-•''.

sanctum frequenter ostendimus. Sed et in alio loco idem Apostolus a nostrospiritu Spiritum Dei secernens, ait « Ipse Spiritus testimonium perhibet spiritui nostro^S » hoc significans, quod spiritus Dei,
:

id est Spiritus

sanctus,testimonium spiritui nostro

tum nominis
lio,

Spiritus

cum

Patre ponatur

et

Fi-

prajbeat
nis.

:quem nunc diximusesse Spiritum homi:

sed quod una natura, unum possideat et nomen. Quia vero Spiritus vocabulum muita si-

quit, « spiritus vester, et

Ad Thessalonicenses quoque « Integer, » inanima etcorpus^^.»Sicut
alia est
:

gnificat,

enumerandum
:

est breviter

quibus

rebus
ventus,

nomen

ejus aptetur. Vocatur
«
-^:

spiritus et

sicut in Ezechiele

perges inspiritum
si

Tertiam autem partem dis» hoc est, in ventum. Quod
illud sentire,

anima, et corpusaliud sic et aliud anima, qu* suo loco specialiter appellatur. De quo et oravit [al. orat], ut integer cum animaservetur et corpore,quia incredibileest,
est spiritus ab

enim

volueris

secundum historiam
« In spiritu

quod

atque blasphemum, orare Apostolum, ut Spiritus
sanctus integer servetur,qui ncc imminutionem(33)
potest recipere,nec profectum.

scriptumest,

violento

conteres naves

Tharsis-^, »nonaliud ibispiritus,

quam

ventus ac-

Dehumano

ergo, ut

cipitur.^Necnon Salomon inter multa hoc quoque

munus aDeo accepit,ut sciret violentias spirituum non aliud se in hoc accepisse demonstrans, quam scire rapidos ventorum fiatus, et quibus causis eorum natura subsistat. Vocatur et anima spiritus.
;

diximus spiritu in hoc Apostoli sermo testatusest. 56. Appellantur quoque supernse rationabilesque virtutes, quas solet Scriptura angelos et fortitudines nominare,vocabulo spiritus,ut ibi « qui facis
:

[al. facit(?i

suos] angelos tuosspiritus

^^

;

» et alibi:

ut in Jacobi Epistola
sine spiritu

:

«

Quomodo corpus tuum
nisi

(30)

C

mortuum

est, »et reliqua^^.Manifestis-

Nonne omnes sunt administratores spiritus ^* ? » Puto ad hunc sensum et illud referri,quod in Acti«

sime enim spiritus hicnihil aliud
cupalur. Juxta

anima nun-

bus apostolorum scribitur:«SpiritusDomini rapuit

Stephanus animam suamspiritum vocans, « Domine,»inquit, « Jesu, suscipe spiritum meum ^'^. » lUud quoque quod in Ecclesiaste dicitur: « Quis scit an spiritus hominis ascendatsursum, et spiritus jumenti descendat deorsum^^?» Gonsiderandum utrumnamet
intelligentiam et

quam

Philippum,etnonampliuseum vidit eunuchus ^^, » angelus Domini in sublime elevansPhilippum, transtulit illum in aliumlocum. Rationales quoque alia3 creaturse, et de bono in malum sponte propria
id est

pronuentes,spiritus pessimi,et spiritus appellantur

immundi

;sicut ibi:«

Gum
;

autem

spiritus

immun-

pecudum animae
excepta anima,
bit
«

spiritus appellentur.Dicituretiam

et

excepto spiritu nostro, spiritus

alius (31) quis essein
:

homiue,de quo Paulus
»

scri-

dus exieritabhomine » et in consequentibus :<iAssumitseptemaliosspiritus nequiores se ^'^.»Spiritus quoque daemones in Evangeliis appellantur. Sed et

Quis enim

scit

hominum eaquaj sunthomiSi

hocnotandum, numquam

simpliciter spiritum,sed

nis, nisi spiritus

hominis,quiin eoest-'?

enim

cumaliquoadditamentospiritumsingnificaricontrarium,ut spiritus immundus, et spiritus

voluerit

contcnderequispiamanimam

hicsignificari

162

dae-

in spiritu, quis erit

homo

cujus cogitationcs, ct arnesciat

n monis

:

hi vero qui sancli sunt spiritus,absqueullo

cana,et secrela cordis occulta
s>
II

homo

(.32)

additamento spiritus simpliciter appellantur.
2*

Thess.
28
i,

II,

VII, 58.
^'

Ecclc.

Hebr.

U.

«^

22 Joan. iv, 24. " n Cor. iii, 17 21. 29 I Cor, 11. II. ^o I Cor. 11, Act. viii, 39. ^^ Matlh. xii, 43-45.

]2.
III,

Ezech.

v, 2. ^s Psal. xlvii, 8.
viii, ^6. »2
I

«6

Jac.
^3

11.

-10. ^i

Rom.

Thess. v, 23.

26. Psal.

'•'

Act.
U.

ciii,

Pater

(28) llegina? liber, « in sanctificatione et veritas possidentur. »

Spiritus

tiber,

neque ipse Jacohi textus.

(29) Pcssime acceptos duos hosce Scripturoe textus ita rcstituo ac distinguo. Erat in altcra [)ominus, » vel « Domini, spiritus ejus » pro « est. » (30) Alium ab islo e Jacobi Epistola locum substituitRegina; cod. hunc nempe, cap. iv. 5 « Ad invidiam concupiscit Spiritus qui habitatin vobis:» ^ubditque, « Spiritus cniin nihil aliud, » etc. In eo sui exhibetur yocem « tuum » non habet Vatic.
<(
; :

(31) Insigni errore editi hactenus,et passimmss. legebant « et excepto Spiritu sancto,spiritu alius, » etc. Substitui «spiritui nostro, »

ad codicis Reginae

fidem,maxime vero ad recta;rationis argumentum, et Paulini testimonii sensum.
(32) Vatic. etRegin;\? cod., «nesciat alius (33) Sic lego ex veteri editione ; in aliis enioQ erat
«

homc»

immutationem.

»

157
57.

TRANSLATIO LIBRl DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.
Secundum quoque quod nomen
spiritus, et

J38
solet,,T'jviovjjiov ost
;

A

aliud

in

Trinitatc usurpari

voluntatem hominis, ct animi sententiam sonet. Volens quippe Apostolus virginem non solum opere, sed et mente sanctam esse, id est, non tantum corpore, sed ct motu cordis interno, ait « Ut sit sancta corpore et spiritu'*' » voluntatem spiritu et corpore opera significans. Considera utrum hoc ipsum
: ;

verbi gratia, sanctus
lia,

bonus

(36),

etcacterahis simi-

dc quibus paulo ante perstrinximus.

sumus, ut quia frequcnter appellatio spiritus in Scripturis est rcspcrsa divinis, non labamur in nominc, sed unumquodquc secundum locorum
genlias accipiamus.
varietatcs et intelli-

56. Porro ad hoec necessario dcvoluti

in Isaia sonet,

quod scriptum

est

:

«

Et scient, qui

Omni

itaque studioacdiligentia

spiritu errant, intellectum''*. » Qui
dicii alia

pro

aliis

enim errorejubona a/,bono btudioj existimant,

vocabulum
sit,

accipientintellectum, ut corrigaturerror illorum, et

Spiritus: ubi et quomodo appcllatum contemplantes, sophismata eorum et fraudulenlas decipulascontcramus, qui Spiritum sanctum as-

pro pravis ea qure recta sunt eligant. Necnon etillud: « Unafortiudo spiritusvestri^^ [al, nostri],» vide an idipsum ostendat. Et super omnia vocabu-

seruntcreaturam. Legeutes enim in propheta,«Ego sum firmans(.37) tonitruum, et crcans Spiritum **, »
ignorantia multiplicis inhac parte scrmonis, putaverunt Spiritum sanctum ex hoc vocabulo demonp.

lum

spiritus altiorem et

mysticum
ut ibi
: ;

in Scripturis
«

san-

ctis significat intellectum,

Littera occidit,

autem vivificat*" » litteram dicens simplicem, et manifestam juxta historiam narrationem spiritum vero, sanclum et spirituale nosse (34) quod legitur. In hanccongruit voluntatem et illud « Nos sumug circumcisio, qui spiritu Domino servientes sumus, etnon in carne confidentes*'. » Qui enim non littera carnem concidunt, sed cor spiritu circumcidunt,auferentes omne ejus superfluum, quod generalioni proximum est, et amicum, hi vere (35)
spiritus
; :

strari, cum in prffisentiarum spiritus nomen ventum sonet. Necnon in Zacharia audicntes locutum Dominum, qued ipse sit qui erat spiritum hominis

eo", cxistimavcrunt Spiritumsanctum ctiam in hoc capitulo significari, non animadvcrtentes quod animam hominis, aut spiritum (quem tertium in
in

hominc esse jam diximus)
ficet.

spiritus appellatio signi-

Ergo ut praelocuti sumus, quomodo unumquodque dictum sit, considcremus, nc forte per ignorantiam i n bar athrum decidamus crroris. Si-

in occulto Judeei, et veri quidem in aliis rabus ex consortio vocabulorum error cveniens, confusionem et pudorcm ei qui erquibus non est dolus. Qui transcenravit importat; de supernis vero et divinis lapsus dentes umbras etimagines Veteris Testamenti, culad prava, ad aeternam poenam deducit et tartarum tores veri adorant Patrem in spiritu et veritate'»[nl. barathrum], maxime cum semel deceptus noin spiritu, quia corporalia ct humilia transcendeluerit rcsipiscere,sed suum 164 dcfensare impurunt in veritate, quia typos, et umbras, et exemplaria relinquentes, ad ipsius veritatis venere sub- C dcntcr errorem. Decebat etiam, ct magnitudo voluminis exigebat, ut finem acciperet oratio. stantiam et ut jam diximus, humili et corporea verborum simplicitate contempta, ad spiritualem 60. Verum quia infert se quaestio adversus ea qusi superiusdisputavimus: quam idcircotuncpraelegis notitiam pervenerunt. 58. Haec interimjuxta possibilitatem ingenii notermisimus, ne textumsermonisirrumperct, etinter

spiritu circumcisi sunt,
Israelitae, in

;

:

stri

quot res spiritus significaret, attigimus, suo
significet, si Christus

tempore quid unumquodque
tribuerit, disserturi.
et

piam prffidicationem impia contentio poneretur, necessarium puto adpropositum respondere, etlequid super his sentiat, dcrelinquere. Disputantibus ergo supra, quod animam vel mentem
ctoris arbitrio,

Nonunquam autem

Spiritus,

Dominus noster Jesus
Et

Christus, id est, Dei Filius

appellatur. « Benignus siquidem est Spiritus sapientiae*'.»

hominis nulla creaturajuxtasubstantiam possitim-

163 in
»

alio loco

:

«

Dominus

autera Spiri-

utantediximus, ubi etiam illud adjunximus, « SpiritusDeus est*», » non juxta noministantum communionem,sed juxtanaturfcsubstantiKquc
tusest**,

consortium.Quomodocnimquorumdiversasubstantiaest, interdum evenit ut communi vocabulo nuncupentur, ct ha;c dicuntur oiioV/u \s.x ita eorum,quorum eadem est natura atque substantia, cum societate vocabuli, naturce quoque aqualitas copulatur,
et disciplina»
a)vu(ia.

tantummodo secunoperationem, et voluntatis errorem, sive virtutem, animus de his quae creata [al. sociata] sunt impletur oborta est qucestio nostra, quasi scntenliam solvens, quod creata substantia, qu® in Scriplerc, nisi sola Trinitas, quia

dum

:

£j

pturis Satanas appellatur,
et

ingrediatur in aliquos, implere dicatur. Nam ad eum qui medictatem prctii de agro vendito sibi, aiiud
cor

quorumdam

profitens, rescrvarct, a Petro apostolo
«

dictum

est

dialecticorum est appellarc hisc ^jvIdcirco et Spiritus vocabulum, et si quid

Anania, quare implevit Satanas cor tuum**? » Et de Juda loquitur ipse Salvator, quod intravcrit
iv, 24,

••"

^

^a I Cor, VII, 34. *' 38Isa. xxix, 24. jga. xi, 15. *« II Gor. iii, 6. Phihpp. iii, 3. '^ Joan. Sap. I, 6. ** II Cor. iii, 17. " Joan, iv, 24. *« Amos iv, \2. " Zach. xn, 1. '*8 Act, v, 3.

Iterum ex eadem editionc et Vatic. ms., cum « esse » pro « nosse » lcgcretur. (35) Vitiose et hiulco sensn erat, « hi vero » pro « vere » tum novo mendo, « vera; Israelita » pro « vere, » aut « veri. »
(34)

(36)Emendo ex

antea,

cum
nus.
«

vetcri cditione, Sanctus bonus, » esset contra Auctoris mcntem, « Spiritus bo<(

»

:

(37)

Pro

«

sum
»

confirmavi.

firmans, » Grajc.aTspewv, erat In aliquot mss., « sum formans. »

4M
in

S.

EUSEBII HIEIIONYMI TRANSL. LIB. DIDYMI DE SPIRITU SANCTO.

160

eum Satanas. Ad quod postea rcspondendum est. Interimnuncdisputemus(38)adversumidquodscriest,
<(

A

factum esse

st

habere principium. Porro quod in-

corruptibilesit, esseet retro et deinceps sempiter-

ptum

quaro implevit Satanas cor tuum'»"?
et

»

num. Non

ergo, ut

quidam putant, participatione
implet

quomodoSatanasmcntcmalicujus
cordis implcat, non ingrediens in

principale(39)
et in

natur-ie, sive substantia^

quempiam

diabolus,

eum

scnsuni

ejus, atque, ut ita dicam, adiluni cordis introiens,

siquidem hajc potestas solius est Trinitatis scd quasi callidus quidam et iiequam ac fallax fraudulentusquc deccptor, in eos animam humanam ma;

autcjus habitator efficitur, sed par fraudulentiam, et deceptionem, et ma'litiam, habitare in eo creditur quemreplevit. Hacautem fallacia etiam presbyteros, qui adversus Susannam in crudelitatern se verterant (42j, intravit, iraplens animas
libidinis, etserasenii voluptate.
«

eorum incendio
est enirn
:

liti« affectus trahit,

per eogitationcs
est.

el

incentiva

Scriptum

viliorum, quibus ipse plenus

Elymas magus filius diaboli, tiamque subsisLens, plcnus omni dolo ct malitia, scribitur « Satana patre ejus, » hauc ei voluntatem, quasi ex consuetudine vitiorum in naturam vertente (iO). Arguens itaque eum apostolus Paulus
atque corripiens
ait
:

Denique et ipse juxta malitiam ncqui-

Vencrunt autem

et

duo presbyteri, pleni iniqua
eo
:

cogitatione^'.))Hisinsidiisimplevitetuniversumpo-

pukun Judffiorum,dicente propheta de

<f

Vae gens

166
g

peccalrix, populus plenus peccatis,
fijiiiniqui^^.
filii

simum,
dinem,

semen pes)>Semenqaippenequamdiabo-

lus (42), et

ejus, propter iniquitatem et plenitu

«

plene omni iniquitate
!

et

omni dolo, fili diaboli, inimice justitiffi Dei ^" » Quiaenim versipellis et callidus, omnem in se dolumfraudulentiaBsusceperat.appellaturfiliusdiaboli quiaimplebat ipse omnem principaie 165 illius fraude et iniquitate, et omni malitia in tantum illiciens eum atquo docipiens, ut ipse Satanas implesse
;

sunt pcccatores. Si aut^^m ab his qui ejus in Scripturis filii nominantur, juxta substantiae
dicti

participationem non capitur

[al.

nuncupantur],

si-

quidem impossibile hoc esse in creaturis frequenter ostensum ost, neque alius quis potest eum capere participatione substantiae, sed tantummodo assumOperationem quippe et studia non solum bonorum operum, sed etiam malorum in creaturis diximus naturamvero atque substantiam solius in alios posse Trinitatis
ptione fraudulentissimae voluntatis,
;

animam ipsius, et habitare in eodem putaretur, quem ad omnes sua) perversitatis dolos, ministrum
sibi ac

61.

famulum praeparaverat (41). Ad id veroquod secundumposueramus

[Vat.

intrare (44).
62.

proposueramus]exemplum,quiainJudamintroisset Satanas, hoc dicendum est. Observans diabolus quibusdam motibus et operationura signis, adquas potissimum Judoe cor esset vitia proclivius, depreheneura patere insidiisavaritiae, et reperta cupiditatis janua, misit in mentem ejus quomodo desidedit

quoestioni.

Abunde, ut reor, occursum est propositae Quia vero ineptum et stultum videtur,
et si

adversus fatua respondere,
ruerit
[al. irruit]

quid in buccam
velle dissolvere
:

impiorum, hoc
est,

non enim tantum impietas
nere,

scelerata

propo-

quantum
tractare

et
;

de sceleratis

cum

resistente vel-

ratam pecuniam acciperet,

et pcr

occasionem

lucri,

proditor magistri etSalvatoris suiexsisteret, argentum pro pietate commutans, et suscipiens pretium
sceleris a Pharisajis atque Judaeis. Haec ergo cogita-

quod solent jactare, praetereo sacrilega advcrsus non audacia proclaman tes Si Spiritus sanctus creatus non est, aut frater
le (45)

idcirco illud

:

etDeiPatris, autpatruus est unigeniti Jesu Christi,
aut Filius Christi est, aut nepos est Dei Patris, aut ipseFiliusDeiest,etjamnoneritunigenitusDominus Jesus Christus, cum alterum fratrem habeat. Miseri

tionis occasio

locum

tribuit Satanae, ut in cor ejus

introiens,impIeret

eum pessima

voluntate. Introivit

ergo non secundum substantiam, sed secundum opcrationem, quia introire in aliquem, increatae
naturae est ejus,quae participetur a pluribus. Imparticipabilis ergo diabolus est,

atque miserabiles, non sentientes de incorporeis et
invisibilibus, juxtacorporalium et visibilium dispu-

non creator, sed crea-

tura subsistens.
lis,

Unde

etconvertibilis atque mutabi-

c sanctitate deciditatque virtute.
,

fiEToxixdv [erat iJ.eToxi>cwc]

id

est,

Diximus supra quod parlicipa-

non licerc naturam. Fratrem csse vel patruum, nepotem vel lilium, corporum nomina sunt, et imbecillitatis bumana? vocabula. Trinitas vero omnes
tari

hasprfBtergrcditurnuncupationes.Etquotiescunque

tione capiatur,esseincorruptibiIeet immutabile, et consequcnter oeternum. Quod autem mutari potest,
*9

D inaliquode
28.
»2

hiscadil; nominibus nostris,,etincongruisvocabulisnonsuamnaturam(46)loquitur. Cum
Isa.
I, 4.

Joan.

xiii, 27,

Act.

xiii,
:

-10.

^i

Dan.

XIII,

(38)

Imperfecto sensu erat
est,
«
)>

quod scriptum
ginae

ms. alterum
cst.

Interim nunc ad id Verbum « disputemus » ex Readversum, » ex ipso et Vaticano
«

exprcssum

(3y) Grajce Mattlixum.
(40) Vatic,,

Tiye[iovLxdv.

Vide

in

commentariis

m

«

quasi ex consuctudinc secundam
))

pene injiciente naturam.

fil)ldem,«minislrumsibiacfiliumpra?paraverat.» (42) Vetusodit., «qui adversusSusannanc amorem incrudolitatomverlcrant. «Vatic, « qui advorsusSusannam sa^vicbant, in crudelitatcm vertorat, et implevit animas, » etc.

Cod. Reginaj, « filii diaboli. » Et mox Vatic. sunt peccatorum, » probo uterque sensu, nisi etiam meliori. (44) Expressius Reg. ms., « sed etiam malorum participabilia essc in crcaturis diximus, naturam vcro atque substantiam solius Trinitatis in alios posse intrare. » (45) Erat incommodo sensu, « saltem resistentem vellc, » etc. tunc certo errore, « quod solent tractarc, prffilereo, » pro « jactare, » aut o jactitare, » quod habent emendatiorcs libri. (46) Male obtinebat, « non suanatura, » inrectoEmendat Vatic. et veatus editio.
(43)
« dicti
;

16t
igitur sancta Scriptura
dicat, nisi

ADMONITIO.
Dcum Patrcm
amplius de Trinitate non esse Salvatoris,et Filium

169
Patre, et

\

ram hominibus, negabitur ab eo coram
angelis ejus
•'''.

sentire

generatum esse a Patre,hoc tantummodo debemus quod scriptum est.Et ostenso quod Spiritus
sanctus increatus sit,conscquentcrintelligere,quod
cujus nonestcreata substantiu,recte Patri
societur.
Filio(|iic

Ergo quia nulla vcnia in Trinitatem conceditur blasphemantibus,omni studio et cautela cst providendum,168 ut ncin brevi quidem parvo-

qucsormnncdc emli -putanteSjlabamur.Quia potius
si

mundet
paupertatem in timorem meum, quod de

quis hoc vohimcii logcre voluerit, quaesumus,ut se ab omni opere malo, et cogitationibus

167

63. Ha?c juxtaeloquii nostri

praesenti dictasufficiant,

pcssimia :quo possit illuminato corde eaintelligere qua; dicuntur, ct plcnus sanctitate atque sapientia,
ignosccre nobis,sicubi voluntatem nostram non implevit effectiis.ct

Spiritu sancto loqui ausus sim,indicantia ('i7).Qui-

cunque enime in eum blasphemaverit, non solum in hoc saeculo, verum ctiam in futuro non dimittetur
ei

tantummodo

consideret qua mente

",nec ulla misericordia et venia reservabitur

illi

quid dictum sit,non quibus cxpressum sermonibus. Sicut enim pietatis sensum nobis audaciter juxta

qui conculcaverit Filium Dei,et injuriam

[Al.con-

trmeliam] fecerit Spiritui grati<Teejus,in quo sanctificatus est
^*.

Quod quidem

et in

telligendum.

Nam

qui

blasphemavorit

Deo Patre est inB procul abesse simpliciter confitemur.Studii quippe in eum, et
intelligere qua; scripta sunt,et

nostram conscientiam vindicamus,ita quantum de eoloquipertinet,vcnustatemrhetoricam facundiamque,juxta consequentiam (59) textumque sermonis,

impie egerit, sine venia cruciabitur, nullo pro co Dominum deprecante (48),sicut scriptum est,« Qui

nostri fuit, de Scripturis sanctis disserentibus, pie

imperitiam mensu-

autem
pro eo
53

in
^^

Dominum Deum
? »

peccaverit, quis orabit

ramque

nostri

non ignorare sermonis.

Necnon

et

qui

Filium ncgaverit co»« I

Math.

XII, 32. ^*

Hebr. x, 29.

Reg.

ii,

25.

Matth.

x, 33.

meum
(48)

47) Regina; liber et Vatic, « timorem tantum in eo,quod do Spiritu sancto loqui ausus sim indicdvi. »

(49) Inlrusa hic perperam « nos» vocula, sensua laborabat. Expunxi ope codicis Reginae, qui itidem

Idem Reg. ms.,« nullo modo pro

eo

Domino

expuncta voce « ju.xta,» fere concinnius cundia consequentiam. »

legit « fa-

deprecante.»

IN SEQUf:NTi:M
ADMONITIO.
Notum
fidiae

LIBRUM

Luciferi Calaritani episcopi
inire

hanc

fuisse

mentem,

ut qui in Ariminensi concilio Arianae per-

poenitentes, non possent seque adeo ab eorum quoque communione, qui lapsos post satisfactionem receperant,penitus abdicasse. Nam, inquit Sulpicius, Hist. lib. ii, cap. 4-5, in tautum eos qui Arimini fuerant, condemnavit, ut se

subscripserant, amplius

communionem cum

Ecclesia, tametsi

etiam ab eorum communione secreverit, qui cos sub satisfactione, vel poenitenlia reciperent. Ex eo

Lucife-

rianorum manavit ha;rcsis, temere asserentium ab Arianis, et qui illis semel consenserant episcopis, non conferri Spiritum sanctum, eosque ab cpiscopatu ac sacerdotii muncrc ita cxcidisse, ut sacramenta adminislrandi facultatem omnem illis adimerent, atque ipsos etiam baptizatos ab eis nisi per manus impositionem, atque invocationem Spiritus sancti, nollent suscipere. Hac de re disputatum est aliquando Luciferianum inter atquc Orthodoxum, sed conviciis, ut ferme usuvenit, magis quam argumentis uterquc altercatus, adversarium fregerat potius quam superaverat. Condictum est itaque, ut altera die convenirent, iisque contendendibus, quae pra sua quisque causa diceret, a notariis exoepta sunt. Atque in hoc quidem libro per Dialogum abs Hieronymo exponuntur^quasi ab altercantium ore proficiscantur sed nihil dubium est a S. Doctore studiose contextum opus atque expolitum fuisse ad catholicse veritatis tuendam fidem. Nam et gesta Ariminensis concilli magnam partem adducit, dcque ejus historia, Arianorumque in eo artibus ac dolis loquitur, eoque in primis quod MSi<a? vocabulum ad sarciendam paccm rcjici ab orthodoxis hacretici obtinuerunt, quando in caeteris sc fingercnt consentirc sed postquam episcopos nefaria subscriptionc illa devinxcrant, fraudem aperuerint, et pro se victoriam inclamarint. De baptismo eliam hajreticorum copiose disserit, tamqife ad rectum scnsum, ut eorum minime probem opinionem, qui dicunt qua;dam in hoc libro super hffireticorum baptismo S. Doctori excidisse, quae ingenio per aetatem magis subacto postmodum revocaverit,
;

;

163
Tale illud etiam

S.

EUSEBII HIERONYMI
nempe
S.

164

Hieronymum putasse necessariam esse in sacerest, quod Victorius confutat, dotibus rectam vitam, ut vel absolvant, vel eucharistiam conficiant. Contra onim num. praesertim 5
luculenler constituit, ut
destruant.
si alibi

contrarium videatur asserere, ideo

faciat,

ne

dum

de sola

sibi sacer-

dotes potestate oblandiuntur, rectoin vivendi deserant

normam,

et

quod potestate construunt, exemplo

De anno quo opus istud elucubrarit non satis convenit inter eruditos. Illud nempe aliquos movet, in Chronico Luciferum multa cum laude memoret, neque sit vero simile e.jus celebrari constantiam ac fidcm, cujus scntentiam, imo errorem edito libro impugnat, nisi si iiber iste, in quo male au-

quod

quo bene, posterior sit. Quamobrem cum anno .380 Chronicon fuisse conscriptum constet, Dialogum hunc post eam temporis notationem differri volunt. Sed nihil esse hujusmodi argumentum videas, si illa ipsa recte expenderis tcstimonia, ct multa esse scias, qua? in Lucifero Hieronymus suspiciebat nec proprie ipsum episcopum, sed ejus asseclas, qui ejus iiomine ad erroris patrocinium abulebantur, impugnari. Nam cl hoc ipso in libro bene audit Lucifer, ut iliis verbis, Cogor de beato Lucifero secus quidquam, quam et illius mcritum, et mea humanitas poscit, cxislimare. Ex serie autem et loco, quo in Catalogo ab ipso Hieronymo censetur hic liber, et Chronico proxime praecedere eum liquet, sive annum 380 antevertere, et relictae solitudinis epocham, sive ann. 379, ut in chronologicis Epistotarum argumentis notatum est, superare. Facile igitur ipso anno 379, quo e Chalcidis eremo fugiens, AntiochioB substitit, librum exaravit, nam et Antiochiae Luciferianus atque Orthodoxus altercati sunt, et proxi ne ab illa altercatione scribere se Hieronymus profitetur.
dit, il]o in
:

STRIDONENSrs PRESBYTERI

DIALOGUS' CONTRA LUCiFERIANOS.
111
dam
1.

Proxime

accidit

^ ut
alio

[Al.

quod) qai-

A ita

cunctis
:

residentibus, Helladius Luciferianus

Luciferi sectator,

cum

Ecclesia3

alumno
uni-

odiosa loquacitate contendens, caninam facuiidiam
exercuerit {mss. exercuit). Asserebat quippe

Hoc primum mihi responderi volo, utrum Ariani Christiani sint, an ilon ? Orthodoxus ^ Ego plus, inquit, interrogo, utrumne omnes haeretici
dixit

versum

mundum

esse diaboli, et ut

jam

familiare

Christiani sint ? L. dixit,
ris,

Quem

haereticum dixe-

factum de Ecclesia lupanar. At ille e contrario, rationabiliter quidem, sed importuno et loco et temporc, defendebat, non sine causa Christum mortuum fuisse, nec ob Sardorum tanest eis dicere,

Christianum

negasti. 0. dixit,

Omnes

ergo

tum mastrucam
plura
?

^

Dei

Filium

descendisse.
'*

Quid

dum

tiudientiam et circulum lumina
et incondilani

jam

in plateis

accensa solverent,
recesserunt. Hoc

dispu-

tationem nox interrumperet, consputa pene invi-

non sunt ? L. Jamsuperius audisti. 0. Si Christi non sunt, diaboli sunt. L. Nemo dubitat. 0. Si autem diaboli sunt, 112 nibil refert baeretici sint, an gentiles. L. Non refello. 0. Igitur fixum inter nos habemus, de hgeretico sic loquendum, sicut de gcntili. L. Plane fixum.O. Quaere nunc ut libet, quoniam inter nos constat,
hceretici Christiani

haereticos gentiles esse. L. Quod interrogatio mea cogere volebat expressum est, hoereticos Christiamane conveniretur: quo cum juxta placitum omnes con- n nos non esse. Nunc restat conclusio. Si Ariani venissent, visum est utriusque sermonem a notahasretici sunt, et hffireticiomnes gentiles sunt, et
facie,

cem

tamen

his qui affuerunt

statuentibus, ut in secretam porticum primo

riis excipi.
1.

De hxretico toquendum

ut dc gentili.

Ariani gentiles sunt. Si autem Ariani gentilessunt

Atque

et

conslat nullam

societatem Ecclesia3 esse

cum

' Edd. Martian. et Vallars. habcnt: Inci})it Attercalio Luciferiani ct Orthodoxi, a S. Hieronqmo scripta. Edit. Vetus codex ms.Sorbon.Tc sequcntcm

retinet epigraphen Incipil Epla llicronijmi presbyteri adversus Luciferianos ; dcindc hunc contextum u Proxime accessit Luciferianus hajresis sectator, cum aliquo Ecclesiae alumno odiosa loquacite contendens, » etc. Maiitian.
: :

Solvere Mastrucis proceres, vestire Togatos. Apposite vero in primis Quintilianus lib. ii, cap. 10 Maslrugam, quod Sardiim est, illudens Cicero ex industria dixit. Paulinus quoque iNIacario inops habitus, ct Mastruga Sardorum. Mss. codices lcgunt Mastrugam. Erat mastruca vestimen:

tum

Cluniacensis codex, Proxime accidit, quod ^ quidamLuciferi sectator cum alio Ecclcsix alumno, etc. Mautian. ^ Notatum Lexiccgraphis noincn. Thcodorus Mastruca vestis Sarda (AI. Mastruga). Prudentius
:

cx pellibus, sive ferina vestis niale olens, qua Sardi utcbantur. Martiax. * In aliquot libris dum audicntium circutum luminn, etc.
^

Vefus editio Hieronymum ipsum sub Ortho-

doxi persona loquentem inducit. Orlhodo.vus Hieronijmus, ego, etc.

165

DIALOGUS CONTRA LUCIFERIANOS.
est

168
esse rationemepiscopi»

Arianis, id est, cum gentilibus, maniCestum vestram Ecclesiam qujo ab Arianis, id cst, a gentilibus,

A

niam obstinate tenes.aliam
aliam
laici,

episcopos suscipit, non tam cpiscopof re-

quod postulas

ad compcndium conccrtationis, tribuo nec me pigebit locum te faciente,
:

cipere,

quam

de Capitolio sacerdotes

:

ac per

hoc

manum

tecutn cnnscrere.

Antichristi

magis synagoga, quam Christi

ii.cclesia

cumvenienlcm ah
tetur
;

Vrianis recipias,

Exponemihi, quare laiepiscopum non
sc

debeat nuncupari.
3.

rccipias ? L. Picripio laicum, qui crrasse
0. Eccc

confi-

Eucharislia.

impleta est prophcut
dicis,

tia

:

Paravit mihi foveam,et ipse inciditin eam. L.
?

quam

Domiiius mavult poenitentiam peccatoris, mortem. 0. llccipe ergo et episcopum^, qui
et

Quonam modo
sunt, et
boli,

0. Si

Ariani,

gentiles
diareci-

et errasse se con(iLcLur,ct

Dominus mavult
mcrterr.
L.

pocni-

Arianorum conventicula castra sunt
in castris diaboli

tentiam peccatoris,
se confifetur,

quam

Si

errasse

quomodo
non

baptizatum

pis? L. Recipio, sed poDnitentem. 0. Prorsus
dicas,
intelligis.
? L.

quid

pocnitentem
nis

Quisquamne gentilem recipit, Ego simpliciter in exordio sermo-

174 curepisoopus perseverat? deponat sacerdoLium, concedo veniam pconitenti. 0. Respondebo tibi et ego scrmonibus tuis. Si laicus
errassese confitetur, quomodo laicus perseverat? deponat sacerdotium laici \ id est, baptisma, et

omnes

haereticos gentilesesse respondi.

Verum
qua3-

quia

captiosa

interrogatio

fuit,

primae

P

ego do veniam
cit

pocnilenti.
et

Scriptum

est

enim
suo

:

stionis tibi

palmam

tradens,

1 73 ad secundam

negrium quoque nos
^(

sacerdotes Deo Patri

fe-

veniam
recipi

in qua aio laicum ab Arianis venientem debere pccnitentem, clericum vero non de-

bere. 0. Atqui in primaquaestione

quam
L.

obtinuisse

me

dicis,

etiam secundam

obtinui.

Doce quoet

modo

obtinueris. 0.

Xescis et

laicos

clericos

unum habereChristum.nec alium
episcopis
rico3,qui recipit
laicos

neophytis,alium
recipiat
L.
cle-

esseDeum? Cur ergo non
pojnitentes?
'

Non

est

ipsum lacrymas fundere pro peccatis, et corpus atlrectare Domini non estipsum ad fratrum genua provolvi, et de sublimi loco Eucharistiam ministrare populo. Aliud est lugcre quod fueris, aliud
;

Etiterum [Gentem sanciam, regale populum acquisitum (/ Petr. ii, 9). Omne quod non licet Christiano commune est tam episcopo quam laico. Qui pocnitentiam agit, priora condemnat [Al. contemnat]. Si non licet episcopo poenitenti perseverare quod fuerat, non licet et laico poenitenti permanere in eo propter quod pcenitentiam confitetur *. L. Recipimus laicos, quoniam nemo convertetur, si se scierit rebaptizandum et ita fiet, ut nos simus causa perditionis eorum si repudientur. 0. Tu in eo quod
Apoc.
\,

6).

sacerdotium,

*',

''

:

recipis laicum,
et

unam animam

recipiendo

salvas:

neglecto peccato, in Ecclesia viveregloriosum.
prffidicabas

Tu

ego

in

recipiendo episcopum, non

dicam unius

qui hesterno die sacrilegus creaturam Dei Filium
;

civitatis

populos, sed universam, cui praeest, pro-

C vinciam Ecclesire socio, quem si repellam, multos miarum lapides inChristum jaciebas, cujus manus sccum in ruinam trahet. Quamobremquaeso vos ut sanguineplenae sunt, cujus stylus lancea militis eam rationom, quam in paucis recipiendis habere
qui quotidie pejor Judseis, blasphefuit,

ad unius horae conversionem virgincm Ecclesiam adulter ingredieris? Si peccasse te pcenitet officium depone sacerdotis si te peccasse confi:

vos existimatis, etiam ad totius orbis salutem concedatis.

Quod

si

displicet, et

tam duri

eslis,

imo

tam
rit

irrationabiliter inclementes, ut

eum

qui dede-

dis,

permane quod

fuisti.
;

^. 0.

Rhetoricaris

et a

disputationum spinetis

ad campos liberae dcclamationis excurris. Verum desine, quaeso, a communibus locis, et in gradum

rursum ac
latius

lineas regredere

:

postea

si

placuerit,

disseremus. L. Nulla declamatio hic est. Dolor patientiam superat propone utlibet, argu;

haptisma hostem Christi, eum qui acceperit nos nobis adversa non facimus aut episcopum cum populo recipimus, quem fUcit aut si episcopum non recipimus, Christianum scimus etiam nobis populum rejiciendum. 3. Episcopus condimcntum sme Ecclesix. Fletus
filium putetis
;

:

:

raentare ut libet,

nunquam persuadcbis
^.

id o.

esse

episcopum, quod laicum pcenitentem
^

Quo-

Ecclesix pro pcenitentibus Liber duodecim Prophetarum. Oculus Ecclesix episcopus. L. Oro te, nonne ^ legisti de episcopis dictum Vos estis sal
.


:

ipsum lacrjimas fundere. Superfiue hic in editis Erasmi et Mariani additum est nomen episcopi, quod non legunt exemplaria vetera. Ex hoc porro loco apertissime comprobatur fides Catholica, qua credimus verum Christi corpus exsistere in Eucharistia, et manibus sacerdotum attrectari e sublimi loco Eucharistia, quoque populo ministratam discimus, Martian.
est
;

Non

D

omiserat Martianaeus, quod
nisset.
'

in suis

mss. non inve-

Deo Patri suo fecit. Addunt editi libri ; Et iterum, gentem sanetam, rcgale sacerdotium, populum acquisitum. Id non legunt mss. nostri codices.

Mautian.
'^Negandi particulam expressit antiqua editio. Non licet etlaicocic. ms. Sorbonicus, non licet ct laico p(jcnitcnli permanere, proptcr quodpmnilentiam confitetur. Cluniacensis similiter legit, excepto ticcat, habetenim licet. Martian.
'^

* Gravius sic legi ]uhet,id esse episcopum confiientem, quod laicum pcenilenlem, idque rectius, ut videtur. ' In Veteriedit., Hecipio el ego episcopum.

*

Voculas

in co in

acceptione plebi quoquc commune fuisse olim, primis nempe Christianismi temporibus, sacerdotii nomen, erudite notatum est, ex illo I Petri ii, 9 : pajiX-.ov \i;A-.vjixt regale sacerdotium, cjuod statim adducitur'; nam locum
*

Certa

quadam

tian.notat. Gravius ita
taico
'>

duobus mss. dcsidcrari Marlocum refixit, [^on liceat el
erat,

posnitenLi
edit.,

permanere quod
Oro
te

qui

propter

poenitcntiam confitetur.

Vetus

nomine

Christi,

non

16'*

gisti, etc.

"

!

!

*67

S.

EUSEBII HIERONYMl
quo salicforas

168

terrx. Si autem sal infatuatum fuerit, in

A

cx

omnium

corde tenebrffi discutiuntur
:

176

Et

tur
et

'/

ad nihilum

est utile, nisi ut

projiciatur

conculcelur ab hominibus (Matlh. v,

illud,

^3). Sed et quod pro populo pcccatore sMcerdos Deum
sit

exoret, ac pro saccrdote nullus

alius,

qui

deut

Neque enim lucema accenditur et ponitur suhter modium, sed super candelabrum, ut luccat omnibns qui in domo sunt (Matth. v, V6). Hocest, ideo Deus scientiaj suaj * igniculum in
reddit

causam

precetur

(Lc('?Y. ix).

Quae quidem duo Scripturarum

capitulain scntentiam concurrunt unam.

Nam

episcoposucccndit. ut non sibi tantum luceat, sed omnibusprosit. Et in consequenti : Si, inquit, ocu-

sal omnem cibum condit, nec est aliquid per so tam suavc, quod absque ITS eo gustum demulceat ita mundi tolius et proprifc Ecclesiae condi:

mentum

episcopus

est,

qui

si

infatuatus

fuerit,

nequam fuerit, omne corpus tenebrosum est. aulem iumen quod in le est, tenebrae sunt ipse. tenebrx quantx erunt (Matth. vi, 23) Et recte. Nam cum ideo episcopusin Ecclesia constitualur,
lus tuus

Sz

;

!

sive per negationem, sive

libidinem, et

pcr hoeresim, sive per utsemei dicam, peruniversa peccata

ut

populum coerceat ab

errore,

quantus
[///.

erit error

in populo,

cum

errat ipse qui docet

doceat]

a quo alio poterit condiri,

cum

ipse fuerit

omnium

Quomodo
tor

potest peccata dimittere, qui ipse pecca-

condimentum ? Saccrdos quippe pro laico offert oblationcm suam, imponit manura subjecto, reditum sancti Spiritua invocat, atque ita eum, qui traditus fuerat Satanas in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret, indicta
••liltario

sanctum sacrilegus faciet? lumen introiet, cum oculus meus caecus sit? Proh dolor Antichristi discipulus Ecclesiam Christi gubernat. Et ubi est illud.- Non poest?

quomodo

Unde ad

m.e

!

in

populum

oratione,

testis

duobus dominis servire

(Ihid. 2i) ?

Sed

et illud,

reconciliat,

restituit

fleverint

unum membrum sanitali, quam omnia simul membra con>. Facile quippe ignoscit filio pater, cum
nec
prius

Qux
teri

communicatio

luci

ad tcnebras? qui consensus

mater pro visceribus suis deprecatur. Si ergo hoc quem diximus gradu laicus pcenitens restituitur
Ecclesiffl.ibique sequitur venia, ubi luctus priBces-

ad Belial (II Cor. vi, 14, 15).^ Legimus in veTestamento (Levit. xix, xx, xxi) Hoino in quo fuerit macula et vitium, non accedat offerre dona Domino. Et rursum Sacerdoies qui accedunt ad Dominum Deum, ut sacrificent, mundi sint, ne
C.hristo
:
:

Neque enim numerus testimoniorum, sed auctorilas valet. Ex quibus ostenditur, vos per jectus foras, jacere deberet in stercore, a cunctis C modicum fermentum lotam Ecclesiae massam corhominibus conculcandus, super altarium reponis rupisse, et de ejusmanu hodie Eucharistiam acciomitto.
;
!

saccrdotem dc gradu suo posse restitui, quia aut poenitens sacerdotio carebit, aut in honore persistens, reduci in Ecclesiam non poterit per ordinem poenitentis. Tu mihi nunc infatuato sale, Ecclesiffi saporem contaminas tu eum qui pro:

serat

manifestum
in

est,

forte derelinquat eos

Dominus.

Et

in

eodem
quae

:

Et
se

motum*,

eumdem locum non

cum

accedunt ministrarc sancta, non adducant in
est, studio [Al.

delictum, ne moriantur. Et multa alia,

perse-

qui infinitum

sed studio] brevitatis

Et

ubi

erit

illud

Apostoli

proeccptum

:

Oportet

pere,

quem

heri quasi idolum despuebatis
Ecclesic.
Christiis

^.

episcopum esse sine crimine, quasi dispensatorem Dei (Tit. i, 7). Et iterum ; Probet autem se unusquisque
et sic

6. Sacrificium in

lavacro suo

accedat (Cor.w.
est
:

58)? Ubi
porcos

Dominica
vestrus
vii,

denuntiatio
[Al.

ISe

miseris
ante

margaritas

mundavit aquas. 0. Multa quidem de sacris Voluminibusmemoriter copioseque dixisti sed cum totum circumieris saltum, meis cassibus conclu:

miserimus

et nostra]

(Matth.

deris [to55. Cluderis
vis,

v<?/

clauderis].

Sit

quippe, ut

6.)?

Quod side omnibus

generaliter dictum

intel-

ligis,

quanto magis de sacerdotibus prascavendum estjCum etiamdelaicis sic cavctur. (Al. habeatur)

naculis istorum

Dominus per Mojsem, a taherhominum durissimorum, et nolite tangi ab omnibus ^ qux sunt eorum,ne simul pereatis inpeccato eorum (Num. xvi, 26). Et rursum in duodecim Prophetis Sacrificia eorum tanquam n
Seperamini, inquit
:

Arianorum episcopus hostis Christi, sit infatuatum sal, sit lucernasine igniculo,sit oculussine pupilla: nempe eo pervenies, ut salire non possit, qui sal ipse non habeat non illuminet caecus,non accendat exstinctus. Tu autem cum conditum ab eocibum devores,curiusulsum arguis conditorem? De igniculo ejus Ecclesia tua lucct, et lucernam
:

ejus

177

criminaris exstinctam? Oculus

tibi prae-

panis luctus

;

omncs qui manducantea, contamina-

bet, et cajcus cs ?

Quamobrem

oro

te,

ut aut sacri-

buntur (Osee ix, 4). Et in Evangclio Lucerna, inquit, corporisest oculus, id
sise

Dominus
est,

:

ficandi eilicentiamtribuas,cujus

baptisma probas:
existimas
qui
in

Ecclc-

aut reprobes ejus baplisma,

quem non
potest,

lumen

cst

episcopus.

Si autcm

oculus iuus

sacerdotem. Neque enim

fieri

ut

simplexest,totmn corpus tuum lucidiim erit (Matth. VI, 22). Sacerdote cnim lidcm veram prffidicante,
*

baptismate
L.

^

sanctus

cst, sit

apud

altare peccator.

Sed ego recipio laicum poenitenlem per manus
*

Alio sensu

conflaverit, et etc.
^

nec penitus inutili, vetus editio, paulo post, consequitur vetiiam, ubi,
lcgi

enim hoc
"

Qui in domo sunt. Lucemam Deus scientix suce iguiculum, etc. Victorius maluit, iuxtaBrixianoscodices, Quasi
In veteri

edit

:

est,

Absque de

in vetustis

codicibus

Gravius
:

monet. ^ Gravius activa 1'orma mavult tangere
latroque,

idololatram rcspuehaiis. *.Vlias erat z» baptisterio,

quod eleganlius

altari

nedum

tcxtu Latino interprete, consentiente.

opponitur,

i69
irapositionem,
et

DIALOGUS CONTRA LUCIFERIANOS.
invocationem
Spiritus
sancti,

170
jnxta sonsum
oriatur.

A

''i

^^^ scntonLiam
quanta

loqiiar, ansculta,

sciens ab ha;reticis Spiritum
conferri. 0.

sanclum non posse
cal-

tuuin,

Scripturarum

turbatio

Omnes propositionum vestrarum

lesadunum compitum confluunt, ct pavidorum more cervorum, dum vanos pennarum' evitatis
volatus, ibrtissimis retibus implicaniini. Nain
in

cum

Quid est hoc, quod Joannes in baptismate suo aliis Spiritum sauctum dare non potuit, qui Christo dodit? Et quis cst iste Joannes ? Vox vlamanlis in (lescrto, paralc viam Domini ^reclas facitc scmitas
:

Patre et Filioet Spiritu sancto baptizatus homo,
veteri

tcmplum Domini fiat, cum novum Trinilatis delubrum
dicis, sine

arde destructa,

Dei nostri {Isa. xi, 3 Hlatlli. Eccc Agnus Dci ccce qui
;

ni, S). Dle qui dicebat
iollil

peccatum

mundi

a^dificctur,

quomodo

iJoan.

I,

29); minus dico,
:

ille

qui ex matris utero

peccala posse dimitti?

adventu Spiritus sancti apud Arianos Quomodo antiquis sordibus

clamabat
veniat ad
dit {Act.
ix) ?

Et unde hoc milti, ut mater
{Luc.
i,

me

43) ? Spiritum

Domini mei sanctum non de-

anima purgatur qua; sanctum nonhabet Spiritum? Neque enim aqua lavat animam, sed prius ipsa
lavatur a Spiritu, ut alios lavare spirilualiter possit Spiritus,

viii)? quem Ananias Paulo dedit (.4cf. Audacter forsitan videar Joannem praifcrre
:

cunctis.
natis

inquit Moysos, Domini fercbatur super
i.

aquas {Gen.
nisi per

2.)

Ex quo apparet baptisma non
Bethesda
et tu
-

g

^,^

Audi Dominum loquentcm Non est in mulierum mojor .loanne Baptista {Malih. xi, ^.^^„i ^^j^ ^^^^. -^ prophetarum, et annun
Christum,
et digito

esse sine Spiritu sancto,

lacus Juda?a?

tiare

adventum angeli, membra sanare non poterat
plici,

debilitata corporaliter
:

hi necessc est in talis viri laudibus

mihi aqua sim-

demonslrare. Et quid raiimmorari, cum

quasi de balneo

animam lolam producis?

Ipse Dominus noster Jesus Christus, qui non tam raundatus est lavacro, quam in lavacro suo universas aquas mundavit, stalim utcaput extulit de
fluento,

Deo Patre etiam angelus nuncupetur? Ecce angelum meum antc faciem tuam, qui prteparahit viam tuam ante tc {Ibid. 10). Plane ana
inquit, mitto

quam
Spiritu

Spiritum sanclum accepit, non quod unsine Spiritu sancto fuerit, quippe qui de
sancto
in

gelum, qui post materni ventris hospitium eremi deserta scclalus, parvulus de scrpentibus lusit*
;

qui oculis
est

179

spcctantibus Christum, nihil aliud
:

carne

natus

est

:

sed util-

dignaLus aspicere

qui eloquiis Domini, qua;
sic dicebat cre-

nobis monstraretur verum esse baptisma, quo Spiritus sanctus adveniat. Igitur si Arianus' Spiritum sanctum non potest dare, ne baplud
tizare quidern potest

melle et favo dulciora sunt, dignam Doo vocem
erudivit.

Etne quffistionem morer,
dedit,

scere Prfficursorem Domini. Iste ergo talis tantus-

quiu Ecclesiai baptisraa sine

que Spiritum sanclum non
centurio

quem

Gornelius

anlequam baptizaretur, acccpit? ResponSpiritu sancto nullum est. 17 8. Tu vero cum de, qusso, cur non dedcrit? ignoras ? Audi quid baptizatum ab eo recipias, et postea invoces Spi- C ScripturoB doceant Joannis baptisma non tam pecritum sanctum, aut baptizare eum debes, quia cala dimisit, quam poinitentiae baptisma fuit in baptizari aut si sine Spiritu sancto non potuit
: :

est baptizatus in Spiritu,

desine

ei

invocare SpiJoannis

ritum,
7.

quem tunc cum
'!

baptizaretur, accepit.
'/

peccatorum rcmissioncm, id est, sionem, qua esset postea per
Ghristi"

in

futuram remissanctificationem

Quid ad verum baptisma necessarium

subsecutura.

Scriptum
et

est

enim

:

Fuit

taplisma quid

Sine Spiritu sancto nullum bapti-

Joannes in deserto baptizans
Et post

prxdicans Evange-

sma Verum
Obsecro
603 qui
te,

et

L. legilimum Ecclesi.v baptisma. nonno legisli in Aclibus apostolorum,

lium poenitentix in remissionem peecatorum [Marc.
I,

4).

modicum

:

Et baptizabantur ab co in
{Ibid.
'•)).

jam

a Joanne baptizali fuerant,

cum

ad

Jordane conflentes peccata sua
ipse ante Prascursor Domini,

Ut

enim

interrogationem Apostoli respondissent, ce nec auditu
ctus, postea fuisse Spiritum

sic et
fuit.

quidem comperisse quid esset Spiritus sansanclum consecutos?

prKvium Dominici baptismatis
aicbat, terrena loquitur
;

baptisma cjus Qui de terra est
ligo baptixo
iii.

qui de supernis venit, super

Unde manifestura est posse aliquem baptizari, et tamen non habere Spiritum sanctum. 0. Non tam iraperitos divinorura voluminum eos qui audiunt
puto, ut

omnes
vos
rv

est

{Joan

iii,

31)

Et itcrum

:

in

aqua,

ille

baptizabit in spiritu {Matth

H)- Si autem Joannes, ut confessus est ipse, non
baptizavit in spiritu,
dimisit, ({uia nulii

ad

hanc quecstiuncuiain dissolvondam
sit.

consequenter neque peccata
sine

longo sermone opus
*

Verura prius

quam quid

hominum

Spiritu

sancto

funiculis pcnna; suspendebantur pra;spatium quod retia occupant, ut fera earum volatum quasi pcriculum evitatura, se in retia
ter

Nempe

conjiceret. Virgil.
JI09

Georgir.

de cervis

:

Don immissis canibus, dod cassibus uUis,

PunlceiEque agiluut pavidos formidine penDae.

an valida essent quffidam sacramcnta, ab ha^roticis, vel ab iis collata, qui anathemate dovincti orant. Monemus itaquc non absolutc negari ahs llioronymo Arianos baptizare posse, sod morein Ecclesiae deCendi, quaj ab Arianis vonicntcs episcopos recipiebat. Eo scnsu etiam S. Augustinus epist.
18.5,^.47.
ullro
latetur
foris

ab

unitate corporis

Joan. v, 2, memorat, 'EZj-m':-': },t'foixvtr, IJr/JETox dicla Aehraicc liethesda. Nunc obtinet Dethsaida etiam in Ilieronym.
^

Probatica Piscina quara

Christi, Spiriluin

mss.
3

Nimirum ad eam
Patrol.

qua

ha!c referuntur qua;stionem, variis occasionibus disputatum est ab antiquis,

c. xi ^. Delectabilur infans' ah ubere super foramine aspidis et in cnvernam reguli qui ablac/atus fucrit, manum sua7n mitlct Quibus homo designalur, cui nihil etiam ab infantia scelerum nocuit.

sanctum non posse habcri. NoLatum Victorio alludi Isaia; luoum

XXIII,

:

m
liberat a gehenna,

S.

EUSEBII HIERONYMI.

172

peccata dimitluntur. Aut si contentiose argurnentaris, idco Joannis baptisma dimisissc pcccata, quia de ccelis fuit, edocc quid amplius in Christi

A

ditionis aucloritas.

L.

Qui rJormientes sitiunt.

ingurgitant. Et quanlo plus hauserint, tanto plus sitiunt. Ita mihi et tu
videris

avide fauces

fluminibus

baptismale consequamur. Quod peccata dimittif,

tum

est.

Quod a gehnna liberat, perfccPerfcctum autcm baptisma, nisi quod in
rcsurrcctionc Christi est, non potest

advcrsus quflestiunculam quam proposui, hinc atque illinc argumcnta quc-esisse, ct nihilomi-

erucect

in

dici. Ita tu in

Joanne, Ulum oporlel crescere,
{Joan
III,

perversum religiosus', dicente ipso me autem minui 30); dum scrvi baptismo plus quam ha-

eadem quKstionuin siti perseverare. An otiam Ecclcsiarum hunc esse morem, ut baptizatis postea manus imponantur, et ita invoin

nus

noscis

celur Spiritus sanctus? Exigis ubi scriptum
In Actibus apostolorum.

sit

?

Dominicum destruis, cui amplius nihil Quorum ista tendit asscrtio ? Videlicet, utnon tibi mirum videalur, si hi qui a Joanne
buit tribuis,
relinquis.

Etiam siScripturae auctoritas non subesset, totius orbis in hanc partem consensus instar prtecepti obtineret. Nam et multa
alia quoe per traditionem in Ecclesiis osbervantur, auctoritatem sibi scriptae lcgis usurpaverunt, velut

fuerant baptizati, postea per impositionem

mauus

cum

apostolorum, sint Spiritum sanctum consecuti consteteos ne peccatorum quidem sine sub-

in lavacro tcr

caput mcrgilare,

deinde egressos.

^
^"

secuturafideremissionemconsecutos. Tu vero qui ab Arianis recipis baptizatum, et ei tribuis bapti sma, quod perfectum est, quofacto quasi modicum quid ei defuerit, sanctum advocas Spiritum, cum baptisma Christi sine Spiritu sancto 1«0 nullum
sit?

concordiam ad infantiae signiOcationem, die Dominico, ^ et omni Pentecoste nec de geniculis adorarc, et jejunium solvere, multaque alia scripta non sunt, qu.-c ratio;

laotis ct mellis praegustare

nabilis

animadvcrtis nos
licet

Verum

longius excessi, et

adversarii potuerim

eminus

[mss.

cum «qua fronte impetum submovere, leviora minusj tela direxi. Joannis enim
fuit,

1S1 Ex quo consuetudincm sequi, antc advocationcm Spiritus constet aliquem
sibi

observatio vindicavit
Ecclesi.-e

baptizatum.
*.).

