Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/sanctileonismagn01leoi

PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM

SS.

PATRUU, DOCTORUM SCRIPTORHQUE EMLESIASTICORllM,
SIVE LATINORUM, SIVE GR.ECORUM,

QUI AB

MVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII III
ET
CONCILII FLORENTINI (ANN.
1439)

(ANNO

1216)

PRO LATIMS
:

PRO GR.ECIS FLORUERUNT

RECUSIO CIIRONOLOGICA
OMNIUM QILE EXSTITERE MONUMENTORUM CATIIOLIC.E TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA ECCLESLE SiECULA,
OXTA EDITI0NE9 ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULUS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN T»R castigata; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATAJ OMNIBU9 OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU.E TRIBUS NOVISSIMIS S^ICULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTAJ INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFlCANTIBUS, ADORNAta; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA \
;

-

i/U\JENTIS KT AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, STATI STICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITUR-

-

OICUM, CANO.NICUM, DISCIPLINAPE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE; SED PRyESERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO INTUITU CONSPICIATUR J ALTERO SCRIPTURvE SCRIPSERIT, UNO IN QUODLIBET THEMA SACFLE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SCRIPTUR/E VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT:
KDITIO ACCURATISSIMA, CiBTERISQUE OMNIBUS

CHART<«

FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI^B DECURSU CONSTANTF.H SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PR^SERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTFM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES ^ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.
QUALITAS,

INTEGRITAS

TEXTUS,

SERIES LATINA
IN

PRIOR,

QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINvE A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.

AGGURANTE
6IYE

J.-P.

MIGNE,
EDITORB.

Bibliothecte Cleri aniversee,

CURSUUM COMPLETORUM

1N

SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC^ RAMOS

PATROLOGIjE LAT1N/E tomus LIV

S.

LEO MAGNUS ROMANUS PONTIFEX

PARISIIS
APUD GARMEH FHATRES, EDITORES, ET
IN VIA DICTA:

J.-P.

MIGNE, SUCCESSORES
1)1

AVENVE DV

hfAINE

189,

OLIM CHAUSSEE

MAUSE,

127.

1

88

I

Extypis societatis

dictae

Societas

impressioniS

et

lilirariip

administrationum viarumque ferratarum.
(Cl.)

PAUI.0 DUPONT.

Parisiis, in via dicta

Jean-Jarques-Rousseau, 4t

13.1.81.

IHE

INSTITUTE OF MEDIAEVAL STUDIES
10

ELMSLEY
CAN*

TCi

DEC

5 1931

3.054

.

TRADITIO CATHOLICA.
SJECULUM
V.

ANNVS

461.

SANCTI

LEONIS MAGNI
ROMANI PONTIFICIS

OPERA OMNIA,
POST PASCHASII QUESNELLl RECENSIONEM
AD COMPLURES ET PR.ESTANTISSIMOS MSS. CODICES AB ILLO NON CONSULTOS EXACTA, EMENDATA, ET INEDITIS AUCTA PR£FATIONIBUS, ADMOMTIONIBUS ET ANNOTATIONIBUS ILLUSTRATA
:

CURANTIBUS

PETRO ET HIERONYMO FRATRIBUS BALLERINIIS,
1'RESBYTERIS VERONENSIBUS

ACCEDUNT PETRI THOM.E CACCIARI EXERCITATIONES IN UNIVERSA OPERA

S.

LEONIS

MAGN

ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, bibi ,io iii < i riifti i \i\i:ies i
i

SIVE

CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTI.E ECCLESIASTIC.E RAMOS EDITORE.

TOMUS PRIMUS.

(i ri
ifji

PARISIIS
aPUD GARNIER FRATRES, EDITORES, ET
IN VIA

J.-P.

MIGNE, SUCCESSOREs,

DICTA

:

AVENUE DU MAINE,

189,

OLIM CHAUSSEE

DU MAINE,

127.

188I

TRADITIO CATHOLICA.
SJECULUM
V,

ANNUS

461.

ELENCHUS
AUCTOIIUM ET OPERUM Ql.E
I!V

DOC TOMO LIV CONTINENTUR

S.

LEO MAGNUS ROMANUS PONTIFEX.
S
.

Balleriniorum fratrum Pmfatio generalis in universa
Paschasii Quesnelli Prcefatio

Leonis Opera

col.

13
31

Ejusdem Nuncupatoria

ipsi

S Ledni inscripta:
.

.

47
.
.

Anastasii Bibliothecarii Vita S. Leonis

49

Schamemanni

notitia bibliographica in S.

Leonem

.

59

Operum genuinorum pars prima cum Appendicibus.
Scrmones,
in praecipuis

anni festivilatibus ad

Romanos

habiti.

Pramiittilur Disseitalio de

mss. fontibns ex quibus prodierunl ac potissimum emendandi sunt
Appendix.

117
,

Sermones

S.

Leoni

attributi

Ml
521

Observationes in sermones S. Leonis Magni

Operum geinuinorum pars altera.
Epistolae,

cum

pr;cvia disquisitione de mss. codicibus qui in

iis

emendandis usui fuere

...
aliis

551

Appendix prima.

De

epistolis deperditis

tum

S.

Leonis ad

alios,

tum aliorum ad

S.

Leonem, ac de

monumentis ad
Epistola? ad S.

epistolas pertinentibus, dispositis ordine chronologico

1217
1233

Leonem
II.

pertinentes

Appendix

Fragmenta

S. Leoni attributa

1255

Paschasii Quesnelli varice lectiones, notx et observationes in Epistolas S. Leonis, subjectis

Balleriniorum fratrum adnotationibus

1263
1505 1507

Ordo novus Sermonum S. Leonis cum antea vulgato comparatus
Ordo novus Epistolarum cum veteri collatus

BALLERINIORUM NUNCUPATORIA.

BENEDICTO XIV
PONTIFICI

MAXIMO

PETRUS ET HIERONYMUS FRATRES BALLERINII
PRESBYTERI VERONENSES.

Hcec sanctissimi

ceqite

ac doctissimi

summi

pontificis

tissimos codices, preesertim Llomanos, exacta,cmcndatiora etauctiora

Leonis Magni Opera, quse ad prxstannunc prodeunt,cui potius inscribein

remus quam

tibi,

beatissime

Pater,

qui

tanti pontificis

eadem Romana cathedra

successor,

iisdem zeli ipsius ac dnrtrinx

vestiijiis

insistens,

idem magnus Leo redivivus videris?

llle

quidem
Ecclesix

ob plura et pra?clara diuturni pontificalus gesta, quibus, nulla

temporum rerumque
fidei

vicissitudine

aul

difficultate,

perlerritus,
cl

adversus

contumaces ac subiolos

hostes,

catholicse

dogmata defendit acerrime,

novitiis ac temerariis

quorumdam

ausibus sese

objiciens, Ecclesia-

rum

privilcgia

et

apostolicx

sedis

jura

fortitcr

vindicavit, et

pro

cnstodia ac observantia eccle-

siasticx disciplinx irrepentes corruptelas et abusus detegere, perstringere,

emendare

et

exstinguere
;

nisus est;

ille,

inquam, tantus pontifex
Opera, quibus res
tot

ob tam prceclara gesta Magni

titulum jure promeruit

ejrtsque insignia

rurum memoriam ad nos a Groecis tum antiquis, tum
monstrant.

ac tam graves promovit atque perfecit, in perennem postetransmissa, maximisque encomiis non solum a Latinis, verum etiam
recentioribus,

commendata,
inde

ejusdem tituh

meritum ac justitiam detui

Quid autem de

te,

beatissime Pater ?

Jam

ab exordio pontificatus

quot et

quam imnunc
vero

pkxx causx
7.ulli

pro conditione istorum temporum

concurrerunt, quibus

nunc integritas

fidei,

pnntificia jura,
labori,

nunc

disciplina

ecctesiastica

sanaque doctrina

morum

impetitse fuerel

Tu

nulli meditationi parcens, opportunc omnibus providisti Assiduse curse et vigilix tuve,

quibus parcissimo cibo brevique somno contentus, die noctuque pastorali officio et actionibus
blicis

pu-

pro rerum necessitate doctissimas et cruditissimas /nstituliones atque Constitutiones confers, omnibus nolissimx sunt. Jpsa tua Opera qux pluribus voluminibus digesta hactenus prodierwt in lucem, quceque in dies
in conscribendas

indefessus vacas, et

quod superest subcisici temporis,

iilenlidem prodeunt, ac in

bus prospiciunt,

non tam prccsentibus, quam futuris temporimaximamque in iisdem non jam molem, sed eruditioncm, rerum varietatem, methodum, perspicuitatem ac docirinam admirantur,
ecclesiastica materie

omni

dum omnes cum

voluptale

et

utilitale evolvunt,

te

cum

antiquis pnrtantioribus pontificibus conferre, et

Magnum

vere, seu potius
tibi

Maximum

confi-

teri

non dubitant. Magni igitur antiqui Romani

anlistitis

Opera

prx

cozteris suceessori

ac

cemulatori ejus
lluic

Magno

cequissime dicanda fuere.
alia

autem congruentissimx rationi

gravior

et

fortior

accedit.

Dum

enim ante paucos
eos

annos alter e nobis
niin.-i

Romx

degeret, scque ante pedes

tuos

identidem
fcre

sisteret ; inter

sermones,
et eccle-

pro
ficia

summa

bcnignitate tua

cum eodem

habcre, quibusque

de

optimis

studiis

disciplinis

non pauca solebas disserere, de ea S. Leonis editione

incidit mentio,

qua Pasdein-

chasius Quesnellus sancti pontificis Opera
notatiunculis, observationibus ct

non tam emendure ac

illustrare,

quam

aliquot pravis

disserlationibus non paucis in locis redarguere, pervertere et

turpare studuit. Binc
eonsulios exigeretur
t

porro novae editionis, qux ad

Vahcaims prccsertim mss. codices ab eo
el infringeret,

ejusdemque audaces conatus retunderet

necessitatem memorasti.

Cum

vero hoc idem consilium quibusdam prxdecessoribus tuis in mentem quidem venissset; at per

eos quibus id negotii

demandatum

fuit,

nunquam perfcctum,

nec perficiendum crederetur

;

tu mi-

nime ferens editionem tam necessariam diutius prorogari, hanc nobis imponendam
Patrol. LIV.

censuisti.
1

Non

« q

M
sylum magniludo operis,
ct

EPISTOLA NUNCUPATORIA.
magni
adversarii eruditio ac ingenium,

12

verum etiam

et

mulio magis

imbecillitas nosfra, cujus nobismelipsis conscii sumus, suspcnsua initio atque ancipites animo tenuat

At

voluntati et auctoritati tux obsequendum fuit.

Nos autem

ut erigeres atque reficeres, non solis
contulisti.

verbis usus es,

sed tuum quoque auxilum in

eamdem editionem

Cum
;

enim
tu

in

ejusmodi

editionibus procurandis prxstantiorum codicum subsidium potissimum requiratur

Vaticana exem.
raro privilegio ac prxterea ut

plaria statim communicari jussisti, atque ul collatio
ea, quibus indigeremus,

facilior et expeditior

fieret,
:

domum

afjcrri,

et

quamdiu opus

esset retineri indulsisii

aliis ex urbibus, ubi rari essent atque inconsulti codices, accuratx collationes prxstarentur, ipse pro humanitafe tua cffecisti, adco ut etiam in hanc nostrdm urbem quorumdam anliquorum librorum variantes lectiones, quae ob longinquitatem locorum isthuc serius pervenere, humanissimis lit-

teris tuis sociatas transmiseris.
tio,

cujus tu auctor

ct

opitulator fuisti,

Id autem penes sequos rerum gestimatores tantum est, vt haec editua quodammodo habenda sit ; ac proinde in ca tuo no;

mini dedicanda non offeramus aliquid omnino nosfrum sec vcrius, quod beneficiu tuo accepimus, reddamus. Hinc etiam confidimus fore ut ipsam editioncm benigne suscipias ac tuearis quasi rem tuam : omnesque, qui cam a te prccceptam, teque opem ferenle perfectam intelligenf, cum prceclaram curam et singularem favorem tuum commendabunt ; tum vcro si quid per nos minus
apte
cxsecutioni

mandatum

invenient,

nominis

ct patrocinii tui gralia

condonaturos

spera-

mus.

Antequam vcro hujus epistolse finem facimus, Leoni maxime congruum et gloriosum credimus,
toris titulo
et

sine,

qucesumus,

Pater
tuo

bcatissime, ut

sapientissimo judicio

subjiciamus.

cultu eidem
libet.

sancto pontifici

decernendo pauca quccdam
obtinuit,

tibi,

quod S. De docut confidimus, non
mereri nihil

injucunda

proponere

Qui Magni nomen

doctoris

quoque titulum

ambigimus. Si enim doctoris appellatione et cultu ii digni sunt, qui una cum eximia sanctitate insignem pariter doctrinam jungcntes, ct dum in tivis essent, universam Ecclesiam docuere, et adhuc post mortem illam docent iis operibus reliciis, quee omni tempore pro fide ac disciplina
Ecclesix usui futura sint
et
;

nonne

S.

Leo,

cujus

sanctimonia ccrlissima
et instituendis

est,

et docuit,

et

docet,

semper docturus

cst

universam Ecclesiam, cum

Christianorum moribus,

et

rectx

fidei conservandse, confutandisque helerodoxorum erroribus aptissima plurium

sermonum

et episto-

larum monumenta

vulgarit,

qux non tam

in

Occidentis,

quam

in

Orientis Ecclesiis

summo cum

honore suscepta, celebrantur ab ornnibus, maximoque auctoritatis pondere allegantur frequentissi7ne, ceque ac celebriorum doctorum. opera allegari solentl Ilinc autem non immerito doctoris no-

men
(b)

ei olim tribuit Cassiodorus (a), et (qui

maximi habendi
quibus

sunt) duo
et

summi

pontifices

Vigilius

et

Hadrianus I

(c),

ac

dcinceps

alii,

ex

Usuardus

Vandelbertus

cumdem

titulum

Martyrologio inseruerunt. Plurie setiam Gallicanx Ecclesix doctores honore eum in publicis officiis colere non dubilarunt, ut ex eorum liturgicis libris didicimus. Aliquot hic tantum exempli gratia
attingemus testimonia,

qux

eminerttissimus cardinalis

Philippus

de Montibus huic nostro

conciho

antequam e vivis excederet, ex sua lectissima bibliothcca nobis communicavit. Ex Breviario Lingonensi anni mvccxxxi, clie xxx Octobris: Leonis I papa: et Ecclesiae doctoris. Ex Breviario Catalaunensi anni mdccxxxvi, die xx Octobris Leonis Magni papoc et Ecclesiae Eadem leguntur in Breviariis Cluniacensi anni mdccxxvi, Hothomagensi anni doctoris. mdccxxyiii, et Claromontano anni mdccxxxiii, die xi Aprilis ; in Narbonensi armi mdccix,

maxime

favens, paulo

:

die

xxvin

Jumi

;

in

Senonensi anni mdccxxvi

ct

Aureltanensi anni
in

mdccxxxi, die

xxx Octo-

bris; in Parisiensi

anni mdccxxxvi, die x Novembris; ac

liituricensi

anni mdcxxxiv, die xxx

Novembris.

Num
lum
et

vero iempus

jam

advcnerit,

in

quo Romana
generalique

quoque
decreto

Ecclesia,

sui sanclissirni

doctissimiquc

pontificis,

quo maximc oinatur,
atque

amorcm
in

nulrit,

qux non minorem hujus hunc eumdcm tituChristianum
7'u

cultum cidem solemniter
tibi,

tribuat,

universum

crbem
co ccle-

extendat,

beatissime Pater,

dijudkahdum
el

constituendum

relinquimus.

in

berrimo Opere dc
circa rilus

Bealificatione
in

Canonizatione,

quod omnigena

sacra eruditione rejcrtum,
est,

hujusmodi rcgula

posierum soktnnis ac tutissima futurum

(res conditiones

ad

(a)
(b)
(c)

In ps. lxv. Conslitut. n. 22, t. VI Concil. Ven. odit. col. 305. Epist. 97. Cod. Carolin.

:

13

PltyEFATIO GENERALIS IN
Ecciesiae

HANC EDITIONEM.
(a)

14
scilicet

constitiienduin

doctorem
ct

necessarias designasti

eminentera
aut
concilii

doclrinam,
lcgitime

insignem
congrcgati

vilffl

sanclilalem,

prseterea

summi

pontificis

gencralis

Duas priores conditiones, in quibus ejus tituli decernendi radix et meritum continetur, in Leonb nostro inveniri ipsa Romana Ecclesia cum in aliis publicis tabulis, tum in Martyrologio satis testata est. /tcstat ut tertia conditio, qua idem titulus et cultus ipsi
declarationcm.
in

universa Ecclesia legitima auctorilate constituatur, eidem

accedat per

te,

qui ejus merita con-

Bernardo in eodem Opere scripsisti (b) videtur, quod usque adhuc cogitaium non fuerit do Suncto tot meritis eximio Dolendum coelestique doctrina referto, colendo tilulo doctoris in universa Kcclesia./^orfe tibi, cui nihil jucundius quam sanctorum cultum promovere,quique peculiare tiuun crga sanctum Leonem studium,
siderans, de eodcm forfassis pronuntiabis,

quod de S.

dum

esscs

Canonicus Archivista Basilicx S.
tibi,

Petri, in novissima
est,

inventione

(c)

ejus corporis po-

tissitnum demonstrasti, cessor et aemulator,
ipsius

inquam, hcec laus reservdta
titulo

ut qui

magnus
ediiionis

es

tantum potificem doctoris
te,

exornes hujus

magni leonis sucoccasione, qux dum
tuoque nomini ins-

Opera, jubente ac opitulante

ad puriores codices exacta

et illustrata

cripta in lucem profert,
esto.

Magni kujus doctoris meritum etiam confirmat. Sed hoc tuum judicium
islud offerimus, sanctos tuos pedes humillime deosculantes,

libi intcrim

dum volumen

apnsto-

licam benedictionem deprecamur.
part. n, cap. II, n. 13.
II,

(o)

Lib.

iv,

b) Ibi c. 12, ii. 9.
c)
I:

Hac dc rc plura tom.

in obscrvat.

ad Disscrt.

I

Q.icsnelli ad an. 461.

BALLERINIOBUM PR^FATIO GENERALIS
IN

UNIVERSAM OPEHUM SANGTI LEONiS EDITIONEM.

I.

Cum

de nova edilionc

Operum

sancti Leonis papce ad mss. praesertim

Homanos

codices

lucubi-anda, quae editioni

opponi ct prseferri posset, alteri ex nobis, dum Homaj cssut, suprcmus antistes Hcncdiclus XIV onus imposuit, non pauca primum nec lcvia momcnta tcrrucrunt. Quae cnim et quanti sit ea Lconis editio, quam summo studio curavit Pascbasius Qnesnellus, illi soli ignorare queunt, qui editionem ejus ignorant.
Quesnellianae
proscriptre

jam

Si

veterum editionibus primuin et potissimum spectanemendalus ac ineditiis opusculis auctus, plures ille ac praestanlissimos codices naclus est, quorum praesidio multa loca in anterioribus editionibus depravata feliciter conexit, et Epistolas pontificis, quae inter ipsius Opera sacree historiae ms. oclo et viginti antca ineditis augcre Epistolis potuit. utiliores sunt, ex uno Grimanico Pnrterea alia quaedam adjecit inedita, intcr qure maxime celcbris cst antiquissima illa Ca-

textum
est,

expendas, qui

in

teslimanilis
sit

dus

el in

quo quaeritur num

ninum

el

Epistolarum
vel

Homanorum

ponlificiim

collcctio, qua:

Dionysianae
ipsius

nibilum
est

cedit,

vctustissimique canonici juris studiosis maxirno adjumento est. Si vero
bi.-.liones

cditoris lucu-

texlui

rcbus

illustrandis
cditio

insertas

consideres

(id

cnim

alterum

cdilionibus qmcritur),
lionibus,
nolis

quaenam
enim

Patrum
pontificis

lot

unius

ediloris
iila

observationibus,
Leonis,

quod in admoni-

ct dissertationibus

locupletata invenietur, quot

quam

Quesnellus

Opera parvo voluminc formae, uti vocant, octavse vel quartae in antiquis editionibus comprehendebantur, ob Qucsnelli additamcnta duos implent non exiguos tomos in-folio. Quem porro non moveat tantum sludium in Lcone edendo ab eo susccptum ct navilcr impensum, (|iii praealanti ingcnio ct mulla eruditione ornalus, plurimum potcrat, quiquc priorem editionem novis curis rccognitam post viginti quinquc annos recusit auctiorcm, adeo ut limata ct pcrfccta, quanlum per eum (ieri potuit, judicari debeat? Magnifica quidcm elogia a quarapluribus lilteratis viris obtinuit ejusmodi
ejusdera

typfs impress.it ? Qua:

15
editio, qutc

PRjEFATIO GENhRALIS
idcirco

1N IIANC

EDITIONEM.

10

non tam primum imprcssa quam recusa, slatim toto orbe dispersa atque et licet ob censuras nonnullorum, ac pra3serlim suscepta, adhuc desideratur a pluribus catholicos non modicum detrimenti ceperit, eam Inquisitionis Romanae anni 1676, apud nihilominus eruditis ubique probatam affirmare non dubitavit Joannes Albertus Fabricius. Heec qi.idem heterodoxi virilaus, et si Romana3 censura; perperam omnino opponitur, pervulgatam tamen de eadem editione opinionem aliis etiam catholicorum testimoniis confirmatam os;

tendit.
II.

Hisce

animadversionibus,
editionis necessitas.

qua3

metum

ingerebant,

opponebatur
fuit

Quesnellianam qui et si in Romuni antistitis Operibus ficis Opera ad Romanos pivicipue codices exigere, puriores pra3sumendi sint, a Quesnello tamen irrito, ut in prafatione preestantiores atque in secunda vero Barbetestatur, conatu qua^siti, pratermittendi fuerunt in prima editione manuscriptorum variantes lectiones ar.cepit, ex quibus ipsis paucas admorinorum tantum dum in olis Epistolis adbibuit. Tanto autem magis haec Romanorum exernplarium recognitio
;
:

Primo enim judicatum

interesse

novu3 auhuc post plurimum S. ponti-

necessaria visa

est,

quod ex una parte Quesnellus
Baluzio

in

quibusdam,

ac preesertim a

et Constantio, in

usu codicum negligenlias accusetur a antiquorum librorum studio peritissi-

nota ejus libertas in emendando identidem textu, nullo allegato codice, nonnullis suspicionem injecerit. Deinde plurima sunt in ejus lucubrationibus licentius in-

mis;ex
serta,

alia vero

quibus

falsis

doctrinis favet, et
;

non tam Leonem quam Romanee
adeo ut hasc
editio, qua;

sedis

preerogativas

nunc palam, nunc latenter impetivit
illustrat,
III.

Leonem

potius deturpat

quam

justissimam prohibitionem meruerit.

ut primum eadem editio anno 1675 in lucem prodiit, statim novee ediRomas adornandre consilium ceptum fuisse, colligi posse credimus ex Italica epistola tionis sibi enim signiQLaurentii Mari ad Franciscum Grisendum scripta die 30 Martii anni 1677

His de causis,

;

praeceptum illustrissimi Brancatii de nova editione Operum S. Leonis, Mi catum Brancaci mio signore sopra la illustrissimo comunicati i comandi di monsignor vengono nuova edizione di S. Leone et in hanc quffisitum subdit quidquid Jo, Baptisla Marus ejus
affirjnat
;

frater ex mss. Romanis paraverat. Hujus epistoke, quam in codice Barberino invenimus, amplior notitia dabitur in prrefatione sermonibus Leonis prsemissa, § 7. Haec eadem novaB Clemente XI. excita est anno 1716, favente summo pontifice editionis cogitatio iterum Exploratum est testimonium Patrum Trivultianorum insertum Mcmoires AuriL, 1716, pag.

722 ubi ex epistola Roma3 scripta hssc traduntur

:

On a forme

le

projel

dune

nouvelle edition

de S. Leon. Sa Saintete, qui a une devotion particuliere d ce saint docteur, favorise ce dcssein. Sub Clemente autem XII, non modo revixit idem consilium, verum ctiam luec cura duobus
clarissimis viris

imposita

fuit,

collatisque

istorum

studiis,

multisque hinc

et

hinc paralis,

tanta hujus Romana3

editionis

exspectatio increbuit, ut eminenlissimus

cardinalis

Quiiinus

hac de causa scripserit anno 1740, in appendice suhjecta Pauli II Vita3, pag. 161, non solum piorum atque eruditorum votum deposcere, verum etiam sqerare saniorcm ac fideliorem editionem

ad Vaticanorum prcesertim codicum fidem. hac nova editione IV. Dum unus e nobis anno 1748 Romam a!ia de causa acccssit, de plures sciscitatus est. At alii se jamdiu nihil audire, alii veio spem omnem evanuisse responderunt. Qua de re cum sermo fuisset coram summo ponlifice Benedicto XiV, is eamdem despcrationem confirmante uno ex illis duobus, quibus ea editio sub Clemenle XII commissa fuerat, hocce sludium nobis imposuit. Et si vero prseter ea qua? initio memoravimus noslrarum etiam virium imbecillitas deterreret, diutius tamen auctoritati taotee resistendum non fuit. Cumque dc hac editione suscepta in Urbe divulgatum esset, accesserunt
prailaturum ct ainicurum impulsus, qui etiam auxilium suum obtulere. Cum a codicibus exordiendum esset, laudatus summus poutifex, ut faciliorem expeditioremque collationem faceret, Valicanrc bibliolheCcC mss. libros, qui maximo usui forent, domum deferri peculiari privilegio concessit. Patuere etiam ceeteree bibliothecse Bomanse, Barberiaa,
aliquot cardinalium,

Chigiana,

Casanatcnsis,
recolendi,

Vallicellana,

Angelica,

ct illa

BasUicas

S.

Pelri.

Cum aulem
alii

multi

essent codiccs

quibus unus non
:

suflicit,

auxiliarii

pretio accesserunt,

etiam

gratuitam operam contulere inter quos postissimum laudandus e?t P. Brunus Toma, tunc leclor, nuuc prior Palrum Prtedicatorum S. Sabiiue, qui alios e suis in collatio-

spontaneam

et

17

PILEFATIO GENKRAUS IN HANC EDITIONEM.
sibi adjunxit.

18

nibus
id
est

In

hoc labore lotum
dimidio,
reliquisset

id temporis,

quo

alter e

nobis

Romee versatus

est,
is

ex subsidium perhumanitcr pnestiterunt plures amici. P. magister Schiara, ordinis Pnedicatorum, bibliothecse Casanatensi praefectus, comes Joseph Garampus, canonicus basilicae S. Petri et Valicani archivi custos, concivis noster

annum integrum cum

inler

codices

indesinenter consumpsit.

Cumque

Urbe discedens nonnulla

conferenda,

P. Franciscus a

Puteo, presbyter Oratorii in Vallicella,
nonnulli, qui variantes

Simon Ballarinus

a bibliotheca Barse
dili-

berina,

aliique

manuscriptorum

quas desiderabamus, abs

genter descriptas
V. In
aliis

Veronam miserunt.

ltalia: bibliothecis a Quesnello intactis, qua3 mss. exemplaribus celeLeoninos codices, quotquot alicujus pretii novimus, sive per nos, sive per amicos conferendos curavimus. Prreter exemplaria aliquot praestanlissima capituli cathedraiis Veronensis, qiue ob insignem velustatem nullis aliis cedunt, Venetiis in bibliotheca

quoque

briores

sunt,

S.

Marci, quae pluribus
uliles invenire

senti
sis

licuit,

favorem

prrestat,

in

perti

sumus. Patavii

in

instructissima est, non paucos rei praeAntonium Zancttum, ejusdem custodem, qui omnibus studioGreecis proesertim libris recolendis coadjutorem humanissimum exbibliotheca Patrum Eremitanorum P. magister Antonius Manentius,
Grrecis Latinisque codicibus
et S.

in S. Justinee

monachorum

Bcnedicti P. D. Spiridion

Peristianus, et in

Antonii

Patrum

Conventualium S. Francisci P. magister Reginaldus Fischer codices et operam exhibuerunt. Ex insigni monasterio Padilironensi S. Benedicti in agro Mantuano P. D. Joannes Augustinus Gradonicus codicum variantes non exiguo labore collectas transmisit. Florentiae tum in bibliotheca S. Marci, tum in Laurentiana Medicea multum debemus P. lectori Philippo
Mariae Sereno, qui alia contulit, alia

etiam exscripsit. Fesulis, quoe

opus

erant,

procuravit

P Alexander Chiappinus, abbas generalis canonicorum Lateranensium, qui nuperrime obiit. Quoad mss. Montis Casini, magnum patronum experti sumus eminentissimum cardinalem Tamburinum, de cujus mirifico plane favore peculiaris redibit mentio in prsefatione ad sermones, num. 16. Lucanorum codicum collationem sponte obtulit P. Joannes Dominicus
Mansius, in antiquis mss. versalissimus, et pluribus editis

gomi opem

tulit

documentis ac tomis notus. Beramicissimus noster P. Hyacinthus Sala, ordinis Praedicatorum, in academia
Taurini
Vin-

Taurinensi publicus theologise professor. Aiia subsidia per alios Mediolani, Tridenti,
et alibi praesto fuerunt.

VI. Extra Italiam etiam diligentiam extendimus,

nimirum

in bibliothecas

Caesaream

Emmerami. E bibliotheca Ceesnrea, cujus mss. libros Gallus editor frustra queesivit, duorum preestantissimorum exemplarium collectionis Hispanicce et Quesnelliance collationem quam diligentissimam nullo sumptui parcentes nobis comdebonensem
et

Ratisponensem

S.

paravimus. In Ratisponensi vero servari eximium prorsus et singularem codicem Epistolarum S. Leonis, eidem bibliotbecce pro Tutone episcopo dono datum exeunte saeculo nono, vel decimo ineunte, prodiderat P. Bernardus Pez in disserlatione Lsagogica praemissa tomo I Thesauri

Anecdotorum, num. G5. llujus codicis desiderio
Ricchinium, ordinis Praedicatorum a secretis

is

qui e nobis Romae erat, adivit P. M.

Tbomam

congregationis

lndicis,

eoque

coope-

rante P. M. Emericus Langenuaeter, ejusdem ordinis provincialis Daciae, ac generalis magistri socius, scripsit statim ad P. M. Antoninum Veichtner, qui mox, pro insigni sua in hisce

favore non minus quam labore plane singulari ipsum codicem non conferendum, sed de verbo ad verbum quam accuratisstndiis pciitia,

codicis praestantiam ac utilitatem agnoscens,

sime transcribendum putavit. Id autem ut commodius per
bale ad S.

eum

fieret,

a

reverendissimo
et

ab-

Emmeramum

sacri

Romani

impcrii principe, viro in

omni litterarum

scientia-

excultissimo, summa bcnignitatc concessutn fuit ut idcm codex Landishutum in memorali P. Antonini conventum deferrctur. Quffl peculiaris unius diligentia in exscribendo, et alterius humanitas in commodando tam eximio codice, de quo plura in praefatione ad

rum genere

Epistolas dicenda erunt, toto orbi lestanda ac pcrenni memoriae

commendanda

fuit.

His au-

adhuc post Quesnellum posse emendari non modicum, et novis etiam ineditis monumentis augeri. VII. Sermonibus emcndandis mss. cxcmplaria Romana potissimum contulere inter quoe
S.
:

tem

subsidiis experti

sumus ipsum.

Leonis texlum

cum nonnulla

ad

basilicas

Urbis

certissime pertinuerint,

ccrto

lectiones nobis conservarunt. Quesnellus, etsi

multa corrcxit,

Romana sunt, cum tamen hos

ac

puriorcs

codices non

19

PR.-EFATiO GENERALIS 1N IIANC EDITIONEM.

20

adhibuerit, alia inemendata reliquit, alia ctiam

haud

satis

apte vel perperam mutavit. Nos

tercenta circiter loca vel cerla emendatione restitucre, vel

ad

meliorem lectionem

revocare

poluimus. Prseterea cx tot tantisque diversae originis codicibus sirnul collatis, quorum distinctam notitiam dabimus in praefatione ad Scrmones, deteximus corrigendum ordinem in dividendos duos sermones qui in unum coaluerant nonnullis sermonibus pcrturbatum amovcndum sermonem Leoni perperam tributum ab omnibus, nec non alium eidem a Ques; ;

nello

ex suo codice afficturn

;

alium vero,

quem

iste

Leoni

dclraxit,

rcstituendum

;

alia-

que plura manuscriptorum ope prcestitimus, ut ex admonilionibus atque annotationibus patebit.

VIII. In Epistolis similia frequentius detegentur.

Corrcctiones non paucae

nec

leves

iden-

tidem occurrent
dus
fuit.

chronologia aliquot Epistolarum restituta,ordo omnium immutanQuasdam Epistolas in dubium a Quesnello vocatas, ct nonnulla ab eodem expuncta,
;

ct in his

adjuvantibus prsesertim mss.

libris,

vindicare licuit.

IX. Non pauca ille tum in Sermonibus, tum in Epistolis mutavit nullo allegato codice, et ne indicata quidcm veteri leclione quod arbitrariee correctionis vel corruptionis suspicionem nonnullis injecit. Hanc quidcm ccnsuram ut ille preecluderet, in generali preefatione, num. Saepe hos (codi7, factum ultro fateri non dubitans, hanc duplicem quasi rationem subjecit certitudinis est emendatio, et ad eam codices ccs,) omisi recenscre, cum videlicet indubitatse
; :

omnes conspirant. Sed neutra
tur,

sium vel typographorum non agitur,
dubitatro certitudinis dici

est. Cum enim de apertis erroribus amanuenplerumque in locis a Quesnello emendatis non agitunc lectioncs quoe antea vulgatis non malum sensnm referentibus suppositae fuere, in-

satis

idonea visa
uti

nequeunt.

Generalis

porro

Quesnelli

propositio
vel
in
illa

de

conspiratione

omnium codicum,
inducta
scripsit,

si

Ita

nonnumquam inventa est, omnes codices ; quam fidem meretur
fallax

cum de hac
in
iis

lectione

abs

se

locis,

quibus emendandis

nullam codicum mentionem facit? Neque vero idcirco affirmandum est eum, ubi nihil citat, vul^atum textum ex arbitrio mutasse vel corrupisse. Id videri potest iis qui solos codices contulerunt posteriorum collectionum, ex quibus vulgati prodierunt. Nos vero antiquiora diligenti horum collatione discernere ac dijudicare potuimus, et preestantiora exemplaria nacti, emendavit unde emendationes ipsas retinentes, quce ille loca non arbitrarie, ncc perperam
;

citatis
lis

meliorum tam nullius antiqui
cis

manuscriplis firmabimus. Lectiones vero quas vel nullo antiquo libro probatas, vel soinferioris notoe mss. suffultas invenimus, restituta veteri lectione, vel alia nova ex fide codicum, jure censuimus expungendas in quo aliquando leclionem ab illo induc;

libri facta

mentione, libenter retinuissemus,

si ille

alicujus optimi codi-

auctoritatem protulisset.

X.

Cum autem

in

hac nostra editione omittenda non iuerint opera quse Leoni Quesnellus

in his quoque recolendis ad manuscriptorum attribuit, vel suse cditioni inserenda judicavit, corrigenda, et nonnulla etiain supplenda, ut manifestum fiet praeserfidem multa invenimus

tim in
licae

libris de

Vocatione

omnium gentium,
ille

ct in

Codice

sedis, in

quo postremo edendo
incdita

codicem rccentiorem

Canonum et Constitutionum apostoet mendosum plerumque secu-

tus est.

cxemplaribus eas fere omnes Epistolas, et ex Grimanico Quesnellus vulgavit, verum multis in locis cmcndatiorcs invenimus, quas novasLeonis Epistolas proferemus in lucem, ex etiam ex insigni codice Ratisponensi tres alias episcopi ad Leonem nostrum, Vaticano autem unain Graecam Anatolii Constantinopolitani plurimum conferunt. Aliquot praeterea Epistolas qucc ad Eutychianam historiam illustrandam Vaticano codice cruimus, quas publici juris facere Gracffi interpretationis antiquae ex eodem quantum intersit, in praefatione ad Epistolas oslcndetur, num. 51. Integram actioncm congratiam epistolse 93 Leonis habita, nondum in lucem prodiit, cilii Chalcedonensis, qusa in suppeditarunt duo Grceci codices Vcneti S. Marci, cum quibus etiam valde utililer ad
XI.

Quoad

non solum

in nostris

mss.

nobis

Graecam editionem plura loca emendanda, Antonio Zanelto opitulante, conlulimus

multarum

fuerunt. Alia actio Epistolarum, quae licet versiones sint, nostrae tamen edilioni inserendae pontificia Leonis auctoritas commendaejuadem concilii in causa Domni Anliocheni, in qua autem Vaticano eruta edetur. ei in suo lutur ex ms. antiquissimo olim Veronensi, nunc

;

fcl

PILEFATIO GENERALIS IN IIANC EDITIONEM.
in

22

mine collocabitur tomo secundo. Plures ineditos sermones Leoni butos excerpsimus, qui in appendice haud omittendi visi sunt.
tiqno libro continerentur,

mss.

exemplaribus

tri-

MI. Aliqnol Epistolarum hactcnus incognilarum nostri pontificis, qme in Vercellensi anspem injccerat. P. Franciscus Antonis Zaccaria soc. Jesu in episUnum tola inserta tom. XI. I Opusculorum qiue a P. Angelo Calogera Venetiis edita sunt. enira ex pra\«tantis$ima3 capitularis Vercellensis bibliotheca^ codicibus mcmorans, quem incompat abilem et incditam antiquissimorum conciliorum collectioncm vocat, hanc ex verbis celeberrimi editoria
EvaDgeliarii

Eusebiani

testatur di parecckie non per

anco

vedute

lettcre

di

S.

Leone, e di allri pontefici doviziosamente omata. Ut hajc tam insignia
cortius

documenta

nostrce editioni

accederent, ipsius sumrni pontificis, qui editionem pra^ceperat,
laudati
capituli

auctoritatem postula-

vimus. Itaque expensi fuerunt codices

quam

diligentissime.

At nulla ejus-

modi collectio inveniri potuit, qna? vel unam ineditam Leonis epistolam promeret. Codicem autem qui aliud incdili continere visus fuerat, ex documentis transcriptis et ad pontificem missis cum collatione creterorum qui editi sunt, nec non ex aliis notitiis exinde acceptis, et ab eodem Evangeliarii Eusebiani editore certissime cognovimus, esse omnino similem aliis
tribus mss. liluis, quos
Ilornie

invenire et conferre

liouit, et

complecti collectionem Dionysio-

Hadrianeam cum additamentis peculiaribus, quie indicabuntur in prcefatione ad epistolas, et tomo tertio in tractatu de antiquis Collectionibus fusius describenlur. Hoec prrecipue monenda fuerant, ne nos in exquirendis ineditis quidquam diligentice praetermississe videremur. Putamna antem cx hactenus dictis palam factum esse hanc editionem quoad textum Leonis adde etiam quoad ipsa Leonis Opera, Quesnelliana emendatiorem et auctiorem futuram
;

sinceriorem,
et

quippe genuina

omnino perperam rie XIII. Nunc de Quesnelli lucubrationibus, qure editionem ejus maxime celebrem reddunt, Si inilio eximium hominis ingenium et eruditio metum injecerant, postquam ipsas lucubrationes exaclius ad calculos revocantes, magnum in plerisque ingenii et eruditionis abusum deteximus, animi crecti et confirmati fuerunt. Etsi enim ille multa subtiliter et erudite congerat, quae non paucos nec infimi subsellii homines in ejus sentcntias rapuere, nihilo tamen minus diligenti singulorum examine deprehendimus sagacissimum hominem ingenio ac novitati

opera secernet a supposititiis, veluli Leonina traduxit.
illius

quse

ille

plane arbitra-

indulgentem,

et

quarumdam

studio partium abreptum,

fallacissimas

intemperanter excurrisse,

quibus

quc eruditione fucalis, multa nova et falsa acerbius contrariarum partium favore, aut

plerumque magnaverisimilitudinem quamdam iuduerent. Ne quid
in

conjectationes

magno acumine

et artificio

implexis,

Ilalicis, uti

appellant,

praejudiciis affirmasse

cre-

damur, antequam ulterius progrediatur sermo, nonnulla celebrium quorumdam exterorum, qui ejusmodi favore aut prcejudiciis accusari non polerunt, testimonia pramittenda
sunt.

XIV. Enormcm conjectandi abusum in oa dissertatione, qua Quesnellus Collectionem Canonum abs se editam Uomnn* Eccleshe asserturus, rnulta nisus est conjccturarum mole fulciri, satis declaravit P. Constantius in prccfatione tomi I Epistolarum Homanorum pontificum,
ipte

num.

79.

Dum

ejusmodi conjecturis,
eruditi

magis magisque prodit inanitatem opinionis.
:

adjectas notans

Singula,

ait,

viri

xquo indulget vir clarissimus, sux num. 87, conjecturis fallacias argumenta gradatim prosequi ct ad examen vocare
inquit,

plus

Et apertius

longum
vel

foret. Satis est praecipua

refellisse,

quse
et

si

ex veritate xstimaniur,
excogitatae,

aliud nihil suni nisi

tamen conjecturx; vel testimonia per vim detorta, qux suo restituta hco suoque sensu inteliecta robur amittunt vel denique probationes ex certiv ductx locis, qux Itomani codicis propria esse perperam existimavit. llinc scntcntiam, quam illc mullo nisu defendil, meram Injpotliesin et ingeniosum quidem, ai mnvut firmum systema vocavit num. 43 et63,in quo miralus est nonnihilum, idem sfstema al> acerrimi judicii viro non dico asseri, sed vel animo fingi potuisse. Similem conbelle

conjecturx

acute

quidem, ut vocant,

scd

mcrx

jectandi imbecillitalem

animadvertit etiam atque perstrinxit Stophanus Baluzius in observationibus ad disscrtaliunem Quesnelli dc concilio Teleptcnsi, ubi is eidem concilio suppositionis

nolam
in
illis

impingcrc
:

multis

contendit.

Post

rem

accurate

discussam,

inquit

Baluzius,

plane pcrsuasus sum...
nihil
esse

Quesnelli opinationes posse quidem

ocuiorum aciem perstringere, ccrtum
inserhe

solidi

firmique.

Ikc

observationes

Baluzii

leguntur

Concordix

28
Petri de

PR^FATIO GENEFIAUS

IN

HAXC EDITIONEM.

24

Marca editionis Parisiensis anni 1704, pag. 1341. Ibidem prseterea, pag. 1347, parum sincerum ac diligentem Quesnc/lum in hac editione testatur, eumque reprehendit eo quod certo quodam loco secutus sit mcndosam lectioncm codicis Oxoniensis, cui Thuaneum

exemplar cunctis nominibus erat anteferendum. Et in prsefatione ad antiquam versionem Latinam concilii Chalcedonensis, num. 22, eamdcm cjus ncgligentiam in alio argumento Si il/e, inquit, vcteres codices accurale, ut nos fecimus, consuluisset, hanc opi accusans nionem mente sua non comprehendisset. Eodcm quoque numero 22 de quadam ejus conjectura Mera divinatio est, ut pace ejus dixerim, quse ratione non constat. P. Rernardus Montfauait conius seu monachi Bcnedictini congregationis S. Mauri in diatriba in symbolum Quicumque, tom. II Operum S. Athanasii, pag. 724, de Quesncllo, qui cumdem symbolum Vigilio TapQui tamen, ut va/et sagacitate et eruditione, non nisi conjecsensi ascripserat, pronunliant tando /oquitur : Guillelmus Caveus ad annum 440, pag. 279, de Quesnelli dissertatione, qua
: :
:

libros

de Vocatione

omnium
idque

gentium
longo

Leoni adjudicandos

Leoni asserere conatur,

conjecturarum polius
:

autem conjectationibus compendio recensitis subdit cum pro cujusvis ingenio variare solent, et p/us minusve in a/iis reperiri possunt, haud satis firmum sententise huic fundamentum substrucre, videntur. Et P. Guillelmus Cuperus in Actis sanctorum die 25 Augusti, pag. 133, de quodam argumento quo Quesnellus rejecit historiam
miraculi S. Genesii, ait Ha?c /evis ratiuncu/a, ve/ temeraria QuesneUi conjectura corruere videtur hcec enim proposito ex chrono/ogia. Alia plura ejusdem generis testimonia prsetermittimus nostro videntur sufficere. XV. Hactenus isti de peculiaribus Quesnelli disputationibus et argumentis, quippe qui peculiaria tantum ad examen vocarunt. Nos vero, qui universas ejus lucubrationes Leo: :

pariter scripsit suscepit, Eos quam argumentorum agmine. His P/uribus hxc dicit vir eruditus, qux
:

ninse

editioni insertas ex instituto

expendendas

et

ad vivum resecandas suscepimus, idipsum
:

unde nulla fere erit ejus disserthemate confutanda, vel in tatio, fuerit. Idipsum notis ejus quamplurimis accidit, quse fusiori calamo pluribus corrigenda non vel appendit Leonis Sermonibus, vel in Epistolas ejusdem post dissertationes rejecit. Ne vero haec ad jactantiam dicta credantur, vel suspicio sit, nos, dum Quesnellum impugnabiaffirmare possumus de plerisque, ne dicamus de omnibus quse subjectis nostris observationibus vel in prsecipuo

mus, qusedam ex ipso carpere, quse a contextu ejus dissecta facile in invidiam et reprehensionem detorqueri queant, statuimus ipsas ejusdem lucubrationes integras nostrae editioni inserere, et suas cuique observationes subjicere, quibus ea quse confutatione sunt digna impugnentur vel corrigantur. Ita scilicet causse nostrse confidimus, ut adversarii faciem non refugiamus. Hinc etiam fiet ut necessaria amplius non sit Quesnelli editio, quse nostroe in
totam inserta invenietur et ut ipsius lucubrationes, quoe in editionibus ejus interdictse sunt, in hac nostra cuique liceat legcre et cum nostris animadversionibus atque censuris conferre; ex quo speramus futurum ut et vcritas facilius innotescat, et num nimium auserimus
;

quisque perspiciat.

XVI. Id autem

profiteri

hoc loco

fas est,

sente et a fronte dimicante difficiliorem fuisse.
liana editione duo
nullas
notavit,

hanc concertandi rationem cum adversario proeRichardus Simon ex Elia Dupinio in Quesneldissertationes
pertinere.
et

ad Leonis
les

Opera

nimirum Quesnelli non nisi remotius
sont

nimium

esse

prolixas, et non-

//

(Dupinius)

na pu

cependant

dissimu/er que
dloigne

dissertations

trop
(a.)

aux QEuvres de

saint

Leon

nont quun rapport Hsec duo difficultatem potissimam facesserunt et ut
longues,

que

que/ques-unes

:

primum dicamus de postremo
pria sunt,

capite,

cum

cdiloris sit ea diligenter scrutari et evolvere quse

ad Auctorem ejusque Opera spectant, pauca admodum, qure Leonis aut ejus Operum proneque fuissemus coacti in ea in Quesnello expendere ct cxcutere opus fuisset sicque non pauca difficiliora prceterire digredi, in quse ille longius et liberius excunil omnes dissertationes, admonitiones et annotationes Qucsnelli, licuisset. At inserentibus
;
;

singula examini subjicicnda fuere, sive qu;c ad Leonera aul ejus Opera pertinent, sive quoe ex occasione inducta rcmotissime distrahunt; nec quidquam, licet difticilius et implicatius, dissimulari aut transcurri potuit cum prajsertim in ejusmodi disputatioziibus a Leonis edi(a) Critique

de

la

Bibliolhequc...

par M. Dupin,

liv.

n,

c.

1G.

2o

PILEFATIO GENERALIS IN IIANC EDITIONEM.

26

tionevalde remotis non pauca insint, quee censuram non exiguam mereri visa sunt. Id cum pro varietate et difficultate rerum, in quce Quesnellus excurrit, longiorem meditationem ac
plures observationes
postularet,
id,

inquatn,

potissimum
Quesnelli
fuit.

in

causa

fuit

ut hcec cditio serius

quam

inilio

credebatur Lypia
prolixitalem
ipsi

mandari poluerit.
a Dupinio

XVII.
careret

Ad

vero dissertationum

notatam quod pertinet,
in

eas multis

protrahere

plerumque necessarium
quce

Cum enim
adsunt, ad

permultis suis thesibus

exploralis

rationibus et documentis,

ubi

rem concludendam pauca
fuil.

sufficiunt,

ad

solas

conjectationes easque imbecilles
si

conftigiendum
et eruditis

Gura

porro acutus

homo

intclligeret

has,

paucee

sint
ita

et

paucis

proponantur,

minimum
illicerent,

posse,

complures
dicendi

simul congerere studuit,
tentiam
atlraherent.

easque

invicem colligare,

identidem

notitiis,

arte ac subtilibus ratiociniis munire,

ut

lectores sensim et facilius

ac in ejus sen-

lisdem vestigiis principio nobis quoque insistendum, et omnia ac sincensuram peterent refellenda videbantur. At hac methodo in eamdem nimiee prolixitatis notam incidissemus. Ne vero hoc laboris aut difficultatis declinandce credatur effugium. observamus veritatem propugnantibus satis esse si capitalia et fortiora argumenla his enim sublatis, ceetera leviora, quee iisdem fulciuntur, per se cadunt, ita ut convellant

gula quee

:

nimium morosi hominis
laboris, ut videtur,

sit

in

his

confutandis lectores

diutius distinere.
fuit,

imminutione difficillimum
capitales
et

nonnumquam

inter

Verum in hac ipsa multas conjectationes
leviora,

eas secernere,
artificio

quee

preecipue refellendee essent.

Ita

enim plura Quesnellus miro
proposuit queedam
quee etsi

jungit ac miscet, ut vix
facilis

detegatur quid preestet.
repcnte ut anguis,

Cum
et

quibus
forte

esset responsio,
levia,

elabitur

ad alia transcurrit,

sint

pariter

graviora tamen ex antecedentibus videntur.

Nunc queerendo
non

potius

quam affirmando
discernitur,
et

conjectatur;

nunc qucestioni
adjiciens,

alias

interserit

queestiones, vel saltem dubia
facile

queedam inspergit, quibus longius
conjecturas
dine
se

et eloquenter

subdoleque produclis deceptio

conjecturis

quod paucis obtinere non

potuit, multitu-

potiora

In his omnibus exacte expendendis et ad certa pauciora ac ne longior confutatio procederet, et lectoribus fastidium ac ex mulliplicitate confusionem etiam pareret, quanta attentione ac diligentia opus fuerit, quisque peritus intelliget. Quod si in his potioribus capitibus refellendis observationes noslree

consecuturum

confidit.

capita

revocandis,

longiores

nonnumquam cuipiam
intelligat

videbuntur,
et cur

is

consideret
facili

plura seepius desiderari ad revinpartitione

cendum quam ad proponendum errorem. Ea porro
lector

ac

methodo utemur, ut
fuerit
in

statim

quid agatur,

prolixior disputatio

necessaria

quibus-

Speramus vero hac ratione cognitum iri, nos, ut bievitati, quantum fieri poterat, consuleremus, nihil preeteriisse quod capitale esset sola autem minutiora, quee potioribus divulsis corruunt, jure neglexisse. Quod si queedam a Quesnello in dissertationibus inserta peculiarem censuram postulabunt, quee in contextu nostrarum observationum ad singulas dissertationes opportunum locum non invenient, censuras
capitibus,

dam

ex quibus ccetera pendent.

;

ejusmodi, ne quid necessarium desit, in annotationibus, quee iisdem indicabimus.

locis affigentur,

paucis

XVIII. Richardus Simon, cujus paulo ante meminimus, de Quesnelliana S. Leonis editione testimonium ponit, quod hoc loco haud preetermittendum putamus. Recitato elogio quo Dupinius Quesnelli dissertationes commendaverat, heec subjicit Ledition des (Euvres de saint Leon publiee sous le nom du P. Quesnel merite sans doute cette louange ; mais le bibliothecaire n'apas su que cet ouvrage est sorti de plusieurs mains Le P. Quesnel en a ramasse durant plusiuurs anne"es les materiaux, qui lui furent fournis en partie par plusieurs personnes savantes
:
.

comme ce Pere ne savait pas assez le latin pour composer son ouvrage en cette composa d'abord en francais, ct il le donna a mettre en latin a un savant Hibernois, qiu avait ete auparavant de iOratoire, et qui professait alors la rhetorique dans le college de
langue,
il le

de Paris; mais

11 compom aussi en francais la vie de S. IJon ; et elle fut traduite en latin par le Gfrprd du Bois, qui etait alors dans la maison des / } eres de iOratoire rue Saint-Honore avec k P. Quesnel. Le P. du Bois changea dans cette Vie quefques endroits, qui lui parurcnt trop durs contre Home; changements que le P. Quesnel ne put approuver; mais s'il avait profite des bons avis

Beauvais.
]'.

que son confrere lui donna,

il

naurait peut-etre pas eu
dontje n"aie

le

diplaisir de voir son ouvrage (letri d
:

Bome.

Au

reste,

je navance rien

ici

ete bien instruit

on sorte qu'on peut

dire

de iauteur de

;

27
V cdition de

PILEFATIO GENERALIS IN HANG EDITIONEM.

28

(a). Hactenus Richardus usque ad Leoniny editionis circiter tempora. In hoc autem testimonio illud pnesertim observandum est, adeo acerbum et infensum in Romanam sedem fuisse Quesnellum, ut uni e suis quoque confratribus qucfidam loca displicuerint, qui idcirco in interpretatione Latina ea emollienda existimavit. Curn vero id Quesnellus respuerit, nibil hac in parte ab interpretibus addilum vel exaggeratum dici potest sed quidquid acerbius in ea editione legitur, tolum ex ipsius Quesnelli mente atque sententia
.

S

IJon, publiee sous

le

Simon, qui

in

congregatione Oratorii una

nom du P. Quesnel: Sumus cum QuesnelJo diutius

legio

vixit

profectum agnoscitur.

XIX. Duo proecipua fuerunt prcejudicia quibus hic laborabat, alterum in matcria gratiee, alterum vero adversus quasdam Romame sedis proerogativas. In materia gratice, quam male senscrit palam faciunt ea quae postca edidit, et solemni Constitutione proscripta fuerunt.

Ex

his

nonnulla editioni Leonis inspersit,
disseretur.

sed

latenter

et

parcius

:

de

quibus in aliquot

observationibus ad Leonis Sermones et ad

dissertationem
pontificias

omnium gentium, nonnihilum
divagatus
leret,
est.

In

secundam in libros de Vocatione autem prterogativas apertius et lalius

In has vero

male

licet

animatus, ut passioncm
cultus
et

omnem

ac prasjudicium occu-

sedem maautem auctoritatem ejus quibuscumque rebus posset extenuare et imminuere nisus est. Tantum verosesupra ceeteros ejusdem factionis homines hac in re prreventum Qucsnellus prodidit, ut documenta quse Romanis prcerogativis favere videbantur, licet omnino certa, ipse velut supposititia vel saltem dubia traducere inanissimis conjectationibus studuerit. Hac, ut videtur, de causa expungenda, ex. gr., ccnsuit concilium Teleptense cum epistola Siricii papee, actionem Chalcedonensem de Domno, et vitam S. Romani, aut saltem textum, quem eidem insertum et intrusum comminiscitur. Alia plura, quce hominem in Romanos pontifices non bene affectum detegent, in nostris
protestationes

quasdam

observantise,
;

reverentia; in

aposlolicam

gnificentissimis verbis identidem exposuit

re

observationibus atque

etiam in nonnullis
legerit,

annotationibus idenlidem occurrent
fallimur,

cumque asquo animo
Quesnelliana)

fatebitur,

ni

quas quinecessarium fuisse aliquam editionem
:

qua omnes hujus lucubrationes singillatim subjicerentur examini, ac iustis censuris opportune notarentur. Solum displicet, id negotii iis fuisse impositum, qui et eruditione et scientia minus parati sunt. Id tamen veritatem magis magisque manifestam faciet. Si enim nos, qui modicum valemus, evicerimus, quam perperam Quesnellus in multis scripserit, id non ingenio, non arte, non ullo peculiari subsidio, sed veritate ipsa demonsopponere,
trante factum patebit.
est ut nostroe editionis ordinem explicemus. Quesnelli editio duobus Primus Leonis Opera non tam genuina quam supposititia complectitur. tomis continetur. Genuina sunt Sermones et Epistolue. Libri autem duo de Vocatione omnium gentium, Capitula de gratia, et Epistola ad Demetriadem, seu liber de Humilitate, quos Leoni Qucsnellus perperam tribuit, inter supposititia referimus. In fine ejusdem tomi adjecit S. Hilarii Arelatensis Vitam, et nonnulla ejusdem Opuscula. Secundo tomo antiquissimam et prsestaotis-

XX. Nunc reliquum

simam Collectionem Canonum et Constitutionum apostolicee sedis e codicibus edidit, quam Codicem Canonum et Conslitutionum Ecclesix Romanx inscribendam putavit, non quod
hanc inscriplionem prreferant codices, sed quia hanc Collectionem Romame Ecclesia: propriam, Leonis retate vigentem, et ab eodem pluribus auctam opinatus est. Tum subjecit sexdecim dissertationcs in Leonis Opera et in laudatam antiquissimam Collectionein Canonum
atque Gonstitulionum sedis apostolicce. Tandem in Epistolas S. Pontificis varias lectiones, notas et observationes impressit. Notandum vero est Quesnellum in secunda editione Lugdunensi anni 1700 non pauca addidisse qune deerant in prima editione Parisiensi anni 1675. Quaedam enim monumenta quee post primam editionem prodierunt in lucem, inseruit, nimi-

rum duas

Leonem ab Arnoldo editas, unam Eutychis ad eumdem vulgatam a P. Lupo, fragmentum Epistolse Anatolii Constantinopolitani, et Gr»pontificem cum textum Epistola; Flaviaai, quee lypis dedit Colelerius, ac dissertationem Joannis Ciamtribus pini de vocis correctione in sermone VII £. Leonis de Nativitate Domini. Piwterca ex
Graecas Martiani epistolas ad

mss. Barberinis Epistolarum

variantes, quas postea accepit, in notis

vel in

poslillis

nonnum-

(a) Critique

dc la Hibliotkeque... par M. Dupin.

1.

v,

II,

c. 16.

29

PFLEFATIO GENERALIS IN IIANG EDITIONEM.
adhibuit.

30
quibus priores
su^s

quam

Non pauca etiam

in

d ssertationibus
;

ac notis adjecit,

sententias a Lupo, Baluzio aliisque censoribus oppugnatas defondere et confirmarc ut nisus est.

cum maxime

Leonis Opera,
dis ita

XXI Xostram editionem in tomos Ires partiemur. Primus tomus exhibebit omnia genuina id cst Sermones et Epistolas sinceras, in quibus recognoscendis et emendannostris

stra et

Quesnelli

admonitiones,

usi sumus, ut Quesnelli ctiam variantes expenderimus. Sic et noexemplaria ad hanc editionem perfieiendam contulerunt. Praefationes, et ubi opus fuit, pnvmisimus. Annotationes Sermonibus ac Epistolis subjeclae

codicibus

emendationum rationem reddent, et variantes lectiones tum nostrorum, tum Quesnelli codicum accurate designabunt, et ipsum pontificis textum, ubi indigere visus est, illustrabunt. In his etiam locum habebunt lllee nolae quas Quesnellus Sermonibus vel Epistolis ipsis quandoque apposuit, ut quidquid illius est non desideretur. Cum vero is Sermonibus quas-

dam
post
;

nolationes aut postillas affixerit, qure longiorem disputationem postulant,

harum causa

Sermones edemus Observationes nostras in quaedam peculiaria loca eorumdem Sermonum et in his inserUe invenientur memoralce Qucsnelli notationes vel postilla3, sicut et laudata Ciampini dissertalio, quae ad unum sermonem illustrandum pertinet. Sermones dubios, vel Leoni male affictos partim editos, plerumque autem ineditos rejecimus in appendicem Sermonum, in cujus praefatione inter caetera notitia affertur aliorum Sermonum qui in nonnullis mss. exemplaribus Leoni perperam ascripti, et aliis atque aliis auctoribus in aliis codicibus quibus autem in attributi, cum inler aliorum Patrum Opera prodierint, repetendi non fuere libris editi sint. indicavimjs. Leonis Enistolas excipiet dissertatio de epistolis deperditis tum S. Leonis ad aliosjum aliorum ad S.Leonem, ac de aliis monumentis ad epistolas pertinentibus, dispo;

sitis

ordine chronologico

;

ubi Leonina
in

decretorum qnre Leoni S. Leonis Magni, aliquot
XXII.

Pontifieali

litteras

fragmenta quae supersunt inserentur. Sequetur notitia libro tribuuntur. Tandem appendix epistolarum supposititias, aliaque documenta ad E;)istolas pertinentia com-

prehendet, quae inter ejus Epistolas collocanda non fuerunt.

Tomus secundus exhibebit appendicem prolixiorum Operum quae Le ni ascripta Primo edetur Sacramentarium omnium vetustissimum, Leoninum in vulgatis appellalum, eo quod Leoni tribuatur. Inter certa hujus pontificis Opera referri non potuit, cum nec omnia quae in eo continentur Leonis sint, nec ipsius compingendi auctor idem pontifex appellari certo queat. At cum queedam Leonina in eo .inserta legantur, ex quibus Leoni in editis adjudicatum fuit, omitti non debuit in appendice in qua edenda fuerunt alia Opera Leoni tributa, qua3 nihil Leoninum certissime continent. Id autem multo magis erat faciendum, quia Quesnellus tres praefationes veluti Leoninas in calce Sermonum edidit, quarum duae in ea ejusdem Sacramentarii parte qnae superest inveniuntur, tertiam vero
fuere.
in

ea

parte

quce

intercidit,

exstitisse

probabiliter

credimus. Secundo

edemus
et
;

duos libros
Arbitrio,

de Vocatione
et

omnium gentium,
ad
virginem

Capitula seu

Auctoritates

de Gratia

Libero

Demetriadem, seu tractatum de Humilitate quibus omnibus Quesnellus Leonis nomen praefixit. Haec ad mss. codices recognovimus, quorum preesidio cum non pauca emendavimus, tum nonnulla etiam quee alicubi deerant supplevimus. Subjicietur Breviarium adversus hxreticos (alias vocatum Breviarium fidei adversus Arianos), quod P. Sirmondus sine auctoris nomine edidit Leoni enim assertum inve nimus in duobus antiquis codtcibus Patavina atque Mediolanensi, qui aliquot correctiones pnebuere. Cur autem hunc non inter Leonis Opera, sed intcr supposititia recensue:

Epistolam

rimus, ex preemissa admonitione patebit. Post haec,
tioni
inseruit.

S.

Uilarii

Arelatensis

Vita, et
et

cum

aliquot

mss.

exemplaribus collata

ut Quesnelli lucubrationes,

quemadmodum

ne quid desit ejusdem Opuscula emendata prodibunt. spopondimus, nostra*

quod Quesnellus suaj edi(duobus per nos adjectis)
Hic appendicis
finis.

Porro

editioni inscranlur, ex sex-

docim cjus dissertationibus undecim hoc tomo recudcntur, quae vel ad Leonem, vel ad praemissa Opera pertinent cauera; enim quinque reservantur tomo tertio, eo quod spectent ad Codicem Canonum et Constitutionum apostolicae sedis, quem in tomum lerlium rejecimus. Cuique dissertationi, cum prcecipuuin thema a Quesnello propositum refellendum erit, subji;

cientur observationes qua; dissertalionis censoriaj viccm gerent. Ubi autem in dissertationibus corrigenda aut confirmanda erunt, notationes in calce

quaedam tantum paginarum ap-

31

PR.EPATIO GENERALIS IN HANC EDITIONEM.
sufficient. Id
;

32

servari debuit quoad primam disscrlationem, quse S. Leonon pauca castiganda, nonnulla etiam adjicienda enint, plura tamen satis conslant. Hunc tomum concludent ejusdem Quesnelli observationes et notoe in Leonis Epistolas, quas uti prolixiores ipsc quoque post disserlationes vulgavit easque, ubi opus erit, aliis nostris annotationibus distinctc propositis emendabimus. XXIII. Tertio tomo separatitn edendo et ad justam molem compingendo occasionem dedit

ponendse

praesertim

nis

Vitam describit

ubi etsi

;

vetustissima
et falso tilulo

Collectio

Canonum
Canonum
et

et

Constitulionum

apostolica3

sedis,

quam sub
in

arbitrario

Codicis

Constitutionum Romanse

Ecclesix

Quesnellus

iucem pro-

duxit initio tomi secundi. Hoec ab

eodem

ex.

ms.

Oxoniensi Jibro recentiori et valde mennotee

satis apte usus est. Nos multo plura ex hoc codice aliunde accepimus. Accesserunt autem quamplurima ex alio hactenus ignoto, at pervetusto bibliothecee Csesareee liet his subsidiis permulta merida corrigere, et ipsam collectionem bro ejusdem collectionis
;

doso vulgata modicum nec

fuit

:

Thuaneo enim

antiquiori et oplimce

exemplari,

quod

serius novit,

meliori ac primigenise formoe restiluere potuimus. Cum vero, ut buic collectioni seu corrigendce seu illustrandoe ex aliis quoque collectionibus aliquid adjumenti qu;eren'cs Romae et
alibi

expenderimus

quotquot

invenire licuit
vel fere

manuscripta aliarum
iaudatoe
colleclionis
contigit,

exemplaria, in
inserla,

quibus omnia
collegimus.

omnia

reperire et recognoscere non

inutiliter

in his tiorem utilitatem ignota antiquissimi canonici juris monumenta, quee post memoratam Colleetiam omnino ctionem vel emendatiora proferre, vel primum edere gratum et utile futurum arbitramur.

Nacti enim

sumus

veterum coilecliorwim documenta, licet sparsim aliam ex hoc sludio multo proestancodicibus non pauca rarissima, vel

Heec quas et cujus usus atque proestantiee sint, ex iis intelligitur quse dicentur in prsefatione ad tomum tertium. Hoc vero diligenti quamplurium manuscriptarum collectionum examine factum est, ut non solum aliquot ignotas et ineditas Ccllectiones Canonum deprehenderi-

mus

sed plures etiam notitias nacti

simus circa collectiones vulgatas,

quoe novissimos

quo-

que et eruditissimos harum rerum scriptores latuerunt, quibusque antiqui juris canonici antiquis tum editis, tum incditis collehistoria illustrari maxime potest. Hinc tractatum de Canonum ad Gratianum usque Quesnellianoe collectioni prafmiltecollectorib'<s ctionibus et mus quo hcec omnia fuse explicabuntur. Tandem post prisca documenta edentur quinque dissertationes Quesnelli, quas, cum ad Collectionem Canonum ab eo vulgatam pertineant,

huc reservavimus nec non observationes

nostroe, quoe

eisdem confutandis, ubi perperam sensit,

ex suscepto consilio necessarioe videbuntur.

XXIV. Distinctam
locum
habuisset,

omisimus:

singularum editionum notitiam, quse in generali preefatione a?quum hoec enim exhibetur in preefatione Quesnelli, quam, ne quid
ex instituti nostri ratione desideretur, addilis paucis annotationibus

Quesnellianoe editionis

mox subiicimus. Illud sub finem monemus, quod cum Romoe et alibi studiosorum hominum querelas audierimus de hodiernis editionibus, quoe folio magno ad magnificentiam impresS33

tractandi ac legendi usui,
evolvi ac legi possit,

proesertim

nocturno tempore,

difficiles

sunt,

folii

parvi,

quod

commode

formam eligendam putavimus.

P.

QUESNELLI

PRjEFATIO GENERALIS
IN

SUAM EDITIONEM OPERUM
fundamentum
quod sacris
a

S.

LEONIS MAGNI.
eo ponitur, ut

I.

Sanctse

Ecclesiae

cdtholicce

A

senda
lioaa

cst, qurc in

geminus

illecatho-

Christo positum

unum

est, fides divina. Fidei porro
litte-

fidcialveus ab adventitia colluviepurior
illis

semper

fons unicus, verbum
ris

Dci, scu illud

evadat: ne, vivis

ac coBlestibua veritatis divin«

cxnrcssum legitur, seu quod apostolis viva voce crcditumpersanctoruin Palruin traditioncm ad nos usquetransmissumaccepinuis.Uuanmhfomliiclabor hsec operahoniineccclosiaslie» dignain primiscen-

aquis pcregrinarum doctrinarum luto turbatis. inficiantur potius quam roticiantur tidelium mentes.

Beoernendis eluendisquc mendis quihus sacra pagin;v seu temporumignorantia.seumalitiahau-otico-

33

P.

QIT.SNTTLI VWA-A ATIO 1N
felici

SI

T

AM KDITIONEM.

34

rura inspersae fuerant.tam diligcnti cura.tam

A

successu laloratum est al> eruditis Eoclesise catho licae alumnis, ut ab isto jam limpidissimo fonte scientiam salutis haurire cuique sine ulla erroris
rormidinc
liceat.

evulgavit Parisiis an.l52'j Isidorianam Conciliorum et Epistolarum ponlificiarum Collcctionem, in qua
Epistolae Leonis

quidem

locis

nonagintaquatuorhabentur.multis mendosae, sed vicissim in aliquibus

velut pcr alterum

At SS. Patrum scripta, per quae alveum veritas a Chrisloeapitead

multisrcccntioribusemendatiores.Prelo haecitcrum subjecta Colonias an. 1530, et Parisiis 1535.

nos usque volventibus saeculis traducitur, oondum ab erratorum et interpolationum fa;ce salispurgata
sunt,

Petuus Cuahde, Minorita, Mechlinensis amplio-

nondum

suffi

puritati plene reddita

:

tametsi

jam

a

moliri

centum quinquaginta et amplius annis hoc ooeperint baud mediocribus vigiliis viri imdocti, ut nobis sancti Patres toti quasi rcna-

rem Conciliorum editionem accui%vit an. 1538, excuditque Coloniae; in qua, ut monet ille, Epistolarum Leonis pdpae l mogis prOpria et apta ordinatio;
quse enim, addit idem, prius confuse conscriptsesunt,

ntmc sccundiun consulum (modo
tibus o?'do
est,
j.

scirt possint)

acmen-

scerentur./Etati nostra; servata
in

palma

huec videtur;

siiun debitum ordincmsunt constitutx;quibus defwien-

qua praecipuorum ex

sione, luculentisqueeruditorum
tariis illustrata vel

Opera accurala recenvirorum commenprodierunt non ita pridem, vel
illis

sefvaturi

reliquarum Epistolurum, qui aptior visus Prima igitur laus tentati Epistolarum

brevi sunt proditura. Mihi pro

mearum

tenuitate

vi-

istarum ordinis Crabbeo debetur,cujuseditiodenuo excusa est an. 1551.

rium
si

haec

tam multiplieis laborisparticulacontigit,
:

Petrus Canisius Noviomagensis,clericustuncColoniensis dicecesis,qui postea societati Jesu

ut S. Leonis papae Opera expurganda pristinoque,
possent, nitori restituenda susciperem

nomen

Leonis,

dedit.ac pietate doctrinaqueinsignis fuit.uberiorem

inquam,scriptorum molc minimi,cognomineMagni,
vit33

Opcrum

S. Leonis collectionem publicavit Colonia?
et

sanctimonia, gestisque juxta
;

et scriptis

rebus

ann.1546

1547

:

Adminiculo, ut scribit,

admodum

maximi

cujus scripta tanto sunt majoris in sacra

tratlitione nioinenli,quanto et

majores apostoliquirexit

emcndatissimorum exemplariorumadjutus,quamquam haud sine gravi /a6o/'t\ Laudanda viri
vehistorum
et

bus successit,

et

Romana quam

Ecclesia, ca?-

teris Occidentalibus

antiquior.omnibus eminentior

propter potentiorem, ut loquitur Irenaeus.principalitatem semper est habita.
In eo autem,

adhuctumjuniorisdiligentia;nonlaudandusubique successus dum enim auctiorem vult promereLeonem, ejusdem scriptis inseruit libellum illum De con:

quem

nobis sumpsimus, labore tot

antecessores habuimus, ut vix inter sanctosPatres

et virtutum, querri vel sola mentio ReguBenedictinonesse Leonisnostripersuaderedebuerat. PJura etiani menda magnificasque aliquot

flictu

vitiorum

lceS.

unus sitcujusseriptismedicammanumpluresadhi
buerint,nec alius

tamenquieacuramagis

indigeret.

C

Antequam

igitur nostri in hac editione instituti ae

epistolarum inscriptiones continet,qua3 necin antenec in codicibus mss. leguntur, ut suis locis annotabimus.
rioribus Canisiana editionibus,

reddamus.opura pretiumest brevi representarequidab aliis praestitumin suis editionibus, lum ne sua cui([uam debita laus pereat, tum ut quid opella nostra huic accesserit, lacilius quisque possit intelligere. II. Johannes A.NDKKAsAlcriensis in Corsicainsula
hic elencho

laboris rationem

Laurentius Surius Carthusianus tota Ecclesia
oelebris
I561,iii

operam suamin Leoniseditionenavavitan. quaniultum se tcmporis ac operasposuisse

profitetur in corrigendis illius operibus, licet ante

annosaliquot,inquit,doctorumvirorumstudioemendata prodiissont.Fatelur tamen non se toturri Lco-

episcopus

primam Operum

S. Leonis

I

editionem

nem

stue

ubique

intcgritati ita rcstituisse, ut nihil
:

1485; typis Andrcae Parmensis socii artisimprcssoriae.IL-ecprima editio paucas admodum Epistolas continet Sermonibus
adjectas.

procuravit («) Ycneliis ann.

jam reliquum

dignum Nec mirum,inqmt,cum ipse Leo fatealur etiam tum cum adKuc in hUmanis dgereif vitiaiam fuisse epistotam illam
esset casligatione

ibidem repetita est an. 1505, in typographeio Hartholomaei de Zanis dc Portesio, libraria; artis peritissimo, cxpcnsis haercdum nobilis
editio
viri Q.

Eadem

j)

suam, quse est ad Flavianum. Idem Leonis Epistolas inseruit suas conciliorum Collcctioni,quae anno 1567 Coloniae prodiit ct priorem editioncm omnium illius Opcrum anno 1569
Coloniae recudit.

Domini Octaviani

Scoti.

Prodidit Parisiisanno 1511 alia editio.in qua insertus habetur tractatus de Conflictu virtutum
et vi-

Joannes Sichardus Clcmentis Romani Opera

eol-

legit,quibus ct vcterumpontificumpseudoepistolas

tionnn.

ao\jecit.H»cpostplureseditiones(&)mGermaniaemis-

Jacobus Mkulinls, theologiae doctor Parisiensis,
((('

sasParisiisetiamprodicruntannolSeSjCumplurium
Italice redditae fucrint. Hujus autem rarissimaeeditionis in-lblio, quam apud cl.virum apostolum Zeluiin inspicere Rcuit, hic titulus esl:Corsini di Dartolomeo tiorentino. Sermani del Beato Lcone papa di lingua Latina in hnguaToscqna da lui tradotti udi 21 di Maggio 1485.

Dicondum

bit ex

est homx aute annumi\72,ut patedicendia in prafationc ad ScrmonesS.Loonis
est

num.22.Addenda
1,1

etiam alteraejusdem editionis
. I

I482,qute precessil Wnelam !85.Hoc loco memoranda pariter esi intornre.] ororctatio ltalicaSennonumS.Leonisexeadem Alcricnsis editione Latina;ita ut etquinque epistolajejusdem

x

'"'i^iii- an.

anni

I

(/>)DeSinccraSichardieditioneBasileensian.l536,
vidc praefationem ad Epistolas S. Leonis

pontilicis, et ipsa Aleriensia

nuncupatoria epistoia

num,

28,

35

P.

QUESNF.LLI PB/EFATIO IN

SUAM EDITTONEM.

3G

pontificiarum cpistolarum praesertimqueLeonisno-

A

accessione,quasad fidemvctcrum exemplarium VictorinorumrcsliLutas ftrssc tcstatur cditionis hustri

tis

Vossius edilurum se operaomnia S. Leonisinmulsuo studio atque labore recognita, aucta,et illu-

strata.Ita profitebatur ad calcem

Opcrum S.Ephrem
fi-

jus procurator anonyinus.IIaec ipsa est editioquam

a se editorum

;

sed morte praeventus, ut opinor

Sichardi nominc designavimus in notis et variislectionibus.

dem

libcrarc non potuit.

JoannesUlimmerius prior S.Martini Lovaniensis, caeteriqueejusdemccenobii canonici rcgulares anno
1575 Leonis Opera

Sua laus pariter hoc nomine debetur doctissimo Jacobo Sirmondo e S.J.quod Leonis EpistolasGallicanam Ecclcsiam attincntes, ad mss.codices anti-

quos vctustum Epistolarum codicem Joannis Vuamesii J. U. doctcris laudat Ulimmerius. Hasc
inter

quos emendavit,unius additioneauxil.clnoLiseliam suis exornavit, quas uberiorcs repra?sentat appendix tomi IV Labbeana? Conciliorum editionis. Denique praecipuai Leonis epistolaead Flavianum editio Lovanii annis 1575 et 1577, et Antuerpiae 1583, emendanda? et illustrand.c operam suam contuleprodiit. runt,ac partim Latinam,partimGro2CO-LatinamcdiInsertae quoque habentur Litterae Leonis editioni derunt Josias Simlcrus in Collcctione Scriptorum de Conciliorum Venetiis emissae an. 1585, apud Dominicum Nicolinum, qui operam Dominici Bolani cx r duabus in Christo naturis Tiguri an.I571, et Joannes Leunclavius anno 1578, uterquc cxtra Ecclesiae ordine PraedicaLorum in illorumrecensioncpositam castra positus:necnonet duo catholici doctique viri maxime commcndat. Gerardus Vossius jam laudatus, et Petrus FranSuccpssit his omnibus celebris illa Epistolarum ciscus Chiffietius S. J. ad calcem Operum Vigilii Decretalium summorum pontificum Collectio, qua3
mss.codicibuscontulerunt,

cum

Romae

prodiit ex ^Edibus Populi

Romani

an. 1591,

Tapsensis.
III. Post tot tanlorumque virorum curam ac diligentiam in emendando Leone illustrandoque collocatam, aliquid operae reliquum nobis fuisse nemo

a doctissimo cardinale Antonio Carafa sacrorum Bibliorum et sanclorumPatrumedilionibusnotissi-

moadornata,opevetustissimorumcodicumVaticanae
bibliothecae et aliorum ex diversis et longinquis re-

facile credet,nisi

quid a nobis fuerit praestitum vel
ratione
praefari

gionibus undique conquisitorum. Id quidcm in epistola adlnnocentium IX nuncupatoriatestatumreli-

jam

oculis ipse lustraverit, vel hic quae
consilii

dcnda

nostri

pro redtenemur,

quitANTONiusDEAQUiNO,qui rapto pramaturamorte
Carafae.quem incumbentem operi adjuverat,ejus in lucem emittendi provincjam suscepit. Severinus BiNius.ineunte prresente sacculo,suam

perlegerit.

cum

illam Conciliorum edit. Latinam an. 1606 in emisit Coloniac,quam alteraGraeco-Latinapost

Totum Opus in duostomospartiLisumus:quorum primus quidquid Lebnis est comp!ectitur;in alterum quae Leoni accedunt, vel appendicis nomine, vel publi- C illustrandi Scriptoris nostri gratia, non sine lectoris

commodo

conjecimus.
(a),T)E

annos subsecuta est, anno scilicet 1618. Quae postrema Morellianis typis Parisiis excusa est anno 1638. His porro insertam habemus Epistolarum S. Lconis collectionem.

duodecim

fere

Libclli

duo plane aurei
caeteris

Vocatione Omnium
archidiaconi

Gentium
scripti

Leonis Operibus praeeunt:quoniam

ab eo videntur

cum adhuc

mu-

Integra Leonis opera Parisiis ante annum 1614 et 1618 edita fuisse non novi:illa autem una cum Maximi Taurinensis et Petri Chrysologi homiliis edita

nere fungeretur in Ecclesia Romana. Jampridcm editi fucrant.primum inter S.Ambrosii Opera,post-

modum

inter

Prosperiana,ubiquecum mcndislonge
collatis

plurimis ac gravissimis, quas ope praeclari codicis

sunt tribus auctiora sermonibus exveteri ms.Nico-

ms. Thuanea? Bibliothecae eluimus,
antiquis cditionibus, qun3

ctiam

laiFabricodicc,quemnuncceleberrimaThuanorum
bibliotheca Parisiensis servatcharactercquasi Saxonico exaratum.Haec postmodum prelis saepcsaepius

nonnumquam

in dubiis

subsidio fuerunt. Brcviorcs Notas sparsimus.ubi lu-

cem obscurior

lexlus poscerevisus est.ab uberiori-

excusa tum Lugduni, tum ctiam Lutetiae Parisiorum annis 1623, 1633, 1651, 1661, 1671 et 1672.Demum postrcmaParisicnsisConciliorum omnium congcries locum Epistolis S. Leonis PP.dcdit
repetitis

bus, quibus patebat celebris materics et diuturnis

vcxata disputationibus, consulto abstinuimus, ne
pj

contentioni studcre magis videremur,

quam

illu-

strando Scriptori.

tom. IV.

De Leone nostro optimeetiam

meriti suntdoctis-

simus cardinalis Baronius, quipluressanctipontificisepisLolassuisAnnalibus inseruit cx codiceArelatensisEcclesiae,dcscriptas,etGerardusVossiusTungrensis praspositus.qui nonnulias ex mss.codicibus
cardinalisSirleti
cavit suis notis illustralas.Immo
(a)

AUCTORITATES DE GrATIA ET LlBERO VOLUNTATIS Arbitrio subsequuntur. In quibus recensendis minus a nobis laboralum quia ct jam olim ab omnilms Conciliorum et Epjstolarum Pontiiiciarum
:

editoribus emendatae, et mss.

earumdem

oodicibus

abundant bibliolhccarum
auocedil utrique
illi

foruli.

magniapudcruditosnominispublispoponderatidcm
Lconi per-

Epistola seu Libellus ad Dkmetriadkm

VmeiNEM

opusculo.Mss. porro codicum,

Hi

perum

libelli et duo sequcntcs, utpote afiicti,intcr supposititia opera in

dissertaLiones ad oos Lconis asserendos lucubrata}

tomum

se-

confutabuntur.

cundum

rejioientur, uhi et Quesnelli

argumenta ac

37

P.

QUESNELLI PILLKATIO
unum
A.

IN

SUAM EDITIONEM.

38

qui illum contineant,lanta penuria est, ut ne

saDpissime rudiores monacbi^necsalislingumLaLinse
tor

quidem nancisci potuerimus, qui

in locis

obscuris

depravatisque rcstituendis opom ferret. Solaexemplariaantiquituseditaadminiculofuerunt.oumscholiis

mendisquc scateutes frequonhujusmodi libri occurrunt. Iis igitur cx aequo et bono usi sumus, noc fidcm cuiquam habuimus,
periti,hinc maculosi
nisi rc pcnsiculatius

brosii

perbrevibug Petri Nannii Alcmariani in S. AmOpera Basileae excusa an. 1551. Ubi haec dcan infelici fuerunt, conjectura: indulgendum fuit
:

examinata.

Sermoncs omnes sub una numerorum serie ordinavimus,non omissatamen usitatapriusnumerandi
ralione.Nulli suo loco moti sunt.tribus solummorio
oxccptis, scilicct quarto in anniversario assumptionis suac, soxto de colleclis ot oleemosynis, et

successu, unusquisque judicabit.

Erunt forta^sc non pauci, qui reum me poscant temcritatisac nonoxspectati docliorum judicii,quod
opuscula proxime numerata Leonis operibus iudubitanter accensuerim, ne uno quidem in Leonis
tria

nono

de jejunio decimi mensis:qui olim ex codice ms.v. cl. Nicolai Fabri ad calcem caeterorum adjecti erant;

gratism clamante eodice vel cxcuso vel ms. reclamantc ab oclingentis et amplius annis concilioruni

nunc vero suo
unoct

loco jaeent col.19, 37 et Gl. Numerumscrmonum non auximus,immovero minuimus,
altcro in

scriptorumque plurium lestimonio. Hoc unum in praescnti postulo,ut sepaulisperab omni praejudicio
sustineant, qui ita sentiunt,usque

appendicem

rejectis.
(b),

Unicum

scr-

dum

R monem

96

in cathedra S.

Petri

ex Regio codice

disscrtatio-

descriptum
pcenitet. Etsi

caeteris

accensimus, nec accensuisse

nes

2. 4 et 4

quibus

consilii nostri

rationes conti-

nentur, porlegerint. Intcrim temeritatis notam abs

me

scriptoribus

deprccor doctissimorum virorum exemplo, qui coleberrimis nonnulla opuscula ox
slyli

unius

suffragio

vindicarc ac sub

eorum no-

mine publieare non dubitarunt.
Sermonf.s Pontificisnostri(rt)excipiunt proomissos
libellos

onim hoc ipso praefationis loco primae cditionis nostram ipsi censuram castigassemus, re tamen iterumexaminatastyloqueperpenso,ad priorcm mentcm redimus, hunc sermonem Leoni adjudicare non ausi. Quid ex Pontificali Romano, quamque ob rationem Sermonibusattexuerimus,quidistorum appendicula contineat, admonitiones suis
proefixae satis

qua? pars Operum Lconis, quia magis in omnium usuomniumquc teri solita manibus.magis
:

quajque locis

superque cxplicant.

etiam varietati lectionum, interpolationibus, mendisque fuit obnoxia. Quod ad eosdem spectat, duo
sunt genera codicum mss. quioccurrunt in bibliothocis

IV. Epistol.e (r),quoeultimam tomi primi partem occupant,primum merito locum inter Leonis Opera omnium sententia tenent,eo quod plurimahabeant

unum

omnes sermones Lconis in et socundumsolemnitatum anni seriem ordinatos, eo ferc modo, qui in editis C
:

alii

continent

decreta, quae ad totius ecclcsiasticas disciplinae seu

corpus colleetos,
alii

generalis seu sacramcntalis

nofitiam conferant, ac

praesertim pcenitentialis, in

quam

quasi fibulam,

conspicitur

;

vero sunt Leclionarii libri ad

usum

totius Ecclesiae disciplinam coarctari

Ecclesiarum descripti,qui vaiiorumPatrum Lconis-

que imprimis sermones

et

homilias habent in no-

jam olim Pacianus monuit. Nec disciplinam solam perdocent epistolac, scd et quidquid rerum majoris momenti,
ab anno 440, per viginti
et

commodi habent.quod sub uno conspectuomnes Auctorisnostri sermones complcclantur; incommodi vero,quod recfurnis officiis recitandas. Id priorcs

amplius annos actum
his epistolis vel con-

est in Ecclcsia, id fcre

totum

tinetur, vel illustratur,

plerumque sint, et quia longius a fonte recedunt, minus cmendaudis errotis idonei. Postecentiores
riores antiquitato proculdubio proostant ccctcris ;at

Sed porro circa eas a nobis prastita sunt.
jectaj spuriae ac subdilitiaj.

Re-

non uno laborant incommodo.Primum estquodnon omnes continent sermones.ethi quidemaliquos, illi
alios pro

diverso Ecclesiarum more,

quarum usui
plealij)

descripti sunt :adeo ut

immensa

et

innumera

2°A germanis abstersae mendorum et intorpolationum maculaa. 3° Mutatus ordo et ad gcnuinum quoad fieri potuit revocatus. 4° Auctus est plurium accessione earum numerus. 5° Suam cuique synopsim praefiximus, quod nec in Sermonibus est omissum. 6° Quotquot occurrerunt
ad
S.

rumque evolvenda

tibi sint

volumina,ut paucos

Leoncm

datae

ab

aliis Epistolae, relativis

ejus

quos sermones ad illos codices recenseas. 2° Cum iidem variispropriisque locorum solcmnitatibus ac-

litteris

iuseruimus, quibus intelligendis saepe sunt necessariae, nec legenti Leonem plerumque ad masunt.

commodati

sint,sanpe saepius peregrinis

aiblitamentis et ab auctoris
auctiorcs habcutnr
:

quibusdam mente prorsus alicnis

num

quibus nonnunquam discer-

Unam,qune est adGermaniarum et Galliarumcpiscopos,dc chon piscopis, omnino rejecimus quia
:

ncndis vix sufficias. Insigne hujusmodi

exemplum

de ejus suppnsiliono dubitarinonpotest;rejcctionis

habes

in

ma.
(a)

scrmone 41 quiquartus cst dcquadragosiQuiaiissermonibusdcscribendisaddictisunt

([uecausas dissertatione

II,

quaetom.

II

habetur,
scri-

exposuimus.Septimam
(r)

(</),quae

adSeptimium

Confer nostram praefationem Sermonibus pra>
scrtno suppletus et intcgcr in
praefixa

Vide prsefationem Epistolis pra^missam.
Ilanc, quac in nostra editione est cpist. 2, et

missam.
(b) Ilic

(d)

appendice

sequcntem ad opiscopos Siculos, quac nobisquoque
est epist. 17, Lconi prorsus adjudicandas in peculiaribus admonitiombus demonstrabimus,

supposititiorum
nitio

sermonum cdeturserm. li.Admolegenda
erit.

eidem

;

39

P.

QUESNELU PR/EFATIO

IN

SUAM EDITIONEM.
:

pta legitur, oL dccimam scptimam, quae ad univcrsos Siciliae episcopos, ex cpistolarum Leonis nostri

A

licet epislola

P riE manibus habebant,non ausim affirmare ultimaab illo appellata, ultima

quia
ea-

sit

numero expungendas consuimus in notis, suum tamen eis locum servavimus, ne doctiorum judicio,
quibus rationes nostras subjicimus, prrejudicare videremur. De genuinarum emendationibus abunde a nobis ratio reddita in notis,ad quas lectorem remittimus. Immutatum cpistolarum ordinem incusabit aliquis,tum quia molesta res videtur antiquo numero assuetis,novummenlivelutinscribere,tumquod difficile futurumsit locaa Scriptoribus sub priori numero citata adire, epistolis scilicct novo notatisnumero,etignoto jam ordine collocatis.Verum omnem incommodi metum auferent indicespraefationem secuturi, qui

rum,quo3 ad Lconem Augustum data? sunt, in lauduae dato Codice, non omnium tamen ultima est enim ad Anatolium,tertiaad episcopos qui Ghalcedonensi concilio interfuerant,quarta ad Dorum Beneventanum, et post aliqua intcrjecta, quinta ad
:

Theodoritum habentur in eo exemplari ms. An ei postmodum superadditae fuerint, asseri vel negari a quoquam nisi divinando posse non existimo. Jam de aucto epistolarum numero paulo fusius disserendum. Duas ex Collectione Romana Lucae
Holslenii viri doctissimi accepimus
:

tertiam enim

ante ipsum non editam exGrimanico Codice emen-

datiorem habcmus. Unam ex Codice Bonaevallensi non posteriorum modo editionum ordi- n descriptam subministravit Tomus I antiquorum Coneiliorum Gallioa J. Sirmondi. Unicam etiam nem rcpraesentabunt, sed et antiquiorum, quod in
nullisaliisinvenias.Jamveroquamnecessarioineuntranscripsimus ex Bibliotheca Floriacensi
jus fides plurimum vacillat.
clesia Codici
;

sed cu-

novacpistolarumordinatio, facile intelliget quisquis recentiorem nostramcum antiqua contulerit,perpendei'il.quc quantopere chronicus epistola-

da

fucrit

V. Sed viginti et octoinsignes epistolas debet EcCardinalis Dominici Grimani, quem

historicarum ordo et mcmoriam adjuvcL, ct ad claram rerum noLitiam conferat, et enodandis plerumque gravissimis difficultatibus prodesse con-

rum

bibliolhcca

domus

Institutionis Oratorii D. Jesu in

suevcrit.Innovandi ordinisnecessitatem auxit,etea-

rum accessioepistolarumquasprimumpublicamus,
et

veterum confusio

:

ut

enim quoaque secundum

suburbionunc possidet dono acceptuma R. P. /Vndrea de Berziau Oratorii presbytero de eadem domo bene merito. Huic Codex, paternaa haereditatis pars non ignobilis, obvenit a nobilissimo viro, parente suo, Theodoro deBerziau
Parisiensi S. Michaelis

annorumordincm
stituunt
;

positai

ita si triginta

hisLori* seriem conde novo additae, et triginta

unam

ex antiquis, qua3 nullo

temporum ordine

servato

prius editae sunt, promiscue collocarentur, informe

Classium Inquisitoriarum in curia Parisiensi praeside, non avita solum nobilitate, seu propria etiam laude propter eximias animi dotes, litterarumque studium singulare clarissimo.Is porro Codicem Leo-

omnino
rent.

et

inconditum epistolarum corpus confla- ^ ninum
vero intcrest epistolasrestitutagenui-

cum

aliis

optimae notoe habuit a Vitrico suo
IX, Henrico III et

Tantum

illustrissimo

Andrea HuraltoMessaao RegibusChrisHenrico IV, a

na serie recenseri, utPelagius II PP. seu sub ejus nomine Gregorius Magnus, in epistola ad Eliam et creteros Istriac episcopos, hoc in eis arguat, quod
fuci faciendi

tianissimis Carolo

sanctioribus consiliis,viro in tractandis publicis re-

causa aliqua ex

S.

Leonis epistolis ac

encycliis testimonia sumpsissent permixto confusoque

ordine.M statim recensens ipsetcstimonia ablstricis episcopis prolataex epistola ad Lconcm Augustum,
quae antea 78
tionis est («),hanc

numerata.nunc vero 132 nostra ediultimam Leonis epistolam vocat ultimamproculdubio codicisepistolarum,quiRoma3 pontificum manibus volvcbatur, qualis nullus (b), puto, ad hanc usque diem emcrsit e tcncbris. In Thuaneo excmplari ms. Codicis Rornani,huic ad:

jicitur

Golloctio trigintact Lrium epistolarum Lco-

J)

bus prudenlia? dexLeritalisque non vulgaris, quem celeberrimus Huraltus Chevernius Franciae cancellarius regii sigilli custodem etiam se vivente deligi peroptarat,quem denique gemina ad rempublicam Venetam legatio difficillimis temporibus felicitcr obita clarum reddidit. Iscum eaoccasionc Venetiis ageret,ut crat littcrarum studiosissimus, plurima seloctorum librorum volumina.partim exousa.partim manuscripta diligenter conquisivit.pccunia redemit.inque Gallias exportata suae intulitbibliotheca-. Ex hujus pcnu jam a septuaginta et quinque annis aliquaSynesiiOpusculaGneca prodiere studio
FredcriciMorclli Rcgiitunc
in

nis nostri,qua2 antiquissima estot vix ab ipsoCano-

Academia

professoria,

num

aliorum ConsfituLorum Codice divellenda camdem tamen esse,quam Pelagius II ct Grogorius
ct
(«)
(b)

:

I

ope ms. codicis Gra;ci, qui Epistolas ct Tractatus ajiquot conlinot, quo ctiam usus est,mutuante eo-

Nobis cst

cpist. 162.

quamnon Romanam sod Gallieanam tomo tertio
bahimus
:

pro-

Ralispononsem pr.rslantissimam collectionem invenire nobis feliciter contigit: in qua quidom «//?'-

ma

tur

Leonis epistola osL illa,quss a Pelagio II indicaeamquc osse colloclioncm a Vigilio papa compactam et indicatam abeodem Pelagio ostendemus lhprsefatione ad Epistolasnumer. 4'i. Hinc Quesnelli iii!|uisilio,nuni h;cc collectio cxhiboatur in Thuaneo codice, omnino superflua, et aliunde eliam inanis est. Cum enim in hoc codicc contineturcollecto 5
;

32 in oadcm primitus desoriptae desinunt, non in collect. 5 epistola ad Leonem Augustum, sed in epistola ail Dorum adeo ul ea solum, qu« hufe episcodice subjiciuntur, additament* tolffl in Thuaneo
epistolae
;

tum voro Loonis

sint, qua> in puris
tis

ejusdem colleotionis manusorip-

desunt, nec indicantur in ipsa Thuanei codicis tabula, ubi primaev© originis monumenta recensentur.

41

P.

QUESNELLI PR/EFATIO
sua

IN

SUAM EDITIONEM.

42

dem

Morello, doctissimus Petavius in

omnium
et

A

Lconis codicemhunc antiquitale venerabilem ad tedo.
Vidcbis, et si dignus visus fuerit, delectis inseres. Coe-

Svnesii

Operum

editione anni 1612, annis 1031

1060 repetita. Servatur modo codex iste in Oratoriana eadcm Sammichaelini suburbii bibliotheca.

tcrum spero,
fucrit, te

si virtuti

fortunase subscribcre

dignata

quemadmodum
qnod

scientia etsanctitate, ilagra-

Wnetiis igitur asportatus in Gallias nostras codex Epistolarum S. Leonis, qui olim fuerat celebris illius Dominici Grimani cardinalis : ita enim codicem no-

du

et scde,

nil sane bonis

omnibus desidcratius,

rclaturum quondam Leonem ipsum, decimo, qui sedet,
si

forsan

majorem non

licet diccrc, in nihilo certe in-

tatum num. 1124 propria, ut videtur, manu inscripserat :LiberDoMiNici GrimanicardinalisS. Marci. Is fuit Antonii Venetiarum ducisfilius, Sabellici, Niphi, Erasmi, Pici Mirandula;, aliorumque scriptis
celebratissimus, episcopus Portuensis
Aquileiensis, vir inculpatissima:
pietatis,
et

feriorem. Vale.

E regione istius epistolae habeturetiam nuncupatorium codicis ejusdem epigrammaGermani Belloni,
Antonii. ut

promptumest

credore, consanguinei.Et

patriarcha

hoc lectori repraesento.
En, Grimane, Leo, veteri qui scriptus in Albo Ad te ccelesti convolat e specula. Cujus diva tibi fauste dat dextra Libellum, Felicemque novo nuntiat ore senem
;

vitee, raroe in

patrem
in-

omnium

scientiarum peritissimus; qui

slructissimamSOOO voluminumbibliolhecam, omnijugis,utdeealoquitur Erasmus, omniumlinguarum
libris

refertam reliquit,

quam

p

Perputuumque

tibi

tandem promittit honorem,

nescio an

illam esse recte crediderim bibliothecam,

eamdem quam in

camobio D. Antonii Yenetiarum idem Dominicus Grit

na

mu cardinatis cxstruxit, instruxitque marmoreissiac
libris

Oui celer a laevo Juppiter axe tonat. Ergo cape, atque inter sacrata volumina Pallas Condet, et in propriis haic dabit esse locis. At quae buncdextradedit, propria te sede reponet, Et te felicem Juppiter usque dabit.

tjnis

exquisilissimis

publicx

commoditati,

si<m/;/u ma.r/mo/quoditatestalurJoannesDominicus Trajanus in praefatione Operum Guillelmi Alverni episcopi Pariensis, quorum editionem Venetiis procuravit an. 1591, ope imprimis Grimanici hujus bibliothecaecodicis. Exhis libris manuscriptus unus fuit, quem laudamus, quemque ut eximiae notse codicem cardinali obtulerat quidam AntoniusBellonus

Lconinus iste Grimani codex annorum fere est nongentorum, continetque centum et septem Leonis epistolas, quarum viginti et octo antehac numquam editae quasauthenticasgermanasqueesseet stylus,
;

etmateries,etcodicisantiquitas,etquidquidoptima3
notae sinceritati fetus suffragaripotest, manifestis-

simedemonstrant. Earum prsetereanonnullasindubitataa fidei

asserunt testes locupletissimi ex variis

orbis Christiani regionibus, ex Africa,
lia,

inquam,

Ita-

Utinensis Tabellio

(«),

quod ejusdem

epistola seu

Gallia, et Angliaadvocati, sedis apostolica! pon-

Donationis libellus codici praefixus testatur.

papa et Pelagius II, Facundus Hermianensis episcopus, Prudentius Tricassinusepisprimum fonte, quem quidem noverimus, prodierint C copuSj et Beda pre sbyter, qui fragmenta earumalitot egregiae Leoni Magni epistolae. qua protulerunt suis locis notanda. Leo ipseplurcs
tifices Vigilius

Hunc

describimus, posteris scilieet significaturumex quo

Iieverendissimo D.D. Dominico Sancti Marct Antonius Bellonus S. P. D.

Grimano
Utinensis

cardinali
Tabellio

earumdem
tolis,

indicat in aliis

ejusdem materiee episcodici,

ut in notisnostris observatum lector inveniet.

Nec hoc solum debemus Grimanico
pulcherri"

quod

Audio

te Veneliis

crigere bibliothecam,

plurimislmagnique momenti epistolis auctiora Leoni
scriptareddiderit,sedetiamquod longe emendatiora

mum

Grimanx

virtutis atque munificentise

monimenet

tum, etmaxime Ixtor: ipsx enim artes liberales,unde
clarus honos, colentur in
tibi

quam ante essent.