Episcopus

ad

impositionem
Impositio
baptizaiidi

baptisma intantum imperfectum

ut constet

Jrianorum blasphemix.
cpiscopo reservata
0.
'/

manus accurrit. manuum, quare
ab episcopo.

postea Christi baptismatc baplizatos, qui ab eo fuerant bafttizati. Ita enim historia refert: Factum est autem, cum Apollo esset Corlnthi et cum

Jus

Non quidem abnuo hanc

esse Ecclesiarum con-

Paulus pertransiret superiores partes Asix, devenit Ephesum, et cum invenisset quosdam discentes dixit

suetudinem, ut ad eos qui longe^ a majoribus urbibus per presbyteros et diaconos baptizati sunt, cpiscopus ad invocationom sancti Spiritus manum
impositurus Gxcurrat. Sed quale
est,

ad

eos:

Si Spiritim
illi

sanctum
:

accepistis,

cum

crcdi-

ut leges Ectufe inte-

distis? At

responderunt

Sed nec

si Spiritus

san-

C

closicC

ad ha?resim transferas,

et virginis

audivimus Dixit autem ad eos : In quo crqo baptimti cstis ? Hesponderunt in Joannis baplismate.
ctus
sit,

gritatem per merelricum lupanaria patiaris^? Epi-

scopus

si

imponit

manum,

his imponil qui inrocta

Joannes quidcm baplix,avit baptismo pcBuitentix plebem dicens in adveniente post
:

Dixil autem Paulus

fide baptizati sunt, qui in Patre, et Fiiio, etSpiritu

sanctotres personas, unamsubstantiam crediderunt

eum

ut credercnt hoc est in Jesum,
auditis

in

rcmissioneni
in

Arianus vero

cum

aliud

nihil

crediderit (claudite,

peccatorum. His

baptizati

sunt

nomine
illis

quajso, aures qui audituri estis, ne tantoe impietatis

Domininostri Jesu
per
eos
{Act.

Chrisfi.

Et

cum

imposuisset

vocibuspoUuamini), nisi
utriusque servo,

in Patre solo vero

Dco.et

manus Panlus, continuo
suntvero
et

cecidit Spiritus sanctus su-

in Jcsu ChristoSalvatorccreatura,ct inSpiritu sancto

xix, I seqq.). Si crgo baplizati Icgitimo Ecclesiaj bapLismate, et ita

Ecclcsia recipiet, qui

quomodo Spiritum sanctum ab necdum remissionem pecca:

torum consecutus est? Spiritus quippe sanctus, mundam sedem non incolit ^ nec habitator qui Christi non habent baptisma, et poteris invoejus templi efficitur, quod antistitejn non habet, il' C5are Spiritum sanctum. veram fidcm. Quod si hoc loco quceris quare in 8 Mos Ecclesiarum in manuum impositione Tra- Q Ecclesia baptizatus, nisi per manus episcopi, ncn
nisi

postea Spiriium sanctum cousecuti sunt: et lu apostolorum sequere auctoritatem, et baptiza eos

Erasm. cum antiquiori edit., duceris irreliqiosus. Victor., pervcrse reliqiosus. Ilieronymus epist. 44, « Licet in pcrversum munera vcstra conveniunt. » Martian.T.us legerat ad infantire siqnifiralioncm ^ redire: Dominica, etc, nullo sensu. 'Ueposuimus quod in aliis obtinebat die. pro rcdire. ^ Ad eos, qui longc. Sorbonicus codex ^»? lonqc a majoribus urbiljus, oic Martiw. Cum Gravio et vctustiorihus improssi logo. Antca orat, Qui longe a minoribns urbHnis soric ipsa orationis renuente. Adh;i3c nrbcs tamotsi minorcs opiscopo non caruisso anle et post Sardiccnsem canonem,

puto

bus
*

: contra vilL-e. castolla, et romotiora loca, qucO intcrius indicantur.

ab urbi-

cari,

Lupanaria patiaris Editis addunt verbum spurquod non retinent exemplaria mss. Mar-

crat spurcari patiaris, sod prius vertcstis est Martianjeus inihi unicum paliaris non placet, ac malim cqnidcm logi parliaris ut qucmadmodum legos Ecclesire ad h;orosim transfcrri. sic virginis integritatem
TiAN.

— Oliin
in

bum

mss. non inveniri

:

,

por lupanaria partiri improbot. IJopono cx antiqua edilione scdcm pvo fidem: qu.Ti item pro quod tinli.slilcm, habet cujus antistes ct d(-inde obloqueris pro hoc loco quxris.
•'

173
accipiat Spiritum

DIALOGUS CONTRA LUCIFERIANOS.
sanclum,

174

quom nosasserimus

in A. ca3dei'is, ei

vero baptismate tribui, disce hanc observationcm

ex ea auctoritate desccndere, quod post ascensum

nuda a spiculis dorsa non protogis, Esto quippc apud Arianos no baplisma 1811 quidem cssc, et ideo Spiritum sanctum ab eis non
posse dari, quia
acceperint
;

Domini Spiritus sanctus ad apostolos dcscendit.Et multis in locis idem factitatum repcrimus, ad honorcm potius sacerdotii quam ad legem necessitatis.Alioqui si ad episcopi tantum imprccationem
'

Spirilus sanctus defluit, legcndi sunt qui in villulis -, aut in castellis, aut in remotioribus locis per presbytcros et diaconos baptizati antc dormierunt

necdum rcmissionem peccatorum lotum hoc vicloricc mctc prolicit, ct argumenLorum tuorum pahcstra, niihi palman et vicloria; sudat. Arianus baplisma non habet quomodo sacerdotium habot? Laicus apud cos non
;

est, ct

pere

quomodo cpiscopus mcndicum non licet,
;

csse polest? Mihi rccilu recipis

regem
[/1/.

?

Vos
pro-

quam ab episcopis inviserentur. 183 Ecclesiffi salus in summi sacerdotis dignitate pendet ^ cui si
ab omnibus eminens detur potestas, tot in Ecclesiis efficientur schismala quot sacerdotes. Inde venit ut sine chrismate et

hosti castra traditis

ot a

nobis pcrfuga

fuga] rojiciendus ost.
11. 0. Si

priorum meminisses, jam scires tibi responsum sed dum amorem contradicendi more sequeris, a quKstionum lineis ecidisti quorumdam loquacium potius quam facundorum, episcopi jussione, neque prosbyler, neque diaconus p qui cum dispulare ncsciant, tamen litigarc non jus habeant baptizandi. Quod frequonter, si lamen desinunt. Ego enim non tam in pra^senti Arianos necessitas cogit, scimus etiam licere laicis. Ut nisi forte vel improbo, vel defendo, quam illam cursus mei enim accipit quis, ita et dare potest metam circumeo.cadem ratione a nobis episcopum cunuchus a Philippo diacono baptizatus, sine Spirecipi, qua laicus a vobis rccipilur. Si erranti ritu sancto fuisse credendus cst, de quo Scriptura concedis veniam, et ogo ignosco pocnitenti. Si in Et descendcrmU ambo in aquavi ; et ita ioquitur
non exsors
*

quasdam

et

fuissc

:

:

;

;

eum Philippiis [Act. abscederent abaqua Spirilus
baptix,avit
:

viii,

38).

Et

cum
eu-

fide

sua baptizato

(/1/.

baplizatum) baplizans noconsliest

sanctus venil in

cere non poluit, et in fide sua saccrdotem

7iuchum{Ibid.,3^J). Si
tas, quia,

autem

illnd

objicicndum puIliero-

tutum constitucns non inquinavit.

Subtilis

Cum

audissent apostoli qui cranl

hsresis, et ideo siraplices animae facile decipiunlur.

solijmis, quia rcccpit

Samaria verbum Dei, miserunt
ut acciperent Spirilum san-

ad eos Petrum
eos,

et

Joannem, qui cum vcnissent ad
cis,

Decepio tam laici quam episcopi communis est. At episcopus errare non potuit. Kcvera de Platonis
et

dum, nondum enim

episcopatum alleguntur non in consequenti{/!>u/. 14-16). Cur ita factum sit, apprime in his eruditus sit ? Denique ex littcratis bus disce. Ipse enim ait Sed solum baptixati C quicunque hodie ordinantur, id habent cura3, non erant innomine Domini Jesu. Tunc imponebant il((uomodo Scriplurarum medullas ebibant, sed accipiebant Spiritum sanctum {Ibid. lis manus, et quomodo aures populi dcclamatoruni flosculis 16, 17). Hoc loco si et tu similiter te facerc dicis, mulcoant. Accedit ad hoc, quod Ariana hiTjresis quia hferetici non baplizaverunt in Spiritu sancto, magis cum sapicntia sa^culi facit, et argumentascias Phiiippum ab apostolis non fuisse divisuni, tionum rivos de Aristotelis fontibus mutuatur, eamdem habuisse Ecclcsiam, eumdem Dominum Igitur parvulorum intcr se certantium rilu, quidJesum (Jhristum prfcdicassc diaconum certcfuisse quid dixeris, dicam affirmabis, affirmabo negaeorum, qui postea manus imposuerunt. Tu vcro bis negabo, Arianus baptizat, ergo episcopus est cum apud Arianos non Ecclesiam dicas csse, sed non baptizat, tu refuta laicum, et cgo non rocipio synagogam nec clericos Dei, sed crealur.e et idosacerdotem. Sequar te quocunque ieris, aut parilorum cultorcs, quomodo in dispari causa camdem ter in luto hsisitabimus, aut pariter expediemur. asseris rationem te tcncre. 12. Solcmnis inlerroyatio in baptismo. L. Sed
Arislophanis siuu
in
c.ccidcrat

oraverunt pro

super

ullum

illorum

(.1/.

eliguntur). Quotus eninr. quisquc ost, qui

:

:

:

:

;

10. L. Valenter
in

quidem et fixo gradu me tibi faciem dimicantem repellis sed post tergum
;

laico ideo

ignoscendum

est,

18-1 quia Ecelesiam
et

Dei

putans,simplicitor

accessit,

juxta fidem

D
Jus consignandi presbyfcris non obscure asqui etiam usum aliquando pormitti in epistola ad Evangelium indicavit « Quid enim facit, excepta ordinalione, episcopus quod presbytor non faciat ? » Et in Commcntariis Ambrosii nomine vulgatis in Ephos. iv « Apud ^'^gyptum presbyteri consignant, si prresens non sit cpiscopus." Parias habot vetus auctor Qua?stionum cx utroquc Testam. mixtim inter Augustini opcra alquc hic usus etiamnum dicilur a[)ud Grfficos oblinero. Innocentius tamen ceiebri ita ad DecGntium opislola « De consignandis vero infantibus nianifoslum est ab alio, quam episcopo fieri licorc. Nam prcsbyteri licct sccundi sicut sacerdoles, ponlificatus taraen spicem non habent. Hoc autem pontificium
'

serit,

:

:

solisdoberi cpiscopis, ut vel consigncnl, vel paraclelum Spiritum tradant, non solum consuetudo ecclesialica denionstrat, verum ct iila loetio Actuum aposlnlorum. » etc. Confcr S. Grcgor. Mag. I. IV, ep. ad Januar. Tolet. Concil. I, can. '20, Arausican. fidem 1, can. 11. ^ Falso Martianffius, in teclutis pro viluilis, aut
:

viculis.
''

:

Impressi aliquol,

di(jnitale ac

vcneratione ron-

I

sislit.
^ Cui si non cxors. Mss. codices ila iogunt Cui si non hwc sors qUtVdam et ab hominibus cmincns dctur potedas, » ctc. Sed vidctur Itwc sors positum pro exors. » quod satis non intelligebant,

;'

:

"

Mautian.

175

S.

EUSEBII HIERONYMI
usse- A. qujc

176
nervo
dirigitur,
difficilc

suam credcns
ris,

baptizatus

est. 0.

Novam rem
sit

contento

vitatur

ab eo, qui non fuit Christianus. Accedens ad Arianos ', in qua fide baptizatus est ? Ncmpe in ca quam habebant Ariani. Aut si ,jam ipse bene credebat, ct
ut Christianus

quisquam

factus

Ante enim ad eum, ad

quem

jacta

est

pervenit,

quam

obice clipei frustretur. E contrario tua; pro-

sciens ab haercticis baptizatus est, erroris veniam non mcretur. Verum hoc pcnitus absurdum cst, ut discipuius ad magistrum vadens ante sit arlifcx

acumine mittuntur,hostem non valenl perforare. Hanc igitur hastam quam totis viribus misisti, de qua nobis minitaris,

positioncs, quia sine ferri

uno, ut aiunt, digitulo repcllam. Neque cnim

quam

doceatur

;

ut

conversus, noverit Christum mclius
doceat. At dicis
:

modo ab idolorum vcncrationc quam ille qui

hoc modo qua^ritur, an cpiscopus panitens csse non possit, etlaicus possit ? sed an h«reticus baptisma habeat ? qui si, ut constat, baptisma non
habet,

Simpliciter in Patre, ct Filio, et
simplicitas,

quomodo

potest esse poenitens,

antequam

Spiritu sancto crcdidit et idco baptisma consecu-

Ghristianus ? Proba

mihi ab Arianis venientem

tus est. Qua; cst ista,

quffiso,

ncscire

quod credas? Simpiiciter credidit. Quid certc aut tria nomina audiens, tres deos
et idololatra effectus est
;

crcdidit ?
crcdidit,

laicum habere baptismum, et tunc ei poenitentiam non ncgabo. Si vero Christianus non est, si non habucrit sacerdotem qui eum faceret Christianum,

aut in tribus vocabulis
in

quomodo
crcdit ?
14. L.

agct

poenitentiam

homo, qui necdum

trinominem credens

Deum,

Sabellii hffircsim

incurrit.Aut edoctus ab Arianis,unum csse

verum
si

Oro

te ut,

philosophorum argumcntalione

Deum

Patrem, Filium, et Spiritum sancLum crcdidit creaturas. Autextra ha3C quid crcdere potucrit, nescio nisi forte homo jam eductus in Capitolio, homousion didiccrat Trinitatom. Scicbat Patrem, Filium, et Spiritum sanctum, non nalura, scd per:

deposila, Christiana

mccum

simplicitate loquaris,
{Al.

tamen non

dialecticos

sequaris

sequeris).
ut

sed piscatores. ^l^quumne

tibi videtur,

Arianus

cpiscopus

sit ? 0.

Tu eum cpiscopum

probas, quia

ab co recipis baptizatum,

sonis esse divisos. Sciebat ct
et Patris
tio,

P^ilii

nomen

in

Patre
cresit;

dus

cs,

ct in hoc reprehendenquare a nobis parietibus scpararis, cum in

nomen

in Filio

'^.

Ridicula penitus asscrdisputare,

fide ct in

ante de fide
;

quempiam

quam

senlias

?

L.

Arianorum nobiscum receptione conJam et superius rogavi, ut non philo-

dere

ante mysterium scire,

quam
et

initiatus

sophice, sed Christiane
vis,

mecum

loquaris.O.Discere
facti
tibi

aliter de

zatum.

Dco scntire baptizantem, Pra!tcrea cum solcmne

aHtcr baptiin

an contendis
est.

? L.

Ulique contendo, quia

sit

lavacro

tui a tc qua^ro

ralionem. 0. Si contcndis,

jam

post Trinitatis

confessioncm interrogare. Crodis

rcsponsum

Eadem enim

ratione episcopum ab

sanctam Ecclesiam ^ ? credis remissionera pcccaArianis rocipio,qua tu recipis baptizatum.Si discere torum ? Quam Eoclesiam credidisse eum dicis ? C cupis, in mcam acicm transgrcdcre. Adversarius Arianorum ? sed non habent. Nostram ? scd extra cnim vincitur, discipulus docetur. 186 L. Non hanc baplizatus non potuit eam credere, quam possum ante csse discipulus, quam magistrum nescivit. audiam prajdicantem. 0. Quoniam tergiversaris, IS.t.Quoniam ad omnia argumcntaris,et emissa ctsicvisa mc doceri, i;t adversarium in intea nobis spicula souto orationis eludis, unam hagro habeas^tuo animo te docebo. Consenlimus in fldo, consentimus in hajreticis recipicndis, consenstam jaciam, qu.-B umbonem tegminis tui, et verba crepitantia, vi sua penetret, nec diutius patiar tiamus etiam in conventu. L. IIoc non cst docere, fortitudincm arte superari. 185 Laicus ctiam exscd argumentari. 0. Quia tu paccm cum scuto tra Ecclesiam flde baptizatus *,pccnitens recipitur: peti,«, et nos oliva) ramumgladio inserimus. L. Ea cpiscopus vero aut poenitentiam non agit, ct satollo manus, cedo, vicisti. Vcrum cum arraa decerdos est, aut si pGcnitentiam egcrit, cssc cpiponam, sacramenti, in quod me jurare compellis scopus desinit. Quaraobrem recle nos laicum ct quicro rationem. 0. Gralulor interim libi, et Chrisuscipimus poenitentcm et episcopum, si in saslo Deo meo gratias ago, quia animo bono a falsitate Sardorum " ad lotius orbis tc saporem concerdotio perseverarc vult, repudiamus. 0. Sagitta
;

id est

Contrario scnsu vctus cditio .{cceilens Arianus ab Arianis vcniens ad orlhoxos. Quod nimirum Pator noquit cogitari, quin Filii cogitatio occurrat. llilarius, lib. vii de Tiiiiit.
'
:

^^

'^ra

Palris liabel in se Filii noinen. » * Credis sanclam, ctc. In pra^posilio liic supcrflua deleta est in codico Cluniaconsi Sorbonicus eam non lcgit in consequcnlibus post creiis in sanclani Evdcsiam. Sed slvc lcgalur, sivc non Ingatur, Monct Victoriu.'-" in idcm cst sonsus. INIartian. voculam plurii!s hic icpotitam proplcrea aiunvissc,
«
cl
;

Quia

nomcn

i'ovmu\a.; nam infra sub Orfhodoxi persona conslarc dicitur, ha>rclicos baplisuium non habere, cos nompe cx Arianis qui Filii divinitatem in sacramcnli verbis inficiarentur. Kiidom, adversarium in le/yo habeam, elc.
•' '^

A

falsitale

Sardorum.

Corruplus

cst

multum

quod cmoudatiora cxempliiria oamnon haborcnt,
et rcctius,
*
ul, c^^t

iu Synilinlo, uisi

liinfum

IU'0

ad

cxprimcndam majorom fidcm apponatur.
Votus cdit. e.vira Ecrlcsia' fidem Puta in impressa Icctionc dici lidelilcr,
baplix,atus

hic locus in antoa cditis libris, qui logunl a falsitatis ardore, vcl a falsilalis odore, elc. Cluniaccnsis codex puram rotinct loctiiuTom, a fat^iilutc Sar(loriim iii (jua uonipc lonobalur l.ucilerianus. Olim orat a pil.sitnli.^ ardore, vol odorc. Scd neiiue istud a fnlsitalo Sardonim, quod e Cluniacou?i nis. MarlianaM;s roposuil, sali.« pulo cmendatum nnm ut Surdonim nomcn Orbi cloganlis-

;

;

simo opponatur,

ita

falsilati

ineplc

rcspondeat

sivo inte-

sapor. I'orle insultitatc scripserit Hicr. pro labitate

I

ni
tulisti,

DIALOGUS CONTRA LUCIFERIANOS.
nec dicls morc quorumclam
:

178
fides

Salnim me

A

manifesta sunt
mysterio
el

:

ut merito
:

horum
est
:

quoo in

fac,domine, qxioniamdefecit sandu^ {Pinl. xi, I): quorum vox impia crucem (..lirisli ovacuat, Dci
Filium subjugat diabolo,
quffi

est,

laudaretur

sed simplicitas mentis
Diccbat
ian-

devola Deo suo
.<ialva

anima approbata
ix,

et illam

ccmplorationem,

enim
tum,

in cordc suo, Si tttigero vestimenlum ejus

a

Domino de peccatoribus

prolata cst,
:

nunc

fiam [Matth.

21).

Ilajc

est fides,

utilitas

Qua' de universis hominibus dictam intclligit in sanguine meo, dum desccndo in corru[Psal.

quam
cile

raro invcniri

Deus pronuntiavit. Hajc
Fiat
tibi,

est

fides qu;u

etiam apud eos qui benc credunt,
invenitur,

diffi-

ptionem

xxix,
sit.

10) ?

Sed

absit, ut

frustra

perfccta

inquit

Deus,

Deus irortuus
est
:

Alligatus est fortis, ct vasa ejus
ui).
ct

sccundum fidcm tuam.
nolo
^.

dircpta sunt {Marc.
Poslula a me,
et

Allocutio
tibi

Patris impleta

Si

Hanc ego vocem audire enim secundum fidem meam fiat raihi,

dabo

gcntcs

hxreditatcin

peribo. Et certc credo in

tnam terminos tcrrx {Psal. II, ct rcvetala 8), Apparucrunt fontcs aquarum, sunt fundamcnta orbis terrarum {Psal. xvii, IG). hi sote posuit tabemaculum suiim, nec est qui sc abscondat a calore ejus (Psal. xviii, 6). Deo pienus
tuam.
posscssioncm

Deum
Crcdo

Filium, et credo in
in

Deum Patrem, crcdo in Deum Spiritum sanctum.
lamen seeundum

unua^ Deum,
fieri.

et

meam

fidem nolo mihi
interscrit.
sit,

Sa^pe quippe venit inimi-

cus homo, et inter

Neque hoc
sacramenli

Dominicam messem zizania dico, quod majus quidquara
iidcs,

Psalmista canit

:

Inimici defcccrunt framese in
{Psal, ix, 7).

fi-

quam

quam

puritas animaj

ncm

et civitatcs

corum dcxiruxisti
isti

sed indubitata ad

Deum
;

fides,arduereperitur.Verbi

15.

Et ubi, qua3S0,

sunt

nitnium

religiosi,

gratia dictuin sit,ut quod volumiis perspicuura fiat;

imo nimium
runt essc,

profani, qui

plures synagogas asse-

ad orationem assisto
sed
tur,
si

quam

Ecclesias

?Ouomodo
finc,

destructte
in sa^cu-

sunt diaboli civitatcs; et in

hoc esL

non orarem,si non crederera, cor quo Deus videmundarem, manibus tunderem pectus, genas
vere crcdercm, illud

lorum consummatione, idola corrucrunt ? Si Ecclesiam non habet Ghristus, aut si in Sardinia tantum habet, nimium pauper fuctus cst. Et si Brilannias, Gallias, Orienlcm, Indorum populos, barbaras nationcs, ettotum scmel ^ mundum pos'

lacrymis rigarem,corpore inhorrcscerem ^,ore pallerem,
fiectu

18S jacerem ad Domini mei pedes, eosque perfundercm, crine tergerem,ba!rcrem certe
quam
miseri-

trunco crucis, nec prius amittercm,
coixliam

sidet
teirae

Satanas
Crucis

:

quomodo ad angulum
tropa;a
collata

universffi

sunl? Nimirum advcrsarius potens concessit Christo Iboram cxcelrani luridos horaines, et inopem provinciam fidcs?siccinc putamus orasse Jonam ? sic tres dedignatus est possidere. Quod si de illa quoe in C pueros ? sic Danielem inter leones ? sic certe latroEvangelio scripta est, sibi sententia blandiunlur: nem in cuce ? Et haec ego exempli causa ad intelliPutasne cum vcneril Filius homini^, invenict fidem gcntiamsensusprotuli.GaBterumconvoniatunusquisupcr tcrrum {Luc. xviii, 8) ? sciant illam (idem squc cor suum,ct in omni vitainveniet,quam rarum nominari * de qua ipse Dominus aiebat Fides tua sit fidelem animam iuvcniri, ut nihil ob gloriae tesalvum fecit {Math. ix, 22). Et alibi dc Gentucupiditatem, nihil ob rumusculos hominura faciat. rione: Noninvc7ii tanlam fidcm in hrael ^{Matlh. Nequc enim statim qui jojunat, Deo jejunat,aut exVIII, 16). Et rursus ad apostolos Quid timidi tendcns pauperi manum, Deo fcncrat. Vicina sunt estis, modicx fidei {Luc. vii, 9) ? Necnon et in alio vitia virtutibus. Difficile est Deo tantumjudice esse loco 51 habuerilis fidem sicut granum sinapis, conlentum. dicelis huic monti, Transmicfra, ct trammigrabit 1.5. L. Praevcnisti intorrogationcm meam hanc (Matth. XIV, 31). Xeque enim ccnturio aut illa muenim Scripluram mihi in ultimo reservabam. Et liercula. quaj pcr duodecim annos fluxu sanguifere omnes iiostri, imo jam non mei, hoc quasi nis tabesccbat, in Trinitatis sacramenta crtdideariete indisceptationibus utuntur,quem confractum rant, quaj post resurrectionem Christi apostolis ac comminutum vchcmenter gaudeo. Sed quaeso
'' :

187

impetrarcm. Nunc vero creberrime in oralione mea, aut per porticus deambulo, aut de fenorc computo, aut abductus turpi cogitatione, etiam qute dictu eruboscenda sunt, gero. Ubi est

:

:

:

:

D
aut

Latine diceretur, salsitatc. Sardiniam insulam pestilentis aeris vilio laborare omnes dicunt sed et Sardos homines mcndaces audire, nosi

epist. G,

tum. Martian.
Victorius ex mss. addidorat per toluni orbem vetus edit. pcr lolmn orbcm tantum, diffusam Martian. post Erasmum expunxit. ' Idem Victor.smaf/ reposuit pro scmel. ^ Iberamexcetram. Woc locn aulern codex Sorbonicus praistat Cluniaconsi, ot veram germanamque exhibet lectioncm, I/iberam excctram, luridos liomines et inopemprovinciam, elc. De Ilibcra, sivo Ibera excotra loquitur quoquo Ilioronymus in epist. ad Julianum diaconum. Martian. I'er conviciutn
'

teterrimum, sive de homino hoc usurpet, ut in ad Julian.. sivc dc regionc, ut hic loci, sivo do alio quopiam subjecto. Puta dici Sardiniam maiorum quotidie excrcscenlium hydram. Olini crat, Iheriam ct Celtiberos, luridos homines,
fiducia hic accipi. sive ardcntiori crcdulitatc, (]u;e spem et charitalem in sc contineat, a qiia hominera justificari

;

jEthiopuinque provinciam, etc. * Motiet Viclorius lidom pro

manifestum. Fidcm in
•^

Isracl.

Addit idem

codcx Sorbonicus

vocem
"

ncque, id est, neque in Isracl. Martian. Vetus edit., Ilanc cgn fidem audire volo. Si

enim, etc.
'

Iberam excclram

dicit,

monstrnm nempe omnium

Eadcm

addit, Corde

mollescerem.

:

199
teut mihi

S.

EUSEBII HIERONYMI

180
de vocabulo, cum sensus Denique ipso in tempore, cum

omnem causam

quare ab
qiiasi

Arianis veadversario,

A

erat
esset

curae
in

episcopis
tuto.

nientos Ecclessia rccipiat, non

Nam cum tibi sed quasi discipulo expliccs. verbo respondcre non possim,animo tamcn necdum
tio

assentior.

Sub rege Constantio S Eusebio et Hypanomine unitatis (idei infidelilas est, ut nunc agnoscilur.Nam i!lo lempore. scripla ' nihil tam pium, nihil tam conveniens servo Dei
17. 0.

consulibus,

videbatur, rjuam unitalem sequi,ct a totius

mundi
super-

communione non

scindi. Praiscrtim

cum

fraudem fuisse in expositione rumor populi ventilaret, Valens, Mursensis episcopus, qui eam conscripserat, prssente Tauro pra:torii prafecto, qui exjussu regis synodo aderat, professus est se Arianum non esse,etpenitus ab eorum blasphemiis abhorrere *. Res secretc gesta opinionem vulgi non exstinxerat. Itaquc alia die in Ecclesia, qu« est apud Ariminum, et episcoporum simul et laicorum turbis concurrentibus, Muzonius, episcopus
provincia; ByzacencE
',

ficies exposilionis nihil

Credimus aiebant, in irem omnipolenlcm. Hoc etiam
Credimus in Unigeniliim Dei
ex Deo.
Patre,

jam sacrilegum priEferrct iiniim vernm Deum *, Pa
nos
confitemur.
qui ante omest

cui propter

astatem primai
:

Filium,

ab omnibus deferebantur, ita locutus est Ea quas sunt jactata in publicum ^^,et ad nos usque perlala, aliqucm e nobis sanctituti vestrx legere prxcipimus,
•n

nia sascula, etante omne principium nalus

189

ut

qux sunt

mala,

et

ab auribus

et

a

corde nostro

Natum antem Unigenitum soliim ex solo Deum ex Deo, similem genitori suo Putri
;

abhorrere

t90

debent,

omniumuna vocedamnentur.

secundum Scripluras
nisi qui solus

cujus natiiitatem nullus novit,

cum

genuil Patcr.

Numquid
Filius

hic

in-

sertum

est

:

Erat tempus; quando non erat? vel, de
creatura
est

nullis exstantibus,
fecta fides est,

Dez^?PerEt
Patre.

est ab universis episcopis, Placet. Itaque cum Claudius, episcopus provinciae Piceni, ex praecopto omnium,blasphemias, quae Valentis ferebantur, legere coepisset, Valens. suas, esse negans, exclamavit et dixit " Si quis negat Christum Do:

Responsum

Deum

dc Deo

credere.

natum
Quid
Qui

minum, Dei Flium, ante
anathema thcma sil.
sit.

scecula

e.v

Patre genitum,
est,

aiebant Unigenitum solum,
est

ex

solo

Ab

universis

conclamatum
sit.

Ana-

no/Mm

?

Certe non factum.. Nativitas suspicioprjelerea
:

— Si quis negat Filium similem
analhema

Patri se-

nem
nattis

auferebat creaturE. Addebant

cundum
rit

Scripturas,

de cceto

desccndit, conceptus cst de Spiriiu sancto,

derunt. Anathemasit.

— Si quis FiliumDei non di.cesit.

Omnes
Ab

respon-

tertia

ex Maria Virgine, crucifixus a Pontio Pitato, die rcsurrexit a mortuis, asccndit in cmsedet ad dextcram Dei Patris,

xternum cum Patre,anathema conclamatum est, yl^ft^/jcma s?^
creaturam Fitium Dei,
ut

universis

Si

quis dixerit

lum

^,

venturus judi-

sunt

cseterse

creaturx.
sit.

care vivoset mortuos. ison-dhaini verba pietatem, et inter tanti mclla pr;ieconii, n.^mo venenum inser-

anathema

sit.

Similiter dictum est,

Anathemi

^

tum
sis

putabat.

18. Usix

nomen quare ablatum. Valens
Scrinia

MursenAcla
abjiin

episcopus.

publica
l)e

Ecclesiarum.

Ariminensis synodi.
ciendo, verisimilis
Scripturis, aiebant

Usi;e vcro

nomine
''.

ratio

praebebatur
ct

Quia

non de Deo Patre, anathcma sit Omnes conclamaverunt, Si qnis dixerit, Erat tempus quando Anathema sit. non erat Fitius,analhema sit 'Mn hoc vero cuncti episcopi, et tota simul Ecclesia plausu quodamettripudio Valentis vocem exceperunt. Quod si quis a
Si quis dixerit denullis exstantibus Filium,
et

non invemtur,

multos simpti-

nobis llctum putat, scrinia publica scrutetur. Plena?

ciores novitatc sua scandalizat, placuit auferri.
'

Non

sunt cerle Ecclesiarum arca5

'^,et

recens adhuc

Sub rege Constantio, Fusebio, etc. Eusebius et Hypatius iratres fuerunt raustinae uxoris Juliani. Vide Am. Marcellinum lib. xxi. Consules autem anno Christi 5j7, id est Constantii 12. Martian. ^ Quod hinc sequiturdc synodo Ariminensi fragmentum cum vcteri ms. S. Germani Parisiensis, aliisque exemplaribus contulit v. cl Baluzius, et Conciiiorum cditioni inseruit. Ibi pro infuletitas est incrcdulitas el qu.v quidem nunc infdclitas
;

usurpatum, neque ex auctoritate Scripturarum profectum, sub specie fals;e rationis Ariani abolebant, ne unius

cum

Patre substanli;E Filius crede-

retur,Eadcm fides similcm Patri Filium falebatur. Sed interius aderat fraus ut esset similis,Qon esset
^'qualis.
**

"

Vetus cod., Et ab errore se recessisse. Sed hoc opinioncm vulgi non exstinxeral ; paulo post, Et

noscitur. ^ In ms.

^

pv

pencs

tum

et totius

cumdem Balusium scrvis Dei, mundi communione absque a pra;po;

sitione.
* Idcm, Di unurn soluni vcrum Dcum, ctc. paulo inlra Similcm genitori suo Filium Patri.

et

"

llurt^us

idem
nullis

rectius
Dei.

Dc

Nisi solus qui eum ge<iuit et mox cxtantibus crcaturis esse Filium

^ Istha-ic a mortui, asccndit in cn'luni cx \'icfnrii codicibus et Baiuziano cxcmplari suirccimug. Tum cxoodcmet vetcri cditione ianti mclla prxconii logiinus pro tanla illa pnrconia, ut antea obti-

laicorum turba concurrens. ^ Turpi crrorc lectum est hactenus B\j-.cantinx pro liyKiccnx. Baluzius pra^tera reponi vult ex antiquo ms. Primutus ab omnibus dcferebatur pro jirim.T et dcferebantur. Denique vetus edit. voces proptcr a'lalcm non agnoscit. '" Antoa ;'«r7f(/a pcr publicum. Tum vetus cod. pones Baluzium aliqnem c vobis pro nobis,el abauribus cordluni noslrorum pro et a corde noslro, eti\ " Ita e ms. Balnzius.Editioncs alia? fcrunt Christum Dcum. Mox ex codem cod., et addidit supplonlur.

ncl)at.
^

Uom

narrat Sulpitius

lib.

ii,

cap.

i3

:

«

Usi;c

vcrbum tanquam ambiguum

ct

tomcre a Patribus

Omnes vetcri excmplari sufficit ^nathemasit. IMendoseerat ccrta\ Cod. Baluz. Scriplurarum ecclc.^iiasticorum arcr. Infra. vetus cdit., Et qui veriiatem firmcnt, qui, etc.
'- idom ox rcsponderunt
'""

illo

:

:

m
rei

DIALOGUS CONTRA LUCIFERIANOS.
memoria
est.

IS9
est
;

Supersunt hominos qui
;

iiii

sy-

rum Ecclesiacomplexa
sebii
[scil.

quod verilatom lirmet, ipsi Ariani haec ita, ut diximus, gesta non dencgant. Cum ergo cuncti Valentem ad coDluni laudibus
nodo interluerunt
et

Vercellensis]

vestes

tunc ad reditum Eulugubres Italia
ferebantur,

mutavit Concurrcbant episcopi, qui Ariminensibus
dolis irreliti, sine conscientia hajretici

tollerent, et

suam
;
:

in

eum suspicionem cum

pojni-

constestantes Corpus Domini, et quidquid in Ecclesia

ideni Claudius qui supra legere Alhuc sunt aliqua, qmc subtcrfwjcrunt dominum ct fratrem meum Vuleniem, qux, si vobis ciilelur, ne (juis scrupulus remaneat, in com-

tentia

damnarent
ait

sanctum
verbis

est se nihil

mali

in

102

sua

fidc

cceperat

suspicatos. Putavimus, aiebant,

sensum congruerc
ubi simplicitas,

cum

;

nec in Ecclesia Dei,

ubi pura confessio est,

aliud in corde

munc dunnemus.
(icm (inte

Si(/uis dixerit Filiun Dci esse ijui;

esse, aliud inlabiis proferri

clausum timuimus. Decepitnos

omnia

ScCcula

sed

non unte omne omnimo
anntliema
sit.

tempui, ul

ei aliifuid anleferat,
sit
'.

Dixc-

runt cuncti, .Xnalhcma
suspiciosa videbantur,

Multaciuc alia qute

bona dc malis cxistimatio. Non suinus arbitrati sacerdotes Chrisli adversus Christum pugnare. Multaquc alia, quae brevitalis studio pra;terco,
flentes asserebant
:

ad

191

pronuntiationcm
si

parati

et

subscriptionem pri-

Claudii, Valens condemnavit. Quaj

quis plenius
^.

stinam,
narc.

discere cupit,in Ariminensis synodi aclis reperiet,

omnes Arianorum blasphemias condemHoc loco interrogo istos nimium rcligiosos,
ct

undc
sia.

et

nos

ista

libavimus.

quid dc confossoribusagendum putaverunt? Depoin

19. Volens et Ursacius.

Corpus Domini

Eccle-

sitis,

inquient, veteribus episcopis, novos ordinas[.1/.

Sic(ena sxjnodus propier (juid congrcgata.
-,

Ilis

ita gestis

conciiium solvitur.
fuerat,
sibi

Laiti

omnes ad
ct

provincias revertuntur. Idem

enim

regi

bonis

omnibus cura; communionis

ut Oriens atque Occidcns

Sed quotusse deponi? Pra3sertim cum omncs populi, sacerdotes suos diligentes, pene ad lapides et ad interemptionem
sent
ordinare].
sibi
est.

Tentatum

quisque bene

conscius

patitur

vinculo necterentur.
et cicalrix

scELERA non latent,

Sed diu male obducta, insocii, egregii'

coclo pure, dirumpilur.

Cfjoperunt postca Valens

et Ursacius, cajterique nequitiae

eorum

videlicet Christi sacerdotes

palmas suas
M5zVe

jactitare,

dicentes se

Filium

non creaturam negasse, sed

similem
est.

caiteris creaturis.
:

Tunc

nomen abo-

litum est
ratus est

tuncNicajno!
Igitur
alii

fidei

Ingemuit tolus orbis,
^.

damnatioconciamala et Arianum se esse mi-

deponentium eosconvolaverint ? Mansissent,aiunt, intra suam communionem. Hoc est dicere, irrationabili crudelitate orbem totum diabolo condonassent [AL condemnassent]. Cur damnassent eos qui Ariani non erant?Cur Ecclesiam scinderent in concordia fidei permanentem ? Cur denique credcntes bene, obstinatione sua facerent Arianos? Nam cum in synodo Nica}na,quffi propter Arianam
perfidiam congregata est, octo episcopos Arianos
;

alii

inlra

suam communionem C susceptos sciamus
nullus
sit,

et

episcopus

jam

in

mundo
:

remanere,

ad eos confcssores qui sub nomine
;

Athanasii exsulabant, ca;perunt litteras mittere
plauxerunt. Pauci vcro (ut
labatur

quossynodus illa ordinavit quomodo potuerunt adversum eam faccre ^, propter
nisi

nonnulli initam societatem meliorem desperatione
se

quam

exsilium sustinuerunt

?

natura

hominum
Pericli-

habet) errorem pro consilio defensavcre.

navicula

apostoloruni,
:

urgebant venti,

fluctibus latera

spei

:

tundebantur nihil jam supererat Dominus excitalur, imperat tempcstati, bemorilur, tranquillitasrediit.
episcopi, qui de propriis

Arianx. Sicpererant homines (iiii synodo Nicxnx mterfueranl. Quid constitutiim in synodo Alexnndrina. Lucifcr quid fecerit. L. An tandem et tunc rocepti sunt Ariani? quinam, queeso ? 0. Euscbius episcopus Nicomediensis,
20. Auctores hxreseos

stia [scil. Constantius)

Theognius
Casarcic

(.1/.

Theogonius) episcopus
et

Nicaenus.

Manifestius dicain.
principis

Omncs

Saras tunc presbyter Libyaj. Eusebius episcopus

sedibus fuerant cxterminati, pcr indulgentiam novi
{scil.

Juliani)

adEccIesias redeunt. Tunc

longum

triumphatorem suuni Athanasium .Egyptus excepit
;

tunc Hilarium de pra;lio rcvertentem, Gallia-

quos enumerare et causa malorum,Arius prcsbyter,et Euzoius diaconus,qui post Eudoxium Antiochenus \9ll episcopus
Palestinoe,
reliqui,
est. Ipsc

quoque caput horum
'^

D
'

In

cuncti

uno ms. Di.verunt cuncti, el ipse Valens;cl responderunt Analhema sit. Mox pro coti:

II,

cap.

-10,

Arium

i~l

t-)-,v

s^opiav

azaY^lJ-S^^ov,

demnavit, scribitur, clara vocc damnavit. - Martianaius post Erasm. lUs ita^iue (jcstis. ' Neque enim ex animo Arianus erat, imf) rocte sentiens, sed co quo nolebat, modo intellcctus, Arianum so publicari et audire obstupuit. * Sunt qui memoria! vitio hic labi Ilieronymurn velint, cum Arium ipsum in Nic.nno roncilio susceptum tradit. Nictena enim synodica epistola post anathema Arianae sententia? sociis iiiflictum, consultn reticeri dicit, quem exilum Arius sortitus sit, nc hominis calamitati vidcatur insullare quibus verbis exsilii pccnam illi ab imperatort; irrogatam indicari liquet. Verum discimus a Sozomeno lib.
;

tempore quo in exsilium deportahalur fuisse revocatum. Quin etiam Socrales illum statim ab exilio rovofatum tradil, anteqiiam Euscbius ac
sive eo ipso

Theognius libellurn tur vides quo paclo

pceriitentiic mittcrent.

Jam

igi-

inLelligi et conciliari Ilierony-

mus
•'

possit.

Lectionoin Victorii rcvoco, cujus loco Martianoius curn Hrasmo habct, qui postca sub Tkeodosio Antiochemus, olc, et c|uurl ininimc ferendum est, Victorii industriam planc dissiinulat.Ccrtum tamen
est

Erasinum, uoque eam fuisse Hieronymi nequc ita scripsissc. In hanc rem Socrates, lib. ii, cap. '14:
falli

rnentcm, 'Ihoodu!?ium coiurncmornndi
«

;

Antiochcni, inquit,

cum Eudoxium

compcrissent.

;

483
fuit; et Achillas lector. Hi

S.

EUSEBII HIERONYMI

484

quippetres Alcxandrina?
exstite-

A

rabie luporum, segregatis paucisovibus, reliquum

Ecclesiae clerici, auctorcs hujus hasreseos

gregem

deseruit.

Honus quidern ipse pastor, sed
illa,

runt. L. Si qiiispiam oos ncget fuisse susceptos,

multum. prajdam bcstiis rclinquens. Pra^tereo

Supcrsunt adhuc homines qui illi synodo interfuerunt. Et si hoc parum est, quia propter temporis antiquilatem rari admodum

quomodo rcvincctur?

0.

sunt, ct in

omni

loco

testcs

adcsse non possunt,
Nica;-

legamus actact nomina cpiscoporum synodi
nie
;

qua^quidam ex maledicis, quasi satis firma defendunt hoc illum amore gloria; ^, et nominisin posteros transmittendi fccisse necnon et pro simultate, quam adversus Eusebium (scit. Vercellensem) proptor Antiochenam * dissensionem susce;
:

hos quos supra dixinius fuisse susccplos, subscripslssc homusion, inter ca^teros reperiemus. L. Si potes, ostcndti post synodum Nicajnam illos
et

perat. Nihil istorum de tali

viro credo
"
:

;

unum

est

quod etiam

in

prssenti constanter

loquar, verbis
si

eum

a nobis dissentire, non rebus

quidem

re-

in perfidiam dcclinasse. 0. Rectc proposuisti,

so-

cipiat, qui

ab Arianis baptisma consecuti sunt.

qux non habet sacerdotem. L. Quam longe alia, ct ut nunc intelligo, crrori magis quam spei quorum Hpistola; et libri impietatis ante synoP proficicntia, mihiantea afierebantur Verum gradum editijUsqueadprffisentcm diem durant ?Igitur tias ago Christo Ueo,qui in pectus meum veritatis cum illo tempore trccenti et eo amplius episcopi, lumen infudit ne adhuc ore sacrilego, virginem
non
est
! ;

lent enim oculis clausis denegare, qui non credunt factum esse quod nolunt. Sed quomodo posteanon declinarunt, propter quos synodus congregata est?

21. llilarius

Romanx

Ecclesix diaconus.

Ecclesia

paucos homines, quos sine damno Ecclesia! abjicere poterant, susceperint miror quosdam, et
:

ejus scortum diaboli clamarem.Restat

uaum,quod

quaeso te ut edisseras,

quid adversum Hilarium

certe Niccenai fidci sectatores, tanta^ duritise
stere, ut tres cenfessores
'

exsi-

dicendum

sit,

qui ne baptizatos

quidem recipiatab
mundi,neque
et

de exsilio revertentes,

Arianis. 0. Hilarius

cum

diaconus de Ecclesia represby-

non putent,

id

ob tolius orbis salutem necessitate

cesserit, solusque, ut putat,turba sit

facere debuisse,

quod

tot et tales viri voluntate le-

eucharistiam conficere potest, episcopos
teros

cerunt. Sed, ut

dicere cccperamus, post reditum

confessorum,

in

tutum

est ut, exceptis auctoribus ha;reseos,

Alexandrina posteasynodo constiquos

non poterat, pocnitentes Ecclesia; non quod episcopi possint esse qui haeretici fuerant sed quod constaret eos qui recipcrentur, haereticos non fuisse. Assensus est huic
error cxcusare

sociarentur

:

neque baptisma sine eucharistia tradere. Et cum jam homo mortuus sit, cum homine pariter interiit et secta, qui post se nullum clericum diaconus potuit ordinare. Ecclesia autem non est, quae non habet sacerdotes. Sed omissis
:

non habens

;

paucis homnnculis, qui
scopi, ausculta quid de
sit.

ipsi et

laici

sunt et epiquae-

omni

Ecclesia sentiendum

sententiae Occidcns

:

ct

per

lam necessarium cou- C

L. Tribus, ut aiunt, verbis

tam grandem

cilium

{fort.

consilium), Satanae faucibus

mundus

ercptus est. Ventum est ad asperrinum locum, in quo adversum voluntatcm et propositum meum, cogor De beato Lucifero -, secus quidquam quam et illius meritum, et mea humanitas poscit, existimare. Sed quid faciam ? veritas os reserat, et invitam linguam 'B94 conscium ad eloquendum

stionem dissolvisti, et quidera dum Ioqueris,videor mihi tecum facere. Si vero obticueris, nescio quid rursum scrupuli nascitur quare ab haereticis ba:

ptizati suscipiuntur. 0.

ausculta quid de

est quod et ego dixi, omni Ecclesia sentiendum sit.Iste

Hoc

enim, ut ais, scrupulus 195 multos titillat. Et longus fortasse ero in enarrando verum tanti est
:

pectus impellit. In

tali

articulo Ecclcsiffi, in tanta

lucrum

vcritatis

•*.

spreta ipsorum Ecclesia, ad Constantinopolitana! sedis opulcntiam transiliisse Mcletium lieroaaccitum in sede Antiochena collocant. Ilic... consubstantialis doctrinam asscrere CfC[)it. Qua3 cum accepissct imperator, cum quiden) rclegari jussit Euzoium vero, qui una cuin Ario olim depositus fuerat, Antiochensis Ecclcsia; antistiteni fecit promovcri.» Ilac scilicet do causa post E ndoxitnn dixii Hieronymus. Scd ipsum placet Victorium describerc. Euzoium Eudoxio in Antiochcno c[)iscopalu successisse, constat ox Historia ti-ipartita, Socrate scilicet, lib. II, c. 3;'}, A^ ct Sozouiono, lib. iv, c. l2.Qu;i! omnialatius oxplicat Niccphorus Callistus, liJD. IX, c. -^8. Hioronymus, qui hturetiros Arianos hic rcccnsot, oniittit Meletium, qui illam sedem medius inter utruinque tonuit catholicus onim erat et ab iinppraloro Valcnte inde cjectus, in oxsilium actus est. Fuitautcm utcrque horum Arianus, scd Eudoxius Actiaiuc ctiain factioiiis. llic locus antca ab lCrnsino corruptus fuit. Logcbat cnim Et Jitiuniis diaconus, (jui postca siil> Theodosio Antiochenus episcopus fuit,q\xns\ Arii temporc,
;
:
:

D

cujus familiaris fuit Euzoius,Thcodosius impcrator eum altor illius temporis Euzoius, de quo in Catulogo fit mentio qui catholicus fuit, et Nazianzcnus ad cum scribil. Nos,sulTragantibus cum historiis,tum excmplaribus.ita emendavimus. Libcntcr enim solemus, cura quidem licet auctoritatcm antiquorum librorum testimonio hisloriarum confirmare. * Sanctos Athanasiura, Hilarium, et Vercellenvixerit. Decopit
:

sem Eusebium.
-

Addit vetus

edit.,

Quo corde bono erga Lucifc-

runi siim.

Eadem Iloc illuni non EcclcsicV amorc,sed gtoria, etc. Martian., IIoc itluni non amorc yloria^, sed
•'

ncgandi parliculam postmodum sustulit in crratoox Paulini elcclione, quam oontra condiclum, taiuotsi bono animo, Lucifer fecit, Eusebius improbavit. Vctus edit. ,»?;h/h ijuod ctiam in prxscnti constat
•^

rum indiculo. * Notum dissidium

cloquar.
^

Eadem

addit, ut non silcam.

185
22.

DIALOGUS CONTRA LUCIPERIANOS.
Arca Noe typus EccleaiT.
et

186
fdicx&i

Ortavus

numcrus

1^^^

mitiantur avcnx {ex \irg. I Georg. io^t^.Qnid

in Psalmis

in F.vanijclio.

potest ante jxuiicii

Gradus Ecctesix. diem de hominibus judicare.
diccnto
octo,

yemo

agricola

?

EvcUat lolium

'?

Sed tota pariter messis
hinc flagello crepitat,

cvcrtitur. Quotidic industria rusticana aves sonitu
abigit,

Arca Noe
8tolo
factae
:

EcclesiaB typus fuit,

Petro aposimilis [Al.
[.\\.

imaginibus extcrret

:

In arca yoc pauci, id esl
ct

aninuv salv^e
faciat]

sunt per arjuam, quod

vos

nunc
facit

hinc tbrmidincstendit. Atlamcn aut velGCCS,caprea;, aut lascivus onagcr incurrit hinc in elTossa horrea
:

similiter]
{I

formx baptisma
20). in

salvos

murcs frumenta comportant, hinc

fervcnti

agmine

*

Petr.
:

III,

Ut in

illa

omnium animalium
et

geet

uera

ita et

hac

univcrsaruiu
llt ibi

gentium
id

morum homines
ct agni
:

sunt.

pardus

ct ha^di,

lupus
est,

segetem formica populatur. Ita res se habet. Nemo sccurus agrum possidet. Dormicnte patrefamilias, inimicus homo zizaniam superscminavit, ad quam

ita et hic et justi et

pecratores,

eradicandam cum

servi irc proponerent,

dominus

cretionem [Matth. .\ii), Ha^c sunt vasa irae et misericordicc, qucc in domo Dei ab Apostolo proedimansiones. Octo anima^ hominum clesia plurimas cantur {l\om. ix II Tim. ir). Venict ergo dies in arca Nue scrvatae sunt. Et nobis Ecclcsiastes aperto, proferet Do(ca/). xi) jubet dare partes septem, dare partes octo, „ quando, thesauro Ecclesia! ''^ ~~'' '•• — — "minus vasa ira3, quibus exeantibus sancti di id est. credere utrique Testamento. Ideo quidam
:
'

vasa aurea et argentca, cum ligncis et fictilibus commorantur. Habuit arca nidos suos habet Ec-

prohibuit, sibi servans palearum et

frumenti dis-


:

'

psalmi pro octava inscribuntur, et pcr octonos versus,qui singulis litteris subjecti sunt,in centesimo

cent

E.t nobis

exienmt, sed non erant

e.v

enim
(/

fuissent ex nobis, mansissent
II,

ufiquc

nobis. Si nohiscum

decimo octavo psalmo justus eruditur. Beatitudincs quoque quas Dominus discipulis in monte pronuntians, Ecclesiam delineavit, octo sunt. Et
in aedificationem templi,

Joan.

assumere,
judicare.

Ezechiel
as-

19) Nemo potest Christi palmam sibi nemo ante diem judicii de hominibus Si jam mundata est Ecclesia, quid Do-

octonarium

numerum

mino reservamus? Estvia viaqux

videtur esse apud

sumit. Multaque alia in hunc
ras significata reperics.

modum

per Scriptu-

Emittitur itaquc de

arca

homines rccta, novissima autem cjus veniunt in profundum inferni {Pjvv. xiv, 12). In hog erroue judicii,

corvus, et non redit', et

postea

pacem

terrse co-

quae potest esse certa sententia
Traditio

?

lumba
nostrae

nuntiat. Ita et in
alite

baptismate Ecclesiae, te-

23.

Ecclesiastica.

llaeretici

primitivx

EvanCyprianus contrilos et idcirco cubitis lacus fugere, nec bibere de aquaaliena lalim decrescens, arca construitur. Similiter et haereticorum baptisma reprobans, ad Stephanum Ecclesia multis gradibus consistens, ad extremum C tunc Romanse urbis episcopum, qui a beato Petro diaconis, presbyteris, cpiscopisque finitur. Periviccsimus scDundus * fuit, super hac re Africanam
terrimo
expulso, id est diabolo,
terrae
Ecclesise.
gelia.
llseretici

pacem

Juducorum.

Hxretici in

columba Spiritus sancti nuntiat. A tringinta incipiens, et usque ad unum cubitum pau-

— Conatus

cst

bcatus

:

clitata est arca in diluvio,

periclitatur Ecclesia in

synodum
Denique
licos

direxit,
illi

sed

conatus

ejus

frustra

fuit.

mundo. Egressus Noe ^ineam plantavit, et bibens de ea, inebriatus cst natus quoquein carne Chri:

ipsi episcopi,

qui rebaptizandos haBre-

cum

co statuerant, ad

stus, Ecclesiam plantavit, et passus est.

Nudatum

nem

revoluti,

novum emisere dccretum
? ita et

antiquam consuetudi". Quid
nobis majores no-

patrem

irrisit

major

filius, et

minor
et

texit, ct

Dcum

facimus[/l/.
stri, et illis

faciamus]
sui

honoraverunt Gentiles. Dies me deficiet, si omnia arcaj sacramenta cum Ecclesia componens, edisseram. Qui sint inter nos aquilae, qui columbs! qui leones, 196 qui
cervi
seris
*,

crucifixum ilUuserunt Judsi,

tradiderc

majores. Sed quid de

posterioribus loquar? Apostolis

197

Judajam Christi sanguine

recenti,

adhuc apud phantasma Do-

qui vermiculi, qui serpcnlcs, quod ad pra3-

mini corpus asserebatur; Galatas ad observationem legis traductos, Apostokis iterum parturit
;

negotium pertinet,breviterexpediam. Non solum in Ecclesia morantur ovos, nec munda3 tantum aves volitant; sed frumentum in quo seritur, inter
que nitenlia culta lappxque
et tribuli, et sterites do-

non credentcs, pluribus argumcntis ad verum iter trahere conatur. Tunc Simon Magus, et Menander discipulus
Corinthios resurrcclionem carnis

n

e.jus.

Dei se asseruere

virtutcs:

tunc

Basilides

®

'

Ex Scptuaginta interpretum sensu,

oi/x

ivi-

ffxpeij/ev.

mus. Forte homanis notis scriplum olim quod scribcndi aut legendi festinatioiic
acocpit pro xxxvi.
editio.tV/^^i/.riy.

fuit xxii,

Erat. Forte typothetarum mendo, servi. ^ In veteri editione est frequenti agmine. * Vicesimus secundus. In posteriori Chronicorum libro legimus Ilomanac Ecclesiaj cpiscopatum tenet vicesimus primus Lucius menses 8,
*
:

Mox pro

dircxit

librarius fortasse vcrius

post
11
;

quem vicesimns secundus Stephanus annos

extant ad utrumque Cypriani epistol.e. Vicetertium alii faciunt. MAUTiAiV. Compertum omnino est inita rationc Stephanum vigesisecundum locum obtinere post Pelrum quare qui hactenus oblinuit, errorem, quo vigesimus gextus dicebatur, emendarc non dubitavi-

simum

mum

;

^ Istud ab uno Ilieronymo discimus nlibi cnini novi hiijusce Decrcti mcntionem fleri nullam invenias (luin ct ipsa disputatio intor Donatistas ct S. Dionysium lale nihil penitus novit. Pamclius S. Dionysium Alexandrinum tcstcm hujus rci addunit at cum Baronio hallucinatur. « Cum Joanncs Dainascenus I Parallcl. 12 impius, inquit, Basilides evangelistam Joannem aliquando salutassct, ac dixisset Agnoscis nos Agnosco te, inquit vir nulla interposita mora
; ; ;
'^ :

:

;

:

:

187

S.