Nullus enim codex occurrit ex quo

omne tempus. Debebunt

plures insignioresque casligationeshauserimus.

partipatione

plurimum studiosi, qui posteros omnes multorum voluminum quaesiveris fieri sapientes. Scc mirum : quippe ille es, in quo sapicntia cum liberalitate, liberalitas

Post epistolas habes aliaraem aliquot fragmenta,
ut et Commonitorii legatis ad Chalcedonenseconci-

lium proficiscentibus dati

;

quibus

et

unica adjicitur

cum

sapientiade principatu con-

quaj restat Juliani episcopi Coensis ad

Leonem Au-

tcndunt. Ut autcm ipsc quantulocumquc

possum mudivi

gustum epistola; cujus Juliani lot adLeonem nostrum
datae ex legationis officio litterae nisi

nusculo tuam

augcam istam bibliothecam (librorum
delectu

temporum in-

namquc
(a)
Italic.

vetustate, copia,

condccoratur)

D

juria excidissent, et Leonisnostri epistolaeetrerum

De hoc prastanti viro vidcMuratorium Berum tom. XVI, pag. 3 et 07. Alias vero ejusdem

Bellonis litteras scriptas

anno 1515,

iis

anteriores

flnas Quesnellus huic prajfationi inscruit,hic appendimus. Ex hiscnim inter caueradiscimus, eximium

mihi quondam datum, non ut meum, sed ut tuum adhuc revcrcnlcr custodivi. Ita enitn acciperc servareque nolui, ut dcLeonc tibi licerct non minus quatn de me ipso disponere.Cupio nunc adtui imitationem Angelum Gabrielcm illius tnunere, si concedas, afficere'
te

hunc Leoninum codicemahtequam inipsius
et cardinalis
tri
rii,

Belioni

Grimani poteslatem venirot, fuissePe-

Passerini, celebris Forojuliensis patri;i; antiquade quo iflem Bellonus in cpistola eodem anno

Poteritcnim, cutn sit patricius in republica Venetaet litteraria prxstantissimus, et Leonem suxdignitati restituerc, et nobis prodcsse plurimum. lu vero de libro

nonamplius
Vale..

potcris,

demetamen

ut scmper disponere.

dataadJacobumPurlilianumcomitemscripsit:A7/n7
est in

univet sa patria librorum vctustorum,nihil antiqu;e sculpturx, quodnonaccurate vidcrit, adarmtssim
collegerit, etc.

Antonius Bellonus Pctro Passcrino Sal. Librxm sanctissttni Lconis papx, dono quamvis abs

Ilanc Be/loni epistolam, sicut et recitatum alterius epistolaefragmcntum, nobisprohumanitatesuacom municavit comes Franciscus Florius cathedralis Utinensis primicerius, qui deoptimisstudiis,acde vo* tustis documentis rebus pluribus bene meritus est»

Patrol. LIV.

;

43

P.

QUESNELLI PR/EFATIO
memoriamaximam
Vita S.
indc

IN

SUAM EDITIONEM.

44

tunc in Ecclcsia gestarum lucem mutuarcntur.

A

tos

gulis partim a principibus apostolorum,
Hilarii

canoncs solaconsuetudincecclesiastica, solis repartim a
tra-

Tomum primum
Arclatensis episcopi

fcre claudit

proximiseorumsuccessoribus usu ipso vivaeque

scriptorc

S.

Honorato
ut

cpis-

copo Massilicnsi

illius

discipulo. HffiC

Leonis

ditionismanuacccptisjusecclesiasticurndictumvide tur in Ecclcsia Romana; post Sardicenscm verosy-

Operibus subjiceretur, postulavit initum a nobis consilium conscribenda: Hilarianae Apologiae
;

nodum, de condendo canonum codice
pit,

cogitari

coc-

qui cx Nicamis Sardicensibusquecanonibus sub

cujus occasione cum plurima ox ejus Vita decerpserimus in dissertatione quinta lectori fontem ipsum adire cupicnti commodum erit eum sub oculis invcnirc. Nec fas fuit ejus consanguinci,
magistri, ct in cpiscopatu Arelatensi pradecessoris

una numcrorumserie colligatis conflatus, solusper aliquod tempus rcrum ecclesiasticarum regendarum legem sanxit, ac variisper succedentes aetates accessionibus auctus eam formam induit, quam nunc habes proe oculis, qmeque ducenlorum beatioris
illius
aevi

Honorati Vitam ab ipso

Ililario

conscriptam

ab

annorum disciplinam genuine
intclligit

reprte-

hujus Vita scjungere, tum propter arctum utriusque nexum, tum utquodrcliquum habemus Opus-

sentat.

Vel ex hoc uno

quisque cujus palato

sa-

culorum

Hilarii si quis

cum

ejus Vita ct Apologia

conferre voluerit, ca ad

manum

habeat, ct quidcm

B

piuntantiquitas ecclesiastica et canonica disciplina
vetus,

quo

in

pretio

habendum egrcgium
melius
aliquid
et

istud
ecclesae-

castigatiora antiquis exemplaribus, quae ctiam rara

utriusquc

-/a;j.r,A;ov,

quo

sunt.
S.

Habes eodem loco Motrum de Genesi ad Leonem papam, quod sub Hilarii nomine

siasticoe rei

convenientius haud scio an praesente

culo fuerit a tenebris vindicatum. Pluratamen adhuc

circuinfertur, et perbrevcm cjusdem epistolam ad Eucherium Lugdunensem episcopum scriptam. VI. Tomus ALTERhujusopcriscomplcctitur Appendicem seu Codiccm canonumetconstitutorum sedis apostolicae ex codicibus mss, Thuan-o clOxoniensi nunc primum editum, deindc Pisscrtalionestumin ipsum hunc Codicem, tum in Lconem nostrum deni;

que notas, varias lcctiones et observationes nonnullas Codicemillum(a)amplissimumvetustissimumque inscripsi omnium quihucusque editisuntinlucem, ptelis vitiata. Prseterca antiqua Romanae Ecclesiae disciplina ex ista versione innotescit, dum aliquos nec confra aliquem dicturum confldo. Certe si de eodicibus canonumet constilorum Romanae Ecclesiae C canones Orientales ab ea rejectosdocet, aliosmutanec enim tos f uoquc accomodatos usui quod ex Dionysii loqui velimus, amplius aliquid audeo versione obscurum manet, quippe qui canones ad vetuslissimum modo et amplissimum, sed unicum fidemGraeci textustranstulit, non habita rationeredicere debueram. De Justelli prisco codice quid sen; : :

Quid enim quod exhibetantiquam illamcanonumOrientahumversionem, quae in usu fuit per pluresEcclesias Occidentales ante Dionysianam ? Hanc quidem ex parte habcmus in Isidoriana Collectione sed nec hanc illam anliquara esse confldentius quis pronuntiareausus esset, antequam id ex ejus collatione cum nostra apparcret nec sincera omnino habetur apud Isidorum, sed mendis, intcrpolationihus, aliisque corrusunt quo3 codicem commendent.
;

tiendum,dissertationostraduodecimacxplicat. Dio-

cepta3

rumqueusuconsecratse; quodRomanae Africanaeque disciplinae nexum notiorem facit quod plures fidei sed ille quidcm instantia Stcphani episcopi Salonitani libcllosquaeditos, qua nonanthehaceditos continet hic vero Juliani presbytcri Sanctae Anastasiae piis, quod aliqua Africanorum decrctain editis praeterutipseait, studiis et sollicitudine quos postmodum missa redintcgral quod cpislolas aliquot Romanolisu celcberrimo Ecclcsia Iiomana comptexa est : ita rum pontilicum aliaque rnonumcnta cgregie interenim ex Cassiodoro (Div. Lcct. cap. 3) asserunt vulgo polala sinceritati suaj rcstituit quod non easolum scriptores reicanonicac ;licetde solo canonumecclesiasticorum codice precibus Stepliani adornato, non n exhibet quoead disciplinamccclesiasticampertincnt, scd etiam quidquid fcre pro (idei causa actum scride altero, id Cassiodorus asscvcret. Vcrum sit ita ptumque est vclab apostolicasede, vel ab aliis epide utroque; haectamen una lausCodicisDionysiani, scopis per illa tempora, id codcx comprehcndit in quod privatihominis industriaconditus, abEc-clesia quo praeslat et Dionysiano elcaateriscanonum conRomana merucrit adoptari, suisque dcpulariusibus stitutorumque codicibue, qui nihil de rcbus tidei sexto sfficulojam n.cdiam partcni elapso. k\ codex attingunt, si capitula de gratia etlibero arbitrio Oo3_ noster is ipsccstquem sibiconfecit Eccleaia Romwna lcstini epistolae annexa excipias, qua apud Dionystatim atque scriptojure ct ipsa administrariccepit et Ecclesias ad suam ordinationem pcrlincntcs resium habentur et desiderantur innostro, ct Gaugrcnscs anathematismos. gcrc. Enimvcro antc NicamosSardicensesquecondi; ;
:

unuscanonum synodicorum, altcr Epistolarum pontificiarum, numquam condilus est ad usum Ecclcsioe Romanoe vel episcoporum Romanorumseumandato seuconsilio;
nysii vero Exigui utcrquc codcx,

ab Ecclesia Romana disciplinae. Mitto quod antiquasprimasque habet versiones opusculorum sanctorum aliquot Patrum, qui saiculiquinti initio

cclebres fuere, et pontificum

Romanorum

concilio-

;

;

(«)

Hunc codicom vctustum quidcm

et

cxiniium

oodioe ac de
et

aliis

inoognitis oollectionibus

canonum

esse nemoinficiari potest. Atncc amplissimum cssc omnium collccfionum, nec lUunanam coljectionem .exhibere, patcbit ex iis qua? tomo tertio de eodem

constitutionum apostolioaeaedis fuse disputabunturjubietiam ea confutabimus qusa Pascbaaiua Oucsnclluseodem suo prcejudicio subinde colligit,

45

P.

QUESNELLI PRyEFATIO

IN

SUAM EDITIONEM.
Sed potior
ratio fuit,

46 quod Leonis
Epistolai

Hoec ct alia hujusmodi,quoe suis locis occurrent,

A

teries.

quidem sunt. Duo tamen proeter illa sunt Ecclesioe Romanoe studiosos (ecquis porro hujus quoe studiosus non sit, si catholicus ? et antiquitatisecclesiasticae amatorcs magis afficient. Unum,quod ope
proeclara

quoe

Operum

ejus pars est insignior, suntvelutne;

ccssarium codicis supplementum quo resecto, codex nobiliore sui parte minutus mancusqueerit; quo
adjecto,

jam

perfectus est, integramque exhibetjuris

hujus codicis dignoscitur, quoe quovc temporeOrientales synodi in usum receptoe fuerint in Ecclesia Romana, quo Antiocheni canones, Constantinopolitani, Africani, et si qui alii in controvcrsiam vocantur.

canonici veteris
siasticoe

Romani bibliothecam, ex qua

eccle-

administrationis leges depromptoe per tot

soecula fuerunt ab apostolicoe sedis proesulibus.

Epistolas Leonis necessarium dixicodicis supple-

Alterum est, ex eodem nostro codice repelli ac funditusconvelliimpudentem calumniam, quam famo6i illi Magdeburgenses centuriatores adevrsus
sanctissimos pontifices

mentum, quia nihil omnino quod Leonis sit codici insertum hahemus(o):cumtamen omniumaSiricio
papa usque ad Anastasium II procsulum Romanorum
epistolas proecipuas complectatur, exceptis Anastasio
I,

Romanos Zosimum,

Bonifa-

ciumetCcclestinum sceleratissime struxerunt, cum eos palamct publicetraducuntvelut Nicamorumca-

cujus nihil superest, Sixto

III,

qui vix duas

epistolas, etllilaroPP., quipluresscripsit.

Ettamen

nonum
per

adulteraiores,

falsalores corruptores:

quasi

~

cujus potiusepistoloesuumin codicelocumobtinere

immane

sceluset impietatcm, ac furiosam

ambi-

debuerant,
psit

quam

Leonis, qui et plura coeteris scri-

tionem a Zosimo papa scicntc ac volente suppositi sint Sardicenses canones pro Nicoenis, curn illos sub

de disciplinoe ecclesiasticse observantia, et in
fere codicis

Pelegianis Eutychianisquedamnandis (quoe hoereses

Nicacnorum nomineCarthaginensi concilio per legat09 suos obtulit in celebratissima illa Appiarii pre-

reliquum

in posteriori

occupant) parsmagnafuit, et etiamproecipua?Istamomissionemnon

sbyteri causa: In qu&nefaria deeretorum

adulteratione pcrvicaciter perstiterit Bonifacius,

Sicwnorum homo

ex casuveloblivionecontigisse, multominusexcon-

ambitiosu*, inquiunt,
vcraverit Ca tcstinus
:

ct

impius, ac perlinaciter perse-

Africanam syuodumveriora exemplana Nicamornm canonum Gonsiantinopoli et Alexandria accepisse, ac sceleratam fraudem falsaFelice et Gelasio Romanis pontificibus, quam actotorum canonum delectam esse,probc scirct. Certaerit rum filum interrumpere prolixis Leonis nostri de deincepsexcodicisinspectionenondicammodoapud multiplicimateriaepistolis;exquibus si tantum alicatholicos, sed et apud quosvis non desperatoe conquid delibassentcodici inserendum, rem minus utiscientioe homines, et sceleratahominum mentecorruptorum protervia, et sinceritascandorque episco- C lem et commodam facturiessent, quamcum plerasque ejusdcm epistolas in unum corpus collectas ad porum Romanorum,qui quod acceptum a majoribus calcem codicis posuere, ut ego factum suspicor. in suo codice lcgebant, bona fideprotulerunt; quos Conjecturee huic nostroe suffragatur utrumque coeam ob rem ignorantioe accusare non possis, quin dicis exemplarms.Thuaneum et Oxoniense.ad quoAfricanos episcopo3, Orientales, ac plerosque Occirurn calcem Leonis epistoloe instar supplementi dedcntales pariter insimules, quibus vel nullatenus vel scriptoe sunt;utindissertationeduodecimadiximus, obscureadmodum innotuerantSardicenses canones et in indice integro Thuanei, quem codici proefixiac Nicoenorum numerus, de quo ad nostram usque mus, quisque cernere potest. oetatem perseveravit eruditorum controversia. VII. Haec quidem optime,dicet aliquis, acprobata De coeteris hujus voluminis partibus vix aliquid hic manetutilitassinceritasquecodicis :sedquamobrem habemus praefandum. Dissertationum materiem exLeonis Operibusannexus, utsimulprodirent?siquihibet illarum index mox secuturus. Notoe, observalicct

temptu natam quisquam dixerit. Ex industriaigitur factum ab iis quicodiciscapitibus4I et 42 (quoe adversus Eutychen gesta continent et a Leone vidcntur inserta) satius duxerunt una serie subjungere, quoe adversus eosdem haereticos acta erant Simplicio,

dem

ille

unacum

dissertationibussibipropriisvolu-

tioneslcctionesquevarioe perseclaroe sunt. Plerum-

mini seorsim excudendo sufficere poterat.

quecodicesmss. exquibus istoe manant, velquoegeNon una profecto ratio id consilii persuasit. Non nuinamr9stitucre,designavi;ssepehosomisirecensedicamper idtemporisa me codicem inventum,cum n re, cumvidelicetindubitataecertitudinisestemendaLeoni edendo incubarem, et inde natam utrumque tioetadeamcodicesomnesconspirant.Earumaliquae uno partu emittendi cogitationem eodem codice prolixiores fortassis videbuntur et aliquotenus aliesum esse Leonem nostrum nonnullam lucem ex eo inhoc plurimorum eruditorumque scriptorum nae conciliari Leonis Opcribus, acpaajsertimeo loci ubi exemploobsecutus sum, quiperspicuitati magis stuSardicenses canones pro Nicoenis ab eo laudantur: duere quam brcvitati, nefasqueduxeruntnon eavel
;

;

:

multa ejus oetate in codicom fuisse illata, magnam partem ab eodem illi insertam maximam Eutychis sectatorumque cjus damnata dogmata attinere, quoe
;

alieno loco illustrarc, quoe illustranda quavis occa-

sione occurebant.
In his

nonnumquam adoctissimorum virorum opi-

propria est et Leonis victoria et scriptorum ejus

ma-

nionibus recedimus, eas aliquandoetiamimpugnavationibus ad dissertationem ejusdem duodecimam,
qua^

(o) Leonis epistolas trigintaduas huiccollcctioni fuissc insertas innuimusannot. 8. Quesnelli proeju-

tomo

tertio edetur,

diciumundeoriginernduxerit,explicabimusinobser.

47

P.

QUESNELLI PILEFATIO

1N

SUAM EDITIONEM.
nomenhoc

mus;nonaHoductiquamveritatis apcriendoe studio. Hanc dum sincere quaerimus, si ab ea quandoque aberrare eontigit, quod soepc accidisse mihi merito vereor, de errore aquolibet, sive amicoanimo, sive
inimico admoneri, id laudis ac beneficii loco refe-

A

Bcrnardussignificat,ingratussim, siviri
loco reticeam.

Neque tuum, Josephe mi Quesnelle, charissime agnate, vel silentio premere queam, vel
sine grati animi significationecommemorare,qui ex
illo illustrissimi Thuani pcnu litterario, cujusfidissimusespromuscondus,etcodicisRomani cxemplarms.ettot Leonismss. codicessubmin strasti, non singulari in me solum, sed et in litteras amore. Clarissimum virum D. Vion d'Herouval si pro coltata codicum opelaudare omisero, solus ero

ditissimo

ram;eumdem
tabo.

agnoscere ac delere, victorios depu-

;

VIII. Pracfari desinam,si prius prcestiteronelitte-

rarius orbis ignoret,

quorum

beneficio

promota

et

adjuta

sit

nostra in expurgando Leone opera,

dum

codicum mss. copiam fecerunt, omnemque opem benevole contulerunt. Regia librorum mss. Gaza uti
libentissime permisit vir clariss-D.Carcavi hujus ga»

omnium

quiveleruendae vel illustrandae antiquitati
si velint,

adlaborant, qui, nec

se subtrahere queant

beneficentissimo ejus erga litteras litteratosque stu-

zophylaciivigilantissimus praefectus.Quidquid

e ce-

lcberrima Sangermanensiscoonobiibibliotheca usui
nobisessepotuit, quaexcursum,quamanuscriptum,
id omneliberalissimeprofudit R. P.

debemus, sua laus manet propriis locis commemoranda. Quod nec Caesaream Viennas bibliothecam (a), nec
dio. Caeteros,quibusaliquidofficiosaeopis

Domnus Lucas Dacheri, cujus doctrinamet pietatem cum omnibus suspicio, cuj us amicitia cum paucis glorior. Codicem
Leonismanuscriptum perhumaniter communicavit
ditissimaeS.Victorisbibliothecaescicntissimuscustos

Romanas
tissima

laudo, erit qui succenseat, quasi opulenadire neglexerim.

illa ioyv.%

Non
illa

profecto

peperci operae, non amicis, quo ad
in primis particeps fieri codicis

litterarum
S. Leonis,

adyta liceret penetrare;sedirrito conatu. Optassem

Operum

D.

le Tonnellier.

Quantum debeam

viro doctissimo

Eduardo Bernardo astronomiae

in Oxoniensi acade-

miaSavilianojprafessori, dicere non valeo.

Non

tan-

tum enim

codicis

Romaniaurum

contra aastimandi
transmisit,

apographumcura sua descriptum ad me

sed etbibliothecasOxoniensessummadiligentiaipse scrutatus est.archivaLaudina, Bodleiana,Orielensia,
Baliolensia, Pembrochiana, etc.,excussit,edita

quemadoctissimoviro Francisco Pegna cum Romanarumbibliothecarum mss.codicibusolim collatum didiceram a cl. viro Emerico Bigotio Rothomagensi eruditionis omnibus notissimae. Codex ille mortuo Francisco Pegna ad Marium S. Angeli canonicum venerat,huncqueinejusbibliothecapraemanibushabuit Bigotius, qui post Marii
litteras sciscitans,

mortem de

codice per

cum

aliudresponsum non

retulit.nisi

mss. codicibus contulit, varias lectiones propria descripsit manu, eacura, eo studio, ea humanitate,cui

quid de illofactumesset,ignorari.Forsanquaeprimae
huic editioni non adfuere,alteri adornandae,si quando

parem

vix ac ne

vixquidem

invenias. Necsatis fuit

C

id contingat,

suppeditabuntur

:

quod

ut ab eruditis

viro liberalissimo sua profudisse, nisi et

amicorum

omnibus prompto animo

Btudiumaclaboremimpendisset.quorumoculisCantabrigensesbibliothecaset codices mss. lustravit, in-

deque excerptasmisit variantes lectiones. Humanissimo D. Thomae Galehancme opemdeberequando
(a)

sua eos in sonctissimum apostolicea sedis pontificem doctoremque Ecclesia3 reverentia, prosuoinEeclesiam ipsam studio enixis precibus cohortamur.
preestetur, pro

De Vindebonensis etRomanorumbibliotheca-

codicibns, qui nobis usui fuerunt, in generali preefatione aliquid attigimus; sed in prosfationibus peculiaribus adSermones et Epistolas plura.Codicem

rum

vero qui Joannis Baptistae Mari canonici S. Angeli variantes, lectiones Sermonun S. Leonis tantummodo praefert, in bibliotheca Barberina invenimus.

Vide hacsuper repraefationemadSermones,num.27.

EJUSDEM QUESNELLI NUNCUPATORIA
SU.E EDITIONI PRjEFIXA.
Sancto Leoni Magno Ecclcsnv Romanai cpiscopo, nectantai sedis impari, viro apostolico (a), Ecclesiw luminari (b), orthodoxce fidci columnce (c), vocis Pctri
interpreti (d),
apostolis
(a)
(b)

])

tentiam quidquid ubique catholicum
leste

cst (h), vclut aeoraculummiratur, cetcbrat,vcncratur; calkolica

vcritatis asserlori (i\

sed pacifico; ecelesiastica pacis

apostolicorum dogmatum defensori
([),

(e),

coxquando

angclis ceguali
c.

(g);

cujussen-

amatori, scd intrepido (j); cvangclica lcoisintcrprcii, scd non cx suo (k); saccrdotalis sanctimonice praroni,
(h) Prat. Spirit. c.
(i)

Hinom. Rem.
Facund.
1.

1.

de Praidest.

33

U9.
;

v, cap. 5.

(e)Libell. episc. Oricntal. ad Agapetum PP. imper, ((/) Lib, cp. 2 Syriaa ad Justihianum (e) Relat. conc. Chalc. ad Leonem PP. If) Libell. synodicus c. 89.
(g)

Adrian. PP. II in concil. CP. iv. 2 ep. 69, (j) Ep. 20 (nunc 23) S. Leon. ad Flav. c. 86 (nunc 89. 115), etc. (A-) Ep. 78, 79, 80, 81 [nunc 104, 105, 106-107), eto.

Idom,

c. 94.

49

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO LITTERARIA

IN

S.

LEONEM.

50

sed non otioso (o); Ecclesix catholicx doctori,sedtraditionisdiscipulo (b)
;

A

gratuitamlargitionem,insuperabilem virtutem, contra
Pela(jianosPelagianorumquereIiquias(r);mysterior7im

canoniav disciplimv instauratori
c)

sapientissuno c),cxsccutori reliy iosissinw (d .vindici

omnium
et

vcritatcm, dignitatcm sanct itatcmg centra
,

Ma-

fortissimo (/); fulcli ac fidenti Ecctesise propugnatori(g),hxreticorum non fictoaut trepidoimpugnatori(h):

nickxos(s)

;

sincerum rctigioniscultum contra impios
(i).

Pscudo-Christianos

ccvlesti doctrina, pietate sin-

cujus pro cutfiolica (xde soUicitudincm ac dili<jcntuim,

gulari, incicto animo, exempto, sermonibus,scriptisex
ipso apostolorum cordeprolatis expticuit, asscruit, pro-

laborcm ct iftdustriam, tihcrtatcm atquc constantiam omnis Ecclesia prxdicare non cessat (i) qui myste:

pugnavit

(u).

Tantx

sanctitatis,

tantx

fidei, tanlse

do-

rium sacrosanctx

Trinitatis contra Priscillianistas

(j),

ctrinx(v), pontifici, Ecclesix ad victoriam diviniius

Jesu Christiincarnationis nccessitatcm contra Juda'Os(k)

prxparato (x),se ac suain hanc qualcmcumque opellam
in scriptis ejus colligendis, purgandis, illustrandis po-

eamdem cum Patre substantiam conlra Arianos
sonse

(l)

humanxproprictatcmnaiurxcontraEutychen(m),persingularitatem c.mtra
ac potcstatem

sitam, e Gallicanse Ecclesise sinu unde olim

ad Petri

Xcstorium
Novatianos

(n),
(o),

Ecclesix
corporis

cathcdram

ille

qusesitus est (y), offert, dicat, eonsecrat,

jura

contra

devotissimus cliens Paschasins Quesnel Parisinus, pres-

mystici unitatcm

sangmne
(a) In
(b)
(c)

Donatistas (p), gratix (q) mediatoris partx omnimodam neccssitatcm,

contra

bytercongregat. Oratorii D. Jesu. wkalend. Julii Leonis

B

Magni memorix sacro. A. R.

S. cio id c.

lxxv

[%).

plic.
(d
(c
(f)

passim. de Vita et Reb. gestis. Leo ep. 154, \35(nunc 165, 166), etc. Et PP. ep. ad Zenon. Aug.
et alibi
1,

Serm.

Vid. Dissert.

Sim-

Facund. 1. n, Idem, ibid.

c. 6.

et

Marcian.
/)

Ep. decr. 4, 2, etc. Gelas. PP. ep. ad Dardan. August. ibid. Facund. 1. v, p. 213, et diss. 1, de Vita.

Alexand. in defens. S. Leonis PP. (p) Ep. 14 (nnnc 18), ad Januar. Aquil. et ep. \ (nunc 12j, ad Afr. (q) Epist. 1 (nunc 12). ad Afr. et in Sermon. (r) Lib. de Voc. gent. Ep. ad Demetr. capitul. de Grat. et Lib. Arb.Epist. 6, ad Aquileiens. episc, etc. (s) Ep. 8 (nunc7), ad episc. Ital. Ep. 15, ad Turribium. Serm. 8, 15 23, 74, (nunc 9, 16, 24,
76), etc.
(t)

ffi \)

(j)

Facund. 1. Idem. ibid. Idem, 1. v,

n, c. 5.
c. 4.

In

(u)

Sermon. passim, etc. Hormisdas PP. ep. ad cler.
Ep. Episc. 44 Galliae ad

et

archimandr. 2
cap. 5 (nunc

Syriae.
(v)

(k) Epist. 15,
(/)

Serm. de Nat.

ad Turrib., et Serm. de Pentecost. et Epiph. Dom.

Leonem

(m) Ibid. et in Epist. n) Ep. 24 (nunc 28), ad Flav., etc. 96, 97 (nnnc 31, 59, (o) Ep. 27, 46, 64, 77, 92, 84, -102, 119, 423, 124), et in Serm. Eulog. ep.

ep. 99). (x) Allocutio concil. Ghalc. ad Marcian. Aug. U/j Prosper in Ghronico.' (z) Vide tom. diss. 1, ad an. 491, num. 8 II, et seq.

NOTITIA HISTORKIA

IN

SANCTUM LEONEM MAGNUM
(Ex Anastasio Bibliothecario, de Vitis

Romanorum

pontificum.)

(a)

Leo natione Tuscus, ex Patre Quintiano, sedit

annos 21 mensem

1,

dics 26.

Hujus temporibus

fecit

(a)Cardo temporum inconcussus ad aperiendam ivOoovutjLo; biduo post consequitur cum Dominica veramchronologiam summorumpontificum a CoelelONovembris. Ut autem cruditus auctor respondeat stino ad Hilarum vertitur supra Hilari natalem can iis quas opponi possent ex festo sancti Leonis Magni " attributo diei II AprilisinMartyrologioRomano, obthedra, sive consecrationis episcopalis diem nobis notamex concilioRomano, quam diem caderein Doservat, in vetusto Sacramentario beati Gregorii feminicam 19 Novembris anni 461 constat. Septem stum sancti Leonis papae cadere in diem divcrsam, diebus sedem vacasse ex obitu decessoris ad electionempe in iv Kalend. Julii :ct uterque Pagius animnem Hilari veteres catalogi cum Bibliothecario teadvertit.tantummodo ex aetateGregorii XIII affixam
stantur, ut_ observat Florentinius in notis ad sui Martyrologii diem 10 Novembris, qua consignatam reperit in eodem Martyrologio, P,omx depositionem sancli Leonia cpiscopi. Protulit etiam idcm auotor
fuisse celebrationem festi sancti Leonisdiell Apriconcludit, felis, in Martyrologio Romano. Quare
tionis

Martyrologium Ilieronymianum porantiquum canonicorum Lucensium, ubi eadom dic iv Idus Novembris sancti Leonis papae celebritas eonefenatar, non socus ac apnd Rubeum lcgitur iv Idus^Novcmbris, Pxomx depositio sancli Leonis episcopi. Mire ;mtem consentit cumdie depositi LeonisMagni 10 Novembris vacatio sedis per dics septem, et electio Ililari

stum assignatumdieill Aprilisfuissecausatranslasolemnis eadem die peractoe, fortasse ejus quae a Sergio papa cclcbrata est, quando ex inferiori
sccretario basilica?, ubi per annos dncentos ac tri-

ginlafuerantcustoditaossabeatipontificis,rccondita sunt intra basilicam in oratorio aptc disposito cujusaltare paulopostLeoIII convestivitargentodeaurato, aliisquc donariis ornavit sanctus Leo IV(uter:

successoriscum 17 ejusdcm mensis,etcoronatiosive

quc syncellita sui dccessoris). Hoc semel constitntofinemortalisvitasanctiLeo-

Sl

NOTITIA HISTORICA IN

S.

LEONEM.

52

Demetria ancilla Dci basilicam sancto Stephano via
Latina,milliarioquarlo in praedio suo.
nit
(a)

A

Hic inve-

ctoritate,et misit ad

duas haereses Eutychianam

et

Nestorianam per

quosdam episcopos.Hic ordinavit praecepta sua auMarcianum Augustum fidelem principem catholicum,et facta collatione cum eodem
feriae hebdomadis, in quas inciduut quotannis Kalcndce Januarii. In opusculo per nos contexto ante annos24 cum de recta ordinatione Paschalis ageretur in sacra congregatione, a Clemente XI allecta sub pr.-electuracardinalis Xorisii, cui opusculopraefixi titulum, Solutio problematis Paschalis, protuli-

nis Magni, ejnsque depositionis cpocha ad diem 10 Novembris anni 46!, Severino et Daglaipho coss., consequitur,initiumejusdem ponlificatus annorum

2^,mensisuniuset dierum26(itadefinita

summa ab

Anastasio, et acatalogis vetustioribusac emendatioribus, Farfensi, Gavensi, et Bergomate, sola bidui differentia in hoc postremo adnoLata quibus etpleriqueGolbertinisuffragantur),caderccircasecunclam hebdomadam Septembris anni 440, Valentinianoet Anatolio coss. Prosper Aquitanus, qui tunc vivebat, his consulibus consignat electionem Leonis papae.

mus tabulam Paschatum celebratorum extestimoniis
sanctorum Patrum ubi videre licet characteres complurium annorum etPaschaturnadsanctiLeonis aetatem pertinentium, unde illustratur magni ponti:

Mensem quidem ac diem non
non
difficulter

assequimur

indicat. Sed utrumque ex definito spatio dierum

40 et ultra post obitum Xysti quibus Ecclesia Ro-

mana sine nio nam
;

Augusto

V

antistite fuit, ejusdem Prosperi testimoita scribit in Ghronico : « Valentiniano et Anatolio coss. defuncto Xysto episcopo,

B

quadraginta amplius diebus Romana Ecclesia sine pace atque patientia praesentiam diaconi Leonis exspectans quem tunc inter Aetium et Albinum amicitiae redintegrandae causa Gallioedetinebant: quasiideo longiusessetabductus, ut electi meritum,et eligentium judicium probaretur.Ideo Leo diaconus legatione publica accitus, et gaudenti patriaepr3ssentatus,quadragesimus tertius Komanae Ecclesiae episcopus ordinatur. » Haec adamussim conveniunt cum exifu vitae beati Xysti, per nos assignato diei 29 Julii,unde ad diem Dominicam 8 Septembris, qua dicimus ordinatum episcopum Leonem Magnum ex Gallia accitum et patriae restitutum, intercedit mensura temporis a Prospero definita. Nequerefragatur huictestimonio Prosperinosterbibliothecarius.quandoassignatdies quiaRomanisconsuetudononest.quandosanctorum 22 vacationis sedis Romanae post obitum Xysti. Si enim computat terminum sedis vacantis vel ex ele- q reliquias dant, ut quidquam tangere prassumant de corpore;sed tantummodo inpyxide brandeum mitctione, vel ex consensu electi, potuit sive electio, sive titur, atquead sacratissima sanctorum corporaponiconsensus contingere die 20 Augusti tribus hebdotur quod elevatum in ecclesia, quae est dedicanda, madis post obitum decessoris et spatium temporis cum veneratione reconditur, et tantae per hoc ibireliquum ad dies quadraginta et ultra quibus sineandem virtutes fiunt, ac si illuc specialiter eorum cortistitefuisse scribit Ecclesiam Romanam Aquitanus, pora deferantur. » Ejusdem moris antiquissimi poetmirabili pace adventum Leonis exspectasse,etiamsi tempusvacationis non esset, erat tamensuopastore nendi vela, vel sudaria supra apostoli Petri sepulquodammodo destitutaRomanaEcclcsia, cui datus crum, ut benedietione locupletata reciperentur, meminitGregorius Turonensis lib. l Miracul., cap. 28. erat antistes quidem electus, sed nondum ordinaBinius et Labb. tus. Constabllitis igitur terminis electi Leonis et ordi(a) Hic invenit duas hxreses Eutychianam ct Nestorianam, etc. Recenset Bibliothecarius novam Eunati anno &40,necnonsanctissima)vita3fineZi61,comtychetis, quam copulat cum veteri Nestorii, ex oequo plures anni intermedii ejus vicennii comprobantur per consulatus expressos ab ipso Leone in suis epidamnandam, licet una alteri adversaretur. Praeter
antistite fuit,mirabili
: :
:

chronologia. Blanchin. Leo natione Tuscus. 440, qui est Theodosii imp.33 et Valentiniani 16, post interregnum, teste Prospero, quadraginta et amplius dierum, septimo Idus Maias, Leo natione Etruscus, Sixti pontificis diaconus absens in locum defuncti subrogatus fuit. Refert de Leone Sofronius in Prato spirit., cap. -149, quod quadraginta dies perseveraverit ad sepulcrum beati Petri apostoli, vigiliis et orationibus insistens, petensque ab apostolo ut pro se apud Deumintercederet, ut dimitterentur sibi peccata sua, quodque impletis diebus quadraginta apparuerit apostolus Petrusdicens ei « Oravi pro te, et dimissa sunt tibi, quoad poenam.omnia peccata tua praeterquam impositionis manuum, » indignis quibusdam ad ordines sacros promotis « hoc solum a te requiretur, sive bene, sivefortasse male egeris.» Refert insuper sanctus Gregorius, lib. iii, epist. 30, quod hisce temporibus, dum quidam Groeci de acceptobrandeo dubitarent, Leo pontifex allatis forficibus illud inciderit, et ex ipsa incisione sanguis effluxerit. Quid sit brandeum verbis paule antecedentibus hisce expli« Cognoscat autem tranquillissima cat domina,
ficis

Anno Domini

:

;

:

stolis,

eduntspecimino religiosissimi cultus,quamcximia) D stra repcrit, vigilantia divulgavit.auctoritas et cendoctrinae sacrarum praesertim littcrarum, ct bibliosura coercuit. »Triplicis hujusmodi stmlii ad investigandos, divulgandos ct coercendos bsereticos thecam ipsam nuper amplificatam atque eleganmethodumtradit, ca^terisexemplofuturam.in verbis ter ornatam et curant diligcnter et sedulo frequentant. quae subsequuntur. « Hortor dilectionem vestram, Luculentum quoquetestimoniumrcrumgestarum obtestor, etmoneo, ut qua debetis et potestis solliciin pontificatu Magni Leonis,ejusqueaetatis chronotudine invigiletisad investigandos eos, necubi occul logiae, superest in concilio Chalccdoncnsi generali lamli se reperiant facultatem. » Providentis quoque quarto, etin epistolis paschalibus Prolcrii Alexancharitatis ac oecessarise severitatis temperamenta drini ad eumdem dalis, necnon in Cyclo paschali, prfficribit, quorum exemplis alii proticiant, dum ail: quem VictoriusAquitanusedidit ConslantinoetRufo « Quospotuimus emendare correximus, ut damnacoss., Christi anno 457, ac transmisit ad Hilarum, rent Manirhauim euni pranlicatoribus et discipulis tunc archidiaconum Romanac Ecclcsice, et post ansuis publica in Bcclesia profcssione. et manus su.e nosqualuorLconissuecessorcm,cumsubort.Tosseiit subsoriptione, compulimus, ot ita d« voracine impiequaestiones de die pasohali annis 444 ct 445. In eo tatis BUffi confessos, pcenitentiam ooDoedendo levaCyclo,annorum 532summaconlcxto, qucm doctisviinus. Aliquanti vero, qui so ita demersorant, ut simis commentariis illuitravit Buohcrius, ad annos nullum his auxiliantis possct romcdiumsubvenire, singulospraeterindieiumconsultatuslcgunturetiam subditilcgibus.sccundumChristianorumprincipum

quarum exemplum antiquitate praestans exliibet bibliotheca monasterii sanctae Crucis ad Jerusalem in Urbe dictae, inter selectos codices in eadem collectos ex vetustissimis monasteriis RR. PP. qui in eodem titulo non minora Cistercensium
:

hanc novam, reperit antiquam Manetis, et quidem in Urbe serpentem clanculum. Ab istius occultae peDominici curam exorsus « plurimos (inquit ep. 2, ad episc. Ital.) impietatis Manichaeoe sequaces et doctorcs in Urbe investigatio nostis coercitione gregis

53

NOTITIA HISTORICA IX

S.

LEONEM.
:

54

principecollectisuntepiscopi,etfactumestconcilium

A dem

sanclum episcoporum inChalcedonain martyriosanctoEuphemis3,(a)etcongregatisunt256sacerdoteset alii, quorum chirographum cucurrit 400 episcopi,
[b] una cum tomo, hoc est fideapoIlomana cum chirographo sancti archiepiscopi Leonis. Sed et in prasentia catholiciprincipis Marciani Augusti congregatum concilium numero 400 episcoporum una cum Augusto Marciano. Qui exposuerunt fidem catholicam ct apostolicamduas naturas in uno Christo Deo simul et homine in quo loco piissimus Augustus Marcianue una cum uxorc sua Augusta Pulcheria, depositaregiamajestate,fi-

qui congrelati
stolica

:

suamexposuerunt anteconspectumsanctorum episcoporum ubi ct damnaverunt Eutyehem, Nestorium et Dioscorum,et iterum (fidemsuam) imperator Marcianus Augustuscumeonjuge suaPulcheria Augusta chrirographo proprio fidcmsuam exponcntes postulaverunl sanctum concilium, ut dirigercnt ad beatissimum papamLeonem, roganles utfidem ratholicam exponcrct. Bcatus vero (c) Leo direxit lidei catholicse tomum,ctexposuit (^)damnans omnes haereses. Ilcrum multas epistolas fidcimisit beatissimus Leo archiepiscopus, quaj hodic reconditoein archivo lencntur.
(6')

Hic firmavit frequenter

suis cpistolis

synodum Chalcedonensem ad Marcia-

constituta, ne sanctum gregem sua contagione polluerent,perpublicosjudiccsperpetuosuntcxsilio relegati. » Expurgata Urbe atque Italia, non minori vigilantia praeservandis studuit Hispaniis ab errori-

t>

asseritur fuisse quingentorum viginti. Sed cum actionibus sexdecim constet,et plures uni interfuerint qui adalteramnon accesserint,varius potest in diversis numerus exhiberi. Verum de numero vide
card.
n.

bus

secta; Priscilliani, qua? deManichoea vcluti surculus propagabatur. Admonitus ab Asturicensicpiscono de pestilentije reliquiis qune in iis regionibus pullulabant, datis ad eumdemmteris(epis£93] necnoii" ad fratres et episcopos nostros (inquit cap. 10 et 17; Tarraconcnses, Carthaginenseset Lusitanos, atqueGalkecos, synodorum remedia proponit, ct illos in primis antistites quihajreseoscontagionepolluantur a communione sine dubioseparandos pra>

Baronium ad annum
1d.

451, nec

non Pagium

35

(b) Una cum tomo, hoc est fide apostolica Ecclesias Romanx cum chirographo sancti archiepiscopi Leonis.

De dogmatiza epistdla Magni Leonis quae hic significatur, et tanquam fidei regula omnibus numeris absoluta universorurn Patrum laudibus excepta est, vide in notis Somier historiam diligentissimecollectam.
(c)

Id.

cepit.sinefandissimamsectamperomniumsensuum
pravitates damnarenoluerint. » Prosper dePromiss. et Praedieat. Dei, cap. 0, testatur pari fervore contra Pelagianos, et maxime Julianum, Leonis virtutem se exercuisse quod eminentissimusNorisius, Hist. Pelag. lib. n, cap. 13, in line, confirmat auctoritate Gelasii papa? et hoc elogio Lconem commendat. « Obiit sanctissimus pontifex anno salutis ille enim Manichaeos, Nestorianos, Eutyche401
: :

fidei catholicx tomum, et cxposuit. Approbasse missam allocutionem ostenditepistola dataTheodoreto;ulteriorem confirmationemdedisse

Leo dixcrit

Chalcedonensis scribit in epistola ad est edit. Quesn. 89. Direxisse tonuim tidei catholicae uheriori retractatu expositum ostcndit epistola 97, ad monachos Pala?stina3, in qua mysterium adversus Nestorium et Eup incarnationis tyohcm ampliori tractatu cxpendit, et veritatem catem, aliasquepestesprofligarat,atque eas inter Petholicam explanat. Unde in epistola Juvenali data lagianamquoqueh.eresimultimoponcictujugulavit. 110, ubi congaudct scdi restitutum, profert epistoGelasius papa, in epistola ad cpiscopum Honorium, lam dogmaticam sequendam, et allocutionem, qua Leoncm postremum ponit Romanorum praesulum, ejusdem cpistohc defensio suscepta est » Haac auqui Pelagianos damnarunt. Anfortasse,a.it nescitis, tem veritas quantis et Novi et Veteris Testamenti hanc hxrcsim dequa loquimur, ab Apostolicu dudum auctoritaribus declaretur, pro antiquitatesacerdotii
actis concilii

Maroianum, quas

:

y

Sclc, per bedtcB

mcm. Innocentium,
leonem, continuU

ac deinde Zosiet

tui

evidenter agnoscis,

cum fides Patrum,

et scripta

mum,

Sixtum,

incessabilibus

mea

ad sanctaj memorios Flavianum data,

quorum

sententiis fuisse prostratam. » Caetera quee

dum

admethohaeroseon abolendarum Leonis Magniexempla

mentionem

et scripta posteris suggerunt, ct in Ecclesia apte adhibentur.complectitur brevibus in Hist. dogm. sanctaesedisD. archiepiscopus Somier, libro v, cap.l, a quo plura ox adductis mutuamur, necnonea quae sequntur: Ex Prosperi Chron. ad ann. 444, publicarn damnationem et manifestationem errorum a

pflenitentibus h.-nreticis emittendam <(Hoclempore (inquit) plurimos Manicha^os intra Urbemlatere diligentia pap.-c Lconis innotuit qui eos desecrctis
:
:

D

ipse fecisti, adjccta univcrsalis synodi contirmatione sufficiant. » Pagi. omnes hxrcscs. Edidisse tractatnm (/(") Damnans qun singulis hfleresibus propositis regulamfidei scquendamexposuit,testatur Justinianus,qui tum Coelestini, tum Leonisistiusmodi opus commendat Vigilio papa tcste in epistola data imperatori, in qua cum exstarct Justiniani fidei professio, edicit, recte sc gessisse damnando hajrescs universas juxta methodum servatam a Ccelestino, o.t Leone IIR. pon« Ex qua tilioibus, apud Bar. ann. 540, pag. 304
:

suis erutos, et oculis totiusEcclesia? publicatosom-

nes dogmatis sui turpitudines et damnare fecit eL prodere. » Quin ex Leoninis epistolis dccretalibus producit regidaset praccpta,episcopis a Leone tradita de requirendis hujusmodi subsignationibus a

peenitentibusantequamadmittanturadcommunionem,et de formulanis damnationumpraacribendis, in quibus exprimatur, omnia decreta synodalia apostolica auctoriiatefirmata adexcisionem ejussectaB
amplecti
se,

re.vcnerabilis imperalor, devota vencrationis gratulatione suscipimus, quod ardore fidci,et suavis iracundise coinmotione succensus, nobis etiam pios diroxistis affatus, in quibus beatae recordationisCoelestinum, atque Lconom apostolica^ sedis pncsules, (|ui singulas baeresea pro divina sibi dispensatione commissa cum synodali congregationedamnantes, quid cuncti generaliter sequi debeant Cbristiani,

mansura inaevum legc,laudabiliccmmcmorastisaffectu. » Id.
e
II

et

in

omnibus approbarc, plenis

et

apcrtis, et propria nianu subscriplis protestationi-

ic

firmayit

frequenter suis cpistolis

synodum

bus.Epist. «OLeonisMagni,adepiscopumA(|uileion-

scm. Blanch.
(a) Et congregati sunt 256 sacerdotes, et alii, etc. 400 episcoporum numerus Patrum in synodica eorumdem relatione ad Leoncm papam, quae legitur parte concil. Ephcs. edit. Homanoc, pag. 459 D,

m

Chalcedonensem. Necessaria oautcla numerus epistolarum reccnsetiir, et a Libro pontilicali li laudantur Confirmationis neccssitatcm pandit laudata Marciani epistola cx cod. Bodleiano eruta, quae iterato confirmationem petit, Et quidcm ut omnium evacuetur dissidiorum causa,ut in (inc cpislolco im-

»5

NOTITIA HISTORICA IN
silicaj

S.

LEONEM.

56

num Augustumcpisto]asduodecim,ad Leoncm Au- A
gustum epistolastrcdecim,adFlavianumopiscopum
epistolas octo,episcopis per Oricntcm epistolas octo-

Hydriassex, duasbasilicaeConstantinianae, duas babeati Petri apostoli, duasbasilicae beati Pauli

apostoli,quas Constantinus Augustus obtulerat,qu«3

decim, per quas fidcm confirmavit synodi. Hic renovavit post cladem Vandalicamomniaministeria sacrata argenteaper

omncs

titulos conflata.

pensaverunt singulajlibrascentum, quae omniavasa renovavit sacrata. (a) Hic fecit cameram basilicae Constantinianas, et aliam cameram basilicae beati

perator scribit,pag. 307: « Quapropter veneranda dignitas tuaistud quam primum per littcrasubiquc significat,quibusplenissimeostendat,synodumChalcedonensem teratum habere, ne dissidiorum discordiarumque cupidis de iudiciosanctitatis tuaeulla relinquatur suspicio. » Ulterius has collectas, reor,occasione Timothei Eluri, qui sub Leone imperatore anno 457 retractatu m Ghalcedonensis promovebat, veluti de concilio non recipiendo uti cocumenico, ob quam controversiam sedandam adepiscopos totius orbis epistolffi diriguntur,qui synodisparticularibus per epistolas encyclicas profitentur se recepisse et

cumtestimonio divinitatisChristiDomini, quodfidei fundamentum ponitur Tu es Christus Filius Dei
:

vivi. In

Lateranensi a Sixto quarto restituta post
basilicrc

incendium

idomissumnonfuit, seddemore
:

servatur, et expressum quemadmodum observari potest in ejusdem Musivi icone eleganter incisa, et lnserta libro nuper impresso, scilicet anno 4723, De prxsenti statu ejusdem sanctx papalis ecclesix Lateranensis Ita eitormatum pariter in abside Vaticana3 restituerat Innocentius tertius, ut conspi.

ciendumpraebetCiampinusinimaginemusivi,

illius

p absidem

recipereutoecumenicamsynodumGhalccdonensem,
exquibusfactusestliberencyclicusconciliiChalcedonensis, et episto.la3 plures exstant in iii parte ejusdem concilii. Ecclesia vcro Romana particularem codicem epistolarum Leoniscollegit,ubi pontifex firmabat decreta concilii Ghalcedonensis,quas erat necessaria cautela, ut occurreretur Eutychianistarum tergiversationibus.Hunccodicemveluti notumetiam reservari in archivis palatinis principisscribitSimplicius in epistola ad Basiliscum (non vero ad Zenonem, utvnlgata habetlectio), cum imperator Eutychianis favens de perdendoconcilioChalcedonensi meditaretur. Ita enim pontifex « Suppctuntaffatim clementiae tuae (si in palatii sui reperiri mandet archivis)cum nostrorum coeuntium definitionemajorum documenta copiosa, Nequc enim conscientiam
:

adornantis, in libro de sac. /Edif. a Magno Constantino constructis, pag. 43. In basilica sancti Pauli, viaOstiensi, Hononus papa III anteannos

eamdem Petri confcssionem similiter expressit. Licet vero absis vetus basilicae Vaticanaj in recentis conctructione cum suo musivo dirueretur, non destitit eadem confessio repraesentari in aeneis ornamentis cathedrae, ibidem collocata3 per
quingentos

Alexandrumseptimum, ubitraditioclavium expressaest,subsecutaPetriconfessionem:quaetraditiocla-

nihilominusetLeonis,vel adGhalcedonensisconcilii ^ modo videatur sanctus apostolus, a suis cineribus nolle unquam disjungi hoc documentum suae conbeataerecordationisprasdecessormeus Leo consulta fessionis. In nostra quoque Liberianae basilicae abdirexit. » side Nicolaus quartus ejusdem restitutor beatum (a) Hic facit cumeram basilicsc Constantinianx, et Petrum cum sua3 confessionis oraculo Tv es Ciirialiam cameram beati Petri ornavit, et basilicam bcati stvs Filivs Deivivi repraesentavit. Hac unicainconPauli ap. renouafrt. Intribuspatriarchalibusbasilicis fessione et Nicaenae fidei dogmade Christidivinitatc cameram sive absidens presbyterii, quamvulgodicontrablasphemias Arii,etGonstantinopolitanaesymcimus tribunam, ornavit sanctus Leo. In basilica bolum, et Ephesina? doctrina contra Nestorium et tamen beati Pauli, via Ostiensi, praecipua suarum Chalcedonensis veritas adversus Eutychetem soliconstructionum et ornamentorummonumentacondatur. In Lateranensi abside imugo Deiparae virgistituit. Quare Adrianus papainepistolaad Carolum nis ornatur litteris Graecis M.vrius dei nomen ipsi Magnumdecultu sacrarumimaginum, hujus nomitribucntibus quam et tholus Vaticanus, et imago natim meminit.Qua3SuperiusobservabamusAdriani vetustissima Liberiana^ basilica3 in saccllo Paulino papae auctoritatem secuti, dum expenderemus hisimiliter exprimunt, Ephesinae scilicet fidei monustoriam oecumenicacsynodiEphesimao,ut utriusque mcntumpraeclarissimumcontraNestorium. In LateTestamenti testimonia ab ejusdem synodi Patribus ranensi, etin LiberianasanctusJoannesevangelista producta ad confirmandum fidei dogmadeutraque prasfertinitium suiEvangelii Ix prixcipio eratVerln Ghristo natura, divinaethumana, inunicaVerbi dvm, quo impietas Ariana et hoaresum eidem afpersona subsistente.fuisse in sacris imaginibus basilic.-B Liberianse diligenter cxpressum, possemus D finium in concilio Nicaeno aliisque consecutis retusa fuit. In Vaticana ab Innocentio III restituta ostendere pari modo in picturis, ct historiis, et Agnus Dei qui tollit peccata mundi, pro nobis obmusivis basilica? sancti Pauli a Lcono Magno relatus victima, et sacramenta corporis ac sanguinis praesentatum. Sed ne actum agere videamur, et sui nobis profundens exprimebatur. Non secus ac prolixius morari lectorem quam par sit, indicabividimus expressum in veteri Vaticano sarcophago mus tantummodo cameras, siveabsidcs, et arcus paulo antc mcmorato agnum illum typicum Christi primarios basilicarum Urbis patriarehalium, hic a nomine in frontc insignitum. Quot conciliorum deBibliothecario rccensitarum,etiamsi post Lconis Ma. crcta dc Bde luco unica tiguracomplccteretur, satis gni reparationem a subsecutispontificibus cjusdcm aportum est ecclesiastic» historia; saltem lovitcr successoribus fuerint nonsemel renovatae,et quidem initiatis.Quaro et in titulis Romanissa^poexhibetur, attamen resasculis admodum inter se disparatis ut insanctorum Cosmae ac Damiani a Fclico IV. in tinuisse scmper ac retinerequaluorpriorumuniversanoti Marci a Gregorio IV, in sancta? Praxedis ct sabum conciliorum mcmoriam, ct dogmatum fidei sancta? GscillS a Pasohali primo, vidondis apud ibidempropugnatorum doeumentainteslimoniisdiGiampinum. In basilica Paubna vi;o Ostionsis. praevinarum litterarum ibidem expressis. Illa raptim tcr al»sidis omblcmata rostituta ab Honorio III. indicare liecat.In unaquaque ex his basilicis imago supcrsunt Leonis Magni ooncilio etjussu in arcu principis aposlolorum m abside seu concamorationc absidcm coronantc viginti quatuor seniores Apopresbyterii musivo ut plurimum compacta visitur
: : :
;

vium, et confessionis argumentum antiquo etiam opereanaglyphoinsculptaasservaturinsacratissimo Vaticanarumcryptarumloco, anteconditorium scilicet sanctorum apcstolorum,cui nomen confessionis tribuimus ubi sarcophagus in eisdem cryptis repertus anno 1607, et ab Aringhio expressus lib. ii, cap, 10, pag. 293, inter caeteras imagines e sacris litteris desumptas hoc ipsum Petri apostoli vestram latere credendumest, quae percunctasprotestimonium divinitatis Ghristi, quod in Ecclesia3 vincias Orientis ex imperii vestri arce diffusasunt, illa scilicet quae vcl ad augustaamemoriae Marciani p magisterium cessit,insculptumexhibet: utquodam:

:

57

NOTITIA HISTORICA 1N

S.

LEONEM.

58

Petri ornavit, ct basilicam beati Pauli apostoli re-

A

novavit. Fecit aufi/m et basilicam

beato Cornelio

Athilam,

legationem ambulavit ad regem Unnorum nomine ct liberavit totam Italiam a periculo hostium.(a) Hic constituit monasterium apud beatum

episcopo et martyri juxta ccemeterium Calixti, via Appia. Hic propter nomen Romanum suscipiens
calypseos adorantes, et quatuor mystica animalia divmitatis Christi praeconium accinentia Salvatori nostro, uti Adrianus indicebat in saepe laudata epistola in cecumenica synodo vu praelecta de cultu

Petrum apostolum, quod appellatur sanctorum
et caetera

Jo-

mysteriorum symbola ac documenta do-

gmatumper utriusqueTestamentitabulasexpressa,
et in conciliis generalibus producta vidimus contineri ut plane constet, patriarchales Urbis basilicas pcr summos pontifices itaexcultas aSilvestro
:

sacrarum imaginum

:

cui etiam

appositum nomcn

pontiticis, et Placidia Augustae ita legitur PLACIDIAF. PIA MENS OPERIS DECVS OMNE PATESNI

i.aVEET PO.NTIFICIS STVDIO SPLENDERE LEONIS.
In Valicana et in Paulina sanctus Leo III (teste Anastasio, sect. 410 et 411) scuta duo argentea collocaverat Scripta iitraquc symbolo, uninn quidem ingressum liUaris Grxcis. et aliud Latinis supra eorporis: a quo scilicet symbolo omnium synodo-

rum fides exordium ducit. Quod in his basilicis instituit Leo, singulis in altaribus hodie servamus.

-n

m

Lateranensi abside Spiritus sanctus columbae specie repraesentatur (perinde hac in Vaticana supra

cathudram), quatuorparadisi fluminibusimminens,
Christi baptismum, et gratiam ex eo perceptam significantibus, Jordanis flumine sub his apposito, tanquam per illa indicato Christilavacro. Id ipsum baptisimi symbolum in veteri musivo ad absidem Vaticanam, uti diximus, per Innocentium III restituto, vidcri potest apud Ciampinum in laudato opere, cap. 4, pag. 43, ubi figura ejusdem incisa
est.
tis

Palma

et

phocnix in Lateranensi typus, mor-

ex earum fundationeadearumdem subsecutasreparationes usque ad hanc aetatem, esse fidelibus populis veluti librum illum Apocaiypseos cap. v, a Joanne spectatum in dextera sedentis supra thronum scriptum intus, et foris, et apertum ab Agno habente scptcm Spiritus Dei missos in omncm terram, nempe septilormcmgratiam diviniSpiritus,ubiquegentium in professione doctrtnae catholicae, quam exponit invitantem populos ad acclamandum Sedenti super thronum, et Agno, benedictio, et honor, et gloria, et potesias in scecula sxculorum. Et quatnor animalia dicibant: Amen. Et viginti quatuor seniores cecidcrunt in jacics suas : et adoraverunt viventem in ssecula sxculorum. Hoc certe symbolo visionis a Joanne descriplae in Apocalypsi sanctusLeoMagnus insignivit arcum triumphalem basilicae patriarchalis sancti Pauli via Ostiensi, suo etiam nomine apposito, quodsuperestpost tredecim ferme saecula cujus deinde exemplum in musivo praeservatum imitatus sanctus Paschalis primus, nono ineunte saeculo, in titulis sanctae Praxedis et sanctae Caeci: :

Domini visitur, cum lias eamdem visionem quatuor et viginti seniorum symbolis acardinale Raspono enumeratis lib. adorantium, et coronas suas offrentium ante throet phcenix num Dei, exprimendam curavit, quemadmodum obi, cap. 9, de Basil. Lateranensi. Palmo (vetus Christi mysteriorum emblema etiam in numservari potest apud Ciampinumveterum MonumenmisCaesarum Christianorum quarti et quinti saeculi, torum Ecclesiae Romanae tomo II, cap. 25, tabula46, fol. 447, et cap. tab. 51, pag. 157. Blanch. ut antiquarii noruntj perinde in Vaticani abside exhibebaturinejusdemrenovationeperlnnocentium ~ Hic constituii monasterinm ad sanctum Pe(a) 111. Ciampin. de sac. /Edif., cap. 4, pag. 43, in ^ trum, etc, Monachosmulto ante Leonis pontificatum musivi ejusdem iconenon satis distincte reprcesenextitisse jam diximus. In Urbe autem, et circa Urtavit sed illa pars musivi una cum effigie capitis bem monachos ex aetate sancti Hieronymi, et moInnocentii III prasservata, quae hodie collocata vinasteriorum regulas praescriptas a sancto Innocentiovidimus supra.Nondumtamen legimus aedificata situr in ecclesia civitatis Poli, adhaerente palatio excellentissimo domus comitum ejusdem civitatis fuisseasummis pontificibus monasteriapropeUrbis durum phoenicis symbolum clareostendit. Ad symbasilicas ante Leonem Magnum. Primus itaque huboli apoatolici complementum in presbyteriis pajus disciplinae auctor videtur Deo in construendo triarchalium Romae basiliearum plene exhibendum propeVaticanammonasteriumsanctorumJoanniset una cum indicatis fidei articulis, sanctissimae TriPauli quemimitati sunt proximi successores. Hilanitatis fidem, et Salvatoris nostri divinam humarus enim ex ejus diacono electus successor anno namque nataram, incarnationis, nativitatis, passio461 « feeit monasteriaad sanctum Laurentium,et nis, mortis, resurrectionis mysteria complexis, reintra Urbem ad Lunam. » Excepit hunc sanctus Simcoliturejusdemventurijudicis,etnostraeresurrectio« qui dedicavit basilicam beati plicius anno 467 nisexspectatioinLateranensimusivoexpressaverbis Andreae » apostoli juxta basilicam sanctae Mariae, apostoii Paulicum ejusdemapostoliirnagine: SALvanempe ecclesiam sancti Andrea3 (dictam Cata BarTOREM EXSPECTAMVS POMINVM NOSTHVM. j. Clin.,etC. bara), proximam basilicae Liberiana?, ubi nunc sanQuin et Ecclesiae catholicae unitas et communio excti Antonii iEgyptii ecclesia et cocnobium visitur, hibetur imaginibus, et epigraphe Vaticani musivi et ante annos 60 supererat musivum Simplicii paps pcr Innocentium III restituti, et inscriptione Late- D nomine inscriptum, a Ciampino edit, vet. Monim. ranensi quemadmodum apparet in alio musivo sub tomo I, pag. 243. Ibidem vero fuisse monasterium Ccelestino I in titulo sanctae Sabinae repraesentata post annos 250 a Gregorio II restitutum, testatur per imagines etinscriptionesEccLESLE ex CircvmciBibliothecarius sec. 178 his verbis Hic Gerocosione, et Ex gentibvs sub uno Christi in tcrris vicamium |Gerontocominm] quod post absidem sanctae rio et pastorum principe collectae. Additur deniDei genitricis ad Praesepe situm est. monasterium que confessio postremorum symboli apostolici doinstituit,atquemonastcriumsancti Andreaeapostoli, gmatum remissioni peccatorum in clavibus Petro quod Barbarae nuncupatur, ad nimiam deduclum traditis, quae basilicarum patriarchalium insignia desertionem, in quo noc unus habebaturmonachus, evaserunt, atque xtcrnie vitx in Vaticani abside adscitis monachis ordinavit, ut utraque monasteria Innocentiano per librumaeternae vitae in manuChriad sanctum Dei genitricem singulisdiebusatque nosti Domini in throno sedentis juxta lypum Apocactibuslaudcscanerent. » Unde etiam discimuscaulypseos (adnotante Ciampino pag. 43, ubi supra) sas hujusmedi monasteria circa basilicas ettitulos indicatae, et Per Agnum tollentem peccata mundi insignioresfundandi, ut scilicet monachipsalmodia! tum etiam per voces Prrccursoris sub hoc typo ilpensum diurnum ac nocturnum una cum clcro perlum indicanlis in Liberiana, ubi sanctus Joannes solvcrcnt in celeberrimis hiscc sanctuariis. Ncque Baptista volumen explicatum dextera tenet inscriin Urbe tantum monasticam regulam aedificatis a se ptum litteris: Ecce Agnvs Dei in qua etiam basicocnobiis promovit Leo, vcrum etiam in provinciis lica, altaris, et sacramentorum, nec non cathedrae, occidentalibus constabilivit, ct auxit. Gloriantur
ac resurrectionis Christi
aliis
: :

:

:

:

:

:

;

59

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA

IN S.

LEONEM.

60

annis et Pauli. Hic constituit, ut monacha non acciperetvelaminiscapitisbenedictionem, nisi probata
sexaginta annorum. Hic consupra sepulcra apostolorum custodcs, qui dicuntur cubicularii, ex clero Romano. Hic fccit
fuerit in virginitate
stituit

A

ordinationcs quatuor in urbe Roma per mensem Decombris, perbyteros lxxxi, diaconos xxxi, episcopos per diversa loca numcro clxxxv; qui etiam

scpultus est apud basilicam beati Petri
tertio

apostoli,

Idus Aprilis, et cessavit episcopatus dics 7.
;

enimMassilicnscs,sancti Victorismonastcrium,quod inter occidentalis Eoclesiae cccnobia celeberrima et antiquissima memoratur, fundatorem habuisse Cassianum, Leonis Magni amicissimum qui sanaliorumque Patrum ^Egycti Pachomii regulas,
:

Joannis Baptistae unde etiam nomen eorumdem apostolorum praetulisse affirmant, licet aetas posterior a reliquiissancti Victorisibidern conditis eccle-

ptiorum in Occidentem perferens, duas quoqueecclesias una cum monasterio erexit. Easdem a sancto Leone Magno fuisse dedicatas historici Massilienses tradunt, pree ceteris diligentes Ruffi pater et filius, lib. xi, cap. 1, num. 5. Superiorem titulo sanctorum Petri et Pauli apostolorum insignitam, inferiorem vero sub invocatione Deiparae, et sancti

abbatiam et monasterium sancti Victoris tractu temporisappellaverit. Et a Leone quidem id praestitum Gassiani precibus autumant, ut gratiam rependeret pro insigni opere, hortatu ejusdemLeonis per Gassianum scripto, de Incarnatione Domini contra haeresim Nestorianam: quod opus ipsi Leoni dicaverat, dum diaconus Xysti III in Galliis versaretur. Blanch.
siam,

B

IN SCRJPTA SANCTI LEONIS

NOTITIA niSTORlCO-LITTERAKIA
(Ex Schoen., Bibl.
litter.

Patr. Lat.)

MONITUM EDITORIS
sancti doctoris

IN

SEQUENTEM NOTITIAM

Schxnemannus, ex quo accipimus in scripta sancti Leonis Notitiam litterariam sequentcm, e grege acatholicorum est oriundus. In ea iqiiur multa Sectariorum errores desudant, praesertim in elogiis quibus donatvr

Operum editio a Quesnello, et cum alix editiones, sciticet Potetti, Petri Cacciarii et fratrum Balleriniorum, post Quesnellianam, redarguuntur;v, g. dogmata catholica vocantur inveterati errores, col. 84, lin. 38 et cot, 88, 89, crimini vertitur Andrcx Poletti, quod suam anti-Quesncllianam cditioncm, cxpurgaverat contumeliis quibus sanctum Leonem affecerat Quesnellus. Attamen nobis visum est, contemptis haere;

tici

cavillationibus,

qux

injuriosius exponuntur

quam

periculosius,

non prxtermittcndam

csse

Schoencmanni

Notitiam. Frustra enim aiiundehxc eruditissima in sancti Leonis scripta disquisitio repeteretur.

CAPUT PRIMUM.
Dc Scriplis S. Leonis. Scripta Leonis M. Scrmonibus et Epistolis constant. Utrumquegenusjuxtai}rt//(?rmtontm editionem enumerabimus, addito Quesnelli et anteriorum cditio-

C LXXV LXXII LXXVIII
LXXXII

— LXXVII. De — V. — LXXXI. De Quesn. LXXVI — IX.
Quesn.

Pentecoste.

Apud

Quesn.

Jejunio Pentecostes.

Apud
Apud

In Natali apostolorum Petri

el

Pauli.

num
I

ordine.
I.

LXXX.
S.

Sermones.
in die ordinationis

LXXXIIl. In Natali
Quesn. sermo IV.

Petri apostoli. In

Appendice

— V.

De Natali

ipsius, habiti

ejusdem.Apud Quesn. I— IV. nam primus a Ballariniis in duos est divisus,quorum prior cepite 1, posterior capitibus 2 et 3,
suae et anniversario

LXXXIV.

bi Octavis apostolorum Petri

et

Pauli.

Apud Apud

Quesn. LXXXI,

LXXXV.

bi

Natali S.

Laurentii

martyris.

constat.

VI
XII


XI

XI De

Collectis.

— XX.

Apud

Quesn.

V

— X.

Quesn LXXXIII. XCIV. De Jejunio septimi mcnsis. Apud LXXXVI

— XXI — XX — XXXVII. XXXI — XXXVIII. In Epiphania Quesn. XXX — XXXVII. XXXIX — L. De Quadragesima. XXXXIII — XLIX.
Ll.
illo

De jcjunio decimi mensis. Apud Quesn. XIX. XXX De nativitate Domini. Apud Qucsn.
Domini.

Quesn.

LXXXIV

XCII.

XCV. De Gradibus Quesn. XCV. n D

ascensionis ad beatitudinem.

Apud

Apud
Qucsn.

XCVI. Tractatvs contra hxresim Eutychis. Apud Quesn. XCIIL Ab hissegregati suntetin Appendicem rejecti tam-

Apud

quam
I.

falso

Lconi tributi.
adversus errores
Eutycketis et alio-

Tractalus

Homilia habita ante secundam Dominicam QuadragesimsedcEvangeliosecundumMatthaeum In
:

rum h&reticorum.hx Appendice quesnallionaV.
II.

/« Natioitate Domini. in

eedem Appendice

II.

tcmporis

assumpsit Jesus Petrum,

etc.

Apud
Quesn

III.

IV.

De Quadragesima.

LII

— LXX Passione Domini, apud L — LXVIII. LXXI — LXXII Dc Resurrectione Domini. Quesn. LXIX — LXX. LXXIII — LXXIV. De Ascensionc Domini. Qucsn. LXXI —
I)e II.

Quesn. XCIV, inscr, de Transfiguratione Domini.

V. VI. Dc Passionc Domini.
VII. In Dominica
VIII.

Palmarum.

X.

/>(•

Resurrectione

Dommi,
III.

Apud Apud

XI. In Asccnsionc

Domini. In cadcm Appcnd.
Trinitate.

XII.

De Sanctissima
S.
I.

XIII. In Natali.

Vincentii Martyris.

In

eadem

Append.

61

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA
S. Pctri a

IN S.

LEONEM.

62

XIV. In Cathedra

Quesnello

primum

cdi-

A

tus inter genni-nos

num. XCVI, sed ipsius postea
cx

judicio remotus. Suppletus est a Balleriniis
Vatt. codd.

XV.
XVI.

/;;

Annuntiationc

/>,

Virginis Maria\
ct

ln Natali SS.
li.

apostolorum Petri

Pauli.

XVII. In Natati
XVIII. De S.
est.

Pauli

apostoli.

Petro,

quomodo
septem
in

de

carecre

eductus

XIX.
S.

ln

Natali

SS.

rum, nunc primum
Augustino

fratrum MachabxoAppendicc collocatus et

restitutus.

Apud

Quesn.

Sermo

LXXXII. XX. De Tratufiguratione Domini.
II.
I.

Epistol.e

(«).

Ad Aquilciensem episcopum (Q. 6, A. 86). II. Ad " Septimum Allini ep. (Q. 7, A. 85). (b) IV. Ad episcopos per Campaniam, Picenum ct Tusciam provincias constitutos (Q. 3, A. 1). V. Ad Metropolitanos per lllyrieum (Q.
(Q. 4).
5).

VI.

Ad Anastasium

Thcssaionicensem

A.

2).

VII Ad universos per ltaliam episcopos (Q. 8, (c) IX. Ad Dioscurum Alexandrinum cpiscopum

(Q. II,

A

81). X.

Ad

Yiennensis provincix

episcopos

(Q. 10, A. 89). (d) XII.

sarcx (Q. I, A. 87). (Q. 13). XIV. Ad Anastasium Thessalonicensem(Q. 12, A. 84). XV. Ad Turribium Asluricensem de Priscillianistis (Q. -15,

Ad episcopps MauritanUe G&XIII. Ad Metropolitanos lllyrici

XXXVI. Ad Flavianum CP. (Q. 32, A. 16). XXXVII. Ad Theodosium Aug. (Q. 33, A. 17). XXXVIII. Ad Flavianum CP. (34, A. 20). XXXIX. Ad eumdem (Q 35, A. 21.). XL. Ad episcopos Arelatensis provincix (Q. 36, A. 106). XLIJ Ad Ilavcnnium Arelatcnsem (Q. 37, A. 90). XLII. Ad eumdcm (Q. 38, A. 407). XLIII. Ad Thcodosium Aug. (Q. 40, A. 24). XLIV. Ad eumdem (Q. 40, A. 25). XLV. Ad Pulcheriam Augustam (Q. 41, A. 26). (g) XLVII. Ad Anastasium Thessalonicenscm (Q. 43, A. 29). XLVIII. Ad Julianum Coensem (Q. 44, A. 30). XLIX. Ad Flavianum CP. (Q. 42, A 27). L. Ad clerum et plebcm CP. (Q. 45, A. 22). LI. Ad Faustum et cxleros archimandritas CP. (Q. 47, A. 28). (h) LIV. Ad Theodosium Aug. (Q. 23, A. 9). (i) LIX. Ad clerum et plebem Constantinopolitanam (Q. 46, A. 23). LX. Ad Pulcheriam Augustam (Q. 48, A. 31). LXI. Ad Martinum el Faustum presbyteros (Q. 49, A. 32). LXVL Ad Gallicanos episcopos sedi Arelaten(j) si faventes responsio (Q. 50, A -109). LXVII. Ad liavcnnium Arelatcnsem (Q. 57, A' 220). (k) LXIX. Ad Theodosium Augustum (Q. 52, A. 33). LXX. Ad Pulchcriam Augustam (Q. 54, A. 35). LXXI. Ad archimandritas CP. (Q. 53, A. 34). LXXII. Ad Faustum
presbytcrum (Q. 57, A. 98). (/) LXXlV. Ad Marlinum presbytcrum (Q. 55, A. 3S). LXXV. Ad Marti-

num

A. 93). XYl.Ad episcopos Sicilix(Q.iC>,
(Q.

A.

4;.

XVII. Ad eosdem Siculos

17,
14,

A.
A.

104).

et Faustum presbyteros (Q. 56). (m) LXXVIII. Ad Marcianum Augustum (Q. 59, A. 38). LXXIX. Ad Pulchcriam Augustam (Q. 59, A 39). LXXX. Ad

13). Anatolium CP. (Q. 60, A. 40). LXXXI. Ad Julianum XIX. Ad Dorum Benevcntanum (Q. iS, A. 5). XX. Coensem(Q.Ql, A. 41). LXXXII, Ad Marcianum AuAd Eutychem CP. abbatcm (Q. 19, A. 6). (e) XXIII. C gustum (Q. 62, A. 42). LXXXIII. Ad eumdim (Q. 63, Ad Flavianum CP. (Q. 20, A. 8). XXl\).Ad TheodoA. 44). LXXXIV. Ad Pulcheriam Augustam (Q. 64,

XVIII. Ad Januarium kquileiensem (Q.

sium

Aur/. (Q. 21. A. 7).

(f)

XXVII. Ad Flavianum

A. 45).

CP. (Q. 22.) XXVIII. Ad cumdem (Q. 24, A. 10). XXIX. Ad Theodosium Aug. (Q. 26, A. 12), XXX.

LXXXV. Ad Anatolium CP. (Q. 67, A. 48). LXXXVHI. Ad paschasinum Lihjbetanum (Q. 68). LXXXIX. Ad Marcianum Aug. (Q. 69, A. 49). XC.
(Q. 73, A. 43).

Ad Pulcheriam Augustam (Q. 27, A 18). XXXI. Ad eamdem Pulcheriam (Q. 27, A. 13). XXXII. Ad Faustum, Martinum
A. 14).
et alios

archimandritas CP. (Q. 28,

A. 15).
(Q. 31,

Ad synodum Ephesinam (Q. 29, XXXIV. Ad Julianum Coensem episcopum A 19). XXXV. Ad eumdem (Q. 25, A. 11).
XXXIII.

XCI. Ad Anatolium CP. Julianum Coensem (Q. 71). XCIII. Adsynodum Nicxnam, postea Chalcedonem translatam (Q. 72, A, 47). XCIV. Ad Marcianum Aug. (Q. 74, A. 50). XCV. Ad Pulcheriam Augustam (Q. 75, A.51). XCVI. Ad Ravennium Arelaiensem (Q. 76, A. -114).
(Q. 70). XCII. Acl

Ad eumdem

(a) In numeris per parenthesim epistolarum titulis ascriptis littera Q significat ordinem Quesnellianum,

epistolx ad
57).

Leonem

de ordinationc sua (Q.

post ep.

antcriorum. Est Paschasini Lilyb. Ep. acl Leonem (Q. post. ep. 2, A. post. ep. 63). (c) VIII. Novetla Valentiniani Augusti contra Manichxos (Q. post. ep. 8). (rf) XI. Novetla Vatentiniani Aug. adversus S. Hila(b) III.

A ordinem editionum

(i) LV, Valcntiniani Aug. ad Thodosiuxu Aug. (Q. post. ep. 47). LVI. Placidix Augustx ad eiimdem

v

rium
(e)

(Q. post. ep. 10).

XXI. Entychis ad S. Leoncm epistola, a Balleriniis primum inserta. XXII. Flaviani ep. CP. ad S. Leonem (Q. post. ep. 33, A. post ep. 8). (/') XXV. Petri Chrysologi ep. Hnvennalis ad Eutychem (Q. post. ep. Z.: \.\\I. Flaviani ep. CP. ad
.

Theodosium (Q. ib.). LVII. Eudoxix Aug.adeumdcm Theodosium (Q- ib.). LVill. Placidix Aug. ad Pulchcriam Augustam (Q. ib.). Valenlinianum Aug. (?) LXII. Theodosii Aug. ad LXIII. Ej. ad Placidiam Augustam. LXIV. Ad Eudoxam Augustam (Q. post. ep. 47).LXY.Episcoporum Arelatensi sedi faventium ad S. Lconcmpapam libcllus
seu preces (Q. post ep. ep. 49. A. 108). (Ic) LXVlII. Ccrctii. Salonii et Verani Gallicanorum episcoporum ad S. Leoncm epistola (Q. post. ep. 76). A. post ep. 98). (/) LXXIII. Marciani ad S. Leonem (Q.post ep.57). (m) LXXVI. Marciuni Aug. ad S. Leonem (Q. post
ep. 61).

Leonem (Q. post. ep. 21, A. post. cp. 6). (g) XLVI. Hilarii Diaconi postea pontificis
la

Epistoepistola

ad Pulcheriam (Q. post.
(g) LII.

ep. 47).

Thcodoreti episr. Cyri ad

Leonem

LXXVII. Pulcherix Augustx ad

S.

Leonem

iQ. post ep. 47). LIII. Anatotii ep.

CP. fragmcntum

(Q. post cp. 58).

63
(a) Cll.

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA

IN S.

LEONEM.

64

Ad Ravennium Arelatensem aliosque episcopos Gallicanos (Q. 77, A. 52). CIII. Ad Ruslicum atiosque episcopos Galliarum (Q. 82, A. 94). ClV. Ad Marcianum Aug. (Q. 78, A. 54). CV. Ad Pulcheriam Augustam (Q. 79, A 55). CVI. Ad Anatolium CP. (Q. 80, A. 53). CVII. Ad Julianum Coenscm (Q. 81, A. 105). GVIII. Ad Thcodorum Forojulicnscm (Q. 83, A. 91). CIX. Ad Julianum Coenscm (Ante inedita). (b) CXI. Ad Marcianum Aug. (Q. 85, A. 57). CXII. Ad Pulcheriam Augustam (Q. 85, A. 58). CXIII. Ad Julianum Coensem (86, A. 50). CXVI. Ad episcopos,qui
in synodo

A

CLXII. Ad Lconem Aug. (Q. 133). CLXIII. Ad Anatolium CP. (Q. 128, A. 77). CLXIV. Ad Leonem Aug(Q. 133). CLXV. kd eumdem(Q. 13 i, A. 97). CLXVI. Ad Nconem Ravcnnatcm (Q. 135, A. 37). CLXVII. Ad Rusticum Narbonensem (Q. 2, A. 92). CLXVIII. Ad episcopos per Campaniam, Sumnium et Tusciam
constitutos (Q. 136, A. 80).

CLXIX. 4d Leonem Aug.
(Q.

(Q. 137, A. 99).

CLXX. Ad Gennadium CP.

138,

A. 100). CLXXI. Ad Timotheum Alexandrinum (Q.
139, A. 101). CLXXII. Ad presbyteros et diaconos Alexandrinos (140, A. 102). CLXXIII. Ad Theophilum
et alios

Chalcedonensi fuerant congrcgati. CXVII.

episcopos JEgyptios (Q. 141, A. 103).

Ad Julianum Coensem (Q. 88). CXVIII. Ad eumdcm Scriptae sunt omnes intra annos 442 et 460,et quidem ex Balleriniorum computatione.hac serie I, II, (Q. 91, A. 80) CXIX. Ad Maximum Antiochcnum (Q. III, a. 442. IV, a. 443. V, VI, VII, a. 444. VIII— XI, 92, A. 62). CXX. Ad Theodoretum Cyri episcopum a. 445. XII -XIV, a. 446. XV— XVIII, a. 447, XIX (Q. 93, A. 63). GXXI, Ad Marcianum Augustum (Q. D XXI, a. 448. XXII, eodem exeunte, aut ineunte, 94, A. 64). CXXI. Ad Juliauum Coensem (Q. 95, A 65) CXXIII. Ad Eudoxiam Auyustum (Q. 96, A. 66). a. 419. XXIII— LIV, a. 449. LV— LXXXVII, a. 450. CXXIV. Ad monachos Palxstinos (Q. 97, A. 83). LXXVIII— CI, a. 451.CII— CIX,a. 452.CX— CXXV, CXXV. Ad Julianum Coensem (Q. 98, A.67).CXXVI. a. 453. CXXVI— CXI, a. 454.CXLI— CXLIII, a. 455. Ad Marcianum August.(Q.99). CXXVII. Ad Jutianum CXLIV— CLVIII, a. 457. CLIX— CLXVI, a, 458. Coensem (Q. 400, A. 68). CXXVIII. Ad Marcianum CLXVII, eodem aut sequenti, CLXVIII, a. 459. Aug. (Q. -101), GXXIX. Ad Protcrium Alexandrinum CLXIX— CLXXIII, a. 460. De deperditis tam sermonibus quam epistolis Leonis (Q. 103). CXXX. Ad Marcianum Augustum (Q. 104, A. 69). CXXXI. Ad Julianum Coensem (Q. 102). (c) adeundi utique sunt Ballerinii. Novo exemplo libros CXXXIV. Ad Marcianum Aug. (Q. 105, A, 70). CXXXV. IV de Vocatienc omnium gentium, item cpistolam ad Ad Anatolium CP. (Q. 106, A. 71). CXXXV. Ad MarDemetriadem, et Auctoritates prgeteritorum apostolicae cianum Augustum (Q. 107). CXXXVII. Ad eumdcm scdis episcoporum de gratia, quse etiam Prospero, ut (Q. 108). CXXXVIII. Ad cpiscopos Galliarum et Hialios taceam, tribui solent, ad eum referre ausus est spaniarum (Q. 109, A. 95). CXXXIX. Ad Juvenalem Quesnellus sed paucos in hac scntentia sibi astipuHicrosolymitanum (Q. 110, A. 72). CXI. Ad Julianum lantes invenit. De Anielmii opinione vide quae ad Coensem(Q. 111). CXLI. Ad eumdem(Q. U2).CXLII. C Prosperum traduntur. Ad Marcianum Aug. (Q. 112). GXLIII. Ad Anatolium CAPUT II. CP. (Q. 114). CXLlV. Ad Julianum Coensem (Antea § I. Editiones. inedita). CXLV. Ad Leonem Aug. Q. 115, A. 73). Inter celeberrimi nominis pontifices Romanos nulCXLVI. Ad Anatolium CP. (Q. 116). CXLVII. Ad lus est,cujusscripta,quamvis clara,tanta celebritate Julianum Cocnscm (Q. 117). CXLVIII. Ad Leoncm gavisa sint, tantaque ab omni inde awo veneratione Aug. Q. 122, A. 74). CXLIX. Ad Basilium Antioet studio fuerint excepta,quam Leonis, Id non solum chenum(Q. 118). CL. Ad Euxitheum Thessalonicensem, testatur multitudo impressorum exemplarium,qu33
:

;

Juvenalem Hierosolymatanum, Petrum Corinthium et Lucam Dxjrrachcnum (Q. 119). CLI. Ad Anatolium CP. Antea inedita). CLII. Ad Julianum Cocnsem (Q.
120). CLIII.

per tria abhinc seecula per varias regiones provenerunt, sed multo magis declarat

immensa

mss.libro-

rum

copia ac varietas, per quos ab initio tot illius
et epistolae

Ad Actium presbyterum

(Q.

21).

CLIV.

sermones

ad nos deductae sunt.Ac horum

Ad /Egyptios

cpiscopos apud Constantinopolim consti-

luios (Q. 123).

CLV, Ad Anatolium CP.{Q. 124,A.76).
(Q. 125, A. 75).

quidem mss. accurata exploratione et distinctione tantum jam per novissimoseditores eflectum est,ut
historia
j)

CLVI. Ad Leoncm Aug.

CLVII. Ad

Operum Leonis ab

ipso pene auctore abs

Jnntolium CP.
licos

(Q. 126). CLVIII.

Ad

cpiscopos catho-

intercapedine repeti possit.

Cumque

hasc antiquior

ex JEgypto constitutos apud Constantantinopolim

scriptorum historia tanto majoris momenti,

immo

CLIX. Ad Nicctam Aquiteiensem (Q. 129, A. 79). CLX. Ad episcopos JEgyptios apud Constantinopolim constitutos (Q. 130).CLXI. Ad presbyteros, dia(Q. 127).

apprime necessaria sit ad impressorum rationes perspiciendas editorumque merita ponderanda,in eo scilicet auctofe qui splcndorem suum non tam ingenio

conos
(a)

et clericos

Ecclcsix Constantinopolitanx (Q.131).

quam

subsidiis

eorum qui

in eo perpoliendo

occu-

XGYU.EpistoIa Euscbii elSyfiodi Mediolancnsis

ad Leonem (Q. post ep. 77, A. post cp. 52). XCVIII. Synodi Chalcedoncnsis relatio ad S. Leonan Grsece,

nova versione (Q. post ep, 77). CI. Anatolii GP, ad S. Lconcm antca lncdita. -;). (b) CX. Marciam Aug. ad S. Lconem (Q. post
(

cum

vcrsionc Rustici.
ct

Itcm.AUa

versio antiquior

cum

88).
(c)

suliscriptionibus (Q. post

ep. 77). XCIX. Ravcnnii aliorum 43 cpiscoporum Galliarum ad S. Leoncm (Q. post cp. 76, A post ep. 57). C Marciani Aug. ad S. Lconcm. Eadcm cpistola ('.r.ncciun

Ardatcnsis

105).

CXXXII. Anatolii CP. ad S. Leonem (Q. post cp. CXXXIII. Protcrii Alcxandrini ad S. Lconem

(Q. post cp. 103).

68

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORIGO-LITTERAIUA

IN S.

LEONEM.

06

pantur, exspectat, nos cquidem lubentcr demanuscriptorum sermonum ac cpistolarum Leonis vicissi-

A

dcm

tudinibus,inquantumadcditionum notitiam collustrandamfacerent,cxBallcriniisdclibatahoclocoinseruissemus,si

quam

illi

diuturno labore
lacili

ct indefesso

studiopararunt doctrinam tam

negotio et pau-

cisverbissinetotiusdispendiocomplectilicuisset,ne-

que consultius videretur, universa illorum hac in re
observata
ctiori

summatim

et slylo

quantum
in

licctcontra-

Vitarum sanctorum editionc post cclcbrior, qui caLconis Opera ad mss. cxcmplaria correcta et castigata edidit Colonix a. 1561, itcrumque a.1569. ncc non epistolas Leonis conciliis a se editis inseruit sicuti sermones aliquot cum Homiliario doctorum a sc aucto dcnuo repraesentavit; quibuscum pari gressu incedll Canonicorum Rc</. S. Martinii Lovaniensis editio e mss. itidem codicibus emendata,Lo)'am'i a. 1575-77, et iterum Antwcrpix 1583. Interea Epistolae

huic de Lconis scriptis et editionibus

commen-

Leonis aliquod incrcmentum ceperunt ex ColleAntonii Carafse

tario appendere;id
tict,

quod aptiustamen

sequentibus

ctione epistolarum decrctalium card.

ubi de codicibus ab editoribus prrecipuis con-

sultis

sermo

institui debet. Ablegatis

itaqueeodem
pontificis

Romx a 1591 curante Antonio de Aquino, magna cum pompa prodiit, necnon Cxsaris Baronii
qua3

qui instrui cupiunt lectoribus,ad

Operum

hujus, ex quo typis mandari cceperunt, fortunam

* more nostro enarrandam progrediamur. Prima itaque edendorum scriptorum Leonis auspicia dedit Joannes Andreas episcopus Aleriensis in

Annalibus a.l506,et Gerardi Fo.wY,Tungrensis praepositi Miscellancis Pa^n/m, Operibus Grosgorii Thaumaturgi Moguntix a. 1604 adjectis quae omniafere complectitur ordine justo disposita Collectio conci;

Sermonibus

Romx

per Conr.Siveynheim et Ant. Pan-

nartx- a. -1470

impressis, quos
loci

anno ibidem, sed sine
cudit Ulricus, Han,

eodem aut sequenti atque anni mentione re-

liorum Severini Binii a. 1000, iterumque et tertio deinde ColonixetParisiis emissa.Epistolas etiam ad Ecclesiam Gallicanam pcrtincntes ad mss. codices

paulo post Ycneti typographi
profiteri

cmendatas et unius acccssione auctas dcditJac. Sirmondus in Conciliis Gallix a. 1029. At Vossius ille,
qui loco laudato epistolas e codd. mss.Vaticanis et card. Sirleti proposuit, integram Operum Leonis

1482, 1485 et 1505, et Joannes Parvus Parisiis 1515,
aliique,qui latere

quam nomcn

maluerunt,
illse

quamquam

ex innominatis editionibus

quasin

editionem e mss. eductam et illustratam meditabatur apud Michaelem Sonnium Parisiensem bibliopolam prodituram, de qua son semel in aliis lucubrationibus

sequenti indice a.l475,et

numero

II

praenotavimus

paulisper ab archetypo Aleriensis recedant,una au-

tem num. III (IV)insignitaplanediversaesse videatur. Per idem tempus varii Leonis sermones in divesis Homiliarii doctorum editionibus evulgari con-

mentionem

et

promissa

fecit (a).

Sed hsec
Leonis

exspectatio morte viri

(a.

1009) irrita facta
jussit,

studiosos aliam

spem inchoare

quae iterato

sueverunt. Sed Epistolas primus

Jacobus Merlinus

doctor theologiae Parisiensis protulit in Collectione
conciliorum et episiolarum pontificiarum Parisiis
1584, repetita ibidem a. 1530 ct 1535.
a.

C

tamen concidit.Nam cumParisienses quidam bibliopolae instituissent Leonis M. Opera una cum Maximo
Taurinensi, Petro Chrysologo aliisque, in primis ho-

Quem mox
Romani
a.

miliarum auctoribus, quorum numerus sensim au-

secutus est Sichardus edita alia quinquaginta episto-

larum collectione ad

calcem

Clementis

rum

ctus est,privato concilio excudere, post plures coeditiones a. 1614, 1618, 1623, in quibus Lotri-

1536, recusa Parisiis 1508.

Jam

vero Petrus Crab-

vaniensis tantum non simpliciter recusa, sed

beus Mechliniensis de ordinandis epistolis sollicitus
fuit,

bus sermonibus ex

epistolasque a Merlino editas ad consulum ac
constitutas inseruit Colle-

mensium debitum ordinem
a.

ctioni conciliorum Colonix a. 1538, paratae et recusae

1551. Petrus autem Canisius Noviomagcnsis, clcricus tunc Coloniensis dicecesis, qui postea societati Jesu nomen dcdil, primum inconjungendo utroque

ms. Nicolai Fabri codice aucta fuit, tandem cura haec ad Theophilum Raynaudum magni nominis theologum pervenit,qui Heptadem horum scriptorum complevit, in eaque Leonis in primis Opera ad germanam sententiam revocare
veteri

studuit. Prodiit haec ejus editio Parisiis a.1633, de-

scriptorum generc experimentum cepit, epistolasque et sermones duobus tomis Colonix a. 1546 et 47 imprimi curavit. Hunc exceperunt Laurentius Surius

nuoque prelo subjectaestannis (1651) 1661 et 1671. Sed cum non tam varietate codicum typis editorum et mss. antiquorum fide quam ingenio suo et doctriJ)

na niteretur, provinciam ab eo inchoatam suseepit
pref. gen.)

Ad calcem Operum S. Ephrem, nec non in noad tr. Lconis contra Eutychem in laudatis Miscellaneisvulgatum, ubi olservata sua in recognitione Leomnati ad marginemEjnstolarumannotata excitat. Adde Nic. Fabrum in epistola ad eumdcm (in OpusculisFabri p. 113, 116), qua se audisse testaturJ/zchaelem Sonnium Paruiensem typographum exspectare quam cilius ipsius Operum S. Leonis editionem. Ac sane Loannes Baplista Marus nactus erat editionem Sermonum Leonis, in cujus marginibus Gcrardus Vossius variantes lectiones notavcrat, quibus ipse
(a) tis

bliothecarum mss.codicibus, quem Quesnellus(in fine olim post Pegnae mortem apud Marium Sancti Angeli canonicxun vidisse scribit Emericum Bigotium,Vossianum fuisse.Ostendunt enim laudatuin Marium niillum alium cssc quam Joanncm Baptistam

est et Ballerinii (in prcef.ad Sermones leonis pag. 81) suspicantur, codicem Operum S.Leonis collatum a Francisco Pegna cum Momanum bi;

quoque usus

alibi Qucsnellus diserte .S. AnPiscium canonicum appellat, quemque codicem Leonis a Vossio variis mss. iibrorum lectionibus notatum penes se habuisse dictum est.Errore itaque Bigotii factum esse volunt, ut, quod Vossio esset adjudicandum, Pegnae tribueretur, eo quod Vossii codex in hujus manus venisset,antequamin Mari bibliothecam transirot.

Marum, queiu

geli in foro

;

67

SCHQENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA

IN S.

LEONEM.

68

Jounnes Baptisla Marus canonicus Rornanus, editis
a.

A

set,

proecipueque pontificisRomani auctoritatemin

1644 quibusdam Augustini sermonibus ex mss.

Vaticanis et Barberinis, iterumque ex Vat. codice
Dcsiderii Casiniensis abbatis,postca Victoris III dialogis, et a. 1033 Pctri diaconi de viris illustribus Casinensibus opusculo, notus. Et sermones quidem, codicibus mss. Vaticanis et basilicae S. Pctri, item
aliis et Vossii

multisusurpatam ostendere atque testimoniis consensuque tumLeonis sentcntiarum,tum aliorumscriptorum demonstrare ausus esset, sacrae inquisitionis vindictam effugere non potuit,sed anathemate percussus fuit in decrcto anno 1676, tertio Kalendas
Maiasproposito,omnibusqueEcclesia3catholicae
rent
filiis

variantibus suflultus,

absolvit,

sed

ne novas,peregrinas atque vcnenatas doctrinas imbibe(a),

mors repentina totum opusemanibusexcussit,Se7'monumque ad plurium mss. fidem rcstitutorum volu-

sub cadem analhematum pcena depravain-

men
est

per fratrem ejus cardinali Michaeti Angelo Ric-

torum a Quesnello Operum Leonis lectione terdiclum,omniaque ejus in Leonem annotata

dis-

putataque in prohibitorum indicem (6)relata sunt. Sed cum bene esset perspectum in Romana curia omnem humanam naturam pronam esse in vetitum, Hactenus igitur virorum doctorum in Leone M. facileque sentiebauthac sua obvallatione non posse rcstituendo studium processerat. Nihil enim refort ab omnium animis tam pcrniciosarum opinionum in hoc generali editionum ccnsu commcmorare vaB contagionem arceri ac defendi, remedium infectis rias impressiones Epistolx ad Flavianum per plura exoptabant, quod omnem veneni vel imprudenter diversi consilii opera hoc et superiori saeculo factas, vel ex prava appetentia hausti vim slatim retunderet aut Scrmones in Uibtiothecis Patrum et Concionaloria et penitus exstinguerct, editionem Anti-Quesnclliainsertos, aut Epistolas in conciliorum collectionibus nam. Nec sane vana ista sollicitudo fuit. Tot enim ex superioribus editionibus iterum descriptas. Illa lectorcs atque amatores nova haec editio invenit, ut autem respicienles fateri cogimur magnas quidem a anno hujus saeculi ultimo iterum typis tradi posset prima inde Sermonum editione variis occasionibus id quod Luijduni forma maxima factum est atque Operum Leonis accessiones factas esse, sed quod
cio traditurn,

totum, praeter praefationem, oblivione

sepultum.

;

textus

emendationem atque explicationem altinet, virorum eruditorum studia atque ingenium,non quidem culpa omnium, ut vidimus, admodum desiderari.Sed quod per duo integra saecula frustra exspectatum
fuerat,

Quesnellus tam
quae tantopere
in

parum

rcsipui.,ut nihil ex

omnibus

Romanae sedi displicuisse cognoverat, Lugdunensi editione tolleret aut retractaret.Coneditionis Leoninae tardius
fuit.

tra desiderio isti novae

dummodo

ingenia copiis, quibus

safisfactum
eruditi, qui

Non defuerunt quidem homines
sibi
et erat

Leonis editor necesse instructus esse debebat,modo
copiee ingeniis defuerant, id

imponi
et

unus subito, absque

sponte illud subirent;

speciosa significatione, praestitit Paschasius Ques-

C dus addere

hoc onus paterentur, aut utique qucd causae ponhonoris cupidos invitare poterat, desi-

nellus, a quo tota editionum Leonis historia nova quasi auspicia capit.
Quesnellus enim insigni copia codicum mss.,ma-

derata a nonnullis viris doctis in Quesnelli emendationibus cura vel etiam ingenuitas, et ex altera parte

xime Gallicanorum,
las

qui, paucis exceptis, a

nomine
Episto-

antea adhibiti fuerant,tam Sermones

quam

codicum Romanorum et quasi archetyporum ostenunde Leo purior educi posse videbatur. Sed sive quod minus alii pensitassent cum suis viribus,
tatio,

innumeris

in locis castigavit, novis auxit,

nova

aut in profiigando opere difficultatibus obrepti destitissent,aut alio quovis

ratione digessit ac disposuit, varietatisque lectione

impedimento spescertissimae

ubere, notis, amplioribus observationibus,dissertationibus doctissimis,variarumque

identidemevanuerunt,Intereaprivatobibliopolarum
aliquot Yenetorum mstituto, Augustini Saviolia. 1741,

etcum Leonis

ge-

stisremotiussubindeconjunctarumrerum tractatione abundantibus adeo nobilitavit, ut qui modo tam jejune habitus fuerat, auctor jam ac causa novae cruditionis,multarumque ac sane tum gravissima-

Andrex Poletti a. 4748 Leonis Opera juxtaQuesnellianam editionem, additis plus minus ex notis et disserlationibus ejus recusa et cito distracta sunt.
et

Post eos Pefrus Thomas Cacciarias, c&vmoYd3.,thco\ogiae

rum quaestionum atquc
splendidis voluminibus

disputationumfieret.Prodiit

polemica? in collcgioRomano dcPropagandaFide

Quesnelliana editio 1075 Parisiis, quaternis,duobus
;

D

sed non citius

mirationcm atque acclamationcs, pontificis Romani animadvcrsionem in se cxcilavit. Nam cum novus editor liberius dc nonnuilis tam fidei

omnium adquam severam

lector,novam,ad codices mss. Romanos potissimum formatam ct Quesncllo oppositam,Romae,tribus vo-

quam disciplinse vetcrisEcclesia) capitibus disseruisI, (a) Cacciarii verba sunt, ex prgsf. t. pag. 3, ubi apostolicam sedem divino Spiritu ductani, ao suorum filiorum pictati ac saluti pnecaventcmhanc sanctionem sanxissc ait. Quod si recte ab eo statutum fuit, non potuit non a malo quopiam spiritu profccta esse sacrx facultatis theologicaeParisiensis censura (d. 14 mensis Junii 1670), qua nihil se in

luminibusin-folio,quorum primum E.rcrcitationc* in Leoncm, reliqua duo opera ipsa complcctuntur, a. 1751, 1793 ct 1755, protrudit. Sed licet non deessent ipsi quo'quot exoptari potcrant manuscriptodogmatibus rcvclalis sit contrarium, moribus Christianis repugnans ct a disciplina Ecclesice univcrsie alicniiin ; econtrario probarunt editoris fortitudincm,qua Ecoiesix GallicanSB splendorem, GaUicanorum prxsu~ luw innocentiam ct vcras Ecctcsiw Galticx libertates animosc ex occasione propugnaverit, (b) Anni 1682, pag. 277.

hac editione nactos cssc profitentur

isti

thco\og\, quod

69

SCHOENEMANNI NOTITIA IIISTORICO-LITTERAKIA
copiae.sola voluntate

IN S.

LEONEM.
Ab
initio

70
tractatu con-

ram librorum
tuit

cia in vircs ipsi

non

satis cognitas.eflicerc

tamen.aut fidunon po-

A. bseo

Scrmonibus subjuncta,non excluso
constant.
foliis, Jo. Aleriensis priefatio

tra Eutychetem, foliis 14

occur-

quod propositum.etvero insolcntius promissum crat. Quo evenit sane ut cum eodcm pene tempore praestantissima Balleriniorum opera Venetiis 175356-57 prodiis«et, omnis ejus labor obscurari et oblivione muletari inciperet,ncc

runt, tribus
II,

adPaulum.

et Rubricae totius opcris pcr ordincm.