EUSEBII HIERONYMI
scxaginta
:

188

summum Deum

Ahraxas,
'

cum

treccntis

^

colaitarum doctrina reprehenditur.Ilenn apud Ange-

quinque editionibus commentatus est tunc Nicolaus, qui unus de scptom diaconis fuit, die noctuquc nuptias faciens, obsceno et auditu quoque crubescendos coitus somniavit. Taceo de Judaismi ho^reticis, qui ante adventum Chrisli,
legorn tradilam dissiparunt
:

lum Thiatyrorum,
crorum
rnen
tur
:

Jezabel prophetissa, et simula-

escae, et fornicationes increpantur.

Et

ta-

omnes hos ad poenitentiam Dominus hortasub comminatione quoque futura; poenae, nisi

converLanLur.

Non autcm

quod Dositheus,
:

Sa-

esset pccnitentibus
dixit,
tizati

cogeret pctnitere, si non veniam concessurus. Numquid

maritanorum princeps.prophetas repudiavit
Sadduciei
-,
:

quod

rebaptizentur qui in Nicolaitarurn fide

bap-

cxillius radice nascentes.etiam resurrectionem carnis ncgaverunt quod Phari3a;i,a Judaeis

divisi

propLcr
'

(juasdum
a

observationcs

su:

imponantur eis manus, qui eo tempore apufi Pergamenos crediderunt, qui disciplinam lenebant Balaam ? Quin potius, A(je, insunt
? vel

pcrfluas,

nomen quoque
Ad
eos vcnio

dissidiu

susceperunt
qui
et

quit, pxnilentiam
et

quod Ilcrodiani
(ihristo.

Ilerodem

rcgem susccpere pro,
Evangelia
'•,

ha;reticos,

: sin aulem, etjo veniam tibi cito, pugnabo tecum in rhomphoca orismei {Apoc.u.\&). 25. S. Cijpriani cpist. ad Stephanum. Ejusdem

Ophitas Carpocratem, et CerinLhum, et hujus successorem Ebioncm ', et CEteras pcstes, quorum plurimi vivente 198 adhuc Jcannc apostolo eruperunt, et tamen nullum
et Gainajos, et Sctlhoitas, et

laniaverunt. Saturninum

quemdam,

ep

.

ad .lubaian

.

Verum
ecc

si

voluerint

hi

qui

ab

Ililario instituli

sunt,

oves sine

pastore esse
in

coeperunt, de Scripturis
suis reliquit, sciant ilium

cse

proferre, quae beatus
epistolis

Cyprianus ob ha;reticos rebaptizandos
haec

non cum analhe-

corum legimus rebaptizatum.

mate
disse
sit,

190
^.

— Quoniam autera

24. llxrelids cuncedcnda poenilenlia sine bapiismo.

Siquidem

eorum qui se sequi noluerant, ediin communione eorum perman:

talis viri fecimus mentionem, de Apocalypsi quoque ejus approbemus, ha}reticis

qui sententiffi suas contraierant

sed hortatum
hae-

potius fuisse propter Novatum, et alias tunc
reses multas cnascentes, ne

AngeloEphesidcserlacharitas imputatur. In Angclo Pergamena; Ecclesiae, idolothytorum esus, et Niconcedi.

sine baptismatedebere poenitentiam

quisquam ab eo
re

sine

damnatione crroris sui
dcnique suum,

reciperetur.

Sermonem
ipsos cjus

quem super hac

ad Stephanum

sanctus, primogenitum Satanae, » Qua in narratione tametsi erraverit, de Joanne et Basilide scribens, quod de 1'olycarpo et Marcione refert Irenajus, sensit tamen ille, Basilidem apostolicorum

pendendis Herodes Antipas praeesset,

nomine vectigalium coactores quod

Hieronymo

exstilisse, quod hic loci cum a Hieronymo quoque aflirmetur, multi 1'alli cum Victorius et Martia.w Gnoitam Carpocratem putant. Certe Firmilianus apud S. Cyprianum C legit pro Cainccos vero, saepe Chaldoeos invenirc epist. 75: « Sed et Valentini, inqiiit, ot liasilidis est in aliis libris. tempus manifestum est,quod etipsi posl aposlolos, ^ Nullum unquam Ebioncm fuisse crudili nonet post longam a;tatem adversus Ecclesiam Dei scenulli autumant, quibus placet, haereticis illis ex leratis mendaciis suis rebcllaverint. » paupere de Chrislo, sCntentia, Ebionitarium noEditiones sunt Virtutcs, Principes, et Angeli, men fuissc indituiu. Sed ex vcLeribus nemo est quos in /)Gj classesjuxta coclorum numerum Baqui neget, multi (jui eum aflirment exstiLisse.Tersilides dislribuebat (coelos cnim '.^C)b (ingebat esse), iuWi^nw?,, de Privscriptionibns cdi\). 33; Pacianus. sicque appcllare illi placuit orbes quos molu Philaslrius, h;eresi 37 Hilarius, de Tricpist. I

temporum hajreticum

ipsi in MatLhffium placet. * Ophitas ct Cainxos. In mss. codicibus Caldceos pro Cai^uvos. Vide haec apud l-ipiphanium, eL alios.

:

'

;

;

diurno sol pcrcurrit. Summushorum deusetprinceps erat Ahra.ms, quod nomen eumdem numcrum suis litteris exhibet. Scd lcgunt alii xonihus pro editionilnis. Nicolaum porro raulti ab ha;resi defendunt, cum tamen ansam ilii comminiscend«
dedisse NicolaiLis non diffUeantur.

nitaie

ThcodoriLus, Rutinus, Epiphanius, qni insupcr in pago Cochabe BassaniLidis regionis habitasseeum tradiL hicresi 32, non dissiraulata adnorainatione pauperLatis, quam Ilebraice nomen ejus
;

pr;cfcrL.
"^

C.onfcr

Euscbium
pr;cce{)isse

lib.\ii, c. 3,

et

Augustinum
dicitur

Origenes in Mattheum cum Sadduc;cos resurrectionem negaro, ipsamque animae immortaliLatem rcspuere dixisset, subdit,T6 U ofjtd xor: i:aS-

lib.

v contra

Donatislas,

cap.

23,
:

quibus

SLephanus
tur,

quidcm ut nihil innovareaLque auaLhemaminitatus minime vero pa<>

cem rcapse cum Cypriano atque Africanis fregisse, tppovoGjt [J-s/pl ToiJ Ssupo DaiJiapcrt, etc, Eaindcm D ConLra Firmiliani episLola: Quod nunc Stcphadc arwna liumaria sentcnliam, quam .Saddncxi, ad nus ausus est facere, rumpens adversus nos pacem
oouxato^i
oiJYij.a

TOpl

xf,;

xwv

dvOpwTrov

({'•J/f,:,

hanc usquc dicm
Sc-eis,

Samarilani lucnlur. De Pliari([uosmoxa dissidio nomen suscepisse dicit, notum ex lIebraico,T"i2 quod divisionem significat,
essc appellatos.
'

quam

In

Commentariis

in

MaLthKum hoc dc

Ilcro-

dianis ridiculc cxistimatum dicit a quibiisdam Eatinorum, pula Tcrlulliano, Philaslrio, aliisiiue. lile dc Pra-srripfionihus adversus hjcrcLic, cap. 4.t. « Cum his, inquu, etiam llorodianos, ciui Christum Ilerodom esso dixerunt. » Hic hiercsi 2<s « Alii Ilciodiani sunt ab llerode rcgc Jud;corum ita appellaLi..., qucm pcrcussum ab angelo, ut Chnstum speranles oxspeclant. » Patria ' habenl Epiphanius, h;ercsi 29, aliique Grasci. Facile autcm colligitur Ilerodianorum noraine appclhitos tunc ipsius Uerodis milites, et cum tributis C;i}sari

scraper antecessores ejusvobiscum amoreet honore mutua custodiorunt. » Sunt adeo qui Ilicronyraum erroris arguant. Ego libentius falsi Firrailianura ipsuin postularem. Certe Augustinus lib. v de Uaitismo contra Donalistas, cap. 25, de Stcphano tlixit: " Ita (]uamvis comraolius.fraterne tamon, indignarentur, vicit tamcn pax Christi in cordibus corum,ut nullum inlor oos schismatismalum orirclur » Notuni praitorea, hisce monimentis (luanlasil lidcs adhibcnda, ex illo ojusdem Augustini tcstimonio, opist. 92: « Non desunt qui hoc Cyprianum prorsus non sonsissc contendant, scd sub ojus norainc a pra^sumptoribus, atque mcndacibus fuissc confictum. » Vetus editio Sciant illum, iwn corum qui se sequi nolticrant,$en.

:

tentiam odissc.

w

DIALOGUS CONTRA LUCIFERIANOS.
pontiiicem habuit, tali fine cDmplevit ad conscientiam tuam, frater charissinie,
:

190
Si

Romanum
« Hccc et

A

lus rebaptizavit,

non infringo quod scqucris.
natus,
si

vcro in sinu
nutritus,
dcdi, et eslo,

meo
si

uberuin

moornm

lacte

pro

honore communi,

ct

simplici

dileclionc

adversum me gladium

levas, rcdde

quod

protuiimus, credentes etiam
et lidci veritate placcre,

tibi

pro religionis tuaj
rcligiosa

potes, aliter Christianus. Meretrix

qua:

et

pariter

et

vera sunt. C;Eterum scimus quosdam, quod se-

tori caslitatcm, talis

rael

imbiberunt, nolle deponere, nec proposilum
facile

suum

mutarc

;

sed saivo intcr collegas pacis

etconcordiai vinculo, quffidam propria, qua;
se semcl sint usurpata,

retinere.

Qua

in

apud re non
sute

sum, sed tamcn mater tua sum. Non servo unius eram quando conceplus es cum Ario adultcria committo, fcci ct antca cum Praxca cum Ebione, cum Cerintho, Novato hos amplexaris, hosin matris tua3 domum jam adulteros recipis.Ncscio quid te unus adulter offendat.
:
:

vim cuiquam facimus, aut lcgem daTius, quin habeat in Ecclesia; administratione voluntatis

27. llarelicos

sempcr susccptos.
fuisse
in

Quod

si

ne-

gandum quispiam
noslris

putaverit.hffireticos a

arbitrium liberum

:

uuusquisque

sit

pra;positus,
»

sempcr

susceptos,

majoribus legat beali Cy-

rationem actus sui Domino 'redditurus.
bens, in (ine
libelli
si

Ad Juscritibi

priani

cpistolas,

baianum quoque dc hsreticis rebaptizandis
locutus est
:

urbis cpiscopum, et

quibus Stephanum Ilomanse inveterattc consuctudinis la-

«

Htcc

breviterpro nostra mediocritate scripsimus, Irater
charissime, nemini
cantes,
putat, faciat,

B

cerat errorem

priEscribcnles,

aut

praejudi-

-. Legat ct ipsius llilarii libellos, quos adversus nos de hajreticis rebaptizandis edidit, et ibi reperict ipsum Hilarium confiteri, a

quominus unusquisque episcoporum quod
habens
arbitrii

Julio,

Marco, SylvesLro,

et

cajteris

veleribus

epi-

sui liberam potcstaest,

scopis similiter in

pffinilentiam

omncs

ha;reticoa

tem. Nos, quantum in nobis

propter h«rcticos
et

suaceplos

:

nec tamen sibimet veritatis

consuetuNi-

cum cum quibus divinam concordiam

collegisetcoepiscopisnostrisnon contendimus

Dominicam

pa-

dinemprajjudicare debere, Synodus quoque caina, cujus paulo ante fecimus mentionem,
nes haereticos susccpit, cxceptis Pauli
discipulis-.

om-

cem tenemus,ma.\imecum Apostohis dicat:Si qids autem pulaverit se contensiosumesse, nos talem consiieludinem non habemns, nec Ecclesia Dei. Servatur
a nobis patienter et leniter charitas animi, collegii

Etquod
si

his

majus

est,

episcopo

Samosateni Nova-

tianorum,
Hilariuro

servat. Qua? sententia et
:

conversus fuorit, presbytcrii gradum Luciferum impugnat, ct
et clericus est, et

honor, vinculum
26. Contra

fidei,

concordia sacerdotii.
E.
H.

»

dum idem
et

baptizatus.

Hilarium

diaconum.

Est

201
sio

28. /rt.r/ua Ecclesia

praelerea aliud

quod inferemus, adversum quod ne
Ililarius,

Disputationis

permanendum. ConcluPoteram diem fruclus.

istiusmodieloquio ducerc, et omncs propositionum Si enim hajretici batiptisma non habent, et ideo C rivulos uno Ecclesiaisole siccare.Verum quia jarn rebaptizandi ab Ecclesiasunt, quia in Ecclesia non multum sermocinati sumus, et prolixitas concer-

mutirc quidem audeat

Deucalion

orbis

fuerunt, ipse
In ea quippe

quoque Hilarius non

est Christianus.
est,

200

Ecclesia

baptizatus

quai

tationis audientium studia lassavit, brevem tibi apertamque animi mei sententiam profcram, in
i!Ia esse Ecclesia permanendum, qua; ab apostolis fundata, usque ad diem hanc durat. Sicubi audieris

semper ab
cifer

hcereticis

baptismum
fieret,

reccpit.

Antedia-

quam Arimincnsis synodus
exsularet,

antequam LuEcclesia)

Hilarius

Romanaj
in

eos

qui

dicuntur Christi,

conus ab

ha^reticis

venicjitcs,

eo

quod prius

Christo,sed a

quoquam

alio

non a Domino Jesu nuncupari ut puta
:

acceperant baptismate suscipiebat. Nisi forte tantum Ariani hccretici sunt, et ab liis solis baptiza-

Marcionitas, Valentinianos, Montenses, sive

Cam-

pitas^:
chrisLi

tum
et a

recipere non

Manichajis baptizatos recipicbas
est
te

eras, et

Diaconus eras, o Ililari, •. Diaconus Ebionis baptisma comprobabas. Repente
licet.

non Ecclesiam Christi, sed Antiesse synagogam. Ex hoc enim ipso quod
scito

posLea instituti sunt, eos
tur,

se

esse

indicant,

quos

fuLuros Apostolus prainuntiavit. Nec sibi blandian-

postquam exortus
coepisti.

Arius, totus tibi
tuis vernulis,

displicere
et

202

si

Segregas

cum

novum

sibi affirmare

quod dicunt, cum
sit

de Scripturarum capitulis videntur ct diabolus de
locutus, et Scripturis

balncum
"

aperis. Si te angelus aliquis, aut aposto-

n

Scripturis aliqua

non

in

Vetus

editio,

et

Manichxos

recipiebas.

Quod

intra
^

novum balneum
explicat.

appellatur, Victorius

novum

baptisma

Eadem reclius, ut videtur, in quibus apud Stephanum liomanx Urbis episcopum, inveteratx consueludinis lacerat crrorem. Innuit vero Ilieronymus epistolain S. Cypriani 72, qu;E ad Stcplianum papam de concitio inscribitur, simul({ue aliam, quam Crescens Cirtensis cpiscopus in Carthaginensi concilio memorat sed arl nos usque non devenit. Scilicet in illa multa de Scripturis testi;

nymi discimus sectatores Donati Montenses appeliatos, quod Ecclesiam Rom.ne in inontc habucrint De Camponsibus vero et Tharsensibus hffireticis vide supra epistolam primamad Damasum papam.
Maiitiam.

iLa Donalislas
in

per

conviciuin

vocari

autumo,quod
liani
'<

campis aut montibus habitarent
:

monia contra SLephani de baplismo sententiam alferebantur.
•''

haireticoruiii
Iliero-

gcsLis purgationis CajciCartbagincnsis episcopi a Baluzio cditis Nundinarius diaconus dixit Campenses ct areniarii fcccrinit ilhim cpiscopiim. » I'riina editio et Erasmus legcrant Campates. Idem vero et Victorius quoi[uc Montcnses a Montani hsresi ridicule
ut vox ipsa loquilur. In
:

inlcrprctantur.

Montenses, sive

Campitas.

E Chronicis

191
legendo consislant.sed
si

S.
in

ECSEBII HIERONYMI
Alioqui

192
:

intclligendo
ct

'.

A mam
miln

possumus novum nobis dogma componcre;
litleram seqiiimur,

quoquc ut asseramus in
nos

Ecclcsiam non recipiendos, qui calccali sint, et duas tunicas habeant. L. Non solum te vicisse existimes, vicimus utrique, uterque nostrum pal-

tii mei, et ego erroris. Utinamque scmper disputare coatingat, ut ad meliora prolioiens, deseram quod male tenebam. Unum lamcn tibi confiteor, quia mores meorum apprime

rcfert

sic

novi, facilius eos vinci posse,

quam

persuaderi.

Dcsumpta iisdem verbiscx S, Ililario ad Constantiumjib. II, n. 9, scntonlia " Scripturic enim non in legendo sunt, sed in intelligendo neque
'
: :

cnirn in pra3varicatione sunt, sed in ctiaritate. » S. Augustinum, epistola 120, ad Consent. Athanasium, orat. 2 contra Arianos.

Vide

\

203

IN

LIBRUM SUBSEQUENTEM ADMOXITIO.

Helvidius ex aliquot sacrae Scripturaj testimoniis perpcram
Tertulliani scilicet et Viclorini Petabionensis, auctoritatibus

quod

illud

intellectis, et duorum veterum, Patrum, parum perpensis, librum composuerat, in probare contendebat, Mariam Virginem, postquam Jesum Dei Filium nulla hominis opera,sed

cajterorum hominum more, filios aiiquot insaniam ut fuco ralionis aliquo obliniret, novo errore cumulavit siquidem matrimonio minime priEstarc virginilatem effutivit, adductisque argumentis, imo mendaciis,probare conatus est. Erat ille,ut videtur, e populo vulgaris homo, rusticanus, et vix primis quoque imbutus litleris, tamque obscuri nominis, utquanquam Roma; eodem ac HieronySpiritus sancti pepcrissel,,deinde et Joseph marito,

communi

genuisse, qui Fratrcs Domini appoilanturin Evangelio.
:

Quam

mus tempore
raret.

diversaretur,

nunquam

de facie cognitus

illi

fuerit, qui albus, ut aiunt, aterve

esset, igno-

AdditGennadius, Auxentii; qui sedem Mediolaneuscm invaserat, Arianorum impiissimi, discipulum, et Symmachi, ejus nempe ethnici senaloris qui idololatriam scriptis defenderat, imitatorem eum exstitisse. Sed me illud Gennadii testimonium non unadecausa movet et trajectione puto gravissima laborare, Utquidenim in respondendo, Auxentium Helvidii magistrum Hieronymus prasteriret ? Symmachum vero, nisi si nocendi animo, atque impietate, qua ralione Helvidius fuisset imitatus, qiii librum neque sermone, nequeratione nilidum, (.[uln eliam soloecis scatentem ediderit? Rursum si impietatem aemulatur, quo pacto eum dicit Gennadius scripsisse, lieligionis studio? Non ha?c sane recta; rationi consonant, utpariter referri ad Helvidium possint.

204

Ejuslibello

Hieronymus

?'0(/aiMSrt

fratribns

demum

respondit,

cum tamen

facere distulisset,

ne respondendo dignus ille [ierct qui vinceretur. Pedcm igitur collaturus, excerptas singulas ha?retici propositiones ex ordine impugnat, Scriptura; locis, atquc illo imprimis Matt. i, 18, quo maxime adversarius abutebatur, expositis rite in eum sensum, ut Deiparam Mariam continuo virginem perstitisse, neque
edito Salvatorc, virum

unquam

cognovisse, quoe cathoHca;
//<-a/c'<?

Ecclesiae
:

fides

est,

manifestissime evincat,

rursum a Gennadio dicitur in Corbeiensi cod\ce, egregius et graius libcUus, in quo ostenditur bcatissimam Mariam Gcnitriccm Domini nostri Jesii Christi, sicut virginem ante parium, ita virginem permansissc post partum. Quod veterum spectat auctoritatem, satis habet de TcrtuUiano dicere, eum Ecclesia-hominem non fuisse; sed Victorinum Petabionensem pjusdem ac adversarius sententiae csse, pcrncijat tum seriem ait scriptorum infinitam commovere se posse, atque opponere. Denique multa de laude virginitatis edisserit, cujus prajstantiam post luculentissime expositum Pauli ad Corinthios testimonium, ex nuptiarum quoque, qusB ob oculos ponit.incommodis extollit. Quaderc cum ad Pammachium postannos dccem scriberet, epist. -48^ num. il « Dum adviveret, inquit, sanctce memoria; Damasus, lilirum contra Helvidium de beata; Mariae
Eapropter titulum libro
fccit. D<?

Marix

Virginitate perpeiua

qm

:

:

Virginitate perpetua scripsimus, in quo nccesse fuit nobis ad

virginitalis

beatitudinem praidicandam,
virgo
Ecclesiae

multadc

molestiis dicere nuptiarum.

Num

vir egrcgius,

ct

eruditus in

Scripturis, et

virginis Doctor, aliquid in illo

sermone roprehendit? » Ex hoc testimonio facile etiam colligitur, quo tempore conscriptus sit liber. Nempe exeunte anno 384 ex veterum Martyrologiorum fide Damasus obiit Hicronymus apud Damasum non ante fidem anni 382 Romae est diversatus, quemadmodum in epistolarum 19 et 20 chronologicis argumentis probatum est, Biennii autein, quod intcrcedit, priorem annum sive 383 illi assignandum evincit testimonium hocce
:

alterum e\

ep\sl. 22:

Quantas molestias liabeant nupti;e,
B.

et

quot

solliciludinibus

vinciantur,

in

co

libro

quem advcrsus Uelvidium de
oontra llelvidium librum,

Marix pcrpctua
vulgi

virginitatc

edidimus, puto breviter
;

c.vprcssum.

Portinet

enira illaEpistoIa, ut suo loco ostendimus, ad anni

384priorcm partem

huncque

adeo,

qucm

laudat

jamqucad

manus

fuissc indicat, supcriori 383oporteat ascribi.

193

DE PERPETUA VIIIGINITATE

B.

MAIWM

LIBER.

194

S.

EUSEBI! HIBaOEfYMS
STIIIDONENSIS PRESBYTERI

DE PERPETUA ViKGlNlTATE
UNUS

B.

MARM^

ADVERSUS HKLYIDIUM
LIBEll
•.

libellum
:

Xupcr rogatus a fratribus, ut adversus cujusdam Ilelvidii responderem,, faccrc non quod difficilc fuerit, hominem rustidistuli canum, el vix primis quoque imbulum litteris, su1.

205

A

folioruni

tradenda flammis, ut discat aliquando

206

reticcre, qui

nunquam

didicit loqui.

per veri assertionc convinccre sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod
:

sanctus mihi invocandus esl Spiritus, ut boata; JMaria; virginilatem suo sensu, ore meo defendat. Invocandus est Dominus Jesus, ut sacri
2. Igilur

homo- turbulentus,
sibi et laicus et

et

solus

in

universo
ait ille,

mundo
loquaci-

tator fuit^, ab

sacerdos (qui ut

tatem' facundiam existimat [AL existimet], et maledicere omnibus, bonaj conscienlia; signum arbitralur) accepta matcria disputandi, amplius incipcrct blasphcmare, cl, quasi de sublimi loco in

lotum orbem ferre sententiam nequc quia vcritate non posset, laccraret [,-//. lacerare] conviciis.
:

decem mensibus inhabiomni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Dcus Pater est imprecandus, ut matrem Filii sui, virginem ostendat fuisse post partum, qu3B fuit mater antequam nupta^. Non campum rhelorici desideramus eloquii, non dialecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta ccnquirimus ipsa Scripturarum verba poncnda sunt ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis,
ventris hospiLiuni, ciijus
:

quia haj omnes tam justa; silentii mei cauob scandalum fralrum, qui ad ejus rabiem raovebantur, justiori fiiie ccssarunt, jam ad radices
sa^,

Verum

revincatur,

ut

intelligat,

sc

ct

legere''

potuisse

p

quie scripta sunt, et non potuisse quee pietate ro-

borata sunt, cngnoscere.
2. Helvidius.
«

infructuosaj arboris

Evangelii securis est
10),

admo-

Prima
:

ejus

propositio

fuit:

venda
'

{Matth.

iii,

et

cum

infecunditate*

Matthaeus loquitur

Chrixii aiitem

generatio sic

cipit liber S.

Edd. Marlian. et Vallars. habent titulum I?illieronymi adversus Uelvulium de Vir:

ginale

Libcr, etc. In quatuor, aut quinque exemplaribus mss. inscribitur hic liber, Epistola S. Ilieronymi : hoc idco, quod inter epistolas, sive in codicibus epistolarum

B.

Maria.'

Edit.

Incipit

* FA cum inlccunditatc, ctc. Disputat Marianus hoc loco contra Erasmum at error est in utroque, non enim ficum infructuosam Evangclicam, aut virum justum primi Psalrni respicit Ilicronymus
;

:

sed folia verhorum orationis, quorum infecunditas erat in Helvidio rusticano, nec facundo. Martian.

pcriptum f^ucrit sempcr istud opusculum. Meminit hujus libri sjnpius in ('.ommentariis suis Hicronymus, et in epistola ad Eustochium, etc. Mautian. - Huc acccdebat, (juod homo, elc. Editi hunc locum ifa legunt Huc acccdelmt, quod verebar, ne
:

Alludit,

quod apertissimum
sccuris

cst. Matth.-ei

iii,

10.

Jam cnim

ad radiccm arborum posila est. Omnis ergo arbor qufc non facit fruelum bonum, excidclur, cl in igncm mittelur. Infccunditatem foliorum vocat foliorum ipsam copiain ac super-

fluitatem, qua; fotum humorum in folia convertit absquc fructu. Hujusmodi erat ficus cui Dominus ctc. Codices mss. secuti sumus, qui noa legunt malcdixit. I.ibcntius igitur Erasmianos interpretaverbum vcrebar addituni in cditis, et qui pro C tioni asscnlior, tamctsi fermc de nihilo quffistio sit. simut omnes retinent sibi, congruo sensu nam ^ Oidc A GelHum, ct qua3 in epistolam 127 atHelvidius sibi erat laicus et sacerdos, non EccIesi.T! qucalibi adnotaia sunf. Chrisli, apud quam monstrum habcbatur, non Nimirum quia ex Spirilu sancfo conceperat sacerdos. M.artlw. Vetustiorcs editi quod vereantcquam cx sponsa fierct uxor Joscphi. Sunt auhar ne homo. Mo.c Victorius simul legit pro sibi, tem qui nul)ere et nuptam pro carnali cum viro quod lamcn non improbat, at([iic in mss. inveniri copula accipiant, undo in Scholiis S. Cyrilli de nolat. Nos Veronensjs prcPcipuc fidem sequimur, Incarnationp Domini, c. 25 « Natus est enim ex qui omnes ad hanc dicm cognitos anliqiiitalo ct Virginc, et s(diis babet Malrem innuplani. » Id est,
turbulcntus. laicus ef sacerdos
ct
:

homo

solus in
{ut

universo
ipse)

mundo simut

fjui

ait

loquacitatem,

:

•^

:

pr.THliintia (jicilo cxsupcrat.

T(;rtullianum supprcsso nominc dcsignaf, qui y^hvo advcrsus Hcrmofjencm, c. 1: < Homo, inquit,
'

in s.Tculo pt niilnra ipioque h;iM'plicus, cliani tuil)UIcnlus, (ini loqua;;:l.ilpm lacundiam existimot, ct impudenliam constantiam dcpulet, et malcdicero singulis ofTicium bonaj conscienlia! judicet.))

cuni niarito congrcssa nunquam fuit. Hic scnsu ctiam l-crlullianiis, in Ajo/ogclico, nultuni dc impudicitia Matrem. hal)crc Dei fitiuni asscrcns, ct:a))i. ih(|r,!t, iiuam ridcbulur habcrc, non nupserat Vcronenpis libcr. Ef von intelligcrc potiiisse
(lu.n
'

qux

scripla sunt. 1'rima cjus, etc.

:

;

195

S.

EUSEBII HIERONYMI
^. ea quae cogitata sunt, fierent.
lista
fJicat:

19
Igitur

seph,

eml: Cum esset desponsata mater ejus Maria Jopriusquam convenirenl, inventa est habens in Joscpii autcm vir utero de Spiritu sancto. 207

cum Evangeproximum

Priusquam

convenirent,

cjus,

cum

esset justus, et notlet

eam

traducere, voluit
eo cogilantc,
ci,

nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuiH.sc ut, quae prius sponsa fuerat, osse uxor inciperct. Quasi dixerit
:

orculte
ccce

dimitlerc

camK

Uicc

autcm

Antequam oscula arnplexus-

angelus Domini in somnis apparuit
fili

dicens:

Joseph,

David, ne timeas accipere Mariam con-

jiigem tuam. Qxiod

enim natum
i,

est in

ea, de Spiritu

sancto cst {Matlh.

18 seqq). Ecce, inquit, habos

dcsponsatam, non commendatum, ut dicis, at utique non ob aliud desponsalam, nisi quandoque nupturam. Neque enim de non conventuris Evanquia Priusquam convenirent dixisset. gclista nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet. Deindc ab angelo- w.corm appellatam et conjunctam. Audiamus nunc quid Scriptura pronuntiet Exurgens, inquit, Joseph a somno, fecit sicut prxccperal ei angelus Domini : et accepit uxorem suam
:

que miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui spons<e uterum tumentom pene ^ .jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus convcniendi desiderium, uteri conceplione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph Ne limas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursum Exsurgens au: :

.^

Ivn Joseph a somno,
Domini,
et

lecit

sicut prircepit

ei angelus

ct

non cognovit eam, donec
I,

peperit

filium

suum

{Matth.
/i.

24, 25).

uxorem suam, nullum movere rtebet, quasi ex eo quod uxor esl appellata, sponsa cum hanc esse Scripturse divinae esse desierit consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet
accepit
:

Uieronxjmus.

— Prxposiiio

ante quid ostendit.

uxores.

Sicut in sequentibus Deuteronomii testi:

CurraMaria quare virgo sponsaia conceperit. mus per singula, et impietatem iisdem, quibus ingressa est, vestigiis persequentes, pugnantia inter et pc di.xisse doceamus. Desponsatam confitetur
:

moniis approbatur
dormicrit

Si (juis,

inquit, invenerit viret

ginem desponsatam viro

in

campo,

vim

faciens

cum

ea,

morte moriatur, quia humiliavit

confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et
slatim uxorem vult esse

quam

uxorem proximi sui [Deut. xvii, 25). Et in alio loco aulcm fuerit adolescentula desponsala Si i'iro, et invenerit homo eam in civitate, et dormieutrumque ad portas civitatis rit cum ea, cduceiis
:

nc parum hoc

arbitremur

:

«

Habes,

inquit, de-

iliius,

ct

lapidabunlur

tapidibus,

et

morientur.

sponsatam, et non commendatam, id cst, nccdum uxorem, necdum maritali vinculo copulatam. In
co vero

Adolesceutula quidem,
esset

in

civitate

:

vir
:

non proclamavit, cum autera, quia hamiliavit uxoquia
cradicabitis
[U)id.

quod

ait,

Neque enim dc non convcnturis C rcm proximi
:

sui

et

malum

[Al.

maliet

Evangelista

dixisset

Priusquani

convcnircnt

:

gnum] cx
alibi
et
:

vohismetipsis
ille

23, 24.

Necnon
est
et

quia ncmo de non pransuro dicit, antequam pranderet, doleamne, an ridoam, nescio. » hnperitife arguam, an temeritatis accusem ? Quasi si quis Antequam in portu pranderem, ad Afridi.Kcrit
:

Et quis

Iiomo,

cui desponsata

uxor,

non accepit

[Al accipiet]

eam?

Vadat

revertabello, et

tur in

domum suam,
alius accipiat

ne

forte

moriatur in

homo

eam

[Deid. xx, 7). Si cui

autem

cam

non possit slare scntcntia, nisi ei in portu prandendum quandoque sit. Aut si velimus dicere Paulus apostolus antcquam ad Ilispanias pergeret, Roma; in vincula conjcctus est. Aut
navigavi-'',
:

scrupulus commovetur quare desponsata, et non potius sine sponso, sivc (ut Scriptura appcllal)
marito,
virgo
concepcrit,
sciat

triplicem

fuisse

rationem.

certe illud
ret,

:

Ilelvidius

antequam poenitentiam
:

age-

mortc praevcntus est
sit

statim aut Paulo post

Primo, ut per genealogiam Joseph, quoque Mariae cujus Maria cognata erat, origo monstraretur. 209. Secundo, ne juxta legem
"^

vincula ad Hispanias
po3nitentia

agenda post quis confdcbHur tibi dicat: bi inferno aufcm [Psal. \i, 6)? Ac non potius sit intclligendum *, (lUQii ante praepositio, licct saipe consequentiam indicct, tamcn 20S nonnunquam ea tanlum qaae
;

eundum: aut Helvidio mortem cum Scriptura

Moysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut ad .Egyptum fugiens haberet solalium, custodis pctius quam mariti. Quis enim in tempore illo
r\

credidisset Virgini de sancto
pissc
;

cam

Spiritu conce-

priua cogitabantur, ostcndat.
ut

Unde ncc neccsse

sit

cogitata fiant,

cum

aliud idco intervenerit, ne

angelum" Gabriel, Dei detulisse inandatum ac non magis quasi adulteram, juxla cxemplum Susannfe, sententia; omnium condemnassent, cuin hodie, toto jam credente mundo, arvenisse
;

'

Veronensis voculas cam,

et

axdcm non habet.

Mattha^i, Qui pene licenlia

maritali futurx uxoris

*

Idcm

a

Domino pro ab

anciclo.

omnia
^

r.ovcrat.

Martian.

Erat antca navigavit, et nisi in co portu pro (juod cx Vcroncnsis ms. rocipio. ^ Idem Vcronensis ac non polius sic inlelligendum, ct mox s;cpe ct consequcntia indicct ; et paulo post unde vocabulum non habet. " Ulerum tumeniem pene, etc. Sic in caput I
^

nisi ci in porlu,

Id eo fine pr.TStitum notat Viclorius, ul ejustribus fuissc Maria monstrarctur, ne quod loge prohil)itum erat, Num. xxxvi, alterius tribus ab illa Joscphi assumi in uxorcm viderctur. " Vctus editio. venissc ud eum angclum, etc.

dcm

tum Veronensis

liber, Dei (uisse

mandalum.

197

DE PEIIPETUA VIRGINITATE
JudcToi,
et

B.

MARLE
suum,
In
et

LIBER.

198

gumententur
ulero

Isaia

'

diccntc, Eece virgo in
{Isa. vii,

A

u.vorcm

non cognosrebnt cam, doncc pc-

concipict,

pnrict

filium

14,)

in

perit fihum, et vocavit

non virgincm, betiiula? Adversus quos in id est, AALMA, non alio loco competentius disseremus. Dcnique cxUehrtoo juvenculam scriptum
esse,

24, 25.)

ceplo Joscph, el Elisabeth, et ipsa

Maria, paucis-

que admodum,

quos ab his audisse possumus (iliuni icstimabant Joseph intantum, ut ctiam Evangclista; opinionem vulgi
si

Mstimarc, omncs Jesum
exprimentes, queT vcra

;

historin?
iL>i,

lex est
J:t

-,

patrera

eum
in

dixerinl Salvaloris, ut

venit in spirilu

temphtm (haud dubium quin Simeon,) el cum induccnnt parcnlcs ejus puerum Jesum, ut facerent de ilto sccundum consuctudmcm lcgis {Luc. ii, 27.) Et alibi El crunt patcr illius ct maler admiruntcs
:

super his qux dicebantur de

eo

{Ibid.

33.) Et rur-

p

nomcn ejus Jesum {Matth. i, quo primum adversarius superfluo laboro dcsudat, cognoscendi vcrlmm ad cnitum maquasi hoc gis, qiiam ad scicnliam rerercndum quis([uam ncgavcrit, et eas incpLias quas rcdArguit, aliquando prudcns quispiam potuerit suspicari. Dcinde vult doccrc, quod doncc, sive tisque, advcrbium ccrlum Lompus signilicet quo completo fiat id, quod usquc ad illud tcmporis quod prajscriptum est, non ficbat, vohiL in proisenti Et non cognoscebat cam, doncc pcpcrit filittm. Apparet, inquit, cognitam csse post partum, cujus cognitioncm filii tantum differebat gencratio. Et ad hoc approbanduin cnngcrit de Scripturis exempla quaraplurima, morc andabatarum gla:

"',

:

sum
Et

:

Et itmnt parentes cjus per
dicbus

annum

in Jerusa:

dium

"^

in

tenebris ventilans, et lingua;

sonum
con-

lein in

solemni die Paschx {Ibid. Ai.) Ae dcindc

ad confodienda sui tantum corporis
cutiens.
6. llieronijmus.

mcmbra

complclis

eum
et

revcrtcrentur,

rcmansit

puer Jesus in Jcrusalem,

non cognoverunt parcn-

Ad quod nos
usquc,

breviter respon-

tes ejus {Ibid. 43.) Ipsa quoque Maria quai ad Gabrielem responderat, dicens, Quomodo erit lioc,

demus,

et

cognoscebat, ct
sanctis,

scrmonem,

in

Scripturis

dupliciter

intelligi.

Et de eo

qtiia viru77i

non cognovi, quid dc Joseph loquitur,
Fili,

quidem quod scriptum
quin ad
sit

cst, cognosccbat,
:

ad coitum

ausculta
tuus
et

:

quid fecisli

nobis sic? Ecce pater
te

essc rerercndum, ipse disseruit

nullo dubitante,

ego,

dolentes
'',

qusercbamus

{Ibid.

48.)

scien+.iara sajpe referatur,
ct

ut

ibi

:

Rcman-

Non

hic

Judaiorum

ut plerique argumentantur,

pucr Jcsus in Jcrusalem

non illudentium vox est. Evangelista; patrem Joseph dicunt patrem Maria confitetur. Non quod
:

rcntes ejus.

non cognovcrunt paNunc illud est ostendendum, ut quo-

modo
sic

(ut

superius indicavi) vere
;

pater Joseph

fuerit

ibi consuetudincm Scriptur.ic secutus est, etiam in donec, cjusdcm Scripturae auctoritate

Salvatoris

dim, pater

quam

frangatur, qua3 sa^pe ccrtum tempus (ut ipse dissefamam Marisc conservanab omnibus* c-cstimatus, qui anteruitl in ejus assumptione significat, seepe infinitum moneretur ab angclo Joscph, fili David, C ut est illud, quod Deus ad quosdam 281 loquitur

sed quod ad
sit

:

ne timucris accipcre Mariam conjugem tuam

;

qitod

in
tis

Propheta
cgo

:

Ego sum, cgo sum,
;

ct

doncc scnesca-

enim in ea natum
1,

est,

de Spiritu sancto

est

{Matlh.
In-

sum
illi

{Isa. xliii

Jcrcm.

vii.)

Numquid

post-

20,) cogitabat

occulte

dimittere eam.

210

quam

senuerint, Deus esse desistet? Et Salva-

tantum
'

confidebat. Scd

suum non jam

esse,
satis

qui

conceptus
magis,
sit

fucrat,

tor in Evangclio

ad

Apostolos.

Ecce ego, inquit,

docendi

quam
:

vobiscum sunt omnibus diebus usquo ad consummationem
saeculi

espondendi studio

disputatum

cst,

pater Domini, cur Maria appellala

cur Joscph conjux in

(Matth.
s;pculi

xxviii, 20.)
a

Ergo post con-

quo

ct

hoc breviter conlinetur,

cur fratres ejus

quidam esse dicantur.
5. Helvidius.

— Verum
illud
:

qucTstiuncula;
oratio
:

quia suurn locum huic rcservamus, et ad reliqua festinat

suis Dominus quando in duodecim soliis judicaturi sunt duodecim tribus fsrael {Matth. xix, 38,) Domini consortio fraudabuntur ? Paulus quoque

summaLioncm

discipulis

abscedet, et tunc

apostolus Corinthiis scribens
stits
:

:

Primitix,
qui

ait,

Chri-

nunc

Scriptura dicat
fecii

disserendum, quomodo Exsurgens aulem Joscph a somno,
est

deindc hi qui
crediderunt
:

sunt

Chrisli,
finis,

in adventu
re-

cjus

dcindc

cum

tradideril

sicul

pnecepil ei

angelus

Domini,

ct

accepit

gnum

Deo

ct

Patri, cumdestruxeritomnemprincipa-

D
Isaia dicenlc. Addita benc tata in antiquis Cfiitionibus
'

multa reperi ac muhujus opusculi sicut'
;

'

iVo?i hic

JuiLvorum.
:

Pro hac optima leetione.
et

qu.ne est

omnium mss. codicum, Erasmus

Ma-

hoc Iqco, haia docenle de Maria ei virginitate ejus. Qua; in nullo leguntur exemplari manuscripto, qu,'cque superllua vidcbuntur erudilo lectori, si tanlispcr animos altenderit ad contexlum llieronymi. ^Map.tian. Ante Martian;cum cditi addunt, sed perpemm, doccntc de Maria tt virginitale ejus. Mox Vcronensis aspirat vocem Haal.ma. quam alibi Iliero-

rianus istam retinent AVn cnim har Juda'orum, etc. Martiax. Idcm Vcronensis hic Joscph ncmen non habet, fermc eicgantius. Idcm, ab hominibus pro omnibus deindo, Ma riam uxorcm pro conjugcm ; dcnique infra, confitebatur pro coulidchat.

'*

;

•'ErataiiLeaa('/i'<'r//zrt,pUiriumnumero,et.s-/(7?/?'^c^/?f

Genesim, et in Commeiitariis in Isaiam luculcnUssimc cxponit. - Isi-h,pc, tjuai vcra llislorin' It.c est, in Vcroncnsi ms. non habentur, unde subdubito cx alio quain Hieronymi calamo profecisse.
Qu.-estionifjus

nymus,

in

llcbruicis

m

Morc an labnlarum gUidium. Mns crut andabatarum, sive gI;irliaLoru m hujusmodi» clausis oculis pugnarc. Undc ipsc Hicroiiymus, infra lib. i. in Jovinianum « Mclius tamcn csL cKuisis, (|uoddicimnre, piignaro. » ConLiir, oculis, rin(lal)aLarum 3u!e Chiliades Adagiorum Erasmi. Mautian.
'
^'

:

: :

199
tum
el

S.

EUSEBII HIERONYMI.

200

omnem
;

poteslaiem

et

virtulcm. Oportet enim

\

{tlum regnare, donec ponat ornnes inimicos sub pedi-

omnia cnim sub pedibus ejiis suhjecit (7 2'3.) Esto, de homine dictum sit, non negamus de eo qui passus est crucem, qui postea SGdcrc jubctur a dextris. Quid sibi vult hoc quod ait. Oporlct enim illum rcqnare, donec ponat omnes
bus ejus
'

Cor, XV, 23,

inimicos sub pedibus ejns

'/

Numquid

tandiu rcgna-

lurus est Dominus, doncc incipiant essc inimici

sub pedibus ejus
Cuerint,

;

et

regnare desistet

postquam illi sub pcdibus cum uUque tunc magis
:

enim adhuc rccenti tcmpore, viventibus his qui viderant Moysen, sepulcrum ejus potuit ignorari, multo magis tot sa;culis pr-oetereuntibus. Juxta quod et illud intelligitur de Juseph, Evangelistara id indioasse, de quo scandalum poterat moveri, non cam cognitam essc a viro suo usque ad parlum, ut mulLo magis inteliigeremus cognitara non fuissc post partum, a qua tunc se abstinuit, cura adhuc de visione poterat fluctuare.
tera vcro noslrae intelligentia' derelinqui. Si
8.

Ad summam,

illud

rcquiro,

quare se absti-

regnarc incipiet,

cum

inimici

coeperint

esse sub

nuerit Joseph usque ad partus diem. Respondebit
audierit dicentcm Quod natum est, de Spirilu sancto est [Malth. I, 20.) Ad quod nos inferimus, et certe audierat, Joseph, fili David, ne timeas accipere Mariam uxorem luam {Ibid. 20,) Prohibitum ei fuerat ne relinqueret, ne aduUeram existimaret uxorem. Num-

David quoquc in quarto graduum psalmanibus dominijc sux, ita oculi nostri ad Dominuni Deum nostrum, donec misereatur noslri (Psal. cxxii, 3.) Ergo taadiu Propheta oculos habebit ad Dominum, quandiu

pedibus
:

?

utique,

quia angelum

:

rao

Sicut oculi ancillx in

enim

in ea

misericordiam impetret,
alio

et post in

impetratam miseterram
?

ricordiam, oculos torquebit
loco dicit
:

Qui

in

quid et a congressu

conjugis

separatus

fuerat,

Oculi mei defeceruut

in salulare

cum

utique ne separaretur magis fuisset admoni-

tuum et in verbum justitias tux (Psat. cxviii, 12.5.) Poteram super hoc innumcrabilia exempla congerere, et

tus ? Et audebat, inquit, vir justus, Dei in utero

omnem

lacessentis procacitatem, tesLimo;

audiens lilium, de uxoris coilu cogitare? Pulchre. Qui ergo somnio tantum credidil, ut uxorem non

verum adhuc pauca subjiniorum nube celare ciam ^, ut his similia ipse sibi lector inveniat. Et tradi7. Loquitur in Genesi scrmo divinus derunt Jacob deos alienos, qui erant in manibus eorum, et inaures qim crunl in auriculis eorum. Et
:

218
lis,

audcrrt

attingerr"

:

is

postquam pastorum
ecce evange-

voce cognoverat, angelum Domini venisse de cobet dixisse

ad eos

:

Nolite limere

;

lizo vobis

gaudium magnum, quod
hodie
in civitalc David
militiae

erit

omni populo,
est

quia natus est vobis
slus
cl

Salvator, qui

Chri-

abscondit ea
Sichimis,
(Gcn,
et

^

Jacob sidder tercbinlhum,
perdidit

qux

est in

Domini

[Luc.

ii,

lO, seqq.)
coelestis

ca

usquc in hodicrnum diom

cum

eo laudes

concinuisse

xxxv, 4 seq,)
:

212

Item in line
el

Leuleroin

Gloria in excelsis Deo, et stiper terram pax homini-

nomii
ter>'a

Et defunclus esl Moijses servus Domini
scpelierunt

C

^(/5

bona; voluntatis: qui Siraeonem

justum

inter

Moab per verbum Domini,

cum

araplexus parvuli vidcral prffidicantem, ISunc dimittis

in Gelh, prope

domum
in

Pheyor,

et

nemo

scit sepul-

diem islum {Deut. xxxiv, 6, sec LXX.) Gcrte hodiernus dies illius temporis OBstimandus cst, quo historia ipsa contexta est, sive Moysen diccre volueris auctorem Pentateuopcris, chi, sive Ezram ejusdcm inslauratorem non recuso. Nunc hoc qLi.ieritur, an id quod dictum est, usque in diem istum, ad iliam referatur ffitatem, qua libri editi sive conscripti sunt. Doceat igitur post illam diem tot jam annorum usque ad nos voluminibus exactis, aut idola, quae sub tcrebintho condita fuerant, repcrta, aut Moysi tumulum invcstigatum, quia obnixe asserit, post donec non fuit et usque, cssc incipere, quod landiu quandiu usque complcrctur, ct doner. Quin potius animadvcrtat Scriptura* sancta; idiomo, et nobiscum, in quo hsesitabat, intelligat ca^, de quibus possct ambigi, si non fuissent scripta, signari, c;i3-

crum

ejus

usque

scrvum tuum, Domine, secundum vcrbum tuum pace: quia viderunt oculi mei salulare tuum {Ibid. 27:) qui Annam prophetissam, magos, stelin

lara,

''

Ilerodera, angelos viderat qui, inquara, miracula tanta cognoverat, Dei templura, Spiritus sancti sedcm, Domini sui Matrem audebat attin;

gere
ter

?

conferens in corde suo [Ibitd. 51.)
[/1/.

Et certe Maria conservabat omnia verbu hxc, Ac nc impuden-

imprudenter] neges

ista ignorasse

Joseph

:

Et eranf, inquit Lucas, pater illius et mater admiranles supcr his quie dicehanlur de eo. Licet tu raira

\

[)

impudentia haec in GrKcis codicibus^ falsata contendas, qua; non solum omnes pene GrjEciaj tractatores in suis voluminibus reliquerunt sed nonnulli quoquc e Lalinis, ila ut in Gnpcis habetur', assumpserint. Nec necesse est nunc d6 excraplario;

rum
dram

varietate tractare,

cum omne

et

Veteris et

Nov;c Scriptura! instrumentum in Latinum sermoconstat restauratum. » In quam sentenliam plures e Graecis Latinisqus Patribus abicrunt. " Vetus editio. In quo ha^sitabat intelligat. Inlellicjct ca dc quibus, ctc. Saltem illud, puter illius, \n Giwcis mss., si C;^ntubrigensem,atque unum ex Stephanicis excipias, non habelur est autein in Vulgata versione et Goplica. Erat mendose plurium numero habentur. Mox Veroncnsis liber. de exemplariorum varietate conienderc pro Iraclare.
•^

Istha^c, omnia enim sub pedilms ejus subjecit. Veronensis non habet. - Vcronensis multo alitcr Priusquam innume'
:

rabilia supcr hoc c.vempla conijeram, ct omnem laccssenlis procacifafcm, tcslimoniorum nube celem, adhuc pauca snbjiciani.
^

Idem Vcronensis,

absro>idit cas.

Erasraus C05
:

lc-

;

gerat, Viclorius ca utroquc ia loco Grffice cliara est auxa. TertuIIianus, libro dc Cullu leminarum. c. 3:
''•

'

«

Omne instrumentum

Judaicsa littcralura; per Es-

201

DE PERPETUA VIRGINITATE
exinde translatum
sit fontis
sit,

B.

MARliE LIHER.
)
"

i202

nem
re

et

mullo purior mana- A
rivi.

'<,

'*

^•'•V?-

nilitur approbau.e

primogenHum non
:

crcdcnda

7. llelvidius.

unda,

quam

posse dici, nisi
nug.o) sunt,

eum

« Ilicc, ais,

apud mo

unigcnitus
iilius.

illc

habeat ct fralrcs sicut vocatur, qui parcntibus sol'is sit
qui

et

argumentationes superfluje,

et disputatio

magis

curiosa,

quam

vera.

Nunquid non
ct

poluit Scriptura

iO.

Ilicronymus.


est

Nos autem

ila
:

dclinimus:

diccre

non fuit amplius ausus conlimjere eam {Gen. xxxviii, 2G) sicut de
:

El accepit

uxorcm sunm,

.•

non omnis primogenitus primogenitus cst unigcnitus. PrimogeniLus cst,non

Omnis unigcnitus

Tliamar dixit et Juda? Aut defuerunt Matlhoco verba quibus id quod intelligi volebat, posset efFari ? Son coijnovit inquit, eam doncc peperit jilium
[Matth.
I,

2.5).

Post partum ergo cognovit, cujus
<>

tuntum post qucm et alii sed ante quem nullus. Omne, 216 inquit Dominus ad Aaron, quod aperit vulvam, ab omni carne quoe offertur Domino, ab hotantummodo prcmine usquc ad pecus, tibi erunt
:

:

cognitioncm ad partum usque distulcrat. 8. Hicronymus. Si tam contcntiosus cs, jam nunc tua mente superaberis. Nolo mihi aliquod inter parlum et coilum tompus interscras. 25.4 Nolo dicas Mulicr quxcunquc concepit ct peperit musculum, immundn erii scptem diebus, secundum dies

fiis

redimant

primogenila Iiominum.,
{Exod.

ct

primogcnita
19,

pecorum

immundorum^

xxxiv,

20

;

Num. XVIII, 15). Definitif sermo Dei, quid sit primogenitum, Omne, inquit, quod aperit vulvam.
Alioqui
genita
si

;

non

est

primogenitus,

nisi

is

quem sequunlur
non
;

fratres tandiu sacrdotibus

tantum, primofuerint

secessionnis et purtjationis

octavo die cireumcidet

sux immundata crit carnem prxputii ejus, et
in
et

;

et

debentur,

quandiu

et

alia

tri-

procreata

nc forte
sit,

partu

postea non

sequente,

ginta

tribus

dicbus scdebit
tanget,

sanguine puro,
reliqua
:

ct

unigenitus
siclorum
ginli
*.

et

omne sanctum non
2, 3).

{Lcvit. xii,

inquit, cjus erit ab
Sielus,

Slatim

eam
:

invadat Joseph

statim audiat

Equi insanientes in feminas facti sunt mihi, nnusguiqnc ad uxorem pro.vimi sui hinniebat {Jerem.
rit,

per Jeremiam

oboli
et

sunt.

non primogenitus. liedemptio uno mcnse, cvstimalio quinque secundum siclum sanctuarii, viTantummodo primogenita vituloet

rum,

primogenila ovium,

primogenita capra-

v, 8).

Alioqui

quomodo
peperit
:

stare pote:

rum non rcdimes

quia sancta sunt {Num. xviii, ^G

Non cognovit eam, donec

purgationis tempus exspectat

si

si post fdium quadraginta rur-

sum

diebus tanto tempore dilata libido differtur?
:

Polluatur cruorc puerpera

obstetriccs suscipiant

parvulum vagicntem
litussit.

:

maritus lassam teneat uxo-

rem'. Sic incipiant nuptia;, ne Evangelista men-

Sed

absit, ut

viro justo sit

hoc de matre Salvatoris et ocstimandum. Nulla ibi obstctrix
:

n). Cogit me sermo Dei, ut omne, quod aperit vulvam, si de mundis animalibus sit, Deo voveam si dc immundis, redimam, dans pretium sacerdoti. Possum responderc, ct dicere. Quid me in unius mensis stringis articulo ? Quid primogenitum vocas, quem an fratres sequantur, ignoro?Exspecta C donec nascatur secundus. Nihil debeo sacerdoti.
;

nisi et iile fueril procreatus,

per

quem

is

qui ante
milli

nulla

rnuliercularum scdulitas

intcrcessit.

Ipsa

natus
ipsi

est, incipiat

esse primogenitus.

Nonne

pannis involvil infantem, jpsa et materet obstelrix
fuit, Et

apices loquentur, et.me stultitise redarguent,

coUocavit eum, inquit, in prxsepio, quia non
ii,

eum

erat ei locus in diversorio {Luc
et

7),

Qax
;

sentcntia

esse dictum primogenitum, qui aperiat vulvam, non qui habeat et fratres? Denique interrogo

apocryphorum deliramcnta ^ convincit, dum et Helvidii Maria ipsa pannis involvit infantem expleri non patitur voluptatem, dum in diversorio lecus non fuit nuptiarum.
0. llelvidius.

de Joannc,

quem

constat esse unigenitum, an et
?

primogcnitus fuerit Icgem, pro toto ei

Utrumne
fuerit

et

ipse

legi

obnoxius

secundum ? Ambigi

non
tur
:

— Verum

potest. Certe de Salvatore Scriptura sic loqui-

rcspondimus ad id cundum legem Moysi, duxerunt eum in Jerusalem. convenirenl, et, Non cognovit eam, doiiec pcpcrit fiut offerrent eum Domino : sicut scriptum est in lege Domini ; Quia omne masculinum adaperiens vullium, ad tertiam vcniendum est quaestionem, ut juxta disputationis ejus ordinem, ctiam notri-e revam, sanctum Domino vocabitur, el ut darent hostias sponsionis ordo procedat. Vult cnim alios quoque n secundum quod diclum cst in lege Domini, par turfilios Mariam procreasse et cx co quod scriptum turum, aut duos pullos columbarum {Luc. ii, 22 est Asccndit autem Joseph in civitatem David, ut scqq.). Si hsec lex tantum ad primogenitos pertiprofileretur cum Maria u,xore sua prxgnante. Fanct, primogenitum autem sequentes faciunt, non ctum est autem cum ibi essent, impleti sunt dies, ut debuit lege primogcniti tcncri, qui de sequcntibus
;

quiajam satisabundeque quod proposuerat, Antequam

Cum

expleti essent dies purgationis

corum, se-

:

pareret, et pcperit

filium

suum primogenitum

{Luc.

ignorabat. Sed quia teneturlegeprimogeniti, etiam

Idcm Veronensis, Obstetrix parvulum vagientem, maritus taxum teneat u.vorem.
'

pt

Erasmus quoque voluntatcm
votuptatcm habent.
lib.,
ct
•'

:

sed impressi

alii

libri

Veronensis

primogenita immundorum.
ct

*

Ro autcm vcra

in

Dccrcto Gelasii inter Apo-

Absque pecorum.
idem, quiiiquc ctum. Paulo infra, vulvam.
''

r.rvpha rejicitur singularis lihrr dc S. Maria et obstetricc, cujus etiam menlio cst in Prolo Evangelio

sicli,
Lil

secundurd sichim sanaperit

omne masculinum quod

Jacobi

c.

rj.