Haec fere dc prima Leonis cditione tradidit Audiffredas in libro saepius nobis laudato p. 47, diclis-

iisquidemqua?recens
aliquanto plura apud

ex codicibus Vaticanis ct Ratisbonensibusprotulit,
scilicet

quod eadem omnia
Quippe

ct

Balleriniosetiam deprehenderentur,gratiam ab cruditis inire posset.

que ut plurimum conveniredcprehendimus habitum alteriuseditionis cxhac cxpressac,quamstatimcommemorabimus. IIujus vcro jam ante Audiffredum mentionem injeceratP. Xav .Lairc in specimine hist.
typogr. Rom., etc
,

Ballerinii

optimorum

co-

p. 153,

ab

illo

pro more

et

con-

dicum mss. abundantia
curata doctrina ejusque

et pcritia,

usu

crlliccs, ac-

siliolibrisuiob leviuscula aliquot rapopafiaTa accrbe
castigatus. Exhibent
earri

commoda

distributione,nec

Catalogi bibliothecarum
Val.
t.l,

non

totius

methodo talem Leonis Operum ed itionem
Latinisscriptot>

Smithiunxp. 265, ducisdela
Rossii, p. 47,

p, 178, Nic.
t.
I,

perfecerunt, quali post Constantii Epistolas pontifl-

Crevennss

novissim. (in-8°)

cum Romanorum nullusexomnibus
ribus ecclesiasticis gavisus fuit
curiae votis
;

p.

ne taceam Romame cumulate esse satisfactum, ncc Benedictum XIV mandati sui pccnitere debuisse, quo tales huic negotio viros optavit, in quibus dubitare possis majorne doctrinaatque dexteritas.an officiositas etstudium erga sedem Romanam fuerit;quamquam
aliter affecti

412, pluraquein Italia exemplaria evolvit Audiffre-

dus, utadeomirumsit qui fieripotueritut cardinali Quirinoeanon innotesceret, quippe quiin Appendice

ad Pauli
rat,

II

Vilam, de

optimis editt. Rom.,

dum
in

Aleriensis praefationemexed. Florentinarecudi cu-

Mxttarii de hac editione testimonium
vocavit. Alitersc reshabet

du-

bium
i,

cum

editione Colot.

haud paucis

in

sentcntiis

ab

iis

jure

niensiI-70?'«-/b/.,
p. 208, addito

quam idem

Mccttarius
bibl.

I,

part.

sua dissidebunt.

testimonio Catalogi

Noriberg.
biblio

Jam
nis,

itaque omnis fatorum series scriptorum Leoprelo committi cceperunt,

Sauberti, p. 118,laudat,quam nulli

umquam

exquo

duabus conorditur,

grapho visam novi.
Sine anno, loco
in-fol.B. Leonis
el

versionibus,
altera a

quarum

altera in

Qxiesnello

Ballcriniis progredilur, constat. Posterior

typogr. (Romse per

Ulr. Han.)

priori utique in

omnibus

quac ad tractationem scri-

Sermones, etc, descriptione totius

ptoris pertinent, longissime prasstat,

viscarisQuesnellum suo specimineBalleriniisetom-

omnia similis. Character Udalricum Gallum prodit, eo quem in Quintiliano excudendo nibusomnino qui post eum ad retractandas scripto- C usus est planeconformis. Quam P. Lairii assertionemnos comparatione utriusque exemplaris veram rum ecclesiasticorum editiones accesserunt, exemdeprehendimus.Inutroqueetiamlibropaginaelineas plum longe illustrissimum praeivisse. Sequuntur 35sermonum maximam partem (a) litteris unciaeditionum singularum Leonis annales.
modoneoblipraecedenti per

S/ECULO xv.

libus exscripti sint, in Quintiliano contra

omnino

Sweynheym et Arn. Pannartz, in-fol. S. Leonis papoa Sermones et Epistolae e.r rcconnitione et cum prwfatione Jo.Andrcx ad Paulum II. In calce
1470.
Conr.
:

Romx per

Ulricum Han. refertur hic typus, vcrisimile est quam maxime, vel eodem anno, vel sub initium sequentis statim ab eo
desint.
si

Quod

igitur recte ad

fuisseelaboratum,quia
protulisset, alter

ita

Aspicis illustres, etc.

Romanos hosce typographos,

invicem affectos novimus ut si quid novi alter

M. CCCC. LXX. Complectitur hoc volumen Sermones 92, Epistolas vero 5, quarum prima ad Flavianum episcopum Conttanitnop. inserta est inter

exemplo prelo idem subjiceret.

Praeter Lairium t Audiffredum et Quirinum,q\ii

omnes
p.

oculis

hanc editionemusurparunt,laudanteamdem
Bunav.
p.

Scrmones postdecimum

6'«/«/. bibl.

p. 162, ducis de la
t.

Val.

179,

sextum, reliqurc -'i,nempel° ad

Maximum
67'.,

episc.

AnJ)

Nic. Rossii

47, Pincll.

I,

p.

103.

Nostrum
in Zuverl.

tiochenum, 2° ad Anatolium episc.

3° et 4° ad

exemplumjam notnm
Nachr.
t.

fecit

Hambergerus

Leoncm Auguslum, post absolutos Sermoncs ct tractatum ejusdem auctoris contra hxresim Eutychetis, qucm Romx in basilica S. Anastasii habuit, quippc proxime Scrmonibus succedit, adjiciuntur. Fincm operi imponunt ad epistola: ultimac argumcntum pcrtinentia Symbolum Nicxnumet testimonia excerpta de libris catholicorum Patrum a Leone papa collecta Leonique imperatori directa, quod Dominus noster Jesus Christus verus sit Dcus ct verus homo. Cuncta vero

III, p.

203, qui

ut nupcretiam in Pinell.
nescio.
(1475.) Sine loco
et
:

tamcn principem statuit, Cat. Morellus, quo jure,

typographo, in-fol. S. Leonis

Sermones./lfr inilio

Liber

Sermonum
:

sancti Leonis

primi papx, doctoris ftoridissimi ac eloqucntissimi incipit feliciter ; dcindc eadem linca Sermo primus
de ordinatione sua in pontificem
;

in fine

:

Expliciunt

scrmones Leonis papx.

(a) Deficientes numeravit Audiffredus, scilicet ut ncgligcntiac Lairium argueret, qui in genere tituloa majori charactere expressos csse dixerat,

71

SCHOEN-EMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA
est foliorum 12ft,imprcssum charactere

1N S.

LEONEM.

72

Volumen

A

gothico breviori et pingni,sed nitido, binis columnis, lineis per paginam 38.Gbartffl sunt densoe, satis
candidae at paulo crudiores; margines et interstilia

anno assignando qusstione, curare voluissc ut ab omnibus quam certissime dignosceretur. Quo futu-

columnarum lata; distinctionis signa,colon et punctum litlcrae initialgs,numeri,custodes et signaturae desunt.Tituli sermonum vero omncs eodem charactere sunt impressi. Textum praecedunt folia tria Jo. Aleriensis prxfationemcirubricas sermotium com;

rum putavi,sinonultro editionum absque anno prolatarum numerum augerem etad Moottarianam illam, alias incognitam (c), digitum altius intenderem. Deinde vero nec magnopere me errasse existimo, quandoquidcm tria illa opuscula et argumenti affinitateinterse connexa etpreli exsecutionesibi simil-

sed rubricae non nisi in lineam 13 paginae primee folii tcrlii per utramque columnam protenplexa
;

limasunt, neque id ab antiquorum typographorum morevalde abhorret, ut ex pluribus, quee junctim excudcrant operibus, solum ultimum anno et loco
impressionis signarcnt.
1Z|82. Veneliis,per

duntur.Quamquamautempropter
sis episcopi

laudatamvl/67'26'n-

proefationem videri possit hunc

plane

Romanam

editionem referre,

typum revera tamen

Lucam Venetum Dominici filium.
Leonis papae

vn

id August. in-fol. S.

Sermones

et

Epistolae cum praefatione Jo. Aleriensis. Maitt. t. I, eamnonrcfert, quippe qui una cum tractatu contra part. ii, 429. Occurrit in Cat. bibl. ducis de la Val. hxresin Entychetis, qui ultimus est, sermones 95 B t. I, p. 180, n. 495. numerat, etepistolis, quoe in superioribus exstabant, 1482. Spirse per Petrum Drach. in-fol. Leonis nec non quae appendicis loco epistolis accesserant, Sermones aliquot ; in Homiliario doctorum vulgo symboloNicaenoettestimoniis exPP.scriptis a LeoCoroli Magni. Sermonessunt 21. De ipsa hac rarisnecollectisprorsus carct. Optandum igitur esset ut

ab aliquo harum rerum curioso diligentius excutereturnumfortassein singulis etiam lectionibusa Itomanis differat. Sed jam quaerentes ex me lectores audio,undetandem, si ampliori subscriptione careat

sima editionesupra occasione Sermonum Augustini egimus.Cf. Ballerinii in praef. Sermonibus Leonis praemissa, § 6, n. 26. Hi quidem non perfunctorie hac editione usi sunt, sed ut germanas Pauli diaconi
lectiones cognoscerent,
ler a. l/i96 diligenter
\

hoc Leoninorum Sermonumvolumen,annumsuprascriptum hauserim. Nimirum haec est illa editio,
cujus in Mxttarianis indicibus /. I, part. i, p. 351, fit mentio, cujus tamen praeter illum nemo biblio-

cum

Basileensi Nicolai Kess-

contenderunt.

485. Venetiis per

Andream Parmensem,in-fol.min.
(Sermones
t.

Divi Leonis Homiliae
t.

et Epistolae) Maitt.

graphorummeminit.Quamobremsuccinctamaccertam ejus notitiam lectoribus diutius noninvidendam
habitu simul

I,

part.

ii,

p. 470. Erat
(in-8°)

in Bibl.
I,

Crevcnnx. Vid.

Cat.

novissimus

p. 112, n. 498.

1Zi93. Basilex per Nicol. Kessler, in-fol. Leonis duximus. Videlicetuno eodemquecharactere atque cum Leonis Sermonibus excusoe sunt C Sermoncs aliquot ; in Homiliario doclorum, juxta ordinem vetustissimum bibliothccoe Ecclesiae BasiHomilix GregoriiM. atque Origenis, ita quidem ut liensis impresso, Cf. Augustiniana. cujusque auctoris opus ab alterius opere separari 1495. Norimbergx per Anth. Koburger, in-U°. Leocommode possit, postcriora duo tamen una eademnis alipuot Sermones in eadem coUcctionc. que subscriptione ad calcem Homiliarum Origenis 1496. Basilex per Nic. Kessler, in-fol. Leonis ahcomprehensasint (a). Hinc factum est ut samius inin Homiliario doctorum repetit» quot Scrmones vicemdivellerentur et conjunctas cernere rarissime editioni. jamobtingat. SicGrego?iiet Origenis Homilix, Leone
; ;

avulso, occurrunt in Cat.
I,

bibl.

ducis de
forte

la Val.

t.

1498. Basilex..,. in-fol. Leonis

Sermones
t.

;

in ea-

p. 180, n. 499,

eademque,

nisi

solas Oriin Hiero-

dem

collectione,

quam

laudat Maitt.

I,

part. n,

gonis, Vallarsium tractasse dixeris,

dum

p. 675.

nymianissubsidiislaudat homiliarum aliquot Origeniseditionem Basileensem a. 1475, quam ignorare

Sine anno

et loco, in-fol. (II vel
I

etiam

III

hujus

generis) S. Leonis

papa? Sermones.

me

in superioribus professus sum (b). Ego tamen diversamabhaccenseo. Ccrte sihaecipsafuit, quam

Incipit a proefatione Aleriensis, quae similiter ac

ineditiono

a.

1475 inscribitur

:

Joannis

Andrx

cpi-

fortasse conjectura ductus Basileensem dixerit,

assentientemnonhabet.Nam,nisi

omniame

me p

scopi alcricnsis ad

summum pontificem paulum

sccun-

fallunt,

dum Vcnctum

inltaliahocvolumen oxcusum est. Nc quisvero hac nostraargumentationecontrariumpotiusquamquod mtendimuseffici existimct, cogiquenos posse putet utabsque loci et anni nota, alio quovis temporc ex-

in laudem ipsius sancti Leonis papc. Impressa vero cerniturin aversa folii primi pagina, ctlinea28absolvitur, proximequesuccedenteshabet rufrrictu, qusprima folii tcrtii pagina linea35terminuntur, avcrsa vacua relicta. Textus incipit cadem

cusam scribamus hanc Leonis editioncm, utpote
nulla alia de causa anno 1475 preenotatam,

inseriptiono ac cd.

a.

1475. In

tinc pariter

:

E.vpli-

quam

ciuid Sermones leonis pape.

quia cum operesimili hoc anno exscripto compacta sit, respondcbimus, primo, nos, missa omnino de
Expliciunt omclie bcati gregorii pape ct (a) Sonat origcnis preslnjtcri. Addito anno, non item loco. Uberioremdescriptionemaccipiesinter editiones Grego:

Constat opusculum
cterc gothico

foliis

152

majusculo

in charta alba

impressum charamundaque,

rianas in tomo sequenti. (b) Vid. t. I, p, 475. (c) Vid. Denis. Garell. Bibl.jy. 195.

73

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA
pagina
3(i-

IN S.

LEONEM.

74

lineis in integra

Signaturac, numeri, cu-

A
nis de Portesio

S/ECULO XVI.
1505. Ycnctiis in typotjrapheio Dartholomxi de Zalibrarix artis peritissimo, expensis

stodes et

littercc initialcs

absunt. Interpunctioni so-

lum punctum
in Not.

inseruit.

Hanc

fere

descriptionem

editionis mihi incognitae praebet P. Placidus
Hist. Lit.
I,

Draun

hxredum
fol. S.

nobilis viri Q.

Domini Octaviani

Scoti, in-

p. 56,
p. 275,
illa

eamque jam

a Davero in

Leonis Sermones. Juxta editionem Parmen-

Dibl. univers. T.

II,

notatam esse monet. Ap1475 recencon-

sem. Commemorat Quesncllus in Prxfat. gen.
1511. Parisiis per Jo.

paret autem
sui

eam ab

quam sub anno

Badium Ascensium. m-4°.
it.

admodum esse diversam, tametsi ex titulis cludas unam ex altcra fuisse expressam, atque
in

S. Leonis papae Epistolae catholicae et sanctae erudi-

adeo

tionis plenissimae. Cat. Dibl. Deg. Paris.
et Bodlei. Insertus est libellus
et

Dunav.

habere
ta

quibus a Romanis archetypis differant.Op-

de Conflictu vitiorum

taverim igitur ut viro solertissimo placuisset contenejusdem diserte indicare. Haesitavi aliquantulum,
qui factum sit.ut

virtutum, Leoni, ut tot aliis Patribus,

perperam

ascriptus.

tum

Draunius, tum

alii

bibliographi

1515. Parisiis,

in-i°,

Leonis pontificis

maximi
castigati

inaestimandaeditionum innominatarumaetateunam aestimanda editionum innominatorum Ktate unam fere normam anni 1475 sequcrcntur. Jam Draunius
addidit
et loci
a.

Sermones quam diligentissime nuperrime
et

quantum

anniti ars potuit feliciter impressi. Ve(sic) in vico divi Jacobi

U

numdanlur Parisius

sub Lilio

1475. aliam editionem absque typographi

aureo a Joannc Parvo (Jcan

Petit).

nota prodiisse. Cave vcro ne supra a nobis descriptam cognitam ipsi existimcs. Alia causa subest, Deburii nempe commentum, quasi editio Romana absque anni nota (Ulrici Galli), anno 1475

Exemplar juxta quod descripti sunt, editionis Romanae fuit. Insunt igitur et epistolae 5, eodem omnes ordine et appendices. In fine, absoluto plane reliquo operc, post paginam vacuam folii ultimi, id
est,

procusa fuerit. Hinc annus isle percrcbuit. Sed hunc Deburii errorem P. Xav. Laire in Specim.
p, 153 reprehendit.

centesimi octavi, adeo ut separari possit, additus
qui in

est libellus Leonis
titulo,

summa
:

Sine anno,
Leonis

loco

et

typogr. in-fol. (III vel IV). S.

statim notula
didimus.

de Conflictu vitiorum. Huic pagina cernitur, sfibjungitur Leoni insuper quod sequitur ascribitur

papx

Leonis papae Sermones.

Ab
et

initio

:

Incipit liber beati

opusculum. Illud ergo (quod conducere videbatur) adTuitaque quidquid
et

papx Sermomun,
sequitur. In

sermo primus de ordina:

illud est, sequilector

tione sua

fine

Ihesu

Christus Maria.
tractatus

Insunt Sermones 94,

quorum penultimus

contra hcresim Eatychetis, ultimus

sermo de Absalon

8, quae numeris non signantur. In fine haec clausula Explicit prxclarus et insignis tractatus Lconispape de conflictu
:

optime bonique, consulito. Occupat folia

vitiorum et virtutum; vna cum sermonibus eiusdem. quarta editionum Leonis locum et annum haud praeferen- C Parrhisiisque impressus in sole aureo vici diui Iacobi tium.atque omnium omninoantiquarum rarissima. per magistrum Dertholium rembolt. Anno dni. M. Notitia cjus debetur Denisio V. Cel. in Mcmorabilib. CCCCC.XV. die vcro II. martii. Characteres sunt goest suppositus. Tertia haec est, vel si mavis,
Dibl. Garell. p. 194,

nec praeter

eum quisquam

hacte-

nus exemplum illius tractavit. Prodidit itaque folia hujus voluminis a se numerata esse 133, linearum 37,
litteras csse gothicas, sed

novi plane generis,
et

ma-

jusculas nimirum, fiuctuantcs

asperas,quae quasi scalpro exaratae videantur. Mediis in vocibus tradit
conspici passim litteras rotundas a,
st,

verba crebris compendiis concisa, in margine loca insigniora Leonis lemmate notantur, et biblicorum numeri sunt ascripti. 1516. Luyduni pcr Johannem Clein. in-fol. Leonis Sermones aliquot, in Homiliario doctorum f. Auguthici minuti,

stinus.

et ct,

atque
re-

1524. Parisiis.... in-fol. Epistolae Leonis papae, in
Jacobi Merlini Collectione concitiorum

unciales C, 0, S, T, saepius
ferre.

Romanam formam

cum

genera-

Rara litterarum compendia. Distinctionis signa, punctum et colon. Absunt custodes, signaturaa,
numeri, litteraeque
initiales. Singulis

lium, tumprovinc,

et decretor.

pontificiorum.

Testis est Quesnellus, qui nonaginta quatuor epitolas

sermonibus tituli sui sunt ascripti; singulis in fine addita vox Amen, litteris late distantibus. Ascriptus eratexemplari Garelliano colore purpureo annus 1461, sed fraudulenter hoc factum esse suspicatur Dcnisius. Sibi ipsi conjecturam ferre coacto vel Antonium Sorrj, Augustanum, vel Conradum Finer, Esslingensem
artificem, videri pronuntiat. Illud vero ex contentis

Leonis, multis

quidem

locis

mendosas, sed

vicissim in aliquibus multo recentioribus
pj

emenda-

tiores inesse scribit.

1525. Lugduni pcr Joannem Crespin. in-fol. Leonis

Sermones

aliquot; inter Homilios

doctorum eccleDe-

siasticorum, etc.
1525. Moguntioe apud Jo. Schxffer, in-fol
creta Leonis papae
Concil. ct Canon. Dionysii Exigui,
in superioribus allegavimus.

49, in ed. principe Collectionis

manifestum, non ex Romanis, earumque repetitionibus, Venetis, sed ex una reliquarum, quas ante reeensuimus, omissis quibusdam et additis aliis, hanc editionem fuisse descriptam.
Sine anno, Colonix per Conrad. de Homborch. infol.

quem

saepe

jam
Epi-

1530. Colonix ex
stolae

ojf.

Petri Quentel. in-fol.

Leonis papae;

in

repetita
T. II,

Collectione conc. gen., etc.

ejusdem Merlini a fol. 188 ad 228

Leonis sermones aliquol; in Homiliario doctorum, editione supra inter Auguatiniana descripta.

Epistol® numerantur XGVII.
1530. Colonix ex
off.

Eucharii Cervicorni, in-fol.

Patrol. LIV.

75

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTEUAJUA
Ecclesix doctorum.
in-8'.
a. et

IN S.

LEONEM.

Leonis Sermones aliquot; in Homiliis prsestantissi-

1561. {Colonix). S. Leonis opera studio Lau>enlii
Surii.
«

morum

1535. Parisiis apud Franciscum Regnault,
Epistolae
1.

Laurentius Surius Cartusianus in editione

a.

Leonis papae; in iisdem Conciliis h.
repetitis, a folio

1561

multum temporis

ac operae se posuisse profi-

denuo

202 ad 447.
pontificum Rom. epistolis
Recognitionibus,

tetur in corrigendis Leonis Operibus, licet ante an-

1536. Basilex in-fol. Leonis papae epistolae quin-

quaginta; una
additae

cum

aliis

nos aliquot, inquit,doctorum virorurn studio emendata prodiissent. Fatetur tamcn non sc totum Leonern suae integrilati
ita restituisse,
;

Clcmcntis Romani

edente

ut nihil jarn re-

Jo. Sichardo apag. 306

usque ad finem

(id est 374).

Jam
diit,

primae suae Clementis Recognitionum editioni,

quae a. 1526 Basileae apud Jo. Bebelium in-fol. pro-

addiderat Sichardus pontificum aliquot
Leonis simul

Romaexi-

norum

liquum esset castigatione dignum nec mirum esse, ait, cum ipse Leo fateatur, etiam tum cum adhuc in humanis ageret, vitiatam fuisse Epistolam illam suam, quae est ad Flavianum.» Haec Quesneilus, ita
ut loci ubi haec editio expressa sit mentionein nul-

Epistolas plerasque supposititias. Sed longe
tulit,

uberior accessio haec

non

lam

faceret, qui

guam partem complexa.
runt fratres Ballerinii.

Diligenter

eam

consulue-

potest.

tamen vix alius quam Colonia esse Ego vero dubito an omnino hujus anni ediCerte Harzhemius in Bibliotheca Coloniensi

1538. Colonise apud Petr. Quentel., in-fol. Epistolae

g

tio exstet.

(Coloniae 1747, in-fol.), p. 220,
novit.

non

nisi

1568 factam

Leonis papae primi, et Decreta; in Collectione conciliorum omnium, auctore Petro Crabbe Mechliniensi
T.
I,

a

fol.

343 ad 392.

1566. Lovanii apud
tersigne Diamantis,
:

Hieronymum Wellxum ad

in-

Pollicetur editor

magis propriam
Quae

et

aptam Episto
enim,
inquit,

larum Leonis
sulum (modo

ordinalionem.

prius confusaz conscriptx sunt, nunc secundum consciri possint) ac

mensium debitum
est,

m-8° Voll. II. Tomus I inscribitur D. Leonis papffi, hujus nominis primi, qui summo jure Magni cognomen jam olim obtinet, Scrmones et Homiliss, quae quidem exstant omnes.
Altera

ordireli-

ncm sunt constitulx, quarum Epistolarum,

quibus defcientibus, ordo
qui aptior visus

jam

vice

summacum

diligentia ad antiquis-

servatur.

Cuique epistolae praemittitur capitulorum indiculus. Notautur in margine loca Biblica, adjectaeque sunt passim lectiones variantes.
1546-47. Colonix, in-S°. Tomis
II.

sima exemplaria omnia castigata et aucta. Cum duplici indice. Tomus alter habet D. Leonis papx
:

Epistolx decretales ac familiarcs, quae

quidem ha-

ctenus reperiri potuerunt omnes. Altera

jam

vice

D. Leonis papae,

summa cum
ria correctae.

providentia ad antiquissima exempla-

etc, Epistolae

decretales

et

familiares.

Ejusdem

Sermones
magensi,
miniculo

et

Homiliae, edente Petro Canisio Novio-

C

Uter prior posteriorve tomus

sit,

in

titulo

non

quem Quesnellus scribit professum, adadmodum vetustorum et emcndatissimorum

significatum est. In eo vero cxemplari, quod Bibliotheca Regia nobis suppeditavit, inverso ordine
ac nos repraesentavimus compacti sunt. Sed ante-

exemplariorum se adjutum fuissc. Yide repetitionem hujus ed. a. 1566. Reprehendit autem Quesnellus quod librum de Conflictu vitiorum et virtutum, tam-

ponere visum est
nis vita (ex

eum

cui praefatio editoris et Leo-

prima

ed. 1546-47) accedit, quique, si

quam

Leonis, addiderit.

1551. Colonix apudPctr. Quentel., in-fol. Epistolae

Leonis papae

primi et Decreta; in ejusd. Petri

Crabbe Conciliis editionis repetitae.
1551. Ibidem, in-fol. S. Leonis Sermones. Laudat hanc cditionem, quid quod tractasse se scribit. Jo.

Ciampinus

in

Ejnstola ad Erasm. Gottola a Caieta.

Attamen ne hac quidem professione omncm dubitascribendi Hbros, ambitiosa ioctrinae oxtentatio, pr,vtionem nobis exemit, quippe quem in aliis, quas fractaque qua-dam sapienti;v prxsumptio, item eflrenis item versavisse videri vult, manif»sto lapsum deD libido comminiscendi nova dogmata, quibus vetcra prehendimus, laudando editiones Lovan. 1566 et fastidire simul et antiquari documenta incipiant, tamAntuerp. 1583, quaternis excusas. Nec magnopere
etiam doctrinam suam nobis approbavit, qui, Romanus ipse et Romae degens Coloniensem hujus anni editionem antiquissimam scrmonum dicere potuit.

tempus spectetur quo primum Sermones aut Epistolae in lucem editi fuerint, merito priorem sibi vindicat locum, quem in omnibus etiam deinceps insecutis editionibus semper obtinuit. Canisii praefatio ad Joannem Lippiensem, episcopum Cirenenscm. suffraganeum et ecclesiastem primarium Colonix tendit. Incusat furorem ScVCidi ejusque causam, immanem philautix rabiem, unde perversa studia novos

1553. Vcnetiis in-fol. S. Leonis Scrmones, eodem Ciampino teste. In suspenso itaque sinamns, scorsim an in collectione aliqua editi sunt.
1555. Basilew per Hcnr. Petri, in-fol. Leonis papce primi Epistola ad Flavianum contra Eutychcn in
;

quam ex fonte oriantur. Per hos d mum scu gTadus inculcat. Jam omnis impictatis inquit, huc jam. Leonem haud bcnigniorem apud hosce tam reverendarum legum et institutorum majorum coniemptores fortunam habiturum prsesagit, quos tamen.
.

.

modo legerc vefint, omnes ad suspiciendum viri animum ct amplexanda qu«e temerario ausu spreverint

dogmata compulsum

iri

sperat. Epistolarum

Orthodo.vogr. Jo. Hcroldi n. 57.

ordo ut nobis visum, ex Petri Crabbei editione repetitus est. Cffitemm in utraque parte, ad superio-

77

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA

IN S.

LEONEM.
a.

78

riun cditionum institutum.textus Biblici ct variantcs

\

gatse; per canonicos
et

regularcs Sancti Martini oppid<-

quaedam

in

marginibus adjectae sunt.
«//'.

1567. Colonioe cx

Jo. Quentel., in-fol. Epistolae

Leonis papa; primi
ctione Stuiana.

et Decretalia,

in

Concil. Collc-

1568. Parisiis
stolae

apud Mich. Sonnium,

in-fol.

Epi-

Leonis papa;,cum Clementis Bomani Operibus,
haec

edente Joanne Sichardo.

Sermonon nisi volumen prius, editioni Petri Canisii quoad externa persimile. Praefatio abest. Num alteri volumini ad dita sit, nescio. In secunda certe editione omnino desideratur.Inscripsit eam tamen Joannes Ulimmerius prior S. Martini, qui primas partes hujus re1575,
eat

academix Lovaniensis. Epistolae
a.

nes

1577 prodierunt.

Ad manum

Hanc adbibuit Quesnellus, atque

de ea in

censionis sustinuisse videtur, Arnoldo Ganthois abbati monasterii Marcenensis, praedicans in epistola

Prxf. gen. monuit :«Joannes Sichardus Clementis

Homani Opera

collegit,

quibus

et

veterum pontifietiam prodie-

Dum

1'seudo-Epistolas adjecit. Hae post pluresedi-

tiones in

Germania emissas
/

Parisiis

data Lovanii kalendis Augusti 1575 Epistolarum librum ms. Johannis Wamesii, juris utriusque doctoris, et juris pontificii in Lovaniensi universitate
:

runt 1508, cum plurium pontificiarum Epistolarum onis nostri acccssione, quas ad fidem vetcrum exemplarium Ywtorinorum restitutas fuisse
testatur editionis hujus procurator

professoris.

1578. Basilex ex

off.

Henr. Petri,

t'n-8°.

Leonis

p Magni
fidei

Epistola ad Flavianum Graeco Latina, rectae
;

anonymus.

»

Cre

diderim equidem haec ejus verba non ita esse accipienda.ut hanc Parisiensem demum editionem Epistolis illis

Comneni ad Armenios, ed.
227.

columna cum Legatione imp. Cxs. Manuelis a. Leunctavio a. p. 4G9ad

locupletatamessevoluerit.sed quae de ac-

cessione scribit, ad Germanicas quoque editiones

tomis

traxerim.Quatenus vero hoc valeat, in superioribus ad a. 1530 declaratum est. Quid quod fortassis nec Victorinorum codicum emendationibus prima gloriari possit haec editio? Praece^sit enim Parisiensis apud Carolam Guillard viduam 1544, in-fol., quae nescio an fons illius fuerit.CeTte Epistolas Clementis ex Victorinis codicibus emendatas titulus profitetur, quem in Addendis ad Rufinum (ad p. 023 T. 1) in tomo tertio dabimus. 1509. Golonice per Martin. Cholimnum, in-fol. Leonis Sermones aliquot (XXI); in Homiliario do- C

apud Philippum Nutium, in 8°, Opera D. Leonis M. per canonicos reg. S. Martini, etc, ex manuscriptis codicibus emendata
II.

1583. Antuerpix

cum

indicibus novis.

Hic est titulus tomi primi seu Sermonum;Epistol« inscribuntur in prima. At charta atque characterea
nitidiores sunt ac illius.
•1585.

Venetiis

apud Dominic. Nicolinum,
;

in-fol f

Leonis Epistolae decretales
Collectione per catholicos

in

Concilium

omnium

quosdam

theologos (po-

ctorum catholicorum selectis homiliis aucto
a Laurentio Surio. Jo. Ciampinus Leonis

et edito

tissimum Dominic. Polanum Venet. ord. Praedic). •1588. Lugduni ex off. Iunturum, in fol. Leoni3 Sermones aliquot; in Bibliotheca homiliarum et ser» monum priscorum PP. Laurentii Cumdii. ed. et perfecta a Ge. Mosano.

Sermones

hoc anno

et loco et

hac forma editos, nulla addita

1591.

Romx

cx xdibusPop. Rom. exc.Ge.Ferrario,
I

mentione landat. lntegram ideo editionem seorsim factam innui existimare aliquis posset, in primis cum non manu tantum tenuisse, sed accurata attentione legisse se affirmet. Sed haec nt caeterae viri illius promissiones vanae sunt, quippe qui unius vocis cura occu* patus, ad alia non nisi desultorie advertit.
collectionis,

cui

inserti essent,

in-fol.. S.

Leonis

Epistolae decretales,

in Colle-

ctione Epistolarum decretalium

1509. Basilex per Henric.
papse
in
I

Petri,

in-fol.

Leonis
;

Epistola ad Flavianum,

contra Eutychen

adornante card. Antonio fecit Antonius de Aquino. Splendidi hujus operis vetustissimis et Vaticanae bibliothecae, et aliis permultis mss. codicibus perfecti, copiam nobis deesse vehementer doleo. Sed vide infra quae ad mentionem Collectionis Bullarum Cocqueiinianx docentur.
1509.

summorum pontiff., Carafa, quam publici juria

Monum. Orthodoxgr.

Jac. Grynaei, p. 41.

Romx

typis

Congreg. Orat., in-fol. Leonis

1572. Figuri, in-fol. Leonis episcopi
slolae duae,

Romani

epi-

Epistolae aliquot antehac

una ad Flavianum episc Constantinop.

^

Ubus

contra Eutychen ;altera ad
tra Nestorii et
ta

Leonem Augustum

con-

Eutychetis blasphemias;inter Scrip-

non editx;'m Baronii Annaad episcopos per Arelatensem Gallix provinciam constitutos, id sequentibus ed. n. 106, ad a. 449, n. 40, ex antiqno codice Ecclesiae
7. VI.

Nimirum

et duabus naturis etc ed. a Josua Simlero, p. 74. 1575. Venetiis, in-fol. S. Leonis Sermones. Auctor est Ciampinus, sed non significat, utrum seorsim an in collectione aliqua prodierint.

veterum Latina de una persona

Arelatensis
a. 449,

;

2° ad

Bavennium Arelatensem

episc. ,ad

Dontini,

n.

02,

ex

eodem codice 207;
eodem

3* Epistola

comprovincialium episcoporum metropolis Arelatensis,

ad

a. 450, n.

52, ex

fonte (108); 4° Epistola
5° ad

Leonis ad episcopos comprovinciales metropolis Arelatensis,

Weiixum ad inDiamantis, excudente Joanne Masio, in-S°, tomis II. D. Leonis papae hujus nominis primi Epistolx secretales et famitiares (Sermones et Homilix),
tersigne

1575-77. Lovanii apud Hieron.

ad

a.

450, n. 57 (109)

;

Ravennium Arepari-

latensem archiepiscopum (219), ex
ter utraque.

eodem ms.

a mendis et maculia variis diligentius

nunc repur-

1604.

S^ECULO XVII. Moguntix apud Balthas,

Lippium sumpt.

79

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTEUARIA

1N S.

LEONEM,

80

Ant. Heirut.,\nA°. S. Leonis Papae Epistolae aliquot et alia quxdam; in Misccllaneis sanctorum aliquot

A

SS. Patrum Leonis Magni Romani ponttficis, cjus nominis nr\m\,Maximi Taurinensis episcopi, et Petri
Chrysologi Bavennatis episcopi,

Patrum Grxcorum etlatinorum
doct.

collectis

primumet

Opera omnia quas

a editis appendicis loco ad Gregorii Neocoes. Opera

reperiri potuerunt.Vide editionishujus repetitionem

Gerard Vossio Prxp. Tungrensi.
a p-

proxime sequentcm.
ad
1618. Parisiis sumptibus Sebastiani Cramoisy, infol.
tio

Insunt

144 ad 238 sequentia

:

1° Epistola

Flavianum Gr.et Lat.,cum argumento et subjunctis imp.Augustum scholiis Vossii;2° Epistola ad Leonem
Gr. et Lat.,

SS. Patrum Leonis M., etc.,Opera omnia. Edinova, aucta
et

recognita.

Sic tifulus
est

;

enimvcro

cum argum.

et scholiis; 3°

Testimcnia

edita SS. Patrum,eic, non solum Latine, ut antea invenisse erant, sed et Graece,sicutin antiquismss.

non magis prima,sed utraque ad verbum
altcra haec editio

recognita

quam
Lova-

est descripta ex

niensi.Nec veriti sunt bibliopolae,quorum solum hoc
est institutum,(/h'mmem epistolam in fronte operis

episc.Ravennasc testatur editor; 4° Epistola Petri Eutychcn presb. contra errores ejus,pro Leone, tis ad
5° TraGr. et Lat. ex Mss. Vatic. et Gard. Sirleti aliorum ctatus S.Leonis adversus errores Eutychetis et incipiens Ad Ecclesix filios instruenhxreticorum,
; :

recusam dare. Mirum vero qui Quesnellus seribere
poterat integra Leonis Opera ante
se nescire,cum

annum

1614 edita

dos, etc. (ex

ms. Vatic.

n. 2546),

quem

plenius in

tamen Vlimmerianam operam probe noverit.Integriora dici poterant, si verum est.quod scribit, tribus Sermonibus ex veteri ms. Nicolai
Fabri codice, in bibliotheca
vato,e6se auctiora;
Epistolas habet

scholiissubjunctisexstylisententiarumquesimilitudine Leoni asserit editor; 6" Edictum S. Leonis ad
universos episcopos per Siciliam constitutos
stola
;

Thuanorum tunc

ser-

7° Epi-

nam nobis propter indicis defectum contendereeam cum praecedentibus non licuit.

ad Julianum Coensem ^.sco/mm.Utramque antehac non editam ex ms. Card. Sirleti descripsit et

M0

et

tractatum a Vossio editum

adversus errores Eutychetis.
1618. Colonix Allobrog. sumpt.Ant Hieratt, in-fcl,
Leonis... Epistola? et Decreta (110); in repetita Bi-

vere Leonis esse ex diclione et historicis monumenadditi sunt ;8° tis demonstrare nititur.Sed qui porro 9° de Absaione quando David paDe Martyribus, et trem suum persequebatur, qui in antiquis aaquecodi-

niana Conciliorum editione. 1618. Ibidem per eumdem,
tif.

cibus aceditis superioribus pro Leoninis vendebantur,

eidem abjudicavit. Atque haec omnia
Jo.

scholiis

illustravit Vossius.

in-fol. Leonis M. ponSermones de praecipuis solemnitatibus Domini et sanctorum Epistolae decretales et familiares.&rei. Lovaniensi; in Bibl. PP. T. V, part. n.
;

H06. Colonix apud
-in-/bLLeonis papae
I

Gymnicum

et Ant. Hierat.,

1622. Colonix Agr. sumpt. Ant. Hierati.

in-fol.

S:

Epistolae et Decreta, praemissa

Vita ejusdem; in Collectione concitiorum Severini Binii T. I, p. 935-1009. Insunt epistolae 110 additis
scilicet quae

Leonis papa?Itractatus adversus errores Eutichetis et aliorum haereticorum ;ejusdem Edictum de Bonis
Ecclesiae
concilii
siis,

a Baronio Vossioque recens vulgatae

Nicami

non alienandis; it. Epistolade auctoritate et de non ambiendis pluribus Eccle-

erant.

ex ed. et

cum

notis Gerardi Vossii;in Supplem.

Hamburgi typis Pauli Langii, m-8'.Epistola Leonis Magni ad Flavianum Gracco-Latina;ex manu1614.
scripto Graeco anonymo,Byzantinae urbis direptioni subtracto, Grxce pnmum, Latine vero ipsius Leonis

ad Bibl. PP. Coloniens, p. 157. 1623. Luydum sumpt. Claudii Landry,

in-fol.

SS.

PP.Leonis Magni ejus nominis primi.Maximi Tauri-pensis, Valeriani

verbis
Glaseri.

seorsim edita,

cum

praefatione M. Nicolai

nensis Petri Chrysologi Ravennatis, Fulgentii RusGemeliensis et Asterii Amaseni

scripto Gregorii
doctrina.

Addita post praefationem ex eodem manuThaumaturgi de sancta Trinitate

Opera omnia,quae
Vossii

rcperiri potuerunt. Editio praeter

cajteras recognita auctiorque

cum
est

scholiis Gcrardi

ad Leonem, etc.

Editor, scholae tunc Verdensis rector,ex bibliotheca PhilippiSigismundi Ducis Brunov.et Luneb. episcopi Osnabrug et Verdensis nactus erat ms.,in quo Graecahujus epistoloe versio cum aliis quibus-

Satis

commode exscrip.um

volumen,quod

bi-

bliopola Dionysio Simoni de

Marquemont

archiepi-

j)

monum

scopo tunc Lugdunensi dedicavit.Praemittitur Serindex, sed non Epistolarum.Indicem loco-

dam opusculis exhibebatur. Erat illud,ut scribit ex Byzantii incendio substractum.ab Hebraeo quodam in iEgyptum, inde in Melitam insulam, indcque a
RhodioequiteinGermaniamtransportatum,tandemque ab Henrico Schrada^o I. D. Osnabrug proconsule,bibliothecae episcopali inscrtum. Sed

rum Biblicorum Leo cum Maximo communem
bet, Fallitur

ha-

autem Quesnellus dum hancquasirepetitionemed.KUScommemorat.Videlicet quod textum attinet, unius omnes sunt familiae,at quoad
bibliopolae institutum valde differunt.

cum

pri-

1633.

Luyduni...

in-fol.

SS.
-

PP.

Lconis.

M.,

eam in lucem emissurus sibi visus esset, ad finem jam perducta preli opera rcscivit demum, a Leunclavio hunc honorcm sibi ereptum. Contentus
igitur fuit ex Leunclaviana editione

mum

Maximi

TaurinensiSjeti-./^/i/a.s

prxsulum

christiana

sapicntia ct facundia clarissimorum, edente Theophilo

variantes

ali-

quot lcctiones excerplas in calcc addere. -1014. Parisiis apud Claudium Morellum,

Beynaudo, soc. Jesu. Heptadcm hanc scriptorum confecit editor inserondo collcctioni, ante annos decem ibidem apud

in-jol.

eumdem,ut opinor,bibliopolam

publicata^.-t^i^i/t-u/n

1

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-UTTERARIA

1N S.

LEONEM.

82

Lausanensem, qni proxime Asterium antecedit. Non igitur ad editionem a -1618 conformataest, utQuesnollus innuit.
1G3S. Parisiis ex
ojf.

A

Moreliana, in-fol. S. Leonis

Vita, Epistolae et Decreta; in Concilior. editione Bi-

niana, postrema; repelitionis.
1642. Parisiis sumpt. Cl.
fol. S.

Sonnii

ct

D. Bcchet, inin

Ratisponenst deprehenderunt ;primam aulem Arnoldus Graece scriptam in Bodloiano codice reperit, sicuti Ballerinii in Vaticano Graeeo 1455. Cf. Ballcrinionun de collectionibus Epistolarum Leonis, qu83 infra excerpta damus, observata ad collect. 16. 1670. Cygenea' typis et sumpt. Sam. Ebelii, in-B°. S. Leonis M. Bom. pontif. ejus nominis I, Sermones
in solemnitateNativitatisDomini nostri JesuChristi
2, 7 et 9, in

Leonis Epistola ad
Thcodorcli.
T.

Theodoretum, Lat.;
VI,
/>.

calce Opcrum

724.

divorum PP. veterumque

Ecclesia'. docto-

16(4. Parisiis ex typogr. Beyia, in-fol. Leonis

M.

rum

aliquot, qui oratione soluta scripserunt

Homiliis

Vita, Epistolse etDecreta; in Conciliorum Collectione

ac Meditt. in festumNativ. J.Cha. e diversis ipsorum

Bcgia. T. VII, p. 49 272, et in T. VIII.

operibus

eollectoa
i

et

peculiariter editae a Christ.

Leonis Opera, Quesnelsed, lus tamquam iterationem ed. a 1618 laudat si omnimo exstat, tota Raynaud iana haud dubie in ea
1651. Parisiis
in-fol.
;

Dnumio pagg.

03-121.
ina Jac.

1671. Parisiis sumpt. Petri Variquet,

sub
SS.

signe Craticuhv prope dsies S. Benedicti, in-fol.
t>

recusa est collectio,
1661. Parisiis

PP. Leonis M., etc, Operaper Thecph. Raynaudum.

apud Simeonem Piget

(Bibliopol. ju-

Accedunt huic postremae
Opera,
etc.

editioni D. Prosperi

Aqu.

ratum

via Jacolnva ad insigne Prudentia, in-fol. Leo

Magnus Romanus pontifex, Maximus Taurin., Pet.
Chrysol. Bavcnn.,
tnel.,

1675. Lutetioz Parisiorum sumptibus Joh. Bapt. Coi-

Fulgent.

Buspens..

Yalcrian.

Ce-

gnard via
S.

Iac.

sub Biblhs

aureis,

in-i°.

Tomis

II.

Amedeus Lausan., Asterius Amasen. lleptas prnsulum Christiana sapientia et facundia clarissi-

Leonis Magni papae primi Opera omnia nunc priepistolis 30,

mum

trisbusque de Gratia Christi opu-

morum.
priorem ediFulgentium accessionibus instructam, octoginta fulgentii Sermonibus ex ms. cumulavit. Ccnsuraminofficioscvcensuroi libri
Theophilus Baynaudus soc.
J.

sculis auctiora,
theol.

secundum exactam annorum seriem

accurateordinata, asupposititiis, interpolationibus-

tionem, variisad SS.

Leonem

et

que,innumerisque mendis expurgata; appendicibus,
dissertationibus,notisobservationibusqueillustrala.

Accedunt

S.

Hilarii Arelatensis

episcopi

Opuscula,

dc Pnvdestinatione et Gratia, S. Fulgentio vindicati,

Vita et Apologia.

Una

prodit e tenebris geminus" co-

apposuit: Valerianum Cemelicnsem accurata defensione texit, adversuspamwuVianYai^scriminatorem

dex canonum

et

conslitutorum sedis apostolicae.

Ordo contentorum hic est. Agmen ducuntlibri a Amcdei Homilias florentissimas de Deipara addidit. Quesnello demum, ut supra vidimus. Leoni vindiIJac postrema editione D. Fulgentii liber tcrtius de C cati, videlicet, de Vocatione omnium gentium libri Veritate praedestinationis et gratiae, antea mutilus, duo Auctoritalcs de Gratia et libero vohmtatis Arbinunc primum proditomnibus suiscapitibus absolutrio; Libellusad Demetriadem Virginem. Hos excipiunt Scrmones sub una numerorum serie ordinati; tus. Perinde atque D. Asterii Homilia?. Quibus adjunctisuntejusdem auctoris Sermones viginti omninectamenomissampriususitatanumerandi rationc. Fatelur autem nullumloco suo motum esse, praeter no longe elegantissimi. Titulum plenum hoc loco proponere malui,ne in tres ,sci\\cetquartumin Anniversario assumptionissuce,
;

soquentibus per singulos auctores discerptum conquirere lectores oporteret.
16 2. Parisiis sumpt. Ant. Bertier, in-fol.

sextum de

Collectis et

Eleemosynis, et

nonum

de je-

junio decimi mcnsis, qui olimex cod. ms. Nic. Fabri

Leonis
libl.

ad calcem caiterorum erantadjecti, aQuesnellovero
justis locis p. 110, 121 et 140 sunt ascripti.

Sermo
-1662.

in

Nativitatem Domini; in Combefisii

Unicum
regio

concion. p. 241.

sermonem 96
pcenitet,

in CathedraS. Petri, inquit, ex

Bomcv typis JacobiDragondelli.i7i-S°.Novcm.

cod. descriptumcaeterisaccensuimus et accensuisse

Leonis et aliorumadLeonemEpistola! excodice ms.

BarberinoeditajinterActasynodi Romanae subRonifacio II; in Lucse HolsteniiCollectione
tita

quoniam, etsi tunc temporis ratio id non una suadebat, modotamen styloetin propriaiterum

Bomana
ct

bipar- -n et in alicna trutina suspenso, prius

pagg. 103-463.
1.

Epistolae sunt sequentes:

Valeniiniani
Ballerin.

Mar2.

ciani Augg.

ad Leonem

(in cd.

100).

examen castigamus, illumque Leoni abjudicamus. Enimvero hoc quoque judicium in sequiore editione reformavitet in prima sua sententia se acquiescere fassus est.
Huic

Lconis ad
106). U.

Mardanwn
132).
.

(ib.

104). 3.

Ad Anatolium
7.

(ib.

Sermonum

96 scriei finem imponunt/?ra'/a/io

Ad Marcianum

(ib. 136). 5.

Anatoliiad Lco-

nem

(ib.

Leonis ad Anatoiium (135).

Ad

Anastasium
5). 0.

(ib. 6). 8. Ad metropolilanos Hhjrici (ib. Ad mctropolivin,^ AchaiCB (ib. 13). Ex his scx,

Romano ob affinitatem dictionis cum caeteris Leonis huc repositae et appendicula Sermonum, qui, ut ipsi visum fuit, falsoLeonis nomen in codd. mss. gererent, nempe 1° in Natali S. Vinnes BX Pontificali
centii martyris, 2" de Nativitate

nimirum prima, quarta, quinta, septima

et

nona

Domini,

3° in

Ascen-

antea ineditae,nusqnam fere in aliismss. oecurrnnt; si a duabus prima et quarta reccsseris. Quartam

sionc
ct

Domini

l\°

in Nativitate SS. Apostolorum, Petri
;

Pauli, 5° Traclutus advcrsus errorcs Eutychctis
rcl
;

enim Qucsncllus

in Grimanico, Ballcrinii vero in ms.

alque haec appendicula minoriquam

qua chara-

83

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA

IN S.

LEONEM.

84
asse-

Ctere est expressa.Alteramquasitomi primi partem conficiunt Epistolce 131, in quibus quaca se praestita sint ipse ad sex sequentia capita refert 1* Rejecit
;

A GratiaDei et Libero
rendis. IV.

Leonis

sit,

voluntatis Arbitrio eidem De libello ail Demetriadem, quod ejusdem non Prosperi. V. Apologetica ost pro san-

spurias et subdititias; 2° agermanis
;

mendorum

et

cto Hilario

Arelatcnsi episcopo.

VI.
S.

De Jejunio SabLeonis pnecipit.
Cp.

interpolationum maculas abstersit 3° ordinem mutavit et

bati in Ecclesia

Domana tempore

ad genuinum

revocavit; 4° auxit

numerum

VII De Causa Eutychis archimandritai

appelCp.

plurium triginta trium accessione; 5° suam cuique, ut inSermonibusquoque,synopsinpraefixit;6*quotquot ab
aliis

lantis a sentenlia Concilii Cp. sub Flaviano episc.

exponit. In VIII. De causa Flaviana episcopi Cp. appellantis a sentenlia Pseudosynodi Ephesinw.
In IX De causa Domini episcopi Antiocheni depositi in eadem Pscudosijnodo, et de Maximi in ejus locum ordi-

ad Leonem datae sunt Epistolae, quae

ipsius responsionibusintelligendis saepe suntnecessariae, locis suis inseruit, ita ut minori charactere
facile a

Looninis discernantur.Gommode verofecit,
ipsis

natione. In X. De causa Thcodoritie episcopi Cyri appellantis ab ejusdem Pseudo

quod numerum hoc ab omnibus
bus,

fere

non addiderit. Peccatumestin insignioribus Patrum editori-

synodi sententia agitur.

XI. Epistolam de Privitegiis chrorepiscoporumad Ger-

maximeque

Benedictinis, ut continuo

cum
tj

maniarum

et

Gatliarum episcopos Leonis nomine con-

scriptoris sui Epistolarum

quae ab aliis ad illum datae
venti ista volumina

numero exhiberent eas essent, quod saepe evolaccidit, in primis

fictam essc contendit. Post dissertationes notasque,

permolestum

addenda qucedam in utroque tomo et notitia aliquot Epistolarum S. Leonis et aliorum monimentorum,
quce perierunt, sequuntur.

cum

indicibus praefixis, in quibus diversarum edi-

tionum ordines contenduntur, nonoccurri huic incommodo videas. Unam ex ante editis epistolam,
ad Germaniarum et Galliarum episcopos de Chrorepiscopis, tanquamsupposititiam omninorejecit: praetereaque septimam ad Septimium et decimam septimam ad universos Sicilice episcopos ex reliquorum numero expungendos censuit, locum tamen eis servavit,

Descriptio totius operis est elegantissima. Chartae

maximi moduli, densae
est, in

et

pellucidaetamen, cha-

racteres nitidissimi.Lectorum commoditati ubique

prospectum

primis in Epistolis, apposita in
Pontificiis

summa

paginae orachronologia, etubique notatisin

margine graviorismomenti.quaequidem

oastimari solent, sententiis, quibus passimlectiones

ne doctorum judicio praejudicare videretur, Adjectasunt fragmenta quaedamEpistolarum etEpistola Juliani episcopi Coensis, unica quae restat.
Claudit denique hunc

varias et loca biblica interspersa invenies. Singularis

gno

exempli est dedicatio operis, qua ipsiLeoni Maillud consecratur, et raro sane acumioecuncta

tomum

Vita S. Hilarii Arela-

Leonis prseconia,

tum ex

vita gestisque et scriptis

ejus, tum excoaevorumet omnis posteritatis ipsiusHonorato episcopo Mas judiciis collecta, ad formam insiliensi, illius discipulo, Hilarianae Apologiae causa C que Quesnelli de eo scriptionis lapidaris redacta sunt. Quatuor paginaaddita, cui metrum Hitarii in Genesin, et Epistola rum spatioexaequat, additis in margine locis singuad Eucherium episcopum Lugdunensem subjiciunlis, undequaequcsintpetita.ScilicetQuesnelluscum In prcefatione, quam Johannis Cassiani ad S. tur.
tensis episcopi, scriptore S.

Leonem Rom. Eccl. tunc archidiaconum epistola librorum suorum de Incarnatione Christi contra Nestorium nuncupatoria, et testimonia quaedam de Leone
praecedunt, de superioribus Leonis editionibus, et

non posset non sentire, quantam invidiae nubem, quontosque adversarios in se concitaturus esset libertate sua judicandi et inveteratos errores oppugnandi audacia, hac quasi fidei formula contra laesi numinis pontificii calumniam se tueri voluisse vi-

de sua opera atque subsidiis, quibus suffultus eam aggressus sit, luculenterverbafecit. Praefationisubjunxit indices:

detur.

l°generalemcontentorumutriusque tomi, 2° epistolarum chronicum, 3° epistolarum anteriores editiones cum novacontendentem, 4°al-

Ex

his autem, quae hactenus

de hujus editionis

contentis atque instructione enarravimus, facile qui-

phabeticum epistolarum.

Rerum index

in Leonis

dem, etiam absque monitore patet, quanto spatio ea omnes auperiores post se relinquat, immo quan-'

8cripta ad calcem exstat uberrimus Alter tomus inscribitur : Ad Sancti Leonis Magni

iopereomnesomniumPatrum tamGracorum, quam
rj

Latinorum, qua; ad hunc usquc

annum comparue-

opera Appendix seu Codex Canonum
Sedis
Notce,

ct

Constitutorum
Varur,

runt editiones, ingenii et doctrinae copiis studiique
impcnsaantecellat. Quapropter haud opus esse arbitramur speciosa testium inductione, ut probetur

Apostolicce

Dissertationes,
lndices.

Lectiones

Observationes,

Tomus

II.

Singula

eo ipso ordine, quo in titulo recensentur, se excipiunt, nisi quod lectiones variae, notae et observationea pormistaeinvicemproponantur.Jam de Codire Canonum alio loco dicetur. Disertationes sunt XVI,

quam

honorifice utriusque Ecclesia1 doctido

eadem

scnscrint ac judicarint. Neo sane catholicisscripto-

ribus religioniessc debet.justamipsi, quamvie atro
in Romana curia carbone notata?, laudem tribuere, novissimorumeditorum exomplo.qui dignamoritcrum Quesnclli commendatione et aequi et perfecti arbitri pcrsonam sustinuerunt, neque alitor quam

quorum

Vposteriores ad Codiccm Canonum spectant,

reliquae Leoncm propius attingunt, quas enumerabimus. Disputatur igitur in I Dc Vita et Rebus gestis Leonis II. De Libris dc Vocatione omnium gcntium, qui Leoni vindicantur. III. De auctoritatibus de

ex justa adversarii viriuiiKrstimatione et majorum conscientia victoriam sperandam esse docuerunt,

SCIIOFNEMANNI NOTITIA HISTORICO LITTERARIA IN
Ouorl itaquc instar

S.

LEONEM.

80

omnium

esse possit, Ballerinio- A. Ecclcsiao homines,qui
pontificis

ru;n de Qucsnelliana judicium hoc loco apponcre

haud
tio,

pcBniteat.

«

Quoe quantaque

sit

ea Leonis

etli-

inquiunt

in

praefatione gcnerali, p. 13,

quam
soli

sumino studio curavit PaschasiusQucsnellus,
textura expondas,qui in restimandis

illi

acerrimum quemque Romani jurium impugnatorem prono fere semper studio amplexi sunt, inficiari non debuissent Qucsnellum animo intcrdum indulsisse, et modo contendendi impetu abreptum, modo studiose nimis vulgaopinionibus contraria sectantem, talia scripsisse
specie

iguorare qucunt, qui cditionem ejus ignorant. Si

tis

veterum editionibus primuin et potissimum spectandus est, ct in quo quaeritur num sit emendatus ac ineditis opusculis

quoe plus

quam

soliditatis

habent.

Quod

priora attinet,

dubium quidem non

est quin justc a
sit

summis
et vel

virisBaluzio et Coustantio

reprehensus,

auctus, plures

ille

ac praestantissimos codices na-

illa,

-t,quorum prasidio multa locain anterioribus
editionibus depravata feliciter correxit.et Epistolas
pontificis, quje

ejus ratio

quam modo notavimus, argumentandi aestuans magis quam sobria, non diligenin fraudis et malevolentiae

tissimus ubique criticum arguit. Sed cavcamus ne

utiliorcs

Opcra sacroe sunt, cx uno Grimanico ms. octo
inter ipsius

historioe
et viginti

quod culpa ejus acciderit
dis atque discernendis

statim suspicionem trahamus.Etenim in cognoscentot

antea ineditis augere Epistolis potuit. Praeterca alia
n adjeCit inedita, inter quaj
esl

cditionibus impressis,

maxime

celebris

antiquissima illaCanonum etEpistolarumRoma-

examinandisque et conferendis codicibus mss. in tam arduo de genuinis atque supposititiis scriptis
judicandi,

norum pontilicum collectio, quae Dionysianae nihilum cedit, vetustissimique canonici juris studiosis nmximo adjumento est. Si vero ipsius editoris lucubrationes textui vel rebus illustrandis insertas consiid enim altcrum est quod in editionibus quaequrenam editio Patrum tot unius(n) editoris

tam implicato

circa

annorum

rationes

constitucndas negotio, tam multifario rerum quas
attendere debebat

minutarum nexu, quis

errare po-

tuisse mirabitur et quis delassato aut nimis subinde

pcrspicaci veniam dencgabit? Illud denique non ce-

ritur,

labimus, dissertationes Quesnelli esse fere prolixiores et per singula facta circumductas, soepe etiam
in causis

obscrvationibus, admonitionibus, notis et dissertalionibus locupletata invenietur,

quot

illa

Leonis

Leonem remotius

attingentibus distineri.
Franc. Muguet,

quam Quesnellus typis impressit"? Quoe enim ejusdem pontificia opera parvo volumine, formae, uti
vocant, octavae vel quartoe, in antiquis editionibus

i677. Lutetix
irc-4\

Parisiorum upud

Leonis papae Epistolae quaedam et aliorum ad antehac fere omnes ineditae, e codice ms.
T. I,

eumdem

comprehendebantur, ob Quesnelli additamenta duos implent nnn exiguos tomos in-fol. Quem porro non inoveant tantum studium in Leone edendo ab eo

Regio depromptae a Joh. Bapt. Cotelerio; in Monu-

menlis Ecclesix Grxcx.

pagg. 50-65.

susceptum

et naviter

nio et thulta

ad Leonem Iiom.. impensum,7i« prxstanti inge- C ex mss. Reg. 1026, 2614; 2° Leonis papx et Romaeruditione ornatus, plurimum polerat, nae synodi Epistola ad Pulcheriam Augustam, ex ms,
Insunt
:

1° Epistola Flaviani Cp.

quique priorcm editionem novis curis recognitam
post viginti quinque annos rccudit auctiorem, adeo
ut limata et perfecta,

Reg. 1026
nos, ex

;

3° Leonis Synodioa ad Constantinopolita-

eodem

codice; 4° Hilarionis seu Hilarii dia-

quantum per eum
in eo
:

fieri

potuit,

coni Epistola ad Pulcheriam, ex

eodem ms;

5° Gallx

judicari

debeat?»Quae

reprehendi solent ad

Placidix Epistola ad JEliam Pulcheriam, ex
stantinopolitanos, ex

eodem

hsc
in

iria fere

redcunt capita

in usu codicum et antiquorum librorum studio peritissimis Baluzio et Coustantio deinde accusant libertatem ejus, qua intcrdum textum nullo allcgato codice emendat. Oinnium vero gravissima reprehcnsio hoec cst,quod minime veritus sit falsarum doctrinarum patronum B6 in s t s suis lucubrationibus fatcri, et non tam Leoncm quam Romamc sedis praerogativas, nunc palam, nunc latcntcr impetere. Quod postremum tanto in ipso fuit invidiosius, qui non occultasjam;

primo arguitur ncgliquidem a summis viris et

ms.; 6° Lconis Rom. Epistola ad archimandritas Con-

eodem

codice; 7°

Epistolx Anatolii Cp. ad Leonem pontif.

Fragmentum Romanum,
Leonis M.

ex ms. Reg. 940.
1677.

Lugduni apud Anissonios,
praecipuis

in-fol.

Sermones dc

solemnitatibus Domini et

i

i

liares ad diversos; item Tractatus

n

sanctorum; ejusdcm Epistolae decretales et famiadversus errores Eutychetis ut aliorum haereticorum in Bibl.PP. Max. T. VII.
;

1687. Parisiis

ct

typogr.

Regia,

in-fol.

Decreta

jam

odii sui in societatis

Jcsu asseclas significatiovix a partium studiolibenostrae

nes dcderat,

animumque

Leonis papac 49, in collectione Dionysii Exigui recusa in vet. codicc Canon. Ecclesix Rom. Francisci
Pithsei novae editionis pagg. 228-249.

ruin gercre videbatur.

Ac profecto

etiam

(a) Non logerunt itaque Ballerinii, aut si legcrunt, tanquam fabulam contempserunt.quae Richarius Simoniu» in Critica Bibliothecss Dupinianx, v,

gisse, ct quia Latine

scribere nesciret, vernaculo
alicui

aermone composuisse, deinde docto

Hiberno,

Lco T. I, p. 1U0, ,sy/., de Quesnello ejusque hac opera scrio, ut videtur, vultu refert, nimirum, non

Quesnellum soium, sed plures, et in quoa illu^dSumus legio quadret, bujus editionia fuiase auctores. Quesnellum snlummodo per multosannos eaquae a
pluribus intra Parisios viris doctis accepisset, colle-

qui olim fuerat oratorii ejus socius, tunc vero rhetoricam in collegio Bellovacensi docebat.in Latinum dedisse transfundonda. Vitam Leonis autem traduxissc P. Gerardum Dubois, eidem sodulitio tunc

ascriptum, eumdcmque invito Qucsncllo duriora nonnulla ejus in Romanam sedem enuntiata inter traduccndum mutavisse.

87

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORIGO-LITTERARIA

IN S.

LEONEM.

88

4700. Lugduni apud Joannem Certe bibliop. in vici
Mercatorio sub signo Trinitatis, in
nis
fol. T. II. S.

A

Leonis Magni pontificis Opera omnia ad mss. codi-

Leo-

cum

fidem emendata. Accedunt Opera Maximi Tau-

M. papae

I

Opera omnia, nunc primum Epistoopusculis

rinensis.

lis triginta

tribusque de Gratia Christi

Parumcognita editio,etcujux vix

unum exemplar
si

auctiora, etc.
Iteratio Quesnellianac recensionis. Mulavit in le-

trans Alpes migravit. Merito quidem suo,

nostrates

vioribus

non

in

iis quffi

quibusdam auctor seententiam suam, sed impio furore contra sedem apostoliesse criminabatur.
:

mutare bibliopolae nequitias olfecerint,qui codices in titulo venditavit ad emptores frequenter alliciendos|;
reveraOperaLeonis, quae in Quesnello exhibita sunt, additis ejusdem super tribus Leoni primum ab eo
vindicatis opusculis dissertationibus, recudit,
et, si

cam debacchatus
cis correclionc

A

pagina 195

ad 202 tomi primi insertum est Opusculum de voin sermone 7 sancti Leonis Magni de

Cacciaro fides

sit,

quae nobis

non videtur

ei

dene-

Nativitate

Domini

rpa[A[iaTioi> Awp-r^dxiov (sic) sive lit-

ganda, innumeris operarum

vitiis

fcedavit.Nec vero

terulx munusculum, quod rcverentissimo patri Era-

smo

Gattola a Caieta, inclyti

monasterii Casinensis

palam eum ferre putes Quesnelli diligentiam. Immo ipse contemnens lectorum judicium Quesnelli perso-

monacho, ac Decano et Vic. Gen. nec non a Dibliotheca, dono dat et offert Joannes Clampinus Romanus magister brevium gratix ac in utraque signatura referendarius Romx M. DC. XCIII. cx typogr. Jo. Jac. Komarek Doemi apud S. Angelum custodem; in quo
auctor vocem arx in laudato sermone corruptam esse contendit, et ex codicibus mss. legendum de-

nam

induit,et qua;

ille

scripserat a se

demum

Leoni

vindicata, quasi sua (bibliopolae scilicet) opera

nunc

B primum

vindicata ei ad manuscriptos codices denuo

emendata profert. Hac ipsa denique impudentia sua
legentibus

jocum

dcdit,

dum

nello condito et hic pariter

elogio LeonisaQueseadem pompa recuso in
:

locum nominis Quesnelli

substituit

Devotissimus et

monstrat arex ad significanda spatia quibus scalarum per quas ascensus in basilicam D. Petri detur; ordines distinguantur. Emendatio sane certissima, quapropter a Quesnello absque ulla haesitatione in

obsequentissimus cliens Augustinus Savioli. Caeterum

textum pag.

81, addito auctoris elogio, est recepta.

Ex hac

epislola porro

hausimus notitiam quarum-

dam Sermonum
celare debeo, id

Leonis editionum, quas aliunde

mihi innotescere haud memini. Sed lectores non quod singulis in locis etiam ubi eas proponimus monui, fidem viri in hoc non satis mihi esse exploratam. Quod reliquas hujus repetitionis C netus item typographus. Ex eo primum discimus prioremAugustiniSaviolieditionem,quamvismisere dotes attinet, indices paulo copiosiores nacta est, consarcinatam,tam frequenti tamen emptorum coninque his novum librorum, eorumque capitum, sercursu esse distractam.ut exemplaria jam desideramonum, Epistolarum, earumque synopse^n, et aliorentur. Quocirca cum ex re sua existimaret denuo rum omnium tomi primi titulorum, quo prior editio Leonis Opera prelo committere, ipse tamen nefas aegre caret. Enimvero displicet, eosdem, qui tamen esse reputasset Savioli exemplar temere exscribere, ex superiore maximam parlem sunt repetiti, in doctorum virornm consiliis ductum se asseverat,ut utriusque tomi titulo magna cum pompa ostentari. aliud melioris notae et accessionibus auctum exemDenique descriptio operis facta est luculento chaplar reprasentari curaret, id quod non aliud quam ractere, binis per paginam columnis, in charta neu-

meminerint lectores ab eodem bibliopola Petri Chrysologi Opera juxta editionem priscam esse recusa, quod Fulgentio pariter accidisse in sequentibus discent. 1748. Venetiis apud Andream Polctti, in-fol. T. II. S. LeonisOpera.AcceduntCodexCanonumEcclesiaeRomanae.et Sermones et Homilix S. Maximi episcopi Taurinensis ad mss. codices denuo castigati et aucti. Gurator hujus editionis fuit Andreas Polettus, Ve-

tiquam contemnenda.
S.ECULO
1739.
XVIII.

ipsiusQuesnellieditioParisiensisfuitjdemptistamen
aliquibus et additis invicem quae in titulo significan-

Romx

typis

S. Michaelis

ad Ripam sumpt.

Hieron. Mainardi, m-fol. 8. Leonis Epistolos decretales
;

in Collectione

amplissima Duitarum pontif.
I,

ed. Carolo Cocquclines. T.

a pag. 25 ad 47.

tamen scias, non Quesnellum,sed tantum Parisiensemeditionemeum appellasse.justone metu an ut homines parce doctos, sed tanto religiosiores Rom, n simulatione hac falleret, non disceptaverim. Tomus
tur. Illud

Numerus contentorum
:

est XIX.

Sunt vero, juxta

primus, pariter ac Quesnellianae editiones, continet

Quesnelli ordinem, hae I, II, III, V, VIII, XII, XV, XVI, XVII, XIV, XCVII, XXIX, XLVII, L, CXXXV, LXXVII, LXXXVII, CXXIX, CXXXVI. Ab initio statim editor subjecta ad primam epistolam notula monet, se omnes ex Antonii card. Carafx Epistolis decret. summor. pontif tomo I deprompsisse, addit-

Sermones in varia capita distinctos, praMixa singulis synopsi quaa Parisino editore primum instructi sunt; Epistolasdeinde totidem,codemqueordine ac distributione, fontibus unde nova; illffi ductae essent Quesnelli verbis indicatis.

Nec

tria illa

opuscula, qu33 in

Parisina editione Lconi
diavit, in

primum

tributa sunt, repu-

que studio hujus cardinalis, qui
Vaticanis adjutus
redditas
iis

scilicct

codicibus
S. Leonis

hoc solum ab ea recedens.quod non in

fuit,

admodum
et

dissimiles esse

fronte reliquorum, sed ad calcem potius addiderit,

quas canonistaj

Operum

subjectis statim tribus qure ad

eadem spectant,disacces-

collcctores ediderint.

scrtalionibus.Contra quae ad

primum tomum

1741. Venetiis apud Augustinum Savioli, in-fol. S.

serant in Parisina, Vita Hilarii auclorc Honorato, et

89

SGHOENEMANNI NOTITIA HISTORIGO-LITTERARIA
A.

IN S.

LEONEM.
S, Leonis

90
adver-

tomo altero post Codicem Canonum exhibentur, iisquedeniqueadvoluminiscomplementum quoniam reliqua; Quesnelli disscrtationes omissae sunt, Maxinu Sermoncs succedunt.
reliqua, hic in

admodum
dem

turpe

nempe Tractatum

sus errorcs Eutychetis aliorumque

verbis el

hxreticorumhis iiseadem epigraphe semel pagina 102,

Jam

si

quaeratur quale

nomen pretiumque

operoe

huic Poletti statuendumsit, ut lubet expurgatam seu
mutilutamQncsrtellieditionemreclcdippeWdiyeris.Noim

iterumque pagina309 cxcusum. 1751. Dononix apud llieron. Corciolaniet II. H. Colli, in-\°- Sermo S. Leonis de Quadragesima, incipiens
:

Dilectissimi nobis, fdcs nostra nos admonet,
Jo.

non ea solura qua3 modo indicavimus de Parisina demptasunt.sed multaetiam ex animadvcrsionibus
ct

cum
falso

annotationibus

Chrys. TrombeUi,

cum

aliis

Iribus de IiesurrectioneDomini, in fcstivitate S.Pauli,

admonitionibus ipsius frustrahic exspectes. Atque hoc pra?cipuum est, quod in laudibus illius ponit Petrus ThoinasCacciari, scquentisauctor, cui hujus aequeacprscedentisVenetasnotitiamunicedebemus. Is univcrse quidem reprchensionc summaet dixerim pene detestatione dignum censens, quod e Quesneljo
aliquid in

eidcm

ascriptis, et

uno de Abrahx
ex
s.

filio

incerti

auctoris, forte Leonis ejusdem,

codice

Bono-

niensi

;

in Opusculis vet.

P

P. Lat.

Anecdotis a ca-

nonicis reg. S. Salvatoris
part.
l,

Dononix

evulgatis. T.

H-

payg. 233-253. Nullus omnino, necpriorille de Quadragesima, ut Trombellus inscripsit, Leonis

suam

derivare institueritPoIettus,tumeo

n

cst,

docentibus Balleriniis

in diss.

de Sermonibus

magis eisuccensendum arbilratur, quod famae, quas de suo (Cacciarii) molimine novas editionis spargi ccepisset, nullam rationem habuerit atfjue ea solum
;

Leoni M. supposilis.
1751.
S.

Romx

ex typographia Antonii Fulgonii apud

in meritisejus ponit,
cessit. « In

quibus a Parisinaeditione re-

in-fol. Exercitationes in universa S LeonisMagni Opera pertinentes ad historias hae-

Eustachium,

primisillud minime possumus dissimu-

lare,inquit,

laudem
violi

sibi

typographum Polettum aliquam ex eo comparasse, quod nonpraecedentem Sa

edilionem exscripserit,

graphiaj raendis scatere'ipsi, et quotquot

quam innumeris typoeam lustra-

runt, jure meritoqueconquesti sunt. Aliaporro laus

quam
in

Polettus comparavit sibi. ea est, quod scilicet

resium Manichaeorum, Priscillianistarnm. PelagianorumatqueEutychianorum, quas summo studioac laboreSS. pontifex everlit atque damnavit, et dicatae sanclissimo patri BenedicloXlV, ponlifici maximo afratre Petro Thoma Cacciari, Carmelita, in collegio Urbano Propagandx Fidei sacrx theologix polemicx lectore, et Homani cleri examinatore apostolico.

suam Venetam edilionem quam plurimas Ques-

nellianas animadversiones minimeintulerit etadmonitiones

Lconis

Operum editioncm Anti-Quesnellianam
intra

qusut plurimum, aut Leoninis

sensis, aut

jampridem uon

Ecclesia) ritibus, aut ecclesiasticaehierarchiae ordi-

rius, sed exspeetari

animum solumvolverat Cacciaetiam ex aliquo tempore jusse-

nibus, xel

demum
in

etiam catholicae

fidei regulis

repu-

C

gnant.resecarit; cujusquidemgenorisobservationes
et

raf. Attamen cum diutius protrahi illa videretur, quod ipsejustisoausis, munerisscilicet avocationi,

monita, quae

utraque Gallica Quesnelli editione

etipsiusnegotiigravitati tribuit, et

jam

civillatio-

legendaoccurrunt, prorsusinilladesideratur quam Polettus vulgavit qui in suisnovis typis ct Quesnellianas dumtaxatsynopsesel Leonis textumatte .dens, prout ille in Galliis lucem aspcxil, lantam sibi
;

blanditusprffi se ferrepuritatem, utcastigatioratque

limatior prodire
acrius inipsum

minime possit. » Ob utrumque porro calamum diffusa Quesnelli confuta-

tione stringit Cacciarius. Sed
iustitulo

quodex propriomagis de eo post videbimus. Illud vero ejus de Pole/to jurficium incautius nobis visum cst,
hoc
facit,

nibusab iisquibusvel impar huic spartae eestimaretur, vel totum consilium displiceret, peti cceptus esset bisce tandem editis dissertationibus et invidos rumores dispellere et viam apud aequiores sibi praemunire studuit. Hoc ergo prae caeteris ratio postulat, ut quo in Quesnellum affcctus sit animo oslendamus. Tria autem potissimum ab eo commissa graviter conquestus est primum, quod plura a genuiuo textu abhorrentiaintulerit; deinde.quod multaadmiscue;
:

quo reprehenditquodtres laudatas Quesnellidissertationes suscipere non gravatus fuerit, nulla interim
menlione factascriptorumillorumquitotisncrvis Quesnelloseseopposuerunt ad priejudicatas ejusdem opiniones refellendas,et porro quodCodicis Canonumauctoritatcmabaliis scriptoribus elevatam
a 1'ctro Coustanlio

minus conquod gravius, a catholica regula plane aliena adeo ut non tam medelam pontificiis scriptis
rit

ecclesiastico agendi ordini ac rationi
ct,

sona,
:

D

adhibuisse, sed

ea graviter vulnerasse videatur

;

tandem, quod non solum omnia monumenta non
collegcrit, sed aliade industria prastermiserit, alia

magni ficridixerit

vero, utpoteadvcrsa scopo

quem

forte sibi propo-

cum

inprxfalione adEpistolas pontifil\omanorum,scque lectorum volis consuluissepro-

suerat,

tanquamomnino

supposititia, vel certe, ut

fessussit,ut opus illud qualccumque alibiqusercrenon

suppositionibus rcferta rejeccritvel mutilaverit. Ita summatim sesehabcntCacciarii in Quesnello reprehcnsa,distincliusautemsicpersequitur:(2u£s?(e//us,
inquit, acerrimo pollens ingenio, valde facilisad con-

cogerentur. Egregie scilicet rei sueeconsuluisset bibliopola, sililium istarumcommcmorationescrupu-

lumhominibussuperstitiosisinjecisset.Graviorhaud dubie reprehensio ea est, quod plurimis typorum
erratis operaPoletti laborct,ct manifesta nirniae festinationis vestigiaostendat.cujus exemplumprodit

tentiones et jurgia excitanda,

omnino promptus ad
alium
sibi

xquivocationes

et fallacias

construendas,

scopum proposuit, prxter illum qucm catholicicuncti, el prxcipue suce gentis homines habuerunt, in ador-

91

SGHOEOEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARJA
P
P. voluminibus. Ipse

IN

S.

LEONEM.

92

nandis castigandisque veterum

A

diurii
ct

namque quandoque elariora

sancti pontificis loca ob;

adhibitum in exaggeranda sua erga S. Leonem apostolicamsedem devotione animique pictatc, qunm

scuris, sequivocis, falsisque an notat ion ib us fxdavlt

alia

testari se simulat ornata

quadam orationevelin hujus

adprorsus violentasinterpretationesdetorsit
fullaciis occuluit, oppressit, atque

;

vcritatem

perpctuo
cu

prxtextu
systemata

Lconina gesta atque statuta cum aliorum episcoporum doctrina, pictatc, religione
clarissimorum operibus simul comparando, vet in medium inlerim adluccndo quarumdam particularium

laudes excurrendo, vel

inquircndx scnsimetubiquc stabilire
antiquitatis

ct illustrandaz

sategit

,

qux hxreticornm par-

tibusfavent, ct sacrx ecclcsiaslicx hierarchigeregimen
dejiciunt
;

synodorum regulas, quseanteLeonis xvum alicubiobtinuerunt,quibu$ subesse
et insistere

pene quandoque etiam abolita, aut saltem

summum

pontifi-

imminuta Homanorumpontificum vera et lcjitima jurisdictione super omnes aliasEcc!esias,etiamOrientis. Atiuni interim tamen se esse simulavit. Quandoquidem
in suis scribcndis operibus, et in Leoninis adornandis
scriplis,

am

dcbuissc asseverat. Quid

tantumque eruditionis
Ecclerix res
vertit,

enim? Aliquando tatem, apparatum ad suos lectores desusque deque
antiquas

lcctandos construxit, sensim

perturbavit, miscnit, ut nevixqui-

multo artificioso conatu ususest, reverentiam,
et

dem appareant
ttemata
*"^

illicia

quibus usus estad prava suasy;

pietatem, cultumque erga Homanos pontifxccs
stolicam sedcm affectando, ut incautos
S\/-»snilfi /1 c-t occulti hostis
•_
_"_•

apoci
f
I

insinuanda atque firmanda
ct ecclesiasticis
__

sibi forte blan!_•_•_

dccipcret,
_•

diendo, in sacris
___. hominum
F

.

rebus pertractandis
__..

,.ii,,.. n <HvMi'n quam sxpissime
im'iuu
__

partes agcndo,

..,,./..

.

. . _*_____

vJ>*

post

ingenia, et dicendi arteetphilosophicis con-

•__._.__•_

__

_____*

_____ _l_"

______

_!•____

splendidum verborum apparaturn, itlasvencno aspcrsas
propositioncs cructat,

jecturis potius

quamrerum

vcritatect

rationum pondere
diligentia,

qux erronea
(«).

et in

ornnibus com-

persUaderi posse. Qualis autem quantaque
et

mentitia

cjtis

systematafalso aliquo veritatis colorein-

dueve posse arbitrantur
In

animi attcntio, ne deciperer, adhibenda mihi fuerit in percurrenda hoc aliisque Qucsnelli dissertationibus,
facile poterit intelli<jcre,nisi
ii

hucergo rerumconditionecum ingenslaborum onus humeris suis impositum existimaret, cum textu a ialsis et corruptislectionibus purgando et ad pristinam integri/atem restituendo, id quod synopses
etiam a Quesnellostudiose temeratas postularc
firmat;
af-

nemo

fortc qui in con-

scribendis eruditissimis
res pertinentibUs,

Commentarus, ai
prxcesserunt.

ecclesiasticas

me

Quemadmodum
Ecclcsix

novissime factumfuissea ct.viroJoanne Antonio Hianchinii norunt qui ejusdem sex volumina de
potestate xstimarunt. Isenim in familiaribus colloquiis inter noshabitis,non semcl testatus estalium

tum augendo aliquagenuinorum operumaccessionceaque quae non nisi prava et subdola menteabeo Leoninis inserta cssct (intelligit libros de
Vocationc gentium, auctoritates
sedis

numquam
artificiis

scriptorem legisse qui

tot

simulationibus

ct

apostolicx

de

uteretur prxter QuesncIIium.

Quippequicum aliquan-

Gratia, et Epistolam ad Dcmctriadem, item
;

Codicem

do se facile perstringi

et

jugulari posse pcrsensit, sla-

Canonum Ecclesix Romanx) eliminando neque ta- C tim quasi anguis elibatur, et ex una ad alia vel plures menplenese consecuturum speraret quod cupiebat, quxstiones progrediens, vera incertis et xquivocis adnempe ul omnes Quesnelli venenatos aculeos retunmiscuit ; et rursus falsa et erronca duhiis ct probabilideret, quorum plurimos etgravissimos in ejus dis bus interscrit ct implicat, ut ad sibi prxfxum scopum sertatione de Vita ct Rebus gestis Leonis M. superpervcnial. Non igitur ad climinanda solum e Lconis
esse sibi persuaserat
;

huc pra_sertim selectissimas

Operibus

tot

commenta,

fallacias atque nugas,

et

ad

doctrinae suoo copias convertere et ingenii nervis in-

assercnda sedi apostoticx sua Icgitima jura sufficere

tcntissimis contraipsum in hocexercitatiorum cam-

poteratillorum textum
bus cxpurgatum

nudum

cl

sinccrum undequaque
interprelalioni-

po depra.liari decrevit. Sed audiipsum

:

Intcr illas

ab omnibus mendis,X(\uivocis
exhibcre,

ct falsis

disscrtationes fucaio colore ecclcsiaslicx traditionis ct

verum

opus

erat

ordi-

Leoninx doctrinx illnstrandw a Pvschasio Qucsnello conscriptas, principem locum habet illa Dc Vita ct llebus gestis S. Leonis Magni. Multis fraudibus cnim. magis atque commentis totam hanc disscrtationem et
, :

nata methodo quasdam excrcitationcs conscribcre, quibus haud exiguem
afferri possemus.

lumen Leonis

gcstis,

apostolicx

scdis juribus et ecclesiaslicx regiminis formseetordini

caeteras subsequentes esse refertas, vix intelligere

poj)

tuissem, si in

illis

percurrcndis scmjicr ud ipsum Lcout

vel
S.

Scilicetenarrandamsibisumpsitearum haeresinm pra-cipuarum certe historiam, qux tcmporc quo
Leo ad

ninum textum non provocassem,
inspicerem. At

rerum

vcritatem
ut

summum

pontifcatum

fuit

assumptus, ad

cum

tanto artificio ipse uti solcat,
et

vitx ipsius exitum usque catholicxrcligioni vim intulcruut, ct Oeeidentematque Orientem infcsfarunt. Pro-

scnsim lcctores etiam probos

optimosinpravassuas
multis pr&judiciis

opiones pertrahcrc possit, hosquc

pterea, inquit, ut

suorum munerum partes impleret,et

imbucre, plurimum milii laborandum fuissc prsesens hoc opus indicabit. Vix cnim cnarrarc possum, stu(a)

omnc sludium ac laborcm cum impcndcrc oporluit ad scdandas sxvissim<is
Cliristianam fnlem custodirct.
locis ijruvius vulneravcrit. inaliis

In praefationeipsisOperibusprfflmissaeamdem

querelam siceffert: Tantumabesi utQuesnellusecclesiasticx e\ litterarix reipublicse bsec beneficia contuleril (ut scilicet Leonis scriptis primigeniam integri-

interpretationes

distorserit,

ei in

ad violcntasomnino nonnullis denique

cumdcm minus
dia
ci

taiem

oL nitorem, quemadmodum professus est. rcdonaret). ul ipsum potius textum compluribus m

calliolico cxplicavcrit ; ita utcjusstulabores nonniei in S. Leonis injuriatn, Ecclesix catholicxperniciemetin acatliolicorum prxsidium

atque favorem redundaverint.

93

SCHOENAMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA
c.vi/•'<•-

IN S.

LEONEM.

9-4

tempestates qu;v diaholieo furore dehaeehantc fulei
titun

A

etiamadconsuetasetsatisfamiliaressanetipontificis

promovebant, ChristiimperinmetRomanam

loquendi formulas alibi expressas attendentes, quoe-

elesiam uexabant, dc quibus omnibus eas victorias ip*e

dam corruptalocacx

tummus

pontifex reportavit,quas divo Petro hujusque
in Scripturis

wrilus Christus Dominus
rat. [gitar

promise-

alicubi repctitis supplevimus, admonitis tamen nostris lectoribus dc causis quae Lconis obscuraet difficiliora qiuedam scnsa aliismagis perspicuis et ccrtis nos

duobus

libris de

Manichseorum, uno

de

Priscillianistarum, \ibra

uno de Pelagiana,

librisiti-

docebant oportere interpretari.Qua?quidemomnianonmagis\"eritatiscausa

dem duobus de Eutychiana hseresi ot bistoria, copiosum sermoneminstituit. AcManichausmi historiam
ab ovo indc pertexere
ccepit, fortasse

quam

utartibus adversarii sui Quesnelli,

quam
fieri

S02-

pissimc vel Leonem accusantis, aut in presidium

non cx primo

suorumassertorum traduccntis,occurreret,

dc-

consilio.Etcnimjam absolutum sibi fuisschocpensum scribit.cum ab amico monitus, Belsobrii libellum in manussumeret telamque jamprffltextam dcnuosibi retractandam esse intellijzeret. Hinc Belso-

buissesignilicat.IIujusetiamcausasecoactumfuisse

scribit,textumcodicummss.subsidioitarestitutum,

observationibusetpnemonilionibusadornare, no forte totum illud, quantum esset, quod ex illa
notis,

brium magisquaniQuesnellum
attingercnt
spcctavit,

in

hislibrisdebcllat

castigatione provcnire posset utilitatis, aut pcnitus

Contra in Pelagiana historiaea solum quoe

Looncm

interiret,

autsaltcmoccu]taretur,adeoque nonnullo
proestantia maneret,autetiamnota3 ejuset

omninoque

in

singubs quoe

rum

opinio de Qucsnellianaj editionis prse csteri; pra3 cooteris

Leonis partes vel scriptis vel factis fuerint, insigni
in loco ponit.

omnibus
qur.si

Jam cum satisingeniumconsiliumque
adipsam

observationcs tantum pondus

haberc vidcrentur,

virihisce speciminibusdeclarataessereor,

anemine de
«

errore notari aut defalsitate pos-

Operum Leonis editionem progrediamur.
1753-55. Romse apudJosephum Colliai, in-fol.T.U.
S.

sent convinei.
nellianis

Necesse ergofuit, ?H</mY,hisceQues-

notis et observationibus, novas, veriores

Leonis Magni papoe primi Opera omnia ad manuscriptoscodicesemendata, novis monumentis aucta,
notis et observationibus adornata

atque magis sinceriores opponere, easque non ad calcem hujus nostnvoluminis reservare,ut quandoque viri alias doctissimi fccerunt, sed easdem convenientibus sibique aptis locis distribuere, ut loctor

sfudio F' Pktri

Tfiom.e Cacciari, Carmelitse.

nullum prorsus laborem
requirunt Balle-

in evolvendis libripaginis

Nimirum

tria illa quoe in editore

subiret, ad eaintclligenda quoe hac

Romana

editione

contraQucsnellianamconscripsimus.Quia vero tannem praestet emaculatam, novis scriptis auctamet dem (utdiximus)insuarum falsarumproposilionum illustratam,Cacciarius quoquein hisce voluminibus pro3sidium,Leoninum textum, perperam et violenffecisscsibi visusac pollicitusest. Quippeemacula- C ter interpretatum, adducere consuevit, allaboravi tam ct locupletatam dedit ex codicibus maxime Vamus, ut inhis typis majusculis characteribusealoca ticanis, quapropter Ramanam appellari cupit, illuexcudcrentur, quac magis apta sunt ad arguendam stratamautem practerquamexercitationibuspra^viis, ejusdem nostri adversarii falsitatemet ad evcrtenda
in nolis

riniijuxtaverba eorum supra producta, ut editio-

jamjam

textui subjectis, quo3

cum

fere

om-

tot asserta

minus

catholica, aut

nescontraQuesnelliopinionesatque asscrta diriguntur, idcirco Anti-Quesnellianam non immerito suam editionemaudirepradicat.Rescissisigiturlibrisquos novo exemplo Leoni vindicatum iverat Qucsnellus,
-o

ab codem pronuntiata.»
editionis dotem,

maximc impudenter Jam quod ultimam hujus
in

augmcnta

hoc tomo facta attinet,
versabat, mss.co-

plures in totdiversis, quot
dicilius

manu

quoque CodiceCanonum etConstitutionum
Sermones,

Scrmoncs Leonis nomineinscriptos invenit, quorum alii magis, alii minus sinceri videbantur, alii
manifcsto mentiri se hoc

sedis apostolicc, primo tomo
nullis aliis

cum non-

nomen

ostendebant, et ex

monumcntis de
ct

rc liturgica ex Missali et

Ordino

Romano

Codice Sacramentario dcsumptis,

complexusest. Ac in Scrmonibus quidem non una profecto ratione Qucsnellum descruit, restituendo non solum superiorum editoultero Epistolas solas

quibus omnibusriteetaptediscernendishaud levemoperam et plusculum tcmporis perdidit, unumquc cx tot impedimcntis fuisse conqueritur, cur opinato serius
fj

sexcentis aliorum pannis consuti crant, in

rumordine.quem aveteribus quoque
in

Collcctoribus,

hanc cditionem emittcre potuerit. Addidit autem geuuinisLconisScrmonibus,quinquc novos ex Vaticanis et Vallicellancis cod. haustos, ct

manu

exaratis archetypis, servatum observarat, ct

poslremam

synopsesquasilli concinnavorant, scd textu passim -.fidomiminutato.et.ut sibiquidcm persuasit, emcndafo. Et quod varias lectioncs attinet in edilis mss. librisdeprehensas, nusquamvulgatas abaliis editoribus subduxisseet novasintulissescalfirmat,
et
nisi

parlem sermonis dc fcsto Cathedroe S. Petri, quem mutilum ct impcrfectum primus evulgaverat QuesI. De Dominica Resurrectioue, ncllus. Sunt autem
:

idcm,quem
duit.
II

Trombellus dcdcrat cujus de sinceritatc
Ascensionis Dominicse.

ejus dubia prolixa praemonitione evcrtere noster stu-

tum cum ipsorum codicum summa conscnsio et
ratio id postulare viderctur, vcl

De

festo

Ilf,

IV. In

Leonin.-c orationis

festum SS. fratrum
Augusti in Ecclesia
S.

Machabaeorum. Ilomx;

kcdcnd.

quando manifcsto antiquorum crrorcperspccto duorumsaltemcodicumsubsidioeasdcmcastigariposso et debcre existimaret. In qua re, inquit, pra;sertim

Petri ad Vincula celebrari soli-

tum. Postcriorcs duo in vstustis codd.vel
vel
i

anonymos

ub Augustini nomine

offcndit, scd

suo aliorum-

.

91

SCHOEOEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERAIUA
P
P. voluminibus. Ipse A.
alia

IN

S.

LEONEM.
S.

02

nandis castignndisque vetcrum

dium adhibitum in exaggeranda sua erga
et

Leonem

namque quandoque

clariora sancti pontifiris loru ob
;

apostolicamscdcmdcvotione animique pietate,

quam

scuris,xquivocis, falsisque annotutionibus fxdavlt

teslari sc simulal ornata

quadam orationevelin hujus
Leonina gesta alque
pietate,

ad prorsus violentas interpretationes detorsit
faltaciis occuluil, oppressit, atqus perpetuo

;

veritatem
prgetextu

laudes excurrendo,

vel

sfaluta

cum aliorum episcoporum doctrina,

religione

antiquilutis inquircndx et illusirantx ca systemala scnsimetubiquc sl abili re sutr<<if,quxhxrctirorumpar-

clarissimorum operibus simul comparando, vel in mediiun inlrrim ud luccndo quarumdam purlirulurium

tibusfavent, ct sacrae crrlesiasticx hierarchix regimen
dejiciunt
;

synodorum regulas, quxantcLeonis

xvum

alicubi ob-

pcne quandoque etiam abolita, aut saltem

tinuerunt-,quibus subesse et insistere summum pontifi-

imminuta Romanorum pontificum vera cl lcjilima juomnes aliasEcclesias ,etiam Oricntis Alium interim tamen se csse simulavit. Quandoquidem
risdictionc supcr

cjm debuisse asseverat. Quid enim? AUquartdo talcm, lanlumqne eruditionis apparatum ad suos lectorcs delectandos conslruxit, sensim

susque deque

anliquas

in suis scribcndis operibus, et in Lconinis adornandis
scriptis,

Ecclcsix res

vcrtit,

perturbavit, miscnit, ut ncvixqui-

multo artificioso conatu ususest, revercntiam,
ct

dem appareant
r.

illicia

quibus usus cstad prava suasy;

pietatem, cuitumque erga Romanos poniificcs
stolicam sedcm ajfectando, ut incautos
occulti hostis

apoei

Itemalu insinuanda afque firmanda

sibi forte blan-

dccipcret,

dicndo, vn sacris ct ecclesiasticis rebus perlrnctandis

quam sxpissime

paries agendo,

post

hominum

ingenia, et dicendi arte ct philosophicis con-

splendidum verborum apparatum, illasvencno aspcrsas
propositioncs eructat,

jecturis potius

quamrerum

vcritaie ei

rationum ponderc
diligcniia,

qux erronea
(a).

et in

ornnibus com-

persuatleri posse. Qualis

autem quantaque

mcntitia ejus systematafalso aiiquo vcriiatis colorein-

etanimi

altentio, nedeciperer,

adhibenda mihi fucrit
fortc qui in con-

ducve posse arbitrantur
In

in pcrcurrenda hoc aliisque Quesneili dissertationibus,

hucergo rerumconditionecum ingenslaborum onus humeris suis impositum existimaret, cum textu a falsis et corruptislectionibus purgando et ad pristinam integri/atem restituendo, id quod synopses
etiam a Quesnellostudiose temeratas postulare
firmat;
af-

nemo

faciie potcrit intelligere,nisi

ii

scribcndiscruditissimis
res pcrlincntibus,

Commentarhs, al
prxccsserunt.

ecclesiasticas

me

Quemadmodum
Ecclesise

novissime factum fuisse a cl.viroJoanne Antonio Rianchinii norunt qui ejusdem scx volumina de

tum augendo aliquagenuinorum operumaccessionceaque quae non nisi prava et subdola menteabeo Leoninis inserta
esset (intelligit libros de

potcstatcxstimarunt. Iscnim in familiaribuscolloquiis
inter nos habitis , non scmcl testatus estalium

numquam
artificiis

scnptorem

legisse qui tot simulutionibus

et

Vocationc gentium, auctoritates sedis

apostolicx

de

uteretur prxtcr Quesncllium. Quippe qui cum aliquan-

Gratia, et Epistolam ad Demetriudem, item
;

Codicem

do sc facile perstringi

et

jugulari posse persensit. sta-

Canonum Ecclcsix Romanx) eliminando neque ta- C tim quasi anguis elibatur, et cx una ad alia vei plures menplenese consecuturum speraret quod cupicbat, quxstiones progrcdiens, vera inccrtis et xquivocis tulnempe ut omnes Quesnelli venenatos aculeos retunmiscuit ; ct rursus falsa et crronca dubiis ct probabilideret, quorum plurimos etgravissimos in ejus dis bus interscrit et implieat, ut ad sibi prxfxum scopum sertationefte Vitact Rcbus gestis Lconis M. superperveniat. Non igitur ad eliminanda solum e Lconis
essesibi persuaserat
;

huc praesertim selectissimas

Opcribus

tot

commenta,

fallacias atque nugas,

et

ad

doctrina; susccopias convertereet ingenii nervis in-

asserenda scdi apostolicx sua legitima jura sufficere
poirrat illorum icxtum

tcntissimis coutraipsumin hocexercitatiorum

cam-

nudum

cl

sinrrrum undequaque
interprclationicrut

po deprseliari decrevit. Sed audiipsum

:

Intcr illas

ab omnibus mcndis,xquivocis
bus cxpurgatum
exhibcre,

ct falsis

disscrtationes fucaio colore ecclesiaslicx traditionis et

verum

opus

ordi-

Leoninx doctrinx

illnstrandae, a Pvschasio
:

Quesnrllo

nuta methodo quasdum exercitutiones conscribere, quibus huud exiguem
afferri possemus.

conscriptas, principcm

Robus

gestis S. Leonis

locum habet illa Z)e Vita ct Magni. Multis fraudibus cnim
et

iumen Leonis

gestis,

apostolicx

scdis juribus et ecclesiasticx regiminis

formxctordini

magis aique commentis totam hanc disscrtationem
cozteras subsequcntes cssc rcfertas, vix inteiligcrc

poj)

tuissem, si in

ninum

pcrcurrendis scmper ud ipsum Vcotexlum non provocasscm, ut rcruni veritatem
illis

vcl

Scilicetenarrandamsibisumpsitearum hsresium prcecipuarum certe historiam, qux tcmporc quo
ad

S. Leo

summum

pontifieatum fuit

assumpius, ad

inspirerem. At

cum

tanto artificio ipse uli soleat,
et

ul

vitx ipsiusexitum usque catholirxrciigioni vim intuIrrunt, ct Oecidentematque Orientem infestarunt.

sensim lectores etiam probos

optimos in pravas suas
multis prxjialiriis

Pro-

opioncs pcrtrahcre possit, hosque

plcrea, \nqu\l, ut

suorum munerum partes

inijdcret.rt

imbuere, plurimum miiii laborandwn fuisse prsesens hoc opus indicubit. Vix enim cnarrarc possum, stu(a)

Cliristianuni fidcm cuslodirrt. omnr sludium ur luborrm rum impendere oporluit ad srdandas sxvissimas

In praefationeipsisOperibusprfflmissaeamdem
sic effert
:

querclam

Tantumabesi utQuesnellus eccle-

siasticgeei litterarige reipublicae baec beneficia contuleril (ut scilicet Leonis scriptis primigeruam integri-

locis tjruvius vulneraverit, inaliis ad violcntasomnino inlrrprrtationrs distorserit, ct in nonnullis dcnique eumdcin miiius catholice explicaverit ; ita utejusstudia ct luhorrs nonnisi in S. Leonis injuriam, Eccle-

tatem el nitorem, quemadmodum professus est redonaret). ul ipsum potius textum compluribus in

six catholicxperniciemetin arutbolicorum prsesidium alque favorem redundaverint.

93

SCHOENAMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERAIUA

IN S.

LEONEM.

94

tempestates qu«ediaboUco furore debacchante fidei exitiuin

A

promovebant, Christi imperinm et Romanam Ecpontifexrepoftavtt,qwts divo Petro hujusque
in Seripturis

elesiam vexabant, dc quibus bmnibuseas wctorias ipse

etiamadconsuetasetsatisfamiliaressanctipontificis loquendi formulas alibi expressas attendentes, quaedam corruptaloca cx alicubi repctitis supplcvimus,

summus

sorilw Christus Domtnus
rat. Igitur

promise-

admonilis tamcn nostris lectoribus de causis quffl Leonis obscuraet difQciliora qusdam scnsa aliismagis perspicuis et ccrtis

duobus

libris de

Manich3B0rum} uno
<lc

de

Priscillianistarum, libro

uno

Pelagiana, librisiti-

dcm duobus de Eutychiana heeresi et histgria, copiosum sermoncminstituit. AcManichaeismi historiam
ab ovo inde pertexere
ccepit, fortasse

nos doccbant oportcre interprctari.Qua?quidemomnianonmagisveritafiscausa quam utartibus adversarii sui Qucsnelli,quam sa>
pissimc vcl Leonem accusantis, aut in prnssidium

non ex primo

suorumassertorum traducenlis,occurreret,

fieri

dc-

consilio.Etenimjam absolutum sibi fuissehoc pensum scribit.cum ab amico monitus, Belsobrii libelliiin in manussumeret telamque jampraetextam denuosibi retractandam esse intelligeret. Hinc Belso-

buissesignificat.IIujusetiamcausasecoactumfuisse

scribit,lextumcodicummss.subsidioitarestitutum,
notis, observationibusetpncmonitionibusadornare, ne forte totum illud, quantum esset, quod ex illa

brium magisquam Quesnellum
attingercnt
spectavit,

in hislibrisdebellat.

castigatione provenire posset utilitatis, aut penitus
t>

Contra in Pelagiana historiaea solum quaj

Leoncm
qure

interiret,autsaltcmoccultaretur,adeoque nonnullo-

omninoque

in singulis

rum

opinio de Qucsnelliancc editionis pra; caeteris
praestantia

Leonis partes vel scriptis vel factis fucrint, insigni
in loco ponit.

omnibus
qur.si a

Jam cum satisingeniumconsiliumque
adipsam

observationcs tantum pondus
scnt convinei.
nellianis
«

maneret,autetiam nota?. ejuset haberc viderentur,
falsitate posfuit, inquit,

virihisce speciminibusdeclarataessereor,

nemine de errore notari aut de
Necesse ergo

Operum Leonis cditionem progrediamur.
1753-55; Romse apu
S.
I

hisceQues-

notis et observationibus, novas, veriores

Josephum

Collini, in-fol. T. II.

Leonis Magni papre primi Opera omnia ad manuscriptoscodicesemendata,novis monumentis aucta,
notis et observationibus adornata

atque magis sinceriores opponere, easque non ad calcem hujus nostri voluminis reservare, ut quandoque viri alias doctissimi fecerunt, sed easdem convcnientibus sibique aptis locis distribuere, ut lector nullum prorsus laborem in evolvendis libripaginis
subirct,adeaintclligenda qua? hac Romanacditione

studio F- Pktri

Thom.e Cacciari,

Carmelitse.

Nimirum

tria illaqute in editore

requiruntBalleut editio-

contraQucsnellianamconscripsimus.Quia vero tanemaculatam, novis scriptis auctamet dem (utdiximus)insuarum falsarumproposilionum illustratam, Cacciarius quoquein hisce voluminibus pra3sidium,Leoninum textum, perperam et violeneffecisse sibi visusac pollicitusest. Quippeemacula- C tcr interpretatum, adducerc consuevit, allaboravitam et locupletatam dedit ex codicibus maxime Vamus, ut inhis typis majusculis characteribusealoca ticanis, quapropter Ramanam appellari cupit, illuexcuderentur, qua3 magis apta sunt ad arguendam stratamautem praHerquamexercitationibuspraviis, ejusdem nostri adversarii falsitatcmet ad evertenda in notis jamjamtextui subjectis, qiu-e cum fere omtot asscrta minus catholica, aut maxime impudenter nescontraQuesnelliopinionesatque asserta dirigunab eodem pronuntiata.» Jam quod ultimamhujus tur, idcirco Anli-Qucmellianam non immerito suam editionis dotem, augmenta in hoc tomo facta attinet, editionemaudirepradicat.Rescissisigiturlibrisquos pluresin totdiversis, quot manu versabat, mss.conovo exemplo Leoni vindicatum iverat Quesnellus, dicibus Sermones Leonis nomine inscriptos invenit, rescisso quoque CodiceCanonum etConstitutionum quorum alii magis, alii minus sinceri videbantur, alii sedis apostolic», primo tomo Sermones, cum nonmanifesto mentiri sc hoc nomen ostendebant, et ex nullis aliis monumcntis de rc liturgica ex Missali et sexcentis aliorum pannis consuti crant, in quibus Ordine Romano et Codice Sacramentario desumptis, omnibusriteetaptcdiscernendishaud levemoperam altero Epistolas solas complcxusest. Ac in Sermoniet plusculum temporis perdidit, unumque ex tot imbtls quidem non una profecto rationc Qucsncllum pedimentia fuisse cbnqueiitur, cur opinato serius deseruit, restitucndo non solum supcriorum edito- Q hanc editionem emittcre potuerit. Addidit autem rumordine, qucm avcteribus quoque Collcctoribus, geuuinisLconisScrmonibus,quinque novos cx Vatiinmanu exaratisarchetypis, servatum observarat,et canis et Vallicellaneis cod. haustos, et poslremam synopses quas illi concinnaverant, scd textu passim parlem sermonis de fcsto Cathedrre S. Petri, qucm admss.fidemimmutato,et,ut sibiquidem persuasit, mutilum ct impcrfcctum primus evulgaverat Quescmcndato. Et quod varias lectiones attinet in cditis nellus. Sunf autcm I. De Dominica Resurrectioue, et mss. librisdeprehensas, nusquam vulgatas abaliia idcm,qucm Trombellus dederat cujus de sinceritatc

rinii,juxta verba

eorum supra producta,

nem

prsestet

:

editoribus subduxisse et novasintulissese affirmat,
nisi

ejus dubia protixapr.pinonitionc evcrfere noster studuit.
II

tum cum ipsorum codicum sumina conscnsio et
ratio id postularc videretur, vcl

De

festo

Ascensionis

Dominiese.

III,

IV. In

Leonin.i! orationis

festum SS. fratrum
Augusti in Ecclesia
S.

Maeliabivorum. Romse

kalend.

qnando manifesto antiquorum errorcperspccto duorumsaltcmcodicumsubsidioeasdcmcastigariposso et debere existimaret. In qua re, inquit, pra;sertim

Petri ad Vincula eelebrari soliin

tum. Posteriores duo
vel
i

vetustiscodd.vel

anonymos

ub Augustini nomineoffcndit, scd suo aliorum-

95

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA
A.

IN S.

LEONEM.

96

bitrio Leoni adjudicavit. V.

que doctorum virorum postexamen institulum arDc Natali sancli Pauli
Leonis editus,

denique, monitaacmarginaliaadjecit,quibuspartim

Apostoli, itidem a Trombello
fice

tanquam alius a pontinunc autcm ad antiquissimum

de variantibus et emendationibus rationem reddit, partim elfrequentissime quidem inQuesnellumgla-

cod. Vat. num.3835repraesentatus ct Leoni M. asser-

tus.Dubios deindespuriosque et ex diversis Leouis fragmentis consarcinatos appcndicibus Quesnelli et

dium stringit. Namcumin ejus annetationibus,quas magno lectorum incommodo ad calcem ab eo rejectas fuisse censet, nec veram scmper, nec sanam
doctrinam continere observasset, sed quam saepissimefraudem, fallacias, malam fidem sensira in iisdem haberi detexisset, eas omnes (loquimur verbis ejus convenientibus suis locis ad veritatis trutinam
revocavit, et gravissimis rationibus insistens,

PP.Maurinorum,quiAugustinisermonesediderunt,

more

secrevit, ac in

primam quidem

eos solosquos

Quesnelli appendicula continet, compegit, in altera

vero.quam novam appendicem

inscripsit,

novem

ser-

eum

mones mutilos

et imperfectos,

dubioset apocrypbos,

aut hallucinatione defecisse, aut incautos lectores
fallere quaesivisse demonstravit. In quo fungendo muncre, m</wz7,nonsemperbrevitatistnduimus,cum multa quandoque et varie inter se admodum dispat»

qui in variis mss. Leonis nomen gerebant, exhibuit, postremoque loco posuit Breviarium contrahxreiicos
schismaticos a Sirmondo et in Bibl. PP. pridem evulgatum, recens autem in bibliotheca FF. Eremitarum S. Augustini Patavii in ms. codice vn sfficuli sub Leonis nomine inventum. Hactenus de primo hujus editionis tomo.Alter tomus Epistolas complectitur, in quo non minori codicum mss. imprimis Vaet

rata objicerentur quaepaucis verbis indicare,eripere

atque refellere
batur.

cuique prorsus impossibile crede-

Restatnuncut pauca deoperis totius descriptione,
specie ac

norma adjiciamus.

Singulis itaque tomis

ticanorum adjutus fuitauxilio,tantamquein iismessem sibi fecisse visus est, ut libere fateri ausus sit hanc editionem prorsus novam esse ac ex mss. fide
unice eductam.Et

post dedicationem (prior
praefatio in

inscriptus ost cardinali

Nerio Corsinio, alter Benedicto XV, P. S.) subjicitur

quade

editionis consilio, editionibus su-

cum

Gr«cis juxta

quam

Latinis

perioribus, in primis Quesnelliana ejusque
et

methodo

codicibusmss.bibliothecaVaticanaabundaret,nova quaedammonumentaGrffica oifendere contigit, quo-

malis artibus, suoque denique studio et subsidiis

rumaliaquidemjaminConciliorumCollectioneedita
;

et utramque indice mss. librorum, quibus usus fuit, claudit. In secundo tomo, antequam ad htecce argumenta devenit,prolixam de medicam manum postulare videbantur alia, Greece iis,maximecatholicaeEcclesia3doctrinis; quas Quesnusquam,Latinetantum evulgata, in majorem histonellus labefactare studuerat,sermocinationemorsus riae ecclesiasticae fidem, alia denique, nec Graeoe, nec est,cuivixpostquadragintaetampliuspaginasfinem Latine antehac cognita, tanquam editionis suae ornamenta adjicere constituit In quo negotio, quoniam C imponit.Sequuntur deinde Sermonum Epistolarumve contentorum indices una cum synopsibus, qu« ipse nec in Graecis scriptoribus satis versatus, multo dupliciteradeoimpressajsuntjtandemqueipsetextus minus compendiosas manu exaratorum librorum nobinis columnis impressus, cui notae in ima ora latis taslegereposset,ususestoperadocticujusdamGraeci lineisexscriptassubsunt.Abinitiocujusquesermonis Raphaelis Vernazza, Chio oriundi, presbyteri Ro-

verbosius fere disputat,

:

mani, qui quadraginta septem epistolas Graecas exscripsit.easdemque ad alia exemplaria iterum relegit.autcumeditisubisuppetebantdiligentercontulit

aut epistolae ad

margincm litteris minusculis editione

Sedsingula hic enumerarenonrefert; sufficietindicassequatuor epistolas, plane novas, quibus primus Quesnellianarum numerum 141 ad l/j5amplificavit. Sunt illae 1° num. 27 Leonis ad Theodosium impe:
:

etcodicesmss.exquibusdesumptae et castigata? fuerint,sicut in caeteris marginalibusargumentaetsententiae potiores indicantur. Monitavel admonitiones modopraemittuntur, modoad calcemsubjecta.interdum media inter duo,ad qua; perlinent scripta,collocata sunt. Tandem cuique volumini index rerum
et

ralorem de

Verbi

divini lncarnatione epistola, seu

nominum memorabilium

satis copiosus additus

fragmentum potius epistolaeGr.Latinumexcod. Vatnutn. 920, p. 74, erutum 2° num. 85 : Ad Julianum
:

est.

Characteres ut plurimum rotundi suut, gran-

diusculi,sed apti invicem pro loco suoet luculenti,
rj

episcopum de Monachis Eutycheti adhxrenlibus ; 3° num. \\1 Ad eamdem de ejusdemcontra Eutychianos
:

et raro

typhothetarum vitia occurrunt. Jamsideeditoreejusquemeritissententiamrequi-

industria; 4°

super Attico ep. Cp.

num. 126: Ad Anatolium episcopum omnes ex codice ms. Ratisbomonasterii S. Emerani, de quo infra dicendi nensi locus erit. Has igitur locis notatis inseruit; in caUeris sequitur Quesnelli ordinem, aliorumquead Leonem Epistolis,illius more,nullos numeros ascripsit. Synopses quoque Quesnelli retinuit, ea liccntia ut abi scnsibusLeonis easdem nonomnino respondere exi:

ras,satiusipsifuisset,putaverim,si vires consideratius ponderasset,

antequam tale opus Leoninarum lucubrationum in primisqueEpistolarum editionem post Quesuellum, nedum contra Quesnellum, aggrederetur. Enimvero sine ulla ha?sitatione tanto immersit so oceano, etsi sentire debeat sibi multa

corum qu* ornamento

in

unoquoque

editore necessaria,

nedum

stimaret, castigaret, suppleret, aut plane novas concinnaret, et ad calcem^ingularum fere epistolarum

Etenim praeter doctrinam aliquam in theologia polcmica, non elegantem illam, sod lalem qun fortasse numeriexaminatoris apostosunt, deesse.

discrimcninterQuesnelliverbasuaquenotarct.Notas

lici cleri

Romanisufficeret,omnisejus eruditio,prae-

97

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERAUIA

1N S.

LEONEM.

98

lectione et studio

sertim in historia etjure ecclesiastico.nondiuturna acquisita, sed pro praesente rei

A

Petro
ficis

inveniuntur,eaque ad crisin revocantur;curantibus el Hieronymo Fratribis Balleriniis, presby-

necessitate fcstinantcr coactafuit.adeo utquae

modo

teriis Veronensibus.

immenso

laborc ab

aliis addidicit, nisi

a sensu ejus

Tomus primus, sinceraS. pontiOpera contincns, id cst, Sermoncs et Epistosuis appendicibus.

atqueintelligentianimis disjunctafuerint,

tamquam

las

cum

sua statim atque intra animum enata proferreatque alios docere audeat id quod non solumex Exercitationibus ejus manifestum fit,sed potissimum etiam quippe in iis qua? de Quesnello sentit, declaratur
;

Tomus seeundus, continens Opera S. Leoni attributa, quae nec ad Sermoncs nec ad Epistolas pertincnt. AcceduntS.UilariiepiscopiArelatensisOpus-

:

quem vixsemel laudabilem aliquam
tione
fatclur.sed

in

Leonis edi-

tationcs

cula,ad codd.exacta et aucla. Subjiciuntur disserundecim Quesnclli in S. pontificis Opera,
in Epistolas, criticis

operam fecisseagnoscit (a).doctum numquam hominum ignavorum more adversarium
inconsulto lacessendumsibi sumpsit,non vir-

ejusque notse
appositis.

observationibus

quem

tute sua.sed fraude et astutia
Certe,si

metuendum
falsis

clamilat.

Tomustcrtius, scu Appcndix ad sancti Leonis Magni Opera, seu vctustissimus Codex Canonum

quidquam

aliud tot lepidae de Quesnelliaret aequivocis

tibus, fallaciis, simulationibus

interpretationibus exclamationes et querelae,in singulis
viri

B

ecclesiasticorum etConstitutorum sanct<e sedisapostolicae, a Quesnello ejusdem pontificis Operibus

pcne pagis

repetita?,

demonstrant,
ipse

quanta

ingeniosissimi eruditio Cacciario inopi negotia

facessiverit,praesertim

dum

semper circumspe-

ctans neanguisinherbalateat,lectoribus frequenter

acclamat ne ipsum timidum reputent, aut Qucsncllum vinci non posse credant.IIinc fit uthuic certamini plane impar,incertus ctiam apertone campo aggredi debeat,an ubi occasio data fuerit hostem vellicare, neque conserto argumentorum robore totum ejus systema falsarumdoctrinarum oppugnet,neque singulis semper aptissima qua>que opponat,sed declamationibusfere utatur,et non raro pro refutationese illum non intelligere objiciat. Ca^terum hancce cen-

adjcctus,nuncautemad praestantissima mss.exemplaria rccognitus.et in meliorem multo formam restitutus;cui alia subjiciuntur rarissima,et quinque dissertationes Quesnelliin eumdemCanonum Codicem ad criticem revocatas. Praemittitur tractatusde antiquis, tum editis, tum ineditis collectionibus et collectoribus canonum ad Gratianum
usque.
Ita inscribitur editio,

quacum

praeter Constantii

pra3claram deEpistolisRomanorumpontificum ope-

ram vix alia in tota ecclesiastica litteratura comparari potest, quasque editoribussuis tertium merito inter
studn hujus coryphaaos, Baluzium
dico,
et Constantium locum assignat. Quesnellum sane non solum

subsidiorum,
stantia, sed

suram unusquisque,

cui editionem Cacciarii

manu
C

versandi facta fueritcopia,quernque operae suae non
pccniteat,veram atquejustam esse deprehendet. Sed

dil.genti,

id est, mss. librorum copia ac praemulto magis etiam peritiaeorum et usu tumveroeruditione prompta atque accu-

jam antequam moliminis hujus successus hominis
ingenium manifestaret,nemini magis quam sibiipsi imbecillitatem viriumincognitam fuisse,abipsoiterumedocemur.Eoscilicettendunt illae ejusdeinvidis
et obtrec.tatoribus,

rata superant. Nimirum codices-mss.non solum ex Vaticana plurimos et praestantissimos, sed ex aliis etiam intra et extraUrbem et in

quorum

irrisioneset adversa in

sc studia quotidie

non sine editionis impedimento

S. Emerami admoduminsigneshabuit.Exhissermonibusemendandis potissimumprofueruntexemplariaRomanaquorum

omni pcene Italia Bibhothecis, qui in Germania etiam ex Vindobonensi, C^sarea et Ratisbonensi

expertus sit,querimoniae,

quarum jam ad

Exercita.

tionum ejus commemorationem mentio injecta est, quasque in utriusque tomi praefatione ingeminat. Qui autem propius intuebantur, nosse poterant operam in alio quovis ecclesiastico scriptore bene ab eo collocatam in Leone perditum iri, unde poterant non aut palam aut occulto consilium illud
improbare, etcum nimium diu protraheretur, opinari eum in medio opere defecisse.

D

lectionem revocasse se alfirmant. Practerea ex tot diversaj originiscodicibussimul collatis

mehorem
ordinem

tercenta c.rciterloca velcerta emendatione restituisse,velad

quampurioressa3 P iusvulgatis,qu33aQuesnellonon emendatae erant,aut a Quesnello non apte satis vel perperam mutatis substituerunt. Quippe

nonnulla ad basilicas Urbis pertinuisse, certoque Romana esse cognoverunt,eorumque lectiones tam-

et

in nonnullis perturbatum esse detexerunt correxerunt,duos sermones qui in unum

apud Simonem Occhi, in-fol. Tomis III. Sancti Leonis Magni Romani pontificis opera post Paschasii Qnesnelli recensionem ad complureset praestantissimos mss. ccdices ab illo non consultos exacta, emendata.et ineditis aucta praefa1755-57.
Venetiis
;

coalue-

rant, diviserunt,sermonem Leoni

tum, aliumque eidem a Quesnello ex suocodice affictum removerunt.alium denique quem ille Leoni dctraxcratrestituerunt,pluraque id genus.dequibus
annotationibus monent, prastiterunt. Sinec paucas nec leves correctiones intulerunt,chronologiam in aliquibus
in Epistolis

perperam tribu-

tionibusannotationibusetadmonitionibusillustrata.

passim m.hter

in

Addunturetiamquaecunque
(o)

in Quesnellianaeditione

restitue-

rum

Pra&f,ad T. 1, p. 21, ubi de ordine Epistolaa Quesnello instituto, contraquem justissimis

auctorem exinde laudem

de causis nihil moliri audebat,

ait

non modicam

retulisse,

;

99

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-felTTERARIA
A
nelli

IN S.

LEONEM.

100

runt totumqueordinemimmutarunt,ilcm quasdam a Qucsnelloin dubium vocatasetnonnulla abeodcm

dunt,et varianles lectiones.tum ipsorum,tumQups-

cxpunctaadjuvantibusmss.libris vindicarunt.Quod inedita attinct, adjecerunt huic editionitres novas
Leonis epistolasexcodioo Ilatisbonensi («),etunam Grsecam Anatolii Constantinopolitani episcopi ad

codicum dcsignant, partim ipsius pontificis textum,ubi indigere visus est,illustrant. In his Balleriniorum annolati jnibus ctiam locum habent illee
quas Qucsnellus Sermonibus vel Epistolis quandoque apposuit,ne scilicet quidquam illius dcsiderarctur.Quoniam autem ille Sermonibus quasdam notationes autpostillas af(ixit,quae longiorem disputationem postularcnt, idcirco post Sermoncs cdiderunt observationes in quaedam peculiaria loca eorumdem,iisque Quesnelli illas notationes aut
notae

ipsis

Leonem;item

tionis antiquae ex

Epistolas aliquot Graecae interpretaeodem Vaticano porro ex codice
;

Veneto S. Marci intcgram actionem concilii Ghalcedonensis in gratiam epistolae 93 Lconis habitam, ncc non aliam actionem ejusdem concilii in causa Domni Antiooheni,in qua pontificia Leonis auctoritas commendatur ex ms. olim Veronensi, nunc Vaticano, tomosecundo denique Sermones complures Leoni in mss. tributos, in appcndice. Hic primus editorum labor fuit, neinpc ut textus emendatior quam in Quesnelliana prodiret et auctior altcram curam esse voluerunt, ut quoad ipsa Leonis Opera
; ;

postillas,

sicut et Ciampini de vocis arese in ser-

mone

27 emendatione dissertationem inseruerunt.

Optaverim vero ut simili instituto post Epistolas
statim addidissent longiores Quesnelli in

easdem

observationcs,quoconcinnius omnia quae ad Sermo-

num Epistolarumque elucidationem spectant, uno voluminefuissent comprehensa. Sed tomo secundo
illas

fieret sincerior.secernendo

genuina a

supposititiis,
tri-

reservarunteodemordine ac apud Quesnellum

praesertim
bucrat.

illis

quae arbitrario Quesnelluseidem

post dissertationes edendas, haud dubio non aliam

Neque cnim omittenda duxerunt, quaecum-

que ab eo huc semet collata essent, sed segregare maluerunt, iisdemque mss.librorum medelam ubi
intelligentia,

copia facta esset,adhibere.Restabat tertium, textus rerumque a Leone gestarum aut cum attinentium justa explicatio,id quod absque severo

ob causamquamut eequalis voluminum magnitudo evaderet. Proxime autem post Sermones sinceros sequitur appendix dubiorum aut male ipsi t?'ibutorum, maximam partemineditorum. Preemittitur per
prajfationem notitia aliorum, qui in nonnullis mss.

omnium Quesnelli annotationum et dissertationum examine fieri nequibat.Enimvero etsi in quibusille ofTensam dedit, ad duo praecipue capita, de gratia
divina scilicet et sedis gativis redeant,intelligebanttamen,universe iisnon

exemplaribus Leoni perperam ascripti, in aliis autem codicibus aliis auctoribus tributi, et quia inter aliorum Patrum Opera jam excusi essent,non repetendi videbantur.Epistolas porro excipit dissertatio
de Epistolis deperditis

Romanae quibusdam

praero-

tum

S.

Leonis

atiorum ad S. Leonem,ac de

aliis

ad ulios, tum monumentis ad Epi-

co successu obviam iri posse,ut omnes ejus errores paterent et convincerentur, sed pcdetentim se eum sequi oportere.omnesque ac singulas ejus assertio-

C

stolas pertinentibus,

dispositis

ordine chronologico

ubi simul fragmenta Leonina quae supersunt inseruntur. Sequitur

eam

notitia decretorum quae

nes et

commenta ad vivum resecare.Statuerunt

ita-

in libro Pontificali tribuuntur, ac

Leoni denique appendix
supposititias

queipsas ejusdem lucubrationes integras editioni suae inserere, et suas cuique observationes subjicere,quibus ea quae confutatione viderentur digna, impugnarent aut corrigerent. Quo simul illud sese consccuturos esse sperabant, ut Quesnelli editio,
quae huic ipsorum in totuminserta inveniretur,non

Epistolarum
ter Epistolas

S. Leonis, a.Yiquot litteras

aliaque documentaad Epistolas pertinentia,quae in-

amplius esset necessaria, et lucubrationes ipsius, quee in editionibus ejus interdictae essent,in hac et cum animadversationibus et censuris eorum legere
licerct.Quibus itaproconsilio operis descriptisordo atque distributio totius haec cxut.Primus tornus exhi

non collocanda erant, comprehendens. Tomus secundus exhibet appendicem prolixiorem Operum quae Leoni ascripta fuere, ac primo quidemeditur S(UT«m( »Jarn(»(omniumvetustissimum, Leoninum in vulgatis appellatum ipsiusque creditum. Sed quoniam nec omnia quee in eo continentur Leonis sunt,nec ipsiuscompingendiauctor idem ponti,

fex certo appellari potest,quaedaniLeonina

tamen

in

eo dcprehenduntur, cx quibus eidem in editisadju-

bet

ct Epistolas sinceras.in

omnia genuina Leonis Opera, id est, Sermoncs quibus emendandis tam suis codicibus mss.quam Quesnelli variantibus usi sunt. Constat ergo hic tomus duabus partibus, quaruin cuique peculiaris, de fontibus mss. unde omnino

p

dicatum estjure suo in appendice locum postulare visum est.Idque eo magis faciendumfuisseeditores monentjquodQuesncllustrcsprafaliones velutiLeoninas in calceScrmonum cdidisset, quarum duae in ea ejusdemSacramentarii parte quaesuperest inveniantur,tcrtiam vcroinoa quee intercidit parteexstitisse probabile sit.

tam Sermones quam

Epistolce prodierinl,

prafatio

ad universamhujus scriptorumgeneristractationem
criticam apprimc utilis praemittitur.Ipsis porro Sermonibus atquc Epistolis prxfationes et adrnonitiones

Sacramontarium excipiunt

tibri

duo de Vocatione omniumgentium,Capitula seu auctoritatcs de Gratia et Libcro Arbitrio, et Epistolaadvir-

ubi opus fuitpracmiserunt;a?i/io/((/?o»(' t autem ulrisquc subjectae parlim emcndationum rationem reds-

(jincm Dcmctriadcm, seu tractutusde Humilitatc; qiia

oninia Lconisnomine Quesnellusediderat,Ballerinii

[a)

Easdom, quas hoo ipso

fere

tempore Cacciarius evulgavit.

i()l

SCHOENEMANNl NOTITIA IIISTORIOO -LITTEIIAMA

L\ S.

LKONEM.

102

aolem ex mss.codicibus emendaruntet nonnnllisin
lodssuppleverunt.SubjiciturBrCTzanumadugrstMft*»retico$,ae\i, ut alibi

A

plurima etiam ex
accepissent

alio,

hactenus ignoto.at pervetu-

sto bibliothecGe Coesarca; libro
;

inscribitur.BrewarMim fidei ad-

ejusdem collectionis permulta meuda corrigcre ipsamquo
fuerint

quod Sirmondus olim sine auctoris nomine edidit.Leoni quippe assertum inveneruntin duobus antiquis oodicibus,Patavino atque Mediolaversus Arianos,

meliorict primigcnite quasi funnaj restituerepotuerunt.

Xeque vero hoc contenti
1

;

conquisitis

ncnsi, qui

etiam correctioncs aliquol praebuerunt.

autemin duobusaliiscodicibus,aSirmondo inventis inter ejusdem pontificis Opcra insertuni fueril.ob manifestum tamen scriptoris discrimen ipsi
Licet
pontifici

hujus collectionis casligationem ct illustrationem adjomenti aliquid conierre possent, subsidiis, prsesertim aliarum veterum collcctionum mss.exemplaribus,in quibus omnia,vel fere omnia hujus collectionis documenta,licet sparsim inserta,
a.1

enim, qua

attribuinonposse.sed fortassealiquidquod

reperirc et rccognoscere contigit:aliam ex hoc studio

ad noslramnotitiam nonpervenerit.cumcodemconjunctum habuisse.ideoque appcndice nonindignum judicarunt.Post baec,ne quid deessct quodQuesnellus suce cditioni iriseruit^repraesentaruntflWaru./lrelatensis

eamque longepraestantioremcollegeruntutilitamonumenta,

tem.Nacti enim sunl in iisdem codicibus nonpauca
rarissima juris antiquissimi canonici
qua' post

laudatam Collcctionem

vel emendatiora,

Vitamet OpuScula, duobus, Sermone

scilicet

vel

de miraculo Genesii Arelatensis martyris, et Carmine de tfacfta&ePW,aucta etex aliquot mss.exemplaribus

emendata.IIactenus appendix. Dchinc in hoc tomo undecim ex Quesnelli dissertationibus, quoa vel ad

primum omnino edereipsis licuit(rt). Simul autem hoc ipsodiligentimss.librorumoxamine factum est, ut non solum aliquot ignotas et ineditas collectionesCanonum deprehenderent,sed talescircavulgatas etiam
collectiones notitias colligerent, quee

Leonem,

vel

ad pramissa Opera spectarent,recusa3

novissimoseteruditissimos

harum rerum

scriptores

sunl.Cuique di?sertationisubjiciuntur0tam'rt/?o?^s,
quse, ut inquiunt.disserlationis censorioe

latuerunt,quibusque juris canonici antiqui historia
cximieillustrataest.Quippe inde enatusesttractatus

vicem gepr;ccipuum quodque Ihcma a Quesnello propositum refellendum tendunt.Ubi autein quaedani tantum indissertationibus corrigenda
rere possint, et ad

aut confirmanda essent,notationes in calce paginarum apposita; sunt id, quod in prima prcesertim,
;

tum ineditis eoilectionibus et canonum ad Gratianum usque, Quesnelliana; collectioni proemissus, quo quidquid ab aliis hactenus de eadem materia disputatum fuerat,vilede antiquis tum editis,
collectoribus

scere statim et quasi sordere ccepit.Dispescitur
in

ille

Vitam Leonis describit, servari debuit, in qua etsinonpauca castiganda,nonnullaetiamadjicienda i"uerint,plura tamen satis constarefatentur.Concludunt hunc tomum ejusdem Quesnelliobservationes C
qua)

quatuor partcs, quarum primade Grxcis Canonum collectionibus secunda de antiquioribus collectionibus Laiinis, quas vel sunt antcriores Dionysio, vel ex fontibus Dionysio anterioribus originem ducunt, tertia,rt"£

etnotoein LeonisEpistolas, quas uti prolixioresipse quoquc post dissertaliones vulgavit,una cumannotationibus editorum in
Tcrtius tomus,

Coltectionibus Dionysianis et cxteris,

profecerunt ,quarta deniquc,rtV antiquis

qux a Dionysio Canonum bre-

ima paginae ora

subjectis.

viationibus,aliisque collectionibus Latinis in titulos et
locos

complcctens vetustissimam Collecet

communes

distributis,

ad

Gratianum usque, exquinquedissertationes

tionem Canonum

Constitutionum sedis apostolicx

ponit.Claudenthunc
pertinentes

tomum

aliaque antiquissimi juris canonici monamenta, totus

editoribus propriuset peculiaris,idcmqueamplissiutilitatis et maximo editioni huic ornamento est.

Quesnelliex sexdecimreliquse ad CodieemCanonum cum prolixioribusac valde utilibusBal-

leriniorum annotationibus et correctionibus.Enimvero tantum abest ut hac generali hujus editionis descriptione satis declaratum arbitremur quantum
ingenii, doctrinoe ac studii
tius, si
illi sit

Tametsi cnim laudata colleclioaQucsnello primuin e duobus excmplaribus mss., Oxoniensi altero, recentiori ac valdc mendoso, altero Thuaneo, antiquiori et optimaj notae, sed quod, serius acceptum, non diligenter satisadhiberepotuit,cdita etquinque
dissertationibus,qu(e hic
slrata fuerit; Ballerinii

impensum,utpo-

quis

omnes

ejus dotcs rite explicare velit,

singulorum

ei

Sermonum atqueEpistolarumtracta-

quoque subjiciuntur,illutamen,cumin ea non solum

j)

multa plura

e

Thuaneo codice aliunde, sed quam

tionemenarrandam putemus. Totsuntprofecto tamque illustria artis atqucsagacitatis horumvirorum documenta, ut, si in aliis non sanevulgarium scritiquo ms. codice 55 capituli Veronensis. 4° Documenta juris canonici antxqui : i.Canones concilii Carthaginensis celebrati rt.419.uti leguntur in antiquissimis collcclionibus Italicis; 2. Concilium Carthayinense a. 421, sub Aurelio xvm, ex ms. cod. 55 cap. Veroncnsis nunc primum editum 3. Statuta Ecclesiss antiqua cx prsestantissimis mss. collectionibus edila; 4. Epistola canonica Qux debeani adimplere presbyteri, diaconi, scu subdiaconi; 5. Prxcepta S. Petn de sacramentis conservandis ; 6. Glycerii imp. Edictum contra ordinationes Simoniacas, nunc erulum e ms. Vat. Reg. 1097.
;
:

(a) Sunt ea quidem: 1° Prisca Canonum editioLatina,complectens Canoncs conciliorum Ancyrani, Neopesariensis, Nicaeni, Sardicensis, Antiocftcni, Constanlinopolitnni\>v\m\ et Chalcedonensis,q\ise primum in lueem prodiit ex anliquissimo ms. Christophori Justelli, a Balleriniis autem cum aliis vctustismss. collectionibus collataintegra et emcndatior cxhibc|ur; 2° Anliquissima interprciatio Latina Canonum Nicxnorum, nunc primum edita cx ms. Vat.Roginae Suecorum i<>'.i7; 3° Vetus interpreiatio Latina Canoct Chalcedonensium, Vici&namet Sardicensem synodum pertincntium,nux\cpv\mum edita ex peran-

num Nicdenorum, Sardiccnsium
documenlorumu
'

aliorumrjue

103

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTEIIARIA
tia vix

1N S.

LEONEM.

104

ptorum opcribus evenire soleatutusuatqucconsue- A ^nta a
tudini diuturniori opinio ab initio conceptarninuutur, aut ctiam peccata et crrores auctoris passim

loco ubi editio

prxstabatur (Veneiiis), distan
fucus aliquis ficret ty-

succuni

potuissel, vel

pographis, ut aliud pro alio folium assumerentet loeo

oculis retegantur,hoc opus contra,quo magis assiduo

studio versaveris,tanto hnpensiusadmirerenecesse est. Exemplo sit, cui exempla sufficiunt, admonitio

prima et sccunda Epistolve adAquileienscmepiscopum et Septimum Altinatem (quacum decima octava ad Januarium Aquileiensem conjuncta est), prasmissa, nec non illa in epistolam vigesimam octavam ad Flavianum.Ne autem alterumhujus tam laudataeoperae momentum taceam,in quo tam ob diuturnum,quod Romanae sedisepiscopi eorumquejuriumctpotestatis rigidiores defensores aluerant, ejusmodi editionis desiderium, quam ob speciale Benedicti XIV mandatum,parslongegloriosissimalaboriseditorum R positaessedebebat, QuesnellirefutalioyiemdAco illud quidemhaudinvitifatemur,doctrinametmethodum, qua singulisadversariisuiassertionibusetargumen:

non sva nonnulla assignarent, Balleriniorum proLabbeana assumcndam judicavit. llanc autem, inquit, quasi veritus ne satis ingenium dccYdra.ssel, prxferendam caeteris existimavi, non quod prxstantiorem duxerim ca quam pater Cacciari Carmclita eodemfere temporc quo Bailerinii suam adornavit et Romanistypis produxit, sed quod Venetiis excusum opus, Vencto typographo paratior erat et ad manus. Sic tota hujus immerito laudati hominis compilatione minirnam

quidem

liberalitatis

speciem

prse se fertlServavitex

Balleriniorum animadversionibus eas quas textui
statim subjecerant, criticas fere et breviores
;

fu-

siores autem, veluti admonitioneset dissertationes

proconsiliisui aBalleriniorum fine discrepantiasub-

duxit.autsubinde paucioribusverbiscontraxit.InseruitctiamCacciariiadditamenta, qus apud BalleriniosdesideraretetSirmcndi notasrarioresexappendice ejus in Concilia,

tationibus

modo

apertis

modo

tectis occurrere,eas-

que innumeris

in locis et

tantum non

in

singulis

quemadmodum

in Coletiana

paginis levitatis aut manifesti erroris,aut,quodmagis est, fallaciae et fraudis arguere calluerunt,

tam

Conciliorum editione erant exhibita.De suo addidit sijnopsim quarumdam epistolarum Leonisvetustissi-

arcte

cum

universa ingeniiatque eruditioniseorum

laude esse conjunctas, ut ab ea omnino divelli nequeant, nec crebro accidere possit ut criticam eo-

mam ex codice LucensiI90,Balleriniisnon incognitam,et ne quid ex superioribus periret, vitam Leonis ex libro Pontificali

cum

Binii nolispraemisit.Hic

rum

facultatem et explicandi artem laudandohanc

vero mihi aliquis objicietfieriilluddebuissepropter

in Quesnelli disputata crisin

reprehendas,quod aude primatus pontificiivi

majorem cum

caeteris partibus
id

consonantiam.Audio

magnopere reprehendo, sed totam operam improbam et famahujusviriindignam ac potestate enodationem attinet,de horum virorum censeo.Quidenim referebat tanta cum pompa repehaeresi,paucis,ut equidem arbitror,ignoto (a),a nobis hoc loco haud refert judicium ferri, quod vel C tere quae ante centum et ampliusannossatislaudabiliter quidem conscriptaessentjet alias atque alias alienissimus a partium studio propter auctorum eruditorum hominumannotationes etcmendationes artificium periclitetur. Diligens hujus edilionis recensio exstat in Dibliolheca theologica (vernacule tam anxia sollicitudine assuere,cum longefructuosius ipse studium suum tali opericonsecrasset.Ca> scripta) Jo. Aug. Ernesti, T. IV, fasc. vn (1763), pagg. 579-614. terum monitu non eget epistolasadconciliumChal1761. Florentix impcnsis Antonii Zatta Veneti, incedonense pertinentes non iterum inactis illiusexin pressas esse, sed lectores ad hanc integram collefol. Vita, Epistolae et Decreta Leonis papae I

tem universam quaestionum

equidem, neque

;

Jo.

Dominici Mansi nova

et

ampliss. sacror. Concilio-

ctionem remitti.
1780. Helmstadii
litteris

rum
432.

Collectione, T. V, col.

1203-1430

;

T.

VI, col. I-

vidux Schnorri,

in-i°.

Etsi hic titulus

nem

sapit,

nec

Labbeanam et Binianam editioumquamfere Mansius,etne quidem
Labbeo
veluti in

Leonis Magni episcopi Romani epistola contra Eutychen de vera incarnatione Domini ad Flavianum

cpiscopum Constantinopolitanum.E recensioneBalleriniorum
et
r\

Veneta Colctiana repracsentatur,rccedere ausus est, hoc loco tamen praecessorum suorum oxcmpla descruitet Balleriniorum cditionemexprimere curavit,nontam ob insignem hujus operae praestantiam, quam quia facilius sic negotiumexpediriposse videretur.Intelligebat enim, post Quesnelli, Cacciarii et Balleriniorum editiones, multa sibi in Labbco sarcienda ac supplenda fore, et quia metuebat ne in additionibus
in Constantii gratiam a
hisce locis suis inserendis sine ipsi interdum oscitanti

cum

praecipua varietatclectionis,notulis

admonitione historica. Civibus academiae Julia? Carolina? in religione solemni Christo incarnato sacranda a 1780 commendata (ab Henrico Philippo Conrado Hencke theologo Helmstadiensi). Prsclare cditor celeberrimus hac solemni occasione usus est, ut juvenibus sedulo theologiae operamnavantibuslibellitam illustrisargumenticopiam
;

faceret.Quapropter in praemissa ipsi epistolae

admo-

nitione historica primo loco,quanti illa in historia

aliquid

mendi

vel

transpositum obreperet, cui malo in

dogmatis de Christo momcnti sit,ostcndit,deindede
contra opus Justini Fcbronii, auctore Petro Ballerinio, presb. Vcron. Acccdit Appcndix dc infallibilitate eoriundeni pontificum in dejinitionibus fidei.

(a) Notus est alter ex fratribus inter adversarios FeDronii, edito opere Veron;v, 1768 in-4° hoctitulo: De Potestate sununorum ponti/icum ct concilioruni _</<•neralium liber,una cum vindiciis auctoritatispontifcix

105

SCIIOENEMANNI NoilTIA HISTORICO-LITTERARIA

l.\

S.

LEONEM.
haud

106
operoc ar-

auctore, occasione, consilio.auctoritato et existima-

A

cditoribus Lconis mss. exemplaria

twnc.qualem ab
elioivm naeta

initio

statim ct postca scmpcr au-

bitramur

sollicite

circumspiccre. Post Quesnellum

fuerit, disputat. In

suhsidium stabicpistokc revocavit

Cacciarius plures

illi

haud visos codices

contulit, sed

hond.i! genuina: lcctionis ipsius

etiam vcrsionem antiquam Grajcam,eademquc usus cst ad difficiliores quasdam phrases Latinas explioandas. Cf. Commentarii llelmslad. dc reb. nov.
1781, fasc.
i,

majori solertia Ballerinii, iique in iisdem examinandis, ordinandis ct dcscribcndis lam egregiam posucrunt operam,ut ex hac de Leoet

bnge plurimos

lit.

nis mss. codicibus notitiaetiam ad aliorum scripto-

sc. 5, p.

38

sq.

1789. Parisiis sumptibus
in-fol. S.

Petri fHdot

filii

primog.

rum eeclesiasticorum, in primis vero pontiflcum Romanorum opera, non parum utilitatis proticisci
possit
loco
;

Lconis papa:

I

Epistolae XII ad Galliffl epi-

(juaproptcr pcculiari
fuit.

diligentia nobis hoc

scopos etEpistolaadFlavianum(dogmaticaXXYlin.

non indigna visa
I.

una ad Havennium missa,cum notis, observationibus et annotationibus dcnuo illustraU-e a monachis
Congreg.
S.

CODICES QIESNELLI.
A) Scrmonum.

Mauri;

in

Collcdionc

concilior.

Gullix

1.

Corbeicnsis. Godices mss. trcs olim monasterii

S. Petri Corbciensis jam Bibl. monast. S. Gennani auper ab ipsis inchoata, /. I, pugg. 442-508. irmondi editio pro fundamento fuit.In cmcnda- ^ u Pratis, in quibus Sermones LX et amplius. 2. Navarrseus, i. e. codcx Bibl. Regii collegii Nationibus autem Quesnellum ita secuti sunt, ut ipsi varrsei in Acad. Paris. Sermonum variorum,in quinon negligerent denuo mss.codices inspiccre. Supbus plurcs Leonis. petcbantprajtereaConstantii gchedae,exquibus haud 3. Regii. Lectionarii duo, in quibus plures Leopauca observationibus suis intulerunt. nis Scrmones. § II. Yersioncs. 4. Sammaglorianus, Sermones Leonis adco olim in deliciis habitos nocodcx lectionarius ms. ad usum abbatia; S. Maglorii Parisiensis.in Bibl. Sainvimus,ut haud semel in linguam Italicam transfundercntur. Gallicam versionem non nisi unam demagloriana scminarii archicpiscopalis presbyicrorum Oraiorii D. Jcsu ad muros Purisicnses. prehendere licuit, hoc indiculo tcstc. 1° codex ms. qui fuerat olim Nic. 5. Thuanei 1 585. Firenze in-fol. 1 Sermoni di S. Leoni tradotti da Fiiippo di Bartolomeo Corsini, in ftne In Fabri,in quo Sermoncs aliquot Leonis 2° liber lectionarius ad usum insignis Ecclesia? Lugdunensis: Firenze a di 21 di Maggio 1485. Lxprcssa est editio 3° codex lectiouarius S. Petri Fossatensis, in quo Andrcae Aleriensis, tradurta simul ejusad Paulum
: :

;

II

S. P. Epistola,

quam

excipit brevis

traductoris

Sermoncs

plures, scr. a. 1057.
L) Epistolarum.

commendatio
rubrica;
T.
1,

a Marsilio Ficino ascripta et deinceps
editio-.iem Ballerinii
volg.

operis.Memorant hanc
Bibl. degli
filol.

C

praef. p. 30,

aut.
T.

inserla in
p. 201, et
T.

mss. tres Bibl. card. Franc. Barbcrinii, ex quibus varias lectioncs pluri1.

Barberiniani, codices

Pacc. tPOpusc. scicnt. e
Argelati Bibl.
II, p.

XXXIV,

marum Epistolarum

S. Leonis,

jussu suo excerptas,

degli

volgarizz

(in

Milano 1707).

300

sq.

primam editionem transmisit.Signabantur num.57, 77 et 2888. Tertius
ad Quesnellum post publicatam

15/»7. In
I

Venezia ul segno de
di

divini

Sermoni

la Speranza, in-S°. san Leone papa primo nuova-

quoque codicem Canonum quem Quesnellus Ro-

manum

dicit,

continebat.
i.

mentc

di

Latino in volgar lingua tradotti per Gubriel
I.
I

2. Bellovuccnsis,

e. Bibl.

Ecclesix Bellovavensis

Forcsto daBrescia. liaccolta
sq.,ubi fuse

et

Argelati p. 301,

admodum

descnbitur, inscrla cpistola

codex ms. Canonum et Decrctorum pontificiorum, in quibus ex Leone plura.
i!. S. Fermanensis, codcx Dionysianffl Canonumet Decretorum Collectionis cx Bibl. monast. S. Germuni u Prutis.

integra traductoris et conlentorum tabulareprascntata.Kx hoc
anni, loci

autem apparet duas essc hujus ejusdem ct typographi, haud parum tamen quoad

contenta divcrsas

Sermonum
I :

Lconis versioncs.
m-4°. Ser-

A.Grimunicus,cot]exms.D. Griman tcard. S. Macri,

circiter annorum, in quo centum et Leone papa Serrnone V, del di- n septem Leonis epistola), quarum viginti octo ante giuno del settimo mese Sermone XI, del Digiuno Qucsnellum non erant editae, ct plurcs alia; pene dello quattro h mpora Sermone nella festa di Tutti nova;. Acceperat cum cxBibl. domus institutionis Santi in Sermoni de SS. Agostino, Crisostomo, BerOratorii D. Jcsu ad muros Parisienses. De hoc conardo e Basilio. Parle secunda Cf. Argelali I. 1 et dicc fusc disputat Quesncllus in pivefatione 5.

1564. \n Venezia per Girolumo Scotto,
(III) di S.

nongentorum

moni

;

;

;

J|

/».

158,

it.

t.

I,

p.

14.Auctor versionis
Andr.

fuit Galeulius

Cf. Obscrrata

Balleriniorum.

Florimontius (Galeaxxo Florimonx,io) episcopus.
.

Paris, chez

Pralard, in-S".
le

Sermons
traduits

5. Corbeiensis, codex Canonum antiquissimus, cujuscollectionem amplis.simedescripscruntBallerinii

de

S.

L6on, pape,

surnomme
I.

Grand,

in di.-s. dr antiquis

Canonum

Collectionibus inscrla

sur 1'edition latine du P. Quesnel, par Nicolas Fontainc. Cat. Bibl. Hcg. Paris.
I,
/;.

tomo
0.

III

Opp. Leonis. Ex

Bibl. monast. S.

Gcrmani

385, n. 811.

u Pratis.

§ III. Codices.

Herovallianus, codex ms. Isidoriana) Collectio-

Quae ante Quesnellum in subsidium vocata sunt ab

nis,cuiet LiberatiBrcviarium et alia quosdum sub-

Pathol. LIV.

;

107
jiciuntur;

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTOHICO-LITTEHAHIA
quem,quia
beneficio D. Vion

IN S.

LEONEM.
officiis

108
recitandas in

dlleronval
re-

A

homilias

in

nocturnis divinis
Passione,

acceperat, Ilcrovallianum appellavit,
scivisset illam

antequam

Natali S. Leonis,

Resurrectione, Ascen-

esse ex

Bibl. Anlonii Faure D. th.

facultatis Paris. Eccl.metrop.
vicarii generalis episcopi
7. Oxoniensis,

Hcmensis canonici

ct

Hcmensium.
in

sione Domini, et Pentecoste, atque de sanctorum apostolorum Petri et Pauli solemnitatibus. Scr.currentc sacc. vm, Romanis characteribus in duas co-

codcx ms.
variis

quo codex quem apet

lumnas distinctis.Hujus
cimina
2. ajre incisa

et

sequentis scripturae spe-

pellat Quesnellus,

Canonum

Constltutorum scdi
codi-

proposuit Cacciarius in fide huI

apostolicx

cum

Leonis, quae eidcm annoctc-

jus rcconsus, tomi

prsef. p. 29.

bantur,
cis

quorum indicem una cum apographo

ad Quesn. miserat E. Bcrnardus,
n. 91, B.

astronomia;
liibl.

tunc in acadein. Ox. profcssor. Servabatur in
Ox. collegii Crielensis,
8.

Cudcx num. 383G, altera pars prsecedentis lectionarii, continens Sermones in festo SS. septem fratrum Machabacorum,S.Laurentii, de Jejunio septimi mensis aliasque homilias usque ad Nativitatem

Bemigianus. codex ms.Epistolaruni, cujus no-

titiam et varias lectioncs ex Bibl. S.

Remigii

He-

mensis suppeditaverat D. Franc. Dclfau, Bencdictinus Sangermanensis.
9.
.

Domini recitandas.inter quas celcbris Ep. XXIV ad Flavianum de Incarnatione Verbi. 3. Codex num. 3828, pergamenus, x saeculo exaratus, continens aliquot Sermones Lconis in variis
anni solcmnitatibus.
4. Codex num. 1195, pergamenus in-fol., praeter quasdam sanctorum homilias,ctiam Leonis nonnul-

Thuand
;

:

codex ms.

Canonum

etConst. se-

dis apost.

cum

friginta tribusLconisEpistolis,

num.

129

dum

codex ms. in quo plurcs Epistolse ad synoGhalcedoncnsem et ad Arelatensis Ecclesiae
versio antea

las contincns. Scr circa xi sacc. Cacciario judice.

privilegia pertinentcs,item Epistolae Flaviani ad S.

Leonem

non

edita, aliaque

primum

e

tenebris eruta, num. 780; 3° codex ms.librorum de

Vocatione
S. Leonis,

omnium
S.

gentium.et aliquot Epistolarum

Codex num. 1267: ut praccedens forma majori duabus columnis exaratus circa saec. xi, cont. inter plurium veterum PP. Sermones, nonnullos Leonis M. de Nativitate et Epiphania et de S. Ste5.

in

num. 729:

codex ms.

plurimarum
;

phano.
;

Epistolarum

pars altera prascedenlis 6. Codex num. 1268 lectionarii, cont. Sermones quamplurimos a domims. Canonum et Decretorum PP. Rom. collectore nica Sepluagesimas usque a Nativitatem Domini Dionysio Exiguo 6°, 7°, 8°, codices mss. tres Isilegendos. dorianae Conciliorum et pontificiarum Epistolarum 7. Codex num. 1269; postrema pars ejusdem,«w/. Collectionis; 9° codex ms.Can. et Decretorum ponpraeter Sermones de Temporc, orationes de Natali tificum Rom., qualis editus Moguntiae a. 1525, qui 10° codcx ms. C SS. apostolorum Petri etPauli, de Natali SS. Laufuit olim Claudii Falcheti (Fauchet) rentii et de S. Leonis Assumptione ad pontiiicain quo pars actorum synodi Chalcedonensis. tum. 10. Trcco-Pithxanus, codex ms.continens Concilia 8.Codex num. P270, pergamenus in-folio magno, plurima, Epistolas pontificiaspraeserlimque Leonis, in quo varii Leonis Sermones, Cacciarius ejus subet alia monumcnta ecclesiastica, qui olim ad celesidiopotissimumsermonemdefesto Cathedrae Petri, berrimum Pithceum pertinuit,ex Uibl. collegii Trccoquem primus Quesnellus, sed mutilum et imperfePithceani prcsbyterorum. Oratorii D. Jesu. ctum, evulgarat, primigeniae integritati reddidisse C) Sermonum ct Epistolarum.

Leonis notatus, num. 432

5*

codex

;

;

Pacodex ms. cujus indicem et loca aliquot communicaverat D. Jacobus de Lannoy, ejusdcm
1.

CisterciensisA. e.Bibl. abbatix Cisterciensis
;

testatur.
9.

risiis

Codcx num. 1271, pergamcnus

in-fol., varios

Leonis Scrmones exhibens.
10.
culi x, cont.

abbatiae subprior.
2.

Claromaricensis,

i.

e. Bibl.

monasterii Claromain-

Codcx num. 1272, pcrgamenus in quarto, sa;Scrmoncs et Homilias quae olim lege-

ricensis

prope Audomaropolim ; codex ms. cujus dicem pcr Jo. Mabillonium acconerat.
3. S.

rii S,
sj's,

Mariani et Regniacensis, i. e. Bibl. monasteMariani Autissiodorensis ord. Prsemonstraten

j)

banturin singulis apost'.»lorum festivilatibus.Pncler quasdamLconisorationes,habebatquoqueantiquiim quemdam MissaeCanoncm,homiliaj deocto Beatitu dinibusadjunclum, quem integrum Cacciarius una

codices mss.duo,

quorum

collatas lectioncs

una

oum
304,
11.
cis

characteruni specimine ipsi subjecto/>ayy. 297
t.

cum
sterii

indice altcrius, qui fucrat Regniacensis monacxcerpsit et ad Quesnellum misit D.Chresticn

I,

cxcudi curavit.
sa;c. ix, cont.

Codex mnn. 4222,in-folio

Eccl. Autissiod. can. et theol. Par.
A. Yictorinus,
\.

characteribus cxaratus,

magno Longobardiquosdam
dies
festos le-

c.

Bibl.
et

S.

Victoris Parisiensis

Leonis Sermones
gendos.
12.

sccundum anni

codex ms.
S. Leonis.

Sermonum
II.

Epistolarum

lere

omnium

codices cacciab.il
A) Sermonum.

cteribus scriptus, cont. Leonis

Codexnum. 5i5l, bsc. xn Romanis charaScrmones de solem
Pctri et Pauli.

nitate Paschae, Pentecostes et de festis SS. aposto-

1.

Yalicani.

l.Codex uum. 3835. Priorpars anlectionarii, continens

lorum
13.

tiqui

pergameni

quamplures

Codcx num. 6450,

pergamenus, xn

saeculi,

;

109
cont.

SCHOENEMANNl NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA
homiliaa
in

IN S.

LEONKM.

110

nocturnis

officiis

rocitandas.interfesto

A

menta, sed

et illas Epistolas

quac Leo in illiussy-

que cas plures Leonis
14.

ct illam

in

Cathedrae

nodi generalis confirmotionem conscripsit.
12. Codex num. 1322, antiquissimus, ut ex characterum specimine, quod Cacciarius pag. 65 prorf.

Petri pariter ac in Quosnelli codicibus

mutilam.

Codcx num. 6551, pra;cedenti non absimilis,
snec. et

eodem

charactere scriptus, cont.

tertium de Paschate, quo Cacciarius

sermonom primum L^ofor-

ad

t.II

incudi curavit.apparet; cont.

omnes

et sin-

gulas Chalcedonensis synodi actiones,quas inter no-

nem
-15.

martavit.

tatCacciariusillamquaeadDomniAntiocheniepiscopi

Codcx num. 5442 duobus praecedentibus

causam pcrtinet,quamque
;

veluti supposititiam,eta

ma,

figura, saeculo et

charaotcrc persimilis, cont.

Leonis Sermones de Quadragesima,
nullis ad

cum

aliis

non-

Domini Passionem pertincntibus. 16. Codexnum. 6454, similis tribus praecedentibus in quo praeter alioa Patrum sermones, Leonis nomine tum plures ex vulgatis, tum alii nonnulli occurrebant, quos ille tamquam dubius in appendicem
II.

Latinoimpostorc conficlam Quesnellus rejiciendam esse censuit tutn quia (ut ipse aiebat) in Graecis exemplaribus non logitur,tum quiaex uniconullius auctoritatis antiquitatisve codice chartaccoabignotis

scholaribus in lucem prodiisse affirmatur.Habet
hic codcx ad

autem varias

eamdem synodum

per-

tinentes epistolas.

rejecit.

Yaticano-Palatini nioH.442, 443, Lectionum et

B

13. Codex num. 1342,pergamenus,saec. ixlabente autineuntexscriptus.Characterumformamet notas

HomiliarumSS.PP. libriduo chartacei, cont. quamplures Sermones Leonis, quorum nonnulli mutili et imperfecti, accommodati adusum alicujus particularis Ecelesiae. Scriptura erat Germanica, in duas
columnas distincta
limis referta,
tetur.
III. 17('//<r//a»usvetustusliber, cont. variosLconis Sermones, quem ipse tamen Cacciarius non vidit,

Cacciarius ibidem, ubi praecedcntis, exscribi
cont.

fecit

et notis

compendiariis

difficil-

antiquam Ganonum Collectionem cum sexdecim Leonis Epistolis, quarum prima ad Rusticum Narbonenscm. 14. Codex num. 1328, pergamenus, in-fol. saec.
circiter

quem

se

ipsum legere nequivisse

fa-

xuxont. acta concilii sexti generalis
Epistolas

et prae-

tcr

Epp.fragmenta iniisdem occurrentiaaliasquasLeonis

dam
15.

cum quibusdam

Chalced.

conc. actis.

sed a

/'.

/05. Blanchinio

cum

editis fuit exactus et

quidam sermones inde
suis
illc

exscripti

sunt, de quibus

xt, cont.

Codex num. 1337, pergamenus, scr. ante saec. Canoncs diversorum conciliorum et epistolas
plurium summorum pontificum. Inci^xl Col-

locis

IV. Chisianus,

monet. codcx quondam

decretales

ex Vat. archivo

cont. varios Leonis Sermones, inter quos tres ex iis quos Chrys. Trombcllius t. II, part. C sentat. 16. Codex num. 1338, collectionem praecedenti \ Anecdotorum primus omnium adornavit. B) Epistolarum. similem,sed serius, sasc. xm, exaratam, continens. a) Latini. Recenset autom inter Leoninos Canones etiam Epipergamenns 1. Codex num. 541, stolam ad Afros Mauritanae provinciae in causa Lu1. Vaticani. picini episc.scriptam, quam Quesnellus suppositiin-fol. magno, variis picturis auro et minio dilitiam dicere ausus fuit. genter circaxm saec. ornatus,quo Nicolaus V papa 17. Codex num. L340, pergamenus,saec.xm, cont. utebatur, cont. omnes Leonis Epistolas in vulgatis

exscriptus,

Nicamis Canonibus,omnesque Leoninarum Epp. decretalium titulos cum iisdem Epp. repraelectio a

aute Quesnellianam occurrentes. 2. Codcx num. 542, pergamenus in-quarto,
xni,
3. 4, 5, 6, 7. Codiccs

Isidori Collectionem et in ea
saec.

omnes Epp.Leonis
et

quae

in editis

Surii,Lovaniensium

Raynaldioccurrunt.

casdem continons Epistolas. num. 443-547, similos omnes

characterum forma,Epistolarum collectioneetaetate lontibus. Nullus enim ante xn saec. exaratus
fuit.

Lectionibus tamen inler sc dilferebant.
rj

Hac Collectione saepissime se usum esse testatur Cacciarius, quod intcr recentiores magis castigatam deprchendisset. 18. Codex num. 1541, saec. xi, adiligenti et perito amanuensi scriptus, cont. praeter diversorum concil.Canones et plurium
ginta
19.

Codex num. 630, pergamenus in-folio magno, saeculi fere xjii, cont. Isidori Meroatoris colloctio8.

Rom.

pontiff.

Epp. quadra-

unam

Leoninas.
saec. xi.

nem Can.
Leonis.
9.

et

Epp.

pontilf,

Rom.,

inter

quas XXXIX

Codex num. 1343,

Collcctionem prae-

ccdenti plane similcm continens.

Codex mnn. 631, collectionem

similem pnc-

20. Codex »(/m.l344,praccedentibus

duobusforma

cedenti exhibens, labente sa:c.

xn exscriptam, scd

quinque tantum Leonis Epistolas. 10. Codrx num. 1319, in-quarto, saeculi xu, cont. acto syn. Chalced. cum variis Leonis Epistolis in Eutychetis et Eutychianorum causa exaratis.
11.
xii,

etcharactere prorsus similis,co«f. acta Chalced. synodi cum Lconis Epp. ad eamdem spectantibus.
21.

Codex num. 1345,
S.

sooc.xi, inscriptus

Collcctio

Crcsconii, quae olim pcrtinebat ad celebre monaste-

rium

Columbani de Bobio,

cont.

nonnullas Leonis

Codex num. \32\, in-folio parvo, saec. circiter cont. libros Facundi Hermianensispro syn. Chalinque
iis

Epistolas.
22. Codex
cont. plures

num. 1353,

saec.

xh,

optime scriptus,

ced.,

non solum varia Epp. Leonis

frag-

Leonis Epistolas,

\\\
23. Codex

SCIIOENEMANNl NOTITIA HISTORICO LITTERARIA IN
num. 3791,
saec.

S.

LEONEM.

112

xn,optimac nolae, cont.

A

eont. Collectionem

Dionysianam, in qua

V tantum

Leonis Epistolas L.
24.

in Sermonihus

Codex num. 3836, lcctionarius, de quo supra dictum est, cont. so\am Epislolam ad

Lconis Epislolae. V. Taurinensis Bibliothcae regix codex num. 29, D. IV, pergamenus in-folio: circa saec. xm optime
cxaratus, cont, LII Leonis
Epistolas
et

Flavianum,
ciis

quam

saeoulo

vm

et ix in

divinis offi-

nonnullas

ante festum Nativitatis legere solcbant. 25. Codex num. 3787, pergamenus, infolio,

saec.

aliorum. Contulerat pro Cacciario P. Cyrillus Gubernatis Carmeli Taurinensis alumnus, a. 1739.
VI. Ulorentinus, Bibliithecx

xu,cont.

Epp.VI de causa Eccl. Alexandrinae
4661,

et Ti-

Medicxx codex percont.

mothei yEluri. 26. Codex num.
cont.

praecedenti

respondens,

totidem Epistolas.

omncs Leonis Epp. editionum ante Quesnellum vulgatarum. VII. Grimaneus Celebris hujus codicis exemplar
in-folio,
saec.
xiii,

gamenus

27.

Codex num. 5748,

cont. Cresconii

Concordiam

Cacciarius in chartaceo folio Parisiis

exscribi

fe-

Canonum cum
libus.
28. Codcx

nonnullis Leonis Epistolis decreta-

ad explorandam Quesnelli fidem, Vaticana Ribl. reposuit.
cit

indequc

in

monasterii S.

num. 5759, scr. ante s;cc. ix. Oliin fuit Columbani Bobiensis. Cont. XXXI

VIII. Hatisbonensis Bibliotheae monasterii

rami, codex

& Emew//m.U3,DDAA, membraneusin-quarto,
Epistolas Leonis LXXII.

Leonis Epp.

cum

priore synodi Chalcedon.actione.

constans

foliis 157, cont.

Formam

ac characterem

Cacciarius

aere

incisam

dedit pag. 65.
29* Codcx num. 5845, antiquissimus et Cacciario plerumque Longobardicus dictus,c/m/.Collectionem Canonum et Epp. pontiff. Rom., inter quas XXIV

Characterum formam ex dclineatione FrobeniiForsteri tunc teniporis apud S. Emcranum prioris et bibliothecarii, qui easdem Epistolas inusum editoris

Romani diligentissimecxscripserat, acreincidendam curavit Cacciarius^agr. 62, prxf. vEtatem ejus monente Forstero Bernardus Peziusin t,IThes. Anecdot.p.Il, propemille annorum aestimavit. Piura de

Leonis.
II.

Vaticano -Palatinus codex,

num. 579, saec

x,

cont.

IV tantum Leonis Epistolas. 1. Codex num. 65, perVatieano-Urbinates. gamenus,optime saec. xv,scriptus, cont.omnes Epp.
III.

eodem dabit Forsteri epistola (d. xn kal. Septembris a. 1752), pag.
b) Graeci.
1.

ad.

S.

Emeran.

61 sq. excusa.

editionum ante Quesnellum vulgatarum. 2. Codex num. 179, recens, adeoque exigui usus,
cont.

Vaticani.

1.

Codex num. 451,chart.

in-folio,

IV. Valicano-Alexandrini,

Collectionem Isidori Mercatoris. i.e. Vaticani,qui quonin-4°, saec.

variorum PP. Graecorum scripta, fragmentum Epistolae Flaviani ad Leonem de Incamasaec.xiv, inter

tione D. N. J. Chr. continebat.
2.

damfuerantreginaeSuecorum,ChristinaeAlexandro3.
1.

Codex num. 730, chart.

in-folio,

saec. circiter

Codex num. 586, membranaceus
Lilyb.

xn,

xv, cont. Theodoreti episc. Cyri Epistolas.
3.

inter caetera cont. Paschasini

Epistolam ad

Codex num. 720. pcrgamenus

in-folio, saec.

x

;

Leonem.
2.
xiii, cont.

inter

diversorum PP. Opera aliquas Leonis Episto-

Codex num. 755, membr. in-fol. parvo, saec. ejusdem Ep. de Paschae obscrvatione.
saec,

las continet.
4. Codex num. 712, in-8°, saec. xiv, cont. diversorumPP.Epistolas,etpr33sertimquasFlavianusin Eutychetiscausaad Lconemscripsit, cum rcsponsisil-

3.

Codex num. 849, membr.

xn,

cont. Col-

lcctionem

Canonum

praecipue

ex Africae conciliis.

quaedam acta, conc. Chalced. et Ep. Leonis ad Anastasium episc. Thessalonicensem. 4. Godex num. 1038, membr. in-fol., saec. xn,
cont. Decrcta pontilf.

lius.
5.

Codex num. 1178, chartaccus
illud pertincntibus.

in-folio, saec. xv,

cont.
lis

omnia Chalced.conc. acta cum Leonis Episto-

Rom.

ex

Isidori

Collectione

ad

nec non Bedae librum de Computo, etc. ssec. 5. Codex num. 1039, mcmbr. in-fol,, cont. Cresconii Concordiani discord Canonum.

xiv,

eont. inter

num.4431, pergamenus in-folio,sa^c. xn, diversorum Opera et Epistolas etiam Leonis cum Chalced. conc. Collcctaneis.
6. Code.v 7.

6. Codex num. 1040, in-fol., sacc. xi, cont. concilium generale VI. 7. Codex num. 1044, mcinbr. in-fol., saec. xiu, eonl. Epp, Rom. pontiff. a Clemcnte ad Lconem. 8. Codcx num. 1043,membr.in-fol. snec.xm, eont. Collectionem Canonum, forte Dionysianam inquit

scriptus, cont.

Codex rmm.l455,bombyoinus,sseo. xm, optime pontilT. Rom, et SS. PP. Epistolas,

et

Cacciarius,
Decretis.

cum

adjectis

Symmachi

et

Hormisdffl

quas inter Epistolae Flaviani, Theodorcti, Anatolii Marciani ad Leoncm, cum Leonis responsis. Code.v num. 44, chart. II. Regio-Valicani. 1. in -4", siv. xvi. cont. plurium SS. PP. aliorumque auctorum Homilias et Opera, tum ad Scriptnram,

tum ad
Canonum, apostolo-

ecclesiastioas

res

pertinentia, inquc

illis

9. Codc.v nuni. 1127, mcinbi'. in-fol.,s;ee. x, cont.

nonnullas Leonis Bpistolas.
2. Code.v

varia PP. opuscula et codicem

uum.

57, chart.

in-1'olio, sx^c. xiv, cont.

rum
tolas
10.

et

conciliorum Decrcta

ct pontiff.

Rom.

Epis-

complectcntem.
Codex nuni.
7,

Canones ct alia antiquorum PP. Opera, qu» intor Flaviani et Gennaconciliorum goneral.
dii episc.

et partic.

pergamenus

in-fol.,su:c. x,

CP. ad Leonem Epistolae.

;

H3

SCHOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA
chart.,
saec.

IN S.

LEONFM
xv, cont.

HA
XIV Sermo-

3. Codex num. 67, dumtaxat Leonis Epistolam.
III.

xv, eont.

unam A Casincnsium S. Justin», ssac. nescum praedicta Epistola.
non
BpiVII. Basilicse S. Petri in in

VatiCano-Otioboniamis,

codex mtrh.
cjw/.

20,

Vaticano, codices tres

absimilis

Vat.

num. 1178,
variis
in

omnia Chalced.
Lconis

conc.
stolis.

acta

cum
C)

iisdem

105 et"106. Scd duo priorcs Ionge tertio prajstantiores crant, qui srer. licet xn exaratus, ta-

num.

107,

men non
Sermonum
et

plurcs

quam

sexsinceros LeonisSermones
illi

Epistolarum.

1.

Vaiicani.

complcctebatur, aliosquc falso
VIII.

ascriptos.

I.

Codex mun. 541, pergamenus,
et

Tridentinus, codex

Nicolai

Vjussuauro

variiscoloribus ornatus, cont.

Bseouli xiv, cont.

ms. capituli Tridentini IV Lconis Sermones.
i.

solummodo Lconis SermonesetEpistolas,et qufdem
eas
quffl

IX. Vallicellani,
rice in

c.

cedices BibliothccacS.
Oratorii S.

Ma-

ineditisante Qucsnellum vulgatffl sunt.

Vallicclla

Patrum

Philippi Ncrii

2. Codex num. 542, pergameHus in-quarto, saec. xu lahentis. Similis Collectio. 3. Codex num. 644, pergamenusin-folio, sooc. cir-

citcr xiii. Collcctionon absimilis.

Codex num. 545, pergamenus in-4°
finem
sa?c.

scr.

ctxncodices Ballerienumerarunt codices 25 et26, quipraeterepistolamCLXV, ad Leonem Augustum lectam Adventus tempore (cujus loco in circa ~ aliis lectionariishabeturEpistola XXVIII, ad FlaviaRomae, qaee plurcs
saeculi xi

niorum usui

conccssit, ex quibus

xn.

Totidem Sermones

et

Epistolas

com

num) contincbat Sermoncs XXV
Epistolam ad Flavianum
et

;

codicem 2, cont.
;

plectitur.
5.

Sermones XXIV

codi-

Codex num. 546, menbr.

in-folio, saec, xii. Col-

lectio similis praecedenti.

Q.Codex num. 547, membr. in-4°, ejusdem
et

aetatis

conditionis.

l.Codex »um. 548, membr.

in-4°. Praeter

Sermoperti-

cem A. 0, cont. Sermones VII; codicem A. 7, cont. Sermones XIII \eodicemh.. 9. qui ad S. Euticii monasterium pertinuit, cont. Sermones X codicem A. codices 7, 20, 23, A. 16, 10, cont. Sermones VII cont. Sermones V, IV, vel III.
; ;

nes in superioribus contentoscxhibobat etiam ser-

X.
vere

Vaticani,

lectionaria

omnium

antiquissima,
et

monem
8.

de Absalon, scd

quem ad Leonem non

quae inter in primis eminebant

num. 3835

3836

nere judicavit, ideoque omisit Cacciarius.
milis et
ferens.
9.

Codex num. 549, membr. in-4°, pnecedeuti sieumdem de Absalone sermonem in fine praein-4°,

Romana, qua3 diligentissime recognoverunt. Alios plures autem lectionarios codices non quidem
per omnia, sed ubi opus fuit, inspexerunt. XI. Veneti, codices duo Bibliothecas Venetae S.
Marci, lectionarii signati num. 153 et-154,
citerxin,in quibus LI
soec. cir-

Codex num. 550, membr.

praecedentibus

per omnia similis.
II. Begio-Vaticanus, Bibliothecx Alcxandrinx codex num. 139, membr. in-4* optime cxaratns, socc. xn, solam LeonisSerm., Homil. et Epistolar. col-

Sermones Leonis. C XII. Verccllenses. Ex lectionariis Eusebianae Bibliothecaj Vercellensis capituli habuerunt collatas
lcctiones
XIII.

Sermonum

XI Leonis.
i.

lectionem exhibens.
\\\.l'rbinas.

Veronenses Cap.

e.

Bibliotheca) capituli

Codex num,

65,

pergamenus

in-fol.

Veronensis; codiceslectionariosduos, qui
nis

XV

Leo-

parvo,
ferens.

saec.

labentisxiv,

eamdem

collectionem prae-

III.

CODICES BALLEIUNIORCM.

Sermones proebuerunt, praeterea codex 74 praecedentibus antiquior,con/. Sermones VIII, et recentior ms. liber. num. 214, cont. Sermonem unum.
XIV. Veronensis S. F. i. e. codex PP. Conventualium S. Firmi Majoris lectionarius sasc. circiter
;

A) Sermonum.
a) Lectionarii.
I.

Bergomenses, codices duo,

sacc. circiter

xn, ex

xiu, cont-

unum

Leonis Sermonem.
/>)Collectione9.

tabulario DD.

Consortii Ecclesiae S. Alexandri in

Columnaapud Jos.de SalvancisdeRoteriispatricium Bergomensem, cont. XII Leonis Sermones.
II.

Colleclionum
nera, cx

harum ms.quinquedistinxeruntgequibus singulis maxime insignes codiccs
;

Chujiani, codiccs duoBibl. Chigiance v.um. 3 ct

5, S83C.
III.

xn.con/.IV Leonis Sermones.

J)

Padilironenses, codices tres monasterii Padili-

ronensisS. Bcnedicti in agro Mantuano, cont. Leonis Sermones etEp. ad Flavianum.
IV.
tonii

IX

tantum indicanlur, videlicct, ex Collectione I, libcr ms, Casinensis, num. 126 cx Coll. II, Barberinus, num. 88, et Casanatensis C. III, 7; ex Colt. III, exempla primae editionis, quam ex bujus collectionis ms.

desumptam censuerunt

;

cx

Colt. IV, Vati-

Patavinus, codex PP. Conventualium S. An-

canus num. 546, et qui aliquando adhibitusest541

num.

408, saec.

xm,

cont.

Scrmones XXX.

ex Coll.

V

deniquc Vaticanus aum/544.
B) Epistolarum.

V. 1'atavini llercmitanorum, codices tres PP. Heremitanorum SS. Philippi et Jacobi, num. 111, 110,
et 113, cont.

De

his in sequonlibus \]d\\cv\movum observutioni-

XVI Sermones cum Ep. ad Flavianum.

VI. Patnvini S. .Iustin;c, codices

duomonachornm

bus (a) tam luculcntcr accopioscdisputatumcst, ut singulorum enumeratio supervacanca videretur.

(a) Sub titulo Observationum Balleriniorum Schfrv nemannusexhibet fragmenta prssfationumquasfratrescdilores Scrmonibus et EpistolisS. Leonis pra:-

miserunt. Nos verohas pr.cfationes suo loco cxhibituri, eo lectorem remittimus. Edit.

;

.

115

VETERUM PATRUM TESTIMONU DE

S.

LEONE.

116

VETEKUM PATKUM TESTIMONIA DE
Epistola Joannis Cassiani presbyteri librorum Incarnatione Christi contra Neslorium d<? paloria.

S.

LEONE.

suorum

k

Nuncu

non respondentibus, etiamsi ego per vcniam bene pareo, tutamcn per inconsiderantiam judicii male imperasse videaris.
tantae nobis

obedienti.n

Absolulis

dudum

Callationum spiritaliumlibellis

sensu magis quam sermonc insignibus (quia alto sanctorum virorum sensui sermo nostrac imperitiae imparfuit),cogitaram,etpropemodumconstiLueram
post illum pnxlitae
inscitiao

Theodoretus, episcopus Cyrensis, in cpislola ad Abundium episcopum,apud Baroniuman. 450, n. 33.

riae

pudorem,

ita

me

in

silentii collocare, ut excusarem, quantum inmeesset, per taciturnitatis verecundiam, loquacitatis audaciam. Sed vicisti propositum ac sententiam meam laudabilii studio et imperiosissimo affectu tuo, mi Leo, veneranda [Al. mi Leo venerande]acsuspicienda charitas mea,Romana.Eccle-

portu

Legimus quae (S. Leo) ad sancta? etbeatae memoFlavianum scripsit et gratias egimus Domino nostro humanissimo Deo, quod advocatum et propugnatorem veritatis invenimus. His et ego litteris
;

consensi.

.

.

.

cui etiam subscripsi; et ex hoc pro-

bavi quod regulas apostolicas, hoc est veradogmata,

sequor.
In concilio Chalcedonensi act. 2, post recitatam Leonis epi.4olam2S, ad Flavianum, Patres clamaverunt

meex illo siae acdivini ministerii decus, producens praemeditati silentii recessu in publicum formidandumque juditium et nova subire cogis adhuc de
;

Petrus per

Leonem

ita

locutus

est.

.

.

.

Pie et

g

vere Leo docuit.

erubescentem rcumqueetiam minoribus impar fuerim, par majoribus a te esse compellor. Ego enim ne in illis quidem opusculis quibus per Ingenioli nostri oblatiunculam Domino sacrificavimus, moliri aliquid aut usurpare tentassem, nisi
praeteritis

Idem concilium in relatione ad P ulcheriam edita tom. IV Concit. Ven. edit. pag. 1354. Ipsi naves suas in cursurepetiere rectores, 0'iristo ad intelligentiam prosperedirigente, qui osfenqui sicutsapiente dit in Leone mirabili veritatem
;

Petro, ita et isto utitur assertore.

episcopali tractus imperio. Crevit itaque per te oris nostri et styli dignitas. Nam qui jussi antea de Do-

Idem concilium

in allocutione

ad Marcianum impera-

torem, tom. IV Concil. pag. 1758

minicis studiis locuti sumus, nunc id exigis ut de lta ipsa Incarnatione Domini ac majestatedicamus qui prius in sancta templi velut per sacerdotalem manum introducti sumus, nunc ductu tuo atque
:

Nobisimpenetrabilemomnierrorepropugnatorem Deus providit, ct Romanae Ecclesiae papamadvictoriam prasparavit, et doctrinis eum per omnia veritatis astringens, ut

subsidioquasiinsanctorumsanctapenetramus.Ma-

affectu ferventiore decertans,

quemadmodum Petrus, et hic omnemad Deum ?en-

gnus honor, sed periculosa progressio [Al. profesdivini sio]: quiaobtineri sacrorum penetralium ac non potest, nisihoste superato. Exipraemii palma ac gis itaque ac jubesadversum recentem haeresim novum fideihostcm conserere imbecilles manus, et
contra pestiferi serpcntis graves hiatus aperto, ut scilicet ut insurgentem in aiunt, ore consistere Ecclesias Dei sinuosis tractibus draconem vis pro:

sumintelligentiamque perducat.
t

Leontius episcopus Areiatensis in cpistola adHilarum papam Leonis successorem, tom. V Concil. p.63.

Quod Leonem sanctissimum praedecessorem tuum mors abstulerit, contra haoreses invigilantem, et
lolium in agro Domini, heu
!

nimis fructificans era-

dicantem, dolemus.
Simplicius papa in cpistola ad Leoncm impcratorem, tom. V p 98.
.

phctica et sermonis evangelici divina virtus, me quasiincantatore.irrumpat. Pareoobsecrationituae,

Leo papa

ita

plene atque dilucide

sacramentum

malo enim de me ipso tibi, quam mihi credere, maxime quia id tecum amor Jesu Christi Domini mei praecipit, qui hoc ipsum etiam
parco jussioni
;

Dominica. incarnationis exposuit.ut non modo catholicus, sed nc Cbristianus quidem valeat nuncupari, quisquis illic (id est in Leonisepistolis) et re-

in te jubet.

Superest ut

effectlttn

imperati negotii

dcmplionis suae causas non evidenteragnoscat.
Gelasius papa in si/nodo Romana 70 cpi^coporum, in decreto de apocryphis libris, tom. V. p. :> s T.

ab ipso postules per quemimperasti. Tua enimjam hic magis causa quam mea vertitur, tuum magis

judiciumquammeumofficiumpcriclitatur.Meenim,
sive par

sim tuo imperio, sivcnonsim, ipsaaliqua-

j)

tonus obedientiae ratio atque humilitatis excusat si nisi quod hoc plus meriti est in obsequio meo, minus est in possibilitate. Facile cnim wyuslibet
jussioni ex abundantiasalisfaciinus
:

Epistolam (suscipimus) B. Leonis papa. ad FlaviaCP. episcopum deslinatam, de cujus tcxtu quispiam si usque ad unum iota disputaverit, et

num

non eam in omnibus thcma sit.
Orientales episcopi
in

venerabiliter acccperit, ana-

illius

officium

epistola ad

Symmachum

pa-

grandccstct mirabile, qui

etiamidem invoto habel quodin viribus non habet. Tua ergo h®cres, tuum negotium, tui pudoris opus est ora ot obsecra ne
:

pam, tom. V
Qui
constitutus,

p. 436.

imperitia

mea

periclitetur eleotio tua

;

ct

opinioni

tuam, inter sancfos Leo archiepiscopua, ail Attilam lunc erroncm barbarum pcr se currere non duxit imli_
praeoessit beatitudinem

117

PH^EFATIO IN SERMONES
ut captivitatcm corrigeret
437.

S.

LEONIS MAGNI.
ita

118
nos do«

gnum,
infra
p.

corporalem. Et

A

doctor cx sermone sanctae Epiphanioc
cuit, etc.

Vera

rectae

fidci

confessio tradita

nobis a papa, Lcone, inter sanctos constituto.
Cassiodorius in Expositione psalmi lxv.

Nicolaus

Ipapain

epist.

ad Michaelem imperatorem.

Leo papa ad Favianum scribens, Doctor apostolicus, dicit, ctc.

In Ephesinolatrocinio cunctispraesulibus et ipsis

Facundus Hermianensis,

lib.

xn,

c. 2.

qunquepatriarchis prolabentibus, nisi MagnusLeo, imitatur scilicet Leonis illiusde quo scriptum est,
Vicit

Quis hujus Romani antistitis J.eonis) gravitatem

Leo de tribu Juda, divinitus excitatus, os apc-

non
ret ?

praedicet ? Quis

tantamconstantiam non hono-

riens,

totum orbcm

et

Augustos ipsos concutcret,
;

Movcrehunc
a

posset ullo

modo

saecularis poquffl

et ad pietatem

commovcret
epist.

religio Christiana

pe-

testas

sententia non

retractandi

divinitus

nitus corruisset.

fuerantconstituta ia concilio Chalcedonen.=i)
corporaliter loco
Vigilius

quem

Photius

CP

in.

ad Michaelem Bulgarias prtncipem.

movere non potuit?

papa i>i Constituto diei vn kal.Martiarum anni' 55A tom. VI Concil. Ven. edit, pay. 305
praeclari

Loonis sanctissimi papae

Romani

gloria

magna

magnusque
dium.

pietatis ac religionis zelus

fuit et stu-

n. 22.

Tam

pontificis

atque

doctoris,

id est

Menoloyium Grxcorum

Basilii

imperatoris jussu di-

beati Leonis, epistolam aperte pia

dogmata
libri ix

contictitatc praeditus,

gestum.

nentem,

etc.

Leo admirabili virtute

animi, sapientia et san-

5. Gregorius

papa

in cpist.

52

Sanctissimae Orienlis Ecelesiae uno sensu, una
doctrina, fidem
tenent.
S.

ejusdem

sanctte

memoriae Leonis

Romanae Ecclesiae pontifcx, praeclarissimis monumentis virtutem suam, praecipue autem rectam fidem testatam reliquit.
Ado episcopus Yiennensis
in Chronico.

Maximus Grxcorum theoloyus in spirilali ac dogmatico tomo eontra Ileraclii imperatoris Eethesin.
Magnae Romanae
ad
Eoclesioe antistes, vir fortissimi

Leo urbisRoman&bcatissimusepiscopusdoctrina
fidei

clarus habetur.
Libcllus Synodicus
c.

94.

pectoris sanctissimusque Leo.

Leo Romae papa, apostolis aequandus.
Spaniam,
ad
Alia antiqua testimonia partim in epistolis ad Lco-

Hadrianus Sed
et

I

episcopos per universam

episi.97 codicis Carolini.

nem

scriptis,

partim

iti

admonitionibus, prxsertim

beatus Leo egregius papa atque praecipuus

episc. inserta inveniuntur.

SANCTI

LEON
ROMANI PONTIFICIS

OPEUUM GENUINORUM
PARS PRIMA
CONTINENS

S

PATRIS SERMONES.

PR^EFATIODe
mss. fontibus ex quibus prodierunt ac potissimum

emmdandi

sunt sermones S. Leonis.

1. Duo universim suntmanuscripti fontes exquibussanctorum Patrum sermonesattingere seu emendare licet,nimirum ecclesiarum Lectionariaex variorum sanctorum scrmonibuscompacta,ct peculiarcs sermo-

num

alicujus sancti collcctiones.

u9

PHjEFATIO IN SERMONES

S.

LEONIS MAGNI.

120

GAPUT PRIMUM
De Leclionarifs mss., primo fonte sermonum
% \.
2.

S. Leonis.

De Lectionariorum aniiquitale

ct praestantia.

Quanta

sollicitudine hos codices quaesierimus.

et Pctro

Lectionaria antiquioris originis essesolent. Paucis enim sancti contigit quod SS. Zenoni, Gaudentio, Chrysologo,utscrmonum collcctioncs auctoribus sequales velquasi aequales ad nos usque perveiis

derint: idque

forte accidit

quorum sermones

in Lectionaria

haudquaquam

traducti,

si

peculiaril)us
tantae

collectionibus non

fuissent custoditi, periissent. At

cum non multopost

auctoris

mortem sermones
:

aut fcreomnes tractatus, in bibliothcca Hispanensis perfluum videbatur. Ita Augustini scrmones, seu, uti vocabuntur, In Augustini cnim Vita c.lSperinde Ecclesio3 aliqua fortassisseriedispositosexlitisscPossidiussubindicat. docloris operibus, quas sane in distinctis codicibus continebantur loquensdetractatibus ac de cesteris S.

ferc Ecclcsias in Lectionariarelati,inter officia publica auctoritatis ac celcbritatis fuere, ut apuduniversas cumenim omnes, factae fuerunt, sensim pcriere legerentur tunc vel nullae collcctiones factce, vel siquae in Ecclcsiarum libris servarentur, horumcollectionem soparatim describere susermones
:

omnium indiculum
ucl

se subjecisso affirmat.ut sibi quisque volwril ad legendum ct cdgnoscendum eligat,

et id

describendum

vel dc bibliotheca

Hipponensis Ecelesice petat,

ubi

emendatiora

forte

exemplaria poterunt

inventa describat. Vetustissima tamen ejusmodi exemplaria desideinveniri vel unde voluerit, inquirat, et supersunt collectiones sermonum S. Augustini de Vcrbis Domini, de rantur. Trcs enim antiquiores quae

V

non solum sparsim traducti, collcctionum dcscribendarum laborem sustulere. Ex Lecria nimirum ejus sormones autem tres memoratae collectibncs postcrius fuerunt digestee, ac deinceps alii sermones ex aliis tionaris fuerunt in editionibus quae subindeapparuerunt nec deerunt Lectionaris descripti Augustinianis adjecti scrmones ex iisdem fontibux derivare queant, sicuti nos viginti et amplius nui alios cjusdem doctoris genuinos in Anecdotis Miscellaneis aliquando edituri sumus.
;

ut observarunt doctissimi Patres Maurini in praefat.adtomum Verbis Apdstoli, ethomiliarum quinquaginta, Augustino aequales credi queunt in mss. octingentorum annorumetampliusreperiantur,nontamen licet quia earum Possidius non meminit, sed prsesertim quia supposititiis non carent. InLectiona-

3 Simile quidpiam sermones lucubrassc,

S. Leonis et

sermonibusaccidissc arbitramur. Hunc sanctumpontificem multo studio

accurata eorumexempla apud se retinuisse illud indicio est, quod in suisdogdifficilemqueexplicationem dogmatumde quibusdisseruit, maximam maticis epistolis, quae ob sublimem scntentiarum quam verborum cautionem et de'ectum flagitabant, quaedam ex sermonibus non non tam autographa exemplaria in archivo apostolico diutius exigua fragmenta inseruerit. Haec autem sermonum
fuisse custodita, duljitarenon licet.

Gum

vero pro auctoritatc ac celebritate auctoris et cura peculiari in

sermonibuslucubranrlishi,paulopostLeonisobitum,inLcclionariisRomanarumEcclesiaiuminteraliorum sanctorum sermones fuissent transcripti, etexindc transissent in similes codices aliarum Ecclesiarum scrmonum in aliquo separato volumine colligendorum totius Occidentis binc factum fuit uteorumdcm defucrit. Quare nihil mirum si Gennadius, qui memorat sermones S. MaximiTaurinensis cura antiquitus mentionem facit aliquam enim Maximi sermonuin vetuin Leone, c. 70, nullam ejusdcm sermonum stissimam collectionem,nullam autcra Leonis invenit, nec ad Lectionariain quaehujus sermones traducti
; :

fuerant oculos ac
4.

mcntem

intendit.

Fontes igitur vctustiores cxquibus Leonis sermones ad nos pervenerunt, sunt antiqua Lectionaria. Ex his sane eos allcgarunt noni saeculi scriptores, Hincmarus Remensis, Remigius Lugdunensis, Prucollectaneis ad Pauli epistolaa, in dentius Tricassimus, ac praesertim Florus. Is nimirum, qui in mss. cusloditis.inlcgrum duarum etscxaginLa ingentiumcolumnarum librum, compcndiariis Carthusia Majori scriptum, ex Lconis testimoniis digessit, scrmonum fragmenta ex Lectionariis manifestissime
notis
exccrpsit, utitur

enim iisdem ordine ac
cst

omncs iisdem

Lcctionariis usus

titulis quos in Lectionariis basilicae S. Polri invenimus. Ante hos Paulus l)i;iconus in Homiliario, in quo plures Leonis sermones pro

fcstorum ratione dcscripsit. diversam originem praeferunt videre, 5. Plures id genus et praestantissimos codices, qui
licuit in bibliothccis

et

consulere

Romanis
in

Vaticana, basilicae S- Pctri, Vallicellana.ctChigiana, in Venetis S. Marci, et

S. Gregorii Majoris,in Patavinis

monachorum

S. Justinae,

cohventualium

S. Antonii,

ct

ercmitanorum

Vercellensi Eusebianacapituli cathedralis.in Kegia Taurinensi, in Padilironenaj Casincnsium S. Benedicti, in Hergomensi S. Alexandri in Columna, actandem in nostra capitulari Vero. nensi.Exhismss.utpoteantiquioribussermanumfontihuslectiones, seu lectionum correctiones potissimum

SS. Philippi et Jacobi,

sumendaj crunt. Quesrtellus, qui horum codicum prsestantiam et antiquiorem originem supra mss. collectiones dep'rehendit(ut patetex cjns praefatione generali, ante medium), inreoolendis Bermonibus Lectionaac praeoipuaa eorum emendationes, quas in textum induxil, his mss. riis plurimum deferendum agnovit debentur. Atid incommodi in ejusmodi libris expertus, quodnon omnes eontineani sermmes, tthiqwiiem
:

aliquos,

illi

aliospro diverso Ecclesiarum more,

quarum

usui descripli suni

;

adeo

»/

immensaetmmtmera

pie-

rumque evolvenda libisint volwmina,ut paucos aliquossermonesad illoscodices recenseas :id, inquam,incom-

121

M.EFATIO

IN

SBRMONES

S.

LEONIS MAGNI.

122

modi expertus.non multa Leetionaria recoluit.nec in iis qme adhibuit omnes Leonis sermones nactus,non p:\ucos, hoc subsidio descrtus.cum posterioribus tantummodo collectionibus,quae minus emendata* sunt, conferre coactus fuit.Noa autem cum Lectionariis potissimum deferendum intellexerimus jnulli labori parcentes,quotquot poluimus diligenter exquisivimus.quoad 1'elici succcssu omnes sermoncs in Leetionariis reperire et conferre utililer licuit, (|uatuor tantum exceptis memorandis num. 9,quos in tam multiplici Leetionariorum copia frustra quoesivimus.IIic vero profitendum est.nec potuisse nos,nec neeessarium putasse singulos scrmones relegere cum omnibus cjusmodi mss.,eumin permultiscosdescriptosinvenimus,
Satis enim duximus, si oonferrentur eum Lectionariis pra?stantioribus,caeteri vero hujusmodi codicesexpenderentur, ubi quaedam loca varias hinc inde lectiones afferentia majorem difficultatem facesserent.
§
II.

De mess. Lectionariis certe Romanis.

6. Sed ut de ejusmodi Leetionariis peculiaria quaedam dicantur, non tam eorum multitudinem quam nonnullorum prostantiam plurimi facimus.Quesncllus nullos Romanos ejusmodi codices vidit,qui tamen sempcr in Romana Ecclesia diligenter custoditi,et ad posleros transmissi.cumex originariiset autographis Leonis scriptis originem dueant.maximae supt auctoritatis.Nos autem quatuor mss.libros invenimus.quos certe Romanos possumus a£firmare,eo quod in publicis Romanarum Ecclesiarum officiis olim adhibiti fuerint. Tales autem sunt primo duo codices Vaticani pergameni in-folio 3835 et 383G,qui Romanis, seu,

ut aiunt.uncialibus

litteris

docet haac antiquarii notatio

octavo circiter saeculo scripti ad basilicam SS.Philippi et Jacobi pertinebant uli in fine cod. 3835. Qui lcois, obsccro, ul ores pro scriplore, ul pcr apostolorum
sicut inuiilis scripioris.Deo cceli

principum (Leg. principcm) solvantur vincula Agimundi presbyteH peccatoris
grates.Basilica apostolorum Philipui el

JacobiMir&m autem antiquitatem primiexscriptoris confirmant haec verba sermonibus de Ascensione subjecta,quibus Leo nondum inter sanctos relatus domni titulo donatur. Expliciunt sermones domni Leonis papx Ascensione Domini nostri Jesu Chris-ti numero duo.Deo gratias. In

hoc ni8.3835,qui a P.Joseph.» Blanchinio accurate describitur cum characteris specimine tom.IIEvan°-el. quadrupl. pag. 602, exstant Leonis de Passione primi dccem sermones, duo de Ascensione tres de Pentecoste.et duo de S. Petro. Vaticanus 383G exhibet tres scrmones de jejunio decimi mensis, in editis primum, septimum.et octavum, trcs item de natali ipsius,id est de assumptione. Leonis ad pontificatum in editis primum, cui secundus annectitur, tertius, et quartus.novem de jejunio septimi mensis et ser-

monem
7. Alii

de S. Laurentio.
porro duo sunt Lectionarii
libri basilicce
est.

Petri.Primus signatus num. 107, licet charactere fuit ex antiquiori Lectionario ejusdem basilicae, longo usu detrito, aut fere consumplo,originem ducente ex iis autographis quae Leo Romanae Ecclesiae reliquerat;verum etiam emcndatior est multo quam caaterhunde permultas etinsignes ex hoc emendationes excerpsimus, quam nullis vel paucis aliis in libris reperimus.Hunc autem ad usum
S.

posteriori exaratus,pluris

tamen habendus

Non solum enim descriptus

gpectasse ipsius basilicae, dubitare non sinit accurata qua? in fine legitur descriptio rcdituum
christiano orbe eidem basilica) solvebantur.Continct

qui ex toto

autem sermones ab Adventu ad Passionem Domini et cum omnes sermones Leonis nomine inscriptos sinceros,nullos autem supposititiosexhibet tum vero nulli ejus temporis sermones Leonis in hoc codice desiderantur,quatuor tantum exceptis 20, de jejunio decimi
:

:

mensis; 51, de Quadragcsima.et 56 ac 60, de Passione:dum alii libri Lectionarii aliarum Ecclesiarum non paucos sermones praetereunt, et nonnullos plerumque Leoni tribuunt qui alios habent auctores. Huic
codici similis plane est alter
tuui

ejusdem basilicae 105,nisi quod librarius in postremis aliquarum solemnitascrmonibus descrihendis nonnumquam defecit.Ex eodem tamen excmplo prodit,cum sermones quos

exhibet

eodem ordine

ac iisdem fere

1

ctionibus prrcferat.Si superessent in

eadem

basilica

exempla

alterius

Paschatc ad Adventum cxcurrit,nihil dubitamus quin caeteros omnes, aut fere omnes Leonis sermones pariter descriptos invenissemus, adeo ut ex hac una bibliotheca emendatione tutius peti popartis, quae a

tuissent. Sed

cum

haec pars

ibidem desideretur, quae exactissima

omnium

fuisset

magno

ac potiori sub-

sidio orbati fuimus.
§
III.

De aliarum Ecclesiarum mss.

Lectionariis, quantumque contulerint. Tres S. Leonis sermones ex unico colai Fabri codice edili vinJicanlur. De Lectionariorum incommodis, et de ipsorum ulilitate.

Ni-

8.Cum vero Lectionaria aliarum Ecclesiarum jam mcmorata expenderimus.licet nullaita universimsint accurata uti laudati basilici? Vaticanae codiccs,tamen non paucas lectioncs oplimas vel confirmarunt,veI
praebucre,et sermonibus qui in

num exempla
ter

illis deerant prffieldium non modicum attulerunt.Quorumdam etiam sermoncmini iuventa,multiplicitate codicumquos undequa»{uo cxiiuisivimus,reperire nobis felicicontigit.Quatuor sermones de collectis,et unum de octavis apostolorum.quos ob causam peculiarem

mones ejusdem proprioede

Leonis caeteris Lectionariis insertos desperabamus,invcnituus in ms.Leclionario Vallicellano A. 6 Scrmonatali sui,quos nullis in Lectionariis Quesncllus nanoisci potuitjin Vat.3836, noc nori in Valliccllano A. 7, inventi fucrc, quinlo exccpto, qui cx singulari Fabri codicc editus fuit. 9. Reliqui sunt scrmoncs quatuor,qnos in nullo Leotionario nancisci pnluimus,nimirum sermo quintus de natali pap?e,scxtus de rolIeclis,nonu3 de jcjunio dccimi mcnsis,et nonagesimus sextus, inscriptus

.

123

PFLEFATIO IN SERMONES
mss. collectionibus
S. Leonis, quae, ut

S.

LEONIS MAGNI.

124

Tractatus con'ra Eutyckianos,habitus intemplo S. Anastasix. Hic
fuerit in

sermocontraEutychianos cum conservatua

in aliquo Lectionario libro contineatur,
•10.

quem

videbimus,e Lectionariis dimanant,haud dubitamus quin hactenus reperire nobis non contigit.

ipsum autem dici non possc credimus quoad alios tres sermones, videlicet quintum de natali papre, sextum de collectis, et nonurn de jojunio decimi rnensis, qui ex ms. Nicloai Fabri editi sunt. Sicut enim desunt in colleclionibus sermonum S. Leonis,quae e Le^tionariis minarunt; ita in nuIlis.Lectionariis inventosaut inveniendos censemus.In uno igitur codice Nicolai Fabri hos tres sermones contineri putamus, nisi fortassis alius similis aliquando prodeat. Hic autem Fabri codex, qui in bibliotbccam Thuanaeam Quesnelli aetato transicrat,unde Thuanacus ab eodem appellatur, postea vero in Colbertinam, postremo autem in Reginm Parisiensem migravit,varia Patrum opusculacontinet.Dehoc fuse agit Joseph Antelmius diss. 6. Dc vcris opcribus SS. Leonis et Prospcri n. 4 et seqq.,eumque ante annos nongentos exaratum Mabillonii, Baluzii, aliorumquc peritorum judicio testatur.Intcr diversorurn Patrum opuscula tres laudati Incipit Leonis sermones describuntur, quorum primus omnino erronee Prospero tribuitur hoc titulo sermo Prospcri de natalc papx; alii autem duo sermones sic inscribuntur Incipit de collcctarum die, et : Incipit dc mcnsis decimi jeiunio.Omnes hos scrmones Leonis esse.styli ratio ac argumenti sententiarumque consonantia cum aliis eorumdem titulorum sermonibus planc Leoninis omnino evincunt.Nicolaus Faber, qui ipsum codicem possidebat,in epistola ad Vossium praepositum Tungrensem opusculis inserta hoc idem Qui Prospero ascribitur, ejusdem esse pervidit. De primo enim sermone,qui Prospcrum prafert, inquit auctoris cum rctiquis, argumento sunt mihi simiiitudo, et quod auctor ipsius de se vclut pontijice Romano loquitur .Quamvis enim opera Prospcri usum fuisse B. Leonem dicunt, nemo tamen mihi persuadeat disertissimum pontificem aliena verba emendicasse, et pro suis ad populum pronuntiasse Idem Antelmius.qui in lau. data dissertatione non tam hos tres quam omnes Lconis sermones Prospero aliqua ratione asserere visus fuerat,hujusquecodicis inscriptionem ingesserat,mentem suam apertius explicans in epistola secunda Gallice scripta die 4 Novembris an. 1689. num. 35 et 40, communi sententiae qua Leoni tribuuntur, suum quoque calcuium addidit.Unde vero tres hi Leonis sermones hoc uno in codice,qui nihil praeterea Leoninum habet, reperiantur,et cur primus saltem Prosperi nomen exhibeat, quis divinet Num Prosper, qui Leoni intimus fuit, et ab Adone notarius ejus dicitur,hos separatim sua manu descripserat, ac in Gallias miserat, ubi conservati nobis fuerunt; primus autem amanuensis qui eos codici inseruit,ex charactere sibi noto exscriptorum fecit auctorem? Simile quidpiam cpistolis accidit. Quinque enim Leonis epistolae inter alias aliorum conservatae nobis fueruntin solis exemplaribus mss.collectionis Avellanae.de qua fusiu3 agetur in praefatione ad epistolas Leonis; et solas quidem illae quinque epistolae ex omnibus Leominis in cadem collectione inveniuntur.Sicut autem ignotum est quatenus has epistolae, quae in omnibus aliis collectionibus desunt, separatim migrarint in eam collectionem; ita qua ratione tres illi sermones in Fabri codicem venerint, latet. 11. Ut autem ad Lectionarios codices revertamur,horum incommodaQuesnellus in praefatione recensen», peregrina additamenta potissimum urget. Cum, inq\iit,iidem variis propriisquc locorum solemnitalibus acId
:

:

:

:

commodati sint,sxpe sxpius peregrinrs quibusdam additame7itis,et ab auctoris mente 'prorsus alienis, auctiores habentur, quibus nonnumquam discernendis vix sufplcias. Insignc hujusmodi excmplum habcs in sermonc 41 (nobis 42) qui quartus est de Quadragcsima. Aliqua additamenta in quibusdam Lectionariis,sicut etiam quidam saltus,atque mutilationes nonnumquam contingunt../M sxpe sxpius id evenire saltcm inLeone,plures
licet

nibus frequentius deprehendimus, ex Lectionariis
nellus ex quinque Lectionariis sustulit
culis et menrlis

contulerimus id genus libros,falsissimum est.Imo ejusmodi defectus,quos in posterioribus collectiofeliciter deteximus et emendavimus; sicut idem Ques-

collectionibus Leoninis in editiones irepserat.

additamentum sermonis 4de Quadragesima.quod ex posterioribus Quod porro idem Quesnellus queritur de frequentibus ma-

omnibus mss. codicibus
mss.
12.
basilicae

quibus librariorum sive incuria sive ignorantia ejusmodi libri vitiantur, commune cst sed alii aliis corriguntur,nobisque nonnulli codices optimae notre ac prassertim S. Petri maximo adjumento fuere, quibus quingenta circiter loca saniori lectioni restituere
:

aut emendare

licuit.

Antequam

a Lectionariis ad collectiones transeamus,

libros discrimen.

Non solum enim
alii

alii
alii

plures,

alii

pauciores Lconis sermones ad

pcrtinentes praeferunt;

unius,

altcrius festivitatis

praecipuum inter Lectionarios eamdem solemnitatem sermones practermittunt:scd ordo etiam eorumost

notandum

dem sermonum rum S. Petri ac

in diversis Lectionariis diversus

SS. Philippi et Jacobi. In Lectionariis S. Petri sermones, ex gr.,
in

est.Exemplo sint insigniora Lectionaria Romana basilicade Passione diversum
ct

ordinem habent ao

Vaticano 3835 basilicee SS.Philippi

Jacobi

:

ex quo

cum

alter liber

ab altero non

prodiorit,verisimillimum est hos pcrantiquos l.eetionarios codices

Romanos ex autographis S.Leonisser-

monibus diverso ordinc primum

descriptis profectos fuisse.Varius vcro ordo qui in aliis Lectionariis alia-

rum Ecclcsiarum

deprehenditur, cx librariorum arbitrio dimanare potuit. De supposititiis sermonibus qui in Lcctionariis (non tamen Romanis paulo antc laudatis) passim Leoni tribuuntur, in praMatione ad

appendiccm dicemus non pauca.

125

PR.EFATIO IN SERMONES

S.

LEONIS MAGNI.
ac de eontm distinctione
xi.