Mox

pro voluptatem Veronensis liber,

Patrol. XXIII.

:

203
ille

S.

EUSEBII HIEIIONYMI.
:

204

qucrn
et

216
cum
antc

colligitur
aperiiit

fratres caeteri non scquuntur priinogenilum vocari, qui vulvam

A

Apostolus in eadem hisloriffi veritate pari voce concordat Ascendi autem secundum revelationem,
:

non cum quem frater post genitus subscquatur. Moyses scribit in Exodo Faduni est autem circa ynesliam noctetn, et Dominus percussit omnc primoycnilum in tcrra

qucm

nuilus

sit

et

ncminem

vidi,
ii,

7iisi

Petrum

ei

Jacobum fratrem
:

Domini

{Galal.

2).

Et rursum in alio loco

217

:

Numquid non habemus potestatem manducandi et bibendi? Numquid non habemus potestatem uxores^
circumduccndi, sicut
el (I

Ai,gypti,

a primogenilo Pharaonis, qui sedebat super

cxteri
Cor.

apostoli,
4,

et

fratres

thronum. ejus, usquc ad primogcnitum captivai
cst

qux

Domini.
forte
teret,

et

Ccphas

ad lacum, ct omne primogenitum pecoris {Exod. xii, 2!>j. Responde mihi, Qui tunc ab exterminatore fuerant interempti, primogeniti fuerunt an et

aliquis

ne Juda;orum tostimonium non admitix,

o) ?

Et

qui etiam

nomina fratrum
«

illius

ediderunt,
errore

simili eos assercns [Al. asseris] in fratribus

unigeniti ? Si

primogeniti tunlum
Si

illi

vocantur,
unigcniti
cacsi sunt,

dcccptos, quo

in

patre a;stimando sunt lapsi,
ait
:

qui fratres habent ergo ab inlernecionc'
liberali sunt.

argute
fratres

pr.-ccavit, et

Haec

autem ut unigcniti
est,

cvangelistis in alio loco nominari, et

eadem vocabula ab eosdem esse
Matthaeus loquitur:
ante cruccm
spectantes,

contra senlentiam factum

nitos ct unigeniti morerentur.

ut inter primogeAut unigenitos libe-

Domini,
et

filios Mariaj. »

p

Erant autem

ibi \{haiud

dubium quin
a

rabis a pocna, et ridiculus cris
interfectos,

:

aut

si

conflteberis

Domini^)

mulicres multx

longe

ingratis

obtinebimus,

et

unigenitos

qux seculx
illi.

fucrant Jesum

a Galitxa,

ministrantes

primogenitos appellari.
11. Helvidii ultima propositio.
sitio fuit
(licet

Inler

quas erant Maria Magdalene, et Maria
el

— Extrema

Jacobi, el Joseph mater,

propo-

{Matlh. xxvii, 55, 56). Item
el

maler filiorum Zebedxi Marcus Erant autem
:

id

ostendere), fratrcs
ut ibi
:

ipsum in primogenito voluerit Domini in Evangeliis nominari,
et

mulieres a longe
ct

aspicientes,

inter

quas

eranl
et

Maria Magdalcne,
seph
tnater
:

Maria Jacobi minoris,
{Marr. xv,

Jo-

Ecce mater ejus

(ratres

ejus stahant foris,
viii,

Salome
Et

40);

ibique post

quxrcnies loqui
Post

cum

eo

{Luc.

20).

Et alibi
ejus,

modicum
ria

hxc

descendit
ejus

Caphanaum,
ii,
:

ipse et
ibi
:

mater
vade

in Jerusalem.

et fralres

{Joan

12).

Et

Dixerunt erin Ju-

alise multx qux ascenderant cum eo Necnon et Lucas Erant autem MaMagdalene et Joanna, et Maria Jacobi, ei cxterx
:

go fratres ejus ad

cum

Transi hinc,

et

cum

eis {Luc.

xxiv, 10).

doeam, ut
cis.

et

disnpuli tui videant opera tua
aliquid
in

qux

(a-

Nemo enim
palam

occulto faciens,

quterit

Haec idcirco replicavimus, ne calumnietur et clamitet, ea quae pro se faciant,
i2. Hiero7iymus.

ipse in

esse. Si
4).

mundo
5).

{Joan vii, 3,

hxc facis, manifesta tcipsnm a nobis esse subtracta, et sententiam suam, non Joanne desuper inferente: C testimoniis Scripturarum, sed lubrica disputatione

ISeque enim fratres ejus tunc credebant in
:

eum

{Ibid.

Item Marcus ct Malthaeus Et docebat eos in synagoga eorum in patria sua, ita ut stuperent, et dicerent:

convuisam. « Ecce inquit, Jacobus et Joseph filii iidem ^ quos Judoei fratres appellaverunt. Ecce Maria Jacobi minoris et Josetis maler. MinoMariffi,

ne hic

est fdbri filius

Undehuic omnis hxc sapientia et virtutes ?Non?nonnc maler ejus diciliir Maria,
Jacobus
et

ris

autem Jacobi, ad distinctionem majoris,
in alio
et
:

218
MarJacobi

qui erat illius Zebedaei, sicut et

loco

et fratres ejus

Joseph,

et

Simon

el

Judas, et

cus ponit
et

:

Maria autem Magdalene,
viderunt

Maina
et

sorores ejus

Marc.

VI,

omnes apud 7ios sunt {Malih. xiii,54, 55; 1-3)? Lucas quoquc in Actibus apostolo:

Josetis,

vbi poneretur
et

transacto

Sabbato,

emenint

aromata,
:

venerunt

ad monu-

rum
in
et

ita refert

orationc
fratribus
*

eum

Hi oranes erant instantes unanimes^ mulieribus el Mana tnatre Jcsu,
{Act.
i,

menium. Et utique ait Quam miserum erit et ioapium de Maria hoc sentire, ut cum alifc feminaj

ipsius

14).

Necnon

ct

Paulus

curam
ret
ju.\lii

sepultura; Jesu habuorint,

matrem

ejus di-

niorem Judaicum, magistris de sua substanlia ininistrabiint, sicut legiraus ipsi quoquo Domino Codcx Veronensis, unanimes orationi cwir.mulie- n factitatum » ctc. Ex quibus tamen minime evinribus, et qux fml Matcr Jesu, cic. citur muliercs pro iixorcs legisse bene vero quid ^ Victorius mulieres lcgil pro u.vores, qui et falsi eo vocabulo esset intelligendum. Hujusmodi autem impressam lcctioncm pluribus accusat, atqueex eo sed res cst, non u.vorcs tantum, aut mulieres legi praicipue quod ct si cx ipso Ilicronymi scnsu vox Junctim vel mulicrem sororem, nt in Latino interGrscca ^j^ir^ comniunis sit uxori ct mulieri signiliprete vel soiwem 7nulicrcm, ut in Gnieco textu, cand;c, ccrtum sit tamen, Apostoluin hoc loco inao=A'iT,v -/•jval/.a. Plures autem cx antiquis pluteliigere dc mulioribus, (]u;caposlolisministrabant. rium nnmcro mulicres legunt. Tcrtnllianus de MoIn cujus rci tcstimonium alfcrt S. Doctoris cxposinogamia cap.S et de PudicHia li, llicronymus in tioncm cx priino contra Joviiiiam. lib. « Si aulcm, MiilthaHim xxvii, ct ad Euslochium, epistola 22 inquit, nobis iliud opposucrit ad probandum, quod Ambrosiastcr, Scdulius, aiiiqn(\ soivirs mulieres. omncs apostoH uxorcin habucrint numquid non Qui voro uxo7'es simpliciter legerent hactenus non habemus potestatcm nuilicros, vel uxorcs circuminvcnimus. ^ Mcndosa trajectionc orat. ibi et duccncli, (iuia-j"jvr, apud Gnccos ulrumquc signilimulic7-es [haud cat; sicut cajtori apostoli, ct Ccphas, ct fratrcs dnbiuin quin ante crucein Domini) inulta, elc. VeroDomiiii, jungat illud qnod ct in Gnccis codicibus ncnsis liber emendavit. ' est;Numquid non habcmus })0tpstatcm sorores Vocom iidcm ex Veroncnsi supplemus, qui mulieres vel uxores circumducendi? Ex quo appaconstanter infra Josephtis pro J osetis legit.
"^

Victorius interemptione, cum tamen internecionein aliis cxemplaribus invenisset. Olim vitiose erat inlcrpretalione.

eum

de

aliis

sanctis dixisse mulieribus, quae

H
'"^
(•

m

;

;

"

;

:

;

:

205
:

DE PERPETUA VIRGINITATE

B.

MARI.E LIBER.

206

oamu3 abaentem aut alteram csse Mariam, nepr.nesertim cum Evangescio quam, conlingamus
:

X

columnx esse (Gatat, ii, 9). Ne autem hunc putes Jacobum filium Zebedsei, lege Actus apostolorum.

eam illic fuisse. quando illam de cruce Dominus jam viduam ', ut matrem Joanni commendabat. Aut numquid evanMariam gelidtae et falluntur et fallunt, ut eorum matrem dicerent, quos Jud;ei fratres Jesu csse diliuni

Joannis tcstetur prajsentem

Jam ab
sio,

llerode fuerat intcremptus. Restat conclu-

ut

Maria

ista

quce

Jacobi

minoris scribitur

maler, fuerit uxor

Alphffii, et

soror Mariae matris

.\erunt?
13.

»

furor cajcus, et in proprium exitium
!

mens
ejus

vesana

Dicis ad

crucem Domini

matrem
:

fuisse proesentem, dicis Joannis discipulo obvidui-

tatem
te
filias,

et

solitudidem

commendatam
fiilios
^,

quasi juxla

non haheret quatuor

et
?

innumcras

quarum

consortio frueretur

Viduam quo-

que nominas, quod Scriptura non loquitur. Et cum omnia evangelistarum exempla proponas, so- P rex Juda, vicissim Azaiias vocatur. Mons Thabor, Itabyrium dicitur. Rursum Hermom Phoenices colius tibi Joannis verba non placent. Dicis transignominant Sanior, et Amorraeus cognominat eum torie, ad crucem Domini eam fuisse prffisentem, Sanir, Eadem cocli plaga tribus nominibus apne consulto prajteriisse videaris et tamen quaj pellatur, Nageb, Theman, Darom, lege Ezechiel. cum illa mulieres fuerint, siles. Jgnoscerem nePetrus, et Simon dicitur, et Cephas. Judas zelotes, scienti, nisi viderem consulto reticentem. Audi, in alio Evangelio 220 Thaddseus dicitur multaitaque, Joannes quid dicat Stabant autem juxta que alia quae ad exemplum horum pertinent ips« crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria sibi de omnibus Scripturis lector poterit congreCleophx, et Maria Magdalerie {Joan. xix, 25). Nulli gare. dubium est, 219 duos fuisse apostolos Jacobi 14.Nunc illud est quod conamur ostendere,quemvocabulo nuncupatos, Jacobum Zebedsi, et Jacobum Aiphaei. Istum, neecio quem minorem Jaco- admodum fratres Domini appellentur filii matertene ejus, Marise, qui antea non credentes, postea bum.quem Mariae filium,nec tamen matris Domini crediderunt. Licet fieri potuerit, ut uno statim Scriptura cominemorat, apostolum vis esse, an non ? Si apostolus est. Alphaei filius erit, et crecredente, alii diu increduli fuerint, et hanc fuisse det in Jesum matrem Jacobi et Josetis, id est, Mariam Cleoph» et non erit de illis fratribus, de quibus scriplum est Neque enim tunc fratres ejus C uxorem Alphaei, et hancdictam Mariam Jacobi micredebant in eum. Si non est apostolus, sed ternoris. Quae si esset mater Domini, magis eam, ut tius nescio qui Jacobus *, quomodo est frater in omnibus locis, matrem illius appellasset et non Domini putandus, et quomodo tertius ad distinaliorum dicendo matrem, alterius voluisset intelctionem majoris appellabitur minor, cum major et ligi. Verum in hac parte contentiosum funem non minor, non inter tres, sed inter duos soleant prajtraho, alia fuerit Maria Cleophce, alia Maria Jacobi bere distantiam et frater Domini apostolus sit, et Josetis, dummodo constet, non eamdem Ma^Q.\i\o A\cQnie\ Deinde post triennium veni Jerusariam Jacobi et Joeetis esse,quam matrem Domini. tem videre Petrum,et mansi apud illum diebus quinEt undo ais, fratres Domini dicti sunt, qui non decim. Aliuni aulcm apostolorum vidi nemimm, nisi erant fratres ? Jam nunc doceberis,quatuor modis Jacohum frntrem Domini [Gatat. i, 18, l9) ? Et in in Scripturis divinis fratres dici, natura, gente, eadem Epistola Et cognita gratia, qux dala est cognatione, aflectu. Natura, Esau, Jacob, duodemifii, Pelrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur cim patriarchae *, Andreas et Petrus, Jacobus et
:

Domini, quam Mariam Cleophae Joannes evangelista cognominat, sive a patre,sivegentilitatefamiliaj aut quacunque alia causa ei nomen imponens. Si [Al. Sin] autem inde tibi alia atque aliavidetur, quod alibi dicatur iVarm Jacobi minoris mater : Al. CleopheJ disce Scriet hic Maria Clcophx pturae consuetudinem, eumdem hominem diversia nominibus nuncupari. Mgucl socer Moysi, et Jethro dicitur. Gedeon, nullis causis immutati nominis ante praemissis, subito Jerobaal legituv. Ozias
:

[

:

:

:

;

:

;

:

Uomines, inquit, pravissimi prajsuae auctoritatem, quod plures extremum diem obiisse. D Dominum nostrum fratres habuisse sit traditum. * Scilicet asserebat Helvidius Josepho fuisse Qui si Marifc filii fuissent, et non potius Joseph quatuor filios, et filias innumeras. Et innumeras ex priore conjugio suscepti, nunquam in tempore quidem dici opinatur Cotelerius, quod in novo passionis Joanni apostoio transcripta esset in maTeslamento non numerentur, nec Matth. xiii, 5G, trem, » etc. ^ Vide nec Marc. vi, 3. Sed variant reipsa veteres tum ipsum Hieronymum in Commentar. ia circa numerum tum circa nomina filiarum JoscIsaiam cap. xvii. Vetus enim ac rancida quaeslio phi, In Chronico Hippolyti Thebani a Canisio editi, est de tribus Jacobis.multis tum veterum,tum reTejijapa; vip ulo'J; ea-/£v 6 'lojij-r/j, xal ouo Ouyacentiorum disputalionitius agitata, tipa;. Tt,v Tc 'EsO-^iP viai tt,'/ MapfJav i% tt,; yuvai* Veronensis, nonnullis causis immutandi nomi'
'

llinc

constat,

inquit
cst,

quo Christus passus

Victorius, eo lempore Joseph virum Mariae jam

ihsii

cap.

:

«

sumunt opinionis

x6;

a'jTO'j

T-r,;

La).w;rr,;.

0'jvaxp6(;

'AyYaio-j

toO

nis etc.
^ Locum hunc cx Hieronymo recitans Isidorua Originuin lib. ix, cap. G, duo isthaec verba, duodecim patriarchx, omittit. Veronensis vero liber JSatura ut Esau, et Jacob, et duodecim, etc.

ASsl-fO':

enim filios hubuil Joseph, et duas filias. Esther et Martham ex uxore sun Satome, qu:e (uil filia Aggxi fratris Zacharise, etc. Hin;e etiam al» Epiphanio recensentur,sed aliis nominibus Muria et Satome. At S. Uilarius in MatZa/apioj,
etc.

Quator

::

207

S.

EUSEBII HIERONYMI.

208

Joannes, Gente, qua onanes Judaei inter se fratres vocantur, ut in Deuteronomio iS? auteni emeris
;

^

stringcndus es vinculis.ne querulus sibi]es,et dicaa,
te inagis

argurncntationibus tortuosis,
veritate

quam

Scri-

fratrem tuum, gui

est Ilebrceus, vel
;

qux

est

Ilebrxa,

pturarum

serviet tibi sex annis

et

septimo anno dimittes
12).
te

eum
Conele-

ac Ilcbeccae,

cum

superatum. Jacob, Isaac filius fratris insidias metuens, Mesoaccessit
et devolvit lapi-

liberum abs
gerit
sit.

te [Deut.

xv,

Et in eodem
principem,

;

potamiam

perrexisset,

ilituendo conslitues super

quem

Dominus Deus tuus, eum qui ex fratribus tuis Non enim poleris constituere super te hominem
qui]
:

ab ore putei, et adaquavit oves Laban fratris matris suaj {Geti. xxviii et xxix). Et osculatus est
Jacob Rachcl,
et

dem

e.xclamans

voce sua,

ploj-avit,
el

et

alienigenam, quia [Fort,
{Deut. xii, 1, 2).
tris tui, vel

Et rursum

non est Ne viso
'.

frater tuus
vilulo fra-

indicuvit liachcl, quia frater est patris ejus,
filius

quia

Ilebeccx est {Gen. xxix, 11),
lege

Ecce

et hic ea-

ove ejus errantibus per viam,

negligas
si

dem
tur.

qua supra,
iierum
;

frater, sororis filius

appella-

non appropinquat tibi frater tuus, neque noveins eum, colliges ea intra domum tuam et erunt tecum doea
:

reversione reduces ea fratri tuo

Quod

;

autem Laban ad Jacob Quoniam frafcr meus es, non servies mihi gratis {Gcn. XXIX, 19), Dic mihi, quae sit merces tua. ExEt
Dixit
pletis itaque viginli annis,

nec quaeratea frater tuus,

el

reddes ei (Deut.

xvii.

cum

ignorante socero,

H). Et apostolus Paulus, Optabam, inquit, ego ipse anathema esse a Christo pro fralribus meis, cognatis secimdum carnem, qui suni Israelitx {Rom.
IX, 3, 4),

"

uxoribus filiisque comitatus reverteretur ad patriam, consecutus est 22^ cum Laban in monte
Galaad. Et
sita

cum

idola qute Rachel occultabat quaein

Porro cognatione fratres vocantur, qui
est,

non

invenisreet

sarcinis,

respondit Jacob,
es, et

sunt de una familia, id

patria
:

^

:

quas Latini
ex una rarixa inter
tuos,

et dixit

ad Laban

:

Qux

culpa

mea
es

9^1

paternitates interpretantur

cum
sit

lictum metim, quod persccutus
acrulatus cs

me

'!

et

quod dequare

dice multa generis turba diffunditur, ut in Genesi.
Dixit autem

Abraham ad Lot
inter

:

Non
et

nibus tuis

^ ?

omnia vasamea? Quid invenisti deomPone hic in conspectu fratrum tuorum el
:

me

et

te,

et

paslores
^

meos

pastores

fratrum nieorum

el

redarguent inter nos duos {Gen.

quia homines fratres
sibit Lot

nos sumus. Ibique ,Et elegit

XXXI, 36, o7).Responde qui sint

regionem Jordanis, et elevavit Lot ab Orienu fratre suo (fien. te, et discesserunt unusquisque xiii, 8, -H). Et certe Lot non est frater Abrabas,
sed
filius fratris

isti fratres Jacob et Laban,qui tunc fuerant in prasenti.Esau certe frater Jacob absens erat.etLaban llliusBathuel fratres,

excepta sorore Rebecca, non habuit.
15.

ejus Arara.

Thara quippe genuit
:

Innumerabilia sunt istiusmodi

libris inserta

Abraham

Nachor et Aram et Aram genuit Lot. Et rursum Abraham autem erat annorum scptuaet

Sed ne longum faciam, ad extremam divisionis partem revcrtar, id est, et affectu fratres ginta quinque, cum exiret de Charan. Et sumpsit C dici, qui in duo scinditur, in spiritale ^ et in commune. In spiritale, quia omnes Christiani fratres Ab7'aham Saram uxorem suam, et Lot filiiim fratris vocamur, ut ibi Ecce quam bonum et qua n jucunsui {Gen xii, 4). Quod si adhuc dubitas fratrem
divinis.
:

fratris filium

nuncupari, accipe exemplum,

Cum

dum

habitare fratres in

unum
:

{Psal.

cxxxvni,
inquit

1).

autem audisset Abraham, quia captivus ductus est Lot frater suus, numeravit vcrnaculos suos trecentos

Et in alio psalmo

Salvator

Narrabo,
xi,

no-

men tuum

frati ibus

meis

{Psal.

23).

Et

alibi

decem
cturni

et

octo

{Gen.

xiv).

Et

cum CKdem
:

no-

Vade, dic fratribus meis

{Joan.

xx,

17).

Porro in
ait,

impetu descripsisset, adjecit Et 7'eduxit omnem equitatum Sodomoriim, et Lot fratrem suum
16).

commune, quia omnes ex uno
tcr

patre nati, pari inhis

nos germanitate conjungimur. Dicite
noslri eslis [Isa.

revocavit {Ibid.

Sufficiant

hcec

ad

ea quae

qui oderunt vos, fratres
sec.

ult,
:

cap.

diximus approbanda. Sed ne in aliquo cavilleris, et te quasi lubricus anguis evolvas, testimoniorum
»

LXX).

frater

Et Apostolus ad Corinthios ^ Si quis iwminatur fornicator, aut avarus, aut idolis

Addit Veronensis

liber,

Et

reddes

ea fratri

tuo.
* Id est patria. Genuina hosc est lcctio mss. codicum, facilisque lectori si anbintelligat pn/Was, id est, quas patrias sivc familias Latini Datcrnitates interprelantur.Vide supra Gominent.in Epist. Malim ego legi Gra3ad Ephes, cap. 3 Martian.

qui hic Inci subintelligi jubet patrias, id est quas patrias, sivc familias Lalvii paternitates interpretantur, sensum auctoris nostri minime videtur asl'

antca obtinebat omua, ctiam sit avOoiozoi iitk-ioL * V^ronensis liber, de omnibus rebus
•'

secutus. * Falso

cum
tuis.

Gra?ce

ce

TtaTpiqi,

quemadmodum

et Victorius habet,
:

cum

Isidorus,

In

spirifale

et

commune,

Spiritale

antea perperam esset patrix tamctsi Latine patria mss. elferant, atque Isidorus. Atquc ea quidem vox patria, a Tertulliano servata est Pocni. iv adversus Marcionem, ubi de Christo
:

quo omncs Cliristiani, ctc Et infra, Commune cuni omnes homines ex uno patre nati, patri (leg, pari)
intcr nos, etc.
^ Vulgatus intcrprcs habet fUiis, qui frater no7ninatur, cst fornicator, uut ararus, etc. Hioronyinian;n lectionis divorsitas cx Gra-ci tcxlus f. vocusignilicat aut f, si cnim t. lcgalur, la dcrivatur
; ;

A(l

quem

se curvare

ccuu

j)lanc

omne

fateliir,

Ex quo

ouiuis patria tu corIo terraque vocatur,

Epistola ad Ephcsios cap. iii, v.l5: Ex qiio omnis patcrnitas in ccrlis ct in tcrra nominatuvAn qiiem locumnoslcr Hieronymus patcrnilatem inquit, qUcV in G/vm» i^axpia., in Ilcbrxo Mcsphath,

Desumptumex

autom
f,.

signilicat

sif.

'Eav

ti;

acX-^i;

6vo;io^6iisvo;

(vol i) zopvo;. Apposite vero loctionem exponit Nicophorus Conslantinopolitanus cap. 37,apud Co-

tcleriuni.volum.o
Ei
t;;

Monumonlorum
t,

iU est cognalio vel

familia

clicitur,

etcMartianajus

i6s>.»6;

6voaaI6;A5vo;

-6pvo;*

Ecclesia; Grwcse: fislva Oj/^ 6v

209
serviens,aut

DE PERPETUA VIRGINITATE
maledicus, aut
ebriosus,
(/

B.

MARI^.

LIBEH.'
contulisti, in

210
exemplutn ejus
ignotus, et

aut

rapax,
II),

A

Virginis

tuam rabiem
ferunt,

cum cjusmodi
caetera his

nec cibum sumcre

Cor.

v

et

quem
ficrct,

fabulae

cum

vulgo essct
et

siinilia.

Intcrrogo nunc, juxta

quem
ap-

nihil boni posset facinoris excogitare,

quo

nobilis

modum
pellari.

fratres Domini in Evangelio intelligas
!

Diana; incendisse

templum

:

nuiio

pro-

Juxta naturam Sed Scriplura non dicit, nec Maria2 eos vocans (iiios, nec Joseph. Ju.\ta gentem ? Sed absurdum est, ut pauci es. Judffiis vocati sint fratrcs cum omnes qui ibi erant hac
legc Judaji, fratres potuerint appellari. Juxta affc-

dentc sacrilegium, fertur ipse in
sisse,

medium
:

processcisci-

clamitanssese incendium subjecisse

tantibus Ephesi principibus,
faccre voluissct, respondisse

quam ob causam hoc
:

Ut quia bene non poteram, malc omnibus innotescerem. Et hoc qui-

ctum humanijuris ac spiritus ? Verum si sic, qui magis fratres quam apostoii, quos docebal intrinsecus, quos matres vocabat et fratres ? Aut si omnes quia homines ', fratres 223 stultum fuit
nuntiari quasi proprium, Ecce fratres tui quxrentes
[Al.

dem

Gr.-cca

narrat historia

^.

Tu

vero

templum

224
nasti

Dominici corporis succendisti,

tu contami-

quairunl] te:

cum

generaiiter

omnes homines

sanctuarium Spiritus sancti, ex qno ^ vis quadrigam fratuum, et sororum processisse congeriem. Denique cum Judaeis voce sociata, dicis Nonne hic cst fabri filius ? Nonne mater ejus dicitur
:

hocjure sint fratres. Restat igilur, ut juxta superiorem expositionem fratres eos intelligas appellatos, cognatione,

B

Maria,
et

et fratres ejus
et

Jacobus,

et

Joses,

et

Simon,

non

afTectu

;

non

-

gentis

priviie-

gio,non nalura.

Quomodo

Lot

Abrah^e,

Jacob Laban est appellatus fralcr, licc Salphaad accipiunt Clerum inter fratres suos,

quomodo quomodo et fi-

omncs apud nos sunt (Matth. XIII, 55 Ma7'c. vi, 3) ? Omnes, nisi de turba, non dicitur. Quis, le oro, antc hanc blasphemiam novcrat. quis dupondii supputabat ? Consecutus es
Judas,
sorores
;

quod volebas,

nobilis es factus in scelere.

quomodo

et

Abraham

ipse
ait,

habuit uxorem.Etenim

Saram sororcm suam Kt^re 5o;'0?' mea est de
xx,

qui contra te scribo,

cum

in

Ego ipse eadem tecum ursis,nescio.

be consistam albus

^,

ut aiunt, aterve

patre, sed non de matre {Gen.
tris est filia,non sororis.

ll),id

est,

fra-

Alioqui quale est,ut Abra-

ham
rit ',

vir justusppatris sui filiam

cum

in

primis hominibus propter

conjugemsumpseaurium

sanclitatem idipsum Scr^ptur non nominet,
lens intclligi,
sanciat,

ma-

quibus omnis liber tempotuus scatet. Taceo ridiculum exordium. mores Non quoero eloquentiam quam ipse ra non habens, in fratre Graterio'' requisisti. Non, inquain, flagito linguae nitorem, animae quaero puPraetermilto vitia sermonis,
!
!

;

Deus lege postea ac minetur: Qui acceperit sororem suam
proferri
;

quam

et

de palre suo,

vcl

de matre sua,

et

vidcrit

turpitudi

ritatem^. Apud Christianos enim solcecismus' est magnus et vitium, turpe quid vel narrare, vel facere. Ad calcem venio, et te cornuta interrogatione

nem
sui.

ejus,
est
:

ipsa viderit turpitudincm
et

illius,
filiis

opprogeneris

brium

exterminanbuntur coram

C concIudo,sicque tecum agam, quasi superius nihil egerim eodem modo dictos esse fratres Domini.
:

Turpitudinem sororis sux
recipiet{Levit. xvin, 9).

detexit,

peccatum
et

suum
toto

16. Imperitissime

hominum,

isla

non legcras,
ad

quo Joseph dictus est pater, Ego, inquit, et pater tuus, dolcnfes quxrebamus te {Luc. i, 48). Mater haec loquitur, non Judaei. Et ipse evangelista referens
:

Scripturam

pelago

derelicto,

injuriam

Et erant pater et mater illius

admirantes super his

i'.Oi

— ov/ijov~a,
£'.T0'.

At'(Z'.'t

ooy.ii,

aAAa "ov

ovojxa^ojjLE-

vov,

Si quis frater nomi»a/ur (sive notus est) fornicator: non videtur dicerc quem nonnemo fornicantem vidit sed nominatum, sive ab omnibus cognitum. Istha?c .iut si omncs quia homines, fratres, in
TTai'.
Y'.vojo~/.'-j[jLiVov.
; '

Veronensi libro desiderantur. 2 In eodem ms. non istud expungitur,

iderve sis, etc, quasi alvum comparet. Velus Edit. addit etiam glossema istiusmodi, quai-e balbutis et erubescis ? Proverbiumillud notum ex Cicerone, Quinliliano, Horatio, aliisque, notante Gravio, Paulo post pro ridiculum exordium, malim ego ridiculum exodium CatuIIus legi. Nota scenica exordia et ridicula.
tis,

alvus, ut aiunt,

utri

fortassc verius. " Sentit Abrahami tempore, nefas fuisse sorores ex altcro parente ducere, qu.c aliorum quoque Patrum sententia cst, ct praesertim Augustini lib. xxu conlra Faustum, cap 35. Scd refragantur plcrique alii, qui Saram A-brahami sororem fuisse non dubitant, quod Abrahamus ipse Gen. xi, 9, diserle profiletur. Quin etiam Duvidis tcmpore licuissc alii volunt: alioqui Thamar Amnon fratri 8uo non dixisset, ut sc conjugcm a parentc posiularet,
II

Carm.
Nil

xci

nimium
Nec
aliis

D
^

scire

sludeo, Caesar, tibi velle placere, utrum sis albus an ater homo.

In

libris

habetur

Carierio.

Veronensis

Rcg.

pro sua

xiii, quanquam scimus hicc quemquem scntentia intcrpretari.
lib,

alitcr

*Vide Strabonem
Val. Max.

xiv,

Solinum

lib

XLUI,

aspiratione Cartfierio. Num Canteriusille indecatur (le quo in epistolis ad Marcellam, et ad S. Auguslinum, et in Commentariis in Jonam loquitur ? Marlianaius post Erasmum pietatem legit pro puritatem. Viclorius vero ex emendatioribus mss. ita reslitui voluit, notavitque sic magis congruere cum vocabulo nitorem. ^ Ciccro ad Atticum lib. ii, cpist. Ludos An-

cum

•*

'I

I

lib. viii, c. 15, etc.

5 Codex Veroncnsis, rium ex quo, olc.

Tu

contaminasli

sacra-

spectare non plarct, est cnirn oTioffoXor/cov, cum vcfim vifare omnem deliciarum suspicionem. Sidonius Epist. ad Faustum. Quidam fmrfmrismus est
tii

^ Albux ut aiunt. Cicero hoc ait Philipp.ii; Quintilianus lib. II, cap. 2 item Iloratius lib ii, epist. ad Jnliura Florum, etc. Idcm curiose sa;

morum, sermo jucundus,
cianus Ilcrculcm in
videri, ctc.

et

animus

afflictus,

et

Luait

scena

ijlovwideTv

aoXoixiav

211
^use dkehantur de
eo
[Ibid.,

S.
33), et

EUSEBII HIERONYMI.
similia,

212
:

his

A

seriem comrnovere

Ignatium, Polycarpum,
alios

Tre-

quce
tur.

jam enumeravimus,in quibus parentcs vocanAc ne
quia
forte de
tibi

n^um, Justinum martyrem, multosque
stolicos et eloqucntrs viros, qui
et

apo-

exemplariorum varietate

'

cauco-

seris,

stultissime persuasisti

Gra;cos

Theodotum.Byzantium
?

'%

adversusEbionem, Valentinnm,ha?ceadem
plus sapere.s. Sed

dices essefalsatos, ad Joannis
in

quo pianissime
illi
:

scribitur

:

Invenit Philippus

Evangelium venio, NaMoyses
in
lccje
i\'a-

sententicntes.plenasapientiajvolumina conscripserunt
QucE silegissesaliquando,

thanael, et ait
et prophetie,

Quem
Certe

scripsit

mcbus puto
diutius

breviter ad singula respondcre,

quam

invenimus Jesum filium Joseph a
i,

immorando, voluraen extendere.
In illud inunc

%areth (Joan.

45).

225

hoc in tuo codice
sit
fi-

22618.
voluisli.

mpetum

facio,in

quo tu

continetur. Responde mihi,
lius Joseph,

quomodo Jesus

virginitatem et nuptias comparando, disertus ease

constat de Spiritu sancto esse Vere Joseph pater fuit? Quamvis sis hebes, dicere non audebis? An putabatur? Eo-

quem

procreatum

?

dem modo
17.

aestimentur et fratres,

quo ajstimatus
et

est et pater,

Sed quoniam jam

e

cautibus

confragosis
et

padenda sunt vela, epilogos illius irruendum, in quibus sciolus sus, Terlullianum in testimouium ^ vocat,
locis enavigavit oratio,

in

sibiviet

Vi-

proverbium,Came/um^ i'td<j« Nunquid meliores sunt virgines Abraham,Isaac, et Jacob, qui habuereconjugia? Nunquid non quolidie Dei manibus parvuraerito erubescere in ventribus, ut li fmguntur debeamus.Mariam nupsisse post partum ? Quod sic illis turpe videtur, superest ut non credant, etiam Deum per genitalia virginis natum. Turpius est enim juxta eos, Deum per virginis pudeuda geRisimus
in te

mus

saltilanlem. Dicis

:

ctorini Petabionensis

'

episcopi verba proponit. Et
dico,

nitum,

quam virginem
"^

suo viro nupsisse post par-

de Tertulliano quidem nihil amplius
Ecclesiae

quam

assero,
se su,

hominem non fuisse. DeViclorino vero id quod et de ev&ngelistis, fratres eum dixisDomini, non filios Marioc. Fratres autem eo sen-

Junge si libet et alias naturoe contumelas, novem mensibus uterum insolescentem, fastidia, partum, sanguinem, pannos. Ipse tibi describatur
tum.
»

infans,

tegminemembranorum

solito

convolutus.
oclavae

exposuimus, propinquitate, non natura *. Verum nugas terimus, et fonte veritatis omisso, opinionum rivulosconsectamur. Nunquid non possum tibi totam veterum scriptorum
* Legimus ex Veronensi varielale, quod Gravius quoque probat, et mox ex codem plenissime. Erat autem in editis varictate et plenissime.

quem

superius

Interantur dur prajsepia, vagitus parvuli,
diei circumcisio,

tempus purgationis, ut probetur
'

immundus. Non erubescimus,non silemus.Quanto

%

sunt humilioraquae pro
etsi forte

me

passus

est,

tanto plus

^ Puto ex libro (/e 48, aut ex illo, de

velandis

Carne

Christi,

Yirginibus. c 6. n. c. 23, n. 164.

C

Tertulliani auctoritatem proferebat Helvidius. 3 Victorini Petabioncnsis episcopi, Redit error veterum editionum, qua?, ut supra libro de Firis illustribus, legunt hic Pictavicnsis episcopi, pro eo quod Petabionensis episcopi. Vide supra annotatiunculas nostras in librum de Scriptoribus Ecclesiasticis in Victorino, Mautian. ^ Codex Veronensis, propinquitate, non matre, et rectius paulo \nfra.,veterumscriptorum Grxci.is seriem

plura quam notarum brevitas patitur, describere tamen estoperoe pretium « Jure igitur inquit, Chritus primogenitus appellatur ex Virgine, non quod vulvam vexaverit Virginis, ct aulam rcseraverit pudoris, sed quia qui erat ab initio primogenitus tolius creaturae, natus cst ex eo et ipse tam unigenitus, quem et primogenitus, eo quo voluit modo, sine geaiitu, et sine dolorc parturientis. Quibus profecto catholicae veritatis regulis, hinc inde patet sensus quia nemo, nisi, haereticus, dicitChristum communi lege naturae natum: neque
:

:

commovere. ^ Idem Veronensis Byzantinum legit et Valentinum non agnoscit. Victorius quoque Valentinum in multis codicibus desiderari testis est. Cotelerius autem Byzanlinum in codice quodam regio, atquc aliis invenit, sed Valentinum in regio, veluti variantem lectioncm notari ait ad Byzantinum in margine. ^ De iisest proverbium,qui aliquid inepte faciunt
vel indecore.
C. LXVllI.
'^

ut caeteri nascuntur infantes. Quamvis in eo opere, quod contra Helvidium ex hoc egit, videatur ei cessisse; et eo in loco ubi ait, de hospitio vulvae novem mensium, et de veritate nascendi, quod ille hasreticus insultando proposueiat, quasi majestati diviuae esset indignum, ad tantam dignationem se humiliasse, aut ut inler viscera in utero versaretur Virginis inler femora feminca nasceretur tam snrdibus.Sic
aliter

quam

enim doctor Hieronymus

:

enim omnia

in

contrarium opponens quasi

haereti-

D

cus, ut destruerct fidei Calholicac veritatem. Cui e contrario cgregius ille veritatis assertor, non ceisti volunt,sed dignationem gloriosissime humilitatis Dei amplius commendando, ait Quanlo viliora ct inhoncstiora pro nobis illa mojestas divina susccpit, aut sustinuit.tanto charius nos redemil, ct propcnsius honorandus est. Tali namque sensu,

Vidcnostrum Hicronymum
ex Tertul.
lib.

in

Isai;e

dendo.ut

:

de carne Chnsti c. 39, ubi contra Marcionem, « Perora, inquit, agc iam, spurcitias gcnitaiiiim in utero elcmentorum et humoris ct sanguinis, foedacoagula carnis ex eodem cociio alend;i3 pcr novem menscs dcscribc utcrum dedie in dicm insolesccntem, gravein, anxium, nexuin totiim, insorluin libidiuus fa«^tidii et guhE. Invchcre jam et in ipsum mulicris cnitiMitis pudorcm... Ilorres utique etinfantem cum suis impedimentis profusum ulique ct oblituni, » ctc. " Exponit luiiic Uieronimi locum S. Ilidelphonsus Tolctanus opisco|)U.~, qui circa mcdium s;pculi a Ghristo nato septimi floruit, in Scrmore de Parturilione ct Purifxcationc S.Marix, cujus verba.tam,
:

Sumptum

etsi

non eisdem vcrbis, in quantum recolo, eidem respondens h^retico, vidotur beatffi Virgini non
:

intulissc

infaniiam ullius coUuvionis, aut pamam pcccati sed dignationem divinam et exinanitioncmimmensam, et in formaservi, rcverenter satis
;

comniendasse. Non utVirginem voxatam a Domino cxhonoratam o^tenderet scd ut clemcntiam pii ronditoris otiam hujusmodi han'oticis,demonstraret.
ct

Idcirco non ccssit istis cum Ilclvidio errantibus, sed corripuit: utdiscerenl, non infamarc Virginem et Doraini non derogare in forma servi humilitatem.

M
illi

DE PERPETUA VIRGINITATE
debeo. Et

B.

MARLE

LIBER.

IH4
felicitatis sit, quae

cum omnia
:

replicaveris, cruce nihil

A niuUer,

et virgo.

Vidcquantae
nupta,

et

contumeliosius proferes

quamprolitenriur, et cre-

nomen sexus
tur. Qiuv
sit saticta

amiserit. Virgo

dimus, et in qua de hostibus triumphamus. 19. Sed ut haec qua) scripta sunt, non negamus, ita ea quae non scripta, renuimus. Natum Deum esse de Virgine 2?7 credimus, quia legimus. Ma-

11011 est

jam mulier non vocacogitat qux sunt Domini, ut
;

corpore et spiritu. Virginis definitio, san-

ctam esse corpore et spiritu quia nihil prosit carnem habere virginem, si mente quis nupserit.
QucV vero nupta
est,

riam nupsissepost partum, noncredimus, quianon legimus. Nec hoc ideo dicimus, quo nuptias condemnemus, ipsa quippe virginitas fructus est nuptiarum
:

cogitat

qux

sunt

mundi,

quoet

modo

placcat viro.

Idcm

lu

putas

esso

diebus
et

noclibus vacare orationi,

vacare jejuniis;
agit, ut turpior

ad

sed quod nobis de sanctis viris temerc

adventum maritiexpolirefaciem, gressum frangere,
simulare blanditias? Illahoc
reut, ct natura?

Possumus enim hac aestimatione possibilitatis contenderc, plures quoque uxores habuisse Joseph, quia plureshabuerit Abraham,
aestimare nihil liccat.

appa-

bonum

infuscetinjuria.Ikccadspe-

plures habuerit Jacob
fratres

;

et

de his e&se uxoribus

culumpingitur.et in contumeliam arLificis conatur pulchrioresse quam nataest.Indeinfantcsgarriunt,
familia perstrepit, liberi

•'

Domini, quod plerique non tam pia

quam
vir-

ab oculis

et

ab ore de-

audaci temeritate contingunt.
:

Tu

dicis

Mariam

pendent, computantur suraptus, impendia praeparantur. Ilinc cocoruni accincla

ginem non permansisse ego mihi plus vindico etiam ipsum Joseph virginem fuisse per Mariam,
ut ex virginali conjugio virgo filius nasceretur. Si

hinc

tcxtricum

turba

manuscarnes terit, commurmurat: nuntiatur
sociis. Illa

interim vir venisse

cum

ad

hirundinis
si

virum sanctum fornicatio non cadit,ctaliam eum uxorem habuisse non scribitur Maria3 autem

enim

in

modum
si

lustrat universa penetralia, sitotus rigeat,
si

:

pavimcnta verrerint,
sit

ornata sint pocula

*,

quam

putatus est habuisse, custos potius
:

maritus

relinquitur, virginem

quam eum mansisse cum
fuit,

prandium prffiparatum. Responde,
ubi

qua;so, interista

Dei cogitatio? Et hsi felices

domus

? Gaete-

Maria, qui pater Domini meruit appellari.
20. Et quia de comparatione virginitatis et nuptiarum sum aliqua dicturus.obsecro lecluros ne me putent nuptiis detraxisse in virginum laude, etaliquam fecisse distantiam inter sanctos veteris Testamenti et novi, id est, intereos qui habuere conjugia, et hos qui a complexu mulierum pcnitus

rum ubi tympana

sonant, tibia clamitat, lyra garrit,
ibi
:

cymballum concrepat, quis
sita;

Dei timor?Para-

situs in contumeliis gloriatur

ingrediuntur expo-

libidinum victimae,
et

et tenuitate

vestium unde
et

impudicis oculis ingeruntur. His infelix uxor, aut
IcEtatur,

perit

:

aut offenditur,

maritus in

jurgia concitatur^. Hinc discordia, seminarium repudii. Aut si aliqua invenitur domus, in qua ista C non fiant, quiu rara avis est tamcn ipsa dispensatio domus, liberi)rum educatio, necessitates marili,
;

recesserunt,

verum pro conditione temporum
alii

alii

eos tunc subjacuisse scntentiae, et
fines saeculorum decurrerunt.

nos, in quos
illaper-

Quandiulex
stcrilis,

mansit

:

Crescite,
i.

el

multiplicamini,
Maleclicta
{E.xod

ct rcplete ter-

correctio servulorutn,

quam

a Dei cogitatione non

ram {Gen

28)

;

et,
i

parit semen in

Israel

xxiii, 2G),

non nubebant
cjiue

avocent? Dcfecerunt,\m[\V\i Scriptura, Sarx muliehria [Gen. xviii, 11 post quod dicitur ad Abra:

omnes, et nubebantur, et derelectis parentibus, fiebant una caro. Quando vcro vox illa pertonuit Tempus brevialum est : reliquum est, ut et qui liabent uxores, sic sint, quasi non liabeant : ad/mrentes Domino, unus
VII, 29).

ham
cem

:

Omnia quieeunpue
{Gen.
xxi,
12).

dicit

tibi

Sara, aucli vo-

cjus

QucC non est in partus

anxietatibus et dolore, quo: deficienLibus menstrui
cruoris officiis, mulicr csse desiit, a Dei maledictio-

cumeo

efficimur spiritus

(l

Cor.

ne

lit

libera

:

nec est ad virum conversio ejus,
ci, et

Et quare
sunt,

."

Quia qui sine uxore

est, eogitat

sed e contrario vir subjicitur
prsecipitur,

Domini
tihi

ei

voce

ea

qux Dei

guomodo placeat Deo. Qui aulem

229

Omnia quaxunquc
iii)
:

dicit Sara,

cvm uxore

est, soUiciius est, quge sunt hujus mundi, quomodo placeat uxori. Et divisa esl mulier, ct virgo -, qux non est nupta, cogitat qux sunt Dei, ut

audi vocem cjus {Gcn.
orationi.
tur,

et

sic

incipiunt vacare

Quia quandiu

in

conjugio debitum solvi-

orandi praiteritur instantia.

sit

saneta corpore et spiritu.
sunt mundi,

Nam qux

nuptaest,

co- J)

21

Non iiegamus

viduas, non

ncgamus maritatas
;

gitat, quae.

32, 33 seqq.)

quomodo placeat viro {Ibid. Quid oblatas ? quid repugnas? Vas
loquitur,

[Al. maritas], sanctas

mulieres inveniri

sed quaj

uxorcs csse desierint, quae
jugii

in ipsa necessitale conest,

electionis haec

^^S

Divisa

esl,

dicens,

virginum imitentur castitatem. Hoc

quod

Non cnim pudicitiam

ejus in aliquo laesam docet, qui tantum in ejus laude triumphat neque ad horam cessit adversariis, qui pro ea tantum, ct tam diu dimicavit verbi gladio: cui Dcus contra hostcs ejus, tantam resistendi contulit gratiam, revincendi praebuit virtutem, ut nemo conLra cum audeat insurgere. » Alitcr qua non faiit semen, elc. In Vulgata Latina cditione haec sententia non invcnitur, qua de
:
'

re alibi diximus. ^ Uccole qua3 in

notis ad cpistol.

22 ad Eusto-

ore clependent, compulalur sumplus, ctc. * Idcm. Si pavimcnta verruerint, si ordinata sinl pocula, ct paulo post, el h;cc felicis domus. Vctus cditio, Aut tristalur, offendHur maritus et hinc jurgia concitanlur.
•'

chium diximus dc hujus lcctione. ^ \ aronensis, Liberi ahosculis, liberi ub

215

S.

EUSEBII HIERONYMI.

216

Apostolus brcviter, Christo in se loquente, lestatus est Innupta cogital qux Dei sunt, quomodo placeat Deo niipla vero coqitat qux sunt mundi, quonobis super hoc modo placeut viro {Cor. vii, 3'))
:

A

virginis
ficet,

'

:

enim permanserunt. Observa quid signiEgo non audeo cxponere, ne Ilclvidius caluranietur. Quod autem ais quascoinquinaverunt^. csse virgines tabernarias, ego tibi
et,

:

dam

plus dico,

campum

iiitclligcatia3

dcrclinqucns.
suadet,

Nequc tamcn
scd id
essc

esse in his el adulteras,
clericos esse caupones,

quo inagis mireris,

alicui necessitatem

imponit aut laqueum,
^

et

monachos impudicos.

quod honcstum

est

volcns

omnes

sicut scipsum. Et

quanquam de
:

virginitate

prs-

Sed quis non statim intelligat, nec tabernariam virgincm, nec adulterum monachum, nec clericum
posse esse cauponem
virginitas] est culpa,
."

Ego certe, ut aliis personis pra;termisquae institorias exercet sis ad Virginem veniam artes, nescio an corpore quod scio, spiritu virgo non permanel. non delinquit; nihilominus in cohffirentibus infert: 22. llhctoricati sumus, et in morem declamatoConsilium aulem do, tanquam misericordiam consectitus a Domino, ut sim fidelis. Existimo ergo hoc n rum, paululum lusimus. Tu nos, Helvidi, coegisti, qui jam Evangelio cnruscante, ejusdem vis esse bonum esse propter instantem necessUatem, quia bocrimine est
?
''

uUra homincs est et quodammodo impudentis crat, advcrsum naturam cogere, alioque modo diccre. Volo vos unde ct virgo majoris esse, quod angeli sunt est mercedis, dum id contemnit, quod si fecerit,

coptum Domini non habeat
;

quia

Nunquid

virginitatis

'Al.

si

simulalor virginitatis

in

:

:

num est liomini sic esse. Qun3 cst Vx pruegnantibus et nulrientibus in
XXIV, i9, et Marc. xiii, 17).

ista
illa

necessitas ?
die {Matth.

gloriae virgines et

maritatac

[/1/.

maritas]. Et quia

arbitror te vcritate superatum, ad
vita3

detraclionen:

Ideo

silva

succressit,

meae et ad maledicta converti (solent enim hoc
facere,

ut postea recidatur. Ideo ager seritur, ut metatur.

et

muliercula)

quaj

victoribus

dominis
I\Iari.e

Jam plenus
bella

cst orbis, terra nos

non

capit. Quotidie

male optant
riaj

in angulis), illud dico praeveniens, glo-

230 nos

secanl,

morbi subtrahunt, naulragia
?
illi,

mihi fore tua convicia,

cum eodem quo
et

absorbent, et nihilominus dc terminis litigamus

detraxisti, ore

me

laceres,

caninam facundiam

De hoc numero sunt
(Apoc.
ii),

qui

Agnum

sequuntur

servus Domini pariter et mater.

qui vestimcnta sua non coinquinaverunt,

IsthcTec innupta cogitat quas Dei sunt, quomodo placeat Deo, tum sequens vero adverbium in Veronensis ms. non habentur. ^ Legendum revera videatur, sed adid quod lione'

ab eo atque

aliis

peccatum

dereliquit pro delinquit,

stum
3

est.

Majoris cst mercedis Editi, nenbi emandamus. majoris est meriti ; at mss. codices, majoris est mercedis, vel majoris est pretii ; nullus habet, majoris
est meriti.
*

est, quod mox legerinl quemadmodum ex Vero-

Vetercs edili, majoris est meriti Veroncnsis libcr, majoris est mercis. Martinajus merccdis, qui et pretii in aliquot mss. invenisse se dicit. Sed illud

Mahtian. Pra?ponebalur negandi parlicula, ronensi sustulimus.

quam

ex Ve-

IN SEQ. LIBROS

ADVEaSUS JOVINIANUM ADMONITIO.

i
;

231-2361.
:

Fuit Joviniamusprofessionemonachus,

homo,

sivita3

consuetudinem inspicias, luxui dedi-

lusacdissolutuSjdivitiisabutensmalc partis, et qui per infamiam

nommis Epicurus Christianorum meruerit

sed quod audirc si cultum animi ac doctrinam requiras, vulgaris plano, nec eloquens, nec erudilus hujusmodi nebulonum ingcnium cst, procacitate ac superbia nemini postponendus. Ex qua urbe fuerit seu potius c.\ quo prodierit monaslerio, dubia res est jamque exinde a Baronio plerique eum Mediolanensem autuniaut cxstilisse nonnulli cum Purricello Romanum faciunt, Atque horum quidem malim cgo
;
:

sentcnli;e acccdcre,
vcct;i3

namelRoma;
eci,

primitusjactanefarijcdoctrina; semina, ibi(|ue virginesaliquot sacrasprout nubcrent viris, S. .'\ugustinus libro de llcercsibus tradit.
in

jam

.-etatis

deceptas ab
sibi

Ex

Syricii

quoque
disse,

epistola evincitur,

damnatos

Uomana synodo
:

ejus asseclas

postmodum Mediolanum contenilluc advenisse, declarat

aucupaturos

animum

imperatoris

novos vero atque hospites
:

Am-

brosii synodica epistola ad

ma; scilicct, usque hnc venerunt, ne supcesset locus, in quo non damnarentur. Et paulo post.
(juasi

eumdemSyricium sub finem Cuminqmi apud magistrum alque doclorem (Roatque apud Ponti(icem) jam dignum pnemium retulerinl illi (Jovinianistfe) pcrfuiix sux, idco
Omncs qui
illos

viderunt,

qu;v.dam contagia rofugerunt.

pervertere mcnlcs hominum, nun•J. Cum crumperein apcrtam ha;resim voluit, quo possct liberius tium monastico; vita3 remisisse et sunt qui pulent, et Hicronjmus videlur indicare, cum illi exprobrat lil). I, num iO, quod post sordidam lunicam,et nudos pedes, et cibarium pancm, cl aqux potum, ad canPa.vami, ad balneas didas vesles, el nilidam culem, ad mulsum et claboratas carncs, ad jura Apitii ct Autc, inquit, nudo quoquc e\ (ricticulas, ct popinas scsc contulcrit. Tum libro sccundo rirca medium eras pcde; modo non solum calccalo, sed et ornato: tunc vc.va tunica cl nigra subucula vcstiebaris ; nui>(
;
:

217

ADVERSUS JOVINIANUM LIBRI DUO.
:

— ADMONITIO.

218

.{Inbaluw et Laodicex indtoNcnlis ornalus incedis. Quin ctiam S. Ambrosius Rescriptoad Syricium 5c (/«/<•«/, inquit,i5/i (Joviniani asscvliv) aliquo fenipore csse i)>accrutos,el propriam ulciscuntur injuriam (juo/idianisfiuc convivii.^i nmque luxuri;e laborcm ahstinenlicV ]>ropulsa}'e desiderant. Ego in utraraque partem recipi isthaec et disseri posse alo. Si qui monasticam vitam moribus contra si professionem inficiatur, illi valu dixisse putandus ost, Jovinianus monachus ossc deslitit vitia non deslruunt, monachus continuo fuit. Et monachum se quidem impudenter jactabat ipso, quod Hieronymus priori loco cxagi at, quasi ementitum opcribus nomen. Mutatam vero ab eo vestem, sunt
lineis et sericis vestibus, ct

in

:

qui ita dictum intelligant, ut ante perversam
tie

praidicationem

airoctala)

aeris

exprobrentur.

Forlassis

autem sub quo quisquc
:

voluit

scrdcs cum assumpta moliiindumento monachum polerat

profiteri.
3. lotaj

Jam
sunt,

ha?resis cjus capita hoec erant

Primum,

virgines, viduas,

cjusdem essc

mcriti,

si

in

reliquis vit;c

et maritas, quas semel in Christo operibus non discreparent. Allcrum, eos qui vere

haud posse. Tertium,nihil distare inter vescentem cibis, et jejunantem, Postrcmum, in regno coclorum par omnium fore pra^mium, qui suum baptisma servaverint. Sanctus .Vnguslinusduas pnnterca.casquc fermcoxitiosiores blasphemias illi ascriOmnia peccata esse paria altera, Dciparam Virgincm Jcsu matrcm non in conbit, quarum altera est cipiendo quidem, sed in pariendo fuisse violatam. liaic duo Hieronymus fere dissimulat, aut certe pequa3 Erasmi aliorumquc post illum ratio est, ut inde culiariin hiscelibtis responsionc non impugnat conficianl, Auguslinum Joviniano qua>dam immerito attribuisse, quffi rumore tantum populari jactari de illo tcmerc didicisset. Equidom qufc scripsit hac de hajresi episcopus Hipponensis, ab aliis se pronihilo socius falsi aliquid imponi sibi passum, et supra quod verum esset, Joviniani fitetur accopisse errorcs cumuiasse, non puto. Enimvero ridiculum de peccatorum aequalitate commentum ex iisdem manat Sloicorum fontibus, unde haireticushauserat, atque cx ea quam impudentissime asserebat,meritorum a^qualitutc quasi necessario fluit hanc porro Hioronymus totis libris redarguit. Alteram de corrupta B. Mari» virginitati in partu, dignissimani omnium exsecratione atque odio blasphemiam, exipso Sed, inquit, devia S. Ambrosii Rescripto ad Syricium evincitur ab illo suisque asseclis impie jactatam perversitalis produntur diccre, Virgo concepit, sed non Virc/o generavit : quod item confutare persequitur tofo illo ct sequenti capitc. Ad haec Hieronymus ipse istud passim contra hffiieticum urgct ac replicat,
baptizati sunl, a diabolo subverti
si

cum gratiarum

actione couiedat.