126

CAPUT
De
§ I.

II.

mss. cotlectionibus, altero fonte
S.

sermonum

S. Leonis,

et

usu.

Manuscriptse sermonum.

Leonis collectiones non excedunt saeculum iu earum codicibus adhibonda.

Distinguendae invicem, et cautio

13.

Nuncad

collectiones

sermonum.S. Leonisaccedamus. Prima

quae nobis occurritharumcollectionum

apud scriptores mentio, non est anterior saaculo xi.Micrologus, deEoelesiaslicisObservationibus,c25, non solum Leonis sermones collectos innuit in codice, quem librum Sermonum appellat, sed probaturus quarti utensi jejunium nonnisi hebdomada Pentecostes ceiebraium fuisse, lectores ad eumdem librum evolvendum remittit haec addens Neque hoc tantum in uno sermone,sed in plwibus, quos de Pentccostc in diversis annis fecisse legitur : quod illum subterfugere nonpoterit, quicumque eumdem librwn diligenter perlegerit. Inter codicesquosDesideriu* abbaa montis Casini,postea Romanus pontifex Victor III,bibliothecae ejusmonasterii addidit, unus cum titulo Sermones Leonis papx memoratur a Leone Hostiensi in ChronicoCasinensi lib. iii, c. 63. Primus interscriptores de viris illustribus seu descriptoribus ecclesiasticis.qui sermonum Lconis meminerunt, estanonymusMellicensis auctor xi sacculi, quem prius edidit P. Pez, deinAlbertus Fabricius. Leo magnus apostolicus declamator egregius fuit, qui verbo ct cxemplo christianx retigioni Sic autem ille,c.7 pturimum profuit. Porro scnnonum illius ineertus csLnumcrus,quorumtamen de Adventu Domini, de Nativitate,
: :

de Apparitione, de Jcjunio, dc Passione, de sancto Pcntccoste plurimi habenlur. In sanctorum quoque natalitiis

nonnulh habiti invcniuntur.
ctiones indicare vidctur.

Dum eam fermesermonum seriem, qutein collectionibusexstat, recenset,colleDum autem inccrtum affirmat numerum, in Lcctionariapotius, quae diverso nu-

raero sermones continent, intendisse credi potest. Haec antiquiora sunt testimonia, quae procollectionibus

sermonum Leonis afferri queunt, quod est ejusmodi collectiones antiquiores multo non fuisse. 14. Enim vero inter quamplures mss. libros sermonum Leonis, quos in variis bibliothecis vidimus, nullum reperire licuit qui xi steeulum excedat, cum non pauca Lectionaria Leonis sermones exhibentia vetustiores aetatis

deprehenderinms.

ld

autem evenisse credimus, eo quod

circa saeculum xi S. pontificis

sermo

nes colbgi coaperunt. Sane quinque collectiones diversae originis nacti sumus,quarum vetustiores ad idem saeculum referuntur. E. Lectionariis autem sumptae fuerunt, non solum quod antiquior collectio nulla invenitur ex

qua

exscribi potuerint,

verum etiamquiasermonum numero,

ordine, vel saltem titulis,acpraeterea

variis lectionibus differunt, prout ex Lectionariis simili ratione diversis
15.

originem ducunt.
;

Plurimum vero interest singularum discrimen notare quam diligentissime hinc enim non modo patebitdiversa earumdem origo, sed cautio ctiam in usu ejusmodi manuscriptorum adhibenda cognoscetur.
Uubinimirumpluresejusdemcollectionisinvenianturcodices.cumabeodemprimoexemplariproficiscantur eaedem fere lectionesoccurrent in omnibus, solis erroribusaut arbitrariislibrariorum correctionibus exceptis adeo ut qui unum codicem unius collectionis contulerit, omnes plerumque contulerit. Ex quo
;

plurimum allegari duodecim aut viginti codices, si duo siquidem vel triaexemplariadiversarum collectionum ad aliquam lectionem statuendam plus probare solent quam centum unius.
illud

maxime animadvertendum seqaitur, unius ejusdemque collectionis omnes sint

frustra ut

:

§ II.

De prima

collectioDe.

membranaceo saeculi xi, nunc signato papx pars prima, sermones. Hic ille idem codex videtur quem,Desiderio abbate praecipiente.saeculoxi compactum innuimus testimonio]Leonis Hostiensis qui sane, cum alterum quoque librum epistolarum seu, uti vocat, Iiegistrum Leonis, ab eodem abbate in eadem bibliotheca positum tradat, quid contineret secunda pars, quae nuncdesideratur, satisindigitat.In hoc codiceXCl sermones leguntur, inter quos unus bisdcscribitur, alterdubius est,decem vero supposititii sunt, ac propterea restant sinceri etcerti sermones LXXIX. Ipsam, sermonum seriem appendere juve1G.

Primam

collectionem illam credimus quae reperiturin codice

num. 126

bibliothecae Casinensis,

cum

titulo

:

Leonis primi

,

rit,

ut caeterarum collectionum

discrimen

facilius innotcscat.

1.

2.
3.
4.

de jejunio mensis degimi. Si fideliter. In nostra editione sermo XII. Prxsidia. Serm. XVIII. Cum de adventu. Sermo XIX.
Sublimitas.

\

9. Festivitatis

hodiernx. Serm. XXVII.

10.
12.

Sxpe ut

11. Excedit 13.
14.

Sermo XVI. 5. Evangelicu. Sermo XVII. 6. Quod temporis. Sermo XlN. 7. In Domino agro. Sermo XIV cui eodem contextu in ms. annectitur sermo editionis nostrae XV, qui inscribi debuisset in hac serie sermo octavus, et incipit Confulenter. Hunc eumdein ordinem cum eadem unione duorum sermonum de prehendimus in ms. Lectionario basilica; S Pe;

15. 17.

Serm, XXX. Serm. XXX. Dum semper. Serm. XXVIII. Quamvis, dilectissimi. Serm. XXV. Semper quidem. Serm. XXIV. Omnibus quidcm. Serm. XXVI.
nostis.

16. Salvator noster.Sevm.

XXI. Nota quidem. Serm. XXIII. Idem ordo est in laudato codice 107 basilica? S. Petri.

18. Justissimc, fratres festivitatis prxsentis diei, elc Sermo Leoni perperam aflictus, est S. Maximi

Taurinensis hom. 2 de Nativitate.
DE EPIPIIANU DO.MINI.

tri

107

8.

de natale domin. nostri jEsu ciiR.STi. Exsultcmui Domino. Serm. XXII,

m

Scrm. XXXI. 20. Gaudete in Domino Scrm. XXXII.
19> Qclcbrato.

.

127

PILEFATIO IN SEHMONKS

S.

LEONIS MAGNI.

m

21. Quamvis sciam. Serm. XXXIII.
22. Justum et rationabile. Serm. XXXIV. 23. Causam, ditectissimi. Serm. XXXVIII. 24. Hodicrnam festivitatem. Serm. XXXV. 25. Memoria rerum. Scrm. XXWil. 26. Dies, dilectissimi Serm. XXXVI.
.

A

Licet omnes solemnitates. Intcr dubios sermones in appendice edetur. DE APCKNSIOXE. 63. Post beatam et (jioriosam Iiesurrectionem. Serm.
62. Item de Hesurrectione. 64. 65.

LXXIII. Sacramcntum, dileclismni, snluiis nostrx. Serm.
-

DK JKJUNIO QUADHAGESIM.K.
27. Scmper quidem,dilcclissimi, sapienter. Serm.XLL 28. Hebrxorum quondam populus. Serm. XXXI X. 29. Apostolica, dilectissimi, doctrina. Serm. XLIII. 30. Licct nobis. Serm. XL. 31. Prxdicaturus. Berm. XLII. 32. Semper quidem, dilectissimi, misericordia. Serm.

LXXIV. Punota subjiciuntur loco tituli, qu< e sequens ad ditamentum extra ordinem ipsi librario cognitum indicant. Addilamentum autom mcipit:£t quando de cruce noslra processil oratio, foras civitatem

solemnitatem celebruvimus. Reperitur in antiquis editionibus Latinis S. Joannis Chrysostomi.

XLIV.
33. Appropinquante. Serm. L. 34. Yirlus, dilectissimi. Serm. XLV. 35. Devotionis. Serm. XLVI. 36. In omnibus quidcm. Ser.n. XLVII. 37. Inter omnes. Sorm. XLVIII. 38. ln omnibus quidem. Serm. XLIX. 39. Jejunii tempora secundum Scripturas. Estsermo supposititius, excerptus e\ libro de Eeclesiasticis Ofneiis S. Isidori Hispalensis cap. 37-40. 40. Dilectissimi, nobis, fides nostra nos admonet. Est

manjinc : dk sancta penLKONIS PAP/E. 60. Hodiernam solcmnilatem. Serm. LXXV. 67. Hodicrnam, dilcciissimi, festwitaiem descensione sancti Spiritus consecralam. Serm. LXXVIII. 68. Plenissime. Serm. LXXVI.
in die pentkcostks,
et

in

TECOSTE

S.

B

09.

pariter Leoni perperam aflictus, et cum antccedenti sineLeonis nomine genuinishujus scrmonibus subjectus in Lectionariis codd. 105 el 107 basflicae S. Petri, de quo in praefatione ad appendicem plura, ubi hic postremus sermo dabitur.

Dulntandum. Serm. LXXIX. Sanctorum solemnitate dierum.Senn. LXXX. 71. Inter omnia, dilcctissimi, apostolicx instituta doctrinx. Serm. LXXXl. itkm unde supra. In marjine autem de ordina70.
:

tione sua.
72. Honorabiicm mihi, dilectissimi. Serm. II. 73. Quolies nobis. Serm. III. 74. Gaudco, dileclissimi. Serm. IV. 75. Laudem Domini Serm. I. Hic idem horum quatuor sermonum ordo, etante S. Petri festum cernitur in Lectionario Vallicellano cod. A. 7.

DE PASSIONE DOMINI. omnibus quidem. Est inepta repetitio antecedentis sermonis 38 de jejunio Quadragesirme. 42. Omnia quidem tempora. Serm. LXIV.
41. In
43. Evangeiica lectio, dilectissimi, quoe sacratissimam.

sermo ejusdem Ad marginem vero: in festo sanctoRUM PKTRI ET PAUU.
76. Apostolici natalis. 77. licatissimorum apostolorum Pelri et Pauli. 78. Beatissimorum apostolorum passio, fratres. Tres
isti

Serm. LXVI.
44. Magnitudino.

Serm. LXIX.

sermones sunt hom. 2, 3 et 4 de eadem fesMaximi Opera. ^ 79. Omnium quidem sanctorum solemnitatem. Serm. Serm. LXX. LXXXII. 47. Creator et Dominus. Serm. LVI. 80. Exsultemus in Domino. Serm. LXXXIII. dilectissimi, opera misericordix. 48. Inter omnia, 81. Gemina hodiernx feslivitatis. In Appendice proSerm. LlV. dibit. 49. Sponsionis nostrx. Serm. LVII. IN natali s. LAURENTII. 50. Sermone proximo, dilectissimi, his qux compre82. Sanctum est, fratrcs. hensionem Domini prxcessere, decursis. Serm. LIX. 83. Sicut patrum nostrorum. Sunt hom. 1 et 2S. Maquialiaverborum collocatione exorditur Dccursis, ximi de S. Laurentio. iis qux comprehensiodilectissimi, sermoneproximo DE JEJUNIO SEPTIMI MENSIS. nem, etc. 84. Obscrvantiam quidem vestram. Serm. LXXXM 51. Cum multis modis. Serm. LXI. 85. Deus humani gencris. Serm. LXXXVII. 52. Exspectationt nostrx. Serm. LV. 86. Apostolica institutio. Serm. XCII. 53. Semper quidem, dilectissimi, fidclium menlcs. 87. Omnis, delectissimi. divinorum crudilio. Serm. Serm. LXVII. XCIII. DE RESURRECTIONE DOMINI. 88. Scio quidem, dilcctissimi, plurimos. Serm. XGIV. 54. Sermo proximus. Serm. LXVIIl. DE OCTO BEATITUDINIHUS. 55. Scrmone proximo, dilectissimi, non incongruc. 89. Prxdicantc. Serm. XCV. Serm. LXXI. 56. Sacram, dilectissimi, Dominicx Passionis histo- U DE PENTECOSTE. riam. Scrm. LXX. 90. Hodiemam solcmnitatcm, dilcclissimi, toto tcrra57. Sacramentum, dilcctissimi, Dominicx Passionis rum orbe.Sevm. LXXVII. quam Dominus Jcsus Dei Filius. Serm. LII. DE ASCENSIONE DOMINI. Serm. LXV. 58. Scrmonem, dilectissimi 91 Fratres charissimi, Ascensionis Dominicse inclytixm 59. Gloria, dilectissimi. Scrm. LXIII. ct regale mysterium. Est in appcndice Augustini 60. Desiderata nobis. Serm. XXII. Serm. 17'.». 61. Totum quidem. Serm. LXXII.

45. Scio quidem, dilcctissimi, pascliale festum. Serm. LVIII. 46. Sacramentum, iileclissimi, Domimcx Passionis.

p

tivitate inter S.

.

Hanc sermonum sericm, aliasquc cx eodem codiee notilias ct collationes a Casinensi abbate procuravit cminentissimuscardiiialisTambiirinus^quicumomnibussacmrum pt\?sertimstudiorum, inquibusmaxime cminet cultorihus favorem prsestat, lum vero mihi, dum Ftomse csscm, ethuic editioni a summo pontitice imposita) materias pararcm, omnem opcm, quibuscumquo rebus, posset, conferre nondestitit.Cum vero in patriam revorsus, in oditione curanda alia plura cx eodcm COdice Casinensi desiderareto, qu« majorcm laborcm ac diligcntiam postulabant, idem cardinalis ncqucmquammonachorum Casinensium gravarot,codi-

L'i

PH/EFATIO

I.\

SKIlMONES

S.

LF.ONIS MAGNI.

130

cem Romam transmittendum
voluit:

curavit, ct ipsc por se

eumdom

conferre ac variantos nolarc ct dcscribcrc

quod in tantffl dignitatis viro tot gravissimis curis dislento plano miriticuiu, insignem ejus in hosc propensionom, in nos autcm singularem humanitatcm dcclarat. studia 17. llanc collcclioncm e Lectionariis compactam indicant non modo supposititii scrmoncs, qui in Lectionariis frequentcr occurrunt, sed etiam ipsa series nonnullorum sermonum quam in iisdcin libris observare
ut superius

liciiit,

innuimus.Nequemirum

accidat,

si

cum

aliquot supposititii insorti i'uorint,[)luressinceri

dcsidcrentur. Id cxlibris Lectionariis,qui collectori usui I'ucrc,originem ducit; in his enim idontidom alien[ sormones uni auctori vindioantur, ncc sinccri omnes continentur. Idipsum Augustino contigit, cujus

sermones ex Loctionariis olim
tcrmittunt.

collecti, plures

perperam ascriptos praderunt, multos autem sinceros pr«

§ III.

De secunda

colleclione.

Secundam colloctioncm dicimus quam nacti sumus in tribus mss. libris Casanatonsi G. III 7,basilicse Darberino 8S. Primi duo ad xn circiter sacculum pertinent. Gasanaten.sis aliquot foliis muest, et variantcs ex collectionibus postcrioribus a quopiam studioso ad marginem appositas et textui tilus nonnumquam superaddilas cxhibct. Ilaac collectio centum scrmones continet. Incipit a Leonis epistola ad
18;

S. Petri 210, et

Flavianum,

quam

in pluribus ct antiquis Lectionariis

insertam vidimus. Sequuntur sermones septem de

jejunio decimi mensis

eodem ordine ac in prima collectione, conjunctis similitorin unum sermonibus XIV et XV. Subjiciuntur deccm sermones deNativitale Domini, et octo de Epiplumia, qui exstantin primacollectione, sed ordo paululum immutatus aliam originem indicat. Inter sermones octavum et nonum de Nativitate, num. lGinseritur sermo de Absalon perporam Leoni trioutus,et in nonnullis mss. posteriorum quoque collcctionum
collectionis, qui
in fine adjectus,

qui deest in prima collectione

;

et e

contra non apparet sermo 18 primce

tur in

S.Maximum habetauctorem.Sermones deQuadragesimaejejunio, etde Passione,qui legunprima collectione,ordine non parum diverso exstant ctiaminhac secunda, iis duobus pariter compre;

hensis quos subdilitios vidimu?

ac praterea pro

sermone

-41

in

prima collectione inaniter repetito

haec se-

cunda

Leonis sincerum de Domini Passione Bxigitfides,m editione nostra serm.LIII qui in collectione Casinensi desideratur. Sequitur sermo dubius de Resurrectione Licet otnncs solemnitates qui in utraque collectione est num. 62 tum duo genuini de Ascensionc, 63 et 64, ordine eodem. Omittitur
addit,
56,
;

num.

unum

sermo 65 primae collectionis plane supposititius. Adduntur septem sermones de Pentecoste, qui sunt in prima collectione sed inhac alio ordine simul ponuntur; dum in primahoc loco preeferuntur tantum sex unus autem separatim in flne adjectus fuit. Hucusque tribus sermonibus in sccunda collectioneinsertis
;

ettribus prcetermissis,

sermonum numcrus

sermones71. Majus
peculiares
tituli

in

in utraque collectione tandemconcurrit. Utrobiqueenim sunt sequentibus discrimen catalogum reliquorum apponendum suasit, cum praesertim

occurrant, quos ex tabula in fine ms. Casanatensis excerpsimus.

oe jejunio skptimi mensis.
72. Bevotionem. In oditiono nostra sormoXCI. Deest in prima collectione. 73. Obscrvantvim. Serm. LXXXVI. 7i. Apostolica. Serm. XCII. 75. Deiu humani generis. Serm. LXXXVII. 7i>. Omnis, dilectissimi, divinorum eruditib. Serm. XCIII. 77. Svio quidem plurimos. Serm. XCIV. II i quinque eodem ordine et suo loco rn collcctione de-

\

sermoncs eodem ordine legunturin ms. Lectionario Vallicell. A. 6, quinque autem ultimi in prima collectione non leguntur.
DE XATALITIIS PETRI ET PAULI APOSTOLORUM ., nA 90 °>™] m 1 mdem *<™*a™n sokmnitatwn. Serm. !
.,
.

l

-

tiAAJtli-.

IN

XATALITIO

B.

PETRI APOSTOLI.

pnma

91

.

Qaudeo, dilectissimu Serm. IV.

scribuntur.
ix
dii:

DE B
ordinationis su.E.
92.
-

-

^aurentio martyre.

Snnclum

cst, fralres.

78. Quoties nobis. Scrm. III. 79. Laudem Domini. Serm. I.

93 Sicul V^rum. Hi duo sunt sancti Maximi, ut in

supenon

collectione

DE BANCTIS PETRO ET PAULO.
80. Aposiolici natalis. 81. Beatissimorum apostolorum Petri et Pauli. 82. BaMssvmorum apoetolorum passio. 83. K.vsullemus in Domino. Serm. LXXXIII.

94. omnium. COllectione.
,
. IN

Cum

notatum fuit. Serm. LXXXV. Decst

in

prima

„„ tESTIV1TATE omnidm sanctorum.
Serm. XCV.
sabiiati mensis
.

95. Prxdicante.

8L Gemina

g

IN JKJUN ,

liodiernx festivitalis. Confer annotata superius in prima collectione.

%
(W3

-

n Evangehca

...

primi.

leclio,

quxper

aures.

Serm.

LI.

DE DIE COLLBCTAROM.
85. 86. 87. 88.

" K MACHABJEI8.

Misericordia. Serm. IX. ApostolicSB traditionis. Serm. X.

97. Gratias, dilcctissimi,

atjamus.

Hunc

in

appendi-

cem primi
98.
\d

rcjccimus.

Multis divinarum. Serm. VI. Ckristianx pielatis. Scrm. VIII.

DB JK j UNI0 septimi mensis.

de neolecta FESTiv.TATE. DE NEGLECTA FESTIVIT.'
).

Beligiosam.

Serm. LXXXIV. Sex antecedentcs

exorandum. Scrm. LXXXVIII ,,,, i> ril ,nc«lmncm. Serm. LXXXIX. 100. Sacramentum, dilectis$imi.'$Qrm. XC,

134

PRjEFATIO IN SERMONES

S.

LEONIS MAGNI.

132

Postremi quinquc sermonos, qui desuntin primn collectione,extra propriam sedcm positi sunt; nam pricollocanduseratintersermones deQuadragesima, ut in Lectionariis et posterioribuscollectionibus habetur secundus de Machabaeis ante sermoncs de S. Laurentio statuendus erat caeteri autem tres de jejunio mensis septimi adjiciendi erant aliis sex ejusdem lituli scrmonibus.a num.72 usquead 77, superius proprio

mus

;

;

loco descriptis. Id
nariis qui his

autem palam facit hanc collectionem prima cura lucubratam fuisse cxiislibris Lectiosermonibus carebant postea vero in collectoris manus venisse alios libros,qui cum hos ser:

mones

praeferrcnt, eos in fine adjiciendos putavit.

19. In

hac collectione inveniunturomnes genuini Leonis sermones qui exstant

in collectione

prima, ex-

cepto serm. 2, dc natali papa?, qui incipit Honorabilem: at duodecim alios germanos complectitur, qui in Casinensi desiderantur. Quamvis plures aheni serrnones in his duabuscollectionibus Leoni tribuantur,qui

tribussequentibusnoninveniuntur, undehocnomineillispostponenda3 sint cumtamenlectionesplerumpraeseferant, multum per se editoribus utiliores, ac pluris aestimandae sunt. In ms. 21 basilicae quaedam S. Cypriani opera: haec autem excipit S. Petri, post centum sermones hactenus indicatos, exstant Leonis ad Leonem Augustum 165, quae in Lectionario Vallicellano 26 inserta est, et dein quaepistolaS.
in
;

que meliores

.

sermones subduntur sine ullo auctoris nomine, qui fere in appendice Augustiniana recenautem Barberino88 hacc sermonum additio subnectitur centum sermonibus memoratis, Lconis videri possit. At deest omnino in ms. Casanatensi G. III 7, nnde nec primi collectoris ita ut ejusdem opusesse, nec ad hanc collectionem spectare cognoscitur. Petrus Mallius xn saeculi scriptor, in Historia basillicaeS. Petri a Bollandistis editatom. VI Act. SS. part. n.cumcap. 3, num.37, mentionem facitcujusdam collcctionis sermonum S. Leonis, quae prsferebat etiam epistolam ad Flavianum tum vero c. 7, n. 131 Est et castellum, quod juit memoria Hadriani impcratoris, allegat sermonem laudatae appendicis, inquiens S. Petri ; refert autem testimoniumexsermone 131ausicut lcgitx^r in sermone S. Leonis papxde festivilate dataeappendici inserto, quem in appendicenostra edemus. Respicere videtur collectionis memoratae excmtuordecim
alii

sentur. In codice

;

:

plum, quod in archivo

basilicae S. Petri servatur.
§

IV.

De

tribus aliis collectionibus.

quae exstabat in ms. unde prima editio Romana a Joanne An20 Tertiam collectionem appellamus eam Aleriensi sumpta fuit. Hanc nos invenimus in Vaticano ms. 545, qui solos Leonis sermones drea episcopo pertinere credimus codicem Bononiensem, cujus variantes notatas continet. Ad hanc eamdem collectionem

ms. Barberino3528, hae enim cum lectionibusprimae editionis fere conveniunt. Continet autem sinceros, nullos ascititios.si unum deMachabaeis excipias,quem haec collectioLconis sermonesXCIII,omnes appcndicc Augustinovindicabimus. Sermonibus de NataliDomini praemittitepistolamad Flavianum,quae in innuit. Desunt ex sinceris tres soli sermones, qui ex hanc quoque collectionem ex Lectionariis derivatam editi sunt. Ordo autem sermonum XCIII idem est ac in vulgatis eommunioribus, qui his ms Nicolai Fabri una exceptione, quodsermo5J in Evangelium Matthaei c. xvn describitur tribus sermonibus carent, hac sermones de Quadragesima, uti in omnibus Lectionariis positus est sabbato quatuor temporum Quainter transtulerunt. dragesimae, editi autem in alium locum collectio, prueter ordinem ab anterioribus longe diversum, duos sermones in iisdem omissos 21 Haec initium Notum vobis, in nostra editione serm. VII alterum contra haeresim exhibet unum de collectis, cui qui incipit Sicut peritorum, nobis serm. XCVI. Titulos autem sermonum peculiareshabct,quibu3

invenimus

in

;

Eutvchetis

maxime tam ab editis quam a caeteris collectionibus fontem apertissimeprodit. Titulosdiversos libus aliumomnino

discrepans, sicut et in lectionibus scepe valde dissimiindicasse sufiiciat.

Duodecim sermones de

praeferunt: Quatuor primi insrribuntur de QuadraQuadraqcsima hanc peculiaremdivisionem et hos titulos Quadragesimah scrmo V; sextus, septimus et octavus, de Passione et liesurrecaesima- quintus, de jejunio III; nonus, decimus et undecimus, de Festo pasckali scrmo, I, II et III ; duodetione Domini scrmo I, U et dePassione Domini sermo quartus. Dein subjecto sermone in Evangelium Matth«i c. xvn, sercimus autem, Ilesurreclione. continuata numerorum serie sic effcruntur mones 19 vuWti de Passione et duo sequentes de Domini de Passione scrmo primus; quinque sequentes, de Passione Domini II. III. Primus In Parasccvem Pascha Domini scrmo scpfimus ; alii quatuor dc Passione VIII, IX, X ct XI. IV V et VI; scptimus, dc De Passionc ei et primus de Resurreciione hac inscriptione pramotantur editi octo de Passionc Caeteri XIII, XIV, XV, XVI, XVII, XVIII, XIX ct XX. Tandem postrcmus sermo, de Domini XII,
; :

Resurrectione

Resurrectione Domini sermo XXI. simus frequentissime excmplo primae 22 Cum vcro quoad hanc collectionem usi

Romana

editionis, quas

dc hac non nibil dicendum videtur. Ille quidem in praefatione gerarissima est, etQuesnello ignotafuit, primam traduxit scrmonum editionem Venetam an. 1485, qua? Joannem Andream epinerali n. 2, veluti Aleriensem auctorem pnefert, eamdemquealicubi, sed rarissimc in variantibus adhibuit. Sed pra-

scopum

terquam quod exstat

Vencta Lucae Veneti an. 1482, utraeque h« editiones recusaB fuerunt ex episcopus cx Vaticano codice Rom;v vulgaverat, et Pauloll Romano pontiliei mRomana, quam laudatus Annales edidere, hanc editionem Romanam assignant an. 1470, et in ejua soripserat. Qui typographicos
alia cditio

133

PRiEPATIO

1N

SERMONES

S.

LEONIS MAGNI.

13-i

oalce legi tcstantur vcrsus Aspicis illustres etc, qui typographoruin in aedibus familiffi

Maxima> laborantium

nomina refcrunt.Quo autem fundamento ha;c tradiderint, latet. Non solum cnim omni tcmporis locique notatione.ac memoratis versibus carent duo quae eminentissimus cardinalis Quirinus vidit ejus editionis exemplaria, verum etiam illa tria qus nobismetipsis videre contigit, unum Homai apud enimcntissimum
Passioneum, alterum Verona; in bibliolheca Muselliana, tcrtium in suburbio Veronensi apud canonicos Lateranenses 8. Leonardi emptum in l'rbc a celeberrimo viroCelso Maffcio anno 1472, ut in manuscripta ejusdem Maffeii notatione traditur.In catalogo quidem librorum qui aConrado Sweynheim et Arnoldo Pannartz Germanis typographis in aedibus Maximorum fuerant imprcssi usque ad diem 2u Marlii an. 1472, et a supradicto Aleriensi recensentur initio tomi V Operum Nicolai de Lyra; in hoc, inquam, catalogo referuntur Divi Leonis papx Sermones, et notantur cdita cxemplaria cclxxv, quo factum est ut rarissima sit haec prima editio, cum tam pauca exemplaria imprcssa fuerint. Anteannum vero 1472, lypis subjectum fuisse liquet ex Aleriensis epistola ad Paulum II, qui supremum dicm obiit xn kal. Augusti an. 1471 (a). 23. Quarta collectio frequcntior in mss. occurrit. Eosdem autem omnino sermones eodem ordine pracfert, ut iu antcriori vidimus titulis autcm, qui iidem sunt ac in vulgatis, ab illa discrepat, ac praeterea variantibus nec modicis, nec infrequenlibus, quo; diversae origini, non librariorum lapsui vel arbitrio tribui queunt. Plerique codicea annexam habent epistolarum collectionem, ct hac de causa omittunt inter sermones epistolam ad Flavianum, cum in epistolis suo loco ponatur. Ejusmodi autem sunt tres mss. Vatt. 541, 546 et 547; Vat. Urbinas65; imus Angelicae Eremitarum S. Augustini; alius Venetus S. Marci 79; et Fesulanus canonicorum Lateranensium. Uanc eamdem collcctioncm eum epistola ad llavianum, sed sine collectione cpistolarum, invenimus in ms. Justinae Patavino Casinensium, nec non in alio Vcneto monachorum S. Georgii majoris. Nullum exemplar saxulo xiv velustius reperire licuit, unde coilectionem valde recentem colligimus. Omnium certe vitiosissima cst cumque ex codice hujus coJlectionis profcctae videantur
:

:

vulgatae editiones

sermonum

per eos qui Aleriensis editionem ignorarunt, nihil

mirum

si

pluribus mendis

et corruptis lectionibus scateant.

24.

Quintam collectionem sermonum ab epistolarum
collsctio quae huic

collectione in nullo codice

separatam invenimus

Sicut autem epistolarum

quarla collectione

sermonum

copulantur, ita

adjungiturdiversa est a coJlectione cpistolarum quae cum etiam sermonum collectio aliquot, etsi paucis at exploratis

characteribus, distinguitur, et divcrsam originem promit. Mitto discrepantes lectiones,quibus etsi melior sit haec quam duae lecliones praecedentes, primoe tamen et secundae coJlectionibus faciJe cedit. Prascipuum

discrimen est in duobus sermonibus. Exsultemus de SS. Petro et Paulo, et Gratias, dilectissimi,de Macha. baeis, qui in hac collectione non" leguntur primus autem in quatuor antecedentibus legitur, secundus vero exstat in secunda, tertia et quarta. Ordo autcm in caeteris sermonibus idem est ac in collectionibus tertia et quarta,hoc uno discrimine, quod post sermones de jejunio Pentecostes habetur ordine inverso
:

primum
serto

In octavis npostolorum, Religiosam, serm.

LXXXIV

;

dein In

riatali

apostolorum Petri

et

Pauli,

Omnium

quidem, serm. LXXXil, qui ordo

horum sermonum
:

est in collectione 2.

At rcctius in

tertia et

quarta in-

sermone ExsuUemus, efferunlur
II,

dem, serm. purissima,
tiae

sic In natali SS. apostolorum Petri et Pauli serm. I; Omnium quiExsultemus et In octavis apostolorum Pctri et Pauli, Rehgiosam. Haec collectio, quae est omnium cum nihil subdititium contineat, invenitur in Vat. 544 saeculi circitcr xn, in Vat. Ueginae Sue-

139 steculi

xm,

vel xiv, ct in

uno Caesenate Minorum Conventualium

S.

Francisci saeculi xv, nec non

in Victorino,

quem Quesncllus
§

adhibuit.

V. L)e alia ms. Oxoniensi collectione a Quesnello laudata.

25. Hae sunt colloctiones dissert. 12, cap. 2, in

quas vidimus. Porro Qucsnellus codicem Oxoniensem saeculi xi, vel xn. laudat quo collectio qutedam sermonum Lconis una cum ejusdem epistolis continetur adeo

duabus postremis collcctionibus quae sermones etepistolas pon. invenire ncquivimus, hoc Quesnelli indicium demonstrat. Epistolis, inqnit, msertx sunt constitutiones imperatorum Theodosii et Valentiniani adversus Manichxos et contra Hilarium Arclatcnsem. Scrmonibus subjiciuntur dux epistolx Proterii Alexand'rini,et 'aschasini Lylibxlani ad Lconcm nostrum, ct alia nonulla ad vilam S. ponti/icis attincntia. Sicut autem epistolarum collectio cum memoratis additamentis nullibi a nobis inventa fuit, ita collectio sermonum, cx indicatis additionibus, ab omnibus quas vidimus discrepat. Displicet Quesnellum exactiorcm hujus collectionis notitiam
ficis

ut primo intuitu credi possit alterutra ex

jungunt. Sed aliam omnino esse

quam hactenus

moniti fuimus in bibliotheca ejusdem ecclesiae inveniri exemplum Homanae editionis anni 1470, in cujus calce leguntur praater anni notationem indicati versus Aspicis illustres, etc, uti in Annalibus typographicis editi sunt Haec autem editio qmnium rarissima diffcrt ab ea pariter Homana cujus ([uinque exemplaria recensuimus Non solum cnim ista posterior versus memoratos annique notationem ignorat, vcrum etiam in lineis ot Bingulis paginisdiscrepat; ac pra;tcrea prior illa caret iis quatuor Leonis epistolis, quibus secunda ditata fuit, Cum vero hffiC altera quam recognovimus c prima editione omnino fuerit expressa eumque codiccm referat quem Alenensis pnori editione exhibuit allegationes primac editionis, quas in notis attulimue ^ corngendae non sunt. Edit.

(a) Hic, in Erratis tomo suo II annexis, Ballerinii addenda indicant scqucntia :« His in perscriptis, a P. Montio bibliothccario S. Mariae Gratiarum PP. Praedicalorum Mediolani

prima cditione

m

;

'

».

135

PRyEFATIO 1N SERMONES
ct quantitatc

S.

LEONJS MAGNI.
ad

13(3

non dedissc; cx ordinc cnim

sermonum^specialedc cadem judicium ferrepossemus. Hunc tan-

tum pcculiarum titulum

cx

codcm codice

recilat in observatione

primum sermonem, quam

pra^missae ad-

monilioni mseruimus. In nomine Dei summi. hicipiwtt tractatus quos a die ordinationis sux per continuum quinquennium beatissimus papa Deo di.vit ad vopulum. Ex his aulem verbis colligi posse credidit Quesnellus

hanc sermonum collectionem derivarc exexcmplo
tustatem spirat titulus
iste,
,

collectionis Leonis aevo exaratce. Inquit

enim

:

Totus ve-

indicatque sermones seu tractatus (qux vox Leonis sevo familiaris), descriptos fuisse

ex codice
istius

pontificis istius xlate exarato.
fuerit,

Cum enim

ex

ipsis

sermonibus nulla indicia prodeant quibus appareat

quo quisque anno dictus

codex edilos sermones continet, titulus qui hos primo quinquennio pontificatus Leonis tribuit, id est inter annum 410 et 445, manifcstum errorem prodit. Etenim sermones novcm de jejunio mcnsis dccimi, decem de Nativitate Domini, ocLo de Epiphania, unum et viginti, vel saltem decem et novem de Passione Dornini, ex ipsa sermonum, qui diversis annis recitati fuerunt, computatione quinquennium excedunt quemadmodum transsi
;

oportd ut statim fere post quinquennium illud descriptum sit cxemplar. Vox quidem tractatus pro sermonibus usurpata antiquitatem redolct; at

primum

codicis

currunt etiam nonnulli sermones de collectis, uti ex annorum characteribus in iisdern indicatis liquet. Sermonesoctavusde Nativitatc, et sextus de jejunio scptimi mensis, Eulychem veluti haerelicum expresse no-

minant, quod fieri debuit citius ann. 449, vel potius aliquanto post hoc enim anno errorem quidem ejus Leo condemnavit; scd cumEutychem correctum iri speraret, personae pepercisse videtur. Sermo de octavis apostolorum, qui post direptionem Romanae urbis habitus fuit, post an. 445 collocari debet. Tractatus
:

conLra hffiresim EutychcLis (nobis sermo XGVI) recitatus fuit in basilica S. Anastasiae post Proterii mortem, quae incidit in annum 457. Ex his igitur confirmatur quod initio statuimus, nullum supcresse codicem qui collectionern Lconis ffitate exaratam contineat.
§ VI.

De Honiiliario Pauli Diaconi.

Doctorum nonnulia dicamus, hoc enim pariter veluti codice utendum erit. Hujus Homiliarii auctor est Paulus Diaconus, qui jussu Caroli Magni varjas Patrum homilias pro festorum ratione collegit exeunte saeculo vm. Id liquet ex pracfatione ejusdcm Caroli prafixa rarissimae editioni Spirensi an. 1482, et a Mabillonio rccusa tom. I Analectorum pag. 25. Leonis sermones XX, ibidem inserti leguntur. Haec aufem collectio cum originem ducat ex mss. libris antiquioribus sseculo ix qui Paulo Diacono usui fuerc, non minimi facienda fuit. Cum vero plures ejusdem Homiliarii editiones prodierint, Quesnellus aliqcando hoc allegans adhibuii editionem valde posteriorem, in quaalii ex editis Leonis non pauca mutarunt. Nos vero ut germanas Pauli Diaconi lectiones cognosceremus, contulimus editionem Basileensem
26. Hcstat ut de Ilomiliario

Nicolai Kcssler anni 1496,

sumptam

ex vetustissimo codice Ecclcsia? Basileensis; quoo
qui sane sine addititiis tom. IV Analector. pag. 631 et 632.
:

quam

Spirensis nonnullos sermones auctorum posteriorum addititios praeferat,
in

Diaconi editionem quoad costeros et Leoninos exhibet

licct non minus genuinam tamen Pauli duobus mss. Augiensibus

inveniuntur,

eodem Mabillonio
§

teste

VII.

De ms. Barberino continente varia9 lectioues serinonum
praefationc

S. Leonis.

27.

Antequam ab hac
paratas

manum submoveam, prsmop.endum

est,

me,

dum Homae
30

versarer, in
S.

bibliotheca Barberina invenisse recentiorum codicem 3520, qui non paucas variantcs
cditioni

scrmonum

Lconis

exhibet. Praemittitur Italica epistola Laurentii Mari scripta die

Martii 1677.

Cum

ementissimi cardinalis Francisci Barberini et Brancacii tum pr.elati nomine ab co qua?situm fuisset quid Joanncs Baptista Marus frater suus in editionem Leonis reliquisset, respondit ante aliquot annos in manus ejusdem fratris venisse editionem sermonum Lconis, in cujus marginibus Gerardus Vossius, pra^positus
variantes ex
:

Tungrensis, variantes lectiones notaverat has autem exinde excerpsisse Joannem Baptistam; aliasque aliis codicibus et editionibus addidisse eo consilio, ut novam sermonum cditionem vulgaret cum titulo Sermones S. Leonis Magni restituti ad fidem plurium codicum 7nss., concluditque, cditionem pncdictam cum variantibus Vossii, eL sui fratris lucubrationos se tradidisse Michacli Angclo Riccio, postca cardinali, ex quo, quicumquc velit, ca petcre polerit. Scquitur pradatio Joannis Baptistae Mari
:

editioni prasmittenda,

quam

hic subjicimus.

LECTORI JOAN. BAPTISTA MARUS.
« Prodit,

iterum

in

luccm divus Leo rebus omnibus magnus, ulfima manu

et

accuratiore

quam

ante

diligentia restitutus.Tanta est dignifas auctoris, eloqucntia? majcstas, sanctitas

vit;c,

lanta dcvictarum haB-

resum, et frenati ALLilae, ac scrvata) Roma; gloria.ut ct ipsius scnptis ad gcrmanam ?cntontiam rcvocandis non possit sine ubcrrimo Eccb',siae fruclu et sine summaeruditorum voluptate elaborari. Fuit istc labor paucis ante annis P. Thcophili Rainaudi soc. Jesu thcologi, dc cujus multiplici crudilionc pra>clara monumenta ab eo typis edita abunde testantur. At quoniam non tam ex ingenio et doctrina quam cx varictato codieum typiscditorumctfidc anliquorum manuscriptorum opus susceptum pcndobat ;licot non sinclaudeot utilitato
in eo dcsudarit,
pontificis scripta nativo nitori restitucre

tamen cum plurima utriusque gcneris excmpla ei defuerint, non potuit pro voto tanta quo factum est ut ct operi deesset optata absolutio et in sacri
:

137
ofiicii

PILEFATIO IN SERMONES
lectionibus, quaa sancta Eeclesia in
solet,

S.

LEONIS MAGNI.

138

solcmnitatihus ex magni Leonis Divina eloquod in typis renovandis ad uitimam editionem velut euiendatiorem soleat recurri. Quare cum diversa exempla typis edita, ct fide digna manuscripta antiqua non pauca, quibus caruerat Theophilus llainaudus, nacti essemus lucem, quaj exillis copiosa conlici poterat,in honorem tanti pontificis scriptorumque cjus optatam rcstitutionem, et utilitatem Ecclesiae, atque eraditorum voluptatem duximus conferendam. Vale, amice lector; et dum foveris labore nostro, fave, ac si quid melius nosti, prome. » Hic Joan.BapiistaMarus.qui hisce studiisdelectahatur,an 16 ii, ex mss, Vaticanis etBarberinisquosdam
pr.ecipuis anni

qucntia mutuari

mcnda non pauca

residerent,

;

Augustini sermones, et ex Vat. cod. 1203 dialogos Desiderii abbatis Casinensis, postea Victoris III, ac tandem anno 1655 e. ms. Barberino PietrumDiaconumde Viris Illustribus Gasinensibus Romae ediderat. Observamus autem in laudata proefatione nullam mentionem fieri variarum lectionum Vossii, quas Laurentius

Marus memoravit.

In codice

autem Barberino subduntur plures variantcs sermonum ordine nonaliae

nunquam

perturbato. Pleraeque sumptae sunt ex codicibus basilicae S. Petri,
iis

ex Vaticanis, nonnullao
in Lectionariis ba-

ex cod. Uon., id cst Bononiensi. Frequentiores sunt in
silicae S. Petri.

sermonibus qui contincntur
et

Ubi autem haec Lectionaria defuere, rarissimae

quandoque

nullaa variantcs indicantur.

Quae sint variantes ex Vossio sumptee, quae autem additae a Maro, discerni nequit. Vossium quidem, qui

Uomae aliquando studuit, Romanos codices, quoad Leonem contulisse colligitur ex Miscellaneis SS. Patrum subjectis editioni Moguntinae an. 1604 Operum S. Gregorii Thaumaturgi, ubi aliqua Leonis ex Roraanis mss. edidit.PIura tamenquam quae innuuntur incpistola Laurentii Mari, eum parasseprobantquae idem Vossius tradit in calce Operum S. Ephrem,inqua nonsolos sermones, sedomniaS.pontificisOpera et in notatione ad tractatum S. Leonis in Entychem vulrecognita et illustrata se editurum pollicetur gaturn in laudata editione Moguntina testatur De pluribus per nos, inquit, in recognitione nostra Leonina observatis, ac ad marginem epislotarum annotatis, ubi, proeter sermones, epistolas pariter a se recognitas, et variantes admarginem editionis epistolarum annotatas ostendit. Unde etiam NicolausFaberin epistola ad eumdem Vossium inter ejusdemFabri Opusculapag.113 etlii seaudisse testaturMichaelem Sonnium Parisiensem typographum exspectare quam citius ipsius editioncm Operam S. Leonis. Quesnellus in fine prajfationisgeneralis mcmorat codicem OperumS. Leonis, quemcollatum a doctissimo viro Francisco Pegna cum Romanarum bibljothecarum mss. rodicibus, olim post Pegnae mortem apud Marium Sancti Angel^ canonicum viderat Emericus Bigotius. Gum Joannes Baptista Marus paulo ante memoratus S. Angeli in foro pi*cium canonicus in editis ejus Operibus appelletur, nihil dubium est quin Marius a Quesnello laudatus idem sit ac Joannes Baptista Marus. Quis autem fueritcodex quem Bigotiusapud ipsum invenitex Barberino ms. innotescit et errore forte Bigotii, quod Vossio erat adjudicandum tributum fuit Pegnae, eo quod Vesii codex in hujus manus venisset antequam in Mari bibliothecam transiret. Nos ipsum codicem seu editionem Leonis a Vossio cum mss. collatam non invenimus, sed Mari lucubrationem nacti sumus in codice Barberino, quaeVossii etMarii variantes complectitur. Hujus vero Barberini manuscripti multaloca contulimus cum Lectionariis basilicaeS.Petri cumqueeaexacte notatadeprehendimus, afusiori collatione eorumdem levati fuimus sicque aliis quampluribus tum ejusdem basilicae,tum Vaticanis, tum aliarum Romanarum bibliothccarum mss. exemplaribus recognoscendis vacare commodius potuimus.
:
: ;

;

;

S.

LEONIS ML&GWi
PONTIFICIS

ROMANI

SERMONES
IN

PR^CIPUIS TOTIUS ANNI FESTIVITATIBUS AD ROMANAM PLEBEM IIABITI.
ADMONITIO
IN

DUOS SEQUENTES SERMONES,
uuum perpetram

Qui

to

antecedcntibus editionibus, sicut et in non paucis mss. exemplaribus in coaluerunt.

ut, lector, intelligas,

/n anterioribus edilionibus unus erat sermo qui nunc a nobis in iluosdiuisus profertur. Uujus facti rationem nonnulla jir.vmonenda sunt. In vulgatis ante Quesnellum editionibu» primo sermoni ex duobussequentibuscompactohictitulusprcefigebuturiln&nnivermriQ de die assumptionis ejus ad summi

Patrol. LiV.

5

139

S.

LEONIS MAGNI SEUMONKS.

140

mutandum

pontiilcis.Romani sulmeo et oaus. At Quesnellus,qui in primaeditioneeumdem tilulumreceperat, insecunda fn octava consecrationis ejus. // longa observatione probare studuit, quam ioc censuit hoc modo integram subjicimus. Primum hunc. S, Leonis sermonem, velut in anniversario dic assumplionis diclurn, sub eorlom quo pridem gaudebat titulo veteres editiones omnes secutusin primameaeditione reliqui, tametsi scrupulus nonnullus rcmorderct. Utrem iterato examini subjicerem,in causa fuere eruditorum e societate virorum Joannis Garnerii et Danielis Papebrokii liova in eumdum scrmonem cogitata. Jllo pagina 33 Libri Diurni Romanorum pontificum. h»c scribit S. Leo in ipso suge assumptionis die sermonem huic concioni quem secunda? prnfessioni fidei Gregorii PP, 11 insertam dicit) similem fecit, nisi quod fuicm sermoni non perinde subjunxil. Fo/iasse tunc nondum usu rcceptum erat alteram professicnem edere, quam quse ad corpus S. Peiri fichat. Fortasse, quod magis reor, fides omissa fuit a collectore sermonum Leonis, propterea quod forma communis erat, et a symbolo apostolico Romano non diversa. Ef in appendice pag. 172, scribit vocem an&iversario in tituJum irrepsisse, quod sermo, in<]uit, ipse docet, seque habitum in ipso assumptionis die ,. finimvero si, inquitpag. 17-i, annidersarius dies significari debeat, ci non ipsemet evidenter oslendit natalis, quorsum diciiur : Obsequinm consecrati pontificis inchoari? Quorsum mentio reditus a longa peregrinationc? Quorsum actio gratiarum pro electionet Quorsum prxsentis temporis verbum provehit, si jam unum saltem annum, toiv.m in pontifLcaii sede transegisset ? Dictus igitursermo, ut putat, recurrente clectionis dic ut scilicet qui electus fueratferia 6, /jv.;v dies 2 Murtii, ordinaretur eadcm fcria, quse dies 19 Maii.
:
;

(

,

.J

Socii sui opinionemDaniel Papebrokius in suoconatuadchronologiamsummorum pontificumamplexus arl alteram vero quae consecraest quod eam partem quffi sermonem ipsi consecrationis diei assignat tionem ipsam feria C celebratam indicat, vidit vir doctissimus quam immanis hallucinatio cum ex
:

;

apostolorum doctrina et institutione veram asserat Leo ipse auctoritatem consuetudinis, qua semper observatum, ut hisqui consecrandi sunt sacerdotali vel levitica ordinatione, aumquam benedictio nisi in die Dominica) Resurrectionis, hoc est dieDominica, tribuatur. Certum est mihi pariter Dioi anniversario assignari nnn posse primr.m istum sermonem sed nec ipsiconsecrationis diei ascribi debere, manifestum faciunt vcl haec sola Loonis verba Recurrenle igiturper suum ordincm die,quo nie Dominus episcopalis officii voluit habere principium, etc. Principiurn enim episco palis ofiicit ordinationem esse nerno non videt recurrentem vero per suum ordinem hujus principii seu ordinationis dlem,esse alteram Dominicam qua? ordinationemproximesecutaest, seuoctavam alj ordinatione diem, neeesse est asserere, .it Leo cum Leone concordct. In ipsa igitur onlinationis solemnitate, seu in die octava, quue parse clausuJa iJJius crat, dictum puto prrmum hunc s. Leonis sermonem, recurrcnte consecrationis die per ordinem suum, hoc est post elapsos septem hcbdomadaj dics, primo seu Dominico die per ordinein dierum redeunte. Quod profecto in alinm sensum trahi non potest, si semcl constet de anuiversario dio explicari non posse, utrevera constatex tota sermonis ipsius serie. Novam hanc opinioncm confirmat vetus codex bibliothecos Bodleiano3, in academia Oxoniensi, ad quem Leonis nostri sermones et epistolas plures contulerat vir doctissimus Edmundus Bernardus in eadem academia Savilianus astronomia? professor, collectasque exillo codice varias lectiones ad me olim In nomine Dci sutnmi miserat. Codicis antiquitatem commendat lucc inscriptio in fronte conspicua incipiunt tratactus, quos a die ordinationis suss per continuum quinquennium bealissimus papa Leo di.n! ad populum. Totus vetustatem spirat titulus iste, indicatque sermoncs seu tratactus (qurc vox Leonis ?evo lamiliaris) descnptos fuisse ex codicepontiiicis istius aytate exarato. Cum enim ex ipsis sermonibus nnlla indicia prodeant quibus appareat quoquisqueannodictus lucrit,oportet ut stalim fere post quinquennium illud descriptum sit primum codicis istius cxemplar.In eo autem codice primi sermonis tilulus est, non qui solus in die in anniversario, ut in conso.quentium capite habetur, scd Sertno I de ordinatione sua ordinationis, ut prior titulus indicat, haberi potuit, nimirumm die recurrente, quemadmodum dixit Lco
; : :
:

:

solemnitatcm ordinationis obsequiumconsecrali pontificis inehoari dicit nam ipse quidcm ordinationis dies principium episcopalis officii fuit, ut disertis verbis habet Leo at ooa inchoatio obsequii, seu cxcrcitium susccpti muneris quod tam solemnis diei, diulurnis prccibus se prolixis caeremoniis occupatoe spatia non sinebant. Cajterum hoc semel constituto, consuctudo celebratae octavadicconsecratiorum pontificum Bolemnitatis innotescit, quam aliunde notam haberi nonmemini. Sed ita iierisolitum facile persuadent et annua consecrationis festa religio.-,e cclcbrata,ct similis cousuetudo celebratae dieioctavaa consecrationis baptismalis lidelium, immo et dedicationis sacrarum basilicarum, quaa postrema ctiam hodie perseverat, ctsi ordinatione pontificia longe inferior sit templorum dedicatio. Hactenus Quesnellus. Itaque diemjmnivcrsarium primo sermoni, ut editus erat, ascribi non posse vidit, co quod observante Garnerio, in prima s~ermonis parte dicatur, obsequiura consecrati pontificis iachoari, ct mentio fuil reditus a longa peregrin itibne.owa? dieianniversarionequ iquamcongruunt. Hincipse ordinationis dies adimittendus videbatur. Cumautem verba. Recurreate igitur per snum ordinem die, etc., diei ordinationis proprio non conveniant, diem octavs sermoni prsefigendam Quesnellus putavit. Verum iiei octavse solemnitas, in qua episcoporum congregatio haberetur, ut sermonis verba exigunt, toti antiquitatiign ipso autem non tam ordinationis die quam anniversario »rum conventus fieri consuevisse, patet ex Paulini epist. 16, ad Delphinum, Xysti /// epist. ad Cyrillum ei Hilari papss, qui Leonisuccessit, epist.ad Laucanium. Hine Tillemontius in notaliuncula ad artie. Leonis tom. XV, pag. /il7, de duplici sermone perperam juncto suspicatus est. Hunc vero nodum solverun sex codices. ln tribus scilicet mss, colleclionis secundx, id est Barbi basilicx S. Petri 210, et Casanatensi G, u. 7. nec non in lectionario Vallicellano 26 p/wfcrtur sermo inciIVr piens. Laudem Domini, qui concluditur verbis, lestimonium preestitistis, et cumfinali quidem elausula Christum Dominum uostrum. Codex auiem Casinensis 126 collectionis primse, qui num, 75 exhibet eundam sermonem cum eodem fine,num.72. prxmiserat uti distinctum sermonem incipientem Honorabilem mihi dilecUssimijhodieroum diem feoitdivina dignatio, ctc, qui aiibi perperam, insertaposi vocem Houorabilem partieula igitur, fwsutus fuerat prim sermoni, effieiebarque saputsecundum ac lertium. In mss. etiam lcctionario Vallicellano A, 7 eadem ulriusque sermonis distinctio deprehenditur, eteodem pariter ordinc ; prius enim oceurrit sermo Honorabilem pag. 185, <lciu sermo Laudem Domiui, vag 189. Ex his optime conciliantur omnia. Nam primus sermo Laudem Domim, qui fonnulas exhibel diei ordinationis proprias, habitus fuit ipso nataltsseu ordinationis dic; ct prolixior fbrtassis ejus diei solemmttu lon:

ipse, scu in octava die. Porro rccte post cxpletam

;

:

:

»

',

141

SEHMO

II.

142

giorem sermonem non patiebatur. Secundus verosermo B.onoTBbilem recitatusfuitin die dnniversario, rccurait, pcr suum ordinem dio, quo mc Dominua episcopalis officii voluit habere principium. Difficultas quam Garnerius obtrudit ex voce sermonis apud nos secundi provehit, si S. Leo unum saltem annum in pontificali sede transegisset, levis est, quae cum unius litterae emendatione facile tollatur scribendo provexit, c librariorum oscitantia potuit proficisci. Forteetiam provexit in nonnullisemendalioribus codicibus legebatur ; sed cum hic sermo junetus fuit cum priore,qui diem ipsum ordinationis rcspicit, in tempus prxsens traducta fuit lectio,ut coliserentiacum antecedentibus servaretur. Eamdem ratione scriptum fuisse videtur, ipse inihi liet, quod pentificalus inilio convenit, pro ipse est ,quod in nonnullis tnss. exemplaribus custoditum, uti anniversano diei magis conveniens,reslituimus. Onionem veroduorum sermonum in unum nemomiretur:nam in ipsis Leonis codictbus alia ejusdem generis exempla reperimus. Sicinmss. libins collectionum primae et secundae, duo sermones dc jejunio decimi mensis, tertius et quartus in unum coeunt. Forte cum primus sermo visus esset brevior quam usitatss lectiones divini officii postularenl, duos simul conjungere in aliquibus lectionariis etiam antiquioribus placuit exquibus cadcm conjunctio in plerasque collectiones manavit.
ronto, uti Leo

1
(a)

SERMG PHIMUS.
S.

A.

Dc Natali ipsius
S.

Leonis

l

;

habitus in die ordi-

Domini, juvate votis quem desideriis expetistis, ut et Spiritus gratiss maneat in mc, et judicia vcstra

nationis

SU33.

non

fluetucnt.

8

Prastet in
(h)

commuue
vitae

nobis omni-

Bynopsjs.—

Leo absens electus gratias pro beneficio

bus pacis bonum,
infudit
:

qui vobisunanimitatisstudia
meae, in omnipo-

rependit,etEcclesiae suae preces sollicttepostulat.

ut

omnibus diebus

I.awlcm Domini loquatur os
ct
et

nomcn sanctum
meutis
et satis
[b)

cjus

meum anima mea

(Ps.

cxuv,

21),

tcntis Dci scrvitium, ct ad vestra paratus obscquia,

ac spiritus,caro

cumfiduciapossimDominum deprecari
cte,

:

Pater san-

lingua bcncdicat. Quia non verccundae, sed in-

conserva cos in nomine tuo, quos dedisti mihi
:

gratae

indicium

est, benclicia tacerc di-

(Joan. xvn, 11)

semperquc proficientibus vobis ad

dignum est a sacrifieiis Dominicae laudis obscquium (c) consccrati pontificisinchoare. Qnia in humilitatc nostra mcmbr fuil nostri (Ps.
vina
;

salutcm, magnificet anima

mea Dominum,

et in

futuri rctributione judicii ita

mihi apudjustum Ju-

cxxxv, 23) Dominu?,et benedixit nobis

:

quia

fecil

mihi mirabilia magna
ccrat ncccssitas

solus (Ibid., 4), ut

praesentem

crederct vcslrae sanctitatis affectio,
longae

quem

fc-

pcrogrinationis abscntern.

p

dicem sacerdotii mei ratio subsistat (I Thess. u, 19), ut vos mihi per bona opera vestra sitis gaudium, voscorona, qui bona voluntatc sinoerum praesentis vilae tcstimonium pracstitistis. (?) Per Ghristum Dominum nostrum.

Ago

Deo nostro gratias, et scmpcr acturus sum proomnibusquac (e) rctribuit mihi. Vestri quoque favorisarbitriumdebitagratiarum actione conigitur

SERMO
De Natali ejusdem
11 ;

II.

habitus in anniversario ordinationis suce.

cehbro^evidenterintelligenSjiyquantum mihi possint revcrentiae, amoris ct fidei studia vestrm dile-

impendere, animarum vcstrarum salutem pastorali sollicitudine cupicnti, quitam sanctum de
clionis

Synopsis.— I. Nemini vel de juslitia sua prossumemdum, vel demisericordiaDeidiffidendum. W.Con-

ventus episcoporum in anniversario die consecrationis Romani pontipxis, quem Pctri hasredem Ecclesia

me, nullis

admodum

praecedentibus meritis, judi-

tamquam Petrum
(j)Gap.
I.

suscipit.

ciumprotulistis. Obsecro igiturfy per miscricordias
(<()Itainscribiturinaiiquot prfestantioribus codicibus, ac prssertim in antiquissimo Vaticano 3830, ncc non in alio pcrantiquo Vat. Longobardicis, ut vocant, littcris exarato. Concinit etiam haec inscriptio cum antiqua appellatione diei ordinationis, quem natalitium voeatipseS. Leo serm. 4, c. i, et diem nalalcm nominant similitcr Xystus III, epist ail Cyrillura num. 3, ac epist. 2, ad Joannem Antiochenum, Paulinus Nolanus cpist. 20, ad Delphi

— Honorabilem mihi,

dilecfissimi, ho-

stituimus crcdcrct ex aliis inss, ac praecipue ex Vat. Longoburd, ncc non ex antiquissimo Vat. 38JG, cum haec lcctio congruentior visa sit. Mox quidain codd. pro faceret habent fecit. (e) Sic plerique et vctustissimi Romani codices,

C

Quantum mihiprofuitet reverentiss amoris ct fidei studia vestrae dilcctioni impendere, Idem habetur in Vat. Longobard., ubi solum loco
:

Edili, tribuit. (f) Prima cditio

num num.

2, ncc non Hilarus papa epist, 2, ad inm, cap. 2.1n antiquis etiam sacramentariis, ac pnesertim in vetustissimo ms. Veronensi 80, quod Ilomanum fuit, et Leonis aevumredolet, Missa

diei anniversarii consecrationis
:

pontificumhunc

ti-

tuluin praefert ln Natali episdoporum. h\ posteriorihus autem codd. huic ct scqucntibus scrmonibus inscriptio est : De ordinatione sua, vel De assumptione sua; in vulgatis vero. In anniversario die tttsumptionis ejus. Titulus i^cculiaris legitur inmss. tertiae collcctionis, ex quibus prima editio profecta In assumplione sua ad pontificatum est, nimirum
:

verbi profuit legitur possent. w/j k\i&B,per misericordiam. ih) Erat in editis Quinobis unanimitatisstudiainfudit. At Vat. 3836, unanimitatis voccm postponit voci studia, syntaxi plane Lconina. Yobis autem emendavimus non tam cx prima editione, quamex codicc Longorbardico ac tribus aliis Vaticanis, eo quod cligentium unanimitatem Leo indicare videatur. In his tamen codd, habetur etiam vobisin an:

pucis

gratiarumactionissermo
sis

/..

In

tabulams. Casanaten-

mcmbro Praestet in commune vobis omnibus bonum; ubi pacem tum sibi tum auditoribus communem Lconcm pracari arbitramur libemmss. cu;n prima editione humanitatts pro unmimitalis
tcriori
:

colloclionis secundiu, sermo B. Leonis papae in die ordinationis suae factus. Tandem in cod. Vullicell. A, 7, De laudibus apotolorum; sequcns vcro sermo, De Natali S. Petri apostoli. (b) Codex Vaticanus Longobard., vitium.

prsferunt. Lectionem nostram conlirmat cod. Valticel. 26.
(t)

Hanc clausulam ex

illis

codicibus adjecimus,

qui
j)

Bermonem hoc

ioco finiunt, ut in procmissaad-

uca duo codd. ValUiaa consecratiom l' o lic -11, omittunt mihi ante vocem mirabilia, (d) Editicum aliquotcodd.habebant ccrnerct.Suh|

monitione diximus. (j)Jungebaturhicsermo,inserta hoclocopartioula igitur, cum scrmone anteccdenti. Cur separavimus, iu admonitionc, quam antecedenti sermoni preefi-

:

143

S.
fecit

LEONIS MAGNI SERMONES.
quae

144
vos revcrentia congregavit.

dicrnumdiem
militatcm

divina dignatio

:

dum

hu-

A

dcscruit, cujus (g)

De

mcam

in

summum gradum

(a) provexit,

quod neminem suorum sperncret. dcmonslravit. Undeetsinecessariumest trepidare demcrito, religiosumest tamen gaudere de dono :quoniam9 qui
mihi(fr) oneriscstauctor, ipse est administrationis adjutor; ct nc sub magnitudinc gratioo sucruiubrit

vcstroitaqueet ipsegaudetaffectu, ct in consortibus bonorissui observantianiDominica; institutionisamplectitur,

probans ordinatis=imam totius Ecclesiae

charitatcm quae in
et

10

Petri scde

Petrum

suscipit,

a tanti amorepastorisnec inpersonatamimparis tcpcscit ht-ercdis. Ut ergo haec pictas, dilcctissimi

infirmus, dabit virtutem,

qui contulit dignitatc-m.

quam ergahuniilitatemmeamunanimitere.vhibctis,
fructum sui studiiconsequatur, (h) misericordi^simain Dci nostri clementiam supplicesobsecrate,ut in dicbusnostrisexpugnetimpugnanles nos,muniat fidem(?) nostram, augeatdilectionem, augeatpacem, mequeservulunisuum,quemadostendcndasdivifias
gratice suae

Recurrente igitur per suum ordinem die Dominusfc)episcopalis officii voluit haberc principium, vera mihi in gloriam Dei causa est laetandi qui mihi,ut multum a me diligcretur, multa dimisit

quo

me

mirabilem faceret gratiam suam, in cum contulit, in quo meritorum suffragia non invenit. Quo opere suo Dominus, qui cordibus nostrisinsinuat, quidvecornmendat, nisi utdejusti;

et ut

munera sua

gubernaculis Ecclesia? voluit praesidere,
(/')

sufficientemtantooperi, etutilem vestrae
tioni digncturcfficerc,et

aedifica-

tia

sua nemo praesumat.et de ipsius misericordianemodiffidat,quaetunc((/)evidentiuspneemiriet, quando peccator sanctiticatur, etabjcctuserigitur.Neque enim dequalitate nostrorum operum pendet ccolestium mensura donorum aut in isto sseculo,in quo
:

ad hoc tempora nostrae servitutis extendcre, ut proficiat devotioni, quodfuerit largitus aetati, per Christum Dominum nostrum.

Amen.

SERMO
De Natali
ipsius

III

[Al. II].

tota vita tenlatio est (Job. vn, 1),

hocunicuique

re-

tribuitur,

quod meretur ubi si iniquitatcs Dominus observaret, nullusjudicium (e) ipsius sustineret. Magnificale ergo, dilcctissimi, DomiCap. II. num mecum, et exaltemus nomen ejus in invicem (Ps.
:

xxxiii, 4), uttotaratiocelebritatis hodiernae ad landem sui referatur auctoris. Nam quod proprie ad

111; habitus in anniversario die assumplionis ejusdem ad summi pontificii munus. Ad Deum rtferendus honor sacerdotii. Synopsis. Hujus figura in Melchisechprxcessit ; utriusque disII. Quam impar tanto oncri humana incrimen. frmilas. Christus Ecclcsiam scmper regit. Soliditas Wl.Petri elogia, qui F.cclefidei Petri pcrmanet. side curam etiamnunc nonde serit.Quo sensu petra

— —

.

et

honorandus
Cap.
I.

IV. Petrus in successoribus fundamentum. Primas omnium episcoporum. Profe:

aifectum animi mei pertinet, confiteor me plurimum de omnium vcstrum devotionc giudere. Cumque

ctus gregis laus pastoris

— Quoties nobis miscricordia Dei donorum

suorumdiesrenovaredignatur,justa,dilectissimi,et hancvenerabilium consaeerdotummeorum splendi dissimam (/') frequentiam video, angelicum nobisin U rationabiliscausaest laetandi.si officii origosuscepti ad laudemsui referatur auctoris. Hanc enim obsertot sanctis sentio interesse conventum. Nec dubito vcntiam omnibus quidem sacerdotibus congruam, nos abundantiore hodie divinae praesentiaegratia visitari,quando simul adsunt, et uno lumine micant sedmihinecessariammaximeessecognosco(A:)quiretot speciosissima

tabernacula Dei, tot

membra

ex-

cellentissimacorporis Christi.Necabcst, utconfido,
gnatio et fida dilectio

ab hoc ccetu etiam beatissimi apostoli Pctri piadinec vestram devotionem ille
;

11 mca; tenuitatem, et ad susceptimunerismagnitudinem,etiamegoillhidpropheticum debeoproclamare: Domine, audiviauditum
spiciens ad exiguitatis

tuum,

et

timui

;

consideravi opera tua,elcxpavi. Quid

ximus, dictum est.Moxpro fccitpvima. editio habet
facit.

(a^Legebatur/o-ocr/t/f.Emendationemuniuslittcrae

mutatione necessarium, ut in admonitione ostendimus, nulli licet codices suffragentur, facere vel inviti dcbuimus. (b) Sic antiquissimus Vat. 3830, et unus Vat. collect. 5. Lectionariurn Vallicell. A 7, mss. Casin, honoris auclor,
ipse
ipse est.
ffceg.,

Qucsnellus, oucris

est auctor,

mihi

fiet;'\t\

margino autcm pro lcctione oneris
et Victor.
est,

laudat cod.

Rcgio

legi, ipse

camdom
(c)

notat vero in codice pro ipse mihi fct. Caeteri editi Qucsnelli lectioncm, exhibent,excepto ho-

noris loco oneris.

nellus et in synopsi hujus capitis, et in postilla ad margincm editionis secundffi notaverat, episcoporum conventus in octava consecralionis Pxomuni pontjficis propterea quod scrmonem huncin eadcmoctava habitum crederet. Sed et hunc sermonem, et conventunicpiscoporuin in anniversario consecratipnisdie habitos, in admonitione ostcndimus. Mox esse pro interesse in cod. A'allicell. (g) Itacorreximusex mss.antiquissimoVatic, f Vallicell. ct duobus aliia Vat., cum antea minus congrue in plerisque editis legeretur nos. Pauio post cod. Longobard.,in consortiis, pro comortibus. (h) Prima editio, misertcordem. Cod. ValficeH., Domini nostri. Mox exorate, proobsccratc in tribus Vaticanis.
(i) [taprsBstantiorescodd. Vat.3836. et Longobardicus, cuui legeretur in editis: Muniat fidemvestram, multiplicet devotionem ac dilectionem augcnt pacem. Godd. Vallicell. et Casin.ac Vat. 541, collect. 4, nosiram iectionem praaferunt, hac una excoptione, multiplicet dilectionem fj) Ita omnes nostri novem codices et duo Ques-

Cod. Vat. Loneobard., episcopatus. Dein MassoLBonisVitalegitpnMcipatom pro principium, (]uod in nullis non solum odilionibus, sed QOStris etiam codioibus reperimus. ((/) Vat; 3836, eviaenterprominet. Postpauca, meritorum nostrorum, pro nostrorum operum in ood. Val-

nus

in

liccll.
(e) Sic ex Lectionario Vallicell. ct cc ms. Longobard, alioque Vat. Al., suum. unus ex (f) Codd. ltog. et \'ict. Ouesnelli, atque nostris Vat., fnguentationem. Ilocporro loco Qucs-

nelll

Ucgiusct Gaudi vall. Editi, dcfcnsioni. Al., quoniam. Ql es.n. Itaetiam tres nostri
-

codiccs Vaticani,

113

SERMO
(a)

III.

146
(f)

enim

taminsolituirutampavondum, quam labor

A

laudata,

pcrpetua

est; et sicut

permanct quodin

fragili,

suhlimitas humili, dignitas QOnmerenti? Et

Christo Petrus credidit, itapermanet quod in Petro
Christusinstituit.

tamen non desperamua neque deficimus, quia non
praesumimus, qui operatur in nobis. 1'nde et Davidicum psalmum,dilectissimi, non ad nostram elationem, sed ad Christi Domini gloriam eonsona vorecantavimus. Ipse cstcnimde quo prophetiee [b] scriptum cst: Tu es sacerdos in <rde nobis.sed de
illo

Cum enim.sicut evangelica lectione resoratum est,interrogasset Dominusdiscipulos, quem ipsum,multisdiversa opinantibus, crederent,
respondissetque beatus(«)Pexrus, dicens: Tu Domini ait ; Bcatus cs,
:

es Chri-

stus filius Dci vivi

Simon
quia tu

Bar-Jona, quia caro

ct

satiguisnon rcvclavittibi, sed
Et ego dico
tibi

tirnwn secundum ordinem Melchisedech (Psal., cix,): hoc est, non secundum ordinem Aaron, cujus sacerdotium per propaginem sui seminis currens, temporalis ministerii fuit, et
ivit;

Pater meus qui in
cs Pctrus, ct

ccelis cst.

supcr hanc Petram oedificabo Ecclesiam

mcam,

ct porta-inferi

non prwvalebunt adversus cam.
ligatum
in cailis
et

cum vetcrisTestamentilcge

Et tibi dabo claves rcgni coelorum. Et (h) quodcunque
ligaveris supcr

sed secundum ordinemMelchisedech,\n quo

terram,

crit

et

:

a;terni Pontificis formapraecessit. Et

dum
ille

quibuspaintelligitur

quodcumque
coslis

solveris super terram, eril

sohitum

et in

rentibus siteditusnon refertur, in eo

(Matth. xvi, 16-19).
III.

ostendi,cujus genoratio non potcst enarrari. Dcnique

n

Cap.

Manet ergo

dispositio veritatis, et
(i)

sacramentum etiam ad bumanaspervenit functiones, non per generationum tramitem (e) curritur, ncc quod caroet sanguis crea-

cum hujus

divini saecrdotii

boatus Petrus in accepta fortitudine

petree perse-

verans, suscepta Ecclesiae gubernacula non reliquit. Sic enim prae caeteris est ordinatus, ut dum Petra

vit,

eligitur; sed ccssante privilegio patrum, et familiarum ordine proetermisso, eos rectoresEcclesia utinpoaccipit, quos Spiritus sanctus preparavit
;

pulo adoptionis Dei, cujus universitas sacerdotalis

dicitur,dumfundamentum pronuntiatur,dum regni coelorum janitor constituitur, dum ligandorum solvendorumque arbiter, mansuraetiam in ccelis(/')judiciorum suorum definitione, praeficitur, qualis ipsi

atque regalis
ibtineat

est, non pracrogativa terrenae originis unctioncm, sed dignatio ccelestis graliae

cum

Christo esset societas, peeipsa appellationum

gignat antistitem.

ejus mysteria nosceremus. Qui nunc.plenius etpotentius ea quae sibi commissa sunt peragit, et omnes

Qucmvis ergo, dileetissimi, nos ad exCap. I!. plendam nostriofficiiservitutem,etinfirmi invenia-

partesofficiorumatquecurarumin ipso etcumipso.
per quemestglorifiuatus,exsequitur. Si quid itaquc a nobis recte agitur, recteque(A)disccrnitur,si quid
netur, illius est

mur

et sogncs, dum si quiddevote et strenuc agere cupimus, ipsius nostncconditionis fragilitate tardamur; habentes tamen incessabilem propitiationem

a misericordiaDciquotidianis supplicationibus obtioperum atque meritorum, ejus in

^ sede sua vivit potestas, et excellit auctoritas, Hoc enim obtinuit, dilectissimi, illaconfessio, quae a 13 submisit,humanitatem usque ad divina provexit, diDeo Patre apostolico inspiratacordi, omnia humagne etpiedeipsiusconstitutionegaudemus:quoniam narum opinionumincertatranscendit, etfirmitatem
omnipotentis
stri,

et

perpetui Sacerdotis, quisimilis no-

jequalis Patri, divinitatem

usquc ad humana

ctsi

12 ipse tamcn dilecti
stolicaeopis
re

multispastoribuscuramsuarumoviumdelegavit gregiscustodiamnon reliquit.

petras^quae nullis impulsionibus quateretur.aecepit.
In universa

namque

Ecclesia, Tu es Christus Filius

Dcrujusprincipaliaetcrnoquepraesidio,etiam(e)apo-

Dei

vivi,

quotidie Petrus dicit, etomnislingua, quae

munimenaccepimus,quodutiqueabope;

suo non vacat

et iirmitas

fundamenti, cui totius

confiteturDominum, magisteriohujus vocis imbuitur. Haec fides diabolum vincit, et captivorum ejus
vincula dissolvit. Haecerutos mundo inserit ccelo et portae inferi adversus eam praavalere non possunt.

Ecclesiae superstruitur altitudo, nulla
Bibi

incumbentis
Solidilas

T. templi rnolelacessit L
illius Qdei,

leg. lassescit].

enim
citum.
(c)

quae in apostolorum principc est

Tanta enim divinitus

soliditate

munita
i

est, ut

eam

(rt)Codd.Bodlcian.etGaudiival.ad marginem,.<;o//zQvess.— Ila quoque antiquissimus Vat.3836. (b) Duo mss. Vatt., dictum est.
Alias, currit
(d)

ctionis mguento, etc. Quesnellus. (e) Editi anto Quesnellum, apostoliei operis. Ille praetulit lectionom codd, Vict. et Gaudiival. Quibus

n quatuornostriVatt.suffragantur.Porroflcn'/u'rm<spro Quen. Manifestum est, ni fallor, ex hoc loco matcriaaccepimus est in antiquissimo Vaticano. per/i^a/.Quesnelli annotatiolem episcoporum unctioncm jam tum in usu fuisse (/'; Idem cod. Vat., in ordinatione episcopali, apud Romanam saltem nem huic locosubjectam,in observationes quae post Ecclesiam, Siquidom apud Leonem idem est obtinerc Sermonos edentur, rojecimus ibique Leonis senunctionem ac lieri episcopum quod de sola spiritali tentiam explicabimus.
; ;

unctionesiintelligeretur, valde ambiguum esset.Est et in sermone sequenti, cap. 1, non absimilis mentio, magis tamenobsrura,materialis unctionis.Vide etiam serm. 8 dc Passione Dorn, cap. 7 Ifunc, inquit, ct ordo clariorlevilarum,etdignitas amptiorsr:

niorurn,

et

sacratior cst unclio

sacerdotum. Ad exte-

Vatt. addunt, aposlolus. Ms, Vatt. 3836. qucecunque tigaveris...,. erunt erunt soluta, Siligata. Et qunrunque solveris milis loctio occurrit etiam in sormone sequenti c.3. !i, eodem cod. et in alio Vat. vox petros deest. Post pauca iidem mss., non relinquit.
(7)

Duo mss.

(h)

riorem eliam saccrdotumunotionem manifeste alluditinsubsequenti sermone, cumdespiritnliomnium baptizatorum scu tidelium unctiono sermoncm facil c. 1 Omnes in Christo regeneratos sancli Spiritus un:

i'i

Vetutissimis cod. Vat., judiciorum defnitione
;

proefinitur
(/,

aliua Vat., pcr/icilur.

[dem antiquissimus codex, decerniiw, et .1brte

Inis.

ctio

consecrat sccerdotes.

Et infra

:

Ejjuso

benedi-

147

S.

LEONIS MAGNI SEHMOXES.

148

ncque hffiretica umquam(a)corrumpere pravifus,nec pagana potuerit superare pcrfidia.
modis, dilectissimi, rationabili obsequio cclobratur hodierna festivitas, ut in
Cap. IV.

A

cipue inter caeteros populos decet meritis pietatis
oxcellero,
tos; ct

—His(t)itaque

quos

in ipsa apostolicae

petra arce funda-

personahumilitatis mea:
rctur, in

ille

intelligatur, ille hono-

quo etomnium pastorum sollicitudo cum commendatarum sibi ovium custodia perseverat, et (tf)cujusdignitas cfiaminindignohacredcnon doficit. Undevenerabiliumquoquefratrumetconsacerdotum mcorum desiderata mihi ct honoranda prasentia hinc sacratior cst atque devotior, si pielatcm hujus officii in quo adesso dignati sunt, ei principaliter (d) deferunt, quemnonsolumhujussedispr.-csulem, sed et omnium episcoporum noverunt esse prima-

Dominus noster Jesus Christuscum omnibus redcmit, ct beatus apostolus Petrus pra3 omnibus erudivit. PereumdemChristum Dominum nostrum. Amen.

SERMO
(h)

IV
;

[Al.

III].

De Natali

ipsius

Synopsis.

in anniversario die ejusdem assumptionis.

IV

I.

Festivitatem hanc omnibus esse eom-

munem

Chrislianis, qui et regcs sunt et sacerdotes. II. Quanta Petro prce caeteris sint collata : Ecclesiam in Petro, et in ejus fvie fundatam. III. Transivit in alios apostolos potestas clavium, quas

tem.Cum ergo

cohortationes nostras auribus vestrae

Petrus accepit. Speciale privilegium Pctri, cujus specialis cura a Domino suscipitur, ct pro fide cujus

sanctitatisadhibemus,ipsum vobis,cujus(e)vice fungimur, loqui credite quia et illius vos affcctu mo:

g

nemus, et non aliudvobis, quam quod docuit, pra?dicamus obsecrantes, ut succincti lumbos mcntis vestrae castam et sobriam vitam in timore Dei du;

proprie Christusoravit,ut finnilas quoe per Christum Petro Iribuilur, per Pelrum apostolis conferatur. IV. Petri precibus et soilicitudini deberi quidquid boni a successoribus ejus agitur.

Cap.
stroe

I.

— Gaudco,

dilectissimi, de religioso ve-

devotionis afiectu, et Deo gratias ago, quod in

nec concupiscentiis carnis mens principatus caduca sunt terrenarum gaudia voluptatum, quae ad aetcrnitatem vocatis,

vobis pietatem Christianae unitatis agnosco. Sicut

sui oblita, consentiat. Brevia et

enim ipsa frequentia vestra
jus dicirccursum
ct

testatur, intelligitishula;titiam pertinero,

adcommunem

catos,

vocantur avertcre. Fidelis ergo et religiosus animus, ea quse sunt ccclostia, concupiscat, etdivinarum promissionum avidus, in
(/')

a semitis vitse

honorem
sit

celebrari totius gregis per
licet

annua

festa

pastoris.

Nam

universa Ecclesia Dei distinetis

ordinata

gradibus, ut

15

cx diversis

membris

amorem

se incorruptibilis boni,

et in

apem

veree

lucis attollat. Certiautem estote, dilcctissimi,

quod

labor vester, quo

vitiis resistitis, et

carnalibus desi-

deriis repugnatis,placensin conspectu Dei estatquc

omnes tamon, (?) sicut ait Apostolus, in Christo unum sumus (Gat. iiii, 28) nec quisquam ab alterius ita cst divisus officio, ut non ad connexionempertineat capitis cusacrati corporis subsistat integritas;
;

"14 pretiosus,ncc solumvobis, scdetiam mihi apud
quia de profectu Dei misericordiam profuturus (<y)Dominici gregis gloriatur cura pastoris. Corona
:

juslibet humilitas portionis/jjlnunitate igiturfidei
'<

atque baptismatis, indiscreta nobis societas, dilectissimi, et gcneralis est dignitas,

secundum

illud

enim mea, sicut Apostolus
(/

ait, et

gaiidium vos

estis

beatissimi Petri apostoli(/.)sacratissima voce diceatis
:

Thess.

ii,

19); si fides vcstra, qua3

ab

initio

Evani,

Et ipsi

tanquam

lapides

vivi

supercedificamini

gelii in

universo'mundo

prjp.dicata

est (Iiom.

8),

in

domos

spirilatcs.

sacerdotium sanctum, ojfcrentes

in dilectione et sanctitate permanserit.

Nam

Jicet

spiritales hostias aeceptabitcs

Deo per Jesum Christum;
(I

omnem

Ecclesiam, quae in toto cst orbe terrarum,

etinfra: Vos autem gcnus electum, regalc saeerdotium, gens saneta, populus acquisilionis
(/)

cunctis oporteat fiorcrc virtutibus, vos tamon prae(a) Perrumpere odidit Quesnellus, tamctsi notarit editos codices et Gaudiival. habcre eorrumpere. Nos editorum lectionemrcstituimus, quippe quam anti-

Pelr. u,

quiorcs mss. approbunt. (I>) Duo Vatt., igitur pro Uaque. (c) Ita restituimus ex vctustissimo Vaticano, cum alias cditum essct, cujus ctium dignitas in indigno. In prima cditione et in aliquot codd. dccst etiam. (d) Vat. 5-'i\,re[erimt, ct forte mclins, cum significetur honorem pontificibus dclatum ad Petrum rcferri.

r\

Vat. 383G. a coelesti vita conantur avc/iere. cod. dclot Dominici. Qdesn, (/;) In ms. 39 Casinensi, qul post alia aliorum Patrum Opcra, duos tantum sormones S. Leonis continet. pag.588, hic sermo profertur cum titulo:inctptJ sermo de Cathedra T. 1'etri apostoti, gu.v celebratur vm. kal. Martii; uti sano tcrtii nocturni lcctin quae hacdie inRomanoBreviariovelhodie leguntur, ex hoc sermonc sumpta: sunt. In tabula autem Casanatensis ms. inscribitur: ln natalitio B.Pctri apo(y) Vict.
stoli.

(tf)F?rmalicujusgcrerc,etWni/77anliqua. loculiono dicuntur etiam succcssorcs, qui non minori quam prau-essor dignitatc ct potsstatefunguntur,utpluri-

(i)Verba, sicut ait Apostolus, aQuosnelloomisnostris codicibus et anterioribus editionibus revoeavimus. Tres codd. Vatt. ct cditi ante

omuibus

busantiquistestibusdemonstrarepossemus.Romani autem pontificesspeciali mododictisunl fungivice, autvieariiPetri.utintelliganturnonsuimel propriam
obtinuisse,scd eamdem accepisse, in omnes successores transfusam, dignitatcm ac auctoritatem Petri, cujus, ut ait Lco hoc ipsoin scrmonc e. 3, in sua sede, id BStj in successoribus, vivit potest-OS, ct excellii auctoriias; ot cap. 4, cujus dignitas etium in indigno hoerede non deficit. ETaec notare libuil ob postillam quam hoc loco Quesnellus posuerat: Primatus Pelri, sujus Romani ponlifices vicarii sunt.

Quesnellum

habent

:

Nos

tamen omnes,

sicnt ait

Apostolus, in Christo Jesu unum sumus. (j) Vat. 3836, In unitatem. fila oranes editiones,et codicesnostri.intcr
(.'

quos

antiquissimusVaticanus.et laudatusCasinensis,qui duosolura pro secundwn illud habent secundumEvangelium. Quesnellus vero expunctis vocibus sacratissima voee licentis, uniuscodicis, qucm non designat, auctoritate alia substituens.hunclocum sic expressit:

Secundum

illu<l

beatissimi Petri apostoli, cuiiste
:

\ermo debet famulari

Et ipsi tanijuam

lapides. etc.

d49
S, 9).

SERMO
Omnes enim
in
efficit regea,

IV.

150

signum

saneti
:

Christo regeneraioa, crucis a' vero Spiritua unctio
nt praeter

A

consccrat sacerdotea

istam

Bpecialera
b.
rt

quamvis inpopulo Deimultisaccrdote3sint(7i)multique pastores, omnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliter regit et Christus. Magnnm et mirabile, dilectissimi,huic viro

Dostri ministeriiservitutem.universi spiritales

rationabilee Ghristiani agnoscaut se regii generis, oL

sui tribuil divina dignatio; et
1

consortium potentiaj si quid cumeo com-

Bacerdotalis

officii

esse eonsortcs. Quid

enim tam

mune

C33teris voluit esse principibus,
aliis

nunquam

nisi

regium quam subditum Deo animum corporis sui esse rectorem ? Et quiil tam saccrdotale quam vovere Domino conscientiam puram, et immaculatas
<le altari cordis offerre? Quod cum omnibus per Dei gratiam communesit faotum, religiotum tamen (c) vobis atque laudabiie est, de die

pietatis bostias

provectionis nosfcrae quasi de proprio
;

honore gau-

unumcelebretur in totoEcclesiae corpore pontilicii sacramentum, quod, effuso benedictionis ungumento.copiosus quidem in superiora profluxit, sed non parce eiiam iu inferiora descendit.
d ut

non negavit. Omnf s deniqus apostolos Dominus quid de sc homines opinentur interrogat ;et tamdiu scrmo rcspondentiura communisestjquamdiu^jhumanffiignorantisBambiguitas explicatur. At ubi quid habeat sensus discipulorum exigitur, primusestin Domini confessione, qui primus (j) ost 21 in apostolica dignitste. Qui cum djxisset Tu es Cbristus Filius Dci vivi, responBeatus es, Simon BarJona, quia caro dit ci Jesus et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in
per ipsum dedit quidquid
:
:

ccelis est

[Matth. xvi, 16, 17)
te

;

id est, ideo bcatus es,

Cap.

II.

— Cum

itaque, dilectissimi, de consortio

(k)

quia

Patcr

mcus
ille

docuit, nec terrcna opinio te
:

istiusmuneris magnasit nobis

materiacommumum

fefellit.sed inspiratioccclestis instruxit

ct

non caro

gaudiorum, verior tamen nobis eL excellentior eril causa latandi, si non in noslra humililatis conBiderationeremoremini;oum mulloutilius multoque
Bit

1G

necsanguis, sed

me

tibi,

cujus

sum

unigenitus

Filius, indicavit. Et cgo, inquit, dico tibi : hoc est, sicutPatermeus tibimauifestavitdivinitatemmeam,
ita et

dignius adbeatisBimi Petri apostoli gloriam conattolIere;et

ego

tibi
:

notam
id est,

facio cxccllentiam

templandam aciemmentis
illius

hunc diemin

fu es Petrus

cum

tuam Quia ego sim inviolabilis petra,
:

potissirnum venerationc celebrare, qui ab ipso
fonte

omnium cbarismatum
tionibus inundatus, ut

tam

copiosis est irriga-

cgo lapis angularis, qui facio utraque unum, Ego fundamentum pr»ter quod nemo potest aliud ponere
(Ephes. u,l k
et

cum multa

soius acceperit,

20);

tamcn tu quoque petra
participatione

es,

quia

nihilinquemquamsine e ipsiusparticipationetransierit. (/JVerbum caro ficlum jam habitabat in nobis (Joan.i, 1 4\ ct reparando humano generi totum se
Christus impenderat. Xihil in<lispositum sapientise,
nihil crat

mea

virtute solidaris, uL quoa mihi potestate sunt
tibi

propria,sint
Et super

mecum

communia.

hanc petram xdificabo Ecclesiam meam, et portse infcri non m-xvalebunt adversus eam(Matth.xvi}
18). Super hanc, inquit, fortitudinem aeternum exstruam templum, ct Ecclcsiee meae ceelo infercnda sublimitas in hujus Eldei flirmitate consurget. Ilanc confessioncm portae inferi non Cap. III. tcnebunt, mortisvincula non ligabunt:voxenim ista,

arduum

polestati.

Famulahantur elemen- C

ministrabant spiritus, angeli serviebant, nec
ullo

modo

potcrat inefficax csse sacramentum, quod

simul ipsius Deitatis unitas operabatur et Trinitas. Et tamen de toto mundo unus Petrus eligitur, qui et

universarum gentium vocationi, et omnibus apostoPatribus praponatur ut lis, cunctisque Eeclesiae
:

vox vila1

cst.

Et sicut confessores suos in ccelestia

provehit, ita ncgatorcs ad inferna demergit. Propter

(a)Particula vero dccstinantiquissimo Vaticano,et qui postremus pro consecrat habet effiieit. Post pauca in Vat. laudato deest nostri. b Sic tres praestantiores nostri codices etprima editio. Reliqui vulgati ante Quesnellum, et alii mss. cum cod. Gaudiival., et ralionabiles quas voces Quesnellus expunxit, ct margini apposurt. (c) lta tres mss. Vaticani etunus Bononiensiscum prima editione et sane melius, cum S. Leo auditores laudet, qui -de provectione seu ordinatione sua tanquam de proprio honorc gaudcbant. Iu caiLeris edilis ct in nounullis codd., nobis; in aliquibusmss. deest tamen.
in Casinensi,
:

qni pro ministrabant habct adorabant. Quesnellus notavit sic legi nnn aolurri in cditis, sed etiam in

mss.Gaudiival. At quo fultuscodicehanclectionem
excluserit, et
in textu ediderit
:

Famulabanlur

elc-

menta, spiritus angelici serviebant, non docuit. (h) Quesnellus expunxit voces, multique pastores, qua; lcgebanUir in editis, quatuor mss.allegans, qui his verbis carent. Nos vero non tam cditorum omniuui qnam Etomanorumetpr®stantiorum Italiac codicum auctoritate eas voces revocavimus. D (/) Ita Vaticanns antiquissimus et Casinensis. Alii Vaticani cum editis ititelligentise pro ignorantix; sed explicatur constanter exhibent. Quesnellus ex qua(d) Vetustissimus Vaticanus omittil sequentiaustuor mss. edidit, humanse intelligentise ambiguitas quc ad (inem capitis. Paulo post deeffuso in ms. Caperslitil et notaviL in Gaudiival. aeque ae in editis Binenei. legi; explicatur. Si ignorantise pro inlelligentix rcpe(e) Praetulimus lcctioncm proestantiorem codicum rissel inantiquis codicibus, leclioncm nostramfacile Vatt. ct Cas. AJiqui mss. collectionis quartas cum antctulisset. editie pro ipsiu» habent, illius alii, ejus. Quesnellus cum mss collectionis qnint», erat. Ex osteris pluribua et prastantioribus mss. librisf.s/. f Eral in erlilis: Verbum enim carofactum fuetat,et habitabatjum in nobis, utreparando humano genert restituimus, quod retinetur etiam in sermonc 83, lntiiin se Christui impenderet. Magisplaeuitlectio vecap, 1, cui hic locus ab ipso Leone insertus fuit. tuslissimi Vaticani ei Casinensis, quam etiam con(/.; Secuti sumus praestantissimos codices Vat. et Brmant mss. collectionum quartx el qnintae quoad Gasin Vulgati cumaliquol mss. habebant, quia Papostremam partem et reparando,.... impenderat. us te docuit sed inspiralio caelestis tc in« Ita omnes editi et codices, excepto Casinensi, struxit : et non caro et sanguis, etc.
; ;
;

/

:

m
quoddiciturbeatissimo Petro
:

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.

152

Tibi dabo clavesregni

A

ordinatur auxilium, ut firmitas, qua? per Christum
Pctro tribuitur, per Petrum apostolis conferatur.

cailorum. Et quaecumque ligaveris &uper terram, erunt
ligata et in ccelis
; cl

qusecumque

18

solveris super
19),

Cap. IV.
bis

— Curn

itaque, dilectissimi,

tantum no-

terram, erunt soluta et in
ivit

ccelis (Matth. xiv

Trans-

19 vidcamus

pr.-csidium divinitus institutum,

quidem etiam in alios apostolos(a)jus potestatis istius,etad omnes Ecclesiae principes decreti hujus constitutio commcavit scd non frustrauni (^commendatur, quod omnibus intimctur. Petro enim ideo
;

rationnabiliter et juste in ducis nostri meritis etdignitate laetamur, gratias agentes sempiterno

Regi

Redemptori nostro Domino Jesu Christo, (h) quod tantam potentiam deditei quemtotius Ecclesiajprincipem fccit, (i) ut si quid otiam nostris temporibus
recte per nos agitur.rccteque disponitur, illius ope-

hoc singulariter creditur, quia cunctis Ecclesiae rectorihus Pctri forma (c) prajponitur. (d) Manet ergo Petri privilegiurn,ubicumqucex ipsius fcrtur aequitate judicium. Nec nimiaest vel severitas, vel remissio, ubi nihil crit ligatum, nihil solutum, nisi

ribus, illius sit gubernaculis

deputandum,

cui di;

ctum

est

:

Et tu

conversus conftrma fratrcs tuos

et

cuipost resurrectionem
aeterni

suamDominus (/)adtrinam

quod beatus Petrus aut solverit aut ligaverit. Instantc autcm passione sua, Dominus, qua? discipulo-

rum
sicut
ftdes

erat turbatura constantiam,

(e)

Simon, ecce Satanas expostulavit
triticum.
tua. Et

vos,

amoris professionem, mystica insinuatione Pascc oves meas (Joan. xxi, 17). Quod nunc n quoqueproculdubio facit,et mandatum Domini pius Simon, inquit, b pastor cxscquitur) con fi rmans nos eohortationibus ul (f) cemeret . nobig orare
ter dixit
:

Ego autem rogavi pro
intretis in

te,

ne deficiat

tationcsuperemur.

tu aliquando cotiversus confirma fratres

tuos, (g) ut

non

tentationem (Luc. xxu, 31,

32).Commune eralomnibusapostolis periculum de
tentationc formidinis,et divinae protectionis auxilio
pariter indigebant,
tare,

omnes cnpiebat elidere Domino Petri cura suscipitur,
;

quoniamdiabolus omnes exagiet tamen specialis a
et

non ccssans> ut nulla ten autem hanc pietatis suas curam omni populo Dei,sicut crcdendum est, ubique praatendit, quanto magis nobis alumnis suis opem suam(A)dignabitur impendere, apud quos in sacro bcatae dormitionis toro eadem qua praesedit carne requiescit? Illi ergohunc servitutis nostrae natalitium
su]s> et pro
Si

diem,

illi

ascribamus hoc festum, cujus patrocinio

pro fide Petri pro-

scdis ipsius(7)meruimus esse eonsortes, auxiliante

tamquam aliorum statuscertior sit mens principis victa nonfuerit. In Petro ergoomnium fortitudomunitur, et divinaegratiaeita
prie supplicatur,

nobis per omnia gratia Domini nostri Jesu Christi,
qui vivit et regnat

futurus,

si

cum Deo

Patre, et Spiritu sancto,

in saccula saeculorum.

Amen.

(a)«Ita mss.codd.HincmarusRemensisopusc. 55, „ leguntur v. 40.01im vero lecta fuisse uno contrxtu adversus llincmarum Laudun. c. 20, et in ep.Caroli L etiam v. 32, non tantum liquet exhoc Leonis loco, Calvi nominc ad Adrianum PP. opusc. 43. Et in ep. noc non etiam ex alio simili sermone 83, verum ad Joannem VIII PP nomincGaroli II imp. et caretiam ex auctore librorum de Vocatione omnium din. Jacobatius in tract. de Concilio. In editislegigentium lib. i, c. 24, et lib. n, c. 28, et ex Prospero tur vis. » Hactcnus Quesnellus. Jus habent etiam in epist. ad Rulinumc. 10. qui tamen duo scriploRomani codices et Casinensis, quos conlulimus. Farcs ante verba ne intrctis, praemittunt, et rogate vel, cile autem fuit legerc vis pro;»5. In serm. 83, c. 2, ct roga. Enimvero in quatuor antiquissimis mss. quod hincsumpturn fuit, jus pariter legitur. Evangeliorum libris Vercellensi, Veronensi, Cor(b) Vat. 544, commcndavit. beiensi, et Vindcbonensi a nostro P.Josepho Blan(c) Cod. Gasinensi.s, proponitur. chinio nuperrime editis, qui priscam lectionem re(<0Prolixam annotationemQuesnellihuicloco subferunt. haec additio pariter legitur Et rogate ne innexam, in observationibus postSermones subjieientrctisin lcntationem, Ilinc in Leonis textu adjicienda dis dabimus eamquc ad calculos revocantes, genuividenturhaec wevba, etrogate, qua- tamen sineullius nam S.pontificissentcntiamexconlextu exponemus. Lconinaa editionis aut codicis auctoritate noluimus Tost pauca pro fertur iu antiquissimo Vat. legilur inserere. Immocum non uno tantum in sermone, refcrlnr. sed in duobus hcec vcrba constanter absint in om(c)Sicprimacditio, ct codd. Casineases 39 et I2G, nibuseditionibusomnibusquecodicibus quoscontuConcinitlectio serm. 83, c. 3 Qucsnelli et Rainaudi limus, ac ppsesertim in duobus anliquissimis Vaticaeditiones Simotii, inquit Simon, ccce, elc. nis ac certo Romanis unciali charactcre exaratis, (/) Ita cum mss. codd. legit Ilincmurus opusc. 33, D (|iioruinunusbunc,aliusalteruinsermonemexhibet. huuc locum referens. In cditis. cribaret. Qurcsv. Leonem sine iisverbis hnnc evangelicum locum in Prima tamen editio h abct, ccrncrct, et similiter tres suis libris legisse probabillssimum credimus. mss. Vaticani ac duo Casinenses, qui solum hahent Vai. et Casinens. mss. bimiliter habelur (//) Ita vclut pro sicut. Codiccs collcctionis 4 habent cribaserm. 83, c. 4, in quem S. Leo Inec ti-aduxit. Al, rct, ct ita etiam legitur in serm. 83. c, 3. Paulo post qui. in editis ct aliquot inferioris uotae codd, ut ntm dc(*)Ita omneseditiel codices quos vidimus. Nescimus autem qua auotoritate Quesnellus post verbuia ficiat. Practulimus praestantiores mss. Vat. 3836, et duos Gasincnses, cum quibus congruil lectio serm. fccit, posito punotoetomissa partioula ut, scripscrit 83, cap.3, in alio vetustissimo Vaticano 3835, et in Siquid etiam uostris tcmponbus... illius cst opcribus Casinensi. Tres priorcs mss. mox omittunt aliquando; deputandam ; nisi quia forte aliqui codices nabent non tamen dclcvimus, quia in alio sermone83 hoc est pro sit, licet habeaat, ut si quid. advcrlnum ex optiinis codicibus rctinctur. (j) Al., trini. Mss. duo Quesnelli. (g)ln scrmone 83, o. 3, ne intretis m tentationem. k) yuatuor codices et editi antc Quesncllum, diHaec autem verba apud Lucam xxu, 32, in Graeco et gnatur. Latiuo vulgato toxtu desdnt; et solum postaliquanto M. Casin. 39, meruimus habere consortem. i/
:
;

:

:

153

SERMO
SERMO v
;.i/.

V.

m
non dormitarct, nequc obdormiret qui
Buis ait: Ecce ego
:

IV

.

A

vitutis, nisi

(a)

De Nataii ipsiua

anniversario assumptionis sua> ad pontificatum.
V, i»

custodit Israel, etqui dlscipulia

Synopsis

I.

Omnia

in

Deum
in

quisque altiorem

Ecclesia

verum III. Christum magti illi Gmendum esse, Sacerdotem secundum onlinem Nelchisedech, IV. Petrum Roct succ semper adesse Ecdesiee. V. Illi potismance sedis semper curam gerere.

II. esse referenda. icnct locum. eo

vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationcm sceculi (Matth. xxvni, 20) nisi dignarotur 2\

non solum custos ovium.sed ipsorum etiam pastor essc pastorum qui corporco quidem intuitu non
;

viletur, sed spiritali corde sentitur
;

;

absenscarne,

simum honorem
Cap.

csse

impendendum, cujus sedi suc-

qua potuit esse conspicuus praesens deitate, qua ubique scmper est totus, quia enim justus cx flde
vivit iUabac. n, 4) et haec est justitia

cmsores cjus serviunt,
I.

credentis, ut
;

Sicut honor est filiorum, dilectissimi,

rccipiat

animo quod non

cernit aspcctu

asccndcns

dignitas patrum, ita lrctitiaest plebis,
sacerdotis.

20 gaudium
:

Dominus
dona

in altum captivam duxit captivita!em,dedit

Quod quia ex divino

venit

cnim, sicut scriptum est, datum optimum, et

munere omne omne
r>

spem,
fortia,

hominibus (Ps lxvii, 19), fidem scilicet, et et cbaritatem, quao inde magna sunt, inde
inde pretiosa, quia quod carnis oculis non

donum perfectum desursum cxt, descendens a Patre luminum (Jac. i, 17) gratias agere bonorum orcnium debemus auctori, quoniam sive in naturalibus
:

attingitur, id

miro mentis affectu

et

creditur, et

speratur, et amatur.

incrementis, sive in moralibus institutis, ipse
nos, ct

fecit

non

ipsi nos (Psal. xcix, 3)

fideliter

confitemur, neque in

cumque hoc pie et nobis, sed in Domino
;

Cap.