:

:

:

:

:

:

illibatam permansisse ct in conceplu et in partu Deiparaj
uteri repagulis

integritatem, Christique corpus clausis sacri

eodem modo
e.x

tra Helvidium: et

quo ad discipulos obseratis foribus penetravit. Idem conTertulliani levissimum testimonium libro de carne Christi,cai>. 32 Ciim Apostolus non
foras prodiissc,
:

ex virgine, sed

muliere editum Filium Dei pronuntiavit, agnovit
:

adapertoi vulvos

nuptialem passio-

nem, multis Scripturarum oraculis comprobaverat idquc fortasse in causa est, quod satis habuit lectorem ad eum librum amandarj, ne eamdem hic telam retexeret. 4. Haec igitur Romanis auribus novas Ecclesiarum magister venena propinabat, quae ut lalius serperent, ausus est ctiara editis Commentariolis posteris commendare. Ex fragmentis autem illis sane exiguis, qua; Hieronymus servat sub initium libri, facile coUigere est, quam abnorme esset opus illud, ineruditum, insulsum, in quo et insam hominis sententiaj obscurrissimis verbis involvebantur,et ipsa stomachum movebat turpissima styli barbaries. Nihilominus, ut usuvenire solet, cum vitiis frena laxantur, ut Augustini verbis utar, tantum valuit in urbe lioma, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quo
pudicitia suspicio 7iulla proecesseral, dejecisse in nuptias diceretur. Et virorum ctiam sanctorum sanctum C(vlibatum commemoralione Patrum et comparalionc frangcret. Demirare autem hominis malitiam malam. Ipse, qui virgimm meritum oequa>ido pwliticix conjugali, omnibus uxoris ducendae auctor fuerat uxorem adduci ncn potuit ut sibi adjungerct. Causara practexebat longe iniquissimam,ne scilicct molestiis nuptiarum impediretur minime vero ut meritum sibi inde aliquod compararet, hoc est, non ut melior
:

rum

esset,sed ut lil.erior. Porro assoclas habuit aliquantos Romanos, ut

in Syricii Epistola scribitur

:

de

no-

mine Auxcntium, Genialem, Germinatorem, Felicem, Plotinurn, Martianum, Januarium, et Ingeniosum. His S. Ambrosius cpist. ad Verccllenscs addit Barbationem quemdam et Sarmationem, utique ex his, quos cum Mediolanum venisset, suo junxerat satellitio. Verum impcndio plures illi censuit adhajsisse IJieronymus, cum sub libri secundi finem Ne gloricrix inquit, quod )nullos discipulos habcas. Filius Dei docuit in hidcea, ct duodccim tantum illum apostoli sequebanlur : ut autcm multi cxstiterint, testatur Augustinus neminem e sacerdotibus, aul alicujus nominis clericis ab illo in crrorem trahi potuisse,
:

5. Insano! hairesi illico Pammachius, notissimus ille Ilieronymi amicus, Christianorum 7iobilissimus nobilium chrislianissimus, cx adverso insurrexit, cumque aliis, ut Syricius loquitur, fidelissimis Christianis viris, gencre oplimis, religione praclaris, sedu]o ogit apud Pontiiiccm, ut subito srriptura horrifica

(Joviniani Commenlarii)

s

ccrdolali

judicio

detecta diviiue

legi

contraria,

spiiituali

senlcntia

delcrelur

Factum
epistola,

id intelligas

cum

ex serie ipsa rerum ad annum Christi 300, ad quem et laudata Syricii referri soiet vix toto biennio serpens malum quas clanculum potucrat, mentcs hominum occupasset.

hffiretici, cxpulsi(iue Roma, stalini Mcdiolanum, quod et supra notatum est ad imperatorem Thcodosium contenderunt siquidcm testantur historica eorum temporum monnumenta Kalendis Sepembris superioris anni, illuc imperatorem rediisse cum Romaj dudum triumphum egisset
;

Pcrcussi anathomate

2H9
de Maximo. E vestigio advenerunt
Leopardus,
et

S.

EUSEBII HIERONYMI.
Syricii litteris ad

220

cum

Alexander, sanclo (erventes spirilu,

Ambrosium missi ex urbe presbyteri, Crescens, quorum opera collecta synodus haereticorum damnatio-

eosque omnitim exsecralione damnatos Mediolancnsi ex urbe quasi profugos repulit. Exinde ex ipso Hieronymo arguant initio libri tertii contra Pelagianos, ubi Joviniani senlentiam olim Homx et dudum in Africa condemnatam docet. Verum multo crcdibilius est, Goelestii impoccantiam innui, quam et Jovinianus defenderat, non ipsum de nomine Jovinianum quem, teste Augustino, Africa penitus ignoravit. Denique et imperiali rescripto in
ni subscripsit,

terras aiias pervagatos fuisse extra Ilaliam, sunt qui

haereticum animadversum vulgo creditur, exstatque
Haereticis,

quam

et cl.

Gothofredus recensuit,

et

subnexa lex 53 in Codice Theodosiano, tit. 5 de Martianaeus in Carnotensi ms., ad calcem Hieronymiani

operis reperit,

HONORIUS ET THEODOSIUS AUGG. FELICI PR.
Jovinianum
pibus
teris

P.

[Al.
:

Jovianum] sacrilegos

agere

conventus

extra
et

querela deplorat

quare supra memoratum corripi jubemus,
:

muros Urbis sacratissimae, episcorporum contusum plumbo cum coeteris suis particifeslina
celeritate deduci; cozsolitariis,
et

et ministris, exsilio coerceri

ipsumque machinatorem in insulam lioam
deporlatis.

prout libuerit,

dummodo

supersitiosa conjuratio exsilii

ipsius discretione solvatur,

longo

spatio inter se positis insulis, in

perpetuum

Si quis

autem pertinaci improbitate

vetita et

dam-

nata repetierit, sciat se severiorem sententiam subiturum.
Dat. Prid. Non. Mar. Med. Ilonorio vnii et Theod. v AA. coss.
6.

Sed, ut dicam quod scntio libere, an lux isthaec

garmana omnino non

est,

aut in ejus contra

quem

Hieronymus, quem falli potuisse in facti hujua historia, nemo sibi persuadeat, contra Vigilantium scribens anno 406, qui Sexli consulatus Arcadii Augusti et Anicii Probi fastis nomen imposuit, dudum e vivis excessisse Jovinianum certo certius lestatur. Quomodo. inquit sub initium ejus libri, EM/)/ior6u5 in Pythagora renatui esse perhibetur, sic in islo (Wig\\ini\o) Joviniani mens prava surrexit... lUe Romana; Ecclesix auctoritate damnatus inter phasides aves et carnes suillas non tam emisit spiritum, quem eructavit. Jam igitur septem ut minimum annorum anachronismo lex peccat, quae Honorio iv et Theodosio v coss. sive anno H2 dala est eumque adeo exsilio multarit, qui mortem jamdiu antcu oppetierat. Quod si velis mendum in temporis esse nota, sive
fertur,

nomine depravata, ad Jovinianum non

spectat.

:

consulatus inscriptione, quae librariorum potuit esse oscitantia, ad

minime

efficies ut ejus dictati sententia

jam ab anno 390, ibidemque adeo extra muros solitum conventus agere num qui hac de causa correptus,contusus plumbo, et in Daimatiae insulam exsiliis claram deportatus est, inter phasides aves et suillas carnes diceretur ob nimiam creapuiam spiritum evomuisse? Hoc certe propius ad fidem est e S. Doctoris testimonio, infamem monachum luxui deditum, utcunque semel atque iterum damnatum, nihil potius habuisse, quam genio indulgere, et ventri, et cibo vinoque ingurgitatum maturius exspirasse. 7. Jam itaque his de nefaria haeresi praelibatis quae aut parura nota erant, aut terroribus passim obvoluta, ad Hieronymianae confutationis lectionem cum fructu accedas, quse Catholici dogmatis memoriam commendat. Anno 393, aut superiore ad cxitum vergente, duos hosce libros Joviniani Commentariolis S. Doctor opposuit, eodem hortante Pammachio, qui pridem haereticum accusaverat. Ejus epochae illud palmare argumentum est, quod minime istos recenseatin suarum lucubrationum Catalogo, quem ad annum usque 392, Theodosii principis decimumquartum, produxit memoret vero iii aliis libris quos proxime ab illo adornavit. In Pr.Bfatione Commontarium in Jonam, Triennium, inquit, circiter fluxit, postquam quinque prophetas interpretatus sum, Michoeam, ISahum, Ilabacuc, Sophoniam, Ilagosum, et alio opere detentus non potui implere quod coeperam. Scripsi enim librum de lllustribus Viris et adversum Jovinianum duo volumina. Apologeticum quoque, et de Optimo genere interpretandi ad Pammachium, etc. Baronio, doctisque aliis viris qui aliam rationem ineunt, atque annum assignant hisce libris 390, fraudi fuit pannus, que.n ex hac ipsa Praefatione novissimo Catalogi loco nonnemo studiosus assuil certum namque est ex ipso contra Jovinianum libro i, num. 26, quem memorat de Viris Hlustribus, tempore prajcessisse. Nunc ejus summam disputationis praedocere longum sit. Priore libro primam, altero tres alias Joviniani propositiones impugnat. Innumera Scripturae divinfle loca, historiarum testimonia, philosophorum scita miro studio explicat siquidem versipellis hajreticus ita blandis illecebris multorum animos fascinaverat, ut vulgo jactaretur, non posse illi Hieronymum respondere cum laude, sed cum vituperatione conjugii. Supererant ct Manichaei, qui nuptias damnabant, cautoque adeo gradu incedendum illi erat ne dum totus in virginitatis commendatione versaretur, contra hominem qui illam aequabat conjugio, in alteram partem favoris suspicionem injiceret. Neque tamen hoc studio evasit adversariorum calumnias, nam et rumigerulis monachis, et piis aliquot catholicac fidei
probatur, haereticum
contulisse,
: :

quemcumque eam annum retrahas, cum Hieronymi testimonio constet. Puta, quod et Gothofredo tum Roma tum Mediolano profugum, ad Romanam dicecesim se

;

:

assertoribus nuptias despexisse visus est. Editos libros
nihil proficcrcl diligentia, auctor

ipse

Pammachius rcvocare

studuit

;

sed

cum

Hieronymo

fuit,

Apologeticam epistolam,

in

nosira recensione 48,

novo scripto multorum olfensioni occurreret. Ille ad Pammachium rescripsit, quam operas pretium est
ut
fuit,

lectis hisce libris recolere. Interoa istos,.quod

nostrarum partium

ad mss.

codices

diligentissime

m
:

ADVERSUS JOVINIANUM

LIB.

I.

m

exegimus, maxime vero Veronensem unum majusculis descriptum litteris et supra quam dici possit antiquum atque emendatum tum qui ejus vetustati proximc accedit. Cistcrciensem alium, sivc S. Grucis in Jerusalem de Urbe, deniqueCasanatenseui sequioris quidem aetatis, sed probse notaj.

S.

EUSEBII HIERONYMI
STRIDONENSIS PRESBYTERl

ADVEHSUS JOVIMANUM
LIBRI DUO.

LIBER PRIMUS.
237
I.

Epicurus Christianorum.

Vitia

sermonis

Jcviniani.

A

gimus:

Pauci

admodum
'

dies

sunt,

quod
Jovi-

sancti ex urbc Roraa

fratres

cujusdammihi

Commentariolos transmiserunt, rogantes, ut corum inepliis rcsponderem, et Epicurum Cbristianorum, evangelico atque apostolico vigore conterrerem. Quos cura legissem, et omnino non intelligerem, coepi revolvere crebrius, et non verba modo atque sentenlias, sed singulaspene syllabas discuniani
tere, volens prius scire

sonum cognomento axoT£tv6v, sudantes philosophi vix intelligunt. Sed quid ad nostrum aivtyjxaTijal, cujus libros multo
:

et illud

Virgilianum
IJeraclitum

Dat sine mente
'

[ALneid.

lib. x)

quoque

difficilius est nosse,

quara xincere?
sit

Quanquam

et

in

Quis enim superare queat, cujusassertioncra pcnitus ignoret? Et ne lectorem longius traham, cujusmodi elodifficultas.
sit, et

victoria

non parva

quid

diceret, et

sic

vol

incedat,

probare,

vel

redarguere,

quod

dixisset.

Verum

scriptorum tanta barbaries - est, et tautis vitiis spurcissimus sermo confusus, ut nec quid loquatus, nec quibus argumentis velit probare quod loquitur, potucrim intelligere.

quibus verborura floribus ornatus libri ejus (a/. sui) monstrabit exordium, quod hesternam crapulam rucians, ita evomit *
quentia3

secundi

:

Totus enira

tumet,

« Salisfacio ^ invitatis, non ut clare curram nomine.sed a rumore purgatus vivam vano. Obsecro agrum, novella plantationum «, arbusta

239

2.

totus jacet: attollit se per singula, et quasi debilitatus coluber, in

ipso conatu frangitur,

Non

cst

"

contentus nostro, id est,
tius

humano more

loqui, al-

teneritudinis, erepta de vitiorum gurgilibus, audientiam communitara agminibus. Scimus Ecclesiam, spe, fide, charitate, inaccessibilem, inexpubilis

quiddana agreditur.
Parluriunt montes, nascetur ridiculus mus. Horat. cle Arte Poet.)

188

gnabilem. Non est in ea immaturus, omnis dociimpetu irrumpere, vel arte eludere potest
:

nuUus
3.

''.

»

Quod

ipse,
[Pers., sat. i.J

Non

saoi esse hsmini?,

nou sauus

Encratitarum

princeps

juret Orestes.
gnificat in

Tatianus,

Virginitas

fructus nuptiarum.

Prajterea sic involvit

omnia

et

quibusdam

Numerus 30, 60, 100, quid siEoangelio. Hxreses Joviniani. Rogo,

inextri-

cabilibus nodis universa pcrlubat, ut illud Plaulinarum litterarum ei possit aptari

quaesunthaecportenta verborum?quoddescriptioni3 dedecu3?Nonne vel febrem somniare eum putes.vel

Has quidem

praeter Sibyllam leget

nemo.
(

In Pseudolo,)
le-

arreptum morbo phrenetico, Hippocratis vinculis alligandum ? Quotiescunque eum legero,ubime de
fecerit spiritus, ibi est distinctio.

Nam divinandum
'

Totum

incipit,to;et

est.

Furiosas Appollinis vates

tum pendet cx
*

altero

:

nescias quid cui cohajreat

lilud

Roma nomen nec prsestantissimus Vero- c

In

nensig, nec Casanatensis Bibliotheca; satis elegans

Casanatensi ms. post evomit vocem, Incipit

msa.agnoscunt.
' Eamdem styli barbariem in Joviniani scripto notare videtur Syricius, Epislola ad diversos epicopos, ubi scripturam ejus horrificam appcliat, non tantum proptcr blasphemias, quantum ob serrao-

disputatio Joviniani, tum, Satisfacio invitalis, etc. ' Satisfacio invitatis. Editi ante nos libri Icgunt, Salisfacto invitalis. Scd octo inss. codiccs (id est

nis vitia.

Corbeiensis I, Sagermanensis 1, Regius 1, Golbcrtiuus. 1, Carnuteuses 3,Sancti Ebrulphi Uticensis l)retinent quod reddidimus.Sicut et infranoi;^/-

Ephesiura intellige, qui abomnibiig obscurita?i6V:ac <r-coTeivi dicit Theo inFrogymnasm.ei Demetrius f/e Etocutione,a\uquo,a quibus illud r*0T£'.viv pro cognomenlo mutualur Hiero•'

tis

arguitur. Ejus

non novellas ; ot eludere, non iltudere. Mautian. Vetus cditio, novellx plantationum, duoque e nostris mss. crcptam pro erepta. ^ Laudatus Casanatcnsis subdit in medio Finit
la,
•^

:

d isp uiatio Jovinuini.

nyraus.VideinfraApoIogiamcontraRufinum,lib.i.

223

S.

EUSEfill HIERONYMI.

224
voluptatis illecebris abstinere,

exccpti3tcstimoniisScripturarnm,qvKeillovenustistissimo cloquentias suae florc mutarc non ausus est, reliquus sermo omni materioe convcnit, quia nulli
60 vcnit. Qu(E res mihi aliquam suspicionem intclligentiffi dedit, velle

A

expert-'c

quondam

tanto majus est prajmium.Porro

centesimusnume-

rus (diligenter, quaeso, lector, attende) de sinistra transfertur ad dexteram, ct iisdcm quidem digitis,
scd non

eum

ita

nuptias pra^dicare, ut
superioris

cum manu, quibus

in la^va

nupt»

signifi-

virginitati detrahal.

Quando enim minora majoriet Manicha^i

bu3 coffiquantur,
injuria est.

inCerioris comparatio,

circulum faciens, exprimit virginitatis||coronam. Hsec de impatientia magis quara
et vidua^,

cantur

Neque vero nos Marcionis
;

dogma

sectantes, nuptiis detrahimus

ncc Tatiani

juxta ordinem disputationis dixerim. Cum enira aahuc vix * de portu cgrediar, ct rudcntibus vela

principis Encratitarum errorc decepti, oranem coitum spurcum pulamus; qui non solumnuptias Bed cibos quoque quos Deus creavit ad utendum, damnat et reprobat. Scimus in domo magna, non solum vasa esse aurea ct argentea, sed et lignea
et fictilia.

sustoUam,

in

medium me quajtionum
;

pelagus,

subitus loqucndi a;stus abripuit.

Unde cohibebo

cursura, et paulisper sinus contraham nec indulgebo mucroni, jam nunc pro virginitate ferire cupienli.|Ballista quanto plus retrahitur, tanto fortius

Et super fundamentum Christi, quod mittit. Non est damnum dilalio, ubi cerlior fit ex Paulus architectus posuit, alios cEdiflcare aurum. r dilatione victoria. Proponam breviter adversarii argentum, lapides pretiosos alios e contrario fesententias, et de tcnebrosis libris " ejus quasi de
:

num,

ligna, stipulam.
el

Non

ignora.mus. Ilonoj-abiles
[Ilehr. xiii,
?).

foveis serpentes

protraham, neque sinam vcneno-

nuptias,

torum

'

immaculnfum

sum

caput, spiris maculosi corporis.
est, ut possit conteri,

241

Pateat*'

Legimus orimam Dei sententiam,
muUiplicamini,
ita

240

Crescite ct
;

quod noxium
« Dicit,

cum

potuerit.

ct rcplete terram (Gcn. i, 28) sed nuptias recipimus, ut virginitatem, quae de nuptiis nascitur, praeferamus. Nunquid argentum

virgines, viduas, et maritatas, qua;

se-

mel

in Christo lotae sunt, si

non discrepentcaeteris
fide

operibus, ejusdem esse meriti.
« Nititur

non erit argentum,si aurum argento prctiosiusest? Aut arboris et segetis contumelia est, si radici et
foliis,culmo et aristis,poma prjcferantur et fruclus?

approbare eos, qui plena

in

ba-

ptismate renati sunt, a diabolo non posse subverti.
«

Ut

poma

ex arbore,frumcntum e stipula, ita virgi-

nutas e nuptiis. Centesimus et sexagesimus et triesse distantiam. cesimus fructus quanquam dc una tcrra, et de " Quartum quod et extremum, esse omnium una semenle nascatur, tamen rnultum differt in qui suum baptisma servaverint, unam in regno numero.Triginta referuntur ad nuptias.Nam et ipsa ccelorum remunerationem. » digitorum conjunctio -. quasi moUi se complexans C 4 Arles diaboli. Virtiis apud Ethnicos prxfertur osculo, et focderans, maritum pingit et conjugem. voluptati. Haec sunt sibila serpentis antiqui, his Sexaginta vero ad viduas, eo quod in augustia et consiliis draco de paradiso hominem expulil. Nam

cum nuUam
et

Terlium proponit, inter abstinentiam ciborum gratiarum actione perceptionem eorum,

tribulatione sunt posilag.

Unde

et

superiori digito
est
^

et

saturitatem jejuniis praeferendo, repromisit eos

deprimuntur
*

;

quantoque major

difficultas

immortales futuros, quasi

nunquam

possent cor-

S. Crucis in Jerusalem de Urbe et Veronensis mss. cubile immaculatum. Hebr. xiii, 4. - Explicat vcterum morem per digitos nuraerandi,

numero, ubi indicem
id est
•'

et poUicem aperiendcs dicit, moUiter eorum summitates lambendas. In Epistola ad Pammachium, guia quanto major

dc quo nonnuUaapud antiquos tcstimonia invenire est expressius tamen ratio tota proditur a Venerabili Bcda, et omnium cxactissime a Grajco scriptore Nicolao Smyrneo, cujus fere ignotum opusculum editum cst a l^ossino. Bed« loca sunt Cum triginta potare volueris, ungues indicis et poUicis blando conjunges amplcxu. Cum dicis sexaginta, poUicem curvatum, judice circumflexo, diligcnter a fronlc pracinges.» Vidc etiam Apulcium \n Apolog. orat.2.Quod porro ait Hicronymus, centesimum numerum de sinislra transfcrri ad dcxleiam, nolnm ex Cassiani tcstimonio, coUat. 24, c. 26: « Ccntcnarius numerus de sinistratransCerturin dcxtcram; •et licet eamdcm in supputationc digitorum figuram
:

est, etc.
•'*

Voculam

vix Vcronensis et S. Crucis mss.

non

habent.

:

<(

•'Reposuimus libris ex Casanatensis,aiiisque tribus mss. et vcteri edilione. Alludit nempe '^:€V.z axoTscvi, ut de Heraclito dictum est supra. Antea

mendose crat latebris. ^ De more Casanatensis praeponit Disputatio Joviniani, tum propositioncs ipsas Romanis numen ricis notis distinguit, landcmque in fine post re
munerationcm, Finit dispulatio .Joviniani. Synodica aulcm cpistola S. Ambrosii ad Syricium papam
duas, primam vidclicet et postremam. Joviniani propositiones exagitat, nimirum, « NuUam virginitatis gratiam, nuilum castitatis ordinem reservare, promiscua omnia vellc contunderc, diversorum gradus abrogarc meritorura,et pauperlatem quamdam coelcstium remuncrationcm inducere. » Rursum vero alium Joviniano erroremdc soluta Mariae intogritate in par.ii, n. 4. cxprobrat, quod nempe diccrct Cltristum ex virgine non poiuisse generari. Quam blasphemiam, tametsi a Hieronymo silentio prcmitur, haeretico illi tamon ctiam ab Augustino
diserte

tenere videatur, nimium tamen tiuanlilatis magnitudine supercroscit. » Juvenalis quoque Salir. 19versu 216, de rege Pylio
:

Felix niuiirura qui per lot soecuia niorteni
Distulit, atque suos jam dc.xtra compulat aunos. Vide Nicarchi veteris poetffl \n antliologia lib. ii, c.y. opigramma. Quin ctiam nostrum Hicronyraum epistola 123, ad Agcruchiam, ul>i, Iricenarius fa'-

dera niipliaruin ipsa digitoruin conjunclione tcstatnr. Obiter vcro nolandus Victorius cst, qui aliam ab Apuleio iniri gestus rationem putat in tricesimo

attribuitur libro

r(iH//-a

Uifrcscs haer. 82, et

contra Julianum saepe, atque

alibi.

223
ruere
;

ADVERSUS JOVINIANUM
ct

LIB.

I.

226

dum

diviQitatcm a^qualcm Deopollicctur,

A

Enos, Cainam, Malal(:cl,Jarcd,Enocli,MaLhusalcm-^,

expullit eos de paradiso, ut qui
et

nudi

et expediti,

Lamcch, Noc, omncs habuissc uxores,
pcntcntia
filios

ct

cx Dei

absque ulla macula virgines, Domini consortio fruebantur, dejeeti in vallem hcrymarum, tunicis
consutis et pelliceis
vestirenlur. Sed ne lectorem

procreasse (quasi gcnerationis ordo
« Iste,

Pt historia

conditionis humana;, sinc conjugibus et
:

liberis potuerit enarrari)

inquit,
in

estEnoch,
virgincs

diulius morer,sequarvestigia' partitionis expositse,
el

qui ambulavit
Iste

adversus singulas propositiones ejus, Scripturavel

Noc, qui,

cum cum

Dco, et raptus
csscnt

ccclum est.

uliquo
liliis

muUi

rum
lura.

maxime
si

nitar

testimoniis

:

ne qucriilus

propter a;tatem, solus

cum

ct

uxoribus
ct

nau-

garria, sc eloquenlia

magis quam vcritate^supera-

fragoorbeservatus

cst.

llursus post diluvium, quasi

Quod

oxplcvero, et illum utriusque instru-

altero principio generis

humani,vivorum

uxorum

menti nubc opresscro, assuman excmpla srecularis quoque Doceboque

paria junguntur et ex integro generationis instauratur benedictio
:

lilteraluraj,

ad

quam

et ipse
ct

provocat.
in

Cresciie, elvuiUiplicamini,et
,

243
:

etiani intcr

philosophos

egregios

rcplelc terram [Gen. \\\i, il

el

ix,

i).

»

Insuper
;

republica viros, virlutes voluptatibus,id est,Pytha-

etiam comedendarum carnium licentia
Et

relaxatur

goram, Platonem
et Alcibiadi

et Aristidem, Aristippo,

Epicuro

omne quod movetur,
ad Abraham, Isaac,

erit

vohis

in

escam

sicut

ab omnibus solere praiferri. Vos,qune-

p

olera licrbarum dcdi vobis universa [Ibid.
rit

9).

Cur

so,

utriusque sexus virgincs ct continentes, mariti
ct

quoque
juvetis
est.

digami,ut conatus meos orationibus adqui aequalia

quibus prior trigamus, secundus monogamus, tertius quatuor
ct

Jacob, et

Cunctorum

Nam
quam

virginitati facit
rat,

communc Jovinianus hostis omnium asserit merita, tam injuriam,dum eam nuptiis compain

asserit

uxorum ost Lia?, Rachel, Balaj, et Zelphaj et Abraham ob fldei meritum, bencdictionem in gcneratione filii acccpisse. Saram in typum Ec:

;

ut secunda ct tertia

2-J2 eas licitas assercns, matrimonia.Sed et digamis et trigamis adversarius est, ibi ponens scortatores
et nuptiis, sic

clesiaj, cui

defecerant

muliebria,

maledictionem
mutasse.

sterilitatis,

partus

bencdictione

Quod

Rebeccaieritquasi prophetesinterrogareDominum,
et audierit

quondam

et libidinosissimos post pocnitentiam,ubi

ab

eo,

Ihix gentes et

du<i populi

in utero serlibe-

duplicata et triplicata matrimonia
eo digami et

quod in trigami dolerc non debent, quiaidem
:

nisi

tuo sunt [Gen. xxv, 23).

Quod Jacob pro uxore
dare
filios
: :

vicrit: et existimante Rachel, viri esse

scortator et poeniten.s in regno ccclorum etiam vir-

ros, ac dicente
{Gen.,

:

Da mihi

sin

autern moriar

ginibusadsequatur.Proponamigiturmanifestioribus vcrbis ct habcntibus aliquam consequentiam, ar-

XXX,

V)

;

responderit

Numquid pro Deo

cgo sum, qui te conclusit [Ibid. 2)? In tantum, inexempla de nuptiis, eodemque quit, sciebat fructus nupliarum Domini esse, ordine omnia, quo ab eo dicta sunt, digeram. Nec C non mariti. Qaod Joseph vir sanctus atque castismolestum lectori sit, si nauseam ejus et vomitum .•iimus, et omnes patriarchfe uxores habuerint,quibus ajqualilor per Moysen benedicat Deus. Judahi legere compellatur. Libentius antidotum Qhristi quoque proponii, et Thamar et occisum Onam Libet, cum diaboli vcncna pra?cesserint. Audite perstringit a Domino, quia fratri invidcns semen, •\uditc, qua^so voluptuosissipatienter, virgines mum concionalorem, imo quasi sirenatum cantus nuptiarum opera ^ perdcbat. Moysen proponit, et

gumenta

ejus et

:

;

et fabulas clausa

auro transitc. Vestras fcrte pau-

Mariae Icpram, quae^ fratri
illico

pro
est.

uxore

dctrahens,
et

lisper injurias

;

putate vcs

cum

Christo crucifixas,

Dei ullionc percussa

Laudat Samson,

Phurisaeorum audire blasphcmias^.
5. Jovinianus. Liber

tus in templo.

Deuteronomii sub Josia reperPrimo, inquit, Dei sententia est,
et

Propter quod dimittet homo patrem
et

matrem suam
carne una
dicerefortc

uxorium Nazaracum rairis affert pr«coniis. Debboram quoque replicat et Barach, quod absque virginitatis bonis Sisaram et Jabim ct currus ferreos debcllarint. Jahel uxorem Haber Cynei adducii in

adhierebit uxori svcV et erunt
II,

duo in

medium,
sit

et palo

armatam
filiara

praedicat

manum.
;

Inter

{Gen.

24, et Matth. xix,

5).

Ac ne

Jephte patrem et

virginem,

quaj

immolata
quin

mus

Domino quoque idipsum
Quod Deus conjunxit,
subneclit, Crescite
et

hoc scriptum in veteri Testamento, asserit a in Evangelio confirmari.
li07no

Domino,

dicit

nuUam

fuisse distantiam

n

potius (idem patris pracfert ei,quoe cajsasit lugens.

non separet:
et

statimque
replele ter-

multiplieamini,

Venit ad Samuel altorum Nazarseum Domini, qui ab infantia nutritus in tabernaculo ebt,et vestitus
Epiiod had, quod interpretatur, vestibus lineis
:

ram
'

[Gen.

i,

28); et per

ordinem

replical,

Scth,

di-

'

Casanatensis Wber, vestigta proposiiionis e.xpositn Rursum Casanatensis libcr prajponit epigraDipulaiio Joviniuni,

phem

rum opcrn perdebat. In uno Celbertinac Dibliotheca;, scmen nupiiarum in terra jundebut. Alii codices lenostram vero genuinam gunt ut nos edidimus
:

Gravius mallet Maiusale. ' Alias erat. nec bene, semen nuptiarum dedita opera perdetjat, Antiqui libri Annam pro Onam frequcnlius effcrunt. Ucclc Veronensis Annam ex (;r..cco Ajv-iv ct infra Cliober pro llabcr. Quia

frairi invidens semcn. In codicc
si

legimus

:

Quia fratri

ms. Sangcrmaneninvidens, sanctorum nuptia-

esse lectioncm probari potcst cx conlextu LXX Interprctum, Cen. xxxviii Scicns auiem .-/nnam^quia nou sibi eratscmen... efjudit super tcrram, ut non daret semen fratn suo. Invidcbat igitur pcracn fratri, ct ideo iiupLiarum opera pcrdcbat. Mautian. ^ Sic corrigit Vallars. MarLian v, -10 habet qma Edit.
:
:

S.

EUSEBII HIERONYMI,
A.

i28
facit

citque

eum

filios

procreasse, nec sacerdolalem puesse complexu.
Jcsse,

rhetoricum, et

apostropham ad virginem, divirgo, injuriam
:

.

dicitiam uxoris

imminutam

Booz

cens:«Non

tibi

facio,

elegisti
:

'

cum sua Rulh'
vid

in arca collocat, et

ac Da-

pudicitiam propter prffisentem

necessitatem
:

pla-

244

inde producit.

Ipsum quoquc David du-

cuit tibi, ut sis sancta corpore et spiritu

ne

su-

centis prajputiis*, etiam
filiie

cum

vitaj

periculo^. regis

dicam de Salomoinaritorum,imaginem asserit Salvatoris ? et de ilio vult esse scriptum Deus judiciumtuum regi du, et justitiam luam filio
qua3sisse concubitus. Quid
in catalogo

ejusdem nuptae sunf, »
perbias
:

Ecclesia;

mcmbrum
fortasse

es,

cujus et

ne,

qucm ponens

().

IIie)'onymus.

— Nimius
sum

fuerim in ex-

:

posilione propositionum cjus, et legendi fastidium

fecerim

;

sed utile ratus

cuncta molimina ejus,

regis. Et,

Dabitur ei de

auro krabix,

et

orabunt

quasi instructam aciem contra

me

ponere.et totum

pro 60 setnper. Ac repente transcendit ad Eliam et

Eliseaum,

et

narrat quasi grandemysterium, quod
:

et cur hnc diEliam quoque et Klisaium habuisse arbitretur uxores. Transit ad Ezechiam et cum in ejus laudibus immoretur,miror curobli- p tus sit dicere Amodo filios faciam [Isa. xxxvii, scc. LXX). Josiam virum justissimum, sub quo in Teinplo Deuteronomii liber repertus est, ab Holda uxore Sellum instructum refert. Haniel quoque.et tres pueros inter maritos ponit [/l/.numerat],Et ad Evangelium repente transcendens, Zachariam, et

requieverit spiritus Eli;e in Elisa30
:

xerit, tacet

nisi forte

ducibus mihi deinceps prajlia nascercntur. Igitur non dimicabo contra singuios, nec paucorum ero passim* congressione contentus toto certandum est agmine,
hostilem exercitum
suis

cum

turmis ac

congregare, ne post

primam

victoriam, alia

:

et

incompositi hostium cunei, ac

latrocinii

more

:

pugnantes, instructa et ordinata acie repellendi. Opponam in prima fronte apostolum Paulum, et
quasi fortissimum ducem, suis
telis, id

est,

suis

armabo

sententiis. Sciscitantibus

enim super bac

quaestione Gorinthiis, plenissime respondit doctor

gentium,
statuerit,

et

Elisabeth,

Petrum

ponit, et socruni ejus,

cajteros:

magister Ecclesiae. Quidquid autem hoc Christi in co loquentis, legem puten<i

que apostolos. Et consequenter infert dicens « Si autem voluerint assumere vanara defensionem^, et obtendere,quod rudismundus eguerit incremento, audiant Paulum loquenlem; Adolescentiores vi-

mus. Simulque

lectoris

tacita

cogitatio

cum

coeperimus singula, quas proposita

sunt,

diluere,

semper ad Apostclum se reservet, et studio validissimarum quaestionum, priora negligens^ ad extrema festinet. duas volo nubere,filios procreare^ (/ Tim. v, 14). Et. malum. Exterior 7. Nihil bono contrarium, nisi Honorabiles miplix, et cubile immaciilatum {llebr. Inter cajtera Corinthii per littehomo corruptus. viro, quandiu \in, 4). Et, Mulier alligata est vivit vir ejus. bi autem mortuus fuerit, nubat cui ras quaesierant, utrum post fidem Christi coelibes tantum in Domino (I Cor. vii, 39). Et, Adam C esse deberent, et continentiae causa quas habebant r't, est seductus mutier aidem seducta, uxores dimittere, an si virgines credidissent, inifacta est in prxvaricaiionem. Salva autem flet per filiorum rent [^/. inire] mutrimonia? Et cum e duobus generationem si pennanserit in fide et dilectione. ethnicis, unus credidisset in Christum, utrumnam et sanctificatione cum sobrietate (/ Tim. ii, iA). Cercredens reliqueret non credentem ? Et si essent, te cessat hic illud apostolicum, Et qui habent ducendae uxores,Ghristianas tantum accipi juberet, uxores,sic sint quasi noa habcant nisi forte dicetis, an et ethnicas ?Videamus igitur quid ad ha?c Paupropterea vult eas nubere, quia jam quajdam conlus rescripserit De his autcni quae scripsistis mihi versae sunt retro post Satanam quasi ex virginibonum\est homini mulierem non tanger-e. Propter^'^ bus nulla cadat, et non sit earum majorruina. Ex fornicationem autem unusquisque uxorem suam liaquo manifestum est vos Manichc-corum dogma sebeat, et unaquxque virum smim habeat. U.vori vir ctari, prohibentium nubere, et vesci cibis, quos debitum 246 reddat, similiter et tixor viro. Vxor Deus creavit ad utendum, cauteriatam^ habentium proprii corporis non habet potcslatem, sed vir. Simiconscientiam. » Et post 245 multa, qua; nunc liter et vir corporis sui non habet potestatem, sed otiosum cst revolvere, excutit se quahi in locum u.ror. ISolite fraudare invicem, nisi forte ad tempus

:

i^

:

;

:

:

D
In aliis librisc«?rt serva llutk. * Ducentis prxputiis. Falso in editis Erasm. et Marian. legimus centum prxputiis, cnm fucrintducentorum virorum prajputia annumerata. Martian. 2 In tribus nostris mss. ctiam eum pcriculo, abs'

feminas a Marcosianis
Xi/.ajTr, p'.a7]j.iva'. Tr,v

deceptas,

ajvitor, j'.v

aiT-.vs;, inquit, Cauterintas cons-

cicntias iiabenles.

Paulo post pro otiosum quidam mss. odiosum habent. ^ Subdit Casanatensis de more Finis dtsputatio
:

que

vitx.

Joviniani.
* Mallet Gravius passiva pro pascongressione sim, etc. ' Casanatensis priora non lcgens, ad e.Tlrema, etc '" Mss., plurium numero propter fornicationes. Gra!C., Ta; iTopvifa;. Sicquc infra. Mox, vir corporis insupcr et verbum sui, absque vocula proprii rcvcrtimini non agnoscunt hicatque infra.Denique Ego autem dico, pro, Hoc autdm, etc.
,
:

* Cisterciensis sive S. Crucis ms., assumere unam defensionem. " Verba filios vrocreare in nullo e nostris codici-

bushabentur,
"

quemadmodum

et

duo

alia vircjus.

Perditam nempe ac depravatam. Sumpta sententia ex Epist. I ad Tim. iv, i, ubi ad servos alluditur qui noxa; convicti candenti lerro inurebantur. Unde •/.ixa'JTT,pia7;j.ivov transfertur ad nefarium queppiam signilicandum. S. Irenajus, lib, i, c. 9,

m
ex
consensu, ut vacetis

ADVERSUS JOVlNIANUM
orationi. Et
tentet

LIB.

I,

^30
aulem unus-

iteruin

ad

id-

A

canis,

ne paulalim virus serperet, pallium quod

ipsum revcrtimini, nc
incontinentiam

vos

Salanas, propter
dico jiuta in-

tetigerat,abjecit. Propter fornicationcm

vcstram.

Hoc autcm

quisquc u.vorcm suam habcat,

et

unaquxque virum
fornicationem

dulgenliam, non juxta imperium. Volo autem omnes

suum
tione

habeal.

Non

dixit,

propter
;

homines esse ut meipsum; sed unusquisque proprium
ilonum habet cx Dco, alius
sic.

unusquisque ducat uxorem

alioquin hac excusa-

quidem
viduis,

sic,

alius

autcm

Dico autcm

innuptii^ ct
ut

bonum
sc

6st cis, si

sic

permanserint

ego. Si

autem

non contincnt,

enim nubere, quam uri [l Cor. DoVII, I seqq.^. Revertamur ad caput testimonii est, inquit, homini mulicrem non tangere. Si nuin bonum est mulierom non tangere, malum est ergo tangere:nihilenimbonocontrarium est nisimalum.
nubant. Melius
est
:

libidini frena laxasset, ut quotiescunquo uxor moritur, toties ducenda sit alia, nc fornicemur sed, uxorem suam habeat. Suam, inquit, habeat, sua utatur, quaiii habebat antequam crederet,
;

quam bonum
Christi

erat

noii

tangore

*,

et

post

fidem

sororem tantumnossc, non conjugem, nisi fornicatio tactum ejus excusabilein faccrct. Uxor
titer
et

proprii corporis non habet poteslatem, sed vir. Simivir sui corporis

Si

autem malum

est, et

ignoscitur, ideo concedi-

non habet potestatem, sed
in

tur, ne malo quid deterius fiat. Quale autem illud bonum est, quod conditionc deterioris conceditur?

subjecisset, unusquisque uxorem suam habeat, nisi praemisisset, propter fornicationem autem. Tolle fornicationem, et non dicet, unusquisque u.torem suam habeat. Velut si quis

Nunquam enim

definiat

:

Bonum

cst triticeo

pane vesci,

et

edere

matrimoquod et Dominus in Evangelio prohibuit. Unde et Apostolus, Donum est homini, ait, uxorem non tangere^. Sed quia qui semel duxit uxorem, nisi ex consensu, se non valet abstinere, nec dare repudium non peccanti, reddat conjugi debitum sponte
u.vor.

Omnis hac

quaestio de his qui

nio

sunt^, an eis liceat uxores dimittere,

:

purissimam similam. Tamen ne quis compulsus fame comedat stercus bubuium, concedo ei, ut vescatur et hordeo. Num idcirco frumentum. non habebit puritatem suam, si fimo hordeum praeferatur?Bonum est illud naturaliter,quod comparationem non habet mali, quod prailatione alterius non obumbratur. Simulque animadvertenda est Apostoli prudentia. Non dixit, bonum est uxorem non habere sed, bonum est mulierem non tangere quasi qui illam quasi et in tactu periculum sit tetigerit, non evadat, qu3^ virorum pretiosas animas C
: :

quippe se

alligavit, ui

reddere

cogeretur. Nolite

fraudare invicem, nisi forte ex consemu ad iempus, ut vacetis orationi. Oro te, quale illud bonum est,
pere

quod orare prohibet? quod corpus Christi accinon permittit ? Quamdiu impleo mariti officium, non impleo ^ continentis. Jubet idem apostolus in alio loco (/ Thess. v), ut semper oremus. Si semper orandum est, nunquam ergo serviendum, quoniam quotiescunque conjugio uxori debitum reddo, orare non possum. Petrus apostolusexperimentum habens conjugalium vin"^

rapit^,

quae

facit

Alligabit quis in sinu ignem,et

ambulabit

super

evolare corda non combureturl aut carbones ignis, et non ardebit
:

adolcscentium

culorum, vide quomodo informet Ecclesiam, quid doceat Christianos Similiter viri cohabitantes juxta
:

scientiam, quasi

infirmiori

vasculo

muliebri

tri-

(Prov. VI. 27, 28)?
tigerit, statim

Quomodo
:

igitur qui

ignem

te-

buentes

248
7).

aduritur

ita viri tactus et

feminae
intelli-

plicis gratise,

honorem, et sicut cohxredes multiut non impediantnr orationes vestrx

sentit
git.

naturam suam,
et

et

diversitatem sexus
*

[IPelr. ni,

Ecce eodem sensu, quia eodem
idcirco

et

Narrant

gentilium fabulae

247 Mithram
et

spiritu, impediri dicit orationes officio

conjugali.

et

Erichthonium, vel in lapide*, vel in terra, de

Quod autem
:

ail, similiter,

ad imitationem

soU> aestu libidinis esse generatos.

Unde

noster

Joseph, quia tangere
ex

oum

volebat if^gyptia, fugit

provocat viros, quiajam supra uxoribus praecepeviri in timore caslam Vt videant rat, dicens
vestram
conversationem
,

manibus

ejus, et quasi ad

morsum

rabidissimse
editio

quarum

sit

non
esse
:

exte-

• Codices nostri omnes, et vetus capit, juxta Grfficum avpijs'..

quoque

thrse initia tradunt, e petra

eum natum

memo-

rant. Et

Gommodianus

lib. In truction

* Fabulx Milhram et Erichthonium. Si exstaret Eubulus, qui hi3torium.V?Y/ir<a?niultis voluminibus

D

explicavit, facile intelligeremus quomodo Mithras de solo .estu libidinis sit generatus. Sed haec Gen-

Invictus de petra natus si Deus habetur, retro vos de istls date priorem Vicit petra Deum, quaerendus est petrae creator.

Nunc ergo

tilium fabula nec nobis.nec viris doctis satis adhuc comperta. De Erichthonio, sive £>ic/j</t^o, nulla difficultas scimus enim illum creditum fuisse filium Vulcani, qui, cum Minerva coUuctaret, semen in terram profudisse dicitur atque inde editum esse aiunt puerum draconum pedibus, etc. primus invenlor argenli fuit et currus. Vide Ovid. lib. ii Melamorph. et Lactant., lib. ii, cap. 17 et Servium in lib. iii Georg. Vrgilii. martian. ^ .Mithram e lapide generatum docent scriptorPs antiqui passim eratque solemne illud in Mithriacis mvsteriis ezo; £•/. TriTpa;. Justinus in dialogo cum rryphone, Quando, inquit, illi qui Mi^
:

De Erichthonio fabula
*

est notior.

;

hinc vacem uxorem, quaj (also inlrudcbatur, rec in uUo nostrorum codicum, aut veteri edilione habetur. * Gasanatensis, Qui in matrimonio sunt deprehensi,
an, etc.
^ Idem cum non uxorcm.
'

Amovimus

;

veteri editione, et

rectius,wu/jVrm,

;

;

:

:

Erat accipi, renuentibus mss. Impleo continentis. Plures rnss. codices retinent vocem, pro verbo Christiani, quod continentis legitur apud Erasmum, et in paucis exemplaribus
"

inSS.

MARTUN.

:

231
rius compositio
cullu
vestis

S.

EUSEBII HIERONYMI.
et

232

crinium,

cl

distinclio auri,

in S_

Folo autem omncs homines case sicutmeipsum.{lCor.
VII, 7).

ornatus; scd abscondilus
Petr.

cordis

homo,
cst co-

Hoatus qui Pauli

sirailis crit. Felix qui

au-

in incorruptione mitiset silentis spiritus. lloc

ram Deo

placens

{I

iii,

2, 3).

Ccrnis, quale

Apostoium praecipientem, non ignoscentem. IIoc, inquit, volo, hoc desidero, ut imitatores mei
dit

conjugium

intcr virosuxoresquepraecipiat?Gohabi-

tantes.juxta scientiam, ut novorint quid vclit, quid
desiderel Deus, ut tribuant
licbri. Si

honorem vasculo rnu-

ego Christi. IIIc virgo de Virgine, de incorrupta incorruptus. Nos quia homines sumus, et nativitatem Salvatoris non possumus iraitari,
sitis, sicut et

abstinemus nos a coitu, honorern tribuimus uxoribus si non abslincmus, perspicuum est honori conlrariam esse contumcliam. Ad uxorcs quoque, ut videant, inquit, viri^ castam conversationem vestram, ct ornatum in ahscondito cordis hominem, in incorruptione milis ct silentis spirilus. vere digna vox Apostolo, et Petra Christi !Maritis uxoribusque dat legem, et damnato carnis or:

imilemur saltem convcrsalioncm. Illud divinitalis hoc humana? conditionis est et laboris. Volo omnes homines similes mei esse, ut dum mei similcs sunt, similes fiant et Christi, cujus ego similis sum. Quienim in Chrislum credit,
est et beatitudinis,

dcbet sicut
I,

ille

amhulavit

el ipse

ambulare

[l

Joan.

0).
:

Sed unusquisque proprium
aiius

donum
autem
sic

habel ex
{l
^.

Deo
r>

quidem

sic,

alius

Cor.

natu, castitatem praedicat, et

ornatum

interioris

vii, 7).

Quid, inquit, vclim, perspicuum est
in

Sed

hominiSjin incorruptione mitis ct silentis spirilus quodammodo hoc dicens: Quoniam exterior vester homo corruptus est, et bcatitudinem incorruptionis, quae proprie virginum cst, habere desiistis,
imitamini incorruptionem spiritus salteni per se-

quoniam
ct

Ecclcsia diversa sunt dona, concedo

nuptias,'ne vidcar datnnare naturam. Simulque

considera,

nuptiarum.

quod aliud donuin virginitatis sit, aliud Si enim cadcm essct merccs * nupta-

tarum

et

virginum,
:

nunquam
Sed

dixisset post praece-

ram abstinentiam,
mente
8
prajstate.

quod corpore non potestis, Has cnimChristus divitias, ct hos
et
:

ptum continentirc het donum e.v Deo
sic.

unusquisque proprium hasic,

vestrae conjunctionis quaerit ornatus.

: aliiis quidem Ubi proprietas singulorum est,

alius

autem

ibi

altrinsecus

Verum ne

quis putet cx co quod sequitur

Ut
id

diversitas.

Concedo

et

nuplias Dei

250 donum,
diversitas est.

vacetis

orationi, et

iterum

revertimini [Al. ad
vello,
ct

sed inter doniim et

donum rnagna

ipsum] ad
propter

ipsum,

Apostolum hoc

non
vc-

Dcnique
nitcnte,

et

Apostolus de eodem post incestum poe-

majorem ruinam conccdere, statim
vos Satanas propter

infert

E

cotilrario,\nqu\l,douate ei et consolamini,

Ne

tenlet

incontinentiam
et

stram. Pulchra

nimirum indulgentia,

iterum ad

et si cui qiiid donastis, et ego {II Cor. ii, 7). Ac nc putaremus donum hominis csse contemnendum,

ipsum. Quod

erubescit

suo vocare nomine, quod

addidit

:

Nam

ei ego

quod donaoi,

si

quid donaii

quod causam habet in- C propler vos, coram Christo {Ibid. 10). Diversa sunt continentiam, 24D laboramus quasi obscurum dona Chiisti. Undc et Joseph in typo ejus variam disserere, cum exposuerit ipse quod scripsit Uoc habebattunicam. EtinPsalmo qiiadragesimo quarto
tentationi pracfert Satana?,
:

autem, inquit, dico ju.vta indulgentinm, non jnxta

legimus
deaurato,

:

Astitit

regina a dexlris
varietate

tuis, in

vestitu
lO).

imperium^. Et mussitamus adhuc nuptias non vocare indulgcntiam, sed praeceptum, quasi non eo modo et secunda ct tcrtia matrimonia concedantur, quasi

circumdata

{Psal.

xliv.
ait,

Et Potrus apostolus, Sicut cohoeredes,
plicis

multi-

gratix Dei

(I

Peir.

iii, 7).
•,

Quod

significan-

non

ct fornicatoribus

per

poenitentiam
est

tius Graece dicitur -o-.xiA-r;;
9.

id est, varix.
:

fores aperiantur Ecclcsiae,
et incestis ?

qucdque his

majus,

Sequitur
est cis,

:

Dieo autem innuptis et viduis

Bo-

Nom

illum violatorem

novercae,

quem

num
non

si sic

permanserint, ul ego. Si autem

in
(/

prima ad Corinthios Epistola tradiderat Satanaj
Cor. v), in

sc

continent, nxd)ant. Mclius
(/

interitum carnis, ut spiritus salvus
(//

quam
serat

uri

Cor. vii, 8).

enim esl nubere, Postquam nuptis conces-

fierct, in

sccunda retrahit

Cor. n), et

ne abun-

dantiori tristitia absorbeatur frater, laborat. Aliud
est, velle

usum conjugii,et ostenderat ipse quid vellet, quidvc concederet, transit ad innuptas et viduas,
et sui

quid Apostolum, aliud est ignoscere. In

proponit exemplum, et felices vocat,
fornicationes

si sic

voluntatc

promercmur,

in

venia abutimur.

Vis
:

£)

pcrmanserint. Si auteni non sc continent, nubant,

scire quid vclit Apostoliis?

Junge quod sequitur

idipsum quod supra,

P;-o/)/t';-

autem.

* Denuo Casanatensis. vidcant, inquit, in timore castam, etc. Deinde, in abscondilo cordis homine puto legenduni, pro homimem, ct vocem ornatum substantivc accipi debcrc. Graecc xojijlov. Suffragatur Veronensis ms. emendatissimus, atque ipsc Hieronymi contcxtus. ^ Nostri codices elcgantius, cum cxposuerit se ipse qui soipsit.

adeptum

fuisse, res dcbiti. Divcrsis itineribus indulgcnlia currit et gralia. Quid, inquit, » etc. ^ Erat antca nuptiarum, minus benc.
^ Hodicrna Giv-eca oxemplaria fero pra?ferunt yav.TO;; to)?,;, raro -/ip-.To; -o-.xtXr,;. Vulgata quoquc gratix vitnc, quod fraudi fuit Victorio, qui laudari putavit Pctri cpistolcc c. iv, vcrsum lO, ubi

Vcroncnsi ct S. Crucis mss. omnium anliquissimis islhajc inlerserunlur « fn pra^ccplo gloria, in indulgcntia vix i-cmis-sio. Corouat quod pra^cipit, notat ad pcunitcntiam quod rclaxat. Ibi gumma aclionis est, paenam evadere ;hic coroaam
"^

In

:

Gra^cus ac Lalinus multiplicem gratiam dicunt. Indc supcriorem vocem cohxdercs necessario mutundam ccnsuit \n dispcmatorcs. cx ulroque textu, atquc in .\poIog. quidom ad 1'ainmacliium, sivo cpist. -48, itacx pra^concepta opinione mutavit.

233
El,

ADVERSUS JOVINIANUM
ne lenlet
vos

LIB.

I.

^34

Satanas, propler

mmj/<>?^f?//am

A

vestram. Reddilque
continent,

causam, cur di.\erit, Siscnon nubant. Melius est enim nubere quam nri.
luiberc,

crodcns repudiet non crcdentcm. Causisquc expositis, quod candidatus fidei sit infidclis, si nolit a
crcdcnlc disccdere
:

e conlrario jubet,

si

infidelis

Idco nielius cst

quia pejus est

uri,

ToUe

rcpudict fidelcm propter fidcm Ghrisli, discedere

ardorcm libidinis, nt non dicet, nuiius est nubere. Melius enim semper ad comparationcm deterioris respicit, non ad simplicilatcni incomparabilis pcr
se boni. VeUit
si

deberc crcdcntcm, ne
[/1/

\Al.

ncc]

coujugem

prsRferat

praifcrrc;
est.

Christo,

cui

cliam anima postpo-

ncnda

dicerct

:

Melius est
:

unum
'

ocuiiuiili

Jussionem, junguntur gcntilibus,
idolis prostituunl;

Al nunc plerajquc contemnenles Aposloli ct templa Christi
ncc inlclligunl sc corporis ejus
qua3

Jum babere, quam nullum

mclius

uno

pede, et alteram partem corporis baculo sustcntare, quam fractis cruribus repere. Quid ais, Apostoie? Non tibi credo dicenli, Etsi imperilus serrnone,

partem

cssc, cujus et costa? sunt. Ignoscit Aposto-

lus infidelium conjunctioni,

babcntcs
;

*52
his,

maritos,in Christum postea credidcrunt
qu<c

non

non tamcn
Et,

.M'ientia.

Onomodo

illud

de humilitate

cum

Christiana; cssent, nupserunt gentilibus.

descendit, Quia non

sum diynus

vocari Aposlolus.

ad quas

alil)i

loquitur:

Nolite

Mihi minimo omtiium aposlolorum. Et, Tanquam abortivo, sic et hoc humilitatis dictum T^nio ^ Nosti sermonum proprietates, quamobrem et de Epimenidc, et do Menandro, ct 251 dc Arato
.

infidelibus.
.^

Qux enim
qux

participatio juslitice
luci

jugum ducere cum cum iniad tenebras? Quse
qtiae

quitaie ? ant

societas

autein conventio Christi ad Delial *? aut
fideli
cu::''

pars

infideli?
'!

Qui autem conscn.ms templo Dei

qua?dam sumis testimonia. Ubi de continentia loDonum e.st, ais, homini muqueris el virginitate
:

cum
VI,

lierem

non tangere. Et,
ut

Donum
Puto

est eis,

si sic

per-

manserint

ego.

Et,

hoc

propter instantem necessitatem. Et,

bonum eis essc Quia bonum est
dicis,

Ubi nd nuptias vcRis, non bonum est nubere, quia non potes jungcre, uri sed dicis Melius est nubere quam urii
homini
sic
esse.
;
:

quam
Si

per

se nuptia; sunt

bona;,

noli

illas

incendio compaest nuberc.

rare

:

scd dic simpliciter,

bonum
rei,

Sus-

pecta est mihi
alterius

bonitas ejus

quara magnitudo

estis tcmplum Dci vivi (// Cor. enim in me sajvituras sciam plurimas matronarum licet eadem impudentia qua Dominum conlempserunt, in mc pulicem et tamen Christianorum minimum debacchaturas dicam quod sentio loquar quod me Apostolus docuit, non illas justitia? csse, sed iniquitatis; non lucis, sed tcnebrarura non Christi, scd Belial non templa Dei viventis sed fana ct idola mortuorum. Vis apertius discerc, quod Christiana3 omnino non liceat ethnico nubere? Audi eumdem

idolis
't

Vos

enim

\

et seqq.)

Licet

;

:

:

;

;

,

Apostolum, Mulier, inquit, alligata est quanto tempore vir ejus vivit^ : quod si dormic?it vir ejus libeC rata est : cui vult nubat, tantum in Domino (/ Cor. volo. ^ VII, 39), id est, Christiano. Qui secundas tortias^O. Mulieres (ideles junetse infulelibus. Matronx quc nuptias concedit in Domino, primas cum soeviturx in IJieronymum. Abraham adjurat scrvum Hucusque primum capitulum edisethnico prohibet. Unde et Abraham abjurat serin Christo. vum in femore suo, hoccst, in Christo, qui de ejus serlum cst, veniamus ad sequentia. His autem qui erat semino nasciturus, ut filio suo Isaac alienigemalrimonio juncti sunt, prxcipio non ego, sed Donam non adducat uxorem. Et Ezras offensam minus, uxorem a viro non discedere. Quod si discesDei hujuscemodi uxorum repudiatione compescit serit, manere innuptam, aut viro suo reeonciliari. P7'xvaricatus El vir uxorem ^ non dirnittat. Nam cxteris ego dico, (// Esdr. x). Et Malacl^ias prophcta est, inquit, .ludas, ct abominatiOnem fecit in Israei non Dominus: Si quis frater uxorem habet infidePolluit enim sanctum Donini, ^t et in .Jerusalem. lem,et hxc consenlil iiabitare cum illo, non dimittet dilexit, et habuit filiani Dei alieni. Disperdat Domij7/a7n; et caitera usquc ad cum locum, ubi ait Vnusquiaque sicut vocavit cum Deus, ita ambulet, et nus virum qui feccrit hoc, magisffum, et disciputum, sicut in omnibus Ecclesiis docco {] Cor. vii, ^O scqq.). de tabernaculis .Jacob : ct ofl'crentem numera Domino locus ad prajsentem controvcrsiam non Ilic virtutum'' (Malach. ii, 11, 12). Hsec idcirco dixi, ut pertinet. Docct enim, juxla sententiam Domini, n qui nuptias virginitati comparant, sciant saltem uxorem,excepta causafornicationis, non repudiantales nuptias digamia; et trigamia; subjicicndas. dam, ct repudiatam, vivo marito, altcri non nu11. Intelligcnliam suam reprehendcndam putat. bero, aut certe viro suo reconciliari debere. His Ad superiorem Fides proprie Christiariorum est. autem quos in matrimonio dcprchendisset fides, disputationcm, in qua docucrat lidelem ab infideli boc est, si unus credidisset e duobus, praicipit ne non dcbere discedere, sed permanorein matrimonio
:

mali raalum esse cogit inferius. Ego autem non leviusraalumj sed simplcx per so bonum

Martian., Melius esi enim quid agis, .^posiole, etc.
'

uno,

ctc.

Ex raox

lielix
"

* '

Antea erat pidn, rcnucntibus mss. Expunximus hinc vocem suam,
doniciiio

quam ne\ue
Vnlgala ha-

nostri codices, ncc
beni..
*

lioiliorp.a

lial:

Nostri codices constanter habcnt Cliristo et Dejuxta Grajc, Xp-.jTw Tpo<; fJeXiotp. Scd et

cum Vulgata faciat, cxemplaribus saipius t(o vo;i.(o deest, ncc llicronymiani mr(s. hoc loco habcnt. Casanalcnsis paulo posl, i<l cst ClirisHaiio, non diinico, qui se andns, otc. Casanatensis male et non oj^crentem.

pro licfial invcnimus. Victorius addit lcgi, ut
in Gra;cis

nam

''

Patrol.

XXIII.

8

.

.

235
sicut eos invcnissct fldcs,
ct

S.

EUSEBII HiERONYMI
vcl

236

nnumqiicmquc

A

cailibem, vcl

maritum

ila

durarc ut csset Christi

baplismate dcprehonsus, inlcrt subito parabolas
circumcisi et ethnici, servi et liberi et sub molaphora earum de nuptis disputat et innuptis. Circumcisus aliquis vocalus est, non adducat pneputium. In prgeputio vocalus cst, non circumcidalur Circnmcisio nihit est, et prxputium nihit est ; sed obseroatio mandatorum Dei. Unusquisquc in qua
:

circumcisus vocatus es ab uxore, et cffilebs eras noli ducerc uxorem, hoc est, noli adducerc pra^putium, ne circumcisionis et pudicitiae
si
:

Christum,

253

libcrtatcm oneres
in

sarcina nuptiarum.

Rursum
:

si

prajputio quis vocatus est,

non circumcidatur.

Habebas, inquit, uxorem, cum credidisti noli fidem Christi putare causam dissidii, quia in pace vocavil nos Dcus. Circumcisio nihil est, et prxpu-

vocatione vocatus,
catus es,

est,

in ea permancat. Servus

vo-

non

sit tibi

curx. Sed

el si potes liber fieri,

mandatorum Dei prodest absquc operibus ccclibatus, et nuptiffi,cum ctiam fidcs, qua; proprie
nihil
19).

tium

est

;

sed

observatio

[Ibid.

Nihil

enim

marjis utcrc.
liberlus cst
est,

Qui cnim in Domino vocalus cst servus, Domini. Similiter et qui liber vocatus
Christi.

Christianorum
et

est, si

opera non habuerit, mortua

csse dicatur, ct hac legc virgines

quoque

Vestae,

servus est

Prelio

empti
'

estis

:

nolite

fieri servi

tus est frater,
VII,

hominum. Unusquisque e)'go in quo vocain eo permaneat apud Deuni (/ Cor. 18 scqq.). Ac primuni, quiu nonnullos hanc
reprehcnsuros
sit

Junonis univircS in sanctarum queant ordine numerari Unusquisquc in qua vocatione vocatus esl, in ea permanent (Ibid., 24). Quando credidit,
:

sive habebat, sive

inteliigcntiam

arbitror,

intcrro-

maneat,

in

non habcbat uxorem, in eo perquo vocatus est. Ac per hoc non tam

gare iibet quos
et

conscqucntia,

ut

de maritis

virgines cogit ut nubant,

quam

repudia prohibet.

uxoribus disputans, repcnte transiret ad com:

Et sicut habcntibus uxores toUit licentiam dimittendi eas, sic virginibus nubendi

ct parationem Judoei ct cLhnici, ffcrvi et liberi rursum, hac dis()utatione finita, rediret ad virgines dicens De virginibus aiitem prxccplum Domini non haheo (/ Cor. vii, 5). Quid sibi vult inter conju:

tem
potes

:

Servus vocatus
tiber
ficri,

cs,

non

sil

magis
illi

utcre.

amputat facultacurx ; sed et si Etiam si habes, intibi

quit, uxorein,ct
et

alligatus es, el solvis debitum,

gia et virginitatcm, Judcei

ot

ethnici,

servi

libe-

non habes

tui corporis

potestatem

;

atque

(ut

rique collatio? Secundo

quomodo
csl,

possit intelligi,

manifestius loquar) servus uxoris es, noli propter

Circumcisus aliquis vocatus

non adducat prx-

putium

[Ibid.

18)?

Nunquid qui semel amputatum

hoc haberc tristitiam,nec de amissa virginitate suspires. Sed etiam si potes causas aliquas invenire
dissidiis, ut libertate pudicitiae perfruaris, noli sa-

habet praeputium, potest^ si velit rursus illud adduccre? Doinde quo sensu exponendum sit, Qui enim in Domino vocatus est servus, libcrius est Do-

mini

Similiter

qui

liber

vocatus

cst,

servus

cst

Cliristi [IbiiL,

22)? Quarto,

quomodo
[Ibid.

ille

qui prae-

lutem tuam cum alterius interitu quasrere. Habeto paulisper uxorem, nec praecurras morantem exC specta dum sequitur. Si egeris patienter, conjux mutabitur in sororem Qui cnim in Domino voca: :

cepit scrvis obediredominis

carnalibus, nunc di-

tus est servus, libertus

est

Domini

:

similiter qui

li-

23)? Ad extrcmum, quid pertineat ad sorvitulcm, vel circumcisionem, Unusquisquc in quo vocatus est fratcr, in co permancat apud Deum'/ Nam et contrarium est
cat
:

Nolite fieri servi

hominum

ber vocatus

est,

servus est

Christi.

Reddit causas
:

in

cur nolit uxores deseri. Idcirco ait Pra?cipio,ut Christum de gentilitate credentcs inita ante
:

fidcm matrimonia non rellnquant

quia qui
Dei
;

255

superiori sententire. Si eniin illud audivimus: Nolite ficri scrvi hominum, qua rationc possumus in ea permancro vocationc qua vocati sumus, cum multi crediderint habentcs carnalcs dominos, quibus

uxorcm habens

credidit,

non

tanto

servitio

detinetur, quanto

virgincs ct innuptae
iili

sed quo-

dammodo cst tur et dum
;

liberior, etsorvitutis

frena laxanli-

uxoris est

servus, ut ita dicam,

nunc

servirc prohibentur

?

Porro

ad circumcisio-

bertus estDomini. Porro qui uxorem non habens,
crcdidit, et liber a servitute conjugii vocatus est a

facit permanere in ea vocationc, in qua sumus, cum in alio loco idem Apostolus Ecce Paulus dico vobis, quoniam si clamitct

nem

quid

vocati

Doniino,
citas,

ille

vere servus cst

Christi.

Quanta
Christi
;

feli-

:

non uxoris servum
!

esse, sed

non

circumcidamini,
lat. v,

Clvislus

vobis nihil prodcrit

[Ga-

D

carni scrvire, sed spiritui
niino,

Qui cnini adhseret Dn-

2)? Restat igitur, ut circumcisio 254 et praeputium, scrvusetliber, superiori sensuicoaptentur, et de antcccdcntibus
aliquis

vocalut

est,

pendcant. Circumcisus^ non adducat pncputixim. Eo,
cs, ot

unus spirilus est (l Cor. vi, 17). Ac ne forquod supra dixerat, Servus vocalus es, non sit sibi curx sed et si potes liber fieri, magis utere, suggillasse conlinentiam vidcretur, et in lasitam
in eo,
:

inquit,

tomporc quo vocatus

crcdidisli in

mulatum nos

tradidisse conjugum, infert

senten-

Gr.rcus liabet, ncc mss. pluriuni numero, non frater habcnt hic atque iniVa cuni Orneco ilidom aO£)>(f.o(. Doniquc pro qu,'V sit conscqucnlia, lcgunt,

Voculam

crgo

ncc

Ilieronymiani,

tum

fratrcs

sit consc^iuens scnlcnlia. Sontit superaibluci privputiuni non possc, contra quam alibi plus fortassc quum salis diximus.

qua;
~

Vide ejus loci intcrpretes. ^ In Vcroncnsi et Cistercionsi omnium antiqiris« De circumcisiosimis mss. istha-c subduntur nis cognominationc forias libidinis docet, quiailla pars oorporis truncanda ost, cujus cxspcctatur in rebus erub&scendis poriculum. » Ipse infra Hieronymus, discantprius fcrias nupliarum.
:

237
tiara, quoe

ADVERSUS JOVINIANUM
omnem amputet
nolite
fieri

LIB.

I.

238

cavillationem

:

Pretio

A

cxigimur, sed docemur. Quia ubi consilium datur,
oderentis arbitrium cst
silas est servientis
*.
:

empti

hominum. Redempli sumus prctiosissimo sanguine Christi immolatus
extis,

servi

ubi praiceptum.

neccs-

:

Prccceptum, inquit, Domini

est

pro nobis agnus, et aspersi calidissimo

rore

hyssopi,

omnem

pituitam noxite

voluplalis exco-

ximus. Quibus in baptismate mortuus est, Pharao ', et universus cjus sulfocatus cst excrcilus, cur rursum .Kgyptum quairimus, et post manna, angelorum cibum, allia et copc ct peponcs, ct carncs Pharias suspiramus - ? 12. Quare Dcus virginilatem non pra-cepit. Feri^v

non habeo ; consilium autem do, tanquam misericordiam consccutus a Domino (/ Cor. vii, 2.^). Si non habes pra;ccptum Domini, quare audes dare consilium, de quo non habes jussioncm ? Respondebit inihi Apostolus Et vis ut ego jubcam, quod Do:

niiniis obtulit potius,

quam

prsccepit

?

IUe creator

ct figulus scions fragilitatem vasculi,

quod opera-

tus est, virginitatem in audientis poteslate dimisit,
et

Quare plus umat virrjines ChriMastus. Siiinifwanlia verborum comideranda. ritorum ct continentium disputatione prscmissa,
nupliarum
nuiv
?

ego doctor gcntium, qui omnibus omnia factus
(/

sum

Cor. ix, 22), ut

omnes lucrifacerem, onus

porpetuai castilatis statim in principio credentium

tandem ad virgincs venit, et ait De viryinibus nulem prieceptum Domini non liabeo ; consilium ««tem do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ul sim fidelis. Exislimo ergo lioc honum csse propter instantem necessitatem, quoniam bonum est
:

imponam

cervicibus infirmorum ? Discant prius nuptiarum, vaccnt ad tempus orationi, ut accepto gnstu pudicitiaj, id scmper haberc desideferias

rent,

quo

a<]

modicum
FliarisfEis,

tontatus

a

homini

sic esse

'

(/

Cor.\u, 25,

26).

Hic adversafortis«

Moysi uxores
hibuit.

liceret

dclectati sunt. Dominus utrum secundum legem dimitterc, omnino fieri pro:

rius tota exsultatione bacchatur; hoc velut

Quod
esl

discipuli considerantes, dixerunt ei

simo
se

ariete, virginitatis

murum
:

quatiens

:

Ecce,

Si talis
nubere.

causa liominis
ille

cum
:

uxore, non expedit
ISon

iuquit, Apostolus profitetur de virginibus

Domini

Qnibus

respondit
est.

omnes capiunt
sunt eunuchi, sunt eunuchi,

non habere prseceptum
ct

ct

qui

cum

auctoritate

verbum, sed quibus datum

Sunt enim eunuchi,
et
;

de maritis
prfficipitur,

uxoribus jusserat,non audet imperare
priecepit. Et recte.;Quod
;

qui de utero mairis ita nati sunl,
qui ab hominibus eunuchizati sunt qui se caslruverunt proptcr

quod Dominus non
est fieri

enim

el

;

quod imperatur, nccesse imperatur quod neressc est ficri, nisi fiat, poenam'

257

regnum ccelorum.

habet. Frustra
ponitur, cui

enim jubetur, quod in arbitrio ejus jussum est. » 256 -Si virginitatem

Qui poicst capere, capial {Malth. xix, 10 seqq.). In propatulo est cur Apostolus dixerit, De virginibus autem prxceptum Domini non /trtieo; profecto
:

(jui projmiserat Dominus Non omnes capiunt Dominusimpcrasset,videbaturnuptiascondemnarc, et hominum auferre seminarium, unde et ipsa C vcrbiim, scd quihus datum est. Et, Qui potest capere, capat. Proponit iyojvoes-cTi; pra^mium, invivirginitas nascilur. Si praecidisset radicem, quotat ad cursum, tenet in manu virginitatis bravium modo fruges qucereret ? Nisi ante fundamenta jeostendit purissimumfontem, et clamitat Quisilit, cisset, qua ratione a^dificium cxstrueret, et opervcniat, et hibat. Qui potest capere, capiat [Joan. turum cunct'i desuper culmen imponeret ? Multo
:

«

terrarum ^ pene inferna penetrantur, ut inveniatur aurum. Cumque de granis minutissirais prius conflatione fornacis, deinde callida artificis manu fuerit monile compactum, non ilie beatus vocatur, qui de
labore fossorum subverluntur montes
;

vii, 37).

Non

dicit, velitis nolitis,
;

bibendum vobia
qui
po-

cst,

atque currendum

sed qui voluerit,

tuerit currere, atque potare, ille vincet, ille satiabitur.

Et ideo plus amat virgines Christus,
gratiae est

(juia

sponte tribuunt, quod sibi non fuerat imperatum.

luto cxcrevit

aurum, sed qui auri
si

utitur pulchri-

Majorisque

ofTerre

quod non debeas,
cansa hominis

tudine. Noli igitur admirari,

inter titiliationes

quam

roddcre quod cxigaris. Apostoli uxoris onera
:

carnis, et incentiva vitiorum,angelorum vitam
'

non

oontemplati

Si talis est, inquiunt,

.jus
*

Haud dubium quin pcccatum, aut Dffimon, cuPharao typum gcrit. Solemnis ha;c apud veteHucusquc obtinuit carnes
j)

Et carncs varias suspiramus.

res allegoria."^
varias,

tametsi Fa-

mss, plerisque inveniri ipse Marlianff-us fateatur. itaequidem duo nostri prffistantissimi, a quorum fide non cst recedendum.Tantum aspirare malui Pharias, sicquc cxplico appeliatas ex loco ubi carnes Hebraeus populus concupivit id cst In solitudine Pharan, ubi fastidicns Cddestem panem,
rias in
:
:

Ita legit codex ms. Sangermanensis, ct alter Carnutensis. Corbciensis auteni prima manu, Et carnes Farias suspiramus sed Farias mulavit reccntior manus in varias, addens in margine, id est Faraonicas. Unus Ilegius, ct alter Colbcrtinus, legunt ambo, Et carnes Pha-

rnoniticas.

/Eyyptiorum carnes dcsiderans.... accepil coturnices, ct nsque ad nauseam et vomitum devornt, etc, quemadmodum ab ipso Ilieronym. explicatum est in Epistola de mansionibus, mans. xiii.Vidc Num. XVI, versu 13 et seq. Ca^tcrum scio Pharias vulgo pro jdiaraonicas accipi juxla illud Prudcntii in Apotheosi
HtBC regia Pharii

nostri S. Petri Carcarncs ferinas. Dcnique codex Sancti Ebrulphi, Et carnes varias, lioc est Pharaoniticas. llanccodicum mss. dissonantiam hoc loco docere voluiraus Icctorem curiosnm, ut ex tanta varietate conjiciat quanta sit in aliis sentcntiis minoris momenti sylva variarum Icctionum, quarum tamen

Unus monasterii

nutensis,

et

non meininimus. MAnriAN. ^ ILtc pcricopa, quoniam honum csl Iwniiiii sic cs-<e, in noslris codicilius non invcnitur. Suirrcimus vocein lcrraruin ex consensu mss.
'

et veteri cditione.

reguum

leraie resolvit.

»

Duo

pracstantiores msa. necessitas

est servitutis.

:

239

S.

EUSEBII HIERONYMI

240
ad extremum
solutus.

cumuxore, non expedit nuberc. Quorum Dominus sentcntiam probans Rccte quidem sentitis, ait, quod non cxpcdiat homini ad coclorum rcgna tendcnti, acciperc uxorem; sed difficilis res est, et non omncs capiunt verbnm istud, verum quibus datum cst. Alios eunuchos natura facit, alios vis
:

A

circumcisus, tertio liber,
18. Virrjines incestce si

nupserint post consecratio-

nem. Tempiis vitx omne hreve est. Prxceptor Hieronymi Gregorius Nazianienus. Wirginitas quae sit
hostia Christi.

Quid

inlersit

nilatem.

inicr nuplias et virgi-

hominum. Mihi
non

illi

eunuchi placcnt,quos castravit

nos patitur

Curramus per reliqua, neque enim magnitudo voluminis diutius in sinSi

neccssitas, scd voluntas.Libcntcr illos in

mcos

gulis immorari.

sinus recipio, qui se castraverunt propter regna
CQ^Iorum, et ob mei cultum noluerunt essc quod
nati sunt.

peccasti. Aliud cst

Et

si

autem aeceperis uxorem, non non peccare, aliud benefacere. nupserit virgo, non peecavit (Al. peccahit).

Simulquc tractanda scntcntia:

Q?n' sf,

inquit, castfavcrunt propter regna coclorum. Si castrati

se

merccdeni habent regni coclorum, ergo qui non castraverunt, locum non possunt accipere
Qui
polest,

Non illa virgo, qu?e se semel Dei cultui dedicavit harum enim si qua nupserit, habebit daranationem quia primam fidem irritam fecit. Si autem hoc de
viduis dictum objecerit, quanto magis

castratorum.

inquit,

caperc,

capiat.

fidei est, grandisque virtutis,Dci templum purissimum, totum se holocaustum ofTerre Domino; et juxta eumdem Apostolum, esse san-

Grandis
esse

corpore et spiritu. Hi sunt eunuchi, qui se lignum aridum ob stcrilitatem putantcs,audiunt pcr Isaiam {cap. lvi), quod pro filiis ct filiabus

ctum

et

de virginibus proevalebit, cum etiam his uon liceat quibus aliquando licuit Virgines enim, quae post consecrationem nupserunt, non tam adulteraesunt,quam incestce. Acnevidereturineo quod dixerat Etsi nupserit virgo non peccavit,9B9 rursum ccelibesad nu!

:

ptias provocare, statim se refrenat
et

(.1/.

refrenavit),

aliud inferendo,infirmavitj,quod concesserat,di:

locum in coclis habeant paratum. llorum typus est Abdemelech [mss. Abdamelech] eunuchus in Jeremia {cap. xxviii) et spado ille rcgina) Candacis in
;

cens

Iribulalionemtamen carnis habebunt hujustnodi

Quisuntisti qui tribulationcm carnishabebunl?Qui-

bus supra indulserat: Si acceperis uxorem,non peccasti
;

Actis apostolorum [cap.
viri

viii),

qui ob robur fidei
et

et

sinupserlt virgo,non peccavit [Al.pcccabit]:

nomcn

obtinuit.

Ad hos

Clemcns

'

258
scr:

successor apostoli Petri,

cujus Paulus apostolus

meminit,

scribit Epistoias,

omnemque pene

monem suum

de virginitatis

puritate contexit

et

deinceps multi Apostolici, et Martyros et illustres tam sanctitate quam cloquentia viri, quos ex propriis scriptis nosse perfacile
est.

Nos putabamus nuptias saltem earnis habere loetitiam. Si autem nubentibus etiam in carne tribulatio est, in qua sola videbantur habere delicias, quid eritreliquum propter quod nubant,cum
ignari rerum,
et in spiritu, et in

tribulationcm tamen carnis tiabebunt hujusmcdi.

anima,

ct in ipsa Sic,

carne tribuait,

Existimo

enim,

^

latio sit ? E(jo

autem vobis pareo.

obtendo

inquit, hoc

rpus
{I

bonum

^

esse propter

instantem
necessi-

carnis tribulationem, quasi non majora sint pro-

necessitatcm

Cor. vii, 2G). Quoe

est

illa

tas quffi, spreto vinculo conjugali, virginilatis appetit libcrtatem ? Va:

prxgnantibus
;

et

nutricnlibus
14
;

inillo die [Matlh. XXI, 23).

xxiv, io

Marc.

xni,

Liic.

non hic lupanaria condemnantur, de quorum damnatione nulla dubitatio

Non

hic scorta,

est

:

scd uteri tumesccntes,
sic csse (/ Cor.

ct

inlantum vagitus,
26).

et fructus
est

atquc opera nuptiarum. Q»on2rtm bonum
vii,

homini

Si

bonum
sic

cst

homini
esse
:

sic esse,

maDim

cst ego
noli

homini

non

Alligalus est uxori,

quaerere solulionem.

Solutus cs
27).

uxorem (Ibid. Habet unusquisque nostrum terminos suos:
ab uxore, nolli quxrere

redde

iriihi

meum,

et

tuum

tene. Si

alligatus

cs

D

non debeatis. Igitur hoe dico, fratres : lempus breve est. Reliquum est, ut qui habent^ uxores, sic sint tanquam non habentes. Nequaquam jam de virginibus disputo, quos nulla ambiguitas est esse felices. Ad maritos venio. Tempus breve est,Dominuspropeest.Etiamsi nongentisviveremus annis, ut antiqui homines, tamen breve putandum esset, quod habcrct aliquando iinem, ct esse cessaret. Nunc vero cum brevis sit non tam la^titia, quam tribulatio nuptiarum,quid accipimus uxores, quas cogemur cito amittere? £i qui fienf, inquit, ef gandcnt, et emunt, et utuntur hoc mundo, sic siiit quasi non fleant, gaudeant, emant, utanliir lior mundo: pr.Ttertt enim figura hujus inundi (/ Cor.
pter quae
VII,

des rcpudium. Si solutus sum ab uxore, non quaeram uxorem. Ut ego non solvo conjugia, si semcl ligata sunt ila tu non liges
uxori, ne
illi
;

30 seqq.).Si
;

mundus

transit,quo universa clau-

duntur imo figura et conversatio hujus mundi, quasi nubes preeterit, inter cajtcra mundi opera,
ct nupti;e prasteribunt.

quod solutum cst. Simulquesigniticantia consideranda verborum est. Qui uxorem habet, ut debitor
dicitur, ct esse in prajputio,
et

surrcctionem

conjugia.

Ncquc enim erunt post Si autem mors finis

reest

servus uxoris, et

quod malorum servorum
sine uxorc cst,

est, alliyatus.

Qui autem

primum

nullius debitor est, dcinde

nupliarum.cur necessitatem non in voluntatem vertimus ? Et quod invitis cxtorquendum est, cur non spc proemiorum offcrinuis Deo ? Qvi sinc uxore est
dare, tum nostri codiccs docucrunl, tum Groccus l.atiuupquc textus. Aliu qu;rdam minoris momenti

1 Pro virginitatc locutum fuissc S. Clcmcntcm pcr cpistolas suas tcslatur ctiam S. Epiphanius 11.1?-

rcs. '30, c. XV, ot locus quidcm cjusmodi occurrit in priori sua ad Corinthios. - Impressi lioc opus bonum, olc., scd opus rcdun-

supra atquo infra cmcndumus. ^ Veronensis, ut et qui habent. Grscc, Tva xai

o\.

Ui
sollicitus est
qxiae.

ADVERSUS JOVINIANUM
Domini
u.rori,

LIB.

I.'

242
est,

sunt,

quomodo
«••;/

placeat Deo.

A

quarum corpus integrum
Sed
illa

anlma corrupta.
cst
•'

Qui aulem cum u.rore

est,sollicilus
et

qUcV stmf muutli
csl.

virginitas hostia Christi
cogitatio, nec

;

cujus ncc maculavit.

quomodo vlaceaL

divisus

curarum virginis, maritique 260 Domino, maritus uxori placere desiderat,
uxori placeat, sollicitus est dc his
di, quoe
qu.-e

Intueamur distantias. Virgo
et

mentem
E

carncm
cst,

libido

contrario, quiC nupla

cogitat qua3

mundi

ut

sunt quomodo

261

placeat viro.

Sicut

qui uxo-

sunt
:

munEtdipartes
loci

rem

habet, sollicitus estquaisunt

mundi,quomodo
cogitat,

cum mundo
multas

utique transitura sunt
sollicitudinum
est
et

visus est, in

scilicet

placeat uxori, sic nupta res muiuli modo placcat viro. Nos autcm non

quo-

sumus dc hoc
:

miseriarumque distractus. Non
nufJtiarum angusLias describcrc,

hujus

quasi in com-

munibus

locis

rhetorico

exsultare

sermone. Ple-

in maligno positus est, cujus figura de quo dicitur ad apostolos Si essetis de hoc mundo, amaret [A\. amasset] utique mundus
pra;terit,

mundo. qui

nius super hac re contra Ilelvidium, et in co libro

ad Eustochium scripsi, arbitror absolutum. Certe et TerluUianus, cum adhucesset adolescens, lusit in hac materia '. Et pra;ceptor meus Gregorius Nazianzenus virginitatem et nuptias disserens,

quem

quod suum erral {Joan. xv, 19). Ac ne forsitan putarctur onus gravissimum castitatis nolcntibus imponere, statim jungit causas suadendi, et ait
:

Uoc aulem ad utHitatem

vestram dico
'"

queum vobis

injiciam sed ut ad id

non ut quod honestum
:

laest.

Grajcis versibus

explicavit.

Nunc

illud

breviter

hunc locum ita legi Quod quanquam habeat suum sensum, et a me quoque pro qualitute loci sic edissertum sit, tamen non est apostolicas veriadmoneo,
in Latinis codicibus
et

Divisa est virgo

mutier

-.

Domino, ubsque ulla distractionc. Proprietatem Gr^cam Latinus scrmo non explicat quibus enim verbis quis possit edicere,np6;
:

et intentc facit servirc

t6

zj-jyj^ixrr/

5

yy^i

£.jTCp67£opov

tw

K'jp(o>

i-rzp'.-

araj-rwc;?

Unde

et in Latinis

codicibus, ob trans-

tatis.

Siquidem Apostolus
:

ita

scripsit, ut

supra

transtulimus

Sollicitus est

quce sunt

mundi, quo-

modo placeat u^on,
et ait
:

et divisus est; et

hac senlentia

deflnita, transgreditur

ad virgines
et

et continentes,

Mulier
sit

innupia,

virgo cogitat

qux sunt
et

Domini ut
innupta
innupta

sanctu corpore et spiritu.
est.

Non omnis
dictionis

hoc penitus non invenitur. quod vcrtimus.Non imponit nobis Apostolus laqueum, nec cogit esse quod nolumus sed suadet quod hoaestum est ct decorum, et intentfc iacit servire Damino el scmpcr csse soUicitum, et exspectarc paratam Domini volunlatem,

lationis difficultatem,

Utamur

igitur eo

;

'^

innupta, et virgo
est.

Qua) autem virgo, utiquc

Quanquam ob elegantiam
altero
;

potuerit id
ct

ipsum

verbo repetere,

muiicr quid

quid imperavcril, quasi slrenuus et armatus miles statim impleat quod praeceptum est, et hoc faciat sinc uUa distentionc \At. distentationej
ut
:

eum

virgo

\e\ ceric

definere voluisse
;

qua2 data cst

secundum

Ecclesiasten

{cap. ui)

ho-

ne raeretrices pute- C minibus hujus mundi, ut distendantur in ea \ Si quis autem considerat virgincm suam, id est, carnuUi certo matrimonio copulatas. nem lascivire, et ebullirc in libidem nec refreQuid ergo cogitat innupta et virgo ? Qux Domini nare se potest duplcxque ci incumbit necessitas, sunt, ut sit sancta et corpore et spiritu. Ut nihil aut accipiendae conjugis, aut ruendi » quod vult aliud esset, ut nulla merccs virginem amplior faciat, non peccat, si nubat. Faciat, inquit, quod sequeretur, sufficeret ei hasc sola praelatio, cogivult, non quod debet. Non peccat.si ducituxorem tare qu3e Domini suat. Statimque docet quae sit non tamen bene facit, si duxerit Nam qui statuit ipsa cogitatio, ut sit sancta corpore et spirilu. in corde suo (innus, nonhabens necessitalem, potestaNonnuUaj quippe sunt virgines carne, non spirilu,
esset innupta, id est, virgo

mus

innuptas,

**,

:

;

;

:

Indicat fortasse poema aliquod de Virginitate a Tertulliano in adolescentia neque enim lusissc dici potcst in co qui Exhortatio ad castitalcm inscribitur, et sub vit;e finem compositus est, et pra;terca de molestiis nuptiarum ex proposito agebat teste, ipso Hieronymo. Mox additum Nazianx,enus in nullis mss. invenimus. ^ Mos. ut in textu habetur, mxdier et virgo. Eum sensum edisseruit lib. contra Ilclvidium, et in epist22. ad Eustochium, (juam vide num. 21, not. c. ^ Rursum Veronensis et Cistcrciensis mss. addunt « Arduum et humanitatem transgrediens proeceptum cum jussio fit eviscerat, imperant enim majora viribus et de coepti necessitate solvit obnoxium. » quaj et vitiosa trajectione peccant, et pcrc grinam operam sobolent. * Veronensis sed ad id absque M/,quod nec Graecus textus habet. Olim addebatur in fine, vos adhorter.

Ecriptum

;

non expressam ob translationis diffieultatem, tantam retineat juxta fidem omnium excmplarium manuscriptorum. Quoquc pcjus est, non moncnt
ejus,

IJ

Icctorcm, quae addiderint de' suo, ct obtruderint multa jn contextum Hieronymianurn, nulla justa necessitate cogente. Notabile porro existimavi,quod lcgimus in codice ms. Sangennanensi, in quopost voccm edicerc, posuit Amanuensis GRE. Unde,elc., ut ostenderct, nec legerct. Cajteri omnes codices
retinent omnia verba Gra;ca, quoe nos edidimus. Martian'. Mss. Vcronen. ct Cistercieu. pro £j-p6c7£.opov aperte Icgunt EVilAPKAPON, non diverso 'quidem sensu, sed lectione haud sperncnda. Antca erat/)am/?//», renucntibus mss. ^ Iterum ct pari consensu duo codiccs Vcroncnsis etCistercicnsis addunt « EbuIIircdicitur virgo N.Il. F. (sic forte natura) 'u\ est dcverccundo in dcsiderium carnalis appctcntia; fcrvore mcnbrorum, animcC vigor exstinguitur. »


•'

:

:

:

^

ripo;

To

£j7yT,;j.ov.

Corruptissime

Erasm.

et

Marian. more sub hunc locum ediderunt. Primum supplent in Latinis, vo.s adhortcr, qua^ non legunlur m ms3. codicibus deinde Gracum vcrsiculum
;

totum

recitant,

eum Hieronymus ultimam partem

Casanatensis carncm lascivicntrin cbtdlire, etc. Obtincbat antca incongruo sensu, aut spernendx pro aiU rucndi quod restituimus ex nostrorum
"
'•'

243
tem nutem habens sux
cordc suo servarc
ooluntalis, et

S.

EUSEBII HIERONYMI
'

244
singulis relaxans, ut

hoc ]udicat

mA

dentia^ librat consilium, ita

virgincm suam, bene facit. Igilur et qui matrimonio jungil virginem suamj/ene facit ; et qui nonjungit, melius facit (/ Cor. vii, 37,38). Signanpeccat

unusquisquc
nia
illa

fcrre potest.

Juxta hunc sensum
.•

om-

sunt

accipienda

Nam qux
est legi
:

sufj

viro est

mulier, vivente viro, atligata
tuus fuerit vir, solula est a

siautem moralio

supra dixerat, Qui ducit uxorem, non Qui servat virginem suam, bene facit. Aliud est auteni 262 non pcccarc, aliud cst bcnc facere. Declina, inquit, a malo, et fac bonum {l*sal.
tcr ct proprie
:

lege viri. Igilur, vivente

hic,

viro, vocabitur adullera, si fuerit

cum

viro.

Si

autem mortuus fuerit vir ejus, solula est o lege, ut non sit aduttera, si fuerit cum alio viro [I\om. vii,
2,
?>).

XXXVI, 27). Illud deciinamus, hoc sequioiur. In altero perlectio est.

Et illud ad

Timotheum

:

Volo

ergo juniores

Verum ne

in

eo quod

dixit,

cl

viduas niibere, flios procreare,

matresfamilias esse,

matrimonio jungit virginem suam, bcne facit, existimet aliquis observationcm nostram non stare
qui

nullam occasionem dare adversario maledicti yrulia.

;

Jam enim quxdani conversx
(/

sunt retro post

Satanam

protinus hoc ipsum
melius
Nisi

bonum

extenuat,
:

ei

obumbrat
fuissetj
•n

Tim.

V, 14, 15), et

reliqua his similia.
-

Quomodo

comparatione melioris,
facit.

ct dicit

El qui non jungit
f/1/.

enim virginibus ob
appetiLur,
ita

fornicationis

illaturus

essct

cedit nuptias, et excusabile facit,

periculum conquod per se non
vitan-

mclius

nunquam prcTcmississet, bene facit. Ubi autem bonum et melius est, ibi boni et mefacit,

ob

eamdem

fornicationem

lioris

non unum est prasmium et ubi non unum prasmium, ibi utique dona diversa. Tantum estigi;

dam, concedit viduis sccunda matrimonia. Melius est enim licet alterum et tertium, unum virum

tur inter nuptias et virginitatem,

quantum

intcr

non peccare,

et

bene facere

;

imo, ut levius dicam,

quantum

inter

bonum

et melius.

14. Vidux,

quce pascuntur eleemosijnis Ecclesiae. Finita disputatione conjugiorum et virginitatis,

quam plurimos id est, tolerabilius est uni homini prostitutam.esse, quam mullis. Siquidem et illa in Evangclio Joannis Samaritana ^ sextum se maritum habore dicens, arguitur a Domino, quod non sitvir ejus {.Joan. iv, 17). Ubi enim numerus maritorum esl, ibi vir, qui proprie unus est, esse
nosse,
:

inter

utrumque cauto moderaminc pra3ceptorum,ut
:

desiit.

Una

costa a principio in

unam uxorem
{Gen.

verii,

neque quatuor, alioquin jam non duo, si plures *. Primus Lamech sanguinarius et tus muttum {Eccle. vii, 17), rursum monogamiam homicida, unam carnem in duas divisit uxores digamiae comparat, et quomodo nuptias subdiderat fratricidium et digamiam, eadem cataclysmi poena virgini, ila digamiam primis nuptiis subjicit, et De allero septies, de altero septuadelevit. Mulier alligata est, quanto tcmpore vir ejus ait vindicalum est. Quanlum distant ejus, liberata est : cui C gies septies vivit ; quod si dormierit vir in numero, tantuni et in crimine. Quam sanvutt nubat, tantum in Domino Beatior autem crit, cta sit digamia ^, hinc ostenditur, quod digasi sic permanserit, secundum consilium meum. Puto musin cierura cligi non potest, et ideo Aposlolus vii, anteni quod el ego spirilum Dci habeam (Cor. Vidua, inquit, eligatur non minus ad Timotheum .SUj 40). Concedit secundas nuptias, sed volentisexaginta annorum, quce fucrit unius viri uxor (/ ne tibus, scd his, quee so continere non possunt Tim. v, 9). Hic omne prajceptum de his est viduis, luxuriatffi in Christo, nubere velint, habentes damEt idcirco quffl Ecclcsifc pascuntur clccraosynis. irritam feccrint, et nationem, quod primam fidem illaj tantum acciaptas 264 praiscribitur, ut hoc concedit, quia mulUe eruntretro postSatanam piant pauperum cibos, quse jam laborarc non (/ Tim. v, 19). Cajterum heatiorcs, inquit erunt sisic quaj duos possunt. Sinuilquc considera, quod permanscrint (/ Cor vii, 40), continuoque subjungit habuit viros, etiamsi anus sit, et dccrepita, et Apostolicam aucloritatcm, secundum meum consiegcns, Ecclesiaj sLipes non meretur acciperc. Si lium (Ibid-). Porro ne aurtorilas Apostoli, quasi hoHuLcm panis illi toliitur eleeraosyna;, quanto maminis, levior videretur, addidit Puto autcm quod
24(
:

ncc ad sinistram, nec ad dexlerara diverteret, ^d Ne sis jusvia rcgia graderelur, et iilud implerot

sa est. Et erunt, inquit, duo in carne una

non

trcs,

;

:

:

;

:

ct

cgo Sjnritum D^i iiabcam
ibi

[Ibid.).

Ubi

ad

conLi£)

gis illc panis (|ui de cado descendit,

quem

qui in-

non horninis, scd Spiritus, Dci consiliurn cst;ubi autem nubendi concedit veniam, 263 Spiritum Dci non nominat, sed prunonLi.un provocat,
qui insuperpro si /(«/'ii^lcguiit nubcre quidem de mulicro proprie dicitur, non dc viro. lidcm inss. « pntcsLaLcm autera habet, ct lioc judicavit; » juxLa Gr;ccuin z/t'-, et y.i/.ct/.3v. ^ In mss., (juomodo euim virginibus fornicaiionis pcricu/um coucedit nupiias... ita cadcm fornicalio concidil viduis sccunda matrimon-a. Superior post vocuia in iisdoni non hahoLur. Nomon .loaunis in nosLris mss. cl vclcri ediinss. fide
; :

dignc comederit, reus
guinis Christi
15.
I

eril, violati

corporis et san-

Multa

compulsus

csl

vetle

Paulus.

Quan-

omnium
dusicat,

u.rorcm

eL

plurcs pro sed idurcs. Sequcns locus ex Tertulliano de monogamia cxpressus ubi, « Primum, inquit
scoliis

homicidiunv

in fratricidio

dcdicatum,

lam

'

scelus non fuit.quain dua) nup.issa institutio Dei per Lainech, constitit poslea usque in llnem gentis illius. diiuviura iniquitaLes provocaveruitt, somel Asi;ii

dignum secundo loco pLi;o. Scniel tum vim

''

tione (juoquc desideratur.
*

dcfiMisioqualesfueruntnontamcnseptuagies^epties, quod duo matrimonia merucrunl. » Matim cura vclcri editionc legi Monogamia pro Digamia scd mss. non suQYagantur,
'

;

Legimus cxemendatissimo Veroncnsi

libro si

243

ADVERSUS JOVINIANUM
hacc

LIB.

I."

246

quam

tcstimonia qure supra posui, in quibus
si

A

viduis conceditur ut,

velint,

denuo nubant,quiNec enim con-

dam

interpretantur super his vidui3,quas, amissis
fides Christi.

maritis, sic inveneril

sequens esset ut'

ul sic sint quasi non hanc causam non esse uxorum quia post baptisma Christi, numerum delinitum etiam si terlia et quarta uxor fucril, quasi prima reputetur.Alioqui si post baptisma, primo morluo, accipitur secundus, quare non secundo ct tertio,

mortuo, jubeat quoque uxores pra?ceperit,
habenles,
et

Apostolus post baptisma, viro alleri nubore, cum habentibus

ob

prfciatam.AcdeAdamquidemeLEvailluddicendum, quod ante olTensani in paradiso vii-f^incs fucrinl post peccatum autem, ct extra paradisum protinus nuptic-c. Deinde, quod hoc ipsum interpretetur Apostolus Propter hoc relincjuet liomo patrem et malrem stiam ^, el adh<rrel)it uxori sun', et erunt duo inearne una [Ephes. v, 31 Gcn. w, 24), statimquc subjungit Sacramentnm hoc magniim est. Ego au: : ; :

:

tcm dico in

CI:risto et in Ecclesia

{Ibid.,

32),

Chri-

lus in carne virgo, in spiritu

monogamus. Unam
:

enim habet Ecclesiam, de qua idem Apostolus
Fzn, inquit, diligite uxores vestras, sicut
Eeclesiam (Ephes. v, 25; Coloss.
sanctc,
si
iii,

et

Christus

et quarto, et

quinto mortuo-, accipiatur sextus, et

^9). Si

Christus

absque ulla macula Ecclesiam diligit viri quoque in castitato uxores suas diliquadam, veljudicio Deisuccidentis nuptias repetitas, adolescentula plures accipiat viros, et anus n gant, et sciat unusquisquc vas suum possidere in sanctificatione et honore, non in passione desiderii, primo marito in extrema aetate viduetur. Primus Adam monogamus secundus agamus. Qui diga- sicutet gentesquaenosciuntOeum Neque enimvocavit nos Deus in immunditiam, sed in sanctificationcm miam probant, exhibeanl terlium Adam digamum, IV, 7) (l Thess. c.tuentes nos vctercm hominem quem sequantur. Verum fac ut concesserit Paulus cum operibus suis, et induentes novum, qui renovatur secunda matrimonia cadem legeet tertia conce266 in cognitionem secundum imaginem Creatoris quarta, et quotiescunque vir moritur. dit, et sui: ubi non est masculus et femina ^, Groecus el Multa compellitur Apostolus velle, quae non vult. Judxus, circumcisio et pnvputium, barbarus el Circumcidit Timotheum, rasitipsc calvitium, nuScytha, servus et liber, sed omnia in omnibus Christus dipedalia exercuit, comam nutrivit, et totonditin (Cotoss. III, 9, -10, [{). Imago Creatoris non habet Cenchris. Et certe castigaverat Galatas, Petrumque reprehenderat, quod se propter observationes Jucopulam nuptiarum. Ubi diversitas sexus aufertur, daicas a gentibus separaret. Quomodo igitur in et veteri homine exuimur, ct induimur novo, ibi in Christum renascimur virginem, qui et natus ex caeteris Ecclesiaj disciplinis Judsis Jud«us,elhnicis virgiiie, et renatus per virginem est. Quod autem ethaicus, et omnibus omnia factus est, ut omnes
reliqui?
Polest

enim

accidere,

ut

infelicitate

caste, si

:

:

:

.•

;

lucrifaceret

:

sic

et

digamiam

235

concessit inprajfinivit,

ait

:

Crescite
i,

et

multiplicamini, ct rcplete terram

conlinentibus, nec nuptiarum
ut

numerum

C

(Gen.

28.),

necesse fuit prius plantare

silvam
excidi.

et
Si-

dum

vident sibi mulieresitapostmortem mariti
tertius

cresccre, ut esset

quod postea posset
vis

secundum concedi, ut
tur,

quartusque concedi-

mulque consideranda
et

verbi,

?'eplcte

terram.

erubescant alterum
nihil

accipere, ne trigamis et

Nuptiaj terram repient, virginitas paradisum.

quadrigamis
tur,

comparentur. Ubi enim unus excedirefert secundus, an tertius sit, quia

desinit esse

monogamus. Omnia
Cor. \i, 12;
x,

licent, sed

non ompotest,

nia

e.tpediunt(!

23).
si

Non damno
dici

digamos,

imo nec trigamos,
:

et,

octogamos

plus aliquidinferam, etiam scortafo-

rem

recipio pccnitentem. Quidquid aequalitcr licet,

aequali lance
16. Castitas

pensandum

est.

Sed hoc intuendum duntaxat juxta Hebraicam veritatem ", quod cum Scriptura in primo, et tertio et quarto, et quinto, ct sc.xto die oxpletis operibus singulorum dixerit Et vidit Deus quia bonum est (Gen. I, 10, II, 12, 'IS, 21, 25), in secundo die hoc omninosubtra.xit; nobis intelligontiam derelinquens non esse bonum dupliccm numeruin, quia ab unione dividat ", et prseflguret focdera nuptiarum.
:

semper prwlata nuptiis. yonest.bonus duplex numerus. Sed quoniam ad vetus nos

Noe omnia animalia, quoecumque immundasunt (Gen. vu ctviu). trahit Testamentum, ct incipicns ab Adam, ad Imparnumorus cst mundus. Quanquam in duplici Zachariam et Elisabeth pervenit ac deindc oppo- n numcro ostendatur et aliud sacramcntum, quod ne nit Petrum et caiteros apostolos, nos ^ quoque dcin bestiis quidem et in immundis avibus digamia bemus per eadem currere vestigia quoestionum, comprobata sit. Binaenim igrediuntur ^ immunda et docerecastitatem semper operi nuptiarum fuisse et septcna qua? muncla sunt, ut habcrct Noe, post

Unde

in arca

bina ingrediuntur,

:

;

Nostra exeniplaria, Nec consequens esse ut,.eAc. mortuis; et mox puri consensu, plures abiiciat viros pro accipiat ; et paulo post, sccundus Aaam virgo pro secundus agamus.
'

Pauli

ad

Colossenses

iii,

10, cujus hic locus est

^

Ms.s.

^

Casanatensis,

Et

cceteros

apostolos

habuisse

uxores, nos, etc.
*

Voculam

suam nec nostra exemplaria

nec

Grajca cpistola ad Ephcsios habent.
" Tanlum fion expunximus vcrba mrt,sn</u.s ct femina, qu» in editis hic intcrseruntur contra mss. omnium, quos^^consuluimus, fidem, imo et textus

infraenim ncscio quid dc sexuum diversitatc cxponit IIioronyiuus,qu.i! illi sulcunque suirragdntur. Turn legimus, sed omnia, et in omnibus cum iisdem mss. et Gra^co tcxtu. Uodie non ni.si apud L.\X et Arabicam vcrsionem additur sccunda die, vidit Deus. ' Scilicct ab utiitate. Vide in cpistolam 2.', ad
•^

pag. 101, n. nobis col. \0(\, not.). mox in bina enim et bina inyrcdiunlur Casanatensi Noe nomea desideratur. Casterum sic

Euslochiuni,
•*

i\Iss.,

:

3¥1
diluvium,
17. Si

S.

EUSEBII HIERONYMl
Dco

quod de impari numcro
',

sLatiin

A

posset ofrerrc.

nec dabamus repudium, nec praeputiH nobis eripicbanturin signum.IIoc cursu usque ad diluvium

autem transfcrlur Enoch
idcirco
;

ct

servatur in

pervenimus.
legis,

Post

diluvio Noe, non rcor

translalum Enoch,
*

quam

implere

diluvium autem cum datione nullus potuit, carnes ingestaj
et

quod uxorem habucrit
verit

scd quod primus invoca-

sunt ad vescendum,
et cultellus

Ueum

el crcdidcrit in

Creatorcm
xi, 5).

[AL Salva-

circumcisionis appositus

repudia concessa duriticB % quasi Dei
;

torem],

dcquo Paulus apostolus

in Epistola

braeos plcnissime docet [Hchr.

ad HcPorro Noo,

manus

plus in

nobis creaverit,
a,

quam
in finc

necesse

est.

Postquam autem Christus venit

tcmporum*,

qui quasi sccunda radix humanogcncri scrvabalur,

268
tilur,

et

(-')

revolvitad
:

et

extremitatem retraxit

cum 2(i7 uxorc ct (iliis dobuit rcservari. Quanquam in hoc mysterium Scripturarum sit.
utiquc

ad principium
dicente

:iec

repudium nobis dare pcrmit-

nec circumcidimur, nec comedimus carnes,
Aposlolo
:

Arca illa, juxta apostolum Petrum (/ Petr. iii, 20). lypus Ecclesia} fuit, in quu octo animaj salva) factaj
sunt.

carnes non comedere {liom. xiv,

Quando ingrcditur
filii

in

cam Noe, tam
; ;

ipsc,

vinum non bihere, et 2-1). Et vinum enim cum carnibus post diluvium dedicatum cst.
est

Bonum

quam

cjus, ab

vero egreditur in
in arca, id est, in

quando 19. terram, Jungunturparia et quod ^ ham,
uxoribus scparantur
fuerat

Isaac Christ

fvjura.

— Quid loquar

de Abrafidei in

ut ipse asserit,

trigamo, qui signum
et

Ecclesia

separatum,
si

in

circumcisione suscepit?Si imitamur uxorum

illius

mundi conversatione

sociatur.
et

Simulque

arca

numerum, imitemur
enim
est.

circumcisionem.

Neque

plures habuit mansioncs

nidulos, et bicamcrata,

et tricamcrata, ct divcrsas bcsLias,, ct

pro qualitaLc

animalium habitationcs quoque minores, ajstimo quod divorsitas

vel
illa

majores vel

in parLe sectandus, et in parte repudiandus Porro Isaac unius HebecCcE vir, Christi praefigurat Ecclesiam, et digamiae suggillat lasciviam ".

mansionum

Siautem duasbigasuxorum etconcubinarum habuit
Jacob, et non vult adversarius acquiescere,lippientom Liam deformem atque fetuosam synagogae

preefiguraverit Ecclesias varietatem.
18. Comedendarum carmum licentia. Quod autem nobis objicit, in sccuuda Dei bp.ncdictione comcdendaium carnium licentiam datara, qua; in prima concessa non fuerat, sciat quomodo rcpudium juxla eloquium Salvatoris ab initio non da-

typum

prictulisse:

Rachel vero

pulchram

et diu

sterilem, Ecclesiaj

signiflcasse mysterium,sciat, so

batur; sed

propter duritiam

cordis
:

nostri,

per

Moysen humano gencri concessum est sic et esum carnium usque ad diluvium ignotum fuisse. Post diluvium vero, quasi incrcmf> murmuranti populo C tamia3 possessor invcnerat, jurans se nunquam ad coturnices ita dentibus nostris nervos et virulcnlocum in quo servierat reversurum et ad torrentias carnis ^ ingestas. Docet Apostolus scribens ad tem Jaboch cum angelo luctatus, claudicare ccepit, Ephesios [cap. i) Deum proposuisse in adimpleet -Xa-rl» vj'jpov [Scil. nervus femoris) ejus emartione teraporum recapitulare omnia et ad princicuit, statimque Israel sortitus est nomen et illa pium trahere in Ghristum Jesum *, quse suntsuper quondam dilecta conjux, pro qua servierat juxta coelos et supcr terram. Unde et ipse Salvator in Bethleem, in qua erat virgiiiitatis praeco Dominus
: :
:

tempore hoc fecisse Jacob, quando crat inter Assyrios, et in Mesopotamia Laban durissimo domino serviebat. Quando autem Terrarn sanctam ingredi voluit; et in monte Galaad exstruxit acervum testimonii, in quo nihil inter sarcinas ejus Mesopo-

:

Apocalypsi Joannis

:

Ego sum, inquit, a
i,

et

cj,

ini-

nasciturus,

a

filio [Scil.
;

Henonij doloris occiditur

tium

et

ftnis

{Apoc.

8

et

xxii, 13).

Ab exordio

{Gen. XXXV, 18)

et

consortia Mesopotamiaj evan-

conditionis humana),

nec

carnibus

vesccbamur,

gelica in civitatc itioriuntur.

interprolantur qui septcm numero, non seplem paria mundorum animalium in arcam ingressa intelligunt, AugusLinus, do Civitate Dei, xv, 27; Ambrosius dc ./ira Noc, c. 22; Theodorelus, qu;nst. 50 in Gencs., aliique. Notum tamen est alios iti-

ex antiquis septcna paiia intelligcrc. Qui priinus invocaverit Dcum, aut nomcn Domini, non Eiioch fuit, scd Enos.fdius Seth. (Gencs. iv) quem vcro LranslaLuiii dicitScriptura (6if?J. v,) non Enos, scd Euocli, Jarcd lilius csL, dc quo in epist.ad llobra;os AposLolus loquitur. ForLc pro'
;

dem

D

elcgantiup Ji//'i(/t'»//rts carnis. Docentetiam Tertullianus, iv de Jejuniis, Origcnes, ad Genesis I. xxix Basilius, Chrysostomus, Theodoritus, aliique, ante diluvium vescenda? carnis copiam non esse factam, Mss. nostri, Ad principium retrahere in Christo Jesu. Vide Tertullianum lib. v in Marcionem. " Alibi el in Veronensi, repxuiii conccssa duritia,
;

'*.

lclellit nominis similitudo. balso iii cdiLis lcgitur in Salvatorem cum oinncs inss. codices relineant in Creaiorem ne uno quidem cxceplo. Porro Enoch non est primus, (|iii invocavit Dcum, Sed liliios, lilins Seth iii.si Ibrte intclligut liicronymus culLuin pecu-

perantcm llieronymum
Creatorein.

Alii mox crcaverint, plurium numero. Tcrtullioiio, de Monogamia, expressus est locus « Dicit et Aposloliis scribcnsad Ephesios, Dcum proposuisse in scmoLipsoad dispensationem impleLionis temporum, ad caput, id est,ad iniliuai

vcl duritics.
•^

Ex
:

;

reciprocarc univcrsa in Christo, qu.-e sunt super cados, ct super tcrras in ipso, sic et duas Gra^cJce, suinmam litteram et ullimamsibi induit Dominus. initii et finis concurrenfium inse figura9,uti quemadmodum et to, replicatur, ita ostenderet in se
'jl

liarein fidiM in l']nocti, de quo meminit Aposlolus in Epistohiad llcbiNcos, caput xi, ubi nihil diciLur

de Enos,
-

lilio ScLli.

Mautian.
;

(iravius mavult Jurulentus carncs Casanalcnsis, Virulentas carnes habet; sed Veronensis ferme

csse, otinitii decursum adfinem et finis recursum ad iniLiuin. " Istlia^c, Et digamin' .tuggillat lasciviam. peregrinam subolent manuin cerle in nullo mss. quibus utiraur, inveniuntur.
:

349
20. Corpiis Christi

ADVERSUS JOVINIANUM
mundi debent sumerc.

LIB.

I.