III.

Adest

igitur, dilectissimi,

quod non

temere, sed fideliter confitemur, in medio creden-

gloriamur, fructuose in nobis renovanturvota

cum

temporo,

et religiosa festa justa

sunt gaudia,

in qui-

bus nec ingrati sumus tacendo de donis, nec superbi tifex summus a suorum congregatione pontificum, praesumendo de meritis. Omnem igitur,dilectisimi, meritoqueilli totius Ecclesiaeetomnium sacerdotum causam etrationem solomnitatis hodierna? ad origiore cantatur : Juravit Dominus,et non posnitebit eum: n°m suam caputque feramus ct illum debita gratiaTu es Sacerdos in octcrnum secundum ordinemMelchiserum actione laudemus, in cujus manu et gradus dech (Ibid. 4). Ipse enim verus et aeternus est Antiofficiorum, et momenta sunt temporum. Nam si ad stes,cujus administratio nec commutationem potest nos et ad nostra respicimus, vix aliquid reperimus habere, nec finem.Ipse est cujus formam Melchiseunde merito gaudeamus. Mortali etenim carne cirdech pontifex praeferebat.non Judaicas hostias offecumdati, et fragilitati corruptionis obnoxii, numrens Deo,sedilliussacramentiimmolans sacrificium quam ila liberi sumus, ut non aliqua impugnatione ^ quod RedempLor noster in suo corpore etsanguine pulsemur; nec tam felix capitur in hoc agone viconsecravit. Ipse est cujus sacerdotium Pater non ctoria,ut non etiam posttriumphossurgant rediviva s icundum ordinem Aaron cum legis tempore transccrtamina. Unde ncmo tam perfectus est poatifex, iturum, sed secundum ordincmMelchisedech perennitam immaculatus antistes, qui placationis hostias ter celebrandum cum firmamento insolubilis jurapro populitantum delictis, nonetiam prosuis debeat tionisinstituit.Namquiajusjuranduminterhomines
;

tium Dominus Jesus Christus et quamvis addexteram Dei Patris sedeat//o«?c ponat inimicos suosscabcllum pcdumsuorum(Ps.cix,3),non deesttamenPon:

offerre peccatis.

Cap.

II.

— Quae conditio

si

omnes sacerdotes ge-

iisdefinitionibus adhibetur, quae perpetuis pactioni-

ncraliter tenet, quanto
stringit
;

magis nos et onerat et obquibus ipsa suscepti operis magnitudo cre-

bus sanciuntur, divini quoque juramenti testificatio in his invenitur promissis, quse incommutabilibus
sunt fixa decretis
:

berrima est offensionis occasio. Quamvis enimsinguli quique pastores speciali sollicitudine gregibus

et

quia poenitentia mutationem

indicat voluntatis, in eo

commissis sibi ovibus r>'dditurosesserationem,nobistamemcumomnibus curacommunisest;neque.cujusquam administratio non nostri laboris est portio ut dum ad beati aposstoli Petri sedcm ex toto orbe concurritur, et illa universalis Ecclesia? a Domino eidem commendata
suis prasint, sciantquc sc pro
:

Deus non pocnitet, in quo secundum aeternum placitum non potest aliud vel-

le

quam

voluit.

D

Non est itaque nobis, dilectissimi, Cap. IV. proesumptuosafestivitasquasusceptisacerdotiidiem
divini

muneris memores honoramus

quidem

pie et vcraciter confitemur.quod

dilectio

etiam ex nostra dispcnsatione deposcitur

;

sterii nostri in

tanto ampIiusnobisinstareonerissentiamus,quanto

cxsequitur

;

et

quandoopus miniomnibus quae recteagimus,Christus non in nobis, qui sinc illo nihil pos;

22

cunctis majora dcbemus. In hac ergo materia trepidationis, quae nobis esset dependendae fiducia ser-

sumus, scd in ipso, qui possibilitas nostra est, gloriamur. Subjungitautem sead rationem solemnitati
nae inscriptum fuisse Lconis nomen. sermonis contextus auctorem pr.-pfcrat

(rt)

Hic sermo anteannos aliquot editusexms. co-

dice Nicolai Fabri, qui postca D.
in

Thuani

fuit,

nunc

Cum vero Romanum

Colbertina bibliotneca Bbrvatur. Sic Qucsnellus. diss. 6, de veris operibus SS. Leonis, el Prospcri, num. 4, pag. 348, moniiit huic scrmoni in eo codicc prima manu Prospcrinomenfuissc prn?fixum hoc titulo \lncipit sermo Prosperi de Natali papce recontiori autem charactere abrasaj membra-

Antclmius vero

pontificem, stylus autem cum caeterorum Leonis stylo plane conveniat, multumque discrepet a stylo Prosperi, de genuino Leonis fetu dubitandum non est. De inscripto autem Prospori nomine confcr qticn conjccimus in praefationc num.

sermonum

:

10.

153

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.

m
bellando ergo in diebus nostris mcestitudi-

nostrac.non solum apostolica, sed ctiam cpiscopalis

A

cxtcrrerunt

;

et

insuperabilis fides, quoj

beatissimidignitasPetri, qui sedi suae praeesse non
desinit, et indcficiens obtinct

non

cessit,

vinccndo non tcpuit.

cum

a^terno Sacerdote

Cap. V.

Cum

consortium. Soliditas enim illaquam dePetraChri... „„„ sto ctiam lpse Petra faotus accepit, in suusquoque

,,..„.,..

,.
,

nos in l»titiam, labores in requiem, discordi» vertuntur in paccm, a^noscimus non pr.-csulis nostri

sc transfudit hajrcdes, et ubicurnque aliquido.slondi1 l

,

,.

,-,,i-

mentis
tibus

.,.,.,,. prccibus admvari.et dccumentis frequen.

ct

'

cxpenmur lpsum salubnbus
.

.

.

'

.

tur firmitatis, non dubie apparet fortitudo pastons.

ffiquig prajgiderejudlciig

ut

consilns, ipsum manente apud nos jure
bcatissirni

Nam

si omnib.is 1'ere ubique marlynbus pro susceptarumtolerantiapassionum, hocadmeritaipsorura

ligandi atque go lvendi, pcr

modcramen

manifestanda donatum
ferrc,

est,

ut

opem periclitantibus
;

con demnatus ad poanitcntiam, etreconciliatug perducaturad veniam. Et ideoquidquidiu nobis

p etri

ct

morbos abigere, immundos spiritus pellere, quis glori.e et innumeros possint curare languores beati Petri tam imperituserit arut tam invidus aestimator, qui ullas Ecclesiae partes non ipsius sollicitudine regi, non ipsius opccrcdat augcri? Viget prorsus et vivit in apostolorum principe illa Dei hominumque dilectio, quam non claustra carccris, non
catcna?,

hor|ie sive

^

dignatione fratrum,sive pietate
ffi oii)

filio-

rum

,j

etu i istig

[\\\

vog

mccum

rcligiosius ct

non populares impctus, non minac

regiae

non tam gaudcmus, spcrantes orationibus ipsius essse prsestcndum, ut Dcus misericordiarum ministcrii nostri tempora benignus aspiciat, pastoremque ovium suarum custodire sempcr dignctur, ct pascere.
praesidere

VPrius impen dj sse cognoscite, cujus scdi

quam

servire

(a) Officium quo fratres sibi aliquid cx diynatione dctulisse S. Lco tradit, eos tantum respiciiepiscoporum conventus.ad quosistiob cclebrandum annivcrsarium diem ordinationis ejus invitati concurrerant. Lege serm. 2, c. 2. Haec ct his similia ofiicia,

ad quo3 nullalex, praeceptum nullum cogcrct, sicut pietate filiorum ita dignatione frafrum pendebantur. Nibil ergo erat cur Quesnellus huicloca generalem

propositionem in postilla apponeret
dignatione offwia dcferunt

:

lipiscopi

ex

Romano

pontifici.

ADMONITIO

1N

SEQUENTES SERMONES DE COLLECTIS.
;

Celeberrimi sunt S. Leonis sermones de Collectis quippe pec.uliarcs quasdam collecias indicant, quce etsi cx Lcone mcmorantnr a pluribus, eas tamen a quopiam cxplicatas rcperirc non licuit. Qucsncllus in nolatione ad primum de Collcciis scrmonem hoc unum subjccit : De collcctarum usu ct antiquitate mulla hic congcrere esset actum agere. Gonsulat qui volet em. card. Baronium ad an. Gh. 44 n. 30, 31, et ad an. 58, num.35 Illas non in sola Dominica iieri solitas Leonis tempore, patet ex sermone 2 et 3, ubi secundas et tertio3 ferue fit mentio. Non tam.cn de communibus collectis, qua' in omnibus Ecclesiis olim fiebant,scd de extraordinaria ac prxcipua cleemosynarum collectione S. Lconem his in scrmonibus toqui crcdimus: qux certo anni temporc, ac, in ccrtum primam diem indicta et incoepta, aliis conscquentibus dicbus pcrficiebaUtr. Patet indictio in certumdiem cx uncquoque sermone : nam sermone primo in Dominicam, secundo in sccundamfcriam, tertio in fcriam tertiam, quarto in quartam fcnam, vel potius quintam, quinto itcrum in primam Dominicam, ac sexto in diem sabcati collectce iudicnntur. Cum hi sermones diversis annis habiti fucrint, iu hac dierum varietate certus procul dubio alicujus mensis dics innuitur, qui uno anno in Bominicam, alto in fcriam secundam, alio in tertiam, etc, incidcrct, ct annorum cursu itcrum cadcret in Doimnicam. Dies autcin in his sermonibus memoratus, non unicus sed primus collectarum dies appellatur sermone 2, et serm. 5, c. 4 dicitur: Die Dominica prima est futura collectio, Igitur aliis diebus atiiv collcctioncs ficbant ; ac pcrinde hoj cotlectoe in aliquot dies vroduccbantur. llis autcm diebus Ilomani pcr Ecclesias suarum regionumdebcbant convenire al eam eleemosynarum largitioncm, quam el facultas et pietas suadcbal, uli fraditur serm. 3 et 4, c. 3, ct scrm. 6, c. 2. Erant vcro Leonis tempore septem regiones ecclesiasticoi in Urbc,quarum singulse suamdiaconiam habebant, ubi nosocomia ctpauperum diversoria erant, in quibus viduce aliique egentes ecciesiastica stipc alcbantur. Yidc Mabillonium Commcnt. in Ordin. Uoman. tom. II Musei italici, pag. 17. Ad lias ergo diaconias deferenda crant clccmosyinv, qua? per praesidentiurn curam necessariis serviebant expcnsis: quia ad Ecclcsiam maxime ab unoquoquc opcm qu.MTcnte decurritur, ut ait Leo scrm. 6, c. 2. Nunc statuenda, si fieri poterit, harum collectarum institutio, nec non in qucm mensem inciderent, ct quo inchoarent mensis die, quotque dicbus peragerentur. Institutionem subindicat S. pontifex serm.3, u et 5. ubi cotlcctus ejusmodi olim a Patnbus inductas prodit, vt co die quo pagani superstttipnibus suis diabolo scrvicbant, Christiani suas oblationes Deo sacranus offerrent. Sicenimserm. 2: Ad desiruendas antiqui hostisinsidias in die quo impii sub idolnrum suorurn nomine diabolo servicbanl, providentissime in sancta Ecclcsia prima Dies nos apostolicn? institutionis invitat, in quo sanctaest institua rollcctio. Et apcrti.us scrm. U, cap. 3 rum collationum prima collcctio est prudentcr a Patribus ct utiliter ordinata, ut quia in hoc tempore gentilis quondam populus superstitiosus daunonibus scrvicbat, contra profanas hostias impiorum B&ora,tissima nostrarum eleemosynarum celebrarclur oblatio.Quod quia incrementis Ecclesiae fructuosissimum fuit, placuit esse perpetum. Et scrm. 5, c. 1. tcstatur haiic institutioiicm anliquis profuissead destructionem vanitatum Duo cx bis collnjcnda. 1'rimum ab antiquis Ecclcsiic Pdtribus, qui phtres aiios dies supcrslitionibus pollutos in pios cullus traduxcruiil ,cclcbrcm aliquam paganorum superstitionern,qua profanae hostia?: scu oblationcs aliqwv eonfcrelianlur cclcbri qumlain die in impium idolorum cultum, in pias ejusmodi collectas fuissc conversam. Sccundum adco solcmncni hanc iiislilutioiicm fuissc, ut ecclesios uiilcm. ut lidcnt 1'ulrcs voluerint esse perpetuam, ci idcirco sublala hcct ca veteri superstitione, I.eonis adhuc cetate vigebat. Quo porro haec supentitio fuerit, tinbc ejusmodi collectce originem sumpserint, ct quem in mensem ac dicm iitcidcrinl, iuulc collectarum mensis acdies statuatw, cum S. I.co nihilprodat, aliunde coUigendum cst.In hoc autciu juval liorttni scriinnnnit ordo qttcm in aliquot mss. reperimus. ln I.cctionario Yulliccllano A, 6, qualiior Petri d Pauli, ct ante sermonem c.r his sermonibus continentur. Describuntur autem posi sermones diei SS. idemque l.couis 84, qui iit ms$. collectionibus tertia, quarla, d quinta octavce eorumdemapostolorwn affigitur ordo deprehenditur in codicibus collectionis secundce. Igitur in initium Julii etsuperstitiones jam mcmorata, ct
: ;

137

SERMO

VI.

158

collectce ejusmodi tneforiue videntur. Jnitio auirm Julii supertiliosus fuerat dies pridienonas,quo paganipraseipua solemnitate Apollinares ludos peragebant, in quos etiam ceiebranaos confereoant nwnmos. Post Cannensem mmirum cladem instituti fueruntex Martii clari vatiscarmine, cujusin libris hsecinventa Livius recitai lib. x.w, Apollini vovendos censeoludos.quiquotannis comitgrApolc. 12. Ilostes, Romani, si expellere vultis iisludis [aoiendis lini fiant, oum pnpulus dederit bx publico partem, privati ut conferant pro se suisque prserit prstor. Ilor carmine invento et adsenatum delato censuerunt Patres Apollini ludos vovendos, facieniosque a vraetore Urbis. Ilir autem in rirro maximocumfacturusesset,edixitutpopal\is per eos ludos stipem Apollini, quantum cominodum essset, conferret. Initio nulla statuta die hi ludi edebantur. At A. U. C. 5Z»6, latajussus estcertum diem statuere. ltaque ipse primus, inquit I'r Varus prostor urbanus lege ad populum nonas Quiotiles. Is deinde solcmnis servaius. Fxduobus autem Livius l. xxvn, itavovit, fecitque ante diem oonas legendum estn nonas antiquis calendariis Majfeiano et IUanrhiniano corrigenuus Livii textus. et pro Quintiles quod pariter confirmat tertium calendarium marmori insculptum et Amitemi repertum, a Muratono editcm tom. 1 Thesaurii Inscript. pag. 101. Soluin catendarium, non tamen ex marmore, sed ex manuscripto Tovulgatum a Lambecio, quod iciatc etiam posttrius, triims laudatis pnrfcrendumnon est, mnonas ponit. Id nutrm Ubrariorum lapsu facite contingere potuit. Bollandistos tom. VI Juniiparte n, huic calendario, quod Lambecius primus ediderat, r regione apposuerunt aliud antea ineditum calenaarium a Polemio Silvio Leoms nostri astate conscriptum in quo ceque ac in calendariis marmoreis n non memorati ludi assignantur. Unadies initio lns ludis constituta, dein eosdem repetitos, sive continuatos in plures dies, ex aliquot veterum testimon iis qui alios etalios dies memorant, collegit Norisius in CenotaphUs Pisanis dissert. 2, cap.Q, et ante ipsum Manutius de Legibus Romanorum, el Conunent. in ep. I, lib. xvi, ad Attieum. Ex ralendario autem Romano,quod primo Ecclsstas sceculo insculptum in museo Capttolino servatur, et a Francisco lilanchinio sditum fuit tom. II Anastasii pag. 305 tab. c, nec non r.c Mufieiano sapius recuso, discimus ApoUinares ludos inchoasse n non. JuliaSjd continuasse usque ad iv idus, seu usque ad diem ejusdem mensis duodecimam. in calendario lambeciano iidem ludi Appollitures nolantur elicnn in idus ejusdeni mensis, id est die l'i. Id expicatur cx Cicerone ep. i, /. xvi, ad Atticum, ubi venationem mrmorat postridie ludos Apollinarcs, r/u.v velut appcndix ludorum id habet In Girco et Maffeianum cum AmiterniIpoUinarium habebatur. Ilinr calendarium Illanchinianum no eodrm die, Ludi in Circo. Eacergo superstUione ab antiguis Patribus in pium usum conversa, primus collebtarum dics fuissevidetur n nonas Julii, qui est dies octavce SS. Petri et Pauli; isque ante aiiquanto erat indicendus, ut populus ad colleclionem srse opportune pararei ; ac proinde hos sermones interdiem natalem eloctavamSS. apostolorum habitos fuisse verisimillimum est.Quod si tres ex his sermonibus in divinorum officiorum usumassumpli, diebus Dominecis 2. 3 rt \ post natale apostolorum assignati inveniuntur in laudato LectionarioVaUiceUano,idposteriori tempore accidit, «/ Dominicus dies singulis assignaretttr ; quemadmodum etiam scrmo 84, qui ad octavam Aposolorum prrtinrt, in eodem Leetionario Dominica G post corumdem natale tegendus dcscribilur. I.e his porro, quai hactenus constituimus, facile est unnum sv/igulorum indicare. Cum enim S. pontifex I\oman e F.eelesiee pra-fucrit ab an. 440 usque ad an. 461, primus et quintus sermo annis distinctis rccitati, in quibus indidtur prima collecta dic Dominico, assignandi sunt an. 641, vel 447, vel 452, vel 458 hisenim annis dies sexta Julii cx tittera Dominicali E incidil in Dominicam. Secundus sermo, qui denuntiai primam colleetam feria secunda, ascribendus est an. 142, vel 453, vel 459, in quibus dies II nonas Julias fuit feria secunda similique ratione tertius sermo, qui desujnat tertiam feriam adjudicandus est an. 443, vel 448, vel 454, in quibus idem dies fuit feria tertia, ac scrmo sextus, qui prosfert diem sabbati, habitus fuit an. 446, vel l kbl cum ilies sextus Jnlii in sabbatum incidit. Lnus dies fori;e quartse, qui sermone quarto designatur, eum alio characlere ejusdem sermonis non vidctur congruere. Nam kic sermo munifeste habttus fuit cum sub initium detecti erroris Ronue ageretur adverSus Manichiros, unde ad hos deferendos apud prcsbijteros S. pontifex auditores cxritat cap'. i. /(/ aufem mensr Julio convcnit soli anno 444, nam anno 443 Maniclwi eo mense nondum drtnti fuerant ; serius vero hune sermonem froducere usqueadannum 449, vel 455, vel 4G0, in quibus dies sexlus Jidiieoneurrit cum feria quarta hocsermonc desiijnata, Manielueismi Roma; detecti initia nequaquam sinunt. Ilrec dijjieultas de indieata a Leone alia superstitiosa solemnitatc, cujus prima dies, eidemque alligata prima collectio anno 444, inriderit in feriam quartam, suspicionem mjecerat. At eum mdta alia paganorum solcmnitas, quoe perinde congrueret, inventa nobis fuerit, nulli autem elhniav superstitioni magis convenianl eirtcri omnes horum sermonum characteres, quamlttdis Apollinaribus, qui diese.rtii.iulU inchoabantur ; mendum in feri» quarts notationem sermone quarto trrepsisse arbUramur. Perfacile autem fuit amanuensium allucinatione feriam quartam legere, aut scribcre pro feria quinta quarsane atn, 444 coneurrit cum die secundo nonas Julii.
;

m

m

:

m

;

:

,

;

27 SERMO
BTnopsis.

VI [Al V].
I.

A

enim

— Eleemosynoe

De

Collectis

commendalione pramissa,
adesse monct.

abundarc voluit, ut per tc alius non egeministerium opcris tui pauperem ab cgestatis labore, teque a peccatorum multitudinc
te
ret, et

per

Dominicam collectarum
Multis divinarum

liberaret.
ris,

miraprovidentia

(a) et

bonitas Creato!

Scripturarum

testimoniis edo-

cemur quantum eleemosynarum meritumet quanrta sitvirtus.Certum est enim unumqucmque nostrum
anima3sua5benefaccrc,quotiesmisericordiasuainopiae

uno facto duobus Ventura igitur Dominica
ut
est,.

vellet

cssc succursum

dies, collectarum

futura
ut sin-

Hortnr

et

monoo sanctitatem vestram,
pauperum, memincritis

guli quique et

et vestri, et

Prompta ergo, dilcctissimi,ct apud nos largitas esse debet, si credimus id sibiunumqucmqueprsDstare quod indigcntibus trisuccurrit alienae.
facilis

pro possibilitate virium vcstrarum intelligalis
in

28

egentibus Christum, qui tantum nobispauperes
so in
ipsis
vertiri ac suscipi (b)

commendavit, ut
xxv, 40), qui

buit.

Thesaurumcnimsuum

condit in ccelo quiChri-

tcstaretur, ct pasci Chistus

Dominus nostcr
Amen.

(Matth.

stum pascit in paupere. Benignitatcm itaquc in hoc et disponsationem divinffi pictatis agnosce. Idcirco
(u)
(b)

cum

Patre, cl sancto Spiritu vivit et

regnat in s.Tcula srcrulorum

Mg.

Voces et bonitas desunt in prima editionc. N^XWo,., testelur.Mox in eodem codiceomit-

tunlur voces,

cum

Putre

et

Spiritu sancto.

139

S.

LEONIS MAGNl SERMONES.
A.

IGO

SERMO

VII

[Al. VI].

De Collcctis II. Eljemosynam aUcrum essc lavacrum a Synopsis. neccatis, el opus maxima' charilatis.

destruendas antiqui hostisinsidias in die quoimpii sub idolorum suorum nomine diabolo serviebant, providentissime in sancta Ecclesia prima est institula collectio
feria

Notum

vobis, dilectissimi, ct fainiliare

mandatum

volumus dilectionem peromncs regionum vestrarum
:

vestrarn tertia

Ecclesias

cum

pastoralipra3dicamushortatu,ulinopercmisericordi;c studcatis cssedevoti. Quod ctiam si nunquam a vestra sanctitate negligitur, nunc tamcn promptius
cst et

voluntariis oblationibus eleemosynaruin convenire.
In

quo opere

ct si

non

est

omnium

aequalis facullas,

debet essc par pietas: quoniarn fidelium largitasnon de muneris pensatur pondere, sed de benevolentiae
;

impensiusexsequemdum: quiaprimus

colle-

quantitate. 30IIabeant (f ergo in hoc misericordiae commercio ctiam paupercs lucrum, et ad sustentationem egentium de quantacumque substantia alisibileest, in usus atque(u) alimoniam paupcrum de quid quod eos non contrisletexcerpant.Sitdivesmuvestris facultatibus conferatis scientes proetcr illud nerecepiosior, dumpauper animo nonsit inferior. regenerationis lavacrum, in quo universorum abluQuamvis enim major spcretur redditus de majore tassuntmaculaepeccatorum^hocremediuminfirmitotihumana^divinitusessedonatumutsiquidculparum P semente,potcst tamcn(r/)ctiam deexiguasationemultus fructus provcnire justitia?. Justus enim estjudex in hac tcrrenahabitationecontrahitur, eleemosynis 29 delcatur.Eleemosynae enim opera charitatis sunt, noster et verax, qui neminem fraudat mercede meritorum.Etideo noscurampauperumvult habere,ut in et scimus quod charitas operit multitudincm pcccato

ctarumdiessaluberrimeasanctisPatribusinstUutus hoc exigit ut unusquisque, prout votivum atqucpos-

rum

(I

Petr.iv,$;Prov.x,i'2). Proinde dilectisbimi, in

futurae retributionis

examine,misericordibus,quam
sanctovivit et regnat

sccundam feriam spontaneas (b) collcctas vestrassollicite pra?parato, ut quidquid vobis de temporalibus substantiis desumpscritis,
seterna retributione sumatis.
id

promisit, misericordiam largiatur ChristusDeusnoster,qui

cum

Patre

et Spiritu

multiplicatum in

in sa3cula saeculorum.

Amen.

SERMOIX[/l/.VIII].
Synopsis. -I. Evangelica luce gentilitix superstitionis tenebras repelti, aquibusomnia manantfiagitia. II. Ideo futurum judicium a Christo prasdicilur, III. utmiscricordix largitale peccala redimantur. Collectas institutionis esse apostolicx : occasione paganicx supcrstitionis esse ordinalas; verecundos maIV. Hareticos xime pauperes esse sublevandos. prodere Deo imprimis gralum. Manichoeorom dogmata.

SERMO
De
Synopsis.

VIII [Al. VII].
Collectis III.

De

Collectis IV.

tionum

Collectas occasione paganarum supersliessc insitutos, a quibus ne pauper quidcm
;

excluditur ; eleemosyna cruciari (hnnones res a coltectarum fructu non esse alienos.

paupe-

Christiana? pictatis est, dilectissimi, ut quae apostolocis sunt traditionibus instituta, perseveranti de-

C

votioneservantur.Namillibeatissimidiscipuli,veri-

Cap.

I.

Misericordia, dilectissimi, etjustitia
a

tatis,hocdivinitusinspiratacommendaveredoctrina
utquotiescaccitaspaganorum(c)superstitionibussuis esset intentior, tunc praecipue populus Dei orationi-

Dei

formam retributionum suarum

mundiconsti-

tutionedispositam.perdoctrinamDomininostri Jesu
Christi benignissima nobis expositione reseravit, ut

operibus pictatis instaret.Quoniam immundi spiritus,quantumgentiliumerrorelaetantur,tantum

bus

et

verffireligionisobservantia,(rf)atterunturetaugmentajustitiaeuruntimpietatis auctorem.Gujus impia et profana commonla, ne sacratis Dco vero cordibus aliquid pollutionis inferrent, beatus magislergentium praecavebat, cum voceapostolica diceret No:

rerum significationibus, qua; futuracredimus, (h) jam quasi gestanosceremus. Sciebatenim Rcdemptor noster atque Servator quantos fallacia diabolipertotummundumsparsiseterrores,etquam multis superstitionibus maximam sibi partem hu maacceptis

nigeneris subdidisset. Sed neultraper ignorantiara veritatiscreaturaad imaginem Dei condita in proncipitia perpetuas

patio

litejugum cum infidelibus ducere. Quce enim particiluci ad justitia>. cum iniquitate ? aut qum societas
tenebras
spiritus
(II

mortis ageretur, evangelicis paginis

judicii suisinseruit(i)qualitatem,qua?omnemhomi-

Cor. vi] la) ? Et dcinde

vocemprophetioi n

nem

acallidissimihostisrevocaretinsidiisjcumjam

(e)

addidit, dicens
dicit
;

:

Exite exile de medio co-

nulliessetincognitum qua? bonissperandapra?mia.

rum,

et

separamini,
(

tetigeritis

Ibid.,

\1

Oominus,etimmumdum ne Isai. u\, H).Unde quoniam ad

etqua3malisessent(j]timenda31 supplicia.Incentor namque ille auctorque peccatiprimumsuperbus ut

(a) Prima oditio, cleemosqnam. \b) Al., oollectiones. lta etiam ms.

(/')

Addidimus

cryo.

quod dcsirabatur, ex duobu9

Quesnellum,

et

Gauduval. apud tres nostri Vaticani.pro quo perpe-

ram

alwie Yat., collationes.

msseVatic. et Lectionario Vallicellano. (g) Ex iisdem mss. nec non ex editione Antuerp. an. IP>s;}, adjecimus ctiam.

;'»,quam tnellUS (c) Vulgatiadduntpramositioncin delcvimus ex ms. Valliceli. Nonnulli codd. ei vul1'nmu gati ad marginem, super institutiontbus suis. editio, in superstitionibus eorum.

quint», observantiam reverentur. <l Vat. collect. Cod. Vallicell. pro atteruntur habet conteruntur. codd. (e) Ila cum potioribus et.plcrisque nostri editiones antenores Quesnello,apud (juem adderet.

Unus Vat. et prima e<\\\.\o,tamquam gesta. ('/U.alinnsLatinius.in Bibliothecasacraetprofana, p. 7i, corrigendum ccn^uW aquitatem, vcl a'quulitatem. ln cod. Boa. t sequalitafem habetur. (/) Vulgali cum plerisque mss, infcrenda. Melior visa estleclio oodicis VaUioellani, cum vox timcnda voci speranda Lconino moreopponatur.
(h)

161

SERMO
A

IX.

162

uon

caderet.deinde invidus ut noceret, quia in veritate nienstetif, (Joan. vm, ii;, totam vim suam

ut misericordia qua?rerelur, in diebus prajsentibus

m
:

cum

misericordiffi

estlargitatevivendum,uthomini

dacio collocavit,

omniaque deceptionum gencra dc

illo

ut al) huc venenatissimo artis suce fonte produxit bono, quod ipse propria elalione perdidorat,

post periculosamnegligentiain.ad pietatis opcrarevertonti, possibile sit ab hac senlenlia libcrari. Hoc

enim

agit potentia judicis,hoc gratia (d) SerVatoris,

spem humanae

devotionis excludcrct,eosque in con-

sortium damnationis suaj traheret, ad quorum ipse reconciliationem pertinere non posset. (a) Quisquis

impius viasBuas,et ab iniquilatis suae consuetudine peccator abscedat.Misereanturpauperum.qui sibi volunt parcere Christum. Faciles sint
ut relinquat
in

igiturhominum quibuslibet impietatibus Deum
vatus.Facile enim in
verbis, sed
ferre

I02-

sit.hujus fraude traduotus,hujus estnequitiadepra-

pervenire

alimenta miserorum, qui cupiunt ad societatem (e) felicium.Nun sil vilishomini homo,nec

religione decepit. Sciens

omnia Qagitia impulit.quos (b) autem Deum non solum
;

etiam factis negari, multis quibus au-

non potuit fidem, suslulit charitatem ct ftgro conlis ipsorum avarrtiae radicibus occupato, spoliavit fructu operum quos non privavit confessione labiorum
Cap.
II.

,.

— Propter has ergo,

dilectissimi, versu-

tias hostis antiqui, scire

nos voluit ineffabilis beni-

gnitas Christi,quid in die retributionisde univcrsi-

hominum esset decernendum, ut dum in hoc tempore legitimorum remediorum medicina prcebetur, dum elisis reparatio non ncgatur, et qui diu fuerunt sleriles, possunt tandcm esse fecundi,praeveniatur disposita censura justitia?, et nunquam a cordis oculis divina: (c) discretionis imago discedat. Veniet enim in majeslatis suae gloria Dominus,sicut
tate

inquoquamdespiciaturillanatura.quamrerumconditor suam fccit. Cuicniin laborantium licet negare quod Christus sibi profitetur impendi? Juvaturconservus, et graliam rcfert Dominus. Cibus egeni, regni ccelestis estpretium ct largitor temporalium hasres efficitur aelernorum. Unde autem exigua ista impendia tanta aestimari taxatione meruerunt, nisi quia pondera operum eharitatis lance pensantur, et cum amatur ab homine quod Deus diligit.merito in ejusascenditurregnum,incujustransitur affectum? Cap. III. Ad horum ergo operum, dilectissimi,
;

piamcuram
in

dics nosapostolicaj institutionis invitat,

quo sanclarum (/)collationumprima ccllectioest prudenter aPatribuset utiliter ordinata :ut quia in hoc tempore gentilis quondam populus superstitiosius dasmonibus serviebat, contra profanas hostias impiorum, (#)sacratissima nostrarum eleemosyna-

ipse praedixit (Matth. xxv, 31),

aderilque

cum

eo

rum

celebraretur oblatio.Quod quiaincrementis Ec-

radians in splendoribus suis innumcrabilis angeli-

clesiae

fructuosissimum fuit,placuit esseperpetuum.
Ecclesias
(h)

carum mullitudo legionum. Congregabuntur ante thronum potentiaa ejusomnium gentium populi et
;

Unde hortamur sanctitatem vestram utper
regionum vestrarum

quarta feria de facullatibus

quidquid

hominum

universissajculistotoorbe terra-

C

rumprogenitum est, in conspcctujudicantisastabit. Separabunturab injustis jusli,a nocentibusinnocentes

vestris, quantum suadet possibilitas et voluntas, (i) ad expensas misericordia? conferatis.ut possitis illam beatitudinem promereri, in qua sine fine gaudebit

;etcum pra^paratnmsibi regnum,reccnsitismiseexprobrasi-

qui intelligit super egenum

et

pauperem

(Ps. xl, i),

ricordi;e operibus.fiiii pietatis acceperint,

Ad quem

bitur durilia steriiitatis injustisjet nihilhabentes
nistri

intelligendum,dilectissimi, sollicita benignitate vigilandum est, ut quem modestia tegit, et

communecum

dextris, in

ignem addiaboliet

verecundia

(j)

prapedit, invenire possimus.
(k)

Sunt

angelorum ejus tormenta dispositum.omnipotcntis judiciis damnationemittentur,cum illo habituri poe-

enim

38

qui palam poscere ea quibus indigent erumiseriatacitaa egestatisaffligi

bescunt ;etmalunt

communionem, cujus elegerunt facere voluntatem. Quis igitur istam 32sortem a;ternorum cruciatuumnonpavescat?Quismalannnquam finiendia
nae

quam

publica petitione confundi. Intelligendi ergo istisunt.et ab occulta necessitate (/) sublevandi, ut

non timeat? Sed cum ideo dcnuntiata

sit

severitas,

hoc ipso amplius gaudeant,cumetpaupertati eorum consultum fuerit,et pudori.Recte(?n)autcm inegeno
displicet.

(a) Emendavimus ex ms.Vallic.In casteris nostris codd.et in omnibuseditis legebatur Qaidquid igitur hominum quibuslibei impieiatibus Dcum Igesit, hujus fruude traductum, hujusest nequitias depravatum.
:

D

(b) In addunt duo codd.collect.4,et aliusco)lect.5, etedit. Ant\icrp.ms.Vallic.,m religione suscepib. (c) Cod. Bon. cum prima editione, districtionis,

(g) Secuti sumuslectionem primae editionis, quam mss.collectionis 3 ct Lectionar.Vallicell.conlirmant. Aliae editiones, sacratissima a nobis nostrarum, etc. Quesncllus, sacratissime.

(h) Legendum, yumta feria,u\ in admonitione diximus sed nullo codiceopitulante, textum immu;

non male.
(d) Vallicell., Salvatoris.
(e) Fclicium vocemoppositam voci miserorum substituimus loco vocis ftdelium, quatuor mss. ct edit. Anluerpiensisauctoritate futili.Pro pervenire legunt

noluimus. (t) ExVallicellano ct aliis duobus codicibus, nec non ex prima editione inseruimus praspositionem «//,quae conimode indicatquod traditur serm.H,c.2:
tare

Sancta
(j)

collectio, quss

per prccsidentium curam neces-

aliqui codd., pcrlinere. (f Editi cum plcrisque mss., collectionum.Mclius

sariis scrviret expcnsis.

Prima

editio, impedit.

Vallicellano.cum vox collationum optime respondeat.et refcratur ad eleemosynarum obl&tionem, de qua post pauca fit mentio. In prima editione habetur, sanctarum collectionum prima codatio ; non
in

Cod. Vallic, motestia. Mss. collect. 4 et 5, revelandi. (m)Sic Lectionar. Vallicell.etmss.collect. Anlucrpiensi editione. Alias, enim in eyeno.
(k)
I

5,

cum

163
ct

S.

LKONIS MAGNI SERMONES.
A_

104

pauperc ipsiusJcsuChristi Domininostripcrsona

sentitur//?«

cum

essct dives,{a)

sicutaitB.apostolus,

puupcr factus est, ul nos sua paupertalc dilarct (II Cor. viii, 9). Et ne deessc nobis (b) euapraegentia videretur, ila humilitatis ct gloriae surc tcmperavit

Sine misericordia III. pauperos expendunt. IV. pauperes, cxtcras virtutes non prodesse. Fidem sine operibus moriuum esse, per charitatem vivifirari. Eleemosynx ac tcmperantix bona qusel Cap. I. Apostolicae lraditionis,dilectissimi, inin in

mysterium, ut quem Rcgcm et Dominum in majestate Patris adoramus, eumdem in suis pauperibus pasceremus, liberandi ob hoc in die mala a damnatione perpetua, et pro intcllecti paupctris cura,
ccolestis consortiis inserendi.

stituta servantes, pastorali vos sollicitudine cohor-

tamur.ut dicm quem illiabimpiorum superstitione
purgatum,misericordiae operibus consecrarunt, devotione religioste consuetudinis celebremus, osten-

omnibus, dilectissimi, placcat Domino vestra devotio, ctiam ad hane vos hortamur industriam, ut Manichaeos ubicumque laCap. IV.
in

— Ut

autem

dentes apudnos auctoritatemPatrumvivere,eorumque doctrinamin nostraobedientia permanere.Quoterito

tentes vestris presbytcris publicetis.Magna est pietas prodere latebras

enim

niam (/jsancta tantae constitutionisutilitas,non praetantum tempori, sed etiam nostree prospexit aetati, ut quod illis ad deslructionem profuit vani-

impiorum,

et

ipsum

in eis,

cui serviunt,diabolum dcbellaro.Contraistos cnim,
dilcctissimi,

n Quid autem tam aptum

tatum,hoc nobis proliceictad incrementa virtutum. fidei, quid tam conveniens
pictati.quam egenliumjuvare
(y)

omncm quidem orbem

terrarum,

et

pauperiem,

infir-

totam ubiqueEcclcsiam decet fidei(c) armaarriperc; scd vcstra in hoc opere dcvotio debetexccllere, qui in progenitoribus vestris Evangclium crucis Christi ab ipso beatissimorum apostolorum Pctri et Pauli ore didicistis.Non sinantur latere homincs, qui legem pcr Moscn datam, in qua Deus universitatis
conditor ostenditur,rccipiendam esse non credunt;
prophetis,et sancto Spiritui contradicunt, psalmos

morum curam

recipere,fraternisnecessitatibussub-

vcnirc,ctconditionis propriae in aliorum labore

me-

minisse?In quoopere,quantum quis

possit,(/t)

quan-

tuinque non possit, solus veraciter ille discernit, quinovit quidquibusque contulerit.Non solumenim
spiritales opes
tur, sed

etdona

ccelestia
et

Deodonanlecapiunfacultates ex

etiam

terrenoe

corporeae

ipsius largitate proveniunt, ut merito rationem eo-

Davidicos,qui per universalem Ecclesiam
rcfulare Christi
;

cumomni
sunt
carsi-

pietate cantantur, damnabili impietatc ausi

Domini

nati vitatem
et

secundum

rum quaesilurus sit, (i) quoe non magis possidenda tradidit,quamdispcnsandacommisit.Muneribusigitur Dei juste et sapienter utcndum est, ne materia
boni operis
fiat

nem

negant; passionem

resurreclioncm ejus

causa peccati.(/

Xam

divitiae,

quod

mulatam dicunt
est

f'uisse,non

veram

;

baptismum

re-

ad ipsas species earum atque substantias perlinet

bona; sunt,et humanae societati plurimum prosunt, apud eos sanctum,nihil inlegrum, nihil verum. C cum a benevolis habentur ct largis,nec illasaut luCavcndi sunt,ne cuiquam noceant prodendi sunt, xuriosus S5 prodigit, aut avarus (A) abstrudit, ut

generationis totius gratioe virtute dispoliant. Nihil

;

ne

(d)

in aliquacivitatis

nostraparte consistant.Votribunal

bis, dilectissimi, ante

Domini

proderit.

tampereantmalecondita3,quaminsipienterexpensae. QuamvisautemlaudabilesitintemperanCap.II.

quod indicimus, quod rogamus. Dignum est enim, ut eleemosynarum sacrificio (?) etiam hujus opcris palma jungatur,auxiliantevobis per omnia Domino
Jesu Ghristo, qui
vivit et

ct turpium voluptatum damna vilare, multique magnifici facultates suasdcdignenturocculore.et (/) in copia affiuentes vilem atquesordentem

liam fugere,

regnat in ssecula seeculo-

horreant parcitatem,non est tamen talium aut

ielix

rum. Amen.

34 SERMO X
De
Colleclis

[Al. IX].

V.

Sy\'opsis. I. CoIIccturumconsuetutline ub apostolis truditu juvari fideles.Opesnontampossidendce quam ll.Quam miseri dispensandse u Deotrudihe sunt. qui opes suus in proprium tanlummodo usum, non

abundantia,aut(m) probanda frugalitas,si ipsistantum propriae opes serviunt si eorum bonis ulli juvantur pauperes,nulli foventur infirmi; si de magnarum abundantiafacultatum non captivus redemptionem,non pcregrinus solatium, non exsul sentit
;

auxilium.riujusmodidivitcsegcntiorcsomnibussunt
egenis.Pcrdunt cnim
illos

rcdditus quos

(n)

possent

(a) Ita Vallicell. et

codd.collcct.4 ct S.Alias, sicut

D

collcct. 5.
dittit,

dicit Apostolus, inops factus est.
(/')

(c)

Al., sui pnvscntiu. Editio Antuerp. in

marginc, scutum. Vallic,
a Rainaudo et Qucsnello

corripere.
(d)

Proepositioncm

in,

omissam,ex
(e)

coeteris cditionibus et
et

omnibus

nostris

codicibus restituimus.
hujus, ac dein nohis pro vobis. Praetulimus lcctioncm codicis Vallicell., cum quo in voce vobis concinunt mss. collcct. 5. sanctie devotionis uti(/') Unus codex Vat., tunla
Editi,
litas.

Cod. Vallic, qui cas nonmagis porrigendastraquam dispensandas commisit. Sed in hanc leotioncni paulo anle scribendum fuerat, earum, uli praefert editio Antuerp., quae tamen in cseteris vulgatam lectionem sequitur. (f) Sic cum Quesncllo nostri codiccs. Antcriorcs ediiinnrs Nam ilivili.r quidem, quantum ad ipsas
(t)
:

species, eto. C.od. Vallic, (k

obstruit.

Paulo post idem cod.

quam
ij
]

dissipentur expensse.

Ms. Valliccll.ctunus Vat.,cum priina cditione,

inter eopias.

(y) Ita Vallic.
(h)

cod. Alias, puupcrtuiem.

Vcrba. (juuntunxjuc nou possit, dcsiderantur in Cod.ms.Victorino Quesnelli,ncc non in aliis nostris

Leot. 5,

(m) Cod. Victorin,apud Qucsnellum ct nostri colblanda frugahtas. (n) Ita DX Vullic.Alias,^c'55(/»/.Paulopost pro incu-

!;.',

SEftMO

XI.

166
crit

bubere perpetuos, ct dum brcvi nec sempor libcro incubant usui,nullo justitis cibo, [a nulla misericordiae suavitate pascuutur; foria splendidi, intus obeouri (b) abundantes teniporalium,inopcs aeternorum quia ipsi animas suas fame afficiunt ct nuditate dehonestant, \c) qui de iis quae tcrrcnis
; :

A

ab earum fructu fuerit vacuus,
aures ue audiat imbecillum,
nttm,
ci

ab indulgentia
vocabit
et

retribuentis alienus,dicente Salomone: Qui obturai
ci ipse (i)

non

erit

qui exaudiat eum.

Unde

DemiTobias

lilium

suum
illo

pra:ccplispietatis instituens:£a;su6^an-

tia,mq\xil,tua fac eleemosynam,el noli avertere faciem

borreis

commendarunt,

nihil thesauris cceleslibus

tuam ab

paupere

:

ita

jict

ul

nec a le avertatur

intulerunt.

facies Dei (Tob. iv, 7). ILec virlus

omncs

1'acit

utiles

Sed

fortc sunt aliqui

divitum qui,licet nullislar-

gitionibus pauperea Ecclesiee soleani adjuvare, alia

tamen Dei mandata custodiunt,et interdiversafidei ct probitatis merita,veniabflitersibi sestimantunam
virtutem.

quoquc lidem,cxqua justus vivii (Habac. \i.k\Rom.\, il;Galat. m, 11), et qua? sineoperibus mortua nominatur(/ac. n, 26), sui admixtione vivificaLquia sieut inli.le cstoporum ratio,
esse viitutes, quae ipsam
ita in operibus lidei forlitudo. Dum ergo tcmpus habemus, sicut ait Apostolus, operemur quodbonum est ad

Verum

haec tanta

(</),

ut sine

illa

osters, elsi sunt, prodcsse non possint. Quamvis eni:n quis fidelis sit, et (e) castus,et sobrius,et aliis

cmnes,maximeautema Idomesticos fide
j.

(Galat. vi, 10).

majoribus ornatus insignibus; si misericors tamcn non est, misericordiam (f) non merelur ait enim
:

Bonum

auterh facientes non deficiamus, tempore
9).

enim

suo metemus (Ibid.,
cst sationis,et

Praesens itaque vita tcmpus

Dominus:/>V«/2 misericordes, quoniam ipsorum miserchitur Deus [Mutth. v, 7).
lius

Cum autem

venerit

Fi-

hominis
ct

in

majestate sua, ct sederit in throno

gloris Buae,et congrcgatis
runi

omnibus gcntibus.bonodiscretio
(Matth. xvi,

malorum

luerit facta

33

,

inquo laudabuntur qui ad dexteram stabunt,
ii

(j) dies rctributionis tempusestmcssis,quandounusquisqueseminumfructussecundum sationis suae percipiet quantitatem. Dc proventu aulem istius segetis nemo falletur, quiaanimorum ibi magis quam impcndiorummensurataxabiturjet tantum rcddcut exigua dc exiguis,quantum magna

operibus benevolentiae

ct charilatis o.liciis,

de magnis.Et ideo, dilcctissimi, satisfiat apostolicis
institutis.Et quia(/«)dic Doaiiuica

quae JesusChristus sibi

impensa reputabit?Quoniam quinaturam hominissuam fecit,innullose(7/) abhu-

prima

est futura

colleclio,omnes vos

37

devotioni voluntariae praepa-

mana

humilitate discrevit,36 Sinistrisvero quid ob-

jicietur,nisi ncgleclus dileclionis,duritia inhurhanitatis,et

paupcribus miscricordia denegata?quasi nec
-

habeant siidonei semper csse possitis,inChristo Jesu Domino Sed illo magno summoque judicio tanti aesti mabitur vcl largitatis bcnignitas, vel tonacitatis im- C nostro, qui vivit et regnat per infinita saecula saeculorum. Amen. pietas, ut pro plenitudinc omniuin virtutum, ct pro
alias virtutes dcxtri,nec alias otfensiones
nistri.
;

ratc,ut unusquisque sccundum sufficientiam suam habcat in sacratissima oblationeconsortium.Exora^ bunt pro vobis et ipsae elcemosyn£e,etii quivestris muncribus juvabuntur ut ad omne opus bonum

suinuia
isti
illi

omnium commissorum,et
et

per

introducantur in regnum,
in

per

unumbonum unum malum
Synopsis.
stri,

SERMO
(/)

XI

[Al.

X]

De

Collectis VI.

ignem mittantur oeternum.
igitur, dileclissimi,
illi

I.

Quanfum ullima

sententia judicis no-

Nemo

de

ullis sibi bonosvitae

misericordm commendet opera.

II.

Unde

meritis blandiatur,si

defuerintopera eharitatis;

collectarum consuetudo originemtraxerit in Ecclesia.
Et divinis pracceptis,dileetissimi,et apodidicimus inslitutis,omni homini inter vitae hujus discrimina constiluto, miscricordiam Dei miserendo essc quaerendam.Nam quae lapsosspeseri»
stolicis

noc do sui corporis

(lt)

puritate securus sit.qui nulla

Cap.L—

elcemosynarum purificatione mundalur. Elecmosynae enim peccata delent (Eccli. iii, 33), morlem pcrimunt,et pccnam perpetui ignisexstinguunt.Sed qui
bant editioncs post primam, et ante Qucsnellum, incumbunt. ln ms. Vallic, nullius misericordice. [fl (b) Idem cod., abundantes temporalibus, inopes

(i) Ex eodem codice adjecimus substantivumt/u's; quod desidcrari videtur. (A) Codcx Victorinus Qucsnelli et nostricollect.5, cum ms.Vallic.,dw illo, pro die Dominica. Id autcm ceternis. in formulis frequens diem indicat, in quam pridie (c Qui nihil omnino seternis horreiscommendarunt, D nonas Julias primus collectarum dios pro annorum nihil thesauris, etc, in codem cod. Vallieell. varictatc denuntiandus incideret. Retinuimus au('/' Laudatus ValL.post vcrbum «/,addit secunda tem, die dominica, ut reliqui habcnt codices etommanu, virlus misericordi&MsX additamentum cujusnes cditiones, «|iiia ha?c dics a Lcone indicta praepiam studiosi, quod a caeteris mss. abest. Moxpro sumitur, cum hunc sermoncm certo anno pronuniu eodem cod. etiamsi. tiarit.
;

(e)

htts

Alias in mss. collect S,cantus. Mox aliis moripro aliis majoribus in cod. Vallic. ncc non in

edit.
(f)

primact Rainaudi. Cod. VallicclL, non mcrchilttr;

aii

enim Domi-

Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam cbnsequentur.
:

nus

i

Idem
Ita

h

iii-., ab humanitaie disa cx tribus codd. Vallic, Vat. et Bon., ac

(I) Editus primum fuit Parisiis an. 101-4, ex veteri Nicolai Fabn coclicc/|ui postea Thuaneus,deinColbertinus, nunc vero in Regia bibliolheca servatur. Inscribitur autem in co cod\ce:De Collectarum die. Porro nolavit Antelmius diss. 0, de vcris Oper. SS. Leonis et Prospori num. i, pag. 350, huic sermoni in eodem ms. Leonis nomcnposteriori manu luisse

prima
[i)

edilione. Alias, qualitate.

Editio Antuerpicnsis

cum ms.

Vall,, imocabit.

additum,quod prima manu abcrat.Leoni autemjuLribucndum ostcudimus in praefationo ad Scrmones, num. \0.
re

167
gcret, quac vulncratos

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.

168

mcdieina sanarct, nisi oleemosynae solvcrent culp;is,et necessitates paupi rum fierent remedia delictorum? Unde quia dixcrat Dominus: Deafi misericordes, quia ipsorum miserebitur oinne illud examen quo maDcus (Mallh. v, 7) jestateprasentiuniversumjudicaturusestmundum, sub hac ostendit sequitate librandum, ut sola erga
:

A

miseriam
peccatoris.

laborantis, evadit aeternum supplicium

Cap.
ctis

II.

— Providenter igitur, dilectissimi, a sanest,

Patribus pieque dispositum

ut in diversis

inopes

operum

qualitatc discussa, et impiis ardere

paratum sit regnare cum medium facta non venient?quae occulla non detegentur? qu« conseientia; non patebunt? ubi vere nemo gloriabitur castum se habere

cum

diabolo, et bcnignis
ibi in

Christo.Qua3

cor, aut

mundum

se esse

a pcccato (Prov. xx,

9).

temporibus quidamessent dies quidevotionemfidelis populi ad collationem publicam provocarent et quia ad ecclesiam maxime ab unoquoque opem qiu-erente decurritur, ficret ex possibilitate multorum, voluntaria et sancta collectio, qus per praasidentium curam neccssariis serviret expensis. Ad cujus opcris desideratum vobis, ut credimus, fructum dies vos vicinus invitat; accedentibusadmonitionibus nostris,ut (c) ad ecclesias regionum vos ra;

Sed quoniam exaltabitur supcr judiciummisericordia,et omnem retributionem jvistitiae transcendent dona clementise, omnisvita mortalium, st cuncta-

rum

sabbato proxime futuro misericordiae munera
(I

deferatis. Et quia hilarcm datorem diligit Deus

Cor.

P

ix, 7),

nemo

sibi

amplius

quam

substantia ejus pcr-

rum

diversitasactionum subunius regula: conditioibi

ne taxabitur, ut nulla

commemoratio cujusquam

faciendasitcriminis, ubiconfessioneCreatorisopera
fuerint invcnta pietatis.

Non ergo solum quod

eis

exprobrabitur feceruntsinistri,necquiahumanitatis

pauperem sequus quisque Removeat diffidentiam laeta et secura miseratio et qui egeno subvenit, Deo se impendere quod largitur intelligat. De quibuslibet substantiis, quarum utique non una 39 mensura est, potest esse
mittit indicat. Inter se et
(d)

sitjudex.

;

docebuntur

38
;

exlranei, aliorum peccatorum inve-

nientur alieni

sed in multis rei ob hoc

maxime

tates

par meritum.si inter diversas conferentium quantinon sit minor cujusquampietasquamfacultas.
est acceptio persona-

damnabuntur,quod crimina sua nullis eleemosynis redemerunt.Cumenim durissimi cordis sitquacumque laborantium miseria non moveri,
auxiliandi
et

Deus enim, apud quem non

rum,similiter recipit et divitis

munus

et pauperis:

habens

quoniam
bitur

novit quid

singulas dederit, quidve non

copiamtam iniquussit

qui nonjuvitaffli-

dederit; et in die retributionis

ctum.quamquioppressit infirmum,quae spessuperest peccatori,qui nec ideo miseretur, ut misericor-

non modus judicacensuum, sed qualitas voluntatum.Per Chris-

tum Dominum nostrum.

SERMO XII [Al. XI]. diam consequatur ? Primitus itaque, dilectissimi, (e) De jcjunio decimi mcnsis I. sibi malus est, qui alteri bonus non est, et animre I. Homo ideo conditus,ut suum imitelur n Synopsis. nocet su«, qui ut potest non succurrerit alienas. Una auclorem; et hoc Dei donum est. II. Charitatem est divitum pauperumque natura,(a)et inter caetera non Deum solum, sed et pru.vimum complectijpsos-

fragilitatis

humana?, nulla

est

sanitatis tuta

feli-

que inimicos;qux Christianae

citas,

qui

quia quod aliqui possunt incidere, non est debeat non timere. Agnoscat se in quibus-

cltaritatis latitudoest.

Omnibus Dci judiciis subditus quisque dcbet esse,nec minus dc inopia quam de abundantia gra1 II.

tias agcre.

IV. Jejunio,

oratione

et

cleemosyna

cumque hominibus mutabilis et caduca mortalitas, et pro conditione communi socialem generi
suo reddat affectum fleat cum flentibus, et cum communicet dolentium gemitibus ingemiscat
; ;

omnes
Cap.
I.

virlutes

— Sifidcliter,dilectissimi,atque sapicnter
ideo ad

comprehendi.

creationis nostra3(/")intelligamus exordium.invenie-

mus hominem

imaginem Dei conditum, ut

cum

bene valente corporis ministerio, ad male jacentem inclinet se inter cibos suos numeret esurienaegrotum tium portionem, et in pallenti trementium nuditate se credat algcre. Qui enim relevat temporalem
indigentibus
copias suas;
(b)
:

imitator sui esset auctoris; et hanc csse nataralem
nostri gcneris dignitatcm,si in nobis quasi in quo-

dam

speculo divinre benignitatisformaresplendeat.
utique nosquotidiereparatgratiaSalvatocecidit in

Ad quam
vis,(g)

dum quod

Adam

primo,erigiturin

(a) IneditioneParisiensian.l671,qu33 est repetitio prima; cditionis hujussermonis.sic lcgitur: Kt inter cdPiera fragilitatis humaniemala.nulla estsanttatistuta felicitas : quia quod alicui potest accidere,non est t/ui

D

debeat non tiinere.

Quamvis

tucc lectio

sit

melior,

retinuimus tamen lectionem Quesnelli, quippc qui cum ipsnm codicem consulucrit, lectionem ipsius
codicis dedisse videtur,ctrcjecisse in marginemvariantes editionum, quas alieno arbitrio ad Hcnsuni aptius eliciendum in textum videntur induct;e.Ipsc autem ne codicis lectionem in texfru mutaret.satius

qnibus titulares presbyteri, non autem diaconi praerant. (d) In editione laudata, rcmaneat difftdentia. (e)\n prima cditione et incodd.collect.3hicsermo inscriltitur, dc ColUctis sermo ejusdem VI, et tlc Jejumo decimi mensis f.Tkulus pariter de Collcctis&dditur sermoni sequenti,et hinc in ca?teras editiones manavit. Sed perperam nulla enim in hoc vel scquenti sermone colleotarum lit mentio.uti fitin s^x pivTcedentibus.qui vere ad collectas pertinent. Hic sane titulo dc Collectis carent mss. caderarum omparochialcs,
:

duxit in margine annotare pro inter cxtera legendum csso inter inccrta, et pro sanitatis legendum
forte divitis. (/>)Eadem cditio Parisionsis,/>CH£ valcntis,otmo]\us.
(() lulolliguntur ecclesiffl diaconalcs, utin admonilionc scnnoni 6 prtemissaobservavimus.Hincmale Quesnellus in postilla huic loco apposuit, ecclesiss

niumeollectionum^qinTcumcodd.lectionariisomnes hos sermones inscribunt dc Jcjunio mcnsis dccimi. Ms. Casin. collect. 1, intelligimus. (f) (</) Duo mss. Lcctionaria Basihon S.Pctri.et Vat. 541, collect. -4, ut quod cecidii in Adain primo.crigatur in secundo. ln antiquissimo Lection. Vat. 3^36, et pro dum.
:

;

169

SKHMO
A

XII.

170

secundo. Causa autem reparationis nostra non cst nisimisericordiaDei: queni nondiligeremus,(o)nisi

bus

multis iatigetur incommodis, bona est(/t)illi causa tolerandi, quise adversis vel corrigi intclligit,
et

ira,
[(•'•

nos prior ipse diligeret, et tcnebras ignorantise nosuaeveritatis luce discuteret.Quod pcrsanctum
(b)

vcl probari.Charitatisve.ro istiuspietasperfccta esse

[saiam Dominus

pranuntians,
illis

ait:

Mducam

caecos

m viom quam ignorabant,
.

etsemitasqHas nesciebant
tcnebras in luccm, ct

faciamillos calcare Faciam

proximus. Quo nominc lantum intelligendi suut qui nobis amicitia aut propinquitatc junguntur, sedomnes prorsus homines,cumquibusnobis(i)naturacomniunisest,sive
potcrit, nisi diligatur et
ii

non non

prava

quam
iis

m dirccta.Iirc verbu facium illis,ct(d) non rclincos [Isai. xur, 10). 40 Et iterum, Invcntus
me non
intcrrogabant
sit,

sum, inquit, a non qiuvrentibus me, etpalam appurui
[Isai. i.xv, i). Quod quoJoannes apostolus (c)docet dicens: Scimus,quonium f FUius Dci vcnit, etdeditnobis

Unus enimnos Conditor finxit, unusnos Creator animavit; codem cuncti ecelo ct acre, iisdem (j) fruimurdiebus
illibostessint, sivcsocii; siveliberi, sive servi.
et

alii sint boni, alii mali alii Deus tamcnomnibuslargitor,omnibus est benignus.sicut Lycaoniisa Paulo etBarnaba apostolis dicitur de providentia Dci Qniinprxteritis scnsnm,utC(><pioscamus verum, etsimus in veroFiliocjus generatio)iibus dimisit omncs gentes ingredi vias suas. [IJoan. v, 20). Et iterum: ffas enjo ditigumus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos (I Joan. iv, 19). Dili- „ (k) Et quidem non sine testimonio semetipsum retiquit gendo ilaque nos Deus, ad imaginem suam nos rebenefacicns eis, de coelo dans pluviam et tempora fructiparat,et ut innobis formam sua2 bonitatis inveniat, fcra, et implens cibo (t)et txtitia corda nostra (Act.xiv, dat unde ipsi quoque quod operatur opcremur, ac15, 16.) Dedit autemnobismajoresdiligendiproximi

qui

41

noctibus

;

cumque

;

inodo impletum

justi,alii injusti;

:

ccndcns

scilicet

mentium nostrarum
diligit

luccrnas, et

causas Christiana gratioa latitudo,qua3 se per omnes
partes totiusorbis extendens,(m)dum

igne u(>s suscharitatis (</)inflammans;

utnonsolum
si

neminem

des-

ipsum.sed etiam quidquid
inter

diligamus.Nam
est,

pectat,docetnemincm negligendum.Et merito etiam
inimicos
diligi, et

homines ea
in

demum

iirma amicitia

quam

pro persecutoribus sibi praccipit
44), qui

morum

similitudo sociarit,

cum tamen

parilitas vo-

supplicari (Matth. v.

ex omnibus quotidie

luntatum sacpe
iis

reprobos tendat alTectus,quantum

gentibus,(?Osacris olivae suje ramis
oleastri

germen inserens
de

nobis optandum atque nitendum est ut in nullo ab
quae Deo sunt placita, discrepemus
: !

(Ilom. xi, 17), de inimicis reconciliatos,

De quo

dicit

prophcta

voluntate ejus (Ps.xxix, 6): quia

Quoniam irain indignatione ejus,et vita in non aliter in nobis

omne gcnu fJectatur, ccclcstium, terrestrium, ct infernorum; et omnis lingua confitealur, quia Dominus Jesus Christus in
alienis adoptivos,de impiis facitj ustos ut

erit dignitas divinae majestatis, nisi imitatio fuerit

gtoria est Dei Patris (Philip. n, 10).

voluntatis.

Cap.

III.

— Cum

C qutabonusest,nihil nobis debetdeejus judiciis disrmn Dcum tuum e.v toto corde luo, cl ex tota mente plicere. Nam non per omnia illi gratias agere, quid tua; ei iiliges proximum tuum sicut teipsum (Matth. estalind quam ex quadam eum parte reprehendere? xxu, 37): suscipiat fidelis anima auctoris sui atque Audet(o)enimplerumquehumanainsipientiaadverrectoris immarcescibilem charitatem, totamque se susCrealorem suum,non solum de inopia, sed etiam etiamejussubjiciatvoIuntati,incujusoperibusatque de copia murmurare; utetcum aliquidnonsuppetit,
Gap.
II.

— Dicente

ergo Deus bonos nos esse velit,

itaque

Domino:

Ditiges Dorni-

judiciis nihil vacat a veritale juslitiae, nihil a mise-

querula, et

cum quaedam

exuberant,

sit

ingrata.

rationeclementiaj.
(o)

Quoniam

etsi

magnis quis

labori-

Multae messis dominus, horreorum

suorum

plenitutres

PleriquevulgatianteQuesnellum,

nisi prius nos

non

ipse.
(b) Ita

e/. mss. collect. 4. Alias, justitia. Et nostri codd., corda vestra.

mox

duo codd.

S. Petri et

vetustissimus Vat.nec-

non Pauli DiaconiHomiliarium editionia Basilecnsis an. 1 196. In editis anle Quesnellum erat denunlians; apinl Quesn. vero cum mss. collcct. 4 et 5, pronunttans, At ille correctionem optime conjicicns,notavit in margine, forte pnvnuntians. Prima editio cum mss. collect. 3, per viam.
(-'

e

Vat. 3s:jt3, non derelinquam. Sic nostri codiccs et edili ante
<cet

u

(m .Equiorem credirnus hanc lectionem prima3 editioniset mss. collect. 3. In caeteris editis, neminem dcspectat, dum docet. Codd. Vict., Corb., Thuan et Gaudiival. apud Quesncllum etnosterVat. 531, collect. 4, ncniincm desperal, dum docet. Alter Vat. 546 collcct. 4, unus Vat. 544 collect. 5, duo S. Petri et Homiliar. Pauli Diac, neminem hominem desperat f dum docet. Tandem Vat. 3836, neminem hominum
desperat,
(n)

posuit commcmoral, uti iiario Panli Diaconi.
U)

Quesnellum,qui est etiam inliomi-

dum

docet.

Legebatur fractispvo sacris non solum in cditis, verum etiam in plerisque codicibus ct videbatur
;

Apud Paulum Diaconum, jam Filius Dei. (g) Antiquissimna Vaticanus, et unus S. Petri,
flammnt.

convenire
in*

h Prima cditio etms.Bonon., itlacausa tolerandi, qv.ase adversis vel corrigi inteliigat, velprobari.

s. Petri, mensura atque natura. ex piima editione et duobus mss. Vat. et S. Petri. Alias, utimur. (k) Kquidem in Homiliar. Puuli Diac. (/) Hanc lcctionem tcxtui Urajco et Vulgato congrueniem praetulimusexantiquiseimoVaticano Lectionario, ex pervetusto Pauli Diueoni exemplo, nec
(i)
(j

Duo codd.
Ita

Pauli ad Uom. xi, 17 et IV), ubi rami/^roc/t memorantur.Sed prastulimus Lria Ftomanae EcclesiaB Lectionaria Vat. ;»<S36, ct duo basilicajB. Petri; cum prajsertim non in ramis fractis ct abseisis, sed in ramis ex quibus isti abscisi fuerunt insitio Qat hi autem rami olivx sancti appeUaaturabApostolov. 10, non minusquam radix. Paulo post in Pauli testimonio prima editio et duo

cum

testimonio

;

Petri omittunt vocem Christus. (o)Sii[);)leviiniistv///uexoiunibusnostriscodicibus et ex Homil. Pauli Diaconi.
iiiis. S.

Patroi. LIV.

.

;

171

S.
fastidivit (Luc.

LEONIS MAGNI SEIIMONES.

172

xn, 16), et ad copiam vindeingemuit; ncc de magnitudine fructuum gratulatus, scd devililote conqucstus est. Si aulem parcior fucrit in susceptis terra scminibus, ct

dinom

A

novatur,

si

et in

laudem ejus somper

parati, et

ad

mifle affluentis

43
et

purificationem nostrarn sine ccssatione

solliciti,
(j)

ad sustentationem proximi indesincnter

simus

intenti.

Hkc

friplex obscrvantia, dilectissimi,
effectus. Hfcc

om-

catigatiore proventuvitesolercquodcfluxerint,(a)accusantur anni, arguuntur elementa, cf necacri parcitur, necccelo,
ritatis nihil

nium virtutum comprohendit ginem et similitudinem Dei
sancto inseparabilcs
facit.

ad ima-

pcrvenit, et a Spiritu
in orationibus per-

cum

fideleset(o) pios discipulos ve-

Quia

magis commendct et muniat, 42 quam perseverans in Dcum, ct indefessa laudatio, diccnle Apostolo: Sempev gaudete, sine intermissione orate; in omnibus grrtias agite. H:ec enim voluntas Deiestin Christd Jesu in omnibus (c) vobis (I Thess,\, 16). Hujus autemdevofionisqucmadmodumpoterimusesseparticipes, nisi rerum varietaseonstantiammentisexercfoat ? ut amor directus in Deum nec inter sccunda
supcrbiat, nec intcr

manet
ria

innocens vita, in eleemosynis mons bcnigna. Quarta igitur et sexta fefides recta,
(/,)

in jcjuniis

jejunemus ; sabbato aufcrn apud beatissimum apostolum Petrum vigilias celebremus; quiet ora. tiones, et jcjunia, ct elcomosynas nostras prccibus suis dignabitur adjuvare (l). Pcr Dominumnostrum Jcsum Christum, qui cum Patrc ct sancto Spiritu

vivit et regnat in saecula sa^culorum. Amen. Quod placet ™ SERMOXIII [Al. XII Deo, placeat(rf)etnobis.Deomnimcnsuramunerum De Jcjunio decimi mensis II. ejus gaudeamus. Qui bene usus cst magnis, bene Svnopsis. Jejunium mensis decimi cur institutum ; ejusdem et Ckristianx erga pauperes miseriutatur et modicis. T am nobis copia quam parcitate cordise laus. consulitur. Ncc in spiritalibus lucris (e) angustia graQuodtemporisratioetdevotionis(m)nostrccadmovabimur fructuum, si fecunditas non arescat animonet consuetudo, pastorali vobis, dilectissimi,sollicirum. Oriaturdecordisagro, quod terra(/")nonedidit. tudincpra:dicamus,decimimcnsiscelebrandum esse Semper illi, quodlargiatur, occurrit, cui bene velle jejunium,quopro consummataperceptioneomnium non deficit.Adomniaigitur, dilectissimi, opera piefructuum, (n) dignissime largitori eorum Deo contitatis, omnium nobis qualitas prosit annorum, nec nentias libamen ofTcrtur. Quid enim potest efficacius benevolentiamchristianamdifiicultastemporalisimessc jcjunio, cujus observantia appropinquamus pediat. Novit Dominus vasa hospitalis vidua? (g) in Deo, et resistentes diabolo,vitia blanda superamus ? opus pictatis suse vacuata complere (IV Reg. iv, 5);

adversa

deficiat.

.

novit aquas in vina convertcre (Joan. n, 9); novit de paucissimis panibus quinque millia esurientium saturarepopulorum (Joan. vi, 9). Et ille qui (h) in pau peribus suis pascitur, quaB potuit augerc dando,

SEMPEii(o)enimvirtuticibusjejunium fuit.l/))Deabstinentia prodeunt castae cogitationes, rationabiles

voluntates, salubriora consilia. Et per voluntarias

L

afflictiones caro concupiscentiis moritur, virtutibus

potest multiplicare sumendo.

Cap. IV.

Tria vero sunt quae

maxime ad

rcli-

giosas pertinent actiones, oratio sciiicet, jejunium,

eteleemosyna,quibus exercendisomne quidem tempus (i) acceptum, sed illud est studiosius observandum, quod apostolicis acccpimus traditionibus consecratum sicut etiam decimus hic mensis morem rcfcrt veteris instituti, ut tria illa de quibus locutus
;

Sed quia non(r/) solo jejunio anisalus acquiritur, jejuniumnostrummisericordiispauperumsuppleamus.lmpendamusvirtuti,quodsubtrahimusvoluptati.Fiatrefectio
spiritus innovatur.

marum nostrarum

Studcamus viduarumdefensioni, pupillorumutilitati, lugentiumconpauperis, abstincntia jejunantis.

solationi,dissidentiumpaci.Suscipiatur perogrinus,

adjuvetur oppressus, vestiatur
oegrotus; ut

44

nudus, foveatur

sum
tiatio

diligcntius

exsequamur. Oratione enim propi-

Dei quseritur, jejunio concupiscentia carnis

exstinguitur, elcemosynis peccata redimuntur( Drm.
iv, 24); si (a) (b)

quicumquenostrum de justis laboribus auctori bonorum omnium Deosacrilicium bujua pietatis obtulerit, ab eodem regni ccolcstis prsmium
(?•)

mulque per omnia Dei

in nobis

imago

re-

percipere mereatur. Quarta igitur et sexta foria

Duo mss. Vat. otprima editio, accusatur anmis. Vetustissimus Vat., pacis discmulos. In duobus autcm mss. S. Pctri: Cumque fnlcliscl pacis discipulus et veritatis,nihilmagis commendetet moneat quam
ut perseverans sit in Deum et indefessa laudatio, dicens: Semper gaudete, elc. (c) Ita exnostris mss.ac prima editioncnec non ex Homiliario Pauli Diaconi. Bimiliter otiam apud S. Paulum. AliaB cdiliones et Qucsnellus, nobis. ld) Sic nostri codiccs. Editi, ct omnibus riobis. (e) Vatic. 3836, angusto gravabimur fructu. laudata nof. 17. (/') Sic tria Lcctionaria Romana
Alias, non dcdit. (g) llomili&v. VauYiBiiic. , copiis pictai is su;e cacuatu Unus Vat. omitLit suse. In prima editione desunt, in

Homiliar. Pauli Diac, promptum. j) Ita plcriquc codioos ct cditi anlo Qucsnollum,
?')

D apud qucm
(/.)Sic

sumus

intenti.

mclius ox HomiliarioPauli Diaaoni plurali nuuaero, aeque ac omnesediti et codices eodem numeromox efferunt, in eleemosynis ; unde paulo post
jejunia s. pontifex repetit. Alias in jejunio.
(!)

1'ost

vocem adjuvare unus Valicanusaddit, dili-

gentius ut invigilemus.

opus pictatis sa;v. (h) Vocem pauperibus addidimus ox tribus atis Lectiouar iis.

(m) Codices collect. 5, vestrae. Variant hoc loco libri editi et mss. Aliienim, quos Queanellus seoutus est. habent, dUigenttssime alii, dignissimo. Meliorvisa est lectio editionis primn ot Rainaudi, quam alii codices confirmant. (p) Addidimus enim ex nostris codd. (p) Duo mss., Deabstinentia denique.
(n)
(</)

memo-

(r)

Unus ms. S. ldem codex,

Petri, in solo jejunio, recipere,

;

173

SERMONE

XV.
dc largitalis cxpcnsis,aliis
;/)

174
injicicndo tristi-

jejunemus; Babbato aulcm apud beatum Petrum apostolum pariter vigilcmus, cujus Buffragantibus ineritis, quaa poscimus, impetrarc possimus, pcr Dominum nostrum Jesum Christum,qui cum Patrc
et

A. opiffi

tiam dc laborejejunii,quamplurimos aconsortiohujus dcvotionis abducanl.Contra quas tentationes,dilectissimi,vigilct in nobis pii cordis intentio, et a

sancto Spiritu vivit et regnat in sascula sceculo-

Chrislianis mcntibus cogitationcs diffidcntioc rcpcl-

rum. Amen.

SERMO XIV
(a)

[Al.

XI

11

De Jejunio decimi mensh
It

III.

SYNOPfis.

Ager cordis quibus modis colalur ac fecundetur.— II. DiaboUtm magis tunc in fldelcs vel vndicuntur vel exer(>(', cum bona opera
cehtur.

lantur.Modicum est enim quod pauperi(/i)satis cst. Nec vict us illius nec vestitus oncrosus est. Vilc(?')enim cst quod esurit;vilc est quod sitit,ct nuditas(j) quae indigct operiri poscit.non ornari. Et tamcn Dominus nostcr tampiusopcrum nostrorum arbitcr,tam bcnignus cst ffiatimator, ut etiam pro calicc aqua)
frigidse sit

In Dominico agro, dilcctissiml, cujus opcrarii sumus,oportetnosprudcntcratque vigilanCap.
I.

premium

redditurus.Et quia justus in-

spector est

animorum,non impcndium solum operemuneraturus opcrantis,

ris.scd ctiam affcctum est

ter spiritalem

cxcrcere culturam, ut perseveranti

pcr Christum

Dominum

nostrum.
[Al.

induslria.qu.vlegitimistemporibussuntexsequenda
curantcs,dc sanctorum opcrum fruge loelcmur.Quoe si pigro otioet inerti desldia ncgligantur.tcrra nostra nihil gcnerosi germinis pariet,ct spinis ac tribulis (b)

"
(k)

SERMO XV
Synopsis.

XIV].
IV.
et

De Jujunio decimi mensis

— l.Triplex orationis jejunii

eleemosynx

remedium adversus tcntationes

obsita,non producet qua? condendasint hor-

reis,sed quac

urenda

sint flaramis.Agcr

autcmistc,

diaboli et vulnera pecII. Jcjunii prxccptum, sicut et prxccptum cati. dilectionis, non esse novx legis gratia abrogatum


I.

dilectissimi, rorante

tur,jcjuniis V)

dcsuper gratia Dci,fide municxcrcctur, cleemosynis seritur. ora-

eieem misericordue opera csse jungenda.

tionibus fecundatur,ut inter plantationes rigationcsquc noslras nullius amaritudinis radix pullulet,ncc
sc incremcnta cujusque noxi.T stirpis attollant;sed

enecato((/)omnium seminc vitiorum.coalescat seges loeta virtutum. Ad quam diligentiam omni quidem
nos tempore'e) pictas adhortatur, scd in his dicbus qui huic operi sunt specialius prajstituti,major animositas ct cura est excitanda ferventior, ne quod

Confidenter vos,dilcctissimi, ad opcra hortamur, quia expcrimcntis didicimus,libenter vos susciperequodmonemus.Scitis namque, et Deo docentccognoscitis, ad aHernum vobis gaudium profuturam-46 divinorum observantiam manCap.
pictalis

datorum.In quibusexsequendis quia humana fragilitas plerumque lassescit, et in multis per lubricum
suaj infirmitatis offendis,misericors et

piusDominus

(/)remcdia nobis et adjutoria dedit, per quce veniam

pium

est agere

non indictum,impium

sit

negligere

Q obtinere possimus.Quis enim totillecebramundi,tot
insidia diaboli, tot dcnique pericula sua? mutabilitatis evadcret,nisi

prsdicatum.
Cap.
II.

— Decimi

itaque mensis jejunium,

ad

clementia aiterni Regis malletnos

quod charitatem vcstram

religioso proposito novi-

reparare

quam

pcrdere?

Nam et

qui

mus 45

pi\fparatam,unanimiter,auxilianteChristo,
possibilitatis

jam

rcgenerati,(//i'filii lucis elfecti

jam redempti, sunt,quandiu tacst

(/)celebrandumhortamur,monentcsutunusquisque

men

in

hoc mundo,qui
v, 19), (n)

totas in

maligno positus

secundum mcnsuram

quam

accepit a

(Uoan.

detincntur;

quamdiu

infirmitati

Deo,in bonisoperibusenitet,cat.Quia et inimicinostri,qui nostra sanctificatione torquentur, in his die-

carnis corruptibilia et temporalia blandiuntur,non

possuntistos dies sine tentatione transire.Nec facile

bus quos ad majorcm obscrvantiam nobis dispositos csse noverunt, vehemcntius sajviunt, et subtiliore insidiantur aestutia; ut alii immittendo metum in-

cuiquam provenit tam incruenta

victoria,ut(o)inter

multos hostes frcquontcsquc conflictus, etiamsi sit liber a mortc,sit quoqueimmunis a vulnerc Curannon poscit ornar.i In mss. collcct.I et 2, nec non in cod.Lectionario basilicae S. Pctri hic sermo cum antccedcnti conjungitur; sed pcrpcram,cum ex contextu distinoperiri,
(/.)

quentium sermonum hic
sis, ci

(o)In editis cx codd. collcct.3 titulus cst: Dcjejunio

hujus et scdecimi mcnca^tc-

eleemosynis ejusdem.

Additamcntum cx

ris

mss. sustulimus.
ex Lectionario S. Petri. Al., subdita.
S. Petri Al.,0wm'.Ex iis-

(I) Sic
(r)

D

ctio satis eluccat,qu;e

ex

aliis

codicibus comproba-

(d

Idem ms., exaratur. Ila duo mss. Vat. et
et alio

tur. Forfc

dem mss.
codd.
In
et

Bon., coalescat

reposuimus pro

visus postularet,hic alius adjectus fuit
riter

cum antccedens sermo brevior aliquanto esset quam divinorum officiorum lectio olim
:

uti accidisse pa-

eonvalescat. (e) Alias, pietatis magister.
(f) Ita

Quesn. Et infra duo prima editio, instituti pro prxstituti. ms. lionon. et priina editio.Al. cclcbranles.

vidimus primo

et

suo, qui eadem forte tcxtu) iu unum coalucrunt.

secundo scrmoni de Nalali causa (rcpugnante licet conConfer admoniliouem

primo sermoni pr.rmissam.
kl.,remedia nobis ad victoriam dedit. Cod.Corb. Qucsnclli. ea codiccs, jam filii. m /'Ms.Bon.et priina cdit\o,reli)ientur.E\. iufra duo codd. cum prima edit.,*me trepidatione, pro, sine
/
1
1

ms. S. IVtri, ul ununimiier auxilianie Christocelebremus, horlamur. Paulo post ms.S.Petri in nostra
(:/)

sanctificalione.

Sic ex Lectionario S.Petri,ct

duodus

aliis

mss.

Vat. Al., immittendo. [h) Aliqui codd. sat cst. U) In codicc S. Petri omittitur cnim. (j) Sic melius ex ms. S. Petri. Alius,

tentatione.
(o)

Ms.

S. Petri, intcr multos frequentesque confli-

aux

indiget

cius.

175

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.

170

dis igitur laosionibusquassameincidunt qui
visibili

hoste confligunt,trium
:

cum iumaxime rcmediorum
:

A

est ccnsus. Hacc itaque ut adjuvante

Deo pia devo-

tione curcntur,quartaet sexta fcriajejur.emus;sub-

est

adbibenda medicina

in orafionis instantia, in

bato vero apud beatum Petrum apostolum vigilias

castigatione jejunii,in elecmosynae largilate

quce

celcbremus, ut ejus orationibus adjuti,

ia

omnibus

cum

pariter exerccntur,Deus propitiatur,culpa dele-

misericordiam Dei mereamur.

tur, tentator eliditur.Et iie
fidelis

quidcm praesidiis semper auima debet accingi,sed tunc studiosus praeii

SERMO XVI [Al. XV]. De Jejunio dccimi mensis
Svxopsis.
II.

V. eis

parari,cum

adsunt dics qui proprie sunt ad haec

l.Divitcs ct

pictatis officia prsestituti.

largitur, et

Deo gratias agunt,qui opes has cum pauperibus communicent.

Gap. II.— Dc quorum(a) numcro est etiamdoeimi hujus mcnsis solcmnc jejunium,(iuod non ideo ncgligendum est,quia de obscrvantia veteris lcgis as-

Cur institutum decimi mensis jejunium. Efficax

«ratio,cui elccmosyna suffragatur. III. Hxreticos diahoto ad corruntpendos jideles farnulari sub Cltrisliano nomine. IV. Maniclucorum lueresis om-

sumptum est.tamquam hoc dc illis
cretioues ciborum, inter

sit

qua? inter disdiffcrcntias

nium sordium sentina.Quidineos Leo gessit liomx. V. Eosdcm esse et fugiendos, ct prodendos.


n
ut

baptismatum

etaviumpecudumquehostias(6)essedestiterunt.Illis

Yl.Zelo adversus hxreticos gratiores urationes, jejunia, et eleemosynas.
Cap.
I.

fieri

apud Deum

enim quaererumfuturarum

figuras gerebant,imple-

— Sublimitas

quidem^dilectissimi, gratioe

tis,quo3 significaverunt finita

sunt.Jejuniorum vero

Dei hoc quotidie operatur in cordibus

48

Christianis,
ccelestia

utilitatem novi Testamenti gratia

non removit; et continentiam corpori atque animse semper profutupia observatione suscepit. Quoniam sicut permanet apud intelligentiam Christianam Dominum Deum tuum adorabis,et illi soli servies (Matlh. ix,\0), et (c) Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo (Matth. xxiii, 37); et, Dilijes proximum tuum sicut
:

omne desiderium nostrum atcrrenis ad

transferatur. Sed etiam praesens vita per Creatoris

ram

opem

ducitur,etperipsius providentiamsustinetur:

quia idcm est largitor temporalium, qui promissor
est asternorum.Sicut (g) ergo spe futurae felicitatis,

ad

quam

per fidemcurrimus, gratiasDeo agere de-

tef/«u?tt(//>it/.,39),etcaeteratalium
ita

47 mandatorum

:

bemus quod ad perceptionem tantae pramarationis cvehimur, ita pro iis quoque commodis quae singulorum annorurn revolutione consequimur, Deus a nobis(/t)honorandus atque laudandus est,qui sic terra? fecunditatem ab initio dedit, sic pariendorum fructuum legesin quibusque germinibus et seminibus ordinavit, ut numquam sua instituta desereret,
sed in rebusconditisbenigna.Conditorisadministra-

eisdem libris de jejuniorum sanctificationeetcuratione praeceptum est,nullaiuterpretatione vacuatur.In omni enim tempore, (d) omnibusque vitae istius saeculi diebus, jejunia nos contra peccata
in

quod

faciuntfortiores,jejuniaconcupiscentiasvincunt,tentationes rcpcllunt,

superbiam inclinant, irammiti-

gnat,et

omnes

bonae voluntatis affectus ad maturita-

^

tio

permaneret.Quidquid ergo ad usus

hominum

se-

tem

totius virtutis cnutriunt;si

tamen

in societatem
et in ope-

getes,viueac,oleaeque(z')pepererint,

totumhoc

divinae

(e)sibi

benevolentiam charitatis assumaut,

bonitatis laigitate produxit:qua3,elementorum qualitate

ribus misericordia? seprudenterexerceant.Jcjunium

variata.dubios agricolarum labores clementer

enim sine eleemosyna non tam purgatio animae quam
carnis afflictio est;magisque ad avaritiam

adjuvit,ut utilitatibusnostrisventi et imbres,frigora
et asstus,dics

quam

ad

noctesque servireut.Xon enimsibi ad
sufficeret,nisi

continentiam referendum est, quando aliquis

sic a

effectus

operum suorumhumanaratio

cibo abstinet,ut ctiam(/")a pielate jejunet.Nostracrgo

plantationibusetrigationibussolitisDeusincrementa

jejunia,dilectissimi,abundent fructibus largitatis, et

inpauperes Christibenignissint fecundamuneribus. Nec tardentur in hoc opere mcdiocros, quiaparum
sit

quod possint de sua

facultate decerpcre. Novit

Dominus omnium

vircs,ct scit justus inspcctor de

quamensuraquisqucquidtribuat.Dissimilesquidem
substanti«,similes erogafiones habercnon possunt:

prsberet.Unde plenum pietatis atque justitia; est.ut do his quoj nobis ccelestis Patcr misericorditcr contulit, nos quoque alios adjuvemus. Sunt enim plurimi qui nullam in agris, nullam iu vineis, nullam habent in oleis portionem,quorum inopia? de ea quam Dominus dedit copia consulendum est;et si ipsi no-

sed a;quatur plerumque mcrito, quod distat impendio
:

D

quia potest essc par anirnus, ctiam ubi impar

biscum Dco pro terrs fecunditate bencdicant, et gaudeant possidentibus fuisse donata, quae etiam paupcribus ac percgrinis fuerint facta communia.
sseculi.

(a) Ita

mss. duo Vat.et

S. Pctri,

ac prima edilio.

Alias, ordine.

Ca?tera cditiones, omnique vita hujus sseculi. Similiter libri collect. i et 5, qui solum pro hujus

(/>)Verbum cssc a Quesncllo sicut et in ms.Padili-

habent
\e
('')

istius.

ron.expunctum excajferisomnibuseditis nostrisquc conicibus revocavimus.Et post pauca ms.bon., corporum animique. (c)Restituimus, DzViges DominumDeum tuumcx toto
corde tuo cx mss. collect. 5, ex cord. Padiliron. et libro Lectionario S.Petri,qui postrcmus infra habot, aliorum mtinilalorum pro talium mandatoru)n;elevacuatur pro vacuatur. $} Ifa ex. codd.S.Petri ct Padiliron.,a quibus parum ubest QucsneUut^omnibusque dicbus viUv hujus

\l.,

suum. Qcksnkl.

Sic mss. S. Petri ot Padiliron. Quesnellus, a pietate se subducat. Alii editi cum codd.colloct. i et
l),

a pietate abstineat.
ig)
fft)

ergo orat in editis anto Quosnellum. God. S. Potri. Itonorificandus. (?) Idcm ms., pcpercrttnt ; ot infra idom oodez S. Polri ot alius Bonon. ac prima editio,»»/»<^ pro imbres; ot post pauoa, vegetationibus pro rigationibus

Enim pro

dUQS mss. Vatic.

et

pnma

oditio.

177
Felix e9t

SEUMO A

XVI.
vn, 15)
:

178
quia non
iis

illudhorrcum.etomnium fructuummultiplicationedignissimumdequoegentium etdebilium saturatur esurics, (aj de quo relevatur peregrini ncccssitas, de quo desiderium fovctur infirmi. Quos
ideo sub diversis molestiis justitia Dei laborarc permisit, ut et miseros pro patientia, et misericordos

possent veras

ct

simplices oves
bestia-

fallere, nisi Christi

nomino tegerentrabicm

lem. In
sit

autem omnibusoperatur(e)

illequi,

cum

verc illuminalionis inimicus, in lucis sc

angelum

transfigurat.

callet ingenio,

Hujus arte Basilides, hujus Marcion hoc duce agitur Sabellius, hoc praeci-

pro benevolentia coronaret.

pitatur rectore Phntinus, hujuspotestati famulatur

Huic autem operi, dilectissimi, cum omnia opportuna sint tempora, hoc nunc precipuc aptum est atque conveniens, in quo sancti patres nostri divinitus inspirati decimi mensis sanxerejcC\p.
II.

Arius, huju? spiritui servit
(</

Eunomius tota deniquc :irumtaliumcohors hoc praeside abEcclesiae unitate discessit, hocmagistro a veritale descivit. Sed cum in cunctis pcrversitatibus Cap. IV. multiformem teneat principatum, arcem tamen sibi
;

ln^t

;

junium, ut omnium fructuum collectione conclusa,
rationabiIisDeoabstinentia,dicaretur,etmemini93et quisque ita uti abundantia, ut et circa se abstinentior, et circa

enim pro peccatis deprecatio
que jejuniis,
talibug
et

pauperes esset effu9ior. Efficacissima e9t in eleemosynis atvelociterad divinasconscenditaures

B

40 oratio elevata suffragiis.

Qnoniam,

sicut

scriptum eat,aninaesuae benefacit virmisericors(Prov. xi, 17), et nihil est uniuscujusque tam proprium

quam quodimpenditinproximum. Parsenim corporalium facultatum,quaoindigentibu9 minigtratur, in divitias transitaeternas, et lllae opes de hac largitate
pariuntur, quae nullo usuminui,nulla poteruntcor-

inManicho3orum struxit insania, et latissimamineis aulam, in qua sc exsultantius jactaret, invenit ;ubi non unius pravitatisSO speciem, sed omniuro simul errorumimpictatumquemixturamgeneraliterpossideret. Quod enim in paganis profanum, quod in Judreis carnalibuscaeeum, quod insecretismagicae ariis illicilum, quod denique in omnibus haeresibus sacrilegum atqueblasphemum est, hoc in istos, quasi in scntinam quamdam cum omniura sordium concretione confluxit.

Unde universas eorum impietates
;

ac turpitudines enarrare perlongum est

superat

ruptione violari Ucali

(b)

namque
egt

enim verborum copiam criminum multitudo. (e)Ex quibus ad indicandum pauca sufficiunt, ut de iis quae
audieritis, etiamilla quae
aestimetis.

misericordes, quo;

verecunde praetermittimus

niam ipsorum mUerebitur Deus
erit illis

(Matth. v, 7)

et ipse

summa

praemii, qui

forma

praecepti.

Cap.

III.

Inter haec autem, dilectiggimi, opera

pietatis,quae nog

Deo magismagisque commendant,
:

dubium non

est

quin hostis nogter, nocendi cupidus
ut

tamen eorum, quso apud illos tam obscenasunt quam nefanda, quod inquisitioni nostrae Dominus manifestare voluit, non tacemus, ne quisquamputet nos de hac re dubiaefamasetincertis opinionibus credidisse.Residentibus itaque meDe
sacris

et peritu*, acrioribus invidiae stimulis incitetur

C cum

episcopis ac presbyteris. ac

ineumdem

(f)con-

quos apertis etcruentis persecutionibus impugnare non sinitur, sub falsa Christiani nominis profegsione corrumpat,habens haercticos huic operi servientes, quos a catholica fidedevios sibiquc subjcctos militare in castris suis sub diversis crroribus fecit. Et sicutdecipiendis primishominibus ministeriumsibi serpentis assumpsit (Genes. m, 1), ita horum linguas ad seducendos rectorum animos, vencno suae falsitatis armavit. Sed iis insidiis. dileclissimi, pastoralisollicitudine.in

sessum Christianis viris ac nobilibus congregatis, Electos et Electas eorum jussimus praesentari. Qui cum de perversitate dogmatis sui, et de festivitatum suarum consuetudine multa(g<)resera3sent,illud quoque scelus, quod eloqui verecundum est, prodiderunt, quod tanta diligentia investigatum est, ut nihil(/() minus credulis,nihil obtrectatoribus relinqueretur ambiguum. Aderant enim omnes personae, per quas (i) infandum facinus fueratperpetratum^puella
scilicetut

quantumDominus

auxiliatur,

multum

decennis, et duae mulieres,quas
Pra^sto

occurrimus. Et neqnid de sancto grege pereat, pra>

ipsam nutricrant,ct huic sccleri praepararant.
eratetiamadolescentulus vitiatorpuellae,
pusipsorumdetestandicriminisordinator.(/)

caventes,paternisvosdenuntiationibusadmoncmus, utlabia iniquaet linguam dolosam,aquibusanimam

et episco-

Horum

snam propheta liberari postulat clinetis quoniam sermo eorum,
:

(Ps. cxix, 2), de-

omnium
j)

par fuitet unaconfessio, etpatefactumest

sicut ait beatus

Apostolus, serpit ut canccr

(II

Tim. n, 17). Humiliter

irrepunt, blande capiunt, molliter ligant, latenter

occidunt. Veniunt cnim, sicutSalvator priaedixit,5tt6
vcstitu ovium, intus

autem sunt

lapi rapaces (Matth.

exsecramcntum quod aures nostrac vix fcrre potuerunt. De quo ne apertiusloquentes castos offcndamusauditus,gestorum documcntasufficiunt,quibus plenissimcdocctur nullamin hac secta pudicitiam, nullamhoncstatcm, nullampenitus reperiri castitaS. Pctri, conventum. De hoc concessu ac (f) Ms. judicio vide S. pontilicis epistolas 7 ct 15. S. Petri corrcximus pro, rese(<i) Ex codem nas.

(a)

lum rum

Itaomnesnostri codices et editi ante Quesnelqui habet, dc quo relevalur necessitae peregrinoae quo desidemm fovetur infirmorum. (b) Erat in editis ante Quesn., autem pro namquc. lc) Addimus voccm ille ex ms.S. Petri. '/ Ms. s. Pctri, taliumpestium cokors. \e) Kt pro Ex legcbatur in cditionibus Ilainaudi ct

rarent.

Quesnclli.Correximusexnostriscodicibus et caeteris editis. Paulo post pro manifestare, alias manifastari.

Idem ms.. incredulis. Prima editio, nefandum. (j) Ita ex ms. S. Pctri syntaxi Leonina. Alias, Omniiun par fuit horum,el una confessio, et patefactum
(h)
(i) est

f.rtccratum, quod, clc.

179

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.

180
Per Christum

tcm; in qua lex est mendacium,diabolus religio,sacrificium turpitudo.
IIos itaquc(a)homines, dilectissimi,per Cap. V. omniaexsccrabilesatque pcstiferos,quos(i) aliarum rcgionumperturbationobisintulitcrcbriorcs,abami-

A

omni errore

sit libera,

Dominum

no-

trum. Amen.

52 SERMO XVI

r

[Al. XVI"|.

citiavestra penitus abdicate;vosquc praecipuc,
lieres, a

mu:

De Jejunio decirni mcnsis 17. Synopsis. I. Jejunium a iege veteri in novam translatum el Deo ex grati animi sensu deberi, et oratio-

nem

talium notitia ct colloquiis abstinete

ne

dumfabulosisnarrationibus incautus delectaturauditus, in diaboli laqueos incidatls, Qui sciens quod

primumvirurn mulieris ore 51 seduxent, (c) perque fcmincam credulitatcm omnes homines a paradisi felicitate dejecerit,(d)vestro nunc quoque sexui securiore insidiatur astutia, ut eas quas sibi potuerit
per ministros suae
et
falsitatis
illicere, et fide spoliet

Pium fcnus cum efficaciorem efficere. II. Deo cxercendurn ; fenus vero quam injusteet impie ab homvrdbuA exigatur. III. Quilibci sequatnr ex fenore ^venius, semper mala et ratio fenerantis. IV. Atiquorum abundantiam et aliorum inopiam ad hoc esse ordinatam, ut divcs Dei bonitatern imitetur. Evangelicis sanctionibus, dilectissimi, Cap. I.

multum

(j)auctoritatispraebet doctrlnalcgalis,

cum

quaedam de mandato Veteri ad novam observantiam
transferuntur, et cx ipsa ecclesiastica devotione dc-

monstratur, quod Dominus Jesus Christus nonvcnit moneo,ut sicuivestrum innotuerit (<?) ubi habitcnt, „ legem solvere, sed adimplere (Malth. v, 17). Cessantiubi doceant, quos frcquentent, etinquorum sociebus enin significationibus quibus Salvatoris nostri
pudore. Illud quoque vos,dilectissimi,obsccrans
tate requiescant, nostrse sollicitudini fldeliter indi-

nuntiabatur adventus,etperactis figuris quasabstulitipsapraesentiaveritatis, eaquae vel ad

cetis:quiaparumprodestunicuiquequod,protegente
(/)Spiritu sancto,ab istis ipse noncapitur,si

regulasmo-

capi intelligit
stes pro

non movetur. Contra salutccommuni unaomniumdebet
corrumpi,
et

cum alios communes hoessetvialia

rum veladsimplicemDei cultum
tuit, in

ratio pietatis insti-

eadem apud nos forma
;

in

qua sunt condita

perseverant

et quae

utrique Testamento erant con-

gilantia,ne(j/) de alicujus

membri vulnere etiam
rei

possint

membra
etiam
si

qul tales non proden-

dos putant, injudicio Christi inveniantur
lentio,

desi-

Cap. VI.

non contaminantur assensu. Assumite igitur religiosae sollicitudinis

Ex iis autem mensis solemnejejunium, quoda nobis nunc annua est consuetudine celebrandum (k) quia plenum justitiae est atque pietatis,gratias divinae agere largitati pro fructibusquos in usus hogrua, nulla suntcommutatione variata.
est etiam decimi
:

pium zelum,

et contra saevissimosanimarumhostes omniumfidelium cura consurgat.'(/i)Ideoenim misericors Deus quamdam nobis partem prodidit homi-

minumsecundumsummaeprovidentiaetemperamenterra produxit. Quod ut prompto animo nos facere(/)monstremus nonsolum continentiam jejunum noxiornm, ut, manifestato periculoexcitaretur nii,sedetiameleemosynarumcuramoportetassumi, diligentia cautionis. Non sufficiat quod actum est, C ut de terra quoque cordis nostri germen justitiae et

tum

;

sed eademinquisitio perseveret: quae hoc, auxiliante

fructus charitatis oriatur, et misericordiamDei pau-

Deo, (i) consequetur, ut non solum qui recti sunt incolumesperseverent, sed etiam multi qui diabolica
strae

seductione decepti sunt, ab errore revocentur. Veautem orationes et eleemosynae atque jejunia

perum ipsius miserando mereamur. Efficacissima enim estad exorandum Deum postulatio, cui pietatis opera suffragantur, quoniam qui suum abinope nonavertit animum, cito ad se Domini convcrtitauditum, dicente Domino:
Patcr vester misericors
estote
est
;

misericordiDeo per hanc ipsam devotionem sacratius offerentur, cum etiam hoc opus fidei ad omnia officia pictatisaccesserit. Quartaigituret sextaferia jejunemus sabbato autem apud prasentem beatissimum apostolum Petrum vigiliascelebremus; qui sicut experimur etcrcdimus, procommcndatis sibi
;

miscricordcs, sicut

ct

53

dimittitc, ct dimit-

tetur vobis (Luc. vi, 36 37).

Quid hac justitia beni-

gnius ?Quib hac retributionc clementius, u bi sentcntia judicaturi in potestate ponitur judicandi ? Datc,
inquit, et dabitur vobis (Ibid.,38).Qua.m
dentiae sollicitudo et avaritiae est
cito difii-

a Domino ovibus indcsinenter pastorales prailendit excubias exoraturus dcprecationibus suis ut Eccle:

amputata cunctatio,
veritas, securaex-

ut

quod rcddituram sepromittit

sia Dei, quac ipsiuscst praedicaticnibus instituta, ab
(a) Homines deest in ms. Con. el qua> etiam pro itnquc habct ideo.

pcndat (m) humanitas.

prima

cditione,

D

post

primaeditiocumeodcmms, Contra omncs

hostes

(/>)ManichaeosIloma3Jamdiuanteadelituisseliquct ex Auguslini Confcss. 1. v, c. 10, sed aliarum ivgionum,ac prsesertim Africac perturbationes sub Genscrico, qui anno A'A8 occupavit Carthaginem, cre-

mss.S. PetrietBon., nec non im prima editionc. Post pauca initio cap. itaque pro igitur in ms. S. Petn. (/iJKdili, ideoque.DelQvimusqueex nostria codicibus. Paulo post, manifesto pro manifestato in mss.
(g) Pro3positio(/('omittitur in
('),

briorem eorum numerum inlulerunt. (c) Ms. Bon. et.prima editjlp, et quod per femineam (d) In ms. S. Petri, lesiro nostroque sexui securiore
insidiatur astutia, ut cos quibuspotueritper ministros su,v falsitatis illudere, ct fidc spolietet pudore.Sed ut ad muliereshsecpotistimum referanlur, anlecedontia, vosque praecipue mulieres, videntur requircrc.
(c) Ms. Bpn. et prima editio, ubi habitent, vcl ubi frequentent, omissis, wbi doceant. (/)Id.eod., Spiritu Dei ;ct inlra, non movcal ur Paulo

S. Petri ct
(t)

Bon. ac jirima editionc. Ilaex nostris codicibus et primaeditionc.

A.I.,

consequitur.
i

Al., utilitatis lla

Gaudiival. Quesnelli, et duo

nostri codd. Vat. (/.) Duo codd. et

unus S. Petri tione, quare plenum. (I) ^ls. S. Pelri, dcmonstrcmus.
(fn)Idem codcx, humilitas.

cum prima

edi-

:

181
Cap.
II.

SEHIMO XVIII.