250

Miror
in

A

sanctuario lam cherubim,
arca testamcnti, et

quam

propitiatorium.et
propositionis,
et

autem cur Judam
occisum

et

Thamar

noliis

proposucrit
;

210 mensa

exempiura.nisi forteetmeretricibus delectatur

aut

Aunam], quod Iratri semen qualemcumqueseminis fluxum absque liberorum opere compiobemus.Perspicuum

Onam

[mss.

candelabrum, et thuribulum cx auro mundissimo sunt. Neque enim in Sanctasanctorum inlorri potcrat

inviderit :quusi nos

argentum.
nomtna.Secunda rircumcisio cum petrino Quid moror

est

de Moyse,quod periclitalus csset
intcrprctatur
itvis,

in divcrsorio,

21. Josue
culfello.

nisi Seplwra, qua;

269

filium

lieQnum quinque sensuum.

prceputium nuptiarum cultro evangelico dcsecassct. Iste nenipe Moyses est, qui cum vidissct visionem magnani, et angelum, sive Dominum loquentem in rubo nequuquam valuit ad eum accedere, nisi solvisset corrigiam calceacircumcidissct, et
'

in

Moyse,

cum mihi propositum

sit

cursim
lineas

celeri-

terquc diclanti, singula brcviter
stringere et intcUigentiee

[Al.

levitcr]

per-

quasdam
filium

ducere?
qui ante

Transcendam ad Jesum
dictus est Ause
*,

Nave,

sive

ut rectius habctur in HeIpse enim,

Nec mirum hoc de amico et propheta ct legifero Dei, cum omnis populus accessurus ad montem Sina,et
menti
sui, et

abjecisset vincula nupliarum.

braso Osee, id est, salcator.

secundum

Epistolam Judoe, salvavit, eteduxit populum Israel ex /Egypto, et in terram repromissionis induxit.
Hic Jcsus statim ut vcnil ad Jordanem, aqua5 nu-

auditurus eloquium,tribus diebus sanctificari jussus sit, et se ab uxoribus abstinere. Quod quidem

scimus (licet praepostere faciam historiaj ordinem
confuudcrc) etiam ad David fugientem abAchime.si mimdi siint piieri ub lech - sacerdotc dictum
:

ptiarum,quse semperin lcgefluxerant.arefactaj sunt et siccis pedibus ac nudis populus et steterunt
;

omnis
est

transiit, et venit in Galgala, ibiquc
si

sccundo
accipi-

circumcisus. Quod

juxta lilteram

ujcoribus
et

(/

Reg. xxi, 3}. Et
[Ihid., 4).

ille

respondit

:

Ab heri

nndius terlius

Panes enim propositio-

de uxorum cubilibus consurgentes edere non poterant. Et nobisintrannis,

quasi corpus Christi,

situ est

contemplandum quod
uxcribus
?

pueri ab

videlicet

dixit: Si mundi sunt quod ad munditias

mus, penitus slare non potest ^. Si enim duplex haberemus prajputium, vel excisa pellicula iterum nasceretur, recte secunda circumcisio haberet locum. Nunc autem hoc significatur, quod Jesus cultello Evangelii populum, qui per descrtum venerat, circumcidit, et circumcidit cultello petrino,

corporis Christi,
lcge

ut quod in Moysi filio praefigurabaturantcin paucis quoque prajcipitur ut pontifex nisi virginem id sub Jcsu impleretur in cunctis. Sed et ipsa prffiputia in unum curaulum [mss. tumulum] coanon ducat uxorem (Levit. xxi), nec [mss. ne] vicervata et sepulta, et terra obruta, et ablatum duam accipiat. Si eadem virginis viduaique conditio est, quare altera recipitur, altera reprobatur?C opprobium ^Egypti, et nomen loci Galgala, quod

omnis

coitus

immunda

sit.

In

Et sacerdotalis vidua in
sui,

domo jubetur sedere
Si

patris

interpretatur revelatio, ostendunt,
tio

dum

in

prffipu-

nec secundum nosse matrimonium.

soror

ambularet populus per desertum, oculos ejus
ceecatos.

virgo moritur sacerdotis,

ac raatris exsequias, ita ad

quomodo ipse ad patris eam jubetur incedere-^.
contemnitur.

fuisse

Videamus

et

gonsequentia.

Post

Evangelii circumcisionem, et consecrationem duo-

Sivcro nupta

sit,

quasi

aliena

Qui
velut

uxorem

duxerit, et qui plantaverit

vincam

propagines niiorum,prohibetur ad bella proccdere
{Deut. xx,6).Non
tiie

enim potest Domini

servire mili-

servus uxoris. Et de speculis mulierum jeju-

nantium,quasi ne purissimis corporibus virginum
luter in
'

tabernaculo

funditur

:

et
vel

intrinsecus in

decim lapidum in loco revelationis, statim Pascha immolatur cis agnus, et sanctse Tcrrae celebratur vescuntur alimentis. Egreditur Jesus, occurrit ei Princeps militiae gladium tenens, id est, vel pro circumciso populo pugnare 271 se monstrans,vel dissecans glutinum nuptiarum. Similitcrque ut Moysi preeceptum fuerat, et huic praecipitur solve
:
:

Veronensis, sive Dominum,

Deum

loqucn-

tem.

ducere post circumci.sionem, juxta cos qui in Machabaeorum libro dicuntur sibi fecisse prieputia. »

Casanatensis cum veteri editione, Abimekch ; paulo post, ad munditiam corporis _ __.^, ^ Falso legerant hactenus editi, Qnomodo ?);5e ad patris exequias, ila pater ad eata juhelur acce dere. Genuinam lcctionem ex Veroncnsi,et S.Crucis mss. restitui,quibus Casanatensis paulisper suffragatur. Vidc Levit. xxi, et seqq. Cravius quoquc calculum addit,qui sanctum in \erhoaccedere dilfert
*

IlausiautemexOrigen.lib.lv -spPApywv,
^-^ j
, ,

c.

2.

et

^

j

,

D

1

pro incedcre.
* Mss. auses, quod idem est. Hanc tantulam nominis differentiam reprehendit Ilicronymus in psalmum lxxvi, versu uUimo. Ejusdcm estgencris illa quam supra ex iisdem mss. notavimus Aunam pro Ouam. Paulo post in Casanatensi vocabulum nuptiarum desideratur. Quam supra innuit num. H, de praeputio sententiam, constantcr urget. fct in Isa, ui Ncque enim, inquit, potestatis nostraj est prajputiumad'

_- _, plurcs cxstitisse non diffitamctsi Philocaliie, c. 1, ^ -„..-^ ......^w^ teatur,qui ut circumcisionisdifformitatem celarent, cutem iiiedicis artibus superinduccrent. Certe circumcisioneni obduccndi ratio antiquis ignota non fuit nam et Rabbini ipsi tradunt ab Esau |)rimuni u.surpatam ut ab Abrahami,ac Jacobi religione omnino descisceret, tum ab Israelitis, de quibus nunc sermo est, in descrto sub Josne, ut iterum circumcidi oporterct. Probant vero ctiam illos exempla certissima in Scripturis, ac tcstimonia
;

Ephipanius quoquc de mensuris
TiyvY,
-:'./'.

et

ponderibus

:

la-:p'.-/.?i

5'.a

to'j

xaXo-jjJiivou

a-aO-.JTT,-

po;
te;

T^iV

tfov

[jleA(ov

{(— oospiJiaTtoa
a^jO'.;

i—oj— aOijOiva'jTr|V

axpo8'j7~(av

aTTOTE-

:

<(

ipso docet Cornelius Cclsus, aliique ex medicis minime vero dubitant hac de reinterpretum doctissimi.
),o'j7'.
;

Artem

231
calceamenlum timm
sancla
est
^

S.

EUSEBII HIERONYMI
terra
ar-

25?
lxxii,
2).

Locus enim in qiw

slas,

^ sunt pedes
tus
sit
;

{Psal.

Cumque

in

sepultura
vi-

{Exod.

iii,

5).

Quia

sic

erat

Domini

Jesu, liber qui ex noraine ejus appellatur, exple-

matus exercitus in tubis sacerdotalibus, quasi ad evangelicam pra3dicationc:n sub typo Jericho mundus subvcrtitur. Et ut infinita pr.i-teream (neque enim nunc mihi propositum est omnia veteris Tcstamenti aperirc mysteria), quinque reges, qui in terra repromissionis ante regnabant.rcsistebantque
evangelico exercitui
{Al. exercitu),
x).

rursum

in

Judicum volumine, quasi
describitur
:

vens resurgensque
).'X'.u)it'.

et

sub
:

tit/.v^^t.-

opcra ipsius

prajdicantur
et

et
filii

legitur,
Israel,

Misit

Jesus

populum,
28).

abierunt

unusquisque in
fnino
cunctis

hxreditatem
Et,

suam, ut possiderent
Servivit
3i),
est

terram (Josue, xxiv,
diebus

populus Doet
cffitera.

Jesu pugnantc,

Jesu
:

{Ibid.

Hoc puto intellectu esse antcquam Dominus populum suum educeret de /Egypto, ct circumcideret eum,
visus, odoratus, gustus, auditus", tactusque regnavcrint, et his

supcrantur {.Josue perspicuum, quod

quasi princip'bus fuerint universa

Quos Jcsus ad sjieluncam corporis confugientcs, ct ad tenebrosum locum, ipsum xnQGsubjccta.

-^

diens corpus

-

interfecit

:

ut

pcr id occiderentur,
Vicenarius numerus

Nave decem annorum {Ibid. 2i) Porro Moyses vidit tantum terram repromissionis, et intrare non potuit, et mortuus est in terra Moab et sepelivit eum Dominus in valle terrse. Moab ^ conlra domum Phologor, et non cognovit vir sepulcrum ejus usque in diem hunc {Deut. xxxiv, Moyses 5, G). Gomparemus utriusque sepulturam
Jesu
servus Domini centum
. ,

Statim

subjungitur

Kt mortuus

:

per quod ante regnabant.
22. Motjses

in terra

Moab moritur, Jesus

in terra Judaeae.

Ille

Legem

signiftcat.

sepelitur in valle contra

domum

Phogor, quod in-

Belpkegor apud Hebrxos esl Priapus. non plangitur moricns. Verura jam tempus est, ut castitatis Jesu vexillum levemus. Moyses scribitur habuisse uxorem. Moysen autem et Doinfaustus.

Jesus

minus

noster, et Apostolus interpretantur
et

Habcnt Motjsen

prophetas {Luc.

xvi, 29).

legem Et Ab
: :

terpretatur ignominia (proprie quippe Phogor lingua hebrffia Priapus appellatur) hic in monte Ephraim ab aquilone montis Gaas. Et est in verbis simplicibus semper divinarum Scripturarum sensus angustior.Quia apud Judaeos gloria erat in
;

partubus

et

parturitionibus

;

et

maledicta
;

sterilis,

Adam

usque ad

Moysen regnavit peccatum, etiam
{Rom.
v,

super eos qui non peccaverunt, in similitudine prxvaricationis Adae
est, in

14)

:

nullique

dubium
signifiest, lex

care. Sicut ergo

ulroque testimonio Moysen legem legimus quod Moyses, id
^,

beatuscujus erat semen in Sion, et domestici in Jerusalem et in benedictione maxima ponebatur, JJxor tua sicut vitis abundans in lateribus domus tux. Fllii tui sicut
in Israel
et
:

quaa non habebat

semen

novellx
cxxvii, 3

olivarnm in circuilu
:

habuerit uxorem
strare,

ostende mihi Jesum Nave vel
filios
:

idcirco

mensx tux {Psal. sepulcrum ejus positum in valle

uxorem habuisse, vel
victum

et

si

potueris

mon- C

describitur contra
dini consecratur.

domum

idoli,quod proprie

libi

me esso

fatebor.

Et certe pulcher-

rimum

terraj Judasos in partitione accepit locum, moriturque, non in vicenario numero, qui semper

in Scripturis infaustus est, in
et venditus est Joseph, et

quo

servivit

Jacob,

Esau accipiens in eo qua^dam munera, sed in decimo, de cujus laude crebro diximus sepelilurque in Thamdiligit
;

quem

Nos autem qui militamus sub Jesu duce, usque ad pra^sentem diem ignoramus ubi Moyses sit sepultus. 273 Contemnimus enim Phogor [Al. Phegor], et omnem ignominiam ejus, scientes quod qui in carne sunt, Deo placere non possunt. Et Dominus antediluvium quoque dixeNon permanebit spi}'itus meus in hominihus rit
:

nath sare, id
in

est,

in perfeclissimo

princ.ipalu, sive
:

istis,

quia caro sunt

{Gen.

vi,

3).

Quamobrem
:

et

272 numero

opcrimenti
Salvatoris

novi

ut

virginum
coopertos

significaret
in

grcges,

aaxilio

Moyses moriens plangitur a populo Israel Jesus autem quasi viclurus non plangitur. Nuptiae enim
finiuntnr in morte, virginitas post
pit coronari.
'23.

hoc cst, in monte frugifcro, ab aquilone montis Gaas [mss. Gaes], qui intcrpretalur commotio : Mons enim Sion,
latera aquilonis,
3),

monte Ephraim,

mortem

inci-

Jephlc temcrarii

voti

arguitur.

Sacerdotes
Eucrati-

civilas

rcgis

magni
invidia?

{Psat. xlvii,
est,

plurimi uxorati. Lcvilarum
[)

liabitus.

Error

qua)

opposita

scmpcr
dicit
:

et

per

turum.

singulas
'

tenlationes

Mci

vero

pene moti

quoque producit in medium, nec decalvatum quondam Domini Nazaroeum a
quo primo nomen Domini (nempe Jesus) est, non fuit digamus. d Ulterius tamen progreditur noster Hieronymus, qui agamum et virgincm facit. Sententiam hanc cjus probat episinduxit,in

— Samson

Vetus cditio et mss. nostri omncs, Solve corrigiam calccamenli tui, etc. 2 Locuin emcndavimus triuin inss. auctoritate. Anlea legcbatur '/'(?/;c^/-osu»i lorum, id csf ipsum
:

dedicatum

ingrcdientcs corpus, aut nullo, aut dcpravatissimo sensu ; innuit inodo ut vidcs, ct coinjiarat cum Josue quinque rcgnu;n victorc Incarnationis Dominicu:; mysterium, ejusque victoriam dc scnsibus. Vidc Josue x, 20. 3 Ilaic ex TertuIIiano sumpsisse Ilieronymus videatur; libro cnini (/r Monogamia, c.G « Secundus (inquit illc) Moyscs (ncmpeJcsus Nave) populi secundi,quiimaginem nostram in promissionem Dei
:

ad Philadelphenos. Vcronensis, Et scpelicrunt cum in valle in tcrra Moab ; juxta vcrsionom ~wt LX.X, xa\ sOatJ/av xjTov ex Hebrffio tamen hunc locum citare vidctur Ilier. ctiamsi ambiguum illi scnsum, "2,2 "rx -"^p-l
tola intcrpolata S. Ignatii
*
;

eum in vallc, addita voce Dominus, hic cxaggerct, quam nec Vnlgat^, neque ipsa Ilieronymi versio habent. Vid. epist. 30, n. 3, et 60,
ci scpelivit

n. 6.

253
;

ADVERSUS JOVINIANUM

LIB.
ct ipsi
si

I.

2U

muliere considerat qui licet lypuin tencat [Salvatoris.quod mcretricccn cx gcntii)us adamarit Ecclc-

A

Qui

cum

uxores habuerint, recte nobis op-

poncrcntur,

orrore Encratitarum ducti, conten:

siam

:

et

multo plurcs hostiuin
:

moricns,

quam

vivus occiderit

tanicn conjugalis pudicitia; exemisto
17),

et non esset dcremus matrimonia rcprobanda nosler Pontifcx secundum ordinem Melchisedec

pla non pr«bet. Et certe phetiam Jacob (Gen. xlix,

est

sccundum pro-

sine patre, sine

matre, avaYeveaXoY-riTis, hoc est,

qui

cum

concitus

sine nuptiis. Et revera

magnos

fructus ex liberis

equi

pernicitate

fcrretur,

a serpente

pcrcussus,

Samuel

capit

:

ut quia ipse placuit Deo, tales gedisplicerent.

retrorsum cecidit. Debboram autern ct Barach, et uxorem Aber [niss. Chaber] Cynci cur cnumeraverit, prorsus non intelligo cum aiiud sit bellorum
:

nucrit, qui

Ruth nobis
sciat in

Quod si Booz ct comprobandam digamiam, Evangelio ob typum Ecclcsiee, ctiam Ilaab
olijicit

Domino

ad

principes et historia" ordinem texere

:

aliud figuras
istis

mereticom
slruxit

in

ordinemajorum Domini enumcratam.
David sanguinarius

aliquas signiticare conjugii, qua3 in

omnino
facit.

non comparcnt. Porro quod
fidem lacrymis virginis

prajfert

Jcphte patris
Et

hiia;,

pro nobis

nos enim non tam virgines. sa;culi, quam eas qua; propter Christum sunt virgincs, pra^dicamus et a
:

vir. Quando cxPorro quod David Salomon templum. ducentis prseputiis emisse jactat uxorem, noverit illum et alias habuisse quamplurimas. et Michol

>^'i. Qnarc

filiam Saul,

quam

pater alteri tradidcrat, postea
cale-

plerisquc

Hebneorum reprchcnditur patcr
dixerit
'
:

voti tefilios

recepisse, et

jam senem Sunamitidis puells
complexibus.

mcrarii, qui

Si tradens

tmdideris

factum
sanctis

essc
viris

Nec hoc

dico,

quod
;

Ammon

in

domo mea

in

pace a fdiis

manibus meis, quicumque exicrit de occursum mihi, cum reverli ccepero in Ammon, erit Domino, et olfcram illum

quidquam detrahere audeam
lege versari, aliud

sed

quod aliud
Ille occidit

sit in

in Evangelio.

Uriam Hethaium [Gethaeum juxta LXX]
in

holocaustuni [Judic. xi, 30, 31). Si carnis (inquiunt),
si

moechus

exstitit

Bethsabec. Et quia

erat
^)

vir

asinus occurrissct, quid faceret ?

Ex quo volunt
improspectc

sanguinarius, non (ut plerique existimant
pter bella, sed propter homicidium,

pro-

Dei dispensatione esse factum ut qui
voverat, errorem

votorum in fiiicc morte sentiret. Si aulem Samucl nutritur in tabernaculo duxit uxorem, quid hoc ad praejudicium virginitatis ? Quasi non hodic quoque plurimi sacerdotes habeanl matrimonia et Apostolus, episcopum describat unius uxoris virum, habentcm filios cum omni castitate {/ li/n. iii 2). SI^ Simulque noscendum, quod Samuel Levita, non sacerdos ^,non pontifex fuerit. Unde et faciebat illi mater sua Ephod bad, superhumerale videlicet lineum (/ Heg. II, 18), qui babitus proprie Lcvitarum et minoris est ordinis. Undo et in l^salmis non nomi;

tcmplum Domini aedificare prohibetur. Nos autem si unum de minimis scandalizaverimus, et si fratri dixerimus
non recta
[^4/.

liaca, et

recte]

275
et

viderimus,

expedit ut mola asinaria ligctur circa collum no-

strum,

et rei

erimus gehennae,
sc cecinit

adulterium in
ad Salo;

solo nobis aspeclu reputabitur. Transit

I

moncm, per quem cum uxorium eum
:

ipsa

sapientia

et

dicat,

atque in

illius

laudibus

natur inter sacerdotes, sed inter eos qui

invocant

immorctur, miror cur non jungat et illud de CanSexayinta sunt reginceyetoctotico canticorum ginta concubinx ; et adolesccnluhe, quarum non est numerus [Cant. vi, 7). Et illud de Regum tertio, Quod septingentas habuerit uxores, et trecentas
concubinas,
Ha;
et alias

nomen Domini
(Psul. xcviii, G).

:

Moijses
eos,

'

et

Aaron

in sacerdotibus

innumerabiles

{III

Ueg.

xi, 3).

ejus, et Sarnuel intcr

qui invocant

nomen- ejus

nempe
:

Levi eniin

genuit Caath,
Ilelchana,

Caath

mino

ct

Dotamen antequam plures haberet uxores,
sunt, qua? averterunt cor

ejus a

genuit Aminadab, genuit Assir,

Aminadab genuit Chore, Choro
genuit

et carnis

vitiis

laberetur,

in

principio

regni

et

Assir

Helchana

adolescenti« exstruit
judicatur.

Domino templum.

Unus-

genuit Sub, Sub genuit Tou, Tou genuit Eliu, Eliu genuit Jcroam, Jeroam gcnuit lielchana, Hclchana
gcnuit Samuelcm. Nulliquc
tes de

quisquc cnim non de futuris, sed de priesentibus Quod si Salomonis exempla ei placent,
erit et

Aaron

et

dubium est sacerdoEleazar et Phinees stirpegeneratos.

jam non digamus

trigamus

;

sed nisiseptin-

gentas habuerit uxores, ct treccntas concubinas.

Casanatensis

cum Veronensi

quia

dixerit

;

hic

D

veromox Omnibus quicunque exierit,

etc.

- Qui huic Hicronymiana; assertioni,sacerdotium a Samuele abjudicantis, advcrsantur veteres scriplores aliquot, eo vidcntur accipicndi sensu, ut de sacerdolum ordine ac spccic, ut ita dixerim, Levitam intclligant. Sic noster Zens tract. iQ, n. li, Samuel. inquit, egrecjius ille sacerdos, etc. Verum Josephus vetus Christianus auctor Ilyponineslic. cap. 7 Tivi; oc Toj XatAOUY,/, -ooyovo'. 'up-x~'.-to'. Quinam fuerunt Sumuelis progenitores ex sacerdolali genere, qua;rons ita censet « Primus Core qui .Moysis temporc seditionem movit. Secundus,
:

Hieronymo genealogia tute conferas. Amovi hinc voculam inquit, quae in mss. non habetur. Paulo ante Casanatensis Non numcraiur pro Non nominatur. llajc fcrme Ilcbrajorum opinio est, sanguincm ex quo impar reddebatur David ad templum Domino a!dificanduni,illum fiii.sse innoccntis Uria;,in
posita abs
^
''

quam

ct Hieronymiis abit. Vctcrcs autem, recentiorcsque hanc unam, quam ille improbat, causam agnoscunt, nimirum proplcr bella. Vid. Josephum

:

Antiq.\.

VII,

E.

II

;

Euscbium, Pa'par.
Scripturam
cjfudisli,
el
1.

1.

ix,

c.

:

30
8
:

;

quin

immo ipsam

Paraiip. xvii,

Multum sanguinem

plurima

bella

hujus Elkana, Tortius Exaud.Quartus Eliud. Quintus Tevaam. Scxtus EIkana,Septimu3 Sainuel, ex quo nati duo filii qui patria succcssionc indigni judicati sunt. » Locum exscripsimus ut cum profiliiis

ad Davidem. Accedit ordo tcmpopatratam Uriaj necem aidifiris quo David anto candi templi consilium ceperat.
bellasti, dicitur

255

S.

EUSEBII HIERONYMI.

256
;

typum ejuset meritum implerenonpoterit.Obsecro te, lector, et id ipsum sacpc commonco, ut scias
me, quae loquor, necessitate dicere
poribus
el
:

A

rare non poterunt
bit filium,
tur.

quia justitia patris non liberanec peccatum alterius alteri imputabiquas
peccaverit,

nec detrahcro

Anima enim

ipsa

morietur
rege capest

his qui in lcgc pr;cccsserint, sed servisse cos tem-

{Ezech. xvui, 4). Sed et

hoc dicendurn, Danielem

conditionibus suis, ct illam Uomini im:

juxta historiam

libri ejus,

cum Joachim

plesse sentenliam

Crescile,
;

el

muUiplicamini,
his

ct

tum
qui

eo tcmpore, quo Ezechiel

quoque ductus

replele terram {Gen. 1, 28)

ct

quod

majus

est

in captivitatem.

Quomodo
?

ergo potuit habere
expleto tricnnio,

filios,

futurorum typos praebuisse. Nobis autem, quibus Tempus in collcclo est, supercsl, ul qui habent uxorcs, sic sint quasi non habeunt (/ Cor. vii,
dicitur
:

adhuc puer erat

et

intro-

ductus est ad regis obsequium. Ac nc quis putet
Ezechicl

Jam
l'\ictum

viri
est,

meminissc
inquit,

Danielis,

et

non

29), aliud

proecipi,

ct

virginitatem

a

Salvatorc

pueri

:

virgine dedicari.
25.

scilicet
histo-

anno sexto, regis Joachim, in mense sexlo, in quinta mensis
in
VIII, 1)
;

Norma Scriplurarum, Probat Susannx

Eliam et Elisaeum quam stulte in catalogo posueril maritorum, me tacentc, manifcfttum est. Si enim Joanncs Baptista venit in spiritu ct virutique non solum tute Eliaj, et Joannes virgo est
riam.
;

{Ezech.
senes

Et,

Ego sedebam in domo mea,

et

,Juda

sedebant

coram me
Erat

{Ibid.},

Atque

in

eadem
T>

die ad

eum

dicitur, Si fuerint Noe,et Daniet
-14).

et

Job (Ibid. XIV,

igitur

Daniel adhuc

puer, et notus populo, vel propter interpretatio-

in spiritu ejus vcnit,
tate.

sed etiam in corporis

casti-

ncm somniorum

regis,vel propter Susanna? libera^

Porro illud quod

de
ille

Ezechia commemorari
solita

tionein, et occisioncm

prcsbyterorum. Et perspihffic

potest,
viderit,

quanquam hoc

stoliditate
ct

non

cue comprobatur, eo temporc quo
de Noe
et

dicebantur

quod post vitam recuperatam,
;

quinde:

Daniele et Job,

adhuc puerum fuisse

cim annorum spatia protelata,
filios

dixcrit

Amodo

faciam

sciat

in

Hebrasis
:

haberi, sed Icg; pro hoc

*

voluminibus non Pater filiis notam faciet

Danielem nec potuisse habere filios et filias, quos sua justitia libcraret. Huc usque de lege. 27 7 26. Evangelium non est ante Christi cruccm. Midieres

19). Nec mirum si Olda uxor Sellum prophetissa consulotur [/1/. con-

verilatem tuam

[Isa,

xxxviii,

Judxorum
;

ministrabant

magistris
seta-

alimenta. Joannes evangelista virgo; ordinem
tis

solatur] alJ Josia rcge Judae, cina, et
ira

jam

captivitate

vi:

commendat

quo tempore

morluus
et

;

privilegia

Domini
sit

stillante

super Jerusalem

ejus.

Venit ad Evangclium,
et Elisabeth,

proponit nobis

cum

socrum ejus, et quoque inter dentur opprobria. Superiluum autcm est de Daeos, qui legi servierint, debuisse numerari. Neque niele dicere cura Hebraei usque hodie autument, et C enim Evangelium ante crucem Christi est, quod
haec

norma

cientihus viris

Scripturarum, ut 216 defisanctis, mulicres in virorum lau-

Zachariam

Petrum

et

consucta vecordia non

intelligit istos

tres pueros fuisse

quam
iuis,

Isaias

loquitur

ennuchos, ex illa Dei sententia, ad Ezcchiam Et de fUiis
:

passione et sanguine ipsius dedicatur.Juxta

quam

qui nascentur ex

te,

tollcnt et facient
-18).

eunuchos
in

in

domo

rcgis {IV Reg. xx.
:

Rursusque

Daeu-

niele legimus

Et dixit rex

Aspliane principi

regulam Petrus ct caeteri apostoli, ut ei ex superfluo interim concedam, habuerunt quidem [^Lquidam] uxores sed quas eo tempore acceperant, quo Evangelium nesciebant. Qui assumpti postea in
apostolatum, relinquunt officium conjugale.

nuchorum, ut introducere de filiis captivitatis Israel, et de semine regio et de plwrtlwmmim [Ai. pho?'temmim] pueroi ^, in quibus non csset macula,
pulchros facie,
3, 4).
et

Nam

cum Pctrus ex pcrsona apostolorum minum Ecce nos reliquimus omnia,
;

dicit
et

ad Do-

secuti su-

intclligenles
si
;

sapientiam (Dan,
regio

i,

7nus te

*

(Mallh.
vobis,

xix,

27),

respondit
est

ei

Dominus,

Et argumentatur,

de scmine

elccti

Amen
filios

dico

qiwniam nemo

qui dimiserit

Lunt Daniel

et tres pueri

de semine autem
et

regio

domum, aut
propter

parentes, aut fratres, aut uxorem, aut

eunuchos
nuchi

ibre Scriptura praedixit, hos esse qui eu-

regnum Dei,quinonrecipiatmulto plwa
in

facti

sunt.

Si

vero

illud

opposuerit
-14),

^,

in swculo isto, ei
{Ibid. 28} Si

sxculo fuluro vitam scternam
apostoli

quod

in Ezechiele

dicitur {cap.

xiv,

Noe
filias

ct
li-

autein nobis illud opposuerit ad pro-

Daniel et Job in terra peccatrice

filios ct

D bandum, quod omnes

uxores

habuerint,
vel
'

berare non posse, respondendum

hypothcsim dictum sit. et Job crant quos multis antc gnovimus. Etcst sensus * Si
:

quod juxta Noc cnim eo tcmpore Noc
est,

Numquid non hahemus potestatem mulieres res circumducendi (quia yjvt] apud Graecos
que
significat) sicut cxteri
apostoli,
et

u.vo-

utrumct

sa^culis fuisse

coviri

Cephas,
illud

tales

et

tales

fratres

Domini

{I

Cor. IX, ^), jungSit et
:

fuerint intcrra peccatrice^filios suos et

filias libe-

in Grajcis

codicibus esi

quod Ninnquid non habemus

'

Casanatcnsis
))

:

«

Notam

faceret

voluntatem

tuam.

sann,v historiam
•^

- Idcm cum vetcri editionc, « Et do tyrannorum pucros » al. pueris. Paulo supra pro Asphanexduo mss. Asphane<ech. ' Nota hunc locum. Veroncnsis ct S. Crucis, Et cst semet, pro
:
''

ipso Veronensi, propter Suoccasionem, etc. Tres mss. Eccc nos omnia nostra rclinquenles, qui et paulo infra vocem Apostoli scculi sumus tc
^

Casanatensis

cum

ct

;

non agnoscunt.

TcrtuIIianus, de

Monogamia,

«

Penes Gra;cos
et uxores.»

communi vocabulo censentur mulieres

sensus.

257
potcslatem sorores muUeres,
cendi
'!

ADVERSUS JOVINIANUM
vel

LIB.

I.

258
semen, quasi Sodoma csse^nus,
{Isa.
i.

u.vores

circumdu-

A

baoth reliquisset nohis
ct sitnilcs

Ex quo apparct cum de aliissanctis dixissc mulicribus, quac juxta morem Judaicummagistris de sua subjtantia ministrabant, sicutlegimus ipsi quoque Domino factitatum.Nam et ordo verborum
hoc significat
mandttcandi,
.•

Gomorrx fuisscmus

9).

Qui ergo

erant ex Judaiis, virginitatem

quam

in

Judaismo

amiserant, in Evangelio habere non

poterant. Et

tamcn Joanncs unus ex
sti

dipcipulis,

qui ininimus

Numquid

noii

liabennis

potestntem
rir-

traditur fuis^c inler aposlolos, ct qucin fides Chri-

et bibendi, aiit

sorores

muliercs

virginem repcrerat, virgo permansit,

et

ideo

cumlurendi {Ibid. 3, 5) ? Ubi dc comcdendo et bibendo, ac de administratione sumptuum praemittitur, et de mulieribus sororibus infertur ', perspicuum est, non uxores debere intelligi, sed eas,
ut diximus, qua? de sua substantia ministrabant.

plus amatur a Domino, et rccumbit super pectus Jesu. Et quod * Pctrus, qui uxorcm habucrat, intcrrogarc non audol, illum rogat ut interroget. Et
post resurrectionem nuntiantc Mariu Magdalene quod Dominus resurrexissct.uterque cucurrit ad sepulcrum sed ille pra^venit. Gumque essent in
;

Quod
sam,
certe
id

et in vcteri lege
sit

dc Sunamitide
et

illa

scribitur,

qu.T solita
et
si

Elisajum rccipere, et ponercei
et

panem,

candelabrum,
serores,
tollit

menca^lera. Aut

navi

et

piscarentur
in
;

in

lacu

Genezareth,
apostoli

Jcsus

slabat

liltore,

nec

sciebant

quem

yjvaTy.a;, ttxorcs,

accipinius non mnlicrcs
uxores,
ct

p

vidcrcnt

quod
-.

additur,

27 8

Petro

ostendit eas

juges
sit

germanas in spiritu fuisse, non conQuanquam, excepto apostolo Petro, non
aliis

solus virgo virginem agnoscit, et dicit Dominus est. Rursum post auditam senlcntiam, quod ab alio cingendus esset Petrus, et ducendus quo 279 nollct, et crucis fuisset
:

manifeste rclatum de
;

apostolis

quod uxosit,

illi

passio
iste

prophetata,
21)

et
?

res habuerint
c3Dteris

et

cum

de uno scriptum

ac de

quid

{Joan. xxi,

ille dicerct Domine, nolcns deserere Joan:

eos fuisse.de quibus nihil tale Scriptura significet.

nem, cum quo semper fuerat copulatus, dicit ei Dominus Quid ad tc ^ 5/ cum volo sic esse {Ibid. 2i) Unde et sermo exivit inter fratres, illum diEt tamen ille qui nobis objecit Zachariam et Eliscipulum non moriturum. Ex quo ostenditur virsabeth, Petrum et socrum ejus, seiat, de Zacharia ginitatem non mori, ncc sordes nuptiarum ablueet Elisabeth Joannem fuisse generatum, id est, de re ^ cruore marlyrii, sed manerc cum Christo, et nuptiis virginem, de lcge Evangelium,de matrimodormitionem ejus transitum esse, non mortcm. Si nio castitatem ut a prophela virgine virgo Domiautem obnixc contcnderit Joannem virginem non nus et annuntiaretur, et baptizaretur. Possumus fuisse, et nos amoris pra;cipui causam virginitatem autem de Petro dicere, quod habuerit socrum eo temporc quo credidit,et uxorem jam non habuerit. diximus, exponat ille, si virgo non fuit, cur cajtequanquam legatur in -cp-.ooo'.; et uxor ejus, et C ris apostolis plus amatus sit ? At dicis, super Pefilia.Sed nunc nobis de canonc omne certamen est. trum fundatur Ecclcsia licetidipsum in alio loco Et quia ad apostolos provocavit, quod principes superomncs apostolos fiat et cuncticlaves regni
tacitum, intelligere

debemus

sine uxorii)iis

:

'!

•''

:

'',

disciplinai

nostra?,

et

Chistiani

dogmatis duces,
prajter

coelorum accipiant,

virgines non fucrint, ut cos interim virgines con-

ex <Tequo super eos Ecclcsije fortitudo solidetur tamen propterea inter duodeet

cedamus non trum probari

fuisse (nequc
potest)

enim hoc
:

Pe-

cim unus

cligitur, ut capitc constituto,

schismatis

noverit hos esse apcstolos,
ISisi

tollatur occasio.

de quibus Isaias vaticinatur
'

Dominiis Sa-

virgo ? /Etati

Sed cur non Joanncs clectus est delatum est, quia Petrus senior erat,

lidem mss. Sic inferlur.

Casanatensis, In spiritii fuisse conjugcs. ' Lcgalur in r.xy.hw.-. periodos attribuit Clementi suprain cap. I Epist. ad Galat. dicons de Petro " An, ut Clcmens in pcriodis ejus refert, caivitiem haberet in rapite. » Map.tian. Memoratur quidem uxor Pclri Uecognitionum lib. vii et Jibro IX, mininie vero (ilia. Quare diversum fortasse ab edito exeniplar habuisse pr.in manibus S Doctorcm suspicamur.Cactcrum innuil hoc loco, ut videtur, dimissam a Petro uxorem, postquam credidisset. Ccrtc idem statuit in epist. -118, ii. 4, ad Julianum, ubi eam, cum navicula ct reti dcre:

errorc obtinuisse. Sic eiim volo manere, etc, quod etiam in Hieronymianis aliquot mss. Martianasus invenit. Vide quce ad ciim locum Evangelli ad-

notamus. ^ Pro ablucrc, quod pra^ferunt rass. Martiana^us aliique antea cditores «Wiulegunt, sensu non satis
congruo. ' Videatur Hicronymus, Joannis apostoli, ex eo

^ attamen
fuisse
tur.

r.

quod virgo pcrstitent, meritum
Ecclesia?.

pi\Tferre catcris

:

caput

liquissc tradit.
* Vetus editio fj;; ^MO, et, quod ipse interrogare; denique infra cum optimis mss., Virginem reco-

non Joannem, scd Imo hisce vcrbis definitc dcclarat, apostolos quidem ca^tcros honore simul et potcstatc pares fnisso Polro, quia omncs paritcr a Christo evangelizandi, ligandi,ac solvcndi facultatcm acccperunt, omnium tarncn caput unum Petruin cxstitisse, quain potestatis discretionem vocat S. Lco M. cpisl. lii, n, [\ fntcr bcatissimos apostolos in similitudinc honoris fuit qua^dam discrclio potestatis.et cum omniiim par esset eleclio, uni tamen datum est, ut ca>lcris pra^emineret. » Ilffic obiter in oorum fzratiam, qui Hlcronymi locum hunc ca:

Domino constitutum Petrum, minimc diffitea

gnoacit, pro agnoscit.

Quid ad tc, si, etc. Similis hic error antiquolibrariorum est,ejus qui irrcpsitin contextiim Evangelicum Joannis. Sic eum volo mancre, etc. Nam in tribus mss. codicibus hoc niodo legitur Quid ad te ? sic ctim voloesse ; pro gonuina lectione, Sicumvolosic esse. Martian. Ila pricfcrunt nostri omnes mss.et vetus quoquc oditio concinit: Si volo eum esse, quid ad te ? Non tamcn inficiamur jam diu olim in Joanis Evangeliolibrariorum
*

rum

:

''1,

vilhinlur. Cctorum vidc (ielasiuni papam tractatu n. 5, ct de pcrpelua Joannis virginitate S. Aulib.

gustinum

de Dono conjugali,

c.

21,

n. 26, etc,

:

S.

EUSEBII HIERONYMI.

^60
si

ne adhuc adoleecens ac pene puer, progressse sctatis hominibus pranferretur, et magister bonus, qui occasionem jurgin debuerat auferre discipulis, et qui dixerat eis Pacem mcam do vobis pacem re^
:

^

fict

pcr filiorum generationem,
et

permanserint in

fide, et dilcctione,

sanctificatione

cum
:

sobrietate

linquo vobis (Joan. xiv, 27)
vos inajor esse,
27), in

;

et,

Qui voluerit inler
sit

minimus omnium

{Matlh.

xx,

Consideremus cur Apostolus ad hanc sententiam, et unde pervenerit Volo ergo viros orare in omni loco, lei antes sanctas manus sine ira et cogitationifjus {Ibid. Hj. Consequenter
(/

Tim.

II,

12-1.5).

adolcscentem

quem

bcre videretur invidife.Ut
siasticaj historise,

causam pr.ieautem sciamus Joannem
dilexerat,

itaque mulieribus

281

dat pr«cepta

vit.-e,

et

ait

Similitcr et muLieres in

halntu ornato,
se,

cum
tortis

verecrini:

tunc fuisse pucrum, manifestissime doccnt ecclcquod usque ad Trajani vixerit

cundia
sed

et castitate,

ornantes

non

in

bus, aiit auro

vel
*

margaritis sive
(juod

veste

pretiosa

imperium, id est, post passionem Domini sexagesimo octavo anno dormierit: quod et nos in libro
de Illustribus
Viris
;

secundum

decet

mulieres promitteyites
silentio

pietatcm pcr opera

bona,

Mulicr in

discat

'

brcviler perstrinximus.

Pe-

trus apostoius est

et

et virgo, sed Petrus apostolus

Joannes apostolus, maritus, tantum Joanncset
^

autem mulieri non permitto, negue dominari in virum ? sed esse in silctitio {Ibid. 9 seqg,). Et ne videretur mulieris dura
subjeclionc.

cum omni

Doccre

apostolus et cvangelista, ct propheta. Apostolus, _ conditio, quaj eam in mariti redigeret servitutem, legis recordatur antiqua? et ad originale exemplum quia scripsit ad Ecclesias ut magister evangelista
;

quia

280 librum
alii
:

Evangelii condidit, quod exceplo

Matthaeo,

ex duodecim apostoli non fecerunt.

Propheta vidit enim in Pathmos insula, in qua fuerat a Domitiano principe ob Domini martyrium relegatus, Apocalypsim indnita fulurorum mysteria contincntem. Refert autem Tertullianus, quod Romae
^

quod Adam primus factus sit.deindemulier et quod Adam diabolus seduccre non potuerit, sed Evam et quod post ofTensam Dei statim viro subjecta sit, et ad maritum illius facta conversio quodque errorem veterem illa quoe
redit
:

ex costa ejus

;

;

;

missus

in

ferventis

olei

dolium,

purior
et

et

semel connubio copulata est,et redactain condilionem Evse,Gliorum procreatione deleret; itatamen,
si

vegetior exiverit,
ejus Evangelium

quam

intraverit.

Sed

ipsum

ipsos

filios

erudiret in flde et dilectione Christi,
et

multum

distat a ca;teris.Matlha3us
:

et in sanctificatione

pudicitia

;

non enim

(ut

quasi de homine incipit scribere
nis Jesu Chrisli,
I,
;

Liber generatio-

male habehir

in Latinis codicibus) sobrietas est le-

Abraham [Maith. genda, sed castitas, id est, jwcppos^JvT.. Vide igitur filii David, filii Lucas a sacerdotio Zachariaj {Luc i, 5) quomodo ex lioc quoque testimonio supereris, et 1) quod putabas esse pro nuptiis, pro virginitate senMarcus a prophetia Malachine prophetae ^, et Isaia". tire cogaris. Nam si salvatur mulier io (iliorum Primus habet faciem hominis, propter genealogiam secundus faciem vituli, propter sacerdotium ter- C generatione, et liberorum numerus salus matrum
;
;

tius facicm leonis, propter

vocem

clarnantis in de-

cst,
et

cur addidit, Si permanserint

filii

in

cha^itate
sal-

viam Domini, rectus facite semitas ejus {Marc. i, 2), Joannes vero noster quasi aquila ad superna volat, et ad* ipsum Patrem pervenit, In principio erat Verbum, et Verbum erat dicens
serto
:

Paratc

sanctifcatione

cum
:

castitatc

^

?

Tunc ergo

vabitur mulier,

si illos si

genuerit
radicis

filios,

qui virgines

pormansuri sunt
in

quod ipsa

perdidit, acquirat
et

:

liberis,

et et

damnum
pomis.

cariem,

flore

apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum {Joan. i, i, 2), et ca?tera. Exposuit virginitas, quod nuptia; scire non poterant, et ut brevi sermone multa comprchcndam, doceamque cujus privilegii sit Joannes, imo in Joanne virginitas, a Domino virgine, matcr virgo
{Joan.
I,

compensei
28. Viiia
biles.

mulierum. Diabolus

et fxlix ejus insatia?

Amor

mutieris quid secum trahit

— Supra in

transitu, ubi nobis adversarius proposuerat Salo-

monem multinubum,

qui

templum

Dei exstruxit,

strictim rcsponderam, ut per qusstiones reliquas

1, 2)

virgini discipulo

commcndaLur.

currerem. Nunc ne clamitet et hunc et alios in
lege patriarchas et prophetas
et

sanctos

viros

a
^,

27.

Malcrnic virginitatis amissio, eompensata vir-

nobis esse temeratos, proponamus hujus ipsius

ginitale filiorum.

— Verum
est

casso labore sudamus.
deinde

n

qui multas

Objicit quippe nobis adversarius .'Vpostolicam sen-

voluntatem.
u.xor,

uxoreset concubinas habuit.de nupliis Nemo enim melius scire potest quid
vcl

tentiam, et

ait

:

/idam primus formatus
seductus
facta
;

cst,

282

mulier,

illo
:

qui

passus
13.)

est.
et

Loau-

Eva,

et

Adam non

niulicr
est.

ducta in

pracvaricationem

autem seSalva autcm

quitur crgo in Proverhiis
da.v, inops

Mutier insipicns
ix,

panis cfficiiur {Prov.

Cujus pa-

Ex hoc loco malibruin (/(-• Scripforibus Ecclesiasticis scriptum fuisse ac editum antcquam Hieroymus scriberct adversus Jovinianum. M.\uTIAN.
*

Iti

libro de Illustribus Viris.

nifestissime

comprobamns

sus est, in insulam relcgatur. » Expunximus hic vocem Prophetw,
•'

quam mss.

non agnoscunt.
V^ocula secunditm nec habent codices nostri, nec ipse Vulgatus interpres. " Tres mss., permanserint /j7// in fide ct charitate etc. Gt\Tc. vj -'rrEt.quam vocem ali.t etiani lextus editionos habenl. Plerique mss. Proponamus hmc ipsius, et De
'•

* Quod liomcV. Pro Homx, plures mss. codiccs legunt a IScronc. M.^rtian. Mss. nmnes ot vclus editio quod a iScrone missus, etc. Tertullianus, de « Apostolus Joannes Prxscriptionibus, cap. 3G posteaquam in oleum igneum demersus, nihil pas-


:

•>

nuptiis loluptalem.

261

ADVERSUS JOVINIANUM
A
:

LIB.
:

I.

262

nis? Nempp. illius qui de coclo descendit: slatimque suhjungit Torigenas apnd cam pereunt, et in profundum inferni incurrunt {Ibid. 18). Qui sunt terrigenoc qui apud cam pcreunt? Utique illi, qui sequuntur prinium Adam, qui de terra est, et non

bola legimus Per tria movetur terra, quartum autem non potest ferre [mss. fcrri] ; si servus r4gnet, et sluKus si saturetur panibus, et odiosa nxor si habeat

bonum virum,
{Il)id.

et

nncilla

.n

ejicint

21 scqq.y Ecce et hic inter

dominam suam malorum magni-

secundum, qui de

cojloest. Et
ita

rursum

in alio loco

:

Sicut in ligno vermis,

perdit

vintm suum

u.vor

malefica iProv. xxv,

20;. Si

autem asserveraveris

hoc de malis conjugibus dictum esse, et ego tibi Quc-e enim mihi incunil)it breviter respondebo necessitas venire ia dubium, utrum bona an mala
:

futurasit

quam duxero?

Melius

est,

inquit,

hnbi-

tare in terra deserla,

iracunda [Prov. xxi,

quam cum u.wre litigiosa et Quam rarum sit uxorem 9).
ille
'

tudinem uxor ponitur. Quod si respondcris, scd uxor odiosa, dicam tibi quod et supra. Alqui hoc pcriculum in memct fieri * grave est. Qui enim ducit uxorem, iu amljiguo est, utrum odiosam, an amabilem ducat. Si odiosam duxerit, ferri non potest. Si amabilem, amor illius inferno et arenti terrae, et incendio comparatur. 29. Sapientia carnis ct spiritns. Boni crcati sumus
a Deo
:

vilio

nostro lapsi.

— Veniamus
pauca

ad Ecclepo-

sine his vitiis inveniri, novit

qui duxit uxorem,
:

siasten,

de ipso quoque

tcstiinonia

Unde pulchre Varius Geminus sablimis orutor « Qui non litigat, inquit, ccclebs est. » Melius est habitare in angulo tecti, quam cum u.vore maledica in domo communi [Prov. xxv, 2-i). Si domus communis mariti et uxoris erigit uxorem insuperbiam ctcontumeliam viro facit quanto magis si ditior
:

Omnibus tempus est, et tempus omni rei sub eoelo. Tempus pariendi, et tempus moriendi,
nentes
:

tempus plnntnndi,

et
1

tempus evcllendi quod plati.w/^.).

tatum est[Eccle.

iii.

Pcperimus

in

lcgecum

uxor
deril,

fuerit, et in

domo

cjus vir manserit

!

Incipit
offen-

Moyse, moriamur in Evangclio cum Christo. Plantavimus in nuptiis, evcliamus por pudicitiam quod plantatum est. Tempus amplexandi, et tempus longe

enim non uxor

esse, sed

domina

;

et viro si

hom.inem in die hiemali de domo sua, similiter et mulier maledica de propria domo {Prov. xxvii, 15). Assiduis quippe jurgiis et quotidiana garrulitate facit perfluere - domum ejus, et e.jiciit eum de a;dibus suis, id estde Ecclesia. Unde et supra ab eodem Salomone prsecipitur Fili ne supereffluas. Et Apostolus ad Hebrseos. Propterea inquit, debemus inlendere amplius his qux dicuntur, neforte supercf- C
est. Slillicidia ejiciunt
:

migrandum

Tempus amandi, et tempusodiendi. Tempus helli et tempus pacis {Ibid. o, 8). Simulque nos commonet, ne legem Evangelio praeferamus ncc puritateravirginitatis, nuptiis putcmus «quanleri ab ample.cu.
;

dam;

Metiora

sunt
cjus

dicens,
vii,

novissima
9).
est,

sermonis,

quam initium

{Eccle.

Statimque subquia dies priores
inter-

jungit: Ne dixeris, quid factum
meliores erant,

quam

hi ? Quia
;

non sapienter

rogasti de hoc {Ibid. 11)

et

reddit

causam
priores
:

quare
Quia

dies postcriores meliores sint

quam

fluamus {Hebr.

ii, 1).

Illudveroquis taceat, quod sub
1

bona, inquit, est sapientia
In lege

cum

haereditate {Ibid. 12).

aenigmate scrihilur

dilectione dileclx, sed istx

Sangnisugx tres filix erant non saturaverunt eam, el
satis
:

enim sapientiam carnis, mors scquebatur
;

occidens

in

Evangelio sapientiam spiritus, hnere:

quartx non
non

suffxcil diccre

Infernus,

ct

amor
'^

ditas cxspectat (eterna
clesiastes,

Ecce hoc inveni, dicit Ecde mille itweni,
et

mulie>-is, ei lerra
'licit satis est

qux

no)i

satiat>ir

aqua,

et ignis

hominem unum
Deus

muqux-

{Prov.

xxx, 15, 36). Sanguisuga

lierem in his omnibus non inveni.

Verumtamem
:

reperi

diabolus est, diaboli
Infernus

filia)

sunt dilectione

dilectae.

quod

fecit

284

hominem rectum

et ipsi

qua; satiariinterfectorum283cruore
ct

non possunt:
e.cx-

sierunt cogitationes rnalas {Und. 28-30).

amor

mulieris,

el

terra arcns, el

minem

invenissc se dicit.
ct vir et

Rectum hoConsidcra vim verbi. In

femina continetur. Ei mulierem non inveni. Lcgamus princiinsatiabilis est, qui exstinctus accenditur, et post pium Genescos, ct invcniemus Adam, hoc est hocopiam rursum inops cst, animumquo virilcm effcininem, tam virum quam feminam nuncupari. minat, ct excepta passionc quam sustinet, aiiud Cum ergo boni creati simus et rccti a Deo, ipsi non sinit cogitare. Simile quid et in sequenti para- n vitio nostro sumus ad pejora delapsi ct quod in
sed

stuans. Nonhicdemerctrice,nondeadulteradicitur,

hominem,

amor mulierisgencraliter accusatur,qui semper

inquit, in his omnibus

"'

^

;

Varius Geminus, Altumapud auctores historicas silentium de isto Vario Gemino sublimi oratore. Quare nec ego scirc possum, quis fuerit Vnrius Ceminus ; nec tcmcritate dicendi fingcre volo oratorem nescio quem apud grammaticos divinatores
'

lum
-

hic

;

vir et

uxor non

litigant. »

Mss. ut videtur, rcctius, et perplucre ct paulo post perjluas, et, perfluamus, pro supcr iJuas, ci superfluamus. lidem, Non dicent satis est; juxta Grffic oj \x-fi
'^

futurumforsitanaliquandoceleberrimum.Fuitporro
Kanu.s alius poela tragicus, Virgilii et Horatii familiaris necnon alter pocta hujus nominis, cujus meminit Virgilius, Vide Horatlib. 1. Serm sat. 5,
:

et alibi. Martian.

,

Varium Geminum sublimem

tum praeposita si particula, cum veteri editione, si sanguisuya. Pro atqui hnc periculum in memet fieri, ctc. nostri codiccs fortasse correctoris manum expcrti, Al hocpericulum imminet, fieri. Terentiusin Andria
£'.'-w7'.v
;
'*

:

oratorem tam sacpe mcmorat Seneca in Suasoriis ct Coritrovcrsiis, ut .Martianajum mircr asscrcntem alliim apud auctores et hisioricos dcillo silentium esse. Porro Gravius feslivum quoddam Epigramma in ejussententiam affert a Heus, viator, miracu:

At
''

illnd pcriculiim in

filia lieri

grave

est.

Reposuimus

e

mss. et veteri editione feminam

pro mulierem.

;

;

S.

EUSEBII HIERONYMI

264
u,
-13),

paradiso rectum in nobis fuerat, egredientibus de paradiso depravalum est. Quod si ob.jcceris, ante

^

Ficus protulit grossos suos (Cant.

id

est

veteris legis pra?cepta ceciderunt, et de
vitcs florentes

Evangelio

quam peccarcnl, sexum viri et feminaj fuissc divisum,et absque pcccato oos potuissc conjungi, quid futurum fuerit incertum est. Neque enim Dei possumus
scire judicia,
et

ex nostro arbitrio
IIoc in

illius
iii

sententi;c prmjudicarc.

quod factum

est,

dederunt odorem. Unde et Apostosumus '/I Cor.u,io). Surge, veni, proxima mea, sponsi mea, et veni. Tu cotumba mea in velamenlo petrse ju.vta promurale, et ostende mitd faciem tuam,el auditam fac mihi vocem tuam
lus
:

Christi bonus odor

propatulo

est,

quod qui
si

paradiso virgines pcr-

quonium vox tua
II,

suavis, et facies tua speciosa [Cani.

manscrunt,
est inter

cjecti

quid nocebat,

dc paradiso copulati sunt. Aut paradisus nuptias reeipit, et nulla
^

maritatam

in paradiso eos ante sociari ? Ejiciuntur

virginemqucdiversitas, etiam de parain terra

diso

;

et

quod
i)

ibi

non fecerunt,

faciunt,
virginihi
ix,

ut statim

principio condilionis

humaua}

tatem paradisus, et terra nuptias dedicaverit. omni tempore sint vestimenla tua candida [Eccle.
8).

tegcres cum Moyse velamentum csset in lcge, nec faciem tuam vtdcbam, nec vocem tuam dignabar audirc dicens Et si 'multiplicaveritis preces vestras [Forte precem vestram], nec sic exaudiam vos (Isa. i. -15). Nunc autem revelata facie contcmplarc gloriam meam, et petrff! firmissimai tcgere promurali. Quodaudiens sponsaaperit sacramentapudicitiae Fratruelis meus
13,
1-4).

Dum vultumtuum

ct

:

:

Candor vestium sempiternus, virginitatis est " mihi, et ego illi qui pascit inter litia (Cant. ii, 16), hocest, inter virginum candidissimos choros. Vis puritas. In matutino seminavimus semen nosLrum scire quale verus Salomon pacilicus noster soet ad vesperam non cessemus. Qui scrvivimus in lium quales habcat armigeros. Ecce, ait, lectus lege nuptiis, virginitati in Evangelio serviamus.
'<

Canticum canticorum non ugnijicat amorem Transeo ad Canticum canticorum,et quod adversarius totum putat essepi'o nuptiis, virginitatis conlinere sacramenta monstrabo. Audiamus
30.

Salomonis sexaginta polentes
polentibus Israel,

in circuitu

ejus

de

carnis.

quidloquatursponsa, antequamsponsuscjusadterras veniat, patiatur, inferos penetret, ac resurgat.
Similitudines auri faciemus tibi

omnes tenentes frameam ^, et docti bello, uniuscujusque viri gladius in femore ipsius (Cant. III, 7, 8). Qui in circuitu Salomonis sunt gladium habent in femore, sicutAoth ille judex aacpoTcpo5i;'.o; [scil.

ambidexter] (Judic.

iii,

5),

qui

cum

distinctionibus

argenti qnoadusqtie rex in accubitu suo esl
I,

[Cant.

-10,

II).

Anlcquam

resurgeret Dominns, et Evan-

hostem pinguissimum et totum carni deditum, omnes amputans voluptatcs. Ibo, *, inquit ad eos scilicet ad montem mijrrhx {Cant. iv, 6)
interfecit
;

et ad colqui mortificavcrunt 286 corpora sua gelium coruscaret, non habebat aurum sponsa, sed lem Libani, ad purissimos virginum greges, et losimililudines auri. Argcntum autem quod in nu. ptiis habcrc sc poUicetur, habebat varium atque C quar spansx mese ; Tota speciosa es, amica mea, et non est macula in te (Ibid. G. 7). Unde et Apostolus distinctum in viduis, continentibus, ac maritatis. Et exhibeat, inquit, sibi sanctatn Ecelesiam, nan Deinde sponsus respondet ad sponsam, et eam do; :

cet

quod veteris

legis

umbra
ecce

transierit,

et

vcritas

habcnlem maculam, neque
Veni a Libano, sponsa,

rugam

(Ephes.

v.

27).
et

Evangelii vencrit.

285
10,

Surge, veni, proxima

mea

^,

vcni a

Libano. Venies,

sponsa mea,
abiit sibi

quoniam
ii,

hiems
IIoc

transiit,

pluvia

pertransibis ab initio fidei, a capite Sanir et Hermon,

[Gant.