182

quod

accipias, sere

Constans esto,Christiane largitor da quod metas, spargo quod colli:

A

de hujusmodi hominibus sentiat Dcus, sacratiesi-

mus propheta David
quiescet
in

manifestat

:

qui

eum

diceret,

gas.Xoli metuere dispendium, noli de dubio suspirare proventu. Substantia tua

Dominc/juis habitabit in tabernaculo tuo,aut quis re-

cum bene

erogatur,

monte sancto tuo

(Ps. xiv, l)?

responso

augetur.(o)Concupisceju9tummisericordiselucrum,
ct seterni

divin.T vntis instruitur,et

cum

ad astcrnam requiem
dedit ad

qn.Tstus sectare

commercium. Munorator
ct

pertinere cognoscit//»/ inter alias pi;c conversationis regu\as,pccuuiam

tuus vult te esse

munificum,
:

qui dat ut habeas,

suam non

usuram

;

et

manrlat ut tribuas, diccns Vate, et dabitur vobis. Amplectenda cst tibi promissionis islius gratulanda
conditio.Quainvis cnim non habeas nisi quodacceperis, non potcs tamcn non habere quod dedcris.

a tabernaculo Dei ostenditur

alienus, et a sancte

monte

ejus extraneus,qui
;

dolosum quaestum de pe-

cunicT suae captat usuris

etdum

per aliena cupit

damna

ditari, ooterna

dignusest egestate puniri.

Qui ergo pecunias amat, ct multiplicare opes suas immodicis oplat augmentis, hoc potius sanctum fcnus cxereeat.et hac usurarum arte ditescat, ut non

Vos Itaque, dilcotissimi, qui ex toto Cap. I\'. corde promissionibus Domini credidistis, fugientcs immundissimam avaritiae lepram, donis Dei pie et
sapienter utimini.Etquonlam
t>

hominum laborantium
rum, sed
cit
:

captet necessitates,(/>)nc per

(r/),juste

de ipsiuslar-

dolosabcneficialaqueosinjiciatinsolubiliumdcbitoillius sit crcditor, illius
ct

gitate gaudetis,date

operam ut

possitis

gaudiorum
indigentia,
:

fenerator, qui di-

vcstrorum habere consortes. Multis enim, quae vobis suppetunt,desunt,et in

Date,

dabilur vobis

;

et

qua mensura mensi fue-

quorumdam

ritis,eadem

remetietur vobis. Infidelis

autem

et ini-

quus est ctiam sibi, qui quod rcstimat diligcndum non vulthabere perpetuum.(r' Quantalibet adjiciat, quantalibet condat et congerat.inops de hoc mundo
et egenus abscedet, dicente David prophcta
:

materia vobis data est divinae bonitatis imitandae ut per vos etiam in alios bencficia divina transirent, et
oeterna.

bcne dispensantes temporalia, acquireretis
;

Quo-

niam rum
scendet

interierit (d) nonaccipiet

omnia, neque de-

Quarta igitur et sexta feria jejunemus sabbato autem (/&) apud beatissimum Petrum apostolum vigilemus, cujus orationibus nobis per omnia obtineatur divina protectio, per Christum Do-

cum

eo gloria

cjas
suae,

(Ps. xlviii, 18).
illi

Qui

si

benignus essct animae

bona sua crcderet qui et idoneus fidejussor cst pauperum.ct largissimus redditor usurarum. Sed injusta et impudens
beneficium se
dicit pr.Tstare

minum

nostrum. Amen.

SERMO
Synopsis
I.

XVIII

[Al. XVII].
VII.

De jejunio decimi mensis

avaritia, quae
cipit,

cum

de-

non credit Dco veraoiter promittenti, et crehomini (e) trepide paciscenti dumque certiora existimat praescntiaquam futura,merito in hoc fre- ^ quenter incurrit, ut ei cupiditas injusti lucri non injusti causa sit damni. Cap.IIL— Dndequilibet scquatur evcntus,f/"i mala Praesidia, (i) dilectissimi, sancti55 Cap. I. semper est ratio fenerantis, cui pccuniam et mificandis mentibus nostris atquecorporibus divinitus nuisse et auxisse peccatum cst ut aut miscr sit instituta,ideo cum dierum temporumquecurriculis amittendo quod dedit,aut miserior accipiendo ((iiod
dit
;

regencratam,et ex se in deteriora deciivem, et cx Dei benignitaie pluribus II. Communem toti Ecmunitam esse prsesidiis. clcsuc abstinentiam indici,ut et a parte et a solidiIII. Sterilem arborem tafe diabolus superetur. Christus damnavit,ut miscricordix opera commendaret. Vt homo Chriftianus impuqnelur assidue, quaeque sint piorum arma contra invisibiles hostes.
licet

Jnimam

— —

;

non dcdit.Fugienda prorsus cstiniquitas fenoris:et lucrum quod omni caret humanitate vitandum cst. 5-1 Multiplicatur quidem facultas injustis et tristibusincremcntis, sed mentissubstantiacontaboscit quoniam Fenus pecuniaefunusestanimae.Quid enim
(«j Secuti

sine cessatione reparantur,ut infirmitatum nostra-

rum

ipsa nos medicina

commoneat.Natura quippe
in

mutabilis,etdepeccati labemortalis,(j) licetjamrcd-

empta,ct sacro baptismate jam rcnata,
est passibilis, in

quantum

tantum

est

ad deteriora proclivis.

Petri. Al.,
(b) Ita

sumus leclioncm optimam codicis S. FA concupiscere justum misericordise lucommercium.

crtun xterni qu3SStus est sectari

emendavimus ex tribusmss.Vaticanis.Al,,

ne pcr dolosa officia laqueos incidat. (c) Quantalibet adjictat decrat in edit. Qucsn.Rcstituimus ex aliis editionibus et ex omnibus nostris codicibus. (//) Codcx S. Petri, non sumet. Inferius,.gloria domus ejus, pro gloria ejus in Vat. 5ii collect. 5. Dein, pro Qui si, in prima editione, Quia $i.

"

r.

Regiis tribus, Corb. ct Vict., quod ideo moneo, ne quisillorum omissionemtypographisascribat.QuESSimiliter ea verba dcsideranlur in antinellus. quissimo Lectionario Vat. 3836, in alio vclcri Vat. 1267, in duobus Vallicellanis, in Patavino cremitarnm S. Augustini, in Vcronensi,in Vcncto S.Marci aliisque Lectionariis, nec non in Ilomiliar. Pauli Diac. Dcsuut quoque in mss. collect. 1, 2 et 5. At leguntur in codd. collcct 3 ct i, atque in collecta pervetusti Sacramcnlarii Veronensis a P.lilanchinio editi, ubi Lconina, uti vidctur, formula habetur

:

Quesnellus in margine. (/) Prolixam Quesnelli notationem huic loco subjectam inter obscrvationes quce postScrmonesproferentur dcscriptam inver
(e)

Al., tepidc.

Prsesidia militix Chrislianse sanctis inchoare jejuniis.

(//)

Adjecimus adverbium
Ms.
S. Petri cditi

juste

e.\

Lcctionario S.

Petri.

ctVat. collect. 5,od beatissimum. codiccsomncsctmss.aliquijW;///tix C/ir?5/ui«,c,quacverbadcsidcrantur inmss.codd.
(h)
(>)

Addunt

mclius c.\ vclustissimo Vat. 383(3, Patavino l7,Yeroncnsi 74, aliisque optimae notne Lectionariis, nec non in ms.Casincnsi collecl.l. Erat in editis ex codd. collect. 3, 4 et 5, licet etiam jam redempta ei sacro baptismate sit renata, in quantum est passibilis,in tantum est addeteriora proclivis, corrumpereturque carnali desiderio, etc. ln uno Vallicell., Corrumperelur enim camali, clc.
I

lla

eremitarum

I

183
Corrumpcrctur carnali dcsidcrio,
nirctur auxilio:quia sicut
corruat, ita
illi

R.

LEONIS MAGNI SEKMONES.
mu-

184
invidiam.

nisi spiritali

A

benignitas

exstinguit

Commutante

(k)

numquam deestunde
unde
subsistat, di-

scmpcr
:

pracsto est

ccnte Apostolo
iiclur tcntari

Fidelis

enim(a) J)eus,qui vos nonpafaciet provcn-

supra id quod potestis,sed

tum, ut possitis sustincre (I Cor. x, 13). Quamvis ergo Dominus protcgat (/>)bellalores,et mililcssuos ille,qui potens est in praelio (Ps. xxm, 8), cohortetur et dicat
:

Nolitc timcrc, quia cgo
:

vici

mundum

scicndum tamen est, dilectissimi, (c) hoc incitamento Jbrmidinem sublatam esse,non pugnam;et(^Z) retuso aculeo timoris,causam manere
(Joan. xvi, 33)

(enimdexteraExcelsicordamultorum, rediitinnovitatem velustas, et de famulis niquitatis ministri prodierejustitioc. Subegitluxuriamcontinentia, hurailitasarrogantiampropulsavit etqui impudicitiasorducrant, castitatcnituerunt. His autemconversionibus, dilectissimi, (/) per providentiam gratiae Dei 57 additasuntsanctajejunia,qu33in quibusdamdiebus abunivcrsaEcclesiadevotionemobservantieegeneralis cxigerent. Quamvis enim pulchrum sit atque laui

;

dabile ut singula quoeque

membra

corporis Christi

propriis ornentur officiis, excellentioris

tamen
ille

est

certaminis, quod ab hoste versuto, terribiliter qui-

actionissacratiorisque virtutis,cum in

unum
ut (m)

propocui

dem furore

persecutionis

56

movetur,sed

(c)

nocen-

situm

piae plebis

corda concurrunt

:

tius specie pacis infertur. Ubi enim in apcrto sunt pugnae, in manifesto sunt et coronae.Et hoc ipsum

sanctificatio nostra

~

parte,
operi,

atque accendit patientise fortitudinem, quod sicut proxima est tribulatio, ita est et vicina proalit

non solum a sed etiam a soliditate superetur. Cui nunc dilectissimi, decimus mensis offertur,admosupplicium
est,

nens

quodammodo

pro qualitate temporis sui ne

missio. Ccssantibus vero publicis impugnationibus impiorum,et a caedibus (/) se ac suppliciis fidelium

quisquam

frigore infidelitatis obtorpeat,sed potius

charitatisspiritu (n)convalescat.Quoniametperipsa

diabolo continentc,ne pertinacia crudelitatem, multiplicatio

elementa mundi,tamquam perpublicas paginas,significationcm divinae voluntatisaccipimus;nec

nostrorum

fieret

triumphorum,((/)fremens

umiis

adversariuscruentasinimicitias ad quietasconvertit
insidias
:

quam

ut quos vincere

fame

et gelu, (h)

flammis

quando etiam de quo3 nobis famulantur imbuimur.
cessat superua eruditio,

ferroque non poterat.otio tepefaceret,cupiditatibus irretiret,ambitione inflaret, voluplatc corrumperet.

Cap.

III.

Preater illam

namque apostolicam

Cap.II.— Sed his

(i)

atque

aliis

omnibus destruen-

sententiam qua homines fructu pietatis carentes vacuis arboribus comparantur,etiam illa ficus nobis

dis habet acies Christiana potentes munitiones et arma victricia, (j)dum instruente milites suos Spiritu veritatis,
(a)

mansuetudo iram,largitas avaritiam,
Veron., Dominus, Vaulo post
faciet

cavenda est de suae infecunditatis exemplo, quam Dominus Jesus,sicut (o) Evangelium refert,nihilhabentem quod esuriens sumeret,perpetua sterilitate
guat invidiam. Sed antiquissimus Vaticanus,duo S. t Petri, unus Veron. et exemplar Pauli Diaconi, ut
in textu.
(k) Ita ex omnibus nostris mss. et editis ante Quesnellum, qui cum Homiliar. Pauli Diac. pro enim prsetulit cryo. (I) Editi ante Quesncllum cum mss. trium collectionum posteriorum, providente gratia Dei. Quod porro de aliquibus jejuniis additur, qux in quibus-

Codd.

S. Petri et

idem ms. Veronensis cum editione Rainaudi,

cum
(b)

tcntationc provcntum.

nostro ct Corb. Quesnelli Vat. 544, bellaturos. Mox duo mss. S. Petri, et illc,

Codd. Victor.
est.

cum

qui potens
(c)

Codex Veronensis, per hxc incitamcnia. (d) Codices Gaudiival., Vict. et Regii duo apud Quesnellum, tres nostri Vat. et Veron., rctunso :
Corb. Quesn., recon&o. innoccntibus. Qui(e) In editis et plcrisque mss., dam codices errorem in hac voce indicantes, moncntibus. Legendum credimus cum ms.VeT.,nocentius,f]uod adverbium contrapositum antcriori adverbio tcrribilitcr, \nd\cat paois tempore ccrtamen esse perniciosius, licct non ita terribile sit, uti furente

dam difbus ab univcrsa Ecclesia devotionem observantix gcneralis cxigerent,& nonnullis perinde sumitur ac 6i jejunia quatuor tcmporum,ad quacpcrtinet jejunium decimi mensis, ab universa Ecclesia, hoc tempore servaretur.Scd hoc loco,sicutetiam in alio simili serm.89 seu quarti de jejunioseptimimensis cap.2 (quod pariter testimoniumpro eadem scntentia allegatur). S.

persccutione.

Pronomen sc, quod supplevit Quesnollus, mverumus in plerisquc et praestantwribus nostrisco(f)

statuit, jejunia et alia pia

Leo generalem tantum doctrinam opera publica.qua? a tota

dicibus.

Quesnellus cum nostris praostantioribus codicibus et Homiliario Pauli Diaconi. Caitcri editi cura mss. collect. 3, 4 ct 5, fremii advcrsarius, el
(g) Ita

D

crucntas.

Ecclesia,scu ab omnibus fiunt,eflicacioraessequam privata quod verura est,ctiamsi a particulari tantum Ecclesiaaliquid dies jejunioaut aliis piisoperibusgencrali observantiu ixdiWcanlnr. Jejunium decimi auf septimi mensis.quod hoctempore Romanaprofecto Ecclesia servabat, non aeque ab oranibus aliis
:

Vocem flammis aQucsnelloomissamrevocaviex (vetcris cditis omnibusquc nostris mss.Solum Homiliar.Pauli Diaconi cura duobus Vat. ,ferro fjiunmisquc. Paulo post verbum tepefaceret a Quesnello reccptum approbant mss. Lectionar. duo S. Pctri, ct vetustissimuni Vaticanum oum Homiliar. Pauli Diaconi. Caeteri cditi ct nonnulli codices praesertim collcctionum posteriorum b.Bbent t tabefaceret. Utrumque in ms. Quesnelli Gaudiival. malis, uti (i) Eaitiones ante Ouesnellum addunt invenimus in codd. inferioris ootea collect. 3 et i. anteriores et mss.Vat.ool(j) Editiones Quesnello lect, 3, 4 ct 5, Dco scilicei instruenie milites suos, ut
(h)

mus

Ludovicus Muratorius in disquisitione de Quatuor Temporum jejuniis, tora. 11 Anecdot. Lat., pag. 218 et seqq. Conlcr annot. 4 in serm. 79.
Ecclcsiis custoditum fuisse, late probat

(m) Perpcram in editionibus post primam illi. Correximus ex antiquissimo Vaticano et duobus S. Petri ac Homil. Pauli Diaconi. (n)Magis arrisit lueclectioauctoritateduorum ms. S. Petri et Lcctionarii Veronensis, aeo non prim«
editionis et Homiliar. Pauli Diac. Al., eonealeseat. Posf jiauca, aeeepimus pro accipimus legitur in duobus mss. S. Petri, id uno Bonon. et prima cditione. infra post voccs (o) Cod. Vcron., Evangelista. Et

Spiritu venlutis

mansuetudo iram...benignita$

exstin-

:

i8o
:

SERMO

XIX.

186

damnavit ut intelligeremus quoniam qui esuricntem non refovet.illidenegatcibum qui (</)quodpaupori etf datum.sibi dixit impensum.Et hujus malcdictionis arbores erunt,quibus a judicante dicetur:
Diseedite a me, muletlicti, in

A

Cavete, inqu\i,ne forte graventur eordn vestra}in crapula,et ebrietnte,
xxi, 34).
et

cogitationibus ssecularibus (Luc.

ignem uiernum, quem
sitivi, et

dilectissimi, ad nos specialius pertinere cognoscimus, quibus denuntiatus dies, etiam si occultus, non duhitatur

Quod utique prooceptum,

pneparavit Pater meus diaboloet angelis ejus.Esurivi enim,
et

esse vicinus.

non

dedistis

mihi mandueare

;

non

convenit prseparari

Ad cujus adventum omnem hominem aut ventri dedi(/) ne quem
:

dedistis

mihi bibere, eto. (Matth.xxx, 41, 42). Quee singula recoluntur,utadvertamus non futurum ideo extra misericordiam.qui vel partcm horum operum fuerit exsecutus.Anima autem neminem juvanserit

tum
tur

implicatum. Quotidiano enim, dileclissimi, experimento probaaut curis saecularibus inveniat

arbor non habens poma,cum totius(/>)pietatis invenietur aliena. Decimi ergo mensis jejunium, quod
hiemalisest temporis,adagriculturam nosmysticam vocat, qua segetum et palmitum atque arborum
vires,

mentis obtundi, et (j) satietate carnis aciem ciborum nimietate vigorem cordis hebetari, ita ut delectatio edendi etiam corporum contraria sit
saluti, nisi ratio tempcrantiae obsistat illecebrae, et

quibus
(c)

humana

sustentatur intirmitas, spiri:

talibus studiis excolantur

ut Dominicus ager suis

anima nihil caro desideret, et inde accipiat sensus unde sumit et motus ;ejusdem B tamen est (k) animse, quaedam subditae sibi negare
sine
substantiae, et
interiori judicio,

quod futurum Quamvis enim

cst

59

oneri, subtrahat

voluptati.

ditetur

impendiis,et
intelligit

quemnumquam
fiat

expedit

58

ab inconvenienti-

esse sine fructu,de propria

ubertate fecundior.
vestra, ad
totius
in

bus exteriora frenare, ut a corporeis cupiditatibus
saepius libera, in aula mentis possit divinae vacare
sapientiae,

Quod utique
fide

sanctitas

Ecclesiae (d) profectus esse referendum,

quorum

ubi omni
in

strepitu

terrenarum silente
deliciis

germen

est, in

spe incrementum, in charitate

curarum,

meditationibus sanctis, et in

maturitas :quia castigatio corporis et instantiaorationis tunc veram obtinent puritatem,cum eleemo-

hac vita difficile est continuari, potest tamen frequenter assumi, ut
laetetur aeternis.
(/)

Quod

etsi in

synarumsanctifieatione^nilunturjdicenteDomino: Date eleemosynam, et eece omnia manda sunt vobis (Lue. xi, 41). Quarta igitur et (f) sexta feria jcjune-

saepius ac diutius spiritalibus potius

quam

carna-

occupemur et cum melioribus curis majores impendimus moras,(m) ad incorruptibiles divitias,
libus
;

mus sabbato autem apud beatissimum Petrum apostolum vigilias cclebremus,(</)ipso pnestante et adjuvante qui cum Patro et sancto Spiritu vivit et
;

etiam temporales transeant actiones.
Cap.
II.

— Hujus observantis

utilitas, dilectissi-

mi,in ecclesiasticis praecipue estconstitutajejuniis,
quae exdoctrina sancti Spiritus ita per totius anni

regnat per omnia scecula saeculorum. Amen.

SERMO XIX

Al.

XVIII].
VIII.

C circulumdistributasunt,utlex

abstinentiae

De Jejunio decimi mensis

sitascriptatemporibus. Siquidemjejunium
in

omnibus vernum

Synopsis. I. Abstinentia Domino viam parat, et rnentem erigit ad cadeslia. II. Cur Quatuor Temporum jejunia instituta, quibus et subjungendumje-

in Quadragesima,02stivum in Pentecoste,autumnale

janium a
Cap.

vitiis.

III.

De cultu

norum lemporalium. De
I.

Dci, ac duplici jejunio.

de"

usu bo-

— Cnm de adventurcgniDei,(/i)

mense septimo, hiemale autem in hoc qui est decimus celcbramus,intelligentesdivinisnihilvacuum esse pracceptis,et verbo Dei ad eruditionemnostram omniaelementa servire jdumper ipsius mundi cardines,quasi per quatuor Evangelia,(n) incessabiliter

et

de fine

temporum mundi
ret,

discipulos suos Salvator instrue-

totamque Ecclesiamsuaminapostolis erudiret

discimus quod enim propheta
ria Vat. 3836,

et
:

praedicemus

et

agamus. Dicente

Cozli

enorrant gloriam Dei,et opera

non refovct, aliquot mss. et editi ante Quesnellum addunt, egenum. a) Ms. Veronensis, quidquid pauperi; et paulo post, a judice, pro a judicanle.
Vulgati ante Quesnellum cum ms. Gandiival. aliisque nostris recentiorum collectionum codd.inserunt vocem fructu, quam a nostris praestantissimis Lectionariis et ab exemplari Pauli Diaconi abesse deprehendimus. Solum quidam ex his habent, invenitur, pr.o.invcnietur. (c) Exemplar Pauli Diaconi, divitiis. (d) Ita ex nostris Lectionariis Vat., S. Petri et Veron., et melius auam in Vulg., profcctum, ut li-

74.Alias, et de

duo basilicae S. Petri, et Veronense nmndi fine ac temporum.

D

(i) Aliquot codd. Vat., ms. Veron. cum Homil. Pauli Diac, nec non prima edit., ne quemquam. (j) Sic Lcctionaria vetustissimum Vaticanum, S. Petri, et Veronen.,nec non Homil. Pauli Diac.,AL, potus satietate. Paulo post ms. Veronen., pro corporum, habet, corporis. (k) ln aliquibus mss. Vat. deest, aniwx.Et infra, pro ab inconvcnientibus, duo mss. S. Petri-et duo Vat., ab introeuntibus, et pro frenare, in codd. S.

Petri, refrcnare.

quet ex sequenti relalivo, quorum. (e) Sic ex iisdem Lectionariis. Al., niteseunt. Petri, duo Vat., collect. 4 et 5, (f) Mss. duo S.

ct

exemplar Pauli Diaconi, scxta sabbati. (g) In Vat.3836 desunt sequentia usque ad fincm. In duobus vero S. Pelri, post vocem celebremus, legitur, Per Dominum noslrum Jesum Christum, qui

Melius etsi pro s/,quod erat in editis, scripsicx antiquissimo Vatic. duobus S. Petri,et Homil.Pauli Diac.Tost p uca in ms.Veron.et in Uomil, Pauli Diac. omittitur advcrbium potius. (m) Unus codex Vat.ct alins Veron.. in incorruptibilesMox transeunt in duobus Vaticanis et prima editione. (n) Codcx Veron., Ilomil. Pauli Diac. ct prima
(/•)

mus

cum
<//

Patre, etc.

cditio, inccssabili tuba.

PraetulimusvetuslioraetproestantioraLcctiona-

187

S.
ejus annuntial

LEONIS M&GNI SERMONES.
:

188
iracundiae, a cupiditate vindictae,

manuum
ctat

firmamcntum

dies diei eru-

A

a pcrturbatione

vcrbum,et nox nocti indicat scientiam (Ps. xvm,

purificabitur veri sanctificatione jejunii,etincorrup-

l,2);quid cstpcr quod vcritas nobis (a)non loquilur?
Ipsius voces in dic,ipsius audiuntur in noctc,etpul-

tibilium deliciarum voluptate pascetur,ut per

usum

spiritalem etiam terrenas copias
transferre substantiam,non sibi
cepcrit,sed
derit.

in

cojlestem noverit

chritudo rerum unius Dci opificio conditarum, non
desinit cordis auribus

magistram insinuarc
i,

ratio-

condendo quaa acmagis magisque multiplicando quod depaternae charitatis atfectu dilectionem

nem,ut

invisibilia Dci per ea quae facta sunt(Z>) intcl-

Unde

lectaconspiciantur (fiom.
Crcatori

20J,et

non creaturis,sed
univcrsa vitia

omnium serviatur.Cumergo

vestram 61 monemus, ut jejunium decimi mensis fructuosum vobis eleemosynarum largitate faciatis,

pcr contincntiam destruantur, et quidquid avaritia sitit, quidquid superbia ambit, quidquid luxuria
concupiscit,hujus virtutis soliditate tt® supcretur
quis non intelligat
;

gaudentes quod per vos Dominus pauperes suos pascit et vcstit;quibus utique posset eas quasvobis contulit tribuere facultates, nisi pro ineffabili misericordiasua et
illos (k) justificare vellet

quantum nobis

(c) praesidii

per

de patientia
igitur et

jejunia conferatur?in quibusindicitur,ut non solum
a cibis,sed eliam ab

laboris,et vos de operc charitatis. Quarta
(/)

sabbatoautem apud beatemperetur. Alioqui superfluum est suscipcre esu- n tissimum apostolum Petrum vigilias celebremus, (m) qui ct orationes,et jejunia, ct eleemosynasnosriem,et iniquam non deponere voluntatcm rcciso tras prccibus suis dignabitur adjuvare, praestante affligi cibo, et a conceplo (d) non resilire peccato. Domino nostro Jesu Christo.qui cumPatre etsancto Carnale. cst, non spiritalc jejunium, ubi soli corpori Spiritu vivit et regnat in saBCulasaeculorum. Amen. non parcitur,et in iis quae omnibus deliciis nocentiora sunt, pcrmanetur. Quid prodest animae foris SERMO XX [Al. XIX]. agere (c) quasi dominam,et intus servirecaptivam,
desideriis

omnibus carnalibus

scxta feria jejunemus

;

;

(n)

De decimi mensh Jcjunio

IX.

mcmbris
tis

propriis impcrare; et jus propriae liberta? [f)

amittere

Et merito plerumque patiturfamu-

lam

rebe-llantem, quoj

non reddit Domino debitam

servitutem.(a) Jejunante ergo corpore ab escis,mens

jcjuneta
Cap.

vitiis,et

curas cupiditatesque terrenas re-

gis sui lege dijudicct.
III.

— Meminerit
(h)

secundam

deberi

primam dilectionem Deo, proximo, omnesque affcctus

suos hac regula dirigendos, ut nec a cultu recedat

Synopsis. l.Alia in lege pro tempore instituta,alia etiam in nova lege permansura. Quale jejunium; et omnia prxccpta moralia. II. Jejunium dccimi mcnsis ecclesiasticis regulis prxscriptum pro agendis Dco de pcrceptis tcrrx fructibus gratiis. Tcrrx fecunditatem ubertas animorum asmuletur, ut Dei liomo sit imitator. III. Omnia prozcepta continct charitas ,qua homo abcstiis discernitur. Sic diligendus proximus a nobis, quomodo nos a Deo. A misericordix operibus nc paupcr quidem cxcluditur.

Domini, nec ab

utilitatc conservi.

Quomodo autcm C

Cap.

I.

Dispcnsationes misericordiae Dei,quas

Deuscolitur,nisi utquodipsi placct,placeatet nobis;

Salvator nosterprohumani generisreparationesuscepit, ita

necabejus imperio noster unquam resultetaffectus? Quoniam sihoc quod ille vultvolumus,ab illo sumct infirml/asnosfra virtutem, a quo ipsam accepimus voluntatem Deus est enim,s\cut ait Apostolus, cjui
:

sunt, dilectissimi, divinitus ordinatea, ut
gratiaB

Evangelium

stituta dcstrueret.Undc custodienda nobis

opcratur in nobis

et vclle etpcrficere (i)

pro bona voitaque

luntale (Philip. n, 13).

Nec superbia

(;')

homo

inflabitur,ncc desperatione frangetur,si bonis divi-

nitus datis in gloriam dantis utatur,ct abiis dcside-

non inestDominica illa sententia, qua dixit se non venire legem solvcre, sed implere, ut nos quoque huic regulae, quantum donante Deo possumus,serviamus:seientes nihil esse de veteris Testamenti constitutionibus negligendum.sivigilanterstudeamus agnoscere
legis tolleret,

velamen

riasua rcvocctquaesibi nocituracognoscit.Abstincns cnimabinvidi33 malignitate, aluxuriae dissolutione,

quid

ibi

transitura obumbrationevelatuin,quid per(o)

mansura actione sitconditum.Nam

discretio cibo-

(a)
tio,

Unus ms. S. Petri, alius Vat. ac prima cdinon loquatur. (b) Homil. Pauli Diac, inicliectu conspiciantur. (c) Voccm prxsidii supplevimus cx quatuor Lec-

D

codex Voron., Jcjunans crgo corporc ab cscis ; scd in hanc lcctionem subjiciendum crat mentc, non mens. (h) Codex Veron., debere se. (i) Codd. Vatic collect. 4 et b,per bonam voluntatcm.
(j) Itaquc pro dcniquc libentius scripsimus obauctoriiatcm plurium ot piwstantiorum nostrorum codicum ncc non Homiliarii Pauli Diaconi. Vetustissimus Cod. Vat. et duo alii, justi(/.•)

tionariis,

nimirum anliquissimo Vat. duobus S. PetrictVeron.Mox idcm Vat.cf Veron.,atque Ilomil.
Pauli Diac, discitur, pcrpcram pro indicUur. (d) Secuti sumus primam editioncm et Ilomil. Pauli Diaconi.Cretcra; editiones, non dcsinere, quod habent cnim nullis nostris codicibus probatur omnes corrupte, non silcre silerc aulcm facilequidem ex resiltrc amanuensium lapsu irrcpero potuit, non vero ex dcsincre. (e) In Homil. Pauli Diaconi desunt</Ma,s7, ct infra,
:

ficiirct tlc ptiticnHti.
(/)

;

Idcm antiquissiinus ms. Vat,

ot

Voron., scxta
<7

sabbali.

(m) lnllomiliario Pauli l)iaconi,(/»(ia;,n;i

oralio-

propriis.

Cod. Vcronensis, (7 mcrito plerumquc patiatur. Prima oditio, jcjunct crgo COrpus tib escis. Sequentcs cd'\V\ones. Jcjuiuois ergocorpusabescis. Quosncllicmcndationemnostri codiccs continnant-Solus
(f)

(g)

nesjetpost uljurarc subjicitur, Pcr Domnium nostrum Jesum Christum, etc [>i) Editus cx ms. hujus sormonis unico Nicolai Fabri, dc quo vidc quoc diximus in pradat.ad Soi"-

moncs,

n. 10.

(o)Editi antc

Quosncllum oxeodem codicoyfjs/n-

;:

,

189

SERMO
et

XXI.

190

rum

hostiarum, circumcisio

rarnis,

differentia

^

nullo sunt erudita mandato.nec accepcrunt lcgem,

baptismatum,etobservatiobaptismorum,nonadhuc
sub figuratis significationibus sunt agenda, qU8B etiam sunt rebus ipsisquae significabanturimpleta; mandatavero et praicepta moralia sicutsunt cdita perscverant.quianon aliud insinuant quam loquuntur et apud

63

quae

non accepere rationem
ibi

;

ubi autem cst

il-

Juminatio rationis,
aliter

estetdisciplina pietatis,quae

dilcctionem et Deo debet et

proximo.
et

Non cnim
sccundum
in
;

probatur
et

homoamator

essosui, nisi appareat

cum

suprasenaturaesure auctorem,

6?

Christianam devotionem augmento

se naturae suoe

amareconsortem. Merito

hisduo-

crescunt, non cessatione deficiunt. Diligere itaquc

Deum

et proximum, honorare patrem et matrem, non adorare deos alienos, et caetera, qnae aut terribiliter sunt prohibila, aut salubriier imperata, non

bus mandatis tota lex pendet et prophetae merito disputationumomniumlatitudosubpaucorumbrevitate

verborum plcnissimo

est explicata

compendio.

DiligaturDeus,diligatur etproximus, ita"nt

formam

aliter exlcgalibus institutis

quam

ex evangelicisve-

neramuredictis.utquamvismultaacccssscrintexnovitate grati.r, nihil tamcnimminutum sit deantiquitate justitiae.

diligcndiproximiabeaquanosDeusdiligitdilectione sumanus, qui etiam malisbonus est, et benignitatis suae

Undc merito disposuerunt

apostolicae

donis non solum cultores suosconfovet, sed etiam negatores. Amentur propinqui, amentur exet quod debetur amicis, supererogetur iniQuamvis enim quorumdam malignitas nulla humanitate mitescat, non sunt tamen infructuosa
;

sanctiones ut veterumjejuniorumutilitas permaneret, et licet Erclcsice

tranei

consuetudo prolixioribus

"

se

micis.

castigationibusexercercdidicisset,amp]ectcreturta-

mencontinentiiesanclificationemex lcgevcnicntem

opera

quibus enim donatum erat posse quod majus
indecens
Cap.
fuit
II.

est,

non celebrare quod minus est. Hac ergo rationc, dilectissimi, evidettter instructi, ecclcsiasticis regulis jejunium do cimi mensis adjungimus, idque devotioni vestraa,

pietatis, nec umquam perdit benevolentia quodpraestatingrato.Nemose,dilectissimi,ab opere bono faciat aliennm nemo de sua tenuitate causetur
,

sicutcstmoris.indicimus: quoniamplenum pietatis
plenumqucjustitiae estutterrcnorum fructuum perceptione eonclusaagantur Deogratiae, etsacrificium
miscricordiae cum jejunii immolatione solvatur. Gaudeat quisque de copia sua, et multa se horreis suis intulisselretetur, sed ita ut deabundantia ejus ctiam a pauperibus gaudeatur. Fccunditatem segetum, fluenta vitium,partusarborum, ubertasimitetur animorum quod dedit terra, dent corda ut possimus dicere cum propheta Terra nostra dcdit fructum sum (Ps. lxvi, 7;. Deus namque verus et summus agricola non solum corporalium, sed etiam spiritualum auctor estfrucluum,ct utraquc semina,
ei
:

tanquam qui sibi vix sufficit, et alium juvare non possit. Magnumest quod proferat ex parvo, etindivinae iance justitiaa non quantitate munerum, sed pondere pcnsatur animorum. Evangelica vidua duos

nummosin gazophylacium
vilis est pietas,

misit (Marc. xn, 42), et

omniumdivitumdonatranscendit.NuLLAapudDeum
nulla infructuosamiseratio. Diversos
sos

quidem hominibus deditcensus, sed non diverquaerit affectus. jEstiment omnes substantias

Q,

:

suas, et qui plusaccepere, plustribuant. Fiatabstinentia fidelium, cibus pauperum, et quod quisque subtrahit sibi,proficiat indigenti :quialicetmultum
et

:

animis

tis,

et corporibus conferant remedia parcitaparumtamenutiliasunt ipsajejunia, nisi miseri-

cordiaj sanctificentur effectu. In

eleemosynis enim

virtus

quaedam

est institutabaptismatis, quia sicut
;

utraque plantaria duplici novit exercere cultura: dans agris profectusgcrminum, dans animis incre-

et

aqua exstinguit igem, sic eleemosyna peccatum pereumdem (b) Christum dicitur, Lavamini, mundi
i,

menta virtutum, qme sicutab una providentia sumpserc principium, ita ad unius operis vocant effe-

estote (Isai.

16),

per

quem

dicitur, Date

elcemosy;

ctum.

enim, ad imaginem et simlitudinem Dei factus, nihil habet in naturae suae honore tam proprium quam ut bonitatem sui imiteturauctoris,

Homo

utnemo nemo diffidat regenerationis sibi nitorem etiam post muta peccala restitui, qui cleemosynarum studuerit purificatione mundari.
ct

nam

omnia munda sunt vobis(Luc.x\,Ui)

ambigit,

qui

donorum suorum,
;

sicut misericors largitorest,

ita est et

justus cxactor, volcns nos

opcrum suorv

64 SERMO
In Natwitate

XXI

[Al.

XX],
Christi
I.

rum esse consortes ut quamvis nullam nos valoamus crearenaturam, possimustamen acceptamper
Dei gratiam exerccre

Domini nostri Jcsu

Synopsis.

materiam

:

quia non

ita

usui

nostro bona terrena collatasunt, utcarnalium tan-

tum scnsuum
alioquin nibil

voluptati saticlatique («) servirent a pecudibus, nihil distaremus a

I. Ncmimem cxtraneum esse a Ixtitia NaDomini, qux sola sine sorde peccati est. II. Miram esse hujns mysterii dispcnsationcm. III. Qui novum homincm vult induere, ei vctercm

tivitatis

— —

esse

deponendum.

bestiis, qiu-e alienis

necessitatibus consulere ncs-

Cap.I.

- Salvator

noster, dilectissimi,hodie natus

ciunt, ct

solam

sui

acsuorum fetuum curamhabere
igitur, carentia

noverunt.
Cap.
rtio.
III.

Animalia

intcllectu,

est,gaudeamus.Ncquc enimlocum fas est (c) ibi esse tristitice, ubi natalis cst vitae quae consumpto mortalitatis timore, nobis ingcrit de promissa aclcr;

gine;
(a)

Hanc lectionem Quesncllus indicavit in marutrum vero excodicc an cx ingenio corrcxerit
Alias, serviant.

ignoramus.

(h) Vox Christtm videtur abundare, vel in ejus locum substitucnda vox spirilum. Quksnellus. (c) In aliquol mss. ct in cditis antc Qucsnellum, nec non in OKemplari Pauli Diaconi dcest, ibi.

191
nitatelaetitiam.

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.

192

Nemoabhujusalacritatis participa-

A

man ens quod
ram
servi

erat,

tione secernitur,
:

una cunclis leetitiae communis est ratio quia Dominus noster, peccati morlisque destructor, sicut nullum a reatu libcrum reperit, ita
omnibusvenit. Exsultet sanctus, quia

formam

ei

assumensque quod nonerat, formae in qua Deo Patri

veest

a^qualis unirct (Philip. n, 6), et tanlo fcedere natu-

ram utramque
merct
ptio.
tiae, et
(j)

consereret, ut nec inferiorem consu-

(rt)liberandis

glorificatio,

nec superiorem minueret assumsubstansuscipitura ma-

propinquatad palmam.Gaudcatpeccator, quiainvitatur ad veniam. Animctur gentilis, quiavocatur ad vitam. Dei namque Filius secundum plenitudincm
temporis, quamdiviniconsilii inscrutabilis altitudo
disposuit, reconciliandum auctori suo
neris assumpsit
lus, (b)

Salvaigitur proprietate utriusque
in

unam coeuntepersonam,
:

jestate humilitas, a virtuteinfirmitas, ab seternitate

mortalitas

et (k)

ad dependendum nostrac condi-

naturam

ge-

tionis debitum, natura inviolabilis naturasest unita

per ipsam

humani, ut inventor mortisdiaboquam vicerat vinceretur. In quo

conflictu pro nobis inito,
tatis

magno

et mirabili

aequi-

jure certatum est

:

dum

omnipotens Dominus
(c)

Dcusque verusethomo verus, in unitatem Domini temperatur ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idcmDei hominumquemediator (/ Tim. n, 5), et mori posset ex uno, et resurpassibili,
;

cum

saevissimo hoste, non in sua majestate, sed in

gere posset ex altero. Merito igitur virgincae integritati nihil

nostra congreditur humilitate, objiciens

eicam- n

corruptionis intulit partus salutis

:

quia

demformam eamdemquenaturam, mortalitatis quidem nostrae participem, sed peccati totius expertem. Alienum quippe ab hac nativitate estquodde omnibus legitur (d) Nemo inundus a sorde, nec infans, cujus est unius dieivita super terram (Job. xiv, 4, sec. LXX). Nihil ergo in istam singularem nati:

custodia fuit pudoris, editio veritatis. Talis igitur,
dilectissimi, nativitas decuit Dei virtutem etDei sa-

pientiam Christum, quanobiset

(/)

humanitatecon-

grueret, et divinitate praecelleret. Nisi
;

enim

esset,

vitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de
peccati lege manavit. Virgo regia Davidicae stirpis
eligitur, quae sacro

Deus verus non afferret remedium nisi esset homo verus, non praeberet exemplum. Ab exultantibus ergo angelis nascente Domino, Gloriain excelsisDeo canitur, et pax in terra bonx voluntatis hominibus
nuntiatur (Luc. n,
14).

gravidanda fetudivinam huma(<?)

Videntenim ccelestem Jeru:

namque prolem
paveret
(g)
(/)

prius

conciperet mente
in ea

quam
erat

salem ex omnibus mundi gentibus fabricari de quo
inenarrabili divinae pietatis opere,

corpore. Et ne superni ignaraconsilii ad inusitatos
effectus,

quantum

lastari

65

quod

operandum

debet humilitashominum,
blimitas an.''elorum
?

cum tantum gaudeatsu-

a Spiritu sancto, colloquio discit angelico.
credit pudoris, Dei

Ncc
cui

damnum
efficientia

genitrix

mox

futura.
(h)

Cur enim de conceptionis novitate desperet,

Cap.

III.

— 66Agamus ergo,
;

dilectissimi,gratias

de Altissimi virtute promittitur? Confir- G Deo Patri, per Filium ejus, in Spiritu sancto, qui matur credentis fides etiam (i) praeeuntis attestaproptermultam(?«) misericordiamsuam, quadilexit
miraculi,
;

tione

donaturque Elizabeth

inopinata
datu-

nos, misertus est nostri
catis, convivifxcavit

et

cum essemus mortui pcc-

fecunditas

ut qui conceptum dederat

sterili,

rus non dubitaretur etvirgini. Verbum igitur Dei Deus, Filius Dei, Gap. II.

mus
(Eph.

in

nosin Chnsto (Eph. n, 5),utesseipso nova creatura, novumque figmentum.
22; Colos.
iii,

Deponamus ergoveteremhominemcumactibussuis
iv,

qui in principio erat apud

Deum, per quem

facta

8); et

adeptiparticipationem

sunt omnia, et sine quo factum est nihil (Joan. i, 1-3), propterliberandumabreternamorte homincm, faclus est homo itase adsusceptionem humililatis
:

generationis Christi, carnis renuntiemus operibus.

Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam, et divinae consorsfactus naturae.noliinveteremvilitatem degeneri conversatione (n) redire.

nostroesine diminutionesuasmajestatis inclinans,ut
(a)

Memento cujus capitis.

Godex Verccllensis

et

Homiliar. Pauli Diac,

editione, pro Uberandis. (b) Unus cod. S. Petri, et alius Bon., cum prima editione, pcr ipsam qua vicerat nnturam vincerelur. Veron. cod. 74, per ipsam qua vicerat vinccrctur. (c) In ms. Bon. ct prima editione omittitur ei.

cum prima

Lenis Verbi effectu affecta fuisset. Qoesnellds. ctionem textusconlirmantetiam cod. S. Petri, unus Veron. et excmplar Pauli Diaconi. Mox in cod. (q) Ms. Veron., de Spiritu sancto.
S. Petri, didicit, pro discit.

B

(h)

Codd.Vaticanus,S.Petri.

et

Bon. acprimaedi-

habct, Quesnello teste Nemo mundus asorde,nec infans unius die, sisit vita cjas super tcrram. In ms. S. Pctri, nec infans, cujus unius diei vita super terram. In prima editione, nec infans unius dici, cujusvitacstsupcrlcrram. Paulo post omittitur ertjo in mss. Vercel. et duobus Veron., nec non in Ilomil. Pauli Diaconi.
(d)

Godex Gorbeiensishunc locum
:

ita

tio, cujus.

(e) (f)

Godex
Ila

S. Petri, et

prima

editio, conccpit.

codd. mss. trcs ct pleraque editioncs ftd marginem; quibus facile adjungi possunt alii duo Rcgii mss. codd., in quibus lcgilur affectus, crrore librarii Sedetsensus exigitut, nac leetione retcnla, alia rejiciatur, qujB in prioribuscdit. babebat, affatus; non oinin loquilur hic de colloquio angelico, cujuspotius interventu, utstatimpostlcgitur, evinpta est Mariapavorcillo quo cx inusilato conccptio-

(2')Quidamvulgati,librariorumerrore./>n?'n/?ic/w. (/') Eademhabentur epist. 28, cap. 3. (/.•)Edili anteQuesnellum, cum aliquot posteriorum collectionum codkibus, ad rcpcndcndum.Cxicvi praestantioresmss. ut intcxtu. Paulopost,?w/M*rt cst, pid unita csl, in codiccVeronensi.In cod.autem Padiliron. et in alio Veron., in unitatc prom unitatcm. (/) Itamss.septemQucsnelli etomnesnostri. Prius legebatur humuitate etiamin ezemplari prijnee editionis collect. 3.

(m)Itamas. codd.quinqueQuesnelli. Plerique tanostri el Gauduval. ejuadem Qucsnclli cum anterioribus editionibus, cbaritatcm suam. (n) Duo mss. Vatioani et unus S. Petri, rccidcre,

mcn

Verccl., rctrocederc

:

Padiliron., recedere.

li)3

SERMO
A

XXII.

IH4

et cujus corporis ^is membrum. Reminisccro quiu erutus de potcstate tenebrarum, translatuscsin Dci

in quodignumest noscroclis sursum cordibus divi" numadoraremystcrium, utquod rnagnoDeimunere

lumen etregnum.Per baptismatissacramentumSpiritus sanctus factus es templummoli tantum habitatorem pravisde
tc actibus effugare,et diaboli tc ite-

agitur.magnis Ecclesiae gaudiis celebretur.

(tf)

Deus

enimomnipotens

clemens, cujus natura bonilas, cujus voluntas potentia, cujus opus misericordia est,
et

rum

Bttbjicere servituti:
;

quia pretium tuumsanguis
qui in

statim ut nosdiabolica malignitas veneno suod
tificavit

mor-

est Christi

quia
te

in veritatc tc judicabit, («)

invidiae,(e)praeparatarenovandismortalibus

misericordia

redemit, qui

cum

Patre

et Spiritu

siuepietatisremediainteripsamundiprimordiapraesignavit
licris
;

sancto regnat in secula soeculorum.

Amen.
.

denuntians serpenti futurnm semenmu-

quodnoxiicapitis elationemsuavirtuteconte;

SERMO
[b) In

XXII

[Al.

XXI

NutivHute Domini

II.

m, 15) Christumscilicet incarne venturum,Doum hominemque (f) significans.qui natus
reret (Genes.

Stnopsis.-

f. fncarnaHone Vcrbi jn-imam Dci cnjahominesdispasitionem complcri, sedsacramento occultiore. II. Novo ordine,nova nativitutc Filium Dei qeneratum, III. Cur ex Virgine nasci Ckristus IV. lllusttmcssediabolum per incarnatioelegerit. V. Idco natum essc Chnslumin ncm cx Vinjine. carnCyUt rcnnsccrcmur ex Spiritu. VI. Non llominis Dci, sed novi solis ortum Manichivos colere.

exVirgineviolatoremhumamc propaginisincorrupla
nativitatedamnaret.(^)[Nam quiagloriabaturdiabolus

homincm sua
et

fraudc deccptum divinis caruisse

muneribus,

immorlalitatis dote nudatum(A) du-

ram mortis
tium;

subiisse sententiam, seque in malis suis

quoddamde
ratione,

proevaricatorisconsortio invenisscsola-

Cap.

I,

— Exsultemus
[c)

68 Dcum quoque, (?) justae severitatisexigente
ergahominem, qucm
(/')

in

Domino,

dilectissimi,et

spiritali

jucunditate laetemur,quia illuxit,67 nobis
novae praeparationis antiquae,

diderat,

in tanto honore conantiquam mutasse sententiam opus fuit,
;

dies redemptionis
felicitatis

dilectissimi,

secreti dispensatione consilii,ut in-

aeternae. Rcparatur enim nobis salutis annua revolutionc sacramcntum, ab initio promissum, in finc rcdditum,sine fine mansurum.

nostra:

commutabilis Deus, cujus voluntas non potest sua benignitateprivari, primampietatis suae dispositionem sacramento occultiore compleret, et homo dia-

tatc tc judicabit ,gtti misericordia leredemit Christus

5, obtineas per gratiam, quod non hahe&fls/jnvM;nram.Tum,pro3termissisreliquis capitis 5, minusnoster, qui vivil, etc. Padiliron. similiter pra> subditur caput6 Habentes ergo tantce spci, et caetera 1'ert ; et solum claudit sic, qui cum Patre et Spiritu usque ad finem periodi hac lcctione, quam de novi, sancto vivit et regnat Deus per infnita sxcuta sxcuut dtcunt,solis ortu videtur honorabilis ; et omissisinlorum. .-tmcn. terjectis vocibus, transilituradverba,$t« etsi miran(b) In Homiliario Pauli Diaconi.nec non in Leclio- p dam liabcnt pulchritudinem,adorandam tamen non hanario antiquoms. Ecclesi* Verccllcnsis, hic sermo ^ bent dcitatem, cum reliquis usque ad finemsermonis. aliaexhibetur rbrmaao ineditisctin aliis codicibus. Haec tanta unius ejusdemque sermonis varielas in Uiscrimen hoc loco accurate indicandum visum est. duobustam velustisexemplaribusa crcterisornnibus Caput primumcum cditis concordat,et varietasinciniss.eteditionibus suspicionem injicit hunc sermopit ab initio capitis secundi. Nam omissis verbis, nem fortc diversa forma a Leone cditum fuisse et Advcnienlibus ergo temporibus, dilcctissimi, quse /rex forma qiue in hisduobus codicibus contineturindemptioni hominumfuerantprseifHuta,canvtis initium tcgrum testimonium continuata serie exscriptum, est Imjrcditur hsec mundi inftrma Filius Dei, et cocfuisse insortum epistola 28. Hoc indicasse suffitcra usque ad vcrba, mortis legibus subjaccre. Nova ciat; aliorum judicium esto. autcm nativitate, deinde sequitav ,generatus,quia inmargine edit. Colon. a. (c) Codex S. Petri, et in violata virginitasconcupiscentiamnescivit,substantiam I5i7, Pctri Cadisti, nostrx. At novx exigunt caeteri ministravit.Assumpta cstdcmatreDomini, natura, non codices,et oppositio vocis antiquue. Vox rcparationis culpacnm reliquis, qus leguntur in fine capitis 3 erat in editis ante Qucsn., uti in nonnullis mss. read i\\a.,vitiumexcluderet vetustatis. Hinca.utem pcrimus.Scribendum full, pra'parationis,non tam ex in Homiliario Pauli Diaconi et ms. Vercellensi eaQuesnelli codd. quam ex accuralioribus nostris dcm lectio hahetur, qiwe contimia scrie continetur Leclionariis ct ex Homiliario Pauli Diaconi, cum in epistola 28 S. Leonis ad Flavianum a finc capitis prssertim sensus id cfflagitet. Temporibus cnim tertii ad rnodiumcaput quartum, id est,ab illis veranfe Christi adventum plures prophotiae et figurae bi.s, Num quia ijloriabatur diabolus, et caetera(qua3 in pr.cparatio redemptionis seu reparationis, non auprossentisermonc leguntursub finem capitis primi) D tem reparalio dici potuerunt. usque ad ea, Assumpta est de matre Dornini, natura, (d) Cod. S. VetriyEtenim Dei in nos bcmgnitas cunon culpa; quce eodemcontextuiisdemqueverbis in jus natura, etc. epistolaad Flavianum recitantur.Postverbaautem, (e) Editi ante Quesn. cum Gaudiival. et nostris vitium excluderetvetustatis, \n praedictis Homiliariis duobus Vat. collect. \ et 5, pnvdcstinala. Codices non statim consequitur,Ut in editis.caput 4scrmoLectionariicum UomiliarioPauli Di&coni,praeparata, nis :Cum igitur misericrrs omnipotensque Salvator; Ita Quesn. et nostri codd. Antenores cdit., ,/ Bed interseruntur tres periodi omissae capitis tertii. signans. Nam post verba excludcret vetustalis, uaec statim le(g) Uncinis inclusa eadem prorsus habentur in guntur Verax namque misericordia Domini cum ad ep. 28, ad Flavian., c. 3 et 4. rcparandum hnmanum genus, ctc, usque ad ea, nisi (h) Mss. S. Petri, diram. de eo quod subegerat vincerctur.Tiim addilurcaput4: (i) Erat in edd.juste,sinc diphthongo etcum comCum ijitur misericbrs omnipotensque, cum rcliquis matc, ita ut hoc advcrbium rcfcrrctur ad verbum usque ad eaverba: Salvitur itaque lethifersepactionis mutasse. Correximus cx nostris codd. emendatiomalesuasa conscriptio. Deinde, omissis nonnullis, nemque confirmat lcctio epistolee 28, c. 3, justitix etiam subjicitur Fortis ille nectitur vinculis suis, et exigente ratione.
(a)

Al.,oui misericorditer,}6&.Verce[\ensis,qai veri-

medium cap.

Do-

:

;

:

:

:

ligato mundiprincipeusciuQQid. ea

quoehabentur circa

(j)

Ms. Vercellensis, secreta dispensatione.

;

195
bolicoe iniquitatis

S.

LEONIS MAGNI SEIiMONES.
in

196

versutia

(u)

aclus

culpam,
dile-

A

contra Dei propositum non periret.]
Cap.
II.

— Advenientibus ergo temporibus,
bominum

manis corporibus inferebat.Oportuitenim (/')utpriinam gcnitricis virginitatem nascentis incorruplio custodiret, et complacitum sibi claustrum pudoris,
et sanetilatis

ctissimi,quae redemptioni
tuta,[ingreditur(/))haec

fuerant praesti-

hospitium,diviniSpiritusvirtusinfusa

mundi infimaJcsus Gbristus

servaret, (k) qui statuerat dejecta erigere, confracta

Filius Dei,de coelesti scde descendens,

gloria

eta paterna non recedens, novo ordine, nova nativitate
visi-

solidare,et superandis carnis illecebris multiplica-

tam

pudicitiae

donare virtutern

:

ut virginitas, quaj
(/)

generatus.Novo ordinc,quia invisibilis in suis,
bilis factus est in nostris;
;

in aliis

non poterat salva esse generando,
renasccndo.
III.

fieret

incomprehensibilisvoluit

et in aliis imitabilis

comprchendi antc tempora manens, esse cepit ex tempore univcrsitatis Dominus servilem formam, obumbrata majestatis suao dignitate,suscepit;impassibilis Dcusnondodignatusest homoessepassibilis,
;

Cap.

— Hoc

ipsum autem,dilectissimi, quod
al-

Christus nasci elegit ex Virgine, nonne apparet
tissimae fuisserationis? ut scilicet

natam(m)humano
videret

generi salutem diabolus
latente conceptu,

70

ignoraret, et spiritali

etimmortalis mortis legibus subjacere]. Novaautem
nativitate
(c)

quem non alium
natum

quam

genitus est,conceptus a Virgine.natus

alios,non aliter crederet

esse quamcaeteros.

ex Virgine,sine paternac carnis concupisccntia,
sinematcrnaeintegritatisinjuria
:

69

quia futurum ho-

Cujusenimsimilemcumuniversis advertitnaturam, paremhaberc arbitratus est cum omnibus causam

;

minumSalvaloremtalisortusdecebat,quietin sehaberethumanaesubstantiae naturam, et humanee carnis inquinamenta nesciret. Auctor enim (d) Deo in carne nascenti Deus est, testante archangelo ad beatam Virginem Mariam Quia Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit libi
:

nec intcllexit a transgressionis vinculis liberum, quemabinfirmitatemortalitatisnoninvenitalienum.

Verax namque misericordia Dei, cum ad reparanduni humanum genus ineffabiliter eimultasuppeterent,hanc potissimum consulendi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli,non virtute uterelur
potentiee,sed ratione justiliae.

ideoque quod nascetur(e)exte sanctumsvocabitur Fitius

Nam

superbia hostis

Dei (Luc.

i,

35).

Origo dissimilis, sed natura consiet

antiqui non immerito sibi in

omnes hominesjusty-

milis;humano usu

consuetudine
est,

(/)

caret,'sed di-

rannicum vindicabat, nec indebito dominatu premebat,quos(n) a mandatoDei sponlaneos inobsequium

vina potestate subnixum

quodvirgo conceperit,

quod virgo
qui
sic

pepererit, et virgo permanserit.

Non

hic

cogiteturparientisconditio,sed nascentisarbitrium,

originalem

homo

(r/)

natusest, utvolcbat et poterat. Si

Non itaque juste amitteret humani generis servitutem, nisi de eo quodsnbegeratvincerelur. Quod ut fieret, sinevirili
suae voluntatis illexerat.
(o)

semine (p) conceptus est Christus ex virgine, quam teriam; sirationem scrutarisoriginis, virtutem con- C non humanus coitus, sed Spiritus sanctus fecundafiteredivinam. Venitenim Dominus Jesus Ghristus vit. Et cum in omnibus matribus non fiat sinepeccontagia nostra auferre, non perpeti nec succumcati sorde conccptio, haec inde purgationem traxit.
veritatem quaeris(/i)naturo2,humanamcognosce ma;

bere

vitiis,

sed mederi. Venit ut

omnem languorem

corruptionisetuniversa(/)ulcerasordentiumcuraret

unde concepit.Quo enimpaterni seminis transfusio non pervenit, pcccati se illic origo non miscuit. Inviolatavirginitas concupiscentiam nescivit,substan-

animarum :propterquodoportuit utnovonasceretur
ordine,qui novamimpollutoasinceritatisgratiamhu(a)

tiamministravit.[Assumpta est
(i)

(q)

dematreDomini,

Prima

editio

et

mss.

S.

Petri,

atque Bon..

Editi ante

Quesn.cum aliquot mss.posteriorum

coactus in cutpam. (b) Ed'di,hsec m/?ma.Inseruimus mundi auctoritate codicum S. Petri,Vercellensis, Patavini,S. Antonii, Veneti, et Homil. Pauli Diaconi. In cp. quidem 28, ad Flavianum, cap. 4, in quam hic locus a Leone traductus fuit, omnes codd. praeferunt mundi. Nonnulli codd.in hoc sermone, sicut et in eadcm epistola, pro inpZma, habent infirma. Mox cditi ante

collertionum, vulnera. Trcs Vat.et primaeditio, vitia. Betinuimus utcera auctoritate codd. S. Petri. Paulo post, pro inferebat,Qucsnc\h\s in codiceCorbeicn. legit inserebat (j) Sic emendavimus ex duobus mss. S. Petri, ct duobus Vat., nec non ex prima editione. Al., in vulgatis, ut primam genitricis integritatem nascens
incorruptio cusiodiret.
(/.)

Quesncllum cum quibusdam mss. hnbent,Dominus noster, vel Dcus noster, loco vcrborum, Vitius Dei. D (c) Duo mss. Vat.et Bon.,oum prima editione,^neratus quia conceptus a Virgine.Duo S. Petri, generatus est quia conceptus cx virgine. (d) In editis antc Qucsacllum et in codd.postcriorum collectionum abest Deo. (e) Duo mss. S. Pt.tri, de te. (f) Editi inscrunt, quod credimus, quse verba con neccssaria mclius cxpunximusope BQeliorum codd.
S. Petri et prims cditionis. Dcin unus ms. libcr S. Potri ct alius \cnci.,ut virgo conceperit, et virgo pepereritfitv. ln
_

Ita

duo codd.

S.

Petri,

unus

Bon. et prima

editio. Al., qmi'.
(I)

Emendationom suppeditarunt duo exemplaria
duo
Vat. ac

S. Pctri ct

prima

editio.

Al., fieret in

aliis imitaliilis ct confitoido et

renascendo.

est ctiam editionum aute Qucsucllnm. humani generis. (n) God. Vercell., e mandato.

(m Recepimuslectionem nostrorum codicum,qu« Apud hunc,

(o) Ita mss. quatuor Quesn.et aliquot uostri oum Homil. Pauli Diac. Editi anteriores cum mss. Vioto-

(g) tio, factus est. Gieteri ut in textu.
(//)

uno Vat. deest sccundo loco, quoa. Tres mss. Vat., unus S. Pctri, ac prima ediIta cdidit

rioo el Gaudiivai Quesnelli ct Vat. oollcct. 5, dedititii. Alius Vat. collect. i, debiti,pro kumani generis, (p) Corrcximus ex msB. S. Petri et Bon. Al., editus est. (q) Ita

Quesnellus,oui suffraganlur mss.S Petri. Erat in editis et aliquot codd. ,huma>ia> naturx, cognosce muteriam,

mss. Gorb., Gaudiival., Vict. et Bcg,, non vero, de matre, homiuis nafura, ut antoa QuBSN.

Pnmotarneneditiohabet/)wi(>!i, uti etiam plerique

197

SERMO

XXII.

m
revertaris auctorcm, rccognoscas parentcm,

natura, nonculpa.] Croata estforma servi sinecon- A.

tuum
filium

iitione(frscrvili,quianovushomosiccontcmperatus
jstveteri,

liber efficiaris ex servo,
;

de cxtraneo provcharis

in

ut et

veritatem susciperet gcneris, et
igitur misericors

ut qui ex corruptibilicarnenatus es, ex Dci

ntium
C.w,

eiicluderet vetustatis.

Spirilurcnascaris, etobtineasper gratiam quod non

omnipoten^que Salvator ita ^usroptionis humann? modcrarcturexorlia, ut virtutem inseparabilis a suohominc Deitatis per velamen nostrac infirmitatis abseonderet, illusa ast securihosjis astutia, qui nativitatem pueriinsa-\ lutem gcneqts humani procreati, non alitcr sibi71 l piam omnium nascenlium putavit obnoxiam, Yidit ?nim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis /j)involutum [Luc. n, 12), circumcisioni subditum, Bt legalis sacrificii oblatione pcrfunctum. Agnovit :leinceps solita pueriti.e incrcmenta. et usque (e) in
virilesannosdenaturalibusnondubitavitaugmcntis.
interhaec intulit contumelias, multiplicavit injurias,

IV,— Cum

habcbas per naturam

;(/<)acsi tc

Dei Filinm perspi-

ritum adoptionis agnoveris, Deum Patrem audeas nunoupare. Nfalae conscientiae roatu absolutus, ad ccolcstia regna snspires, voluntatemDeifacias divino fultus auxilio, imiteris angelos supor 72 terram, immortalis substautiae virtute pascaris, sccurus adversus inimicas tenlationcs(7)pro piotatc confiigas,
et si coeleslis militiae

sacramenta servavcris, nnn
triumpbabilibus regis
aeterni

dubitcs te in castris

pro victoria coronandum,

cum

te

resurrectio piis

parata suscepcritin rcgni ccelcstis consorlium pro-

vehcndum.
Cap. VI.

— Habentes ergo tantae
qua fundati

spei

fiduciam,

adhibuit maledicta, opprobria, blaspbemias, convicia, dit.

dilectissimi, in fide
;

estis,

stabilesper-

omnem
'/

postremo

in

ipsumvim

furorissuieffu;

omnia tentamcntorum genera percurrit

et

mancte ne idem ille tentator, cujus jam(;) a vobis dominationem Christus exclusit, aliquibus vos ite-

sciens

quohumanam

naturaminfecisset veneno,ne-

rum

scducat insidiis,

ct ha?c ipsa pracsenti diei

gau-

quaquam credidit primae transgrcssionis exsortem, qucm tot dncumentisdidicit essc mortalem. Perstitit

dia suae fallaciaeartecorrurnpat, illudens simplicio-

ribusanimisdcquorumdam(/i)persuasionepestifera,
nativitate Christi,

ergo improbus pracdo

et

avarus exactnr

in

eum

qui nihil ipsius habebat insurgere, et
originis

dum

vitiatae

quibus hasc dics solemnitatis nostrao, non tam de quam dc novi, ut dicunt, solis
ortu honorabilis videatur.

graphum

prsjudicium generale persequitur, chiroquo(c)nilebalur exeedit, ab illo iniquitatis cxi^ens pccnam, in quonullam reperit culpam. Solvitur itaquelethiferae pactionip(/" male EUisaconscriptio, et

Quorum corda

vastis te-

nebris obvoluta,(/)etab

omni incremento verae lucis aliena sunt; trahunlurenim adhuc stultissimis gentilitatis erroribus, et quia supra id quod carnali
intucntur aspectu, nequeunt aciem mentis crigcre,

pcr injustitiam plus petendi, totius debiti
vacuatur. Fortis
ille

summa
et

nectitur suis vinculis,
in

omne commentum maligni

ministramundiluminariadivinohonorevenerantur. caput ipsius retor- C Absitab animis Christianis impia superstitio prodi

quetur. Ligatomundi principe, captivitatis vasarapiuntur. Redit
giis

giosumquemendacium.Ultraomnemnodum

distant

inhonorem suurn ab antiquis conta:

a sempiterno temporalia, ab incorporeo corporea.a

nativitale reparatur

purgatanatura,morsmortedestruitur, nativitas quoniam simul et redemptio

dominatoresubjecta: (m)quiaetsi mirandamhabent
pulchritudinem. adorandam tamennon habentDeitatem. Ula ergo virtus,
illa

aufert servitutem, et regencratiq
fides justificat

mutat originem,et

sapientia, illa est(«) co-

pcccatorcm,
igitur Christiano

Dap.

V,— Quisquis

nomine

pie

lenda majestas, quae universitatem mundi creavit ex nihilo, et in quas voluit formas atque mensuras

Bdeliter gloriaris,

reconciliationis bujus

gratiam
abjecto,

justo pcrpcndejudicio. Tibienim
tibi

quondam

terrenam ccelestemquesubstantiamomnipotenti ratione produxit. Sol, luna et sidera sint commoda
utcntibus, sint spcciosa cerncntibus
illis
;

extruso a paradisi sedibus,
tibi

tibi

pcr longa exsi-

sed ita ut de

lia^ morienti.
cui

inpulvcrcmct cineremdissoluto,
est,

gratiae rcferantur auctori, et

adoretur Deus,(o)

jam non

erat spes ulla vivendi, per incarnatio-

qui condidit,noncreatura,quae servit.Laudateigitur

nem

Verbi potestas data

ut de longinquo ad
;

Deum,

dilectissinn, in

omnibus operibus ejusatquo

non excmplar Pauli Diaconi et (quod multo pluris faciendum esl idem legitur in omnibus mss.epistolse 28, ad 1'lavianum, c. 4.Solus codepi Vat. 244 collect, 5 hoc in scrmone pracfert, \is; in epistola autem ad Flavianum, Domini. a)Ita mss. quatuoret 6au.diival.Iu ed\V\s, virili.
nostri codd., nec
t.

D

aute Quesnellum, sed etiam aliqui codices; alii vero nostri, atquc a Qnesnello adhibiti, ut in textu.
(f)
(ij) (ti)

Homil.PauliDiaconi etprimacditio, malesuada.

blem

Honiil. Pauli. moranti.

Sic ex

duobus mss. Vaticanis, cod. Bon.
le.

ct

— Nostri
Mox

prnna
(i)

Oflitionc. Al., ut si

quoque codd., cum prima

editione,

Prirna editio, proprialibertate.

pro quia novus. (6)Tres mss. Vat. sl 8. Petri, obvolutum. (c) Homiliar. Pauli Diaconi, ad viriles. (d [dera Homil. Pauli, otnniaque. Dein in tribus codd. \'at. S. Petri otBonon. acprima editione, pertervilt.

in Vercell., ei novus,

Codd. Vercell. 15onon.,et prima cditio, a nobis; et dein, nos iterum.Qmd&m codd.Val. collectionum postcv\ovum,])ro tlomi)t(itin>)em,ha.bcnttl(un)iationem. It) Al., prcesumptione. Quesn. in margine.
(j)
'/)'

In
ln

cucurrit,pro percumt, quod tamen prsteritum signi[icationom antecedenti cohsrentem indigitat. liox

m
n

prima editionc deest et. eadem editione, qwr, pro

quia.

iidem codd. et prima editio, scieru quod. (e)Duo mss. Vat., tcncbatur; prima editio, utebatur. Dein, excidit pro exceditynoxi tam habent editi

Homiliar.PauIi Diaco&i, adoranaa sola majcstas. (rt)In codem )&om\\\&T\o, quihcec condidit. Etpaulo post, Laudate vjitur Dominum, in prima editione et codice Bononien*.

199

S.

LEONIS MAGNI SERM0NE6.

200
sic

judiciis. Sit in vobis indubitata crodulitas yirgineae

A

ut

non

est violata partu,

non fuerat temerata
ait evangelieta,
:

inlegritatisctparlus.Reformationishumana3 sacrum

conceptu. Ut impleretur, sicut

quod
Ecce

divinumquc mysterium sancto atque sinccro honoratc servitio. Ampleclimini Christum in nostra carne
nascentem, utoumdcm Deum glorinc videremereamini in suamajeslatc rcguantem, qui cum Patre et
Spiritu sancto

dictum

est

a

Domino per Isaiam prophetam
,

virgo concipiet in utcro et pariet filium, et(e)vocabunt

nomcn

saeculorum.

manet Amen.

in

unitate Deitatis in sa:cula

73 SERMO XXIH
In Nativitate

\Al.

XXII].
III.

Emmanucl, quod interpretatur, Nobiscum i, 23). Ilic enim rnirabilis sacrae Virginispartus,verehumanam(/>verequcdivinamunam cdidit prole pcrsonam, quia non ita proprietates suas tenuitutraque substantia.ut personarum in eis possit
ejus

Dcus, (Matlh.

Domini

Synopsis. 1. Utramque Christi gcnerationem esse inenarrahilem et utramquenaturameditam esseaMaII. Error Ariiunde? Incarnalionis explicatur ria.
Neccssitas incarnationis, ut IV. Fihominum errores et peccata auferrentur. dem et virtutem incarnationis unam semper cleamV. Non carnali laiitia dem fuisse, qua> hodie. Dominicam Nativitatem, sed spiritali celebrandam. Quod Chrislns caro nostra fit nascendo, nos caro ejus renascendo.
III.

esse discretio; nec sic(ij)creatura in societatem sui

Creatorisest assumpta, ut illehabitator, et illaesset

sacramentum. —

habitaculum;seditautnaturae
retur. Et

alteri altera (/ijmisce-

quamvis alia sit quae suscipitur, alia vero quai suscipit in tantam tamen unitatem convenit

n

(/) unusidemque sitFilius, sccundumquodverus est homo,Patredicit minorem (Joan. xiv, 38,), ct secundum quod verua

utriusque diversitas, ut
qui se,et

est Deus, Patri profitetur

ajqualem (Joan.

x, 30).

Cap.

I.

— Nota quidem sunt(«)vobis,dilectissimi,et
illsesis

Cap.
tori

II.

— Hanc

uDitatem, dilectissimi, qua Crea-

frequonter audita, quae ad sacramentum pertinent
solemnitatis hodicrna;; sed sicut

creatura conseritur, intelligentiae oculis cernere

oculisvolu-

caicitas

ptatem aflert lux ista visibilis, ita cordibus sanis eeternum dat gaudium nativitatis Salvatoris, quae a nobis numquam est(/>)tacenda, licet non sit, ut dig-

dem cum

Ariana non potuit,quoe Unigenitum Dei ejusPatre gloriae atque substantia3 esse non
Filii

credens, minorem(;)dixit

deitatem, de

iis

arguservi

menta sumens quaead formamsunt referenda
lem,

num

est,explicanda.Non enim ad illud
Filius Dei

tantummodo

quam idemFiliusDei

utostendatin senondis-

nequc alterius esse personae, sic cumeadem mvjor me est (Joan. xiv, 28); quemadmodum dicit cum eadem Ego et Pater unum sutnus factum esi (Joan. i, (Joan. x, 30). In forma enim servi. quam nostrae reGenerationem ejus quis enarrabit (Isai. dictum est parationis causa in finesoeculorum suscepit, minor liii, 8)? Deusitaque Dei Fibuspar atque eamdemde est Patre; in forma autem Dei, in qua erat ante saePatre et cum Patre natura, universitatis Creator et Dominus, totus ubiqne prresens, et(e)omnia totus ex- C cula, aequalis estPatri.In humilitatehumana factus cedens,in ordinetemporum,qua3 ipsius dispositione est ex muliere, factus sub lege (Golat. w,U); in majestatc divina(/)manens Dei Verbum, perquod facta decurrunt, huncsibi diem,quoin salutem mundiex sunt ?5 ommsi (Joan, i, 3). (m) Proinde qui in forma beata Virgine Maria nasceretur, elegit, integro per Dei fecit homincm, in forma servi factus est homo; omniapudore generantis. Cujus 24 virginitas(</)sic-

sacramentum, quo

consempiternus est

cret<e,

Patri, sed eliam ad

hunc ortum, quo Verbum caro 14), credimus pertinere, quod

dicit:(A)P(t^?'

:

:

(a)

Emendavimus ex

Al., nobis. Mox,at/ sacramcntum scripsimus tuor Vaticanis. Al., ad sacramcnta.

plerisque nostris codicibus. ex qua-

narum palam

discretionem, seu excludit), sed eam

unam, vere

humanam
offieio,

duas distinctas personas personam quam agnoscit vercque divinam significare

(^)Septemsequentes voccs,quee a subjectaLeonis ratione exigi videntur, supplevimus ex ms. S. Pelri, ex quo etiam scripsimus, taccnda, pro reticenda,

voluit rationediversa: vere divinam per se, quiavere divina est persona Verbi; vere autem humanam. si
ita

loqui liceat,

quiailladivinapersona Verbi

quod legcbatur in editis et nonnullis aliis codd. (c) Amplectcndam crcdidimus laudati codicis S. Petri leclionem. AL, universa excedens. Mox discurrunt pro decurrunt in ms. Bon. ct prima editione.
Dcin vox Maria ex mss. S. Pctri addita. (d)lta mclius ex mss. S. Petri, Bon. ac pritna oditione. AL, sic non est violata pailu, ut non fuerat.
(e) Sic cumQuesnelloplcriquc nostricodices. AL, vocalitur. Editi, vcre divinam una edidit prole naturum. (f)

humanoe naturoeunita, estvera e.jusdemhypostasis,
qualenus humana natura Christi in persona Verbi tv/vsubsislitjCtultimumcomplementumhabet.quod vera personae proprium est. Id contra Xestorianos, qui duas personas in Christo, seuduos filiosadmitebant, dictum vidctur. (f/)lta cx nostris mss, ac primaeditione. Similiter
capitc sequenti, Creatori creatura eonseritur. Al. in editis, nalura in societatem. (h) Codex S. Petri, uniretur, forte inscrerctur, vel cofisereretur, ut infra c. 2 habelur, conseritur. Ad vocem autem misccrctur prolixam Quesnelliannotationem in obscrvationibus dabimus, ubi misceretur pro uniretur usurpatam videbimus. (i) Ms. S. Pelri, idem unusquesit Dei Filius.
(j)

y^

"

Pnetulimus Lectionarium basilica: S. Pctri, cum prajscrtim hanclcctionemolimobtinuissecomprobet S. Pctrus Damianus, qui opusc, i, c. 8, similitcr in suo codicc forte Roniano legit, excepta voco prole, pro qua habcl, in prole. Addc quod lectionem eju9? modi cxigere vidctur contextus. Ratio cnim quam S. Lco subjicit, cum ad duplicom personam exrludendam pcrtineat, unam personam in propositione assertam pnesumit.Quoad sensum porrohujus loci, cum S. pontifcx unam profttcatur personam, non ea
verc humanam vcrcqucdivinam appcllavit, ut siguilicaret personas uuas, alteram humanam, divinam alleram (nam paulo oosl pcrso-

Idem codex,
I,

sibi finxit,

pro

dixit.

(k) Ita

supplcvimus ex ms.

S. Petri, et codice

Ca-

sinensi collect.
:

uti contcxtus etiampostulat,

cum

mcntehancpersonam

iu editis et aliis mss. librariorum saliu deessent verba Patcr major mc cst, quemadmodum dicil cum cadem.
/>

[n

eodem ms.

S. Petri,

mancn<

Jfeut,

(m)

Eadem sunt

in ep. 28, cap. 3,

201
sed utrunique Dcus
(a)

SEUMU
de potentia suscipientis,
suscepti. Tenet

XXIli.

m
Dci,

A

generis BOcia f etnostra_ contaminatiouisessetalicna
ut

utrumquc homo dehumilitate
sine deiectu proprietatem
et sicul

enim
b)

hocpropositum

quopcccatum mundiin Jesu
(«/)
;

suam utraquenatura;
6).

mam
(c)

Ibrma Dci non adiinit, De: servi forma non minuit Philip.u,
scrvi unitac

formam

ita for-

Sa-

deleri ad necturbarent nos, sed potius coniirmarent mysteria,prolem-

Ghristi placuit nativitatc ac passione

omniumgencrationumsa-culapertineret
variata,

cramentum itaque
dici

cum

infirmitate

virtutis,

porumratione
Cap. IV.

cum

iidcs.qua vivimus,nulla
querelae, quj

propter eamdem hominis naturam,minorcm Patre

fuerit aetate diversa.

Filiumsinit:Deitasautem,qu3e unacstinTrinita-

— Cessent

igitur illorum

te Patris.et Filii,otSpiritus

sancli,omnem opinionem

impiomurmure
tes,

divinis dispensationibusobloquen-

inaequalitatis excludit Nihil enini ibihabet aeternitas

dc Dominicae Nativitatis tarditate causantur,

temporale, nihilnatura dissimile
est,

:

non

illic

voluntas
dii,

eadem

substantia, par potcstas.et non tres
;

sod unusest Deus

quia vera

et inseparabilis est

unitas.uhi nuila potcst essediversitas.(r/)In integra
igitur veri

hominis perfoctaquc natura vcrus natus est Dous, totusin sui, totusin nostris. Nostraautem ™ apostoli, hoc annuntiavorunt prophetoe nec sero dicimus, quoe in nobis abinitio Creator condidit, et est impletum, quod semperest creditum.Sapientia quai reparanda suscepit. Nam illa que deceptor invero et bcnignitas Dci hac salutiferi operis mora,
;

praoteritis temporibus non sit impensum, quod in ultima mundi fctate (h) sit geslum. Verbi enim incarnatio hoc contulit faciendum, quod factuin ct sacramentum salutis humanne nulla nunquam antiquitale cessavit. Quod praedicavcrunt.
:

tamquam

homo deceptusadmisit, nulluni hnbuerunt vestigium nec quiacommunionem humanarum subiit infirmitatum, ideo nostrorum fuit particeps dclictorum. Assumpsit formam servi sine sordo peccali humana provehens, divina non mivexit, et
iu salvatore
:
;

capaeiores nos suae vocationiseffecit

;

ut

quod multis

signis, multis vocibus,multisque mysteriis per tot

fucrat saecula praenuntiatum.inhis diebus Evangelii nbn esset amhiguum et (?) nativitas salvatoris,
:

nuons
bilom
Cap.

:

exinanitio

enim

illa

qua

se invisihilis visi-

pr.-rhuit, inclinatio fuif.

miseralionis, non de-

quaeomnia miracula omnomque humanac intelligcntiie crat exeessura mensuram, tanto constantiorcmin nobis gignerctfidem, quanto praedicatioejus
et antiquior praccessissct et

fcctio potestafis.
III.

crebrior.

— Utergo ad aeternam

Non

itaque

beatitudinem, ab
(e)

novo consilio Deus rebus humanis, nec sera miseratione consulit
;

originalihus vinculis ct a

mundanuis

vocaremur

sed aconstitutione

mundi unam

eamdcmqueomnibuscausamsalutisinstituit.Gratia potoramusascendere, quiaetsi (j) enim DeL qua semper est universitas justificata veri, incertarum tamcn opinionum varietas fallen sanctorum, aucta est Chrislo nascente.non caepta tiumdrcmonumdecipiebatur astutia,ct falsi nominis C et hoc magnae pietatis sacramentum, quo totusjam scientia indiversascompugnantesquesentcntiashumundus impletus est.tam potens etiam in suis signi_ manaignorantia trahebatur.Ad auferendum autem ficationibus fuit,utnonminus adeptisint qui(/.)illud hocludibrium,quo captivae mentes superbientidiacredidere promissum,quam quisusceperedonatum. bolo serviebant, non sufficiebat doctrinalegalis.nec Cap. V. Undecum manifesta pietate, dilectis-

erroribus, ipsead nos descendit, ad

quem nosnon multis incrat amor

per solas coliortationes propheticas poterat natura nostra reparari sed adjicienda erat 76 vcritasre:

simi(/) tantae in nosdivitiae divinaebonitatis 7 7 effusae sint, quibus ad aeternitatem vocandis,non solum

demptionis
initio

(f)

moralibusinstitutis, et corruptamab

originem novisrenasci oportebat exordiis.Of-

preecedentium exemplorum etiam ipsa ventas visibilis

utilitas ministravit,
et corporalis

sed

apparuit,

ferenda eratpro reconciliandishostia, quoe ct nostri
Cod. Bonon. et prirra editio, de majestate. Duomss. S. Petri.unusVat. etalter Bononiensis: Etsicut fonna serviformam Dei non adimit, ita formaDeiserviformwm non minuit. Scd textuseditus jruitcum lectione ep. 28, ad Flaviannm, cap.3. Simili formulaep. 33, c. 2 QuodDeitatis est, caro nov minuit ;quod carnis est, Beitas noiiperemit. 1'rima edilio, propter eamdem hominis personam ms, Petri et editio Venota an. 1485, propter cumdem Dei homtnisque pcrsonam. [d Fadcm leguntur in ep. ad Flavianum28,c.p.3. (e) Six ex mss. S. Petri et alio Nat. Al., revoccmur. Aliquicodd.eteditianfeQucsncllum?/<oWa///>ws,
(a)
(b)
:

non scgni,neque carnali

(m)lcetitia
1

diem Dominicae

nem invcnimus inmss.
lectio

codicum

S. Petri

rum discrepant tres alii
sium lapsu scriptum

5,Magisplacuit aqua pacodices.in quibus amanuemet

collect.

nccnon
:

collect. 2,

fuit Veri enim inearnatio hoc eontutit faciendam, (/uodfaetam. Moxex iisdem mss. S. Petri delevimus praepositionem m, quaepraemit-

D

;

tebatur vocibus, nulla urtquam antiquitate. (f) Sic mclius ex prcstantioribus S. Petri codd. Al., natwitae, quxomnxa miraculaomnemque intelli(jenlitf, etc.
(./)

Editi ante

Qucsnellum,
in ante illud,

autem. Nostri codd.,
auctorilate mss. S.

enim.
(/»)

Delevimus

Petri.
(/) Erat in editis ante Quesnellum et in nonnullis codicibus; tanta». in nobis divirue bonitdtis effusse sinl quibus ad asternilatem voeahdis non sotum exemptum praecedentium utihtas, etc. Emcndationem

corrupte.
(g) ita cx ms. S. Pctri., dclcrc. di Editi, est gestum. Praetulimusmse.

exemplaria

S.Petri et

duo Vat. Doin editioncsante Quesnellum, omissa particula enim, habebant Verhi incarnatio hsc eonhtlii facienda, quse fdcta, Queanellus vero,
:
:

nulla allata auctoritate, emendavit Verbi enim incarnalio hoc contulit facicnda,quod /hda.Hinc lectio-

Quesnellianam reperimusin ms. S. S. Pctri.exquo eupplevimus: divince, quod Qucsnellus omiserat. (m) Cod, S. Petri, yaudio.

Patrol. LIV.

7

203
Nativitatis cclebrare dcbcruus.

S.

LEONJS MAGNI SERMONES.

204
ipsa ad errantes
:

ligenter iieta singulis,

Quod digneac (a)(V\mcminerit quisque cujus corporis membrum sit, ct cui capiti coptatum ne sacrus ajdificationi discors compago non hajreat. Consi
;

A

ipsa ad peccatorcs misericordia,
veritas,
illud

ipsaad mortuosvita descendit ut verbum co.etcrnum et co.cquale genitori in unitatem

Dcitatis suffi(£)naturam nostroohurnilitatisassume-

siderate, dilectissimi, et

secundum iliuminationem
quoniam

Spiritus sancti p^-udentcr adverfite, quis nos in se
susceperit,et qucmsuscepcrirnusinnobis:
(b)

sicut factus cst Dorninus Jesus caro nostra nas-

cendo,itaetnosfactisumuscorpusipsiusrcnasoendo Ideo et membra Christi,ettemplumsurnus Spiritus sancti et ob hoc B. Apostolus dicit, Glorificate, et portate Dcum in corpvrc vestro (I Cor. vi, 20). Qui
:

Deus dc Deo natus,idern etiarn bomo de homine nasceretur. Promissum quidemhocaconstitutione mundi, ut multis (f> significalionibus rerurn atque verborum semper fuerat prophetatum sed quantamhominumportionemfigura? illaiet rnystcria
ret, et
;

formam nobis
Domino
ct

suac

mansuetudinis

ct

humilitatis

insinuans, ea nosvirlute imbuitquia redemit, ipso
polliccnte
eslis,
:

Veniteadme, umnesqui laboralu
cgo

obumbralasalvarent! nisi Jonga et ocultapromissa adventu suo Ghristo impieret; (q) ctquod tuncpaucis credentibus profuit faciendum, innumeris jam fidelibus prodesset cffectum. Jam ergo nos non signis nequc imaginibus ad fidem deducimur, sed evangeiica historia confirmati, quod factum credi;

oncrati

et

refuium
a

vos.

Tollite

jugum « mus adoramus
ei

meum

super vos,
et

ei discite

me quia

mitis

sum

hu-

stram

prophelicis

accedentibus ad eruditionem noinstrumcntis ut nullo modo
,

mitis cordc,

invenietis
2!)).

(MaUh.xx, 28,

requiem animabus vestris Suscipiumus ergo rcgentis nos

habeamus ambiguum, quod tantis oraculis scimus_ esse proadictum. Hinc enim est quod Dominus
Abrahao

veritatisnon grave nec aspcrum jugurn.et simus ejus
humilitati similes, cujus gloriae volumusesse con-

ibrmes

:

ipso auxilianteet perducente

nosad promis-

siones suas qui

secundum magnani misericordiam
(c)

suam potens

est

peccata nostra dclere, et suain

nobisdonaperiicere,Jesus Ghristus Dominusnoster, qui vivit ut et regnat in saecuta sseculorum. Amcn.

SERMO XXIV
In Nativitutc

omnes yentes promissionem Dei proJuravit Dominus phctico spiritu canit (h) dicens David vcritatem, et non frustnibilur cam De fructu ventris tuiponamsupei sedem iuam (Ps. xxxi, i). Ilinc idem Dominus per Isaiam, Ecce virgo, inquit, in utero (i) accipict et parict filium, et vocabihc nomcn cjus Emmuuuel quod interpretatur, Nobiscum Deus
ait .In

semine tuo bcncdicentur

(Gen. xxn, 18). Ilinc David

:

:

I

:

[

Al.

XXIII
IV.

].

(Isai.vn,

1-i).

Et iterum Exiet virgade radice Jesse

etflosderadiee ejus ascendet(Isai. xi,i).lu qua virga / Per verbi incarnationem /iguras et proSynopsis. non dubie bcata Virgo Maria proedicta est, quae de ll.Nisi Deusfieret homo, mistiones esse compleias. Jesse et David stirpe progcnita, et Spiritu sancto nulluin hominis vulneribus remedium superesse. n t. fecundata, novumflorern carmsl» humana?, utero III. Christum verum Deum cssc ct verum hominem

Domini

peccali originalis expertem ; cujusNativitatis imago IV. Ab hac alienos csseManichxos in baptismate. V. Alios Chrisium negcntes corporaliter natum. hcCreticof nonnihil habere sani, Maniclueos nihil VI. Ab illorum fieta pieiule cavennon impium. dum ; unitati fidci, sine qua nihit vcrum, iuhse-

quidem materno, sed partu
Cap.
II.

est enixa virgineo.

— Exsultent

ergo

(A)

justi in

Domino,etin

laudem Dei cordacredcntium, etmirabilaejus conquoniam in hoc praecipue fiteantur filii hominum
;

(l)

Dei opere humilitas nostra cognoscit.quanti

eam

rendum

csse.

78
(d)

versis

Semper quidcm, dilectissimi, diI. modis multisque mcnsuris humano generi bonitasdivinaconsuluit, et plurima providentiac
Cap.

sua;
tiit
;

muneraomnibus rctro saxulis clementer impersedin novissimistemporibusomnem abundanaoliloe

suus conditor aestimarit.Qui cum origini humaiKC multum dederit, quodnos ad imaginem suamfecit, reparationi nostra: longe amplius tribuit,cum servili formajipse se Dominus coaptavit.Quamvis enim ex unaeadcmque pietalesit, quidquid crcatura? Creator impendit,

tiam

bcnignitatis excessit,
et

quando

in Christo.

divinaproficerc,

minus tamen mirumcst homincm ad quamDeum adhumanadescendere.

Unus mss. S. Petri et prima editio, ut quod. Supplevimus dicensex aliquot mss.eteditioniJuravit Dominus vcrila/cm (b) ltacodd, S. Petri,quibus congruunt mss.col- D bus. Dein prima editio David. God. S. Petri, Juravit Dominus.et non pwlect. 1 et 2. Solum enim omittunt vocem nostra nitcbit cuiii Defructu ventris tui ponam super seaem quam prujferunt alii codices et Leonino moiv exi(a) Sic

ex mss. S. Pelri

prima editione.

Al.,

(g)

inlcltigcnter.

(h)

:

:

gere videtur subscM|iiens vox ipsius. Antea legebatur Sicui factus cst Dominus in editiset aliquot mss. caro nostra nuscendo, ita ct nonfacti sumus ipsiusrenasccndo. Post pauca, Spiritus D«,pro Spiritus sancii, cst in nonnullis codicibus. (c) Cod. S. Petri, ct nostru veccata dclcrc, ct suain nos dcua pcrficcrc. Dein in abquibua codd., jicr infinilu sdBCula sssculorum. (d) Ms. S. Pelri ac Bon., et prima editio, veritas
:

mcain.
[i)

Ms. Bon.

e<

primaeditio, concipict.

Moxincod

S. Petri,

dem

cocahunt pro >:ocabitur? et in basilicffi, quod est inicrpretatum.

duobus ejus

in duobus Vat. etunoBon., non dubiumquod. Prima editio, non dubie quod. Duo mss. S. Petri el unus Vat., non dubium, sine quod. lectionem prims editionis, qua (/,) Retinuimus mss. LectionariisS. Petriet oodd. colleot. compro-

divina.
(e)

batur. In cseteris editis et mss. desiderantur verba,

Aliqui

codd.

Vat. et Hon., ao

prima
u*.

edilio,

justi in

Domino,

et.

malcriam.
(/')

[D Quinque mss.
S. Petri cA

et

prima

editio. diei operc,

sed

Duo

unusYai., signationil

antea scribendum fucrit,

in hujus.

205

SERMO XXIV.
A. I2).ln

206
Isaiea

Ilocautemnisi facere dignareturomnipotens(a)Deua
nulla

hac nativitate etiam

sejroo cnmpletuscst

quemquam

species justitiae, nulla forma sa-

diccntis: Producatterra,elgerminet,Salvatorem,etju8titia oriatttr

pientis a captivitate diaboli et a profundo eternaa

simul [ha. xlv,8). Terra enim carnis huin

mortis erueret. Condemnatio enim ex unu in

omnes

;um peccato transiens permaneret,et lethali vulnere ft)tabcfacta natura nullum remedium reperiret.quia •onditionem suam suisviribus mutare non posset.
Primus namque
!

homo

carnis substantiam (c)accepit

primo fuerat praevaricatoremaledicta, hoc solo beatoc virginis partu germen edidit bencdictum^etavitiosunostirpisalienum.Cujusspiritalem origincm(/.)in regencratione quisqueconsequitur; et omni homini renasccntt aqua baptismatisinstar est
manae,qurc
in

terra.et rationali spiritu per insufflationem crean-

uteri virginalis,

eodcm

Spiritu sancto replenle fon;

animatus cst.Gen. n, 7 :.ut ad imaginem et simiitudinem auctoris sui vivens,formam( d)Dei bonitatis
is

tem, qui replevit et virginem

utpeccatum quod

ibi

vacuavit sacra conccptio, hic mystica tollat ablutio.

itque justitin? in splendore imitationis
ipeculi nitore servaret.

tamquam

in

Quam

naturae sikt speciosis-

iimam dignitatem

si

per observantiam legis datae

>erseveranter excoleret, ipsam illam terreni corpo-

Ab hoc sacramento, dilectissimi, inGap. IV. sanus Manichoeorum error alienus est, nec ullum habentin Christi regenerationeconsortium,qui eum deMariaVirgine negant corporaliter natum ut cujus
:

isqualitatem adcoelestem gloriam
•erducerct. Sed quia invido
(e)

mens incorrupta R non credunt veram
temere
;

nalivitatem, nec

veram recipiant

deceptori
6),

itque infeliciter credidit (Gen.

m,

et

superbioe

:onsiliisacquiescens,repositumhonorisaugmentum •ccupare maluitquam mereri.non solum ille homo,
ed etiam universa in
"erra es, et in
illo

posteritas ejus audivit

:

passionem et quem non confitenturvcre sepultum, abnuant veraciter suscitatum. Ingressi enim praeruptam exsccrandi dogmatis viam,in qua nihil nontenebrosum,nihilque non lubricum est, ruunt in profunda mortis per praecipitia falsitatis nec aliquid
;

terram

ibis
(I

Gen.
Cor.

m,

i9). Qualis
;

ergo

solidum, cui

innitantur,

inveniunt, qui

(/)

praater

tfrenus, tales et terreni

xv, 48)

et

nemo

omnia

diabolici probra

mmortalis, quia
Cap.
III.

(f)

nemo ccelestis. Ad hoc ilaque peccati

observantiae suae
et

commenti,in ipso praecipuo festo.sicut proxima eorum confes-

mortis vin-

sione patefactum est, ut animi, ita et corporis pollutione loetantur,(/«)nec tidei integritatem,nec

ulum resolvendum, omnipentens Filius Dci.omnia mplens,omnia continens,sequalis per omnia Patri, t(// in una ex ipso et cum ipso comsempiternus escntia, naturam in se suscepit humanam, et Creator tc Dominus omnium rerum, dignatus est SOunus
isse
[uae

pudorem

servantes; ut et in dogmatibus
sacris inveniantur obsceni.

81

suis impii,etin

Cap.

V.—
(n) in

Aliae haereses, dilectissimi,

licetmerito

mortalium

;

electa sibi matre,

qnam

fecerat

:

omnes tamen

sui diversitate

singulae in

damnandae sint, habent aliqua sui parte quod verum est.

salva integritate virginea, corporeae esset tan-

C Arius

um

ministra substantioe,ut humani (/t)seminis ces-

:ante contagio,

novo homini

et puritas

inesset

et

'eritas.Non ergo in Christo ex utero virginis genito,
juia nativitas est mirabilis,idco(?) nostri est
lissimilis.

mmo;

natura Qui enim verus est Deus, idem verusest et nullum est in utraque substantia mendacaro factam
est

minorem Patre et creaturam esse eodem inter omnia creatum putans Spiritum sanctum.magna impietate se perdidit;sed sempiternamatqueincommutabilemDeitatem quam in Trinitatis unitate non vidit,in Patris essentia non
Dei Filium
definiens, et ab

num.Verbum

provectione carnis, non

negavit.Macedonius a lumine veritatis alienus, divinitatem sancti Spiritus non recepit, sed in Patre et Filio unam potentiam,et eamdem confessus est esse

lefectione Deitatis:quae sic potentiam

suam

boniTa-

emquemoderataest.ut
H:ret,et

et

nostra suscipicndo prove(j)

sua communicando

non pcrdcret.In hac

naturam. Sabellius (o)inexplicabili errorc confusus, unitatem substantiae in Patre, et Filio, et Spiritu sanctoinseparabilem sentiens, quod aequalitati tribuere debuit,singularitali dedit.Et
nitatcm intelligere non valeret,
editio, genevis
(i
1

nativitateChristisecundumprophetiaml)avid,/'<'r?7«.s
leterraortaest,etjustitiadec(t'to prospexit (Ps. lxxxiv,
ix Deus addita ex mss. prima editione. Mox specie

cum vcram Triunam eamdemque

S. Petri.Vat. et
p

Bon.
s.

ao

S.

Petri.
(I)

Duo mss.

Vat.,

unus Bon., ac prima

editio,

(c

ta. Cod. S, Petri, labefactata. Sie ex nnstris mss. et editis anteQuesncllum,

Non cnim, pro, Non ergo. duobus mss. S. Petri, et confirmatur ex epistola 28, ad Flavianum, cap. 4. In duobus codd. S. Petri ac totidem Vat.,uno (_;) Bon. ac prima editione, non proderet.
;

et,

Addidimus

apud quem,
(d)

accipit.

Dei abest in

prima editione.

mss.s. Petri, in regeneratione conseguimur. Quosnellus cum prima editione et tribus nostris codicibus. Al., proter. Paulo post, et animi et
(A;)Duo
(I

Ita

Editi ac nonnulli codd., et deccptori, vel ahjue ieceptori. Delevimus conjectioncm ex duobus msa. S. Petri. /
(e)
(f)

corporis in codd. S. IN^tii.

et

Aliquot codd. et prima editio, Ad hujus. Duo mss. S. Petn iguorant in. Dcin cod.Bon, prima editio, in ijtso sempiternus, pro eum ipso
g)
:

(m)Itaemendavimus ex ms.S.Petri,elduobus Vatalque uno Bon A\.,neque in fidet intcf/ritatem,nec in puaore servantes. ln prima editione ct in alio ms. Bon., nec in pudorc, ncc in fide inteyritatem servantes.

consempiternus. Infra

duebus mss. s. Petri, humanam. (h) Quatuor codd. in quibus duo
,

Naturam suscepit pro, naturam in

nostratn in se suscepit

(n)Bditi, in sua perversitate.CorreximaBexmBB.Q. Petri, cum discrimen cujusque S. pontifcx potet.

Paulo post iidcm codd.
S. Petri ac

8. Pctri,et

Bon., verum

sit,

prima

(o)

Sic

e.\

cod.

S.

Petri. Alias, mexplanabili.

:

207

S.

LEONIS MAGNI SERMONKS.

208
veram
:

credidit sub triplici appellatione personam.Photinus

A

sicut pcr fidcrn justitia, ita etiam pcr fidem
vita oblinetur aetcrna, diccnte Dornino

vcrum ct substantiae nostrae confessus esthominem,sed eumdcm Dcum de Deo ante omnia saecula genitum esse non
mentis
caccitate deceptus,in Ghristo

Salvatore
te

Hxc
xvn,

est

autem

vita
ct

seterna,

ut

cognoscant

solum

verum Deum,
3); (/)

qttem misisti Jesum Christum (Joan.

credidit.Appllinaris, fidei soliditate privatus,Filium

qui vos proficcre et perscverare faciat us-

Dci

ita veram humanae carnis crctlidit suscopisse naturam,ut in illa carne dicerot animam non fuisse, quia vicem ejus explevcrit ipsa Divinitas.Hoc modo anathematizavit si omnes quos catholica fidcs (a)

que

in finem, qui vivit et rcgat

cum
XXIV

Patre et Spi-

ritu sancto in saecula saiculorum.

Amcn.
.

SERMO XXV
Synopsis.

[Al.

retractentur errores, in aliis atque aliis

quiddam

invenitur quod a damnabilibus possit abjungi. In

Manicha^orum autem scelestissimo dogmate prorsus nihil estquod ox ullaparte possittolerabile judicari. Cap. VI. Sed vos, dilcctissimi, quos nullis di-

I. Rudibus Ecclesiae plliis debitorem se fatetur Leo. Non in sola mandatorum observantia, sed et in tramite jidei angustam esse viam. II. Verbum Patri aequale et consubstantiale, per incar-

(g)

In Nalivitate

Domini

V.

gnius

quam beati Petri
(1

apostoli alloquorverbis,<7c»».s
, y

electnm, regale sacerdoliurn, gens saneta, populus acquisitionis

Petr.n, 9),aBdificati super inviolabilem

petram Christum,ipsisque Domino Salvatori nostro per veram suceptionem nostrns carnis inserti, pcrmanete stabiles in ea lide quam confessi estis coram multis testibus, et in qua renati per aquam et Spiritum sanctum,accepistis(/>) chrisma salutis et signaculumvitaeaeternae.Si quis autem vobis aliud unnuntiavcrit prcnter id quod didieistis, anathema sit. Nolite

nationcm Patre minorem factum quoad humanam naluram. III. Profundum incarnationis nujsterium expenditur. IV. ChristUm in vetcri le>/e prsenuntiatum. in nova missum, nonnisi Spiritu Dei cognosci posse. V. Nisi Verbam caro fieret, mors reqnarct a.b Adam. Filius Dei homo factus,ulhomi-

ncs fcrcnt filii Dei. Virtus baptismaiis. VI. Incarnationem et mysterium esse et exemplum.
1. Quamvis, dileclissimi, ineffabilis natiDomini nostri Jesu Christi,83 qua se saturae nostrae carne vestivit audco tamen non de facultate

Cap.

vitas

:

mea

(h)

fidere,sed de ipsius inspiratione pra?sumere,

utindic qui(/)insacramentumhumano3 restitutionis
electus est,aliquid a nobisquodaudientespossitffidificare

impias fabulas praeponere lucidissirme

voritati,

et

quidquid contra rogularn catholici et apostolici symboli aut legere, aut audire contigerit, id omnino mortiferumetdiabolicum judicate.Non vos seducant deceptoriis artibus iicta ct simulata jejunia,quae non

promatur.Non enim quia major pars

Ecclesia?

Dei quod credit intelligit, ideo necessarium ncn est

etiam quae dicta sunt dicere,cum utique nunc multis ad fidem primum venientibus orisnostriofficium de-

ad purificationem, sed ad perditionem 82 (f) profibeamus,meliusquesitdoetosonerarejamnolisquam ciunt animarum.Speciem quidem sibi pietatis et carudes fraudare discendis. Quod ergo Filius Dei,qui stitatis assumunt, sed hoc dolo actuum suorum ob- C cum Patre et Spiritu sancto non unius personae.sed scena circumtegunt^et^ de profani cordis penetraunius essentias est,dignatus est fj)humilitatisnoslrae libusjacula quibus simplices vulnerenturemitlunt particeps fieri,el unus passibilium,unus voluitesse ut,sicut ait propheta,say?7/<?M/ in obscuro rcctos corde mortalium, tam sacratum tamque mirabile est, ut (Ps. x, 3).Magnum pracsidium ost fidcs integra, fidcs ratio divini consilii sapientibus mundi patere non vera,in qua nec augeri ab ullo quidquam, nec minui possu, nisi humana; ignorantiae tenebras lux vcra potest quia nisi una est, fides non est, diccnte discusserit.Non enim in solo opere virtutum.aut in Apostolo Unus Dominus, una ftdes unum baptisma sola observantia mandatorum,sed etiam in tramite unus Deus ct Patcr omnium, qui super omnes et pcr iidei angusta et ardua via est quseducitad ritamOlatth. omnia, et in omnibus nobis (Epkes. iv,5, 6).Huic univn, t '<); ct magni laboris est magnique discriminis,
:
:

;

dilectissimi,inconcussis mcntibus inhaerete, et hac omnem sectamini sanctitatem (llcb. xn, 14), in hac praecoptis Domini deservit.quia sine falcimtati,

in

interdubiasimperitoruraopinionesetverisimilesfalsilates pcr unam (/.) sane doctrinae scmitas inoffensis
ct cum undique se laquei erroopponant.omne periculum deceptionis evadercQuis autem ad bsec idoneus.nisi qui spiritu Doi do-

gressibus ambulare;
ris

possibile est placere
illa

Deo

(Hebr.

xi, 6), et nihil
:

sine

sanctuin, nihil castum est, nihil vivum
fide

juslus

enim ex

vivit (Habac. n, 4)
(c)

;

quam

qui diabolo
cst,

p

cotur

ct

regitur

?

dicente Apostolo

:

Nos autcm non
c.v

dccipientc perdiderit, vivens

inortuus

quia

spiritum hujus

mundi accepimus,

sed spiritum qui

(a) Ita niss. duo S. Petri, qnibus concinit codex Casincncis collect. 1, ubi anathemat, forte pro ana~ thematizat. Vulgati ct alii codd., damnat. (b) Et., charisma. Ques.— Nos vero hanc lectionem in nulla editione; qua usi sumus, reperimus. Posi pauca, aliquid annuntiaverityQro aliud annuntiaverit,

in mss. S. Petri et
(c)

AI., pro/icicnt,

(d)

Mss.

S.

prima editione. m uno ins. Vat. Pctri, 13on. et prima editio, de profaot

Nativitate Domiui coutra h&tericos ; in alio, contra Judaeos et hxreticos. ln editis inte Quesnellum ot in aliquibus mss. (/. deest fidere, quam vocem prssertim in msB. S.Petri et Casin. invenimus. (t) Unus cod. S. Petri, in sacrammto humatuv restitutionis. Alius S. Petri et quatuor Vat., in sacra)

tncnto

humanx

[ta

duo codices

restaurationis. B. Petri
3.

et

sexVatioani, uti
a

nis.
(e)
(/)

pariter legitur cap.

Al., humanitatis.
et

Cod. Bon.
In In

prima
et

editio,

mortuus

crit.

tamen vooes humilitas

humanitas

Promisoua Leone usur-

eodem Bon,
uuo ms.

(g)

S. Petri hic

priiua cditione, nos. sermo insoribilur; de

pan
(k)

ur.

Ms. S. Pctri, sanam.

209
Dco
Cor.
est, ut
ii,

SEIIMO XXV.
sciamus

210

qux

a

Dco donata sunt nobis
:

I

A

12';

cancnte etiam David

Dcatus

a) liomo

qucm

tu erudiertSjDomine, ei de
.

legetuadocueriseum
dilectissimi, inter

Ps. xciii, 12

Cap.

II.

Habenles

ltaque,

peticula crroris praisidia verilatis, et non

bumanfn

Bapientis verbis,sed doctrinaSpiritussancti cruditi,

Patrcm (Joan. xiv, 9), excaccavit tc, o lucreticc, impictastua, ut qui majeslalem Filii non vidisti, Patris gloriam non vidcros dicendo enim genitum esse qui non crat, Filium asqua .rdificavit sibi SapienUa domum [Prov. ix, 1), et seris temporalcm et dum Filium asseris temporaformam sibi servi in similitudinem cnrnis peccati, incommutabilis Verbi Deitas coaptavit (Rom. vin, Iem,(A)credis Patrem esse mutabilem, §5 Mutabile 3) in nullo apud se et Patrem et Spiritum sanctum p enim est, non solum quod minuitur, scd etiamquid quid augetur et si idco Patri impar est Genitus, minor gloria sua quiadiminutionem et 84 variequia, ut tibi videtur, generando eum qui non erat tatem summ.reta^tprna! essenii.pnaturanon recipit. genuit, imperfecta erat etiam gcnerantis esscntia, Propter nostiam autem infirmitatem extenuavit sc incapacibussui, (d)et vclamine corporis splendorem quog (i) ad habendum quod non habuit, gencrando profccit.Sedhanc impiam perversitatem tuam fides majestatis suse, quem visus hominum non ferebat,
liusdicat
:

quoddidicimus 'ft)credimus,quod credimuspraedicamus.Dei Filium anies.-reula a Patre genitum,e1 Patri sempiterna et consubstantiali squalitate C num.venisse in hunc mundum per uterum Virginis (r in hoc sacramentum pietatis elcct.n, in qua et ex

Inassumptioncenimnaturm nostree nobis faclus cst gradusquo ad ipsuniprripsumpossimusasccndpre. Nam illa essentia quse semper obique totaest, locali i-ionc nori eguit,ettam ei proprium fuittotam d hominiinseri, quam ci propriumcst totam a Patre nondividi. Manet ergo, quod in principio crat Yerbum(Joan i, 1), ct non est ei accidens ut quod est aliquando ncn fucrit.Scmpiternc enim Filius, Filius
scir.pitcrnePater, Paterest.

Uudecumipse

Fi-

Quividel mc, vidct

ct

:

;

:

:

;

Undc ctiam exinanisse se dicitar (&hilip.u. tanquam sc propria virtute evacuaverit, dum in ea humilitate qua nobisconsuluit,nonsolum Patre,
obtexit.
.

catholica exsecratur et

damnat; qus
et

in

Deitatevera

7

nihiltemporalitatisagnoscit,seduniussempiternita-

tisetPatrem confitetur,

Filium

:

quia splendorex

sed etiam seipso factus est infcrior. Nec aliquid

illi

luce ortus non est luco posterior, et lux vera

num-

hac inclinatione dccessit, cui cum Patre et Spiritu sanclo, hoc quod est (e) esse, commune est: ut hoc ipsumiutelligamusad omnipotentiampertincre,quo
qui

quam

est sui splendoris indiga,sic substantialesem-

per habens fulgere, sicut substantialescmper habet

existere.Ilujusaulemsplendorismanifcstatio,missio
dicitur,

minor non

secundum nostra minor est, secundum propria est. Quia enim lux ad obca^catos, virtus

qua Christus mundo apparuit.

(;')

Qui

cum

omniainvisibili majestate sua semper impleret, ta-

magnafactum

men quasi de remotissimo altissimoque secreto, iis ad imbccillcs.misericordia respexit ad miseros, de est./jpotestalCjUt DciFilius substan- C quibus erat ignotusadvcnit,cumcaccitatemignorantise

tiam humanam causamque susceperit,qui

et nostram naturam ([uam condidit reformarct,ct mortem quam non fecitaboleret.

sustulit, ct, sicut

scriptum

est, sedentibus in tene-

Cap.

III.

— Uepudiatis

igitur longcque

rcjectis

omnibusopinionibusinqiiorum, quibueaut stultitia Christusautscandalum,e.xsulct reclarum menest tium fidcs, et verumunumqueDei Filium, nonsolum secundum Dcitatcm qua a Patrc genihis,sed ctiam
i)

umbra mortis, lux orta est eis(Isai. ix, 2), Quamvis enim etiam prioribus saeeulis Cap. IV. adilluminationem sanctorumpatrumetpophctarum lumen veritatis cmissum sit, diccnte Da\\d: Emitte luccm tuaui ct vcritatcm tuam (Psal. xlii, 3) et diversis modis multisque signis opera prassentiaa suas
bris cl in

;

Deilas

Filii (k

declararit

;

omnes tamenillae
:

significa-

secundum hnmanitatem qua de matre Virginc
natus,intelligat. Ipse est

est

tioncs,cuncta([uemiracula,testimoniafueruntistius
missionis de qua dicit Apostolus
mulicrc, faclum sub
esl, nisi

cnim

in

humilitate nostra,

Cum

ergo venitple-

qui est

in

majcstate divina, verus
in suis,

homo

ct

vcrus
;

nUudotempcris,misit Deus Filium suum,(l) factumex
lc<je

Deus

:

sempitcrnus

temporalis in nostris

(Galat.w,
fieri,

unuincumPatreinsubstaiitia,(|u.L'nunquain fuitmi-

Verbum carnem

4). Quid vero hoc Conditorcm mundi

nor Patre,
1

unumcum

matrcin corporequod

creavit.

pcr uterum Virginis nasci,

Dominum

majestatishu-

\n
• I

--. S.

prima editione deest homo. Petri et unus VdL.creilimus

D
ct

ncllo retinuimus cx pluribus et potioribus nostris

priedica-

codd.
(Ii) Ita meliua ex codd. S. Petri. Editi eum aliia mss., credidisti. Editiones postcrioresprima et auteriorcs Quesnello, adhibendo quod non habuit, generando pcrfecit. Potiores codices lectioncm lc.xtui iusertam approbant. j)El cum omnia in duob.us m9s.Vat.6t primaeditione. Dcin abslulit^ro sustulit jn aliquibus nostris coild., (iui ctiam praferunt conjunctioncm et, in cditis ante Quesn. omissam. (/1) Ita cx duobua mss. S. Petri ct uno Vat. collcct.
i
."1

tnus Dei Filium Qeum ante sxcula a Patre genitum. Priina editio addit Dcum, et omittit a Patrc.
(c)

(d)

an.

I

(e)

Codd. S. Petri, in hoc sacramento. In mss.S. Petri.et uno Vat. ac editione Veneta Wo, ct sui vclamine. Ita codd. Quesn. et pleriquc nostri; sed in anis

esse aberat.

uno V&t.,pietale. Mox duo Vat., subslantiam, humanarnquc caasam susciperet. In codice S.
(f Al. in

Dein. in iisdem Vat. decst nostram. (yjEditiante Quesn.ctpluresnoslri codices, Crux Qhrisii. At Christus est iu ms. s. Petri. Aliquanto post, in humilitutc pro in humanUnie, cum Qucs.

Petri similiter legilur suscipcrcf

Al., declaravit,

Editj natjum.

lectionem,

'|u<x;

Itcccpimus laudatorum codicum Vulgata) congruit.

211

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.

m
;

manis secoaptare priuiordiis,etlicet conceptui spiritali nulla sint terreni seminis mixta contagia, ad suscipicndam tamcn vcrae carnis substanliam solam (a)sumeredematrcnaturam? Ilacmissione, quaDeus unitus eesthomini, Filius impar est Patri, non in eo quod ex Patre, sed in eo quod est factus ex homine.
vEqualitatem enim,

A. dicns usque adcrucem,fccit utin ipso omnesvivificarentur. Ille cupidus honoris angelici, naturae suae

perdidit dignitatcm

hic infirmitatis nostrae susci-

piens conditionem, propter quos ad inferna descen-

dit.eosdem

in ccelestibus

collocavit.Postremoilliper
:

quam inviolabilem habet Dcitas,
et Creatoris

elationem lapso dictum cst Terra es, et in terram ibis (Genes. m, 19; huic per subjectionem exaltato

non corrupit humanitas;

ad creaturam

dictum

est

:

Sede a

descensio,credentium cstad<cterna(/>)provectio. Nam
quia sicut ait Apostolus,m sapientia Deinoncognovit munduspcr sapienti&m Deum, placuii Dco per stulti-

tuos scabellum

Cap. VI.

dc.rtris meis, donecponam inimicos palum tuonnn (Ps. cix, 1). Haec Domini nostri opera,dilectissimi,

tiam prxdicationis salvos facere crcdentes (I Cor. i, 21 ). Mundoergo, id estprudentibus mundi,sapientiasua
caecitas facta

cst,nccpotueruntper illam cognoscere
cujus notiliam non nisi in sapientia

Deum, ad

86

ejus acciditur. Et ideo quia

mundus

de

vanitate

non solum sacramento nobis utiliasunt, sed etiam imitationis exemplo,si in disciplinam ipsa remedia mysteriis, transferantur, quodque impcnsum est prosit ct moribus 87 ut meminerimus nobis in humilitate et mansuetudineRedemptorisnostriesse vivendum quoniatn, sicut ait Apostolus, si compati(<•/)
:

:

suorum dogmatum superbiebat,in eo constituit Dominussalvandorum fidem,quod etindignumvidereturetstultum,ut(c)deficientibusomnibusopinionum
praesumptionibus, sola Dei gratia revelarct quod

mur

',

et

conregnabimus (flom.viii,16). FRuSTRA(<?)enim

appellamurChristiani,si imitatoresnon simusChristi,qui ideo se

viam dixitesse

(Joan. xiv, 6), ut

con-

versatiomagistri^jsitformadiscipulis^etillamhumilitatem eligat servus,

comprehendere humana intelligentia non valeret. Cap.V. Agnoscatigitur catholica fides in humilitate Domini gloriam suam, et de salutis suae sacramentis gaudeat Ecclesia, quae corpus est Christi quianisiVerbum Deicarofieret ethabitaret innobis,

quam

sectatus est

Dominus;

qui vivit et regnat in saicula saeculorum.

Amen.

SERMO XXVI
Synopsis.
Christi

[Al.

XXV].

:

nisi in

communionem creaturae

Creator ipse descen-

(g)
I.

In Nativitate Domini V/.
Nativitatis et infantix Christimysteria II Ecclcsiam, dum esse recolenda.

deret,et vetustatem

sua nativitate (Rom. v. 14) usque in fincm, et super omnes homines condemnatio insolubilis permaneret, cum de sola conditione nascendi, una cunctis esset causa pereundi. Solus itaque inter
filos

humanam ad novum principium revocaret, regnaret mors ab Adam

mimquam non

ortum veneratur, suumeelebrare. III. Qu& sit pax quam Christus sine semine nascens targitur. IV. Qui filius Dei est, Deum imiletur, Deigratias voluntatique serviat V. Natalis Domini, natalisest

.

pacis.

Pax mundi
I.

ct

electorum qualis.

hominum Dominus G

Cap.

— Omnibus quidem diebus, dilectissimi,
mens ad confessionemsui
auctoris
exsul-

Jcsus innocens natus est, quia solus sine carnalis eoncupiscenti«)pollutioneconceptus.Factusesthomo
nostri generis,

atque temporibus, animis fidelium divina meditantium Domint et Salvatoris nostri ex matre Virgine
ortus occurrit,ut
erecta,sive in gemitu supplicationis, sive
(h) in

utnos

divinae natura?

possimus esse

consortes.Origincm quam sumpsitin utero virginis, posuit in fonte baptismatis dedit aquae, quod dedit
:

tatione landis, sive in sacrificii oblatione versetur.
nihil crebrius,(/)nihilquefidentius spiritali attingat

matri

;

virtus
i,

enim Altissimi

et

sancti (Luc.

35), quac fecit ut

obumbratio Spiritus Maria pareret Salva-

intuitu,quam quod DeusDei

Filius, genitus

de Patre

torem, eadcm far.it ut regcneret unda credentem. Quid autem sanandisaegris,illuminandis caecis, vivificandis mortuis aptius fuit,

coaeterno,idem etiam partu cst natus humano. Sed

quam

ut superbia? vul-

hanc adorandam in coelo ct in terra nativitatcm nullusnobisdiesmagisquamhodiernusinsinuat,eujnova
etiam in elementis luce radiante,(/)coram sensibus nostris mirabilis sacramcnti ingerit claritatem. Non

nera humilitatis remediis curarentur?

Adam

prae-

cepta Dei ncgligens, peccati induxit damnationem;

solum enim in memoriam, sed in conspectum quodiaboloobtemperansusqucad praevaricationem, medammodo redit angeli Gabrielis cumMatia stupcnte hic Patri obe- n colloqu um,(/.)et conceptio deSpiritu sancto tam mire ruit ut in ipso omnes morerentur
Jesusfactus sublege reddiditjustitiaelibertatem.Ille
;
i

Prima cditio, sumpsit. Sic exmss. S. Petri et prima cditione.Al. ,sul>quia, sicut ait vectio. In uno cod. Vat., subvcctio Apostolus, non cognovit hic mundus per sapientiam
(a) (b)
:

tcntcct Spiritu sancto in sxcula sxculorum. Amen.ln codd. Vat. colleet. 4 Qui vivii et fegnol cum Dco Patrc in unitatc Spiritus sancti Deus pcromnia SXCtUa
:

saeculorum.
(g) M. S. Pciri ficos de Nalivitate
(//)
(<')

Dcum.
Conjunctionome/ineditisinsertam ante vocem deficientibus, delevitnus auctoritate ms. S. Pctri et
(c)

:ScrmoS. Lconis papx centra lurrcDomini.

codd. Vat. collcct. 4 ct 5. (d) Codd. S. Petri, mysterium. (c)Tres codd., autem pro enim; et deln, sumus pro
simus.
(/') ltaex mss. S. Petri. Item in ms.Vat.collect. 5 habetur dvscipulis. Erat in editis, forma esset discipuli, ct illuni humilitatemeligeret serous. Dcin in mss. S. Pctri ; Qui vivtt ct rci/uat cuiu Dco Palrc omiiipo-

Idem codcx S. Petri. in exaltatione. lta cutnQuesn. mss. S. Petri. AntcriorcscditioEdili, totaiii.

nes, nihilque magis fdcntcr.

Magisplacuit

lectio

mss.

S. Petri
signiiiin

et

unius
(I.)

\'at.

lla

cans.

Emendationem

emendavit Quesnellua, nullum ms. <7 conceptio invenimus
codd.
;

mss.

s. Petri et aliis

additio antem vocam Hodie iniin estin m^s. collcct. 5. Erat incditiscum quibus.

.

213
promissa

SEHMO XXVI.
quam
credita.

2U
III.

Hodieenim auctor mundi
quaiu creavit. Ilodie

A

Cap.

Nascitur ergo, dilectissimi,

nonde

edituscst utcro virginali, et qui omncsnaturas con
didit, ejua esl

carnissemine, sedde Spiritusancto Salvator, querrt
primffl

ractus

Filiua

transgressionis condcmnatio

non tencret.
enim, sicut
sciamus qux
alitcr

Verbum Dei 88 carnc apparuit vestitum, ct quod nunquam 1'uit humanis oculis visibile, cumit etiam
manibus esse
Hodie (a)genitumin nostrsa carnisanimffiquesubstantiaSalvatoremangelicisvoeibus didicere pastores et apud Dominicorum prav
tractabile.
;

Undeipsacollati munerismagnitudodignam anobis
exigit suo splcndore revcrcntiam. Ideo

beatus Apostolus(/) docct, nonspiritum hujus viundi
accepimus, sed spiritum qui exDco
a Deo donata sunt nobis
(I

est, ut
:

Cor. n, 12)

Qui xon

Bulesgregum hodie evahgetizandi formapreecondita ut nos quoque cum ccelestis militi.e dicamus est exercitu: Gloria inexcelsis Deo, cl in terra pax homi:

pie colitur,
Quid(gr)

nisi
in

id

ei

quod

ipse tribuit offeratur.

autem

thcsauroDominicaclargitatis ad hoqu;e in nalivitatc

nibus hotuevoluntatis Luc. n,

1

1

.

venire,

Cap.

II— Quamvis

igitur illa infantia
io

quam

Fillii

tam congruum possumusinDomini prima eseangelico procdicata conccntu? Ipsa enim est

norcm

proesentis festi

quam pacem,

Dei non estdedigaata majestas,
nis et resurrectionis triumpho,

virum perfeclum
susceptae pro

quffl

parit filios Dci, nutrix
;

dilectionis et genitrix

aptatisadjectione provcclasit,etconsummatopassio-

unitatis

rcquies beatorum, et aiternitatis habitacu-

omnes

nobis humilitatis transierintactiones.renovattamcn
nobishodiernafestivitas nati Jesu exMariaVirgine Bacraprimordia;etdumSalvatoris nostri adoramus ortum,invenimurnosnostrumcclebrarcprincipium. GeneratioenimChristi origoest populi Christiani, et
nataliscapitis natalis est corporis.Habeant licct singuli

n lum jcujushocopuspropriumetspecialebeneficium est, ut jungatDeo quos sccernit de mundo. Unde
Apostolus ad hoc
fcuti crgo ex fule,
v,
I)

bonum

nos

incitat, diccns
atl

:

Jusli-

puccm habeamus
:

quique vocatorum ordinem suum,
filii

et

omnes Ec-

clesia?

tcmporum

sint successionedistincti, uni-

versa tamen summafidelium.fontcorta baptismatis,
sicut

cum

Christo in passione crucifixi, in resurre-

ctionc resuscitati,in asccnsione ad dexteram Patris
collocati.ita

cum

ipso(/>)sunt inhac nativitate con-

Cujus sentcntiaj brcvitate effectus quia ubi fuerit venitas pacis, nihil ibi polest deesse virtutis. Quid est, autem, dilectissimi, pacem habere ad Deum, nisi velle quod jubet, ct nolle quod prohibet? Si enim humanoe amicitiaa pares animoset similes expetunt voluntates, nec umquam diversitas morum ad firmam potest pervcnirc concordiam,quomododivina3 particeps erit pacis, cuica placcnt qua? Deo displi-

Deum (Rom. omnium fere man-

dalorum continetur

geniti.Quisquisenimhominuminquacumquemundi
parte credentium regeueratur in Christo, interciso
originalis traraite vetustatis.transit in

cent, et

iis

appetit dclectari quibus illum novit ofest istc

novumhomi

animus filiorum Dei, nec talem sapientiam recipitadoptivanobilitas.Genus elcctum
fendi

?Non

nem renascendo necjam
;

in

propagine habetur car- C

et

regium,regenerationis suae respondeat dignitati,

nalispatris, sedin geruuneSalvatoris, quiidcofilius

diligat

quod

diligitpater,

etinnulloab auctore suo
:

hominis est factus, ut nos filii Dci essc possimus. Nisi enim ille ad nos hac humilitate deseenderet,

dissentiat, ne
ci exaltavi, ipsi

iterum dicat Dominus

Filios

genui

nemo ad

illum ullis suis meritia perveniret.Nihil hic
inferat terrenasapien-

vocatorum cordibuscaliginis

autem sprcvcrunt me. Agnovit bos possessorem suum, ct asinus prsesepe domini sui ; Isracl uutcm me non cognovit, et populus meus me non intellexit (Isai.
i,

tia,nec secontra altitudinem gratisc

Dci.mox

in

ima

2, 3).

rcditurus, terrenarum cogitationum pulvis attollat.

saiculorumquod eratantc tcmporaa>tcrna dispositum ct sub procscntia rcrum,
esl in line
;

Impletuni

ncris

signiscessantibusfigurarum.lex etprophetiaveritas

ulAbraham fieret omuium gcntium pater, semine ejusdaretur inundo promissa benedictio nec hi tantumcssent (^)Israelita;,quos sanguis et caro genuisset, sed in possessionem haereditatis
facta est
:

esl, dilectissimi, hujus musacramentum, et omnia dona cxcedit hoc donum, ut Deus hominem vocet filinm, et homo Deum nominet patrem: perhas enim appellationcs scntitur et discitur quis ad tantam altitudincm ascendat

Cap. IV.

— Magnum

et in

affccUis.

Nam

si

in

progenie carnali

et stirpe terre-

;

na90claris parentibus gcnitos
sationis obscurant, et
rj

vitia mala;

conver-

ipsomajorumsuorumluminc
;

fidci

tiliisprreparatae.universitasadoptionisintraret.
(/

soboles indigna confunditur
nicnt, qui proptcr
Christi

Nec obtrepant incptarum calumnioc qusestionum,nec cfTcctus divini opcris ratiocinatio huinana
discutiat; nos

89

in quem cxilum veamorem mundi a gcncratione non mcluunt abdicari ?Si autcm ad huma-

cum Abraham crcdimus
(Ilom.
iv,

Dco,nccha3plenissimc

sitainus

diflidentia

20), scd
(c)

nampcrtinet laudem ut patrum decus in prole resplendeat, quauto '.nagisgloriosumcstexDeo(/i) natis in

scimus quoniam quodpromisit
est facere.

Dominus, potens

auctorissui

imaginem

refulgere,et illum in se

qui eos generavit ostcnderc, dicentc

Domino

:

Sic

dam mss., et conceptione de Spiritu sancto tam mire promissa quam creaita. auctor mundi editus est. (a) Vox genitum desideratur in ms.Vat. collect. 5.

em duorum mss.

(o)Editi,5ummus.AnteponendamcredidimuslectioS. Pctri et unius Vat. (c) Vulgati, Israel. Correximus ex mss. S. Petri.
Aliqui codd., Non obstrepant.

Mss. s. Petri, Deus. iisdem codd. 8. Petri. docuit. (^)Supposuimusatttem pro enim cx mss. S. Pclri ct quibusdam Val A Al., natos. Mox eos ex corld. S. Pctri ct Vat. scripsimus. Al., illos.
f
[n

v

:

215

S.

LEONIS MAGNI SEKMONES.

216

tMeat(a)lumenvestrumcoramhominibus, ut videant opera vestra bona, etmagnificeni Patrem vestrum qui
in ccetis cst (Matth. v, 16)
;

A

(<l)

inquit,inuridnsamicitiassuas,etmultosfacitpervitiis

vcrsos amore concordcs. Sunt etiam in

pares

ct insidiante diabolo et

angelisejus,hoc innumerisfentationibuslaboratur, ut homincm ad superna nitcntem, aut adversa tcrreant, aut

animi,etsimilitudodesideriorumaequalitatemgignit affectum. (h)M si quidam forsitan reperiantur qui-

secunda corrumpant

;

scd

major

cst qui

bus pravaet inhonesta non placeant, quique illicitas consensiones a foedere su-'je charilatis excludant, ta-

in nobis cst

quam qui adversum nos est, pacem habentibus, ac scmper Patri toto corde dicentibus, Fiat voluntas tuas (Matth. vi, 10), nulla cum Deo
praevalerecertamina,nulli possuntnocereconflictus.

men

etiatn tales,

si vcl

Judaei sint, vel haeretici, vel

Accusantes enim nosmetipsos confessionibusnostris,et consensumanimicarnisconeupiscentiisdenegantes, inimicitias

pagani,non de amicitiaDei, sed depacesuntmundi. Pax autem spiritalium et catholicorum, a supernis (i) veniens,etad sui perna perducens.cum amatoribus mundi nullanosvultcommunionemisceri,sedornnibus obstaculis rcsistere, et ad veragaudia a perniciosisdelectationibus evolare,dicente
(j) ibi erit ct
:

Domino Ubi tuum (Matth. vr, peccatiauctorcst, commovcmus, scd incxpugnabihoc est, si deorsum sunt quae amas, ad ima lemcumDco paccm gratine ipsius serviendo firma- 21; descendes si sursum sunt quae diligis, ad summa obcdientia subjicia- r, ^ mus, ut Regi nostro non solum R pervenies quo nos unum volentes, unum sentienmur, sed etiam judicio copulcmur. Quoniamsnn
quidem adversum nosejus, qui
fuerit thesaurus tuus,
:

cor

,

; '

:

eademsententiasumus,si quodvultvolumus,etquod improbat improbamus, ipsc jam pro nobis omnia
bellaconficiet,ipsequideditvclle,donabitet posse:ut

tes,et in fide ac spe et in charitate concordes, Spi-

rituspacisagatatqueperducat
Spiritu Dei aguniur,
ii

:

fdii sunl Dei (Iiom.

quoniam quicumque vm. 14),
sancto in saecula

simus cooperatores operum

ejus,et

propheticum

qui regnat
il-

cum

Filio,

et Spiritu

saeculorum.

Amen.

ludcum (t)fideiexsultationedicamus:Z)omt»HS illuminatio mea et salus mea ; qucm timebo ? Dominus
defensorvitx mese
Cap. V.
;

SERMO XXVII
(k)

[Al.

a quo trepidabo (Ps. xxvi, 1) ?

In Nativiiate

XXVIJ. Domini VII.

— Qui ergo non ex sanguinibus,
(c)
i,

Synopsis.

neque ex

/. /Equalis esse periculi altcrutram in Il.Verbum caro faChristo neqare naturam.

voluntate carnis,
nali sunt (Joan.

neque exvoluntateviri, scd ex Deo 13), offerantPatripacificorum con(d)

ctum

cordiamfiliorum,
turae,

etinprimogenitumnovaecrea-

quomodo intelligendum? Qui effectus? III. Diabolum varie homines tentare pro variis eoIV. Quod soU oricnti rum affectibus ct studiis. quidam Christiani se inclinant, ex supersitione esse.
est,

qui venit non suam, sed mittentis faccre vo-

— V. Coslestia corpora hominum
Cap.
I.

utilitati servire.

luntalem, universa adoptionis

membra concurrant
neque dissimiI

VI. Quis rectus creaturarum usus. senlianatvs, ad futura renatus.

Homo ad

proc-

quoniam
les,sed

gratia Patrisnondiscordes

unum scnLientesunumqucamantcs,adoptavithaercdcs. Ad unam reformatos imaginem oportet

— Festivitatis
et
:

hodiernae, dilectissimi, ve-

animam habcrc conformcm.Natalis Domini
:(e) sic

92 nec de incarnationeDominialiquidfalsum, necdeDeitate alirus venerator est
pius cultorqui

na-

talisest pacis

enimait Apostolus

:

Ipse

cstpax

quid scntit indignum paris enim periculi malum cst, si illi aut naturae nostroe veritas, aut paternae
gloriae

nostra,qui fecit utraque

unum

(Ephes. n. 14);

niam

sive Judoeus, sive gentibs, per

quoipsum habemus
(Ib.,

negatur aequalitas.

Cum

ergo ad intelligen-

accessum in uno Spiritu ad Patrem

18)

;

91

dum sacramentum

NativitatisChristi,

qua dematre

qui ante passionis diem voluntaria dispositione pra> lcctum, discipulos suos hac prnecipuedoetrina ([) informavit, ut diccrct
:

Virginc est ortus, accedimus, abigaturprocul terrenarumcaligorationum,f7)et ab illuminals fideiocu-

Pacem meam do

vobis,

pacem

meam

relinquo vobis (Joan.

xiv, 27). Et

nc sub no:

mundauaj sapientiae fumus abscidat divinaest enim auctoritas cui credimus, divina cst doctrina quam sequimur. Quoniam sive legis testifieationi,
lis
;

mine generali pacis suae qualitas laterct, adjeoit Non quemadmodum mundus datego do vobis. Ilabet,

sivc oraculis

prophetarum.sivc evangelica^tubac
est

in-

tcriorcm

admoveamus auditum, veruin

quod

(a) Quoedam antiqune cditiones./H.r vestra. Dcin cx co d.S. Petrietuno Va.t.,magnificeni scripsimus, pro vifiecnt ; similliter enim legitur serm. 38, cap. 3, glorifi et scrm. 43, cap. 4. (/;) In ms. Vat. collect. 5 deest fidci. (c) Ms. S. Petri.H^ e.r wluptate earnis, nec ex vode Triluplate viri. Sic etiam apud llilarium lib. nitatc,n. 10,in vetustissimo codice cjusdcm basilicae
i

D

edili habent, inquit.Habet autenl sivc non et voccm suas reperimuB in duobusoodd, S. Petri ct in Casinensi.ln anterioribus cditis, et mss. trium posterio-

rum
citias

collcctionum

:

Non

habet, inquit,

mundus ami-

veras,etmidlos,clc.\n unc Vaticano, quia inultos, pro el muUos. (/ijInmss.S. Pctri ctYal. Atsi ; in primacditionc,
,

.lc si.
?')

S. Pctri.
(d)

In cod.

S. Petri, est veniens.... qiiw

cum ama-

In ms. Bonon. et Vat., ac

prima editione.efi'am
:

toribus.
(j)

in primogenitum. Sicut cnim. (e) Ms.' S. Pctri etprima editio (/) Edili et aliquot codd. addunl sua, quod delevimus exms. S. Petri el prima editione. inquit supposuit Quesnellus quaau(g) Eiiiin ctoritate, ignoramua omnes enim nostri mss. et

Addidimusf/cx nostris codd. Inprimacditionc,
:

ibi est et cor tuutn.

pm

;

codex S. Pctri Sermo S. Leonis (/.•) Unus contra hsereticos de Incarnatione Domini. (/) Sic ms. S. Petri. Al., OCUlo. Priaia cditio,
luminantc
fidci oeulo.

papx
ct il-

:

217

SERMO

XXVII.
;

218

(a)beatu9 Joanncs plenusSpiritu sancto intonuit: In frineipid <-rnt ferbum, ei Verbum eratapud Deum.et
Deus erat Verbum. Ihe erai
fti

A. tustas

rtrincipio

apud deum.
est

in adoptionem veniunt alieni, et inhaereditatem ingrediuntur extranei. Dc impiis justi, de avaris henigni, deincontinentibuscasti, de terrenis

Omnia per ipsum
vihil

faeta sunt, et sine ipso faetum est,

incipiunt esse ccelestes. Quoe
tio, nisi dexterae

(Joan.

i,

1-3),

Et simililer
:

vcrum

quod
est

idem predioator
et

adjeoit

Verbum caro factum
li>i<L,

habitavit in nobi*; etvidimus gloriamejus,gloriam
b)

autem est ista mutaQuoniam venit Filius Dei dissolvere operadiaboli (/ Joan. m, 8), etita se nobis, nosquc(/f)inseruitsibi,ut Deiadhumana desccnExcelsi ?
sio, fieret

quasi Unigeniti a Patre

IV.

In

utraque
re-

ergo natura idem est Dei Filius nostra suscipiens,
et propria

non amittens

;

in

homine hominem

novans,

(r)in se

incommutabilis perscverans. Deitas

hominis ad divina provectio. — Iu hae autem, dilectissimi, misericordiaDei,cujuscrganosmagnitudinemcxplicare<7)non possumus, multa sollicitudine praccavendum est
Cap.
111.

Christianis nediabolicis iterumcapiantur insidiis,et enim, quae illi cuni Patre communis est. nullum deeisdem rursus, quibus (/) renuntiaverunt, erroribus trimentum omnipotentioe subiit, nec Dei formam implicentur.Non enim dcsinit hostis antiquus,transscrvi forma violavit, quia summa et sempiterna esfigurans seinangelum lucis (II Cor. xi, 14), decepsentia,i|u se ad humanigeneris inclinavit salutem, nos quidem in suam gloriam transtulit, sed quod n tionumlaquoosubiqueprajtendere, etutquoquo mo do fidem credentium corrumpat, instare. Novit cui erat esse non destitit. Unde cum Unigenitus Dei
i'

minorem
dicit

se Patre confitetur (Joan. xiv, 28), cui se
x, 30), veritatcm in se formae
et

adhibeata2stuscupiditatis,cuiillecebrasgulaeingerat
cui

aequalem (Joan.

apponat
fallat,

94

utriusqne demonstrat: ut
rilitas, ct

humanam probet

impa-

virus invidine; novit

incitamenta luxuriae, cui infundat quem mcerore conturbet, quem
opprimat,

divinam declaret aequalitas.

gaudio

quem metu

quem admira-

Cap.

II.

— Majestati

igitur Filii Dei corporea na-

tione seducat; omniumdiscutitconsuetudines,venti-

tivitas nihil abstulit, nihil contulit,

quia substantia incommutabilis nec minui potuit, nec augeri. Quod enim Verbum caro factum est, non hoc significat, quod in carnem sit Dei natura mutata, sed quod a Verbo in unitatem personae sit caro suscepla in cu;

latcuras,scrutatur(/i)affectus;etibicausasquaeritnocendi, ubi

quemque viderit studiosius occupari. Habet etenim multos ex eis quos tenacius obligavit,
aptos artibus suis,

quorum ad

alios decipicndos et

ingcniis utatur et linguis. Per istos remedia aegritu-

jus utique nomine

homo

totus accipitur,

cum quo

intra Virginis viscera sancto Spiritu fecundata, et

numquam

virginitate caritura,

tam

inseparabiliter

Dei Filius(</)estunitus,ut qui erat intemporaliterde
essentia Patris genitus,ipse sit temporaliter dc utero Virginis natus. Aliter
vinculis non

dinum, iudiciafuturorum, placationesdaemonum,et depulsiones promittuntur umbrarum.(/)Addunt se et iili, qui totam humanae vitae conditionem de stellarum pendere cffectibus mentiuntur, et quod est aut

C

divinae voluntatis,aut nostrae,indeclinabiliumdicunt

enim ab

aeternae

mortis
fie-

esse fatorum. Quae lamen, ut cumulatius noceant,

possemus

absolvi, nisi in nostris

spondent posse mutari,
sideribus supplicelur.

si

illis

quae adversantur

rethumilis, qui omnipotens

93

(e)

permanebat

in

Unde commentum impium
si

suis. Nascens ilaquc Uominus nosterJcsus Christus homovcrus, qui numquam destitit esse Deus verus,

(m) sua ralione deslruitur, quia

praedicta
si

no\ve creaturaeinsefccitexordium,et(/') in ortussui

manent, non sunt fata metuenda; sunt astra veneranda.
Cap. IV.

non perpermanent.non

forma dedit humanogeneri

spiritale principium, ut ad carnalis generationis abolenda contagia,esset regenerandis origo sine semine criminis, de quibus
(g)

De

talibus institutis etiam illa gene-

ratur impietas, ut sol (n)in inchoationediurnaelucis

exsurgens a

quibusdam insipientoribus de

locis

dicitur: Qui non ex sanguinibus ,neque
earnis, neque
e.r

exvoluntate

voluntatc viri,

sed ex

Dco nati sunt
?

erninentioribus adoretur; quodnonnulli etiam Christiani adeo sc religiosefaccre putant, ut priusquam

{Joan,

i,

13.'.

Qua3 hoc

sacramentum mens compre-

hendcre, qua; hanc gratiam valcat lingua narrare

vero est dcdicata,

ad B. Pctri apostoli basilicam, quoo uni Deovivo et pcrvcniant, superatis gradibus
(o)

Ueditin innoccntiam iniquitas, et in novitatemve(a)

quibus ad suggcstum

areae superioris ascenditur,

Addidimus

beatus ex

Lcctionariis S. Pctri et

"

Veron.
(b) Prima cditio addit, plenum gratix et veritatis. Dein, /» utraque enim natura in duobus mss. S. Petri it Vat. ac prima cditione. C Codd. S. Petri, ipsc incommutabilis. Postea non
iesitt, j)ro

ex mss. S. Petri et Veron. Al., non valemus. Sic cx ms. Vcron. et duobus Vat. AJ., renuntiavenmt. (Aj Mss. S. Petri, Bonon., acprimaeditio,<?//'^Ms. [I) Editi anteQuesnellum,etaliquicodd.,/laV/i</i/»/(z)

Ita

(j)

c/ illi.

Emcndatisnem confirmant mss.

S. Petri,

Ve-

non destitit, in ms. Vcronensi. («VSic ex nostris codicibus ct primaeditione. Cae-

ron. et Casin. Paulo post e/feetibus rcstituimus ex editis ante Quesn. ct melionbus nostris codicibus.

tcri editi, unitur.

Quesnellus

addunt, et sublimis, Paulo ante, non poteramus, pro non posscmus, in ms. Vero(e)

Duo codd.

S. Pctri

margine
(n)

:

mss collcct. 5, Al., effectibus.

cum

affectibus ;

et in

(in) Al.,

nensi. (f) Praepositio in abest a prima cditione. (g) Ms. s. Petri, ex coluptale, uti etiam in superiori scrmone, can. 5.
[h)

hac QuESNBfct. io margine. Pra?positioncm in reposuimus ex

mss S.Petri

Cod. Bon. ct primaeditio, inscrit.

prima editione. (o) Quesnellus in secunda editione hanc annotationcm subjecit: « Antea lcgebalur ar x>, eliamin prima nostra editione. Errorem primus deprchendit vis
et tribus Vat. ac
t

219
converso corpore
orbisinclincnt.
(a)

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.
rcfle-

220
(c,

ad nascentem se solem

A

cst sol, vel quid est luna, nisi
et

visibilis creaturje

ctant,etcurvatis cervicibus, in

honorem

se splendidi

corpores lucis elementa? quorum
alia diurna, alia

unum

ebt

maita

parLim ignorantiae vitio, partim paganitalis spiritu, rnultum tabescimus et dolemus quia etsi quidam forte Creutorem pofleri
:

95 Quod

joris claritatis, et aliud minoris est luminis. Sicut

enim

nocturna sunt tempora,

tius pulchri

luminis

quam ipsum lumen, quod
tamcn
cst
(b)

est

(i)diversamin luminaribusqualitatemCreator instituit,cum tamen priusquam hjec fiorent, et dies sine
solis officio, ct noctes sine lunae ministerio praeces-

creatura, venerantur, abstinendum

ab

ipsa spccie hujus
nit, qui

officii,

quam cum
reliquit,

in nostris inve-

deorum cultum

partem opiniouis

vetustac

nonne hanc secum tanquam probabilcm rcviderit esse

condebantur ista ad laciendi hominis animal nec in distinctione mensium, nec in recursu annorum, nec in dinumesissent.
(e)

Scd

utililalcm, ut rationale

quam communem?
tentabit,

Christianis et impiis

rntione

®6temporum
et

falleretur:

cum

per

(fi

inaequa-

lium horarumimparesmoras,etdis5imiliumortuum
signamanifesta,

Cap. V.

— Abjiciaturergoa consuetudine fidelium
:

damnanda perversitas, nec honor uni Deo debitus, eorum rilibus qui creaturis dcserviunt, misceatur. Dicit enim Scriptura divina Dominum Dcum tuum
adorabis, et
illi

luna
dixit

(g)

rcnovarct. Quarto
:

Deus

et menses namque, ut legimus, die, Fiant luminaria in fwmamento cadi, et

annossol concluderet,

luccant super tcrram, ctdividant inter diem et noctem,
el sint

soli

scrvies (Matth, iv, 10. Et

beatus

in signa,

et

lcmpora,

et dies, cl

annos,

et sint in
I,

Job, homo sinc qucrcla, ut ait Dominus,ei contincns
se ab

firmarncnto
14, 15).

cceli,

ut luccant

supcr terram (Gen.

omni
cor

re

mala

(Job.
ct

i,

8),

Numquid

vidi, inquit,

solem

cum futgcrct,

lunam incedentem

clare, cl Imta-

Cap. VI.

— Expergiscere,
\,

o

tum
tra

est

mcum

in abscondito, et osculatus

sum ma-

tuoecognosce natuiae. Recordare

homo, et dignitatem te factumadimagi-

num mcam: quse
Deum

cst iniquiias

muxima,

ct

negatio con-

ncm Dci (Gen.

26)

;

qua.', etsi in

Adam corrupta,

in

altissimum (Job xxxi, 26-28)? Quid autem

Christotamenestreformata.Uterequomodoutendum
opus nonerat utqui illa subibant, ad orientem solem corpus reflectercnt.Cum autem basilica S.Petri, sicut ct alia3 quaedam antiquae. Urbis basilicae,solem occidentem ab introitu respiceret, hinc Christiani, qui orientem versus orare soliti erant, ne antiqua consuetudo a patribus accepta atque in ipso baptismate usurpata penitus oblitterarctur, hunc ritum retinuerant, etquideminejusbasilicosuniusinlroitu, inqua olim fons baptismaliserat, quo abluti fideles nomen Q dare Christo consueverant sub Romani pontiflcis Confer quae in hunc locum explimanu. Quesn. candumoptime digessitCiampinuslocoallegato notationc prajcedenti, ubi inter caetera ingressum seu faciem basilicaaS Petri ad orientem spectasseostendit, unde orientem solem veneraturi in suggestu areae

clarissimus JoannesCiampinus Romanus, magister Brevium gratiae, ac inutraque signatura referendarius, veramque lectionem vindioavit scripto Romae excuso, anno 1693, subhac epigraphe: De vocis correctione in scrmone 7. S. Leonis Magni de Nativitate Domini, etc. Litterulx munusculum, etc. N h ex doctissimi viri dissertatione hoc loco excerpimus, quia integram eam repraescntamus ad calcem istorum sermonum. IIoc unum moneo, correctum esse hunclocum auctoritate codicis Vaticani num. 1277, a sexcentis circiter annis exarati. » Hactenus ille. Ciampini dissertationem in observationibus nostris insertam invenies. In numerum autem codicis Vaticani 1277, quem cum optima lectione Ciampinus nactus est, error irrepsit. Codex enim eo numero signatusnihil habetquod adLeonem pertineat. Diligcntia autem inquisitionis adhibita, reperimuseam lectionem in perantiquo Valicano Lectionario 1267, et hunc codiccm a Ciampino allegatum arbitramur.
i

i 1

libros basilico? S. Petri unum Vallic. A 10, qui lectionem arse similiter praferunt. In alio vero ejusdem basilicae cod. 106, qui tamen non ita antiqu;e originis est, habetur arcis pro arex ; sicut etiam in ms. Veronensi.Fortealiquisantiquuslibrarius scriptum invcnit arcx,ut\ legitur in mss.Veneto
et 107, et

lluic autem duos alios mss. addimus signatos num. 105

153, et Gasin. collect. 1, clarcis potius scribendum putavit. In alio Vallicell. XXVI, acrex habetur pro

superioris, corpore rcflcctere debebant. Id autem parlim ignorantix vitio, partim paganitatis spiritu fiebat a nonnullis Christianis, quia hi arripientes veterem Ghristianorum ritum orandi faciead orientem versa,ignorantes vero hujusritus rationem,qua non sol, sed Deus adorabatur, eumdemrilum ad solem nascentem venerandum paganico spiritu traduccbant. Hincpravam ejusmodi consuetudinem in iis Christianis S. pontifex non e Manichaeis vel Priscillianistis ortam indicat, sed ex antiquo ritu Christianorum paganico spiritu ad solem ignoranter traducto noc reprehendit tamon ipsum ritumorandi ad Oricntcm, sed ejus abusum, quo vcl sol colebatur, vel si

arex.

non

sol,

sed Deus colerctur, scandalum cx circum-

(a)Consuctudinem istamusurpatamesscdicitauctor nostcr partim ignorantix vitio, partim paganitatis
spiritu;

u

natamque cx prava scu Maniehocorum, seu Priscillianistarum erga sidera venerationc. Cum lamen asserat quosdam forte Crcatorem potius pulchri luminis quam ipsum lumcn csse veneratos,probabile admodum est orfumesse ritum illum cx antiquo Christianorum more, qui ad orientem solcm vcrsi orarc consuevcrant; praescrtimque eum baptizandi erant, conversi ad occidentem Salanac nuntium rcmittcbant, convcrsi autcm postmodum ad oricntcm, Christumsalutabantatqueadorabant.Sed curhocin ingrcssu basilicse S. Potri potius quam aliarum?Nitnirum tunc temporis mos erat ut Cbristianorumtemplasolem oricntcm respicerent, eumquc ingrcdientes advcrsum habcrcnt quamobrcm
;

stantiis oriri poterat. (b) Sic cx mss. S. Petri et Veron. k\.,ab ipsa hujusmodi specie offivii. (V) Forte, vtsibiles. Quf.snf:i.i.us in margine. (d) Codex Veron diversas inluminaribus qualitatcs.
.

,

God. Hon. et primaeditio,
(e)

in

luminibus.

editio et unus Vat, concedebantur. Alii cditi ante Qucsn.. condita sunt. Quesnellianam omen-

Prima

dationcm reperimus in scptem nostris codd., ad quam aoeedit ms. Casin., um debebantur. Moz ox codd. S. Petri, Vat., Vallicell. et Casin. ac prima oditiono, faciendi reposuimus pro faeiendam.
<

et Vict. Quosnelli. (/J Ita mss. Corb., Gaudiival. Similiter nostri codd. et nonnulla editiones. Al.,

aequalium. (g) Al., determinaretin mss. Corb. Quesnelli,

:

221
est visihilibus crcaturis,

SERMO XXVHI.
sicut uteris
terru, mari, A. procul

222

coelo,aere,fontibus atque (luminibus ;(a)et quidquid
in eis
et

dubioad spiritalem laetitiamcopiosiusincitamur. NativitatisDominicrc sucramento nobisclarius
:

pulehrum atque mirubile

est, refer

ad luudem
illi

coruscante

ut recurrentes ad illam divinae miseri-

glorium Conditoris. Noli esse deditua

lumini

cordiu: ineffabileininclinationem,qua Creator

homi-

quo volucres et serpentes, quo bcstiae et pecudes, quo muscoe delectantur et vermes.Lucem (bjcorpoream scnsu tange corporeo, et toto mentis affectu illud verum lumen amplectere quod illuminai omnemhominemvenientem inhunc mundum [Joan. i, 9), et dfl quo dicit propheta: Acbedite ad eum, et illuminamini,
Si in nobis
et

num(//ihomoficridignatusest,in ipsiusnos invenia-

mur

nutura,

quem adoramus

in nostra.

Deus enim

Dei Filius.de sempiterno et ingenito Patre unigeni-

tus,sempiternusmanensin forma Dei,

ct

incommu-

tabiliteratqueintemporaliterhabens(/)nonaliudesse

quam
(j)

Pater

est,

formamservi sine

sua?

detrimento
proveheret,

vultus vestrinon erubescenl(Ps.
ct

xxxm,

6).

majestatis

98

accepit, ut in

sua nos

enimtemplum Dei sumus, [1 Cor. m, 16), plus
(c) in

SpiritusDeihabitat

non

se in nostra dejiccret.Undc utrique naturoe in

que

quod lidelis quissua hubet animo, quum quod miraturin
i:st

suis proprietatibus permanenti, tanta est unitatis
facta communio,ut quidquid ibi cst Dei, non sit ab humanitate disjunctum quidquid autem est hominis, non sit a Deitate divisum
;
.

coelo.

Non itaque

vobis, dileotissimi.hoc autindiciut

mus, ant suademus,

despiciaiis

opera Dei, aut

contrarium aliquid fidei vestrte, in iis quae Deus bonus bona condidit,aestimetis;sed ut (</) omni creatu-

D

Cap.

II.

Celebrantes igitur, dilectissimi, natabeatas Virginis

lemdiem Domini Salvatoris,partum

rarum

specie,

97

et

universo

hujusmundi ornatu
:

rationabilitercttemperauter utamini

Qu3Senim

vi-

integrecogitemus, ut carnianimicqueconceptas virtutem Verbi nullo temporis puncto defuisse creda-

denter,sicutait Apostolus,/ emporalia sunt;

tem non videntur wtema sunt (II Cor. iv, 18). quia ad PR.ESE.vriA sumus nati, ad futuraautem renati, non temporalibus bonis dediti, sed eeternissi-

qux au(e) Unde

mus,nec priusformatum atque animatumtemplum
corporisChristi,quodsibisuperveniensvindicaretha-

mus

intenti; et ut spem nostram possimus propius intueri,inipsosacramentoNatalisDomini cogitemus quid natune nostne gralia divina contulerit. AudiamusApostolum dicentem MorUi enim eslis, ei vita
:

peripsumet inipso, novohomini datum inunoDeiatque hominis datum esse principium ut in uno Dci atque hominis filio, et sine matre Dcitas, etsinepatre esset humanitus. Simulenim perSpiritum sanctum fccundatavirginibitatur,sed

esse principium;ut
:

tas, sine corruptionis vestigio ediditet sui

vestra abscondita csl

cum

Christo in

Deo.
et
;

Gum

autem

generas sobolcm, ct suae stirpis auctorem. Undeetidem Doiuinus, sicut evangelista

Christus apparuerit vitu vestra,tunc

vos appafebitis

commemorat,

quaesivit a

Judauscujus filiumChristum Scripturarum auctorignat cum Patre et Spiritu sancto per omnia sa?cu- C tatc didicissent eteisdcm respondentibusquod ex la seeculorum. Amen. Davidventurus semine traderetur: Quomodo, inquit,
ipso in gloria (Coloss.
3, 4)

cum

m,

qui vivit et re-

;

SERMO
(f)

XXVIII

[Al.

XXVII].
17//.

illum
Dixit

Dominum suum David

iu spiritu vocat, dicens
:

:

In Nutivilate

Domini

Dominus Domino meo

Sedc a

dextris meis,

Svnopsis.

Quanta Ixlitia mi/stcrium Christi nascentissit excipiendum. II. .1 carneanimaquein
I.

Christo humana nutlo momento Verbum abfuis.se. ,U.In delendo peccato Adcc voluntario justiliamesse servatam.i W.Yarii errores circa incarnationem Domini. V. Nestorii ct Eutyehis impia dogmata.

— —

pedum tuorum Nec potueruntJuda;i propositam solvere quajstionem, quia non intelligebant in uno Christo et progeniem Davidicam, et naturam prophetatam esse divinam.
(Matth. xxn, 43, 44
;

donec ponam inimicos tuos scabellum
Ps. cix, 1) ?

VI. Yeritatem utriusque nafur/c in Christo, in unilatem personx convcnire. VII. Quomodo ple-

C.vp. III.

— Majestas autemFilii DciaequalisPatri,

vcstiens se humilitate servili, nec metuebatminui,

nitwlo Divinitatis corporaliter in Cftristo inhabital,
et in Ecclesia.

diae

necindigebataugeri; ipsumque effcctum misericorsuae,quem restitutioniimpendebathumanae,sola
Deitatis
;

Cap. I.—

Cum semper

nos, dilectissimi.gaudere

exsequi poterat virtute

ut creaturam ad
(k) diri

inDomino,omniadivinacloquia(o)exhortentur,hodie
(c)

imaginem

Dei conditam (Genes.i, 26) a jugo

(b) Quesnellum, qui testaturita etiam legi in mss.Gaudiival. at ipse edidit incorpoream, et post incorporco ,nec ullum mss.librum sicprreferentemindicavit. Neque contextusLeonis id rcquirit.Lucemenim corpoream tungi corporeo sensu non vctat, qui pr.nmiserat
;

Vnus Vat., ut quidquid.... Ita omncs nostri codd. et

referas. editi ante

D mus
(f)

rcnati, in

mss. Bon. et prima cdit. In uno ms.S.Petri. De Nativilate Domini contra

Vtere,

quomodo utendum

est

visibuibus;

dum

solo

sensu tangantur, mentc autcm verum lumen amplcctamur. (c) Sic ex mss. S.Petri et Casin. Al., habct in sua amma. Mox utique pro itaque in prima cditione. (d) Coi. Bon. ct prima editio, omnium ; et dein temporaliter pro temperanter inuno mss. S. Petri et
ulio Vat.

(e)Quia

autem adpr;cscntiasumus nati,adfutura su-

hweticos. In alio ejusdem basilicae cod., Contra Nestorium et alios hsereticos de Incarnalione Dotnini. (g) Tres Vat. codd.et prima editio, cohortentur. (h) Cod. S. Petri, et Vat. 1267, homo esse. S. Petri, et Bon., non aliter esse quam (i) Codd. Pater est. Unum verbum est Jectioni vulgatae adjccimus tum ex his codd., dum ex antiquo Lectionar. Vat. 1267. ipse noslra deficcret. Mclius in cod. (;') Editi, non S. Pctri. Puulo post in hoc codice. ct in Vat. 1267, non sit ab homme separatum,et quidquid est hominis. (/>) Editi, dir.v dominationis. Quesn. in margine, din dominatoris; quodpraetulimus auctoritate duornm codd. S. Petri, et Casinen., etc. In Vat. 1267,

223

S.

LEONIS MAGNI SEHMONES.

224
nisi in unitate

dominatoriserueret.Sed quianon itain primumhomincmdiabolusviolentusoxstiterat,utcuminpartes
suas sincliberi arbilrii consensionc transferret,
stile

A

rant

(f)

unitatem Deitatis intelligere

personac,
:

eumdem

asseruerunt csse Patrem

quem

sic

dostruendumpeccatum(a) fuerat vpluntarium ethooonsilium, ul dono gratiae non obesset norma

justitiae.In totius igitur

humani generis stragecommuni.unum solum(6) eratrcmedium sub divinaeraquod posset subvenire
prostratis,
si

Filium nt nasci et nutriri, pali et rnori,sepcliri ot resurgerc,ad eumdem pertineret, qui per omnia et hominis personam impleret et Yerbi. Quidam putaverunt Dominum Jesum Chri.sturn non nostrae substantiae coipushabuisse,sed ab elementissupcrioribus ac subtilioribus BQO sumptum.Quidarn autem

tionis occulto,

aliquisfiliorum Adamoriginalispraevariealionisalic-

nusatriucinnocensnasceretur, quicactcris et exem-

(g)

ploOOprodesset etmcrito. Sed quia hoc naturalis generatio non sinebat, nec polerat viliatae radicis
propago esse sine semino, dc quo Scriptura
Quis potest farere
dicit
:

humanam anirnam non fuisse^sedpartesanimacipsam Verbiimplesse Deitatem. Quorum imprudentia in hoc transiit, ut
aestimaverunt in carnc Christi

animam quidem fuisse in Domino faterentur, sed eamdem dicercnt mente caruisse, quia sufficeret et

homini sola Deitasad omnia rationis officia.Postremo iidcm asserere pracsumpserunt, partem quamR dam Vcrbi in carnem fuisso convcrsam,ut in unius nis fructu prolcs cst orta sine vitio,in unam persodogmalis varietate multiplici, non carnis tantum nam gemine conveniente natura ut eodem couceanimaeque (h) natura, sed etiam ipsius Verbi solmine ? Nonne tu qui solus es (Job xiv, 4)? Uominus David factus est filius David,et de promissi(c)germi:

mundum

de tmmundo conceptum se-

ptu eodcmque partu gignerctur

Jesus Christus,cui

(d) ot

Dominus noster vera inesset Deitas ad mi-

veretur essentia.

Cap. V.

— Multa sunt et alia

prodigia falsitatum,

racula operum, et vera humanitas ad toierantiam

passionum.
G\p. IV.

Fides igitur catholica, dilectissimi,

quibus enumerandischaritatis vestrae non est fatigandusauditus. Sed post diversas impietates, quac sibi invicem suntmultiformium blasphcmiarum cognationeconnex6e,dehispotissimumerroribusdeclinan-

oblatrantium hacreticorum spernaterrores,qui mundanacsapienliac vanitate decopti,averitatisEvangclio

disobservantiam vestrac devotionis admoneo

;

quo-

recesserunt, et incarnationem Verbi intelligere non valentes, de causailluminationisfecerunt sibi rnate-

rumunus dudum

Nestorio auc'ore consurgerenon

impunetentavit, aliusnuper pari exsecratione

dam-

riam

credentium opinionibus,quaeetiaminsanctiSpiritusnegationem proruunt,rotractatis,neminem pcne deviassecognocaecitatis.

Nam omnium

fere falsa

nandus, Eutyche assertore prorupit. Nam illebeatam Mariam Virginem hominis tantummodo ausus est
prajdicare genitricem, ut in conceptu ejus et partu
:

naturarum verinulla Verbi et carnis facta unitio credcretur quia tatem sub unius personac confessione non credidit. C Dei Filius non ipse (i) factussit hominis filius, sed Alii etenim Dominosolam humanitatem, alii solam creato homini sola se dignationc sociaverit. Quod ascripserc Deitatem.Alii veram quidem in ipso Dicatholicaeauresnequaquamtolerare potuerunt, quae vinitatem, sed carnem dixerunt fuisse simulatam. sic Evangclio vcritatis imbutae sunt, ut firmissime Alii professisuntverameumsuscepissecarnem, sed noverint nullam essehumano generi spem salutis, Dei Patris non hahuisse naturam et Dcitati ejus, nisi ipse essctfilius Virginis, qui creator ostmatris.
in Christo
;

scimus,nisi qui

duarum

quaeeranthumanaesubstanti.Te,deputantes,majorem
sibi

Hic autem reccntioris sacrilegii profanus assertor,

Deum minoremquc

finxcrunt,

cum gradus

in

vera Divinitateesse(e) non pos3it:quoniamquidquid Deo minus est.Dcus non est. Alii cognoscentes Patris et

unitionem quidem in Christo duarum confessus est naturarum, sedipsa unitione id dixiteffectum, ut ex duabusuna remancret, nullatenusalterius existente
substantiajqureutiquc^finirLnisiautconsumptione,

Fili nullam esse distantiam, quia

non potein

duri dominatoris.

Mox

exueret pro

erueret

ms.

Ron. et prima editione, in quibus paulo ante factam pro conditam. (a) Tres codd. Vat. et unus S. Petri,/t*if In Vat. 1267, sic destruendum fuit voluntarium et hostite consilium.
(I)) Ita cx duobus mss.S.Pctri et antiquo Vat.laudato.AL, fuit. Paulo post in illis, ceteris et c.rcmplo. adjecimus particulam et Lconis stylo maxime congruam ex eodcm antiquo Vat. (c)Ineditis ante Qucsnellum ct aliquibus mss., generis.]jCcl\o autom fjerminis,(\nam in aliis mss.Vat. ct S. Potri reperimus.magiscongruit ciiiii textu Jeremiac xxm, 5- Suscitabo David tjermen justitm : et

eadem Sabellii hncrcsiloquens S. pontifox, unitatcm sabstaniix appcllat. Paulo post, »/ nasci... pcrtincret, cum Quesnello prajferunt nostri codd. et prima
editio. Alioc cditiones, ct nasci... pcrtincrc. (g) Aliquot codd. ct editi ante Quesnellum,

non

haoUasse, nec fuisse. Post pauca prima editio, pro
imjirudcntia, habet Quorumdam imprudcncum aliqui cx Apollinaristis, in antocedenti periodo indicatis, ad hunc errorem declirraverint. lta nostri codd. et editi ante Quesnellum.qui (// nullo indicato ms., ct nulla etiam indicata diversa lectione, sic yulgavit: Naturam,sed etiam ipsius vtrbi solverent essentiam. ln uno VaJlicel.A 10, exiguo disorimine ab edita (ectione sic babetur: Ut in bujits tlotjmatis vartetate multiplici non carnis tantum animxque sed ctiam ipsius verbi solveretur csscntia. Mox initio capitis sequcntis cod. Vat. 1267 )lulta

Quorum
;

tia

et forte melius,

1

Isainc xr,
(d)

Ccnncn tle radice cjus. Particulam ct supplevimus cx
I
:

quinque mss.

ac prima cdiliono. (e) Ms. Casin. ct duo Vat., cum prima editione, non possinL (fi Quatuormss.ct prima wtitio^veritatem.Retmmmus unitatcm, quia similitcr serm. 2i, c. 5, de hao

:

sunt alia.
(?)
(j)

AL. factus
lta

cst, et

postea, sociavit.

Qucsnellus.et prima editio

cum

mss.S.Petri

22o
aut separatione non posset. Ihrc vero

SERMO
li(lei,ut

XXIX.
cmiversos admonet dicens
piat per philosophiam
ct
:

226
ViAete nc quis vos
(f)

sunt sann*

tam inimica nequeant recipi sine excidio nomi-

A.

<lcci-

indnem fallaciam, secundiim
et

101

enim Verbi incarnatio (a) unitio est humanocque nafureB, sed hoc ipso concursu quoderat geminum,factum cst singularc; sola
.ti^tiani. Si

traditionem

hdminum,

non secunduni Christum
illo (Colos.

:

quia

i» ipso inhabitat

omnis plchitudo Dicinitatis corn, 8-10)1

poraliter, et estis
dixit

repletiin

Non

Divinitas ex utero Virginis nata est.ct pcr ludificato-

109 spirilaliter,

sed corporalUer, ut vcram in-

corporea; utque
ditionis

riam spcciem solasubiit nutrimcnta ct incrcmenta omncs mutabilitateshumanre con-

telligamus substantiam carnis, ubi est pleniludinis
Divinitalis inhabitatio corporalis (Ephes.
i,

23)

:

qua

omittam, sola Divinitas crucifixa, sola Divinitas mortua, soia Divinitas cst sepulta; ut jam se-

utique tota etiam repletur Ecclesia, qua? inhajrons
capiti.corpus est Christi (Coloss.
i,

2-i)

:

qui vivit et

cundum
nulla

talia

sentientes

sperandce

resurreolionis

regnat

cum

Patre et Spiritu sancto Dcus in scecula

sit ratio,
i,

nec
18)
:

sit

primogenitUs ex mcrluis Chvifuit

saeculorum.

Amcn.

stus (Coloss.
scitari, si

quia non

qui debcrct rcsu-

(/>;

non

fuisset qoi posset occidi.

SEHMO XXIX [A
(g)

XXVIII].

C.w. VI. ALsint a cordibus vcstris, dilectissimi, diabolicarum inspirationum (c) virulcnta menda-

In Natiiritate Domini IX.

Synopbis.

1.

quod sempitcrna Filii Deitas nullo apud Patrcm crevit augmento, prudentcr adveriile quod qui natur;e in Adam dictum est, Terra es, et ih terram ibis (Gen. m, 19), eidem in Christo diciiur,
cia, et scientes

g

Chrjisto.—

II.

Quse pux ab angelis niuuictur nascente Mysteria qtioud dispensationem solum

transis.se. Dixit Dominus Domino meo cxpenditur. III. ln adoptantis misericordia gtoriandum. Infantiam Christi esse honorandam.

corporalcm

\\

Sede a

dextris

meis (Ps. crx,

1).

Secundum

illam

naturam qua Chrislus requalls
inferior fuit Unigenitus

est Patri,

numquam
qui in ipsa

Cap. I. Excedit quidcm, dileclissimi, multumque supereminet humani eloquii facultitem divini operis magnitudo; et inde oritur difficultas fandi,

svblimitate Gcnitoris. nec
Patre gloria
(d),

teniporalis cst

ei

cum

Palrisest dcxtera,de (jua
lua,
et

in Exodo dicitur: Dextera Domine, glorificdta esi in virtute(Exod.x\\, 6); in Isaia Domine, quis credidit auditui nostro ? et
:

brachium Domini cui rcvelatum est (hai. liit, 1 ideo nunquam materia deficit laudis,quia numquam Hom. x, 16)? Assumptus igitur homo in Filium Dei, sufficit copia laudatoris. Gaudeamus igitur quod ad sic in uuitatcm personue Christi ab ipsis corporalieloquendum (h) tantum misericordias sacramentum bus est receptus ekordiis, ut ncc sine Deitate conceptus sit, nec sinc Deitate editus, n:c sine Deitate C imparcs sumus,et cum salutis nostrae altitudinem nulritus. Idem erat in miraculis, idem in contumcnon valemus explicare, sentiamus nobis bonum esse liis; pcr humanam infirmitalem crucifixus morquod vincimur. Nemo enim ad cognitioncm veritatuus ct scpultus; per divinam virtutem die tertia tis magis propinquat, quam qui intelligit in rebus
:

undc adest ratio non tacendi quia in Christo Jcsu Filio Dei non solum ad divinam essentiam.sed etiam ad humanam spectat naturam, quod dictum est per prophetam Generationem ejus quis enarrabit(Isa. liii, 8)? Utramque enim substantiam in unam convenisse personam, nisi tides eredat, sermo non explicat; et
:

:

ascendit ad endos (e), consedit ad dexteram Dei Patris, et in natura hominis accepit a Patre quod in natura Dcitatis etiam ipse doresuscilatus,
navit.

divinis, etiamsi

multum

proficiat,
(i)

semper

sibi supe-

resse
dit

quod

quserat.

Nam

qui se ad id in quod ten-

pervenisse proesumit, non quaesita reperit, sed

Cap. VII.

— lhec, dilectissimi,pio

cordc mcditan-

tes,apostolici

scmper memorcs esloteproecepti, qui

Ne autem infirmitatis nostrae perturbemur angustiis, evangelica; 103 nos et propheticae adjuvant voces, quibus ita acccndimur
in inquisitione defecit.

et aliis Vat. Perperam in aliis editis et nonnullis in Exodo canitur. posteriorum collectionum codd., fieri. (c) Sic mss. S. Petri, et antiquus Vat. 1267. Al., a Erat in edith et aliquot mss.,»o» unitio cst; sed Hoc, ditcctissimi, seaet. Mox initio capitis sequentis particula von perperam inserta fuit nam Eutyches, D pro llar, dilectissimi, in ms. Bon. et prima editione. onjus errorem S. Leo impugnat, dnarum naturarum (/') Jta nostri codicescum primaeditione et Quesunitionem non negavit,sed ita fatebaturutpostuninelliana. Concinit cum lcctione serm. 30, c. 3. In tionem ex duabus unam remansisse diceret. Deest aliis editis, seducat. Postea scripsimus inhabilat, pro sane ha;e particula in duobus mss. Petri, in Vallihabitat, cx ms. S. Pt^tri; cum ha c lectio magis conceJ., in Casinensi, eto. In prima editione et in codice gruat Bequeutibus. Divinitatis in habitatio corporalis. Benon., non solum deest non, Bed etiam unitio, sic nec non lectioni laudati sermonis 30, c. 3. Sic enim Verbi incarnatio divinsB humameque naturce (g) Unus codcx S. Petri, De Nativitate Domini conest. Post pauca cum potioribus mss. inseruimua preetra h;rrcticos. Alius ms. ejusdem basilicae, Contra posilionem ex ante vocem utero, quae in nonnulli3 Judseos ci haereticos de Incarnotione Domini. editionibus, et a Quesnellp omittftur. (h) Ita ex duobus mss. S. Petri. Bon. ot prima edi(b) Sic ex duobus mss. S. Petri et uno Valliccl. tionc. Al., tantcB. Mox px iisrlem S. Petri codd. et Al., imn fuit. Cod. Casin., uon fuit qui possit. Padibron., non valemus explicare, preatulimus lec(c) Quatuor codd., truculenta. tioni vulgatae, promere non lalcamus. In Veronensi (d) Ita emendavimuB ex duobua mss. S. Petri, Valcodicc, promere non valemus. Mox in laudato ms. licel. et Casin., cum antea legeretur, <\u;v est ipsa Padiliron., magis appropinquat. Patris dextera.Unus Vat. Gollect. 5, qui est ipsa l'<iln mss. S. Petn, Bon., et priraaeditione, «' se; trit dextera. Alius Vat., quia ipxe Patrisest aextera. et paulo post, iu iisdem ct in cod. Veron., deficit Congruit emendatio cum illo psal. cix, v a pro defecit. Quo tendit, pro in quod tendit in Vat. dextris meis. Mox unus codex S. Petri, et Vallicel., collect. 5. Mox, non qusesitum, in cod. Padiliron,
:
:

i

:

i

1

:

V

:

227
et

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.

228
throno paternac altitudinis consi-

docemur, ut (a) nobis Nativitatcm Domini, qna Verbum caro factum esl (Joan. i, 14), non tam prasteritam recolere,quam proosentem videamur inspicere. Quod enim pastoribus pro gregum suorum
custodia vigilantibus nuntiavit angelus (6)Domini,

A jaccnlem,quam

in

dentem. Immutabilis enim Deitas,quamvis intra semetipsam et claritatem suam ot potentiam contineret, non ideo tamen non erat (;) inscrta nascenti.quia humano aspectui non patcbat ut per veri hominis
:

etiam nostrum implevitauditum; et ideo Dominicis ovibus praesumus, quia verba divinitus cdita cordis aure(c)servamus,tamquametinhodiernafestivitate
dicatur
:

inusitata primordiaille agnosceretur genitus,qui regis Uavid et

Dominus

cssel et filius. Ipse
:

phetico spiritu cantat,dicens

Dixit

enim proDominus Domino

quod
(Luc.

erit

Ecce ego evangeHw vobis gaudium magnwn, omni populo, quia natus est vobis kodie Salest

meo

:

Sede a dextris meis (Ps. cix,

1).

Quo testimo-

vator, qui
ii,

Ckristus

Dominus,

in

civitate

David

Cujus praedicationis summitati exsultatioinnumerabiliumjungiturangelorum(utexccllen10).

testimonium, cui militiae ccelestis multitudo concineret) in honorem Dei(rf) una benedictione dicentium Gloria in cxcelsis Deo, et in terra pax hominibus bonx voluntalis (Luc. n, 14). Dei ergo gloria est ex matre Virgine Christi nascentis infantia, et reparatio humani gcneris merito in laudem sui rcfertur auctoris quiaet(c) ipse beatae Mariae missus
tius ficret
: :

Evangelium refert, confutata est impietas Judasorum. Nam cum Jesu interrogante Judsos, cujus filium dicerent Christum? respondissent, David, confestim Dominus caecitatem illorum arguens ait Quomodo ergo David in spiritu vocat eum Dominum, dicens Dixit Dominus Domino mco : Sede a dextris
nio, sicut
:

meis (Matth. xxn, 43)? Iutcrclusistis vobis, o Judaei,
iutelligcntios

viam,et

dum

solam naturam carnis

(/.)

aspicitis, tota vos vcritatis luce privastis.

Exspectan-

tcs

cnim, secundum vestrae pcrsuasionis fabulosa figmenta, David filium de sola stirpe corporea, dum
in

aDeoGabriel angelus dixerat

:

Spiritus sanctus su-

spem vestram
riosum
est,

perveniet in te,ct virtus Altissimi obumbrabil tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanclum, vocabilur Filius

Dei Filium repulistis

homine tantum constiluistis,Deum ut quod nobis (/) profiteri glo:

vobis prodesse non possit.
filius
sit

Nam

et

nos

Dci (Luc.

i,

35). In

terra

quae homines

elficit

pax conccditur, bonae voluntatis.Quo enim Spi-

autem

illa

interrogati cujus

Christus, voce Apostoli

ritu dc intemeratae matris visceribus nascitur Chri-

confitemur quod factus estex scmine David secundum carnem (Rom. i, 3); et de ipso initio evangelicas praedicationis instruimur, legentes
:

stus hoc de sancta? Ecclesiae utero renascitur Christianus (/') cui vera pax cst, a Dei voluntate non dividi, et in his solis quae
Ca-p. II.

Libcr generationis Je1).

su Christi, flii David (Matth.

i,

Deus

diligit dclcctari.

impietate disccrnimur,quia
vid

quem
(m)

Scd ideo a vestra ex progenie Da-

— Natalem

igitur, dilectissimi,

diem Do-

hominem novimus natum

eumdem, secun-

dum quod Verbum caro factum est (Joan. i, 14), Deum mini celebrantes,qui ex omnibus pieeteritorum temporum diebuselectus est,licetdispensatio actionum C Deo Patri credimus coaeternum. Undc si teneres, o Israel, tui nominis dignitatem, et propheticas corporalium, sicut aeterno consilio fuerat praeordinata, transierit, totaque Redemptoris humilitas in gloriam (g) paternrc majestatis evecta sit,u/ in nomine
Jesu

denuntiationes

Isaias tibi evangelicam panderet veritatem, et

non obcaecato corde percurreres, non
:

omne genu

flectatur cadestium, tcrrestrium, et in-

surdus audires divina inspiratione dicentem
Virgo

Eccc

fernorum, et otnnis lingua confiteatur, quia
sus (h) in gloria

Dominus Je-

105 (n) accipit
(Isai.

in utero, et pariet filium, ct vocst
i,

104 cst Dci Patris (Philipp.w, 10, 11),
suscipimus

cabunt nomen ejus Emmanuet,quod

intcrprctaium,

indesinenter tamen ipsum partum salutiferae Virginis adoramus, et illam Verbi et carnis indissolu-

Nobiscum Deus

vn, 14; Malth.

23).

Quem

si

in

tanta proprietate sacri nominis non videbas, in Davidica saltem voce didicisses, ne contra testifica-

bilem copulam non minus

(i)

in praescpe

(a)

Sic plerique nostri codd. et Quesn. Al. nos.

(b)

Vocem Domini supplevimus ex duobus

codd.
£)

S. Petri, et Vcron) ac Padiliron.

(g) Tres codd. et prima editio, seternx majcstatis. At textus Scripturte, qui subjicitur, habet in glo?'ia ct paulo post scribitur paternx altiest Dci Patris
:

Aliqui codd. et prima cditione reservamus. Dcin Ecce ego adjecimus ex duobus mss. S. Petri, ex Bon. et prima editione. In alio codicc S. Pclri dccst ajo. Mox in tribus codd. et prima cdilione legitur natus est nobis pro natus cst vobis; quce postrcma lectio a nobis retenta, evangclico textui congruit.
(c)
((/) Mss. S. Pctri., 13on. et prima edilio, una voce. Dein iidem S. Pctri codd. et Veron. ac Padiliron.,

tudinis.
(h)

Mss. Veron.
8,

et Palidiron.

addunt

Christus, ut

apud
(t)

Paulum.
Quesnellus corruptioncm suin

Ei<l\ti.,suscipimus.

gloria in altissimis. (e) In vulgatis, ipsc. Emcndavimus cum prima cditione ex mss. S. Petri., Veron. etBon.ac Padiliron. Post nonnulla, condiiur pro conceditur est in mss.

Forte suspicimus. ac textui inserendam probavere codices Casinensis et Padiliron. (j) Sic plerique et potiores codices Al., conscrta. (k) Qualuor codd., inspiciiis. (/) Sic duo mss. S. Pctri, alius Padiliron. et Casinensis. Al., con/itcri.
spicatus annotavit
:

margine

Emendationem optimam

Vat. poslcriorum collcct. 4 ct 5. voccm Christianus pun(f) \\\ primacditionc post cto apposito, sic legitur. Cui veru pax est a Dei voluntate non divtdi, nonduhitci el iis solis quas Deus diligit, dclcctari. In ms. 1'adilir. Cui vera pax cst in Dei voluntate, si non dubitet his solis qux, etc.
,

Editionum Quesnello anteriorum syntaxhn est nostrorum codicum, restituimus.Quesnellus delevit hoc loco eumdgm, et transtulit ante voccm Deum. Aliquando post in ms. Padiliron., non
{iii)

qu« itcm

surdts auribus audires. (n) Cod. Veron., concipiet; dein in editis ante Quesn. et in quibusdam mss., vocabitur pro vocabunt.

:

229

SERMO XXX.

230
fuieles
ct

tionem novi et veteris Testamenti Jesum Chiistum David tilium dencgares, qucm Duvid Dominum non
(a) lateris.

A

niumsxculorum
apud MatthcBum
Cap.
I.

salvare, Genealogia Christi

Lucam, cur diversa.
;/)

— Sa?pc,ut nostisjdilectissimi,
impondimus;ncc ambigimua
pietatis

dc cxcel-

Cap. III.— Quapropter, dilectissimi.quoniam pcr
ineffabilem grati4mDeiEcclesiaf6)fideliumgentium

lentia lostivitalis hodicrnoa oflicium vobis

sermonis
cordibus

salutaris

ita

consecuta est.quod carnalium Jndacorum Synagoga

vestris divimc

resplenduisse virtutcm, ut

non meruit, dicente David

:

Notum

fecii

Dominus

salutare suum,in conspeclu gentium reveluviljustitiam

quodvobis fideestinsitum,id sit etiam inlelligcntia comprehensum.Sedquiabojmini Salvatorisque nostri

suam

[Ps. xcvii, 2); et Isaia similiter praedipante

:

Populus

gui sedebat in tenebris vidit

lucem

magnam

:

gui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est Gentes gui te non noet iterum
l
;
:

solumsccundumdeilatcmde Patrc, secundum carnem de matre, ita facultatom humani cxccdit eloquii,ut meritoad utrumque
nativitas,non
sed etiam
:

referatuF,quod dictum est
enarrabit
(Isai.

Generationem cjus quis

vcrunt invomhu.it
confwjicnt
[Isai.

tc,

et populi gui teicjnescierunt ad
:

tc

lv, 5)

exsultemus

in

dic

salutis

nostra, et pcr
jjjus

novum Testamentum

in

consortium
:

un, 8)? in co ipso quod dignc non potcst explicari, eempcr exuhcrat ratio disscrcndi non quia lihorum sit divcrsa scntire,scd quia digni^.

Filius
ct

assumpti, cui dicitur a Patre per prophelam meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me,
tibi

tati

Igitur saoramenti, in salutem

matcriaenullapotostlingua sufficere.Magnitudo humani gcncris ante

dabo

gentes hccrcditatem tuqm,et possessioncm

sa?cula a^terna dispositi,in sasculorum fine rcserati,
intogritati suoe ncc auferri aliquid patitur,(/tjnec inferri; et sicut

tuam terminos terrx (Ps. u, 7,8); in adoptantis nos quia, sicut Apostolus ait, misericordia gloriemur
:

Non

decepistis

spiritum servitutis iterum in timore,

rccipit.

propria non amittit, ita aliena non Scd multi opinionum suarum scquaces, et

sed accepislis spirilum adoptationis fi,liorum,in quo cla-

quod nondum iulellexerunt.paratioros docere quam
discere, sicut ait Apustolus, circa fvlcm naufragave-

mamus, Abba, Pater Rom. vui, 15). Dignum est cnim attjuc convenicns,ut testautis Patris voluntas
(//,ab

runl{I Tim.i,ify]

quornm pravas compugnantesque
:

adoplionis

filiis

implcatur

;et

diconte Apostolo,

sententias brevi significalione perstringam

ut er-

Si compatimur,

et

conglorificabimur [Ibid., 17), sint

rorum tcncbrisavcritatis

luce discretis.et rcligiose
et

humilitatis Christi comparticipes, qui sunt(ejfuturi
gloriae cohaeredes

Ulom. vm, 17).IIonoretur in infantia sua Dominus,nec ad Deilatis referantur injuriam quoniam naturae exordia et incrementa rorporea
:

honorentur beneficia divina, (i) humana mendacia.
Cap. II..

scicnter eaveantur

' i

menl

;

s nativitatis

incommutahili nec aoYidit aliquid nostra natura, ncc minuit; scd qui (/') in similitudinc carnis pcc- C (/,;(|uamhominisfiliumcredidcrunt,non putanlesipcati dignatus est hominihus esse conformis, in si ascribendam esse deitatem.quem et primordiainunitate Dcitatis Patri permanct a?qualis; cum quo fantiae,et incrementa corporea,et passionum usque et Spiritu sancto vivit ot rognat in sa?cula seocuload crucem (/) mortemque conditio, non dissimilem rum. Amcn. cacteris mortalibus approbassent.Alii vero virtutum

107 Domini j)nostri Jesu Ghristi quae eum verum hominis filium demonstrabant,nihil ipsum amplius

106 BERMO XXX
hi Nalivitate

.1/.

XXXI].
X.

admiratione permoti,et originis novitatem,et dicto-

rum factorumquepotcntiam,ad divinam
tos pertinere naturam, nihil
illi

intelligen-

Domini

Synopsis. l.Utramgue ChrisU generationemineffahitcm esse,— ll.Diversi crrorcs circa incarnalioncm rbt. \U.Divininatis plenitudinem corporaliter IV. Conceptionem Christi Christum inhabitasse. intcr omncs esse singularem. V. Utriusque in (lliristo natur.n proprictatcs cxpenduntur. VI. Christum Patrict matri consuhstantialcm,cx utroque nos salvare.— VII. Unam Christi fvlcm omncs omI

putavcrunt nostros inesse suhstanlioe.totumqueillud quodcorporeosfuit actionisetlbrma3,autdesublimiorisgenerisprodiisse materia,aut simulatam carnis spociem habuisse,ut

vidontium

et

tangcntium sensus ludificatoria irnagi-

ne iallerentur.Fuit autem in quibusdam errantibus etiam illa persuasio,quaconarcntur asserere ex ipsa
Verhi substantia quiddam in carnem fuisse conver-

(a)

\b) ln

Idem ms. Veron.. fatereris. prima editione omittitur

"
fvleliwn.

nec

augeri.

Quesnelli

lcctionem

approbant duo
ot

mss.
;

S. Petri.

(c) Ita

ex mss. S. Pctri,et Bon.ac prima editione. ab adoptivis pZliis. Ms. PadiadopUvis filiis impleafutur.-n.

Al., nesciunt.
(d) Corlfl. S. Petri,
lir.,

ut tanti Patris voluntas

[i Sic emcndavimus cx editione. Al., mundana. Addidimus nostri cx oditione.
i

quinquo codd.
quatuor codd.

prima prima

ct

tur.
(e)

Quesncllus

cum Rainaudo,

Emcndavi-

miiscxc.-ctoriscditis,nostrisquecodicihus,inlerquos codd. posteriorum collect. 4 ot 5 utrumquc iferunt, futuri, futurx. (/") Sic ox ms. Padiliron. Vulg., rimilitudinemi (g) ln duobus mss. S. Petri uc in prima editione, de excellenlissima festivUatU hodiernx solemnisoli
tate.

(k) Unus ms. S. PotT\,quam homincm crcdiderunt. Cod. Bon.et prima editio, crcdchant. Dein ipsi pro illi reposuimusex tribus nostris codd.ct primaeditione. Porro notavit Quesnellus dignitatem pro Deitatem lcgi in oditis. Sed prima editio cum nostri3 quoque mss. babel Deitatem. (I) Al., mortisgue condUio. Quesn. in margine. Mox similcm pro non dissimilem, et approbasset pro approbassent in uno S. Petri et alio Vat.

(/i)Editi

ante Quesnel.,cum aliquot nostris codd,,

231

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.
A.

232

ternae habuisse

sum^ojnatumque JesumexMariaVirgine,nihil manaturae sed et quod eraf Deus, ct quod erat homo, utrumquc ad id pertinuisse quod
;

de limo terrae formatio,aut Evae de viri de carne plasmatio (Gen. n, 7, 22) aut caeterorum hominum de
utriusque sexus permixtiono conditio Jesu, Christi
potest ortui comparari.Genuit

Verbum

est

:

ut scilicct in Christo et per diycrsita-

Abraham senex
2).

divi-

tem substantiae falsa fuerit humanitas, ct pcr dcfectum mutabilitatis non vcra divinilas. Cap.U1. Has ergo, dilectissimi, aliasque impie-

nae promissionis hocredem,et transgressa fecunditatis

annos

sterilis

Sara concepit (Gen. xxi,

Jacob

dilectus est a Deo,

antequam natus,

et

praeveniente

tates diabolica inspiratione conccptas,et in multo-

gratia voluntariasactiones abhispida congeniti fratris asperitate

rum noxampcrvasapordilionis
ca fldes,
obtrivit,
(b)

effusas,olim catholi-

discretus (Gen. xxv.

25; Malach.

i,

cujus Dcus et magister est ct auxiliator,
et

3; Rom.

ix, 13).

Jeremioe dicitur
te
;

exhortanle

instruente nos Spiritu sancto

marctn in utcro,novi
aliena,

et

Priusquam te forantequam exires de vulva,
:

per legis testificationem,per vaticinia prophetarum,

sanctijicavi te (Jerem.

etperevangelicamtubamapostolicamquedoctrinam, ut constanter intelligenterquc credamus quia, sicut ait beatus Joanncs, Verbum caro factum cst, ct habitavit in nobis {Joan. i, 14). Jn nobis utique, quos
(e)sibi

5). Anna diu fecunditatis Samuelem prophctam, quem Deo offerret,
i,

enixa est

(/ licg.

i,

20),

ut et partu

clara esset ct
sterili

voto.Zachariassaccrdos dcElizabeth
suscepit prolcm {Luc.
i,

sanctam

24), et

proecursor Christi

Verbi divinitas coaptavit,cujus caro de utero

futurus Joannes.spiritum propheticum intraviscera
malris(/tjaccepit,et

sumpta nos sumus.Quae si de nostra,id est vere humana,non esset, Vcrbum caro factum non habitasset in nobis.In nobisautcm habitavit,(W)quia naturam nostri corporis suam fecit, sedificantc sibi Sapientia domum \Prov. ix, I), non de quacumque matcria,seddesubstantia proprie1©8 nostra,cujus
Virginis
caro factum

nondum

editus puer,genitricem

Dominosignoclausoeexsultationisostendit(/fa'o\,14).

Magnahoec omnia,et divinorum operum suntplena
miraculis;sed hoc ipsoU')moderatius stupenda,109

omnem

quo plura.Nativitasautem Domininostri JesuChristi intclligentiam superat. et cuncta exempla

assumptio est manifcstata,cum dictum est -.Vcrbum est, ethabiiavit in nobis. Kuic autem sacratissimae((?)pro3dicationi etiam bcati Pauli apostoli
:

transcendit; nec potcst(/Vulli esse comparabilis,quae
est inter omnia singularis.UJElectae Virgini.olimque de semine Abrahae ac de radice Jesse per propheticas voces et per mystica signa promissoe.deuuntiatur ab archangelo sine damno pudoris beata fecunditas,

doctrina concordat,dicentis
piai per philosophiam ct

Vidcte ne quisvos dcci-

inanem fallaciam secundum traditionem hominum sccundum elementa mundi, et non secundum Christum:(f)qaia in ipso inhabitat omnis
estis

sacramvirginitatem nec conceptu violaturanec partu.Supcrveniente quippe in
tissimi
bile Dei

eam

Spiritu sancto,et Al-

pleniludo divinitatis corporaliter,ct
{Coloss.
ii,

repletiinillo

obumbrante

virtute(i!<c. 1,35),

incommuta-

8-10).

Totum

igitur

eorpus implet tota G
illius

Verbum de incontaminatocorporehabitum

divinitas; et sicut nihil deest

(<j)

majestatis,

cujus habitatione repletur habitaculum, sic nihil deest corporis,quod non suo habitatore sitplenum.

Quod autem dictum
pertineret, nisi Dei

est, Et estis repleti in illo,
illa

nostra

utique significata natura,ad quos

repletio

non

Verbum

nostri

sibi

generis et

animam

et

corpus unisset.

Cap. IV.

— Agnoscendum
l

sane,

dilectissimi, et

sibi humanoe carnis assumpsit:quoe et nullum contagium de concupiscentia carnis traheret, et nihil eorum quoe ad animoe corporisque naturam pertinent, nou haberet. Cap. V.— Recedant (/) itaque procul,atque in tenebras suaseanthoereticarum monstra opinionum, et insanarum sacrilegia falsitatum nos exsultans in laudem Dei ccclestium multitudo,et inslructi ab an;

toto corde est confitcndum,quod hoec generatio
et

qua

gelisdocuere pastores;utcognitis naturae utriusque
et Verbum in Christo homine.et Christum hominem adoremus in Verbo.Nam si,ut Apo-

Verbum et caro, id est eus et homo, unus Dei Filius unusque Christus efficitur,supra omnem originem humanoe creationis excellit.Nec enim aut Adae
(o)

documentis,

stolus ait, gui adhceret Domino,

unus

spiritus

cst

Quaedam editiones ante Qucsnollum cum ms.
y. u

Vat.collet.5,?M/0f/H<? Jesu ex Maria Virgine niltil maternic fuissc naturx. Alii codd.et prima editio ut in

(h)-\cccpit cx qualuor mss.et primaeditione revoravimus pro acccpcrat, quod lec;ebatur in Cffiteria editis et mss. cod, etc.5, lllud enim magis congruit

textu. (b) Sic

antecedontibus, concepit, enixa
rationc cx

emcndavimus ox duobus mss.

S. Petri, et

prima cditione.Al. ,nu Deus.Dcin cx iiscodd.et alio Vat.ac prima editionc addidimus nos post vocem instruente. (c) Unus cod. S. Petri,«6i deitas cooptavit, cujus caro de utero Virginis sumpia nos facimus. Qooptavit est ctiam in uno cod.Yat. Dein dc nostro pro de noalio Bon.,ac

mox
(i)
f/

est, suscepit. Eadem S. Petri ct prima edilione restituimus ostendit pro ostcnderat.

duabus mss.

dem

Edit anle Qucsncll. ms. immodcratius.
In Vat.niss.collectionuin

tis

stra in
(c)

prima

editione.
S. Petri. Al., qui.

(d) tta

cum duobus mss.

Prima editio, asscrtioni. (f) Sic cincndavimus ex duobus mss. S. Petri,et duobus Vat.collcct.4 et 5,et congruit kctioni scrm.
28, c. 7. Editi, in Christo habitat. (g) Duo codd. S. Petri, illi majeslati, ct postca, corpori.

posteriorumet inediantc Quosn. .ullis. Anleposuimus ulli auctoritate duorutn codd. S. Petri; ex quibus nec non ex aliis duobus Vat. ac prima editione dein scripsimus.rnter otnnia, id esl exempla, pro intcr onmes. (k) Edit.,/-.7<r/,r namque Virgini de scminc,cic Meliorcm credidimus lecuonem mss.S.Petri :ad quam irginco jamvidetur accodcre cod. Casiu., ElectX guc dc sefnine, U)Adverbium itaque restituimus ex aliquibus mss. et prima editione. Mox duo codd. S. Petri pro cant
1

repetunt reccdant.

;

2'A3
(/

SERMO XXXI.
A Wt
dum carncm

234

Cor. \i, 17), quanto magis Verbum caro factum unus est Gbristua ? nbi nihil est alterius oaturs, i|uod uon sit utriusque. Noo ergo infirmemur s) in consilio misericordifflDei, quaB noset innocentiae reformat et vitae; necquia in Salvatore nostro mani-

unius substantiae, idera homo verus ot sccunmatri oonsnbstantialis existcrct; utronisi

que gaudemus, quia non

utroquc salvamur:
invisibili,

in

fnullo dividentcs visibilem ab

corporeum

ab incorporeo, passibilem ab impassibili, palpabi-

lognoseimusgeminffi aigna naturae, aut ingloria Dei deveritate carnis,aut inhumilitate hominis deDeitatismajestate dubitemus. /^ldemestin forma
Dci, qui

formam suscepit

reus manens, et

Idcm est incorpocorpus assumens. Idem est in sua
servi.

lem ab impalpabili, formam(/t) servi a forma Dei quia etsi unum manct ab aeternitate, aliud ccepit a tempore qiuc tamen inunitatcm convcnerunt, nec separationempossunt habere, nec finem; dum exal;

tans et exaltalus, glorilicans et gloriticatus, ita

si-

virtute inviolabilis, et in nostrainfirmitate passlbili-.

bimet(?)inhseserunt, ut sive in omnipotentia, sive in

ldem

est a paterno

non divisus throno,

et

ab

contumelia, ncc divina in Ghristocareant humanis,

impiis crucifixus in ligno. Idem est super ccelorum

noc

humana

divinis.

usquc ad eonsunimationem sacculi universam Ecclesiam non rolinquens. Idcm postrcmo cst, qui in cadem, qua ascendit, carne venturus, sicut judicium sustinuit impiorum, ita judicaturus est de omnium aetione 110 mortalium. Unde nc plurimis testimoniis immoremur, unum sufiicit ex Evangelio bcati Joannis adhiberi, quo ipse Dominus noster (e) dicit Amen, umeu dico vobis, quia venit hora, et nune est, quando
altitudines vietor morlis aseendens. et
:

1E1
(j) rt

Gap. VII.
liliorum

veri Christiani

Hoc credentcs, dilectissimi, sumus, vcri Israclita), etin conDei vcraciter adoptati: quia ct

sortium

omnes

sancti qui Salvatoris nostri tempora praaces-

scrunt, per hanc (idem justificati, et perhocsacra-

mentum

Ghristi sunt corpus

effecti,

exspectantes

universalem credentium rcdemptionem in semine Abrabce, de quodicit Aposto[us:Abrabx clictx sunt rcpromissinncs, ct seminicjus. Non dicit, Et seminibus, quasi inmultis, scd quasiinuno, Et scminiluo,

mortui audient voccm
voit. Sicut

Filii Dci: ct
liahet

qui uuilierint,

vi-

enim Pater

vilum in

scmctipso, sic
:

dcdit el Filio vitam haberc in

semctipso

ei

potesta-

tcm dcdit

ci

(Joan. V,25,
d

judicium facere, quia filius hominis est 26).Ergosubunascntentia ostcnditquia
in unitate

m, 16). Proptcr quod Matpromissionem ad Abraham factam ostenderetinGhristo essecompletam, gcnerationum ordmem percurrit, et in quo omnibus
(k)rjuiesl Christus(Galat.

thaeus evangelisla, ut

idem Filius Dei atque (iliushominisest. Ilnde ap-

parel

quemadmodumChristumDominum
facti

gcntibus disposiU. fuissct benedictio, demonstravit. Lucas quoque cvangnlista ab ipso Domini ortu se23), ut

riem generis sui sursum versus retexuit (Luc. m, etiam illa so?cula qua; diluvium(Z) pra3vencsumptionem carnis est tactus, ut moreretur, sicut C rant, ct huic sacramento doceret fuisse connexa, ait Apostolus, propter deliela nostra, et resurgeret omnesque abinitiosuccessionumgradus, ad eum in
personra crederedebeamus,(tf)quicumsit Filius Dci,

por

quem

sumus, etiam

filius

hominis per as-

proptcr justi/icationem nostram (liom.

iv, 25).

Cap. VI.
(/)

Ha3C confessio, dilectissimi,

nullus

quo uno crat salus omnium, tetendisse. Non ergo dubitandumest quiapratcr Christum non esi aliud

meluit contradictiones, nullis cedit orroribus.

nomen subccelodafumhominibus,itiquo nos oporlcat
salcos ficri (Act.
iv, 12);

Agnoscimus enim miscricordiam Dei ab initio promissam, et antesaoculapramaratam, perquam(</)solam resolvi captivitatis humana? vinculapotucrunt, quibus primumhominemomnemqueejusposteritatem malcsuadus peccati auctorobstrinxerat, et propaginem dedititiam originali sibi prxjudicio vindicabat. Quia igiturjustificandis hominibus hoc principaliter opitulatur, quod Unigonitus Dei etiam lilius
hominis essedignatuscst,
ut6{»oooaio< Patri

qui

cum

Patre et Spiritu

sancto ffiqualis in Trinitate vivit ct regnatinsaecula
saeculorum.

Amen.

SERMO XXXI
In solemniiale
Christi

[AL XXX].
I.

Epiphanix Domini nostri Jesu

Synopsis.— I. Christus natus ab omnibus vuttagnosci,dut signum s/cllcc,simulquedonumiutcllig?ndi
W.FrustrallcrodesinCliristum sccetrequirendi. vit. lUagi fidem suam muncribus proteslanlur.

Dcus,

id

Sic nostri codd.et Quesnellus.Aliiediti,mc<mPaulu post pro manifcite, quod crat in editis, Quesnellus srripsit, manifcslu,, quod innostris quoiliis.

"

j.

est, at

nullas metuit.

que mss. inventum retinuimus. 10 codd. s. Petri. Idem homo
qui

est in

formaDei,
in

formam

recepitservi. Reeepit est

etiam

duobus

mis. res codd. addunt, hoec; prima editio
Hon.. hos.
d Quesnellus inscruit

cum ms.

Qunsncllus adidit voccm solam ex ms. Corb. ct Gaudiival. Eamdem in quatuor nostris mss. reperimus, nec non inprimaeditione. Dein tnalesuadus, in quibusdam mss. etprima editione a nobis inventum Quesnellus recepit. In aliis editis et in ms. S. Petri mule&uasor legitur. (/() Ms. S. Petri, homiuis.
(g)
(i)

Duo

codd. S. IVtri, inlurrcnt.

vocem idem, quam reperi-

in prima editionc et aliquibus mss. Qui pro quia revocavimus exprima edilioneet US mss. S. Petri, noc non ox uno Vat. et Bon. ln quatuor codd.et prima editione, invenit. Retinuimus lectioncm vulgatam, quam in adiia mss. otiain antiquis deprehendimus, eo quod confessio lidei de Ghristo plnrea quidem coutradictioneenacta

inus

(c)

/'

Adjectivum vcri inseruimus ex mss. S. Pctri, uno Bon. et prima editione. Tres codd. etprima editio,guod est. Paulopost percucurrit pro pereurrii cst in duobus Dostris mss. et in prima edil ione. Petri. Al., prcevcncruiit. Dein (I) bic duo
(j)
/,
i .

.

in

duobus cod.

et

prima editionc, essctsalus.

Patrol. LIV.

8

:

235
III.

S.

LEONIS MAONI SERMONES.

236

tus ordinat.

Mnlitiam llcrodis in infantium bonumChrisQuas in Dco infante virtutcs initari

A

quaerendum. Scd qui servi suscepcrat formam, et non judicare venerat, sedjudicari, Bcthlcem pnrelegil nativitati,

debeatnus.

Jerosolymampassioni. Herodesvero

112

Gap.

I.

— Celebrato (a)

proximc die quo

in-

audicns Judacorum principcm natum, successorem
auspicatus expavit; et molitus necem salutis au-

temeratavirginitashumani goncris(7>)edidit Salvatorem,Epiphaniae nobis, dilcctissimi, voneranda(e) festivitas

ctori,falsum(/i)spoponditobsequium.
ret, si

Quam

felixfo-

datperscverantiam gaudiorum, ut inter cognatarum solcmnitatum vicina sacramenta, exsultationisvigor ct fervorfidci non tepescat. Ad omnium enimhominum^)spectal salutem,quod infantia Mediatoris Dei et

magorum

imitaretur fidcm, ct

113conver!

tcrct ad rcligionem
co?.ca

quod disponebat ad fraudem

stullaecemulationis impietas/t; quae pcrtur-

bandum

bominumjamuniverso declarabatnr

mundo, cum adhuc exiguo detinerctur oppidulo. Quamvis cnim Israeliticam gentem,et ipsiusgentis unam familiam delegisset, dequanaturam universa;
humanitatis assumerct, noluit tamen intra maternae
habitationisangustiasortussuilatere primordia;sed
j.

mox

ab omnibus voluit agnosci, qui dignatus est (e)proomnibus nasci. Tribus igitur magisinregione
quae illu-

Orientis stella novae