11).

de veteri Testa:

a cubilibus leonum a montibus leopardorum (Cant.
IV, 8).

mento. Rursum
12).

de Evangelio et virginitate

Flo[Ibid.

res visi sunt in terra,

tempus sectionis advenit
et
.

tatur.

Libanus Ivjy.yi-JiJ.o^, Veni ergo, sponsa
:

id est,

candor

interpre-

candidissima

dc

qua

Nonne
:

tibi

vidctur idipsum dicere, quod

et

alibi dicitur

QucT?

est

ist-n,

qux

ascendit dealbata
Sfeculi

Apostolus

Superest ul
[l

qui Iiabent uxores, sitsint
vii,

(Cant. VIII, 5)? et transit per

viam hujus

quasi non habeant

Cor
:

29)? Et manifestius
12).

ab exordio

fidei, et

ex Sanir, quod interpretatur

de praeconio castitatis
est in ferra

Vox, inquit, turturis audita
ii,

dcus luccrnx,]\i\i^ illud quod in

Psalmo legimus:
;

nostra [Cant.

Tiirtur avis pu-

dicissima, semper habitans in
cst Salvatoris.
lib.

sublimibus, typus
[Vide

Lucerna pedihus meis verbum tuum, Domine, et lux et Hermon, id semitis meis (Psal. cxviii, 105)

Legamus physiologos
et

Pux.

^

est,

consecrationc

:

et

fuge leonum cubilia, et leo-

X, c.

34),
si

repericmus turluris hanc csse

naturam.ut
tur
;

parcm pcrdidcrit, altcri nonjungaetintelligcmus digamiamctiamamullis avibus
^.

pardorum montes, qui non possunt mutare varietatom suam. Fuge, inquit, cubilia leonum, fuge supcrbiam da^monum, ut postquam mihi fueris
consccraia,
'

reprobari

Statimque turtur

dicit

ad turlurem

;

possim

libi

dicere
;

:

Vulnerasti

cor

lidem, vetcri quoquceditione assenticnte. Inter virginem marHumquc divcrsitas. ^ Rursus iidcm mss. Speriosa mea, columba mea, consiantcr etiam inlra, idque juxta Gr.TCum etc. xxXt) [x.(rj, exquoitidem bis repetunl vocem abiit,
;

(iir-^jXOiv,
3

£7rop£'jOT,.

mox Casanatensis. Vis Vetus editio, pascitur scirequales viros Salomon, el pacificus nosler quale solium. elc. Mss. omnes, Ferenlcs framcam,ct docli bellovin, gladius in femore ejus, juxta L\X. Gravius legi oranino vult, vir, euniquc Ilebraismum csse contendit.
•''

(|UO(I

cdit., multis pro mutis, cx ingcniu anloa (Muondavcram, luinc Vcronensislibri auclorilatd confirmo, ct Gravio etiam |)robari video.

Perporam hactenus

lidem mss., Ibo, inquit, mihi ad montem, ctc. dcnuo juula Gnccum - j:;j7o_i.a'. iuiicjTeo alque iterum paulo post proxima mea, pro amica mea, rXr,''

;

ai(3v

ji.o'j.

263

ADVERSUS JOVINIANUM
A
ciindiis ct

LIB.

I.

266
est,

meutn ', soror mea sponsa, nihtcrasli cor riieum, in uno oculorum tuorutn, in uno ornamenlo colli tui {Cant. iv, Uj. Quod dicit, hujusccmodi cst. Non rcpudio nuptias, habes etsinistrum oculum, quem
tibi

candidus

idcirco

slalim
totus

additur.

(jultur [\\ Quslus]

cjus

dulcedincs, ct

concu-

pisccnlia [Ihid.).

Sponsus virgo, laudatus a sponsa virgine, laudat vicissim virginem sponsam, et dicit
ci
:

dedi propter imbccillitatem corum. qui recta videre non possunt. Scd magis mihi dcxtcr virgisi

SiHciosi facti sunt
'

gressus tui

in

calceamentis,

fitia

Aminadab
et

{Cant. viii, i),
ojferentis.

nitalis ocuUis plaret, qui

cccatus

fucrit,

omnc

populi sc sponte
taria pst,

quod interprctatur, Virginitas cnim volunEcclesia}
in

corpus in tencbris

est. .^c

neputarcmus eum amo:

idco

gressus

castitatis

rem
soror

carnis, et nuptias significare corporeas, iliico

pulchritudine cullaudantur.
ris in

excludit

apicio

hunc scnsum,ctait Vulncrasti cor meum, mea sponsa. L'bi sororis nomen est, suomnis fa^di amoris excludilur. Quam spcde

Non est hujus tempomorem Coinmentarii omnia dc Cantico can-

ciosa sunt ubera tua vino iCant. iv, 10),
et
:

quibus

ticorum virginilalis pandcrc sacramcnla, quia et hir;c ipsa fastidioso lectori narcs contractura non ambigo.
32 Loquilur Isaias spei noslraj
fidcicjue
et pariet

supra dixerat Fratruclis meus mihi, el eyo illi ; in medio uherum meorum Commorabitur [Cant, i, 12) in principali r,';fxo'r./.'y/ cordis, ubi habct scrmo
Dei hospitium.

rium

:

Ecce virgo in utero concipiet

mystefUium
Scio

n

et vocabis

nomen

ejus

Emmanuel

(Isa

vii, -14).

Quam

speciosa sunt iihera

tua vino

judffios
in"'::^;"
;

Quod

istud

vinum

est,

quod sponsoe

mammas

pul-

'•

opponcre solere, in Hcbraeo verbum alma non 288 virginem sonare, sed adolescenvirgo

fecundat? Nemcherrimas peillud,dequoSponsusin conscquontibus loquitur Bibi vinum mcum cum lacte mco. Manducate, proxifacit.et pudicitia; lactc

tulani.

appcllatur, adolcscontula

mi mei, Unde et

et bibite, et

inebriamini, fratres {Cant. v,

1).
;

apostoli

287
ii,

dicebantur
13),

musto pleni
vetcri
;

musto, inquil

{.\ct.

non vino

quia

bethula [nSlTD^J vel puella, non ALMA dicitur, scd xaara (mw)- Quid cst igitur quod significat alma ? Absconditam virginem, id est, non solum virginem, scn cum ETr-.TacjEi virginem quianon omnisvirgo abscondita est nec ab
proprie

EL rcvera

autem

;

vinum novum in utrcs novos mittitur (Matth. ix, ^T) et non ambulabant in vetustate littera;, sed in novitate spiritus {liom. vii, 6). Hoo est vinum quod cum inebriavcrit adolescentes ct puellas,
;

hominum
siffi

fortuito scparala conspectu.

Denique

et

Ilcbecca in Gonesi ob nimiarn castitatem et Eccle-

statim virginitatem sitiunt; et in crapulam
tatis eructant, ct

casti-

expletur illud valicinium Zachari.ic.

duntaxat juxta llebraicam veritatcm
.-irginibus
et

dc

Ecclcsia3

typum, quom in sua virginitate signabat, alma non bethula, sicut manifestum esse poterit ex sermonibus pueri Abraham, quos loquitur in Mesopotamia Et .dixit ^ Domine Deus domini mci Abraham, si tu dirirjis viam meam per quam
scribitur,
:

:

T[>rophetani\s

puellis

ludcntibus

Quid enim lonuni
nisi

Complebuntur infantibus ^ egoingredior, ccce dum stetero super fonteni aqux, virgoqwe egredietur ut hauriat aqnam, ct dixero ud ejus {Znch. viii, 5). cam Da mihi paululuvi aqoi ut bibam de hijdria ejus est, el quid pulchrum ejus
:

plntCT

:

frumentum electorum,
in

et

vinum gcrminans

vir^

tua

;

ei responderit
:

:

Et tu bibe,

et

camelis tui hau-

gines {Zucliar. ix, i?) ? Istaj sunt virgincs,

dc quiest
cjus

bus

quadragcsimo quarto Psalmo scriptum
virnincs
post
eani,

Adducentur regi
afjerentur tibi in
in

pro.timx

riam hxc erit uxor, quam prxparavit Dominus filio domini mei {Gen xxix, 42 sepq.). In co enim loco, in qno ait Virgo qxix egredietur, ut hauriat aquam
:

Ivctitia, et

e.tsultatione,

Adduccniur
soror

in Ilcbraico

scriptum est alma,

id esivirgo sccreta,

tcmplum
31.
:

regis [Psal. xliv, ^5, IG).
:

Scquitur
hortus

Hortus

conclusus,

mea
iv,

spon.ia
12).

conclusus,

fons signalus {Cant.

ctnimia parontum diligentia custodita. Aute certe ostendant mihi ubi hoc vcrbo appelcntur et nuptae et imperitiam confitebor. Eccc virgo in utero concipiet, cl pariet

Quod clausum tst alquc signatum, similitudincm habet Matris Domini, matris et virginis. Unde et in scpulcro Salvatoris novo, quod in petra
durissima
hffic
(.1/.

filinm

Si

virginitas,

Spiritus
?

sanctus

viduain non elegit

Nam

non prajfertur nuptiis cur maritam, cur illo tempore erat Anna

purissima]

fuerat

excisum,

ncc

niia Phanuelis de tribu Asor, insignis pudicitiaj,et

ante, nec postea

virgo perpetua
:

quisquam positus cst. Et lamen D sompcr vacans orationibus ct jcjiiniis in tomplo multarum cstmatcr virginum Doi. Si convcrsatio tantum et bona opera et jcjunia absque virginilate, Spiritus sancti ad se merentur advcntum, potuit et isla mater
esse

Sequitur enim

Emissiones lu:c paradisus malogranalorum cum fructu pomorum {Cant. iv, 13). In malogranatis et pomis, omnium virtulum significatur in virginitatc conccntiis

Domini.
dcspe.vit,

Curramus ad rcliqua
virgo
filia

:

Sprevit

le, \nqu\i, et

^
10)

Fratruelis
;

meus
in

Ston [ha xxxvii, 22). Quaiii

filiam

dixefiliam

camiidus

cl

ruljicundus {Cant. \,

candidus

rat, appcllavit et

virgincm
et

:

ne

si

tantum

virginitale,

rubicundus

in

martyrio. Et quia rubi-

nominasscl, arbilrarcris

nuptam. Ha^c

est virgo

'

versioni ex
* 3

Veronensis cor noslrut pro ,;. GrBeco constantissimc

meum

; scilicet .„1, 1 : inha^ret, i/.ai-

urgontc ctiam
*
'

0'!a)7a; Y,|j.a;.

Casanainnsis

cnm

Maluiuimus
Pathol.

veteri editione conceplus. ussentiri Gravio corrigit /?/ia,

Graico, i)j'[7.zip antoa orat filii. ^'oruncnsis constante scribit, /l//.l^i)//l. Pcrpcram iu cdilis. /•;/ dirit pru /.7 dixi, e quibus incipitur Scripturtc locub.
:

XXlll.

8

267
:

S.

EUSEBII HIERONYMI

268

filia ad quam alibi dicitur » Lcetare, slerilis, qux non paris, erumpe cl rlama, qux non parturis, quoniam multi filii deserlx mufjis quam cjus qux habel virum {Isa. liv, 1). Ista csl de qua per Jercmiam loquiLur Dcus, dicens Nimqidd obliviscelur sponsa ornamenti sui, aut virgo fascix pectoralis sux {Jereni. n, 32) ? De hac in eadem prophctia grande miraculum est, quia femina circumdcdcrit virum,
:

A

ips»

ffiquo

ferri. Si

animo patiantur virginitatem sibi prajenim illas sera pudicitiapost despumatas

corporis voluptates erigit contra maritalas [Al.maritus],

cur non infra perpetuam castitatem esse se
?

noverint

prxccpta data ruli adhuc Ecclesix. Elcrtionum causm varix. Offensio malorum esl, non bdnorum. Yitium antiquiun in Ecclcsia. Officiorum
3i. Leviora

289

ct universitatis

parentcni virginis vcntcr in-

nomina, non mcritornm.

«

Frustra, inquit, ha;c

cluscrit.

loqueris, quia et episcopi et presbyleri et diaconiejus privilegia.
«

33. Jeremias virgo,

plum

Dei, quod ?

Esto,

inquit,

Verum temnuptiarum et
hoc potcs

unius uxoris
lus dicit se

viri, et
-.

habentes

filios,

ab Apostolo
ct

constituuntur

»

Quomodo dc

virginibus Aposlo-

virginitatis sit diversa conditio, quid ad

non haberc pracceptum,

tamen dat

dicere

? Si

virgo et vidua fuerint baptizat;c, et ita

consilium, quasi misericordiam consecutus a Do-

permanserint, quBe critinterutramque diversitas?»

Quod de
virginem
])aptisma
ct scorta

Petro et Joanne,

Anna

et

Maria

dudum

y.

diximus, hoc prajsenti loco proficiat. Si enim inter
et

viduam baptizatas

nihil intcrcst, quia

novum hominemfacit, eademconditione

hoc agit in omni illa disputatione, ut virmatrimonio, et suadet quod impcrare non audet, ne injicere vidcatur laqueum, et plus imponere ponderis, quam potest hominum sustinerc natura ita et in ecclesiastico ordine
mino,
et

ginilatem prajferat

:

atque prostibiila si fucrint baptizatse, virginibus asquabuntur. Si enim praeteritcc nuptia?
pra3tcritcO in

constituendo, quia rudis ex gentibus constituebatur Ecclesia, leviora nuper
cepla, ne territi
ferre

credentibus
possent.

dat

preet

nihil nocent vidute baptizatte, et

me-

non

Denique

retricibus voluptatcs, expositaque publica;

libidini

apostoli et seniorcs de Ilierosoiymis litteras mit-

corpora, post lavacrum virginitatis pra^mia conse-

tunt, ut

quentur. Aliud esr purissimam mentem et nulla recordationepoUutam Deo jungere, aliud meminisse

de genlibus crediderunt nisi
catis
et

non amplius imponatur oneris his qui ut abstineant se ab

idololatria,et fornicatione,et a ?anguine,et asuflTo;

amplexuum

viri focdff! necessitatis

:

ct

quod

quasi parvulis alque infantibus lac
;

potum
ad je-

corpore non agas, recordatione simularc '. Jeremias, qui in utero sanctificatus est, etcognitus in vulva matris, ideo hoc privilegio fruitur, quia
vir"initalis erat beatitudini destinatus.Et

dant,

non solidum cibum

nec pracipiunt de con-

tinentia, nec de virginitate significant, nec

junia provocant, neque dicunt illud quod in Evan-

gclio ad apostolos dirigitur^,nehabeant duas tunicum omvasa quoque templi Babjlonio rege C cas, ne pcram, nc ajs inzonis,ne virgam in manu, ne calceamcnla in pedibus, aut certe illud Si vis vastante direpta, isto solus libcr ab hostibus est, perfectus es.se, vade et vende omnia tua et da paupeet captivitatis nescit injurias, ct a victoribus acce-

ncs capti

sint,

:

pit stipendia, et

Nabuzardan, cui de sanctis sanctorum Nabuchodonosor non praeceperat, praecepit

ribus

:

et veni,sequere

me{Matth.

xix.

;4).Si

enim

a-

dolcscensillequisejactaveratcunctafecissequa^legis
sunt, audiens hoc.tristis abiit,quia habebat posses-

dc Jercmia. Hocenim verum templum Dci est, et haec Sancta sanctorum, qua; virginitatis puritate

Domino consccrantur. At e contrario Ezechiel, qui captivus tenebatur in Babylone, qui tcmpestatem ab Aquilone vcnientem viderat,et turbinem cuncta
rapientem,
et

multas, et Pharisaii hujuscemodi Domini quanto magis tanta scntcntiam subsannabant
siones
:

gentium multitudo, cui summa virtus erat aliena non rapcre, non habebat necesse prccceptum de
castitate et contincntia perpctua,

ait

:

Mortua

csi

uxor mea ad vesperam
erat
{Ex-ecli.

quibus scribebaa fornicatione,
et
talis
!

fcci

mane

sicut

prseceptum mihi

lur ut abstinerent se ab idolis,
et in

ct

Dominus, quod in die iila aperiretur os cjus, ct loquerctur, et non tacerct amplius. Diligentcr attcndc, doncc uxor viveret non habcbat libertatcm populura commonendi. Moritur uxor, ct conjuyale vinculum solvitur ct absque uUa trepidatione semper in officio prophclali cst. Qui enim liber vocatus est, vere est servus Ghristi. Non nego beatas csse viduas, qua; ita postbaptismuinmanserint ncc illarura detraho
XXIV.
-18).

Prsedixerat

enim

ei

quibus audiebatur fornicafio, catio, qua; ne inter gentcs quidem
ipsa

forni-

est

Sed et

291
J)

episcopalis
;

electio

enira dicit

Eligatur opiscopus,
;

uxorem,
rem,ct
2,
'i

ct filios faciat

sed

mecum facit. Non qui unam ducat qui unam ducat uxodi^ciplina
[I

filios in

omni subditos
Certe

Tim.ni,

;

Tit, I, 6).

confileris

non possc csse

;

merito, 290 qu;r, cuin viris in castitale pcrdurant, sed sicuLi h;u majoris apud Dcuin pra?mii sunt, quam nupttc conjugali ollicio servicnlcs, ila ct

cpiscopum, qui in episcopatu filios faciat. Alioqui, si dcprehcnsus fuorit, non quasi vir tcncbitur, sed quasi aduUcr damnabitur. Aut pcrmittc saccrdotibiis exercere opera nupciarnm, ut idera sinlvirgincs quod mariti
:

aut

si

sacerdotibus non

licet

Casanatcnsis. Hecordationc dissimularc non possc. Jcrcmius, ctc, paulo infra Dabijloiiio vastatUc iiabetur in msa. absquc rege.
'

-

Idom Casanalcnsi?.

.ib .\postolo

non coufundttn-

liir
3

pro constituuulur. Ms, S. Crucis, /td apostolos dicitur.

269

ADVERSUS JOVINIANUM
A
jii--^?ioni.

LIB.

I.

270
\u^

uxores tungere, in co sancli sunt, quia imitantur pudicitiam virginalcm. Scd ct lioc infcrendum. Si
laicus et quicunquc fidelis orare non potest, nisi carcut oificioconjugali, sacerdoti. cui semper pro populo ofTerendasuntsacrilicia, scmper orandum
cst.

yuod.jue

pojus

est,

illis

clcncatus

donant gradiim, quorum sunt obsequiis deliniti. Alioqui si juxta sentcntiam Apostoli, non erunt episcopi nisi mariti, ipse Apostolus episcopus esse non debuit, qui dixit Volo autem omnes sic
:

Sisemper orandum

est,

ergo sempcr carenveteri

.u:m matrimonio.
sui^

Xam

et in

lcge
in

qui

pro

populo hostiasofferebant, non solum
erant,

scd

purificabantur

u.\-oribus separati, et

vinum

et

domibus tempus ab siceram non bibead
Eliguntiir

quajsolent libidincm provocare. mariti in sacerdotium, non nego; quia
tanl! virgines,

bant,

7). Kt Joannes indignus hacgradu existimabitur, etomnes virgines, etcontincntes, quibus quasi pulcherrimis]gemmis Ecc]esi.TC monile decoratur. Episcopus et presbyter et diaconus non sunt meritorum nomina, sed officioruin. Ncc dicitur; Si (juis cinscopatum desiderat,
vii,

esse, siait ajo

su7h(I Cor.

non sunt

quanti

nccessarii sunt sacerdoles.

bonum desiderat (jradum {ITim. iii, 1); sed bonum opus desiderat, quod in majori ordine constitulus
possit, si velit,

Nunquid quia in e.xercitu Ibrtissimus quisque ciigcndus est, idcirconon assumenluret infirmiores.

occasioncm exercendarum
Virlus

habere

virtutum.

cum omnes

fortes esse

viribus tantum constaret,

non possint? Si cxercitus ct non ctiam numero

p

35.
cos

liegida

solnictatis.

l)catos

cfficit.


n\.

grndus

ccclesiasti-

Oportet ergo episcopum irrenulii vitio

cundarum

militum, abjiccrentur imbecilliorcs. Nunc ct seet tcrtiarum virium gradus assumitur,

prehensilnlcm
uniiis uxoris

esse,

mancipatus

sit

virum,

qui

unam uxorem

ut turba ct

numero

habueriti

c.xercitus compleatur. Et
in ordinatione

modo.inquies, irequentcr
tali

quosacerdo-

svbrium, sive, ut melius in Graeco' dicitur, (vV/?7rt«/m, id est, vr^cpaA£ov [Al. vr^cpaAtov];
;

non habeat

virgo negligitur, et maritus assumitur?

forte cffiteraopera
tia,

Quia non habet virginitati congruenaut virgo putatur. ct non est aut est virgi:

pudicum, hoc enim significat acicppov [At. awopova] om//M?», et castilate et moribus hospitalem, ut

;

imitetur
grinis,

Abraham,

et

cum

peregrinis,
;

imo
et

nitatis infamis

in pere-

',

aut certe ipsa virginitas
sibi

ei

parit

superbiam,
peres

ct

dum

applaudit de sola corporis

Christum suscipiat doctorem, prodest conscienlia virtutum frui, nisi
sibi

nihil

enim

creditum

castitatc, virtutescajteras negligit.
:

Non

fovet

pauut

pecunic-c cupidior

est.

Evenit interdum

tristior vultus,

adductum supercilium, incessus
-'

amore sui, scd alterius odio. Fn plerisque sulfra giuin meretur sola simplicitas, et 292 altcrius prudenti.TBetcalliditati quasi malitijB opponunlur.

rum est ^ et olfert hostias, vinum et siceram non populum, et quia nihil habet quod reprehendal in vita.habitum "i >'^u,uauiiuii, bibet, quia 29S in vino luxuria 1 est. Sic bibat solum odorit et incessum. Multi eliguntur non C episcopus, ut an biberit ignorelur/. Aow vercussoferculis

pomparum

exhortari contradicunt redarguere; non vinolentum, quiaqui seraper in Sanctis sanctoin doctrina, et

populum

possit instruere, ut valeat

eos qui

similis, oirondat

r— "—

nr,i,

ifl

est,

qui conscienlias non

percutiat

singu-

lorum

Nonnunquam

describit sermo apo3tolicus,sedpontificeminstituit, quid facere
:

neque enim

pugilem

crrat plcbis vulgiquc judicium, ctin

non

sacerdotibus comprobandis, unusquisque suis ribus favet, ut non tam bonuni quain sui
qucerat propositum.

mo-

similem
mariti,
sibi

Evcnit

Docet nunc c regione quid faciat Sed modestum, non litigiosum, non cupidum, domum suam bcnc rcgcntcm, filios habentem subditos cum
:

dcbeat.

aliquotics ut

omni

castitate

ilbid.

2-4).

Vide

qua; pars

majorinpopuloest,
in

quanta pudicitia

maritis

quasi

applaudant, ct
pssc

eo se
si

arbitrentur minores non
virgini
pra>ferant.

virginibus,

maritum

exigatur in episcopo, ut si filii ejus impudici fuerint, ipse cpiscopus csse non possit, et eodem
vitio

offendat

Dicam

Dcum quo
quidem

aliquid quod forsitam
;

offendit

Heii

cum multorum

pontifex.

offensa

qui corripuerat

dicturus snm sed boni mihi non irascentur, quia cos peccati conscientianon remordebit. Interdum

filios,

sed quia non abje-

ccrat delinquenlcs, retrorsum cccidit,
cst,

hoc ctpontificumvitio
.

et mortuus antequam lucerna Dei c.xstingueretur (/ l\eg.

accidit,

qui
.

non meliores -eliguntj,
et

n

ci iv) Mulicres simililer

sdargut.oros.nclerumallcguntM/

pudicas
et

(I

Tim.

iii

\{)

s.mpucioresquosque atque innoccntes inhabiles

D

ot reliqua.

;^ ^°^"^^'« miHtil' :; m.htia. officia largiuntur, s.ve divitum

.'T^^'

^-- ^--nobediunt
infa-

pudicitia principatum. Cernis igitur quod episcopus pre ! 'ytor, ct diaconus non idco'sint b'cati ' ia^episcopi, vel presbytcri sint, aut diaconi; sed si
radient. »Ilabcs ibi Ciccro, Offic, c

In

omni gradu

sexu tenet

Aut

est vjrginitalis infamis.

iac

racm vocare v.dctur cam, qu.-j!iniima ac violcnta manu bominum efficitur in iis.qui ab homi.iibus
1

Virginitatcm

ounochi, vel qui ita nati sunt ex ucero r^-alris tiffic virgmitas infamis est, impeditnuo ordinis d.gn.talcm, et elcctionem in clcrum MarTIAN.

sun

y.urcsnuspompurum
ad laifinmn cd. pompaticis fercuhs
',

:

in opistola quilibot aiiro ct coruscet, et sarcinis melella
,<

ferculis.

Supra

l-^il-pat

ne targrcssu raollioribus, ut similes pomparum fcrculis osse vidcamur. » Erant nerape gcstaraina qii.Tdara quibiis dcorura simiilacra in pompis do|prol);intur. Vide in cpist. ad Ihifinum., in finc ot ad Hu..tiiV.m. at(|ue alibi. ^ Legiraus ex mss. nobLrunim ronsonsu antea cnim Quia semper in Sanctis S2nclorum esl, et
I :

pomparum
:i6
«

fercula.

Martian.

Cavcnduni

cst,

ditatibiis

utamur

in

.'{,

;

:

qui

offcrt, etc.

:

271
virtutes habuerint

S.

EUSEBII HIEflONYMI

272
videmur cedere, ct adoccasioncm darc. Melius est

nominum suorum

et

officiorum,

A

silcntium, qnasi dc loco
versario
feriendi

Alioqui

diuconus sanctior episcopo suo fucrit, non cx co quod infcrior gradu est, apud Christum deterior erit. Aut Stephanus diaconus, qui primus martyrio coronatus est ( Ad- vi, vii),minor futurus
si

cst in regno cffilorum mullis

cpiscopis,

el

Timo-

tamen clausis, quod dicitur, oculis Andabatarum more pugnare, quam dirccta spicula clypeo non repcllere veritatis. Potera quidcm dicere Quomodo posterior pars corporiset meatus ;'per quem
:

thco ac Tito, quos utsubjiccrc non audoo, ita ncc antcponcre.Quomodo in Icgionibus ct exercitu sunt

alvi stercora

cgeruntur relegatus est ab oculis, et
•'

quasi post tcrgum posilus, itaet hic qui sub ventre est, ad digerendos

duces, sunt tribuni, suntcenturiones,
tarii,

sunt ferenct

ac levis armaturae,
:

et

miles

grcgarius,

vena3 corporis irrigantur, a

humores et potus, quibus Deo conditus est. Sed
ct

manipuli

commissaque pugna, vacant nomina dignitatum, ct sola forlitudo quaeritur: ita in hoc
:

quoniam ipsa organa nostra feminarumque

genitalium fabrica,
et

et

discretio,

receptacula
condita,

et prwlio, quo contra dscmoncs dimicamus non quseruntur nomina, sed opera ct gloriosior ille sub vero imperatorc Christo, non qui nobilior,

campo

vulva3 ad suscipiendos et coalendos fetus

sexus difTerentiam praedicant, hoc breviter respon-

dcbo
y.

:

Nunquam

ergo

cessemus a
?

lididine,

ne

sed qui forlior
36.

cst.
)iostri

frustra hujuscemodi

membra portemus. Cur enim

Mutmim patimw

ardorcm.

In
:

resurre-

maritus se abstineat ab uxorc
vidua pcrseverct,
si
si

295

Cur casta

eadem substantia erit. — At dices Si omnes virgines fuerint,quomodo stabit humanum genus ? Par pari referam. Si omnes viduse fuorint, vcl in matrimonio contincntes, quomodo sLirps mortalium propagabitur? Hac rationc nihil omnino crit, ne aliud essc desistat. Verbi gratia si cuncti philosophi sint, agricolae non erunt. Quid loquar de agricolis? non oratores, 294 non jurisconsulti, non rcliquarum artium pra^ceptores. Si universi
ctione
:

ad hoc tantum nati sumus, ut pecudum morc vivamus? Aut quid mihi nocebit,

cum

uxore

mea

alius

concubuerit

?

Quomodo

cnim dentium officium
ca quaesunt

est rnandere,

mansa
est

transmittere, et

alvum non habet criet in
:

men

qui conjugi meoe

panem

dedcrit
ut

ita

si

ge-

nitalium

hoc

officium,

semper fruantur

natura sua, meam lassitudinem alterius vires superent ^ et uxoris, ut itadixcrim, ardentissimam
:

principes, quis erit miles ? Si
Vereris, nesi

omnes

caput,

cujus

gulam

fortuitalibido restinguat. Quid

sibi

autem
si

vocabuntur caput, cum ciotera
^

membra

defuerint?

vult Apostolus, ut ad contincntiam

cohortetur,

virginitatem plures appetierint,cesQuotidie

contra natuiam esi? Quid ipse

Dominus qui eunu-

sent lupae

-,

ccssent adulterae,nc infantes in urbibus
?

villisquenon vagiant

mocchorum sanguis

chorumpraecipit varietates ?Certc Apostolus,qui ad suam nos provocat pudicitiam, debet constanter

effunditur,adultcria damnantur, et intcripsas Icges
et secures ac tribunalia ilagrans libido

C

dominalur,
difficilis res
:

Noli metuere ne

omnes

virgines fiant

:

est virginitas, et ideo rara, quia difficilis
cati,

MuUi

ro-

pauci

elccii {Mallli. xx,

16

;

xvii,

14).

Incipere

plurimorum

cst,

perseverarc paucorum.
qui

Undc

ct
Si

grande praemium eorum

persevcraverint.

omnes virgines esse possent, nunquam et Domiuus diceret: Qui potest capere, capiat (Matth. xix, -12) et Apostolus in suadendo non trepidarct'' {De virginihus autem prxceptum Domini non habeo
:

I Cor. VII, 25).

Et cur, inquies, crcata

sunt genifabricati
et

talia, et sic

a

Gonditore
noslri

sapientissimo

sumus,

ut

mutuum

patiamur ardorcm,

gestiamus in naturalcm copulam ? Periclitamur rcsponsionisvcrccundia, el quasi intcr duos scopulos, et quasdain ncccssitatis ct pudiciliffi
Tj;ji7:X-r,-

r\

audire. Cur portas vcretrum,o Paule ? Cur a sexu fcminarum, barba, pilis, aliaque membrorum qualitate distingucris ? Cur'' tus? non intumescunt papill«, non dilatantur rcnes,non pectus arctatur? Vox obsolctior est, scrmo ferocior, et hirsutius supercilium. Frustra ha^c omnia virorum habes, si complcxu non uteris feminarum. Compellor aliquid loqui et insipiens ?fieri sed vos me, ut loqui audcam, CdCgistis. Dominus noster atque Salvator.qui cuinil forma Dei cssct, formam servi dignatus csl assumcro,factus obedicns Patri usque ad mortem, mortem autem crucis, quid nccesse erat, ut in his membris nasceretur, quibus usurus non erat ? Qui ccrtc ut sexum ostenderet etiam ciicumcisus est. Cur Joanncm apostolum ct Baptistam Sua dilccticne castravit, quos viros nasci fccerat ? Qui ergo in Christum credimus, Christi
;

yaSa?

*,

hinc atque indc, vcl
Si

pudoris, vel

causa)

naufragiuin sustinemus.

ad proposita
Si

respon-

deamus, pudorc suHundimur.
'

pudor impctrarit

sectemur exempla. Et si novcnmus illum juxla carncm, scd jam non novimus" eum secundum carncm.Cerlcin resurreclionc cadem eritcorporum
lcclio magis arridct, crant ncmpc Symplecades insuUc dua; sivc scopuli in Bosphoro a conilictalionc sic appcllatcc. Mux (.iasanatensis, .S; pudor

Voculam si ex quatuor nostris mss. et veteri editionc suilccirnus paulo post idcm mss. sub intcrrogandi nota num e.v eo (juod infcrior, etc.
;

* Mss. nostri ct lupx, etc.
^

Cravius

quoque

cesscnt

cssc

impcravit silcntium. " Erat antca ad diri<)cndos, quoii
noslri
"
'

cmendant mss.

Absqucncgandi particula
et

fcrc clcganlius

habont
trrpi-

omncs.
cur.
elc.

Veronensis
daret.
*

Casanatcnsis

libri in

suadcndo

Vcroncnsis ms. supparcnt.

Nostri

habent

(TU[j.-3tY''o3(;.

Irapressa autom

*

Idcm absquc pr;vposilo adverbio Mss. Sedjam nunc non noiimus,

273

ADVERSUS JOVINIANUM

LIB.

I.

2U
extrcmum
Christum
intulit
:

substanlia qua nunc utiinur, licet auctior gloria.

A

tius disputasset, ad

Infclix

ccjo

lantum ipsum corpus habuit quo ct crucifixus est, ut manus perforatasclavistd latcris vulnus ostenderet.Porrosi clausis ingrcssus est osliis quod humanorum corporum natura non patitur, ergo et Petrum et Dominum negamus vcra habuisse corpora,quiaambulaverunt supcr aquas, quod contra naluram osl. In

Nam

et Salvator in
',

homo,quis

me

liberabitde corpore mortis

297

hujus?

post inferos

in

Gratia Dei per Jcsum
{Ibid. 24, 25).

Dominum nostrum

legi

Dci,

Et iterum, Ipse igitur mente servio came autem lcgi pcccati (Ibid.) El, Nicst

hil

damnationis

his,

qui sunt in

Christo

Jcsu,

qui non secundum carnem ambulant. Lex enim spiritus in Christo Jesu liberavit

me

a lege peccati

et

rcsurreclionc morluoruin,

nou

iiubcnl

ncquc

296

nubenlur, seU similcs erunt

amjclis \)laUh.\\.\i,'iO),

Quod

alii

postea in

ccrlis futuri

sunt, hoc virgines

in terra esse cceperunt. Si angelorum nobis similitudo promitlitur mter angelos autcm non esl scxus

aut sine sexu erimus, quod angeli aut certe, quod liquido comprobatur, rcsurgentes in propriosexu, sexus non fungcmur officio
diversilas),

sunt

:

quid agimus argumentis, et propositiones adversarii callida cupimus rcsponsionc su37.

Verum
?

J

perare

Vetcra taansicrunt,

ecce facta

sunt omnia

nova {11 Cor. v, 17).
tentias, et

Curram per aposlolorum senbreves

quomodoin Salomonisexemplis

expositiunculas subdidi, ob inlelligcndi facilitatem

nunc caslilatis et contincnti;e Cliiristianae exempla rcplicabo, et de multis testimoniis quasi unum corpusenkiam,quo et nihil quod ad pudiciita ct

Ac manifestius in consequentibus docet, Christianos non ambulare secundum carnem, sed secundum spiritum dicens Qui emm secundmn carncm sunt, qux sunt carnis sapiunt. Qui vero secunduin spiritum, qux sunt spiri prutus sentiunt. Nam prudentia carnis, mors est guoniam prudentia autem spiritus, vita et pax dentia carnis, inimicitia est in Deum *. Legi enim Dei non siibjicitur, nec enim potest. Qui autem in carne .sunl, Dco placere non possunt. Vos autem in cariie non cstis, sed in spiritu, si tamen spiritus Dei habitat in vobis {Ibid. 5 seqq.), ct reliqua usquo ad iilum locum, in quo ait Ergo, frcdres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si cnim secundum carnemvixeritis, moriemini.
mortis {Piom.
viii,
I,

2).

:

;

;

:

Si autein spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis.

Quicunque
est in

enim

spiritu Dei

agunfur,

hi

filii

Dei

tiam pertineat.pra-lermittam, et nimia? prolixitatis declinem fastidiuni. Scribit inter cclera Paulus apostolus ad Romanos Quem errjo fruclum liabuisin quibus nunc erubescitis ? Nam tis tunc in illis
:

sunt {Ibid. Wfi^).

Si

prudentia carnisMnimicitia

Deum,
;

et qui in

carne sunt deo placere non

possunt

arbitror eos qui serviunt officio conjugali

'-,

fxnis

illorum mors

est.

!SMnc vero
habelis

liberali a

peccato,

quod prudentiam carnis diligant, et in carne sint, A qua nos retrahens ApostoIus,et jungens spiritui,
deinceps loquitur
\

servi
in

autcm
VI,

Dci

facti,
,

fructum
vitam

vestrum

:

Obsecro vos, ffatres, per misecxhibeatis

sanctificationcm
21,

finem

vera

Puto quod et finis mors sit. Fructus autem sanctificationis, qui vel ad virginilatcm, vel ad continentiam pertinct,
{Rom.
22).

xternam nuptiarum

ricordiam Dci

^,

ut

corpora vestra hos-

tiam viventem, sanctam, Deo placcntem, rationabite obsequium vestrum.Et nolite conformari huic sceculo,
sed reformamini in noviUite sensus vestri, ul probetis

vita pensatur

iclcrna.

Ac dcinde
lcgi

:

Itaque.

fratres
:

qux

sit

volunlas Dci

bona, el bcneplaccns,

el

mei,
ut

ct

vos mortificati

c.<tis

per corpus Christi
:

perfccta. Dico

sitis alterius,

qui ex mortuis rcsurrcxit

ut fru-

cnim per gratiam qux data esl inihi omnibus qui siint inter vos : non plus sapcre quam
oportet sapere, sed sapcre ad pudiciiiam (non ad so-

ctificemus (Al. fructificetis) Deo.
in carne, passiones
'*

Cum

eniin

essemus

qux per legem

erant, operaban-

brictalcm utmale in Latiniscodicibuslegitur),sed5apere, inquit, ad pudicitinm (P,om. xii, l-3),Siquidem

tur

mcmbris nostris, ut fructificarenl morli, Nunc uutem soiuli sumus a leye mortis, in qua detinebamur ; ut scrviwnus in novitate spiritus, non
iii

Grtcce scriptum est^s?; ~o jwcipovEtv. Consideremus

sententia Apostoli

;

Reformamini,\nqu\\,,in novitjte

in vetustate litterx {Hom. vii, 4 seqq,). Cuni, inquit,

scnsvs vcstri, ut prohetis qua', sit volunlas Dei bona.et
Ijenepiacens, et
est.
p.

essemus in carnc, et non innovitale spiritus,
vestutate littenc,

ijcd

in

pcrfccta.

Quod

dicit,

hujusccmodi

lacicbamus ea

quae carnis erant.

Conccdit quidcm Deus nuptias, concedit digact, si

et fructilicabamus morti.

Nunc autem quiamortui

miam,

ncccsse fuerit,

fornicationi

298

et

sumus

legi,

per corpus Christi, fructilicemus Deo,

ut simus ejus qui ex morluis resurrexit. Necnon
et in alio loco

cum

praidixissct, Scio
:

quia

lc.v

spi-

ritualis est {Ibid.

14j

et

cum

dc violcntia carnis
((uod nolimus, la-

Sed nos qui corpora nostra exhibere debemus hostiam vivam, sanctam, placentcm Deo, rationabilc obsequium nostrum, non quid concedat Deus, sed quid velit,
adulterio prfefert etiam trigamiam.

quod crebro nos impellat facerc

consideremus

:

ut

probcmus

qua) sit voluntas Dei

'

'

Vetus editio rcsurrcctioncm pro inferos Voculas in illis mss. non agnoscunt.

habct.

' Mss. noslri, Passioncs pcccatorum, quoc pcr legcm operabantur in membris, clc. cum vctcri edilioneetjuxta Gra;cum textum tx raOv^ixaTa -rcov aiAasT-.wv, quin etiam Vulgalum quoquc inlerprctem.

Ex Casanalonsi ct vcteri editione legi malim iflimica est Dco, vcl iii Deum. Graece quoque est V/Opa. Ua et paulo post.
''

Dci

^ Vcrononsis plurium numero per misericordias cum Graico v.a tojv oiy.':'.pjj.o)v tou Bsoj. Infra zon%idi\\{Q,v placens habct pro beneplacens.

ST^
bona
cedit,
ct

S.

EUSEBll HlERONYMl

276
ad pudicitiam
ad
et

beneplacens

et perfecta.

Ergo qaod con-

A dam omnos

praemium

virginitatis

ncc Ijonurn, ncc beneplacens est, ncc perfectum. llcdditque causas cur hoc suadeat Sden:

invitat,ostendit sunctis gradibus virginitatern esse

potiorem. Rursuraque

Galatas

;

Ex

operifjus,

tes

iempvs, quia hora est

jam

nos de somno sunjere.

creilidimus.
vit (liom.

Nune autem projnor est nostra salus, quam cum Nox pr/ccessit, dies autem appropimjuaxiK, 11, 12). Et
in

extrcrno

:

Induimini
fece-

omnis caro {Galut. II, 16j. OiJcralcgis et nuptiaj sunt, undc et malcdiciintur in ea, qui (/1/. quac) non habcnt filios. Quaj si concedunfur ctiain in Evangelio, aliud est
\nqu\l, lcgis, non justificnbitur

Dominum Jesum
ritis

Ckristuni, et carnis

curam ne

indulgentiain infirmitati triljuere, aliud virtutibu.s

in desideriis [Ibid. \^). Aliud est voluntas Dei,

pra^mia polliceri.
38,

aliud indulgentia.
ait
:

Undc

ot ad

Corinthios scriljens,

Dicam

ct

ego

nuptiatoribus mcis, qui post

E(jo,fratres,non potui loqui voliis sicut spiritua:

castitatem et diuturnam contincntiam subant ad

libus

sed srcut carnalitnis [W.quasi] ^sicutparvulis

coitum,et
estis, ut

in christo,lac vobis

potum

dedi,

non cscam
potestis.

:

nondu'^
est, et

pecudnm more lasciviunt Sie insipienies cum ea'peritis spiritu, nwic carne consum:

enim

poleratis ;sed

neque nunc

Adhuc enim
Dei sunt

mewAni
4) ?

?

Tanta passi

estis

sine

causa {Gnlat.

iii,

3,

carnales estis (lCor.

m.

i, 2).

Oui animalis

Aposlolus,quod

continenliffi

quibusdam nodos

non

recipit

(/1/.

percipit) ea quai spiritus
est,

relaxat, ct dimitlit

frona currentibus, propter in

(stultitia

enim

illi

nec potest intelligere,
^),

quia
ca-

spiritualiter dijudicatur
stitatis cibo,

iste

non

perfecta^

scd rudi nuptiarum lacte nutritur.Sirnors,sic ct per
in

cut por
rectio

hominem

hominem

resur-

mortuorum. Quomodo
sic in Ghristo

Adam omnes mo-

rimur,

omnes

vivificabimur.Servivi-

facit. Gontra quam scribens denuo loquitur Spirilu umbulate, et desiderium, carnis non perficietts. Caro enim concupiscit adverv. sus spirituni, et spiritus adversus carnem {Galai. 10, 17). Non necesse est nunc dc operibus carnis dicere, quia longum est, et facile potest de Apo-

firmitatem carnis hoc
:

mus

serviamus in Evangelio novo Adam. Factus cst enim primus homo Adam in animam vivcntem, et novissimus Adam in spiritum vivilicantem. Primus liomo de terra tcrrenus Secundus homo de eado coelestis. Qualis lerrenus,
in Icgc veteri
tales et terreni
;

Adam

stoli

Epistola sumere, qui

[At.

quia, ctc.) voluerit,
;

Uicam tantum de
nitas, fides,

spiritu, cujus fructus sunt

cha-

ritas, gaudiuiii, pax,

longanimitas, bcnignitas,bo'*,

mansuetudo

continentia.

Omnes

virtutes spiritus,quasisolidissimum
et

fundamentum,

et

qualis cnftestis,tales et eadcstes.

sublime culmen,continentia sustantat etprotegit

imaginem lerreni, porlemus et imaginem cadestis. IIoc autem dico, fratres, quia caro ct sanguis regnum Dei possidere non possunt, ncque
Sicut portavimus

Adversum hujuscemodi non est lex. Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunl cum vitiis
el

concupiscenliis.Si

HOO

vivitnus

spiritu,

sj':rUu

corruptio

incovruptionem

possidebit
est, ut
:

^

(/

Cor.

xv,

C

47

et seq.).

Hoc tam clarum
fieri

nulla exposict

tione queat raanifestius

Caro, infjuit,

san-

guis

regnum Dei

possidere
Si

ruptio incorruplionem.

non possunt, neque corcorruptio ad oranem

coitum pertinct,incorruptio autera propric castitatis est, prajmia pudicitia? nuptia? possidere non possunt. Scinms enim quoniani si terrena domus
hiijus

habitationis

299

deslructa fuerit

,

mlifica-

tionem habeamus ex Deo, bomum non manujactam, sempiternam in ccelis. In quo ingemiscimus, habita-

amhulcmus {Ibid. 24, 25). Qui cum Crislo carnem nostram,etpassionnes cjusdesideriaquecrucifiximus, quid rursum ea qua; carnis sunt agere cupinus ? Quodcunpuc scminaverit liomo, lioc et mciet, Qui seminat in carne sua, de carne metel corruptionem. Qui autem seminat in spiritu, de spiritu metct vitam ,z'tcrnam {Galat. xi, 8), Existimo quoJ qiii uxorem habet, quandiu revertitur ad idipsum, ne tenlet eum Satanas, in carnc seminet, ct non in spiritu. Qni autcm in carno seminat (non ego,
et

culum nostrum, quod deca-lo est,superindui ciipientes ^. Cupimus enim egredi de corpors, et habitare

sed Apostolus loquitur) melitcorruptioncm. Elegit nos in Ghristo ^ Deus Patcr antc mundi constitu-

cum
X,
i

Christo

;

propter quod

et

studiosissimc nitimur,
{11

eo.
tcs
J)

tionem, ut essemus sancti et immaculati coram Ambulavimus in concupiscentiiscarnis, facii'a-

sivein eorpore, sive e.vtra corpus placere Deo
et scqq.).

Cor.

vohintatcm e;us,
ira^,

et

cogilationum,
in

et

fuimus
in

Et ut plcnius cxponeret, quales non
alio

lilii

sicut et ca}teri.

Nunc autem conresuscifecit

esse vellet, in

enim

vos uni viro,
XI.
2).

loco docct, d\cens Despondi virginem castam exhibere Chri:

tavit,

et

cons'>dere

nos

CGelestibus

Ghristo Jcsu,

ut

deponamus secuudum priorem
hominein,
et
"^ad

ste {II Cor.

Quod

si

ad totain

Ecclcsiam

convcrsationcm votercm
pilur Juxta dcsideria

qui

corrum-

crcdciitium volueris roferre, et in hac desponsionc
Christi, ot inaritatas, et digainas, et vidiias, ct vir-

erroris,

aplari nobis illa

bcncdictiopossit.quic myslicam
lara lali tine
"
''

Ephesios Episto-

gines contincri, hoc (luoqiio pro
"

nobis

faoit.

Nain

conohidit

:

Gralia

vobiscum omnibus

dicatur.

Casanalcnsis cum nogandi particula Non dijnPauh) post moriuntur ot vivificalnmtur \n msp. invcuitur \)r(i nioriiiiur ol vivififabiiniir. 2 Mss. Incorruptioiicm iKvrcditahil ]n\\i\ Cuvocura
'
^

In codcra dosidcralur /h Christo. Falso hactcniis olilinuit missa pro nnisticam, rcnuontibus qiioquc mss. Mysticam poro Epistohun ad Ephosios vocat quoi Apostolus in hac vcl

/m//vv/

//)(/;;

obsruros sew^u^ ct iqnota

s.vculi

sarra-

lidoui rass. SuperiinlHcrc dcsidcrantes. In Casanatensi additur mo(<f.s<m.

llioronymus in Pra?fationc Commenlariorum in eamdcm opistolam loquitur.

menta

coiijcsscrit, ul ipse

277
quidiligunt

ADVERSUS JOVINIANUM
Dominum
in

LIB.

I.

279
subversam
referat.

incotruplione
ca^lis est.

{Eplies.

vi,

Anecem'' Ilierosolymam
primus episcopus ex
Ecclesia;,

Hic

Umle el Salratoremexspectamus Dominum no.strum Jesum Chris24). Conversalio nostra in

Judffiis

Hierosolymae credentis
Tito Harnabaque

ad

quem Paulus cum
in

tum,

(jui

transfmurabit

corpus liumilitatis
{Pltilipp.

nostra',
iii,

pergebat,
fratres

loquitur
dilccti.

Epistola

sua yolitc crrarc
bonuin,
ct

lonfortiic ficri corpori fjlori:c suic

2(\1.

mci

Oninc datuni
est,

omnis

Oua^cumqiic ergo sunt vera, qa£ccunque pudica, quaecunquc Justa, quaecunque ad castitatem pertinentia, his copulemur, haec sequaniur(P//?7 //>/;. iv,
8), Recouciliavit

sursum luminum, apud quem non
pcrfecta donatio, de

descendens a Patre
aut aververbo

est differentia,

sionis*
veritalis,
I,

olfumbraculunv
ut

Volens

ycnuit

nos

nos Christus
et

in

corpore suo Deo

Patri per
latos, el

mortem,

exhibuit sanctos et

immacu:

10, 17,

simus primitix creaturarum cjus {Jac. Nirgo mysticc virginilatcm docet. 18).

quo

et

absque ulla reprehensione coram sc in circumcisi sumus circumcisione non manused circi

Omnc

facta, in exspoliationcm corporis, carnis,

baptismo in ferentia Juda^i, sive gentilis, nec illa umbra qua3 quo et consurrreximus. Si ergo consurreximus cum Christo, ea qua? sursum sunt qua^ramus, ubi Chri- D versabatur in Jege, premit eos qui de nationibus stus est in dextera Dei sedens crediderunt sed verbo nos genuit, et SO^ verbo ea sapiamus qu<c sursum sunt, non qua3 super terram. Mortui enim veritatis, quia umbra ct imago et spccies quaidam sumus, et vita nostra abscondita cst cum Christo veritatis praicessit in lcge, ut simus primitiffi creacumcisitone Christi, consepulti
in
; ;

perfectum donum de sursum desccndit, ubi non sunt nuptiae et descendit non a quolibct, scd a Patre luminnm, qui dicit ad apostolos Vos cstis lu.v mundi )Matth. v, l'(). Apud qucm non cst dif: :

in

Deo

Cum
II,

enim Chrislus apparuerit

vita nostra,

tunc et nos apparebimus
Coloss.

301 cum
Nemo
^

ipso in gloria
militans
Deo.

II;

111,1

scq.).

ejus. Et quomodo ipse primogenitus ex mortuis oranes in se mortuos suscitavit: sic ipse virgo primitias virginum suaruin in sc virgine

turarum

implicat sc ncijoiiis scccularilus, ut possit ei pluccre,

dedicavit. Petrus

qui se

elcijit {II

Tim.

ii,

4).

Apparuit cnim gratia
7ios

tium
Deus,

senliat,
ct

quoque quid de vocalione gencontemplemur Bencdictus, inquit,
:

Dei Salvatoris omnibus

hominibus, enidiens
et

ut

Pater

Domini nostri Jesu

Christi,

qui se-

abneganles impictatem
et

sxcularia desideria, custe

cundum magnam miscricordiam

siiam,

regeneravit
Jesu Chrisli
et

juste et pie vivamus

in

prxsenii

sxculo

{Tit.

n,

nos in spem vitx, per resurrectionem
cx mortuis, in hxreditatcm incorruptam

11,12).
39. Filiic
Pliilippi

immacu-

virgincs
et

in

Ciesarea. Jacobus
in
lcye ve-

lalam
quse

et

immarcescibilem,

qux
in

scrvatur in calis in
in salutem,

frater
teri.

Domini. Umbra

imago
si

veritalis

vos qui virlute Dci custodiimni pcr fideni

Dies rnc dcdcie

voluero omnia de casli-

preparata

est

rcvelari

lempore novissimo

Apostoli proeccpta mcmorare. Ista sunt de C (/ Petr. i, 3 seqq.). Ubi incorrupta pra^dicatur quibus od aposlolos Dominus loquebatur /l^/utc ha^reditas, et immaculata et immarccscibilis, et multa habeo vobis dicere, sed non potestis ea porpra!parata in coelis, et in tempus novissimum ret:ire modo. Cum aulem venerit ille Spiritus veritatis, servata, et spes vitae aeternaj, quando non nubent, docebit vos omncm veritalem {Joan. xvii, 12, 13). neque nubentur, ibi aliis vcrbis virginitatis privilePost crucem Christi, slatim in Actis apostolorum gia dcscribuntur. Nam ct iu scqucntibus hoc ipsum
tate
:

una domus Philippi evangclistaj quadrigam producit virginum filiarum ut Cajsarea, in qua ex gentibud Ecclesia per centurionem Cornelium fuerat dedicata, ctiam virginum puellarum pra^beret
:

docet

:

Propter hoc
perfecte,

aocincti

lumbos menlis

vestrae,

vigilanlcs

sperate in

eam gratiam,

quae

vobis deferenda est in
filii

revelatione Jesu Christi. Quasi

obedicntix non conformemini prioribus ignoran'

exenipla.

Cumque Dominus

in

Evangclio dixcrit

Lcx

pophetx u^que ad Joannem {Matlh. xi, I3j, istie, quia virgines erant, etiam postJoanncm prophetasse referuntur. Neque enim poterant vcteris Testamenti lcge retineri [Al. dctineri], qua? virgiet

nitatisfulserant clarilate.

Transeaniusad Jacobum,
tant.-e

£)

qui

frater

Domini dicebatur,

sanctitatis,

tantaique justitia), et perpetuK virginitatis,

ut Jo-

secundum eum, qui vos in omni conSancti estote, qiiia versatione. Scriptum est enim cgo sanctus sum. Neque cnim corrnptibili auro et sed pretioso sanguine imargcnto redempti sumus warii/a/z agni Jesu Chrisli, ul castifcemus animas noslras in obedientia veritatis, renati non ex coitu corruptihili, sed ex incorruptione, pcr verbum viventix vestrx
vocavit,

desideriis

;

sed

Sanctum,

et ipsi sancti estote,
:

;

sephus quoque historicus Juda^orum, propter hujus

tis

Dci

cl

prrmanentis ;

et

sicul lapidcs

vivi icdifice-

Mox habent mss.
bis,

Gratia cum omnibus, absque voquia voculam nec Gnecus textus agnoscit. - .Aliss,, Ncmo mililans implicnlur sxcidi nejoliis: i\\\\.A Grfficurn textum o>yiU r:-.^j-x-fj''jij.vir,:, ca-A£y.i-a'., ctc. Et iUud quidein Dco ab ipso Vulgato interprete addiluin autumat Estius, quod non satis consulto ad sensus inlcgritatem putaverit
*

Matth. XIII. Eusebius xi, 22, llist. Grffica ipsa verba laudat, et noster ((uoque Ilier. in Catologo, cap. 2 et cap. 13. Vide i.\i\k ibi adnotamus. ' Maluimus ex nis.s. nostrorum veterisque editionis consensu reponero aversionis pro conversionis. Gra^coT^oo-Y,;
''

Sanctius Gra?co adhierentes mss. nostri, ignoravcstra

dcsiderari.

hodicrnis libris istud Josephi dc Jacobo tcstimonium sed legerat olim etiam Origenes lib. i ct ii contra Celsum, et in
e.xstat
in
;

Non c(iuidcm

tione

h

rr,
r,

avvota

•jy.wv.

auro, apYJp(q>

ypjT'»|j,

et

aiia

Turn argento et qua'dam lcvioris

momonti.

;

m
mur
tium,
in

S.

EUSEBII HIERONYMl
saccrdo-

280
:

domum

spjnlualem,
13

sanctum
Nos

A

ofjferenlcs

spirituales viclimas,
[Ibid.
se(j(i.)

per Cliristum

Denique manifestius eosdem notat, dicens Venien enim in novissimis diebus itlusores seducentes, juxia
propria
cffitcra.

Dominum nostrum mus (jenus electum
populus

enim suca>ne

desideria

ambutantes
.lovianus

(II

Petr.

ni,

3), et

regale sacerdotium, gens sancta,
Christus

(ic(}uisilionis.

pro

nobis

40.

Monachns

canis

revertens

ad

vo-

mortuus

cU.

Armemur

eadcm

conversatione
carni'.,

qua
a
sed

mitum.

Tribus Leci pro Iribu
puritate.

Don

posito.

Christus, (juoniam qui passus est in

(juievit

opera imperfecta sine

Ilxrelici

peccato, ut neqwKjiiam in desideriis

hominum,

conjugia. Ecclesia probat et dispensat.

Omnia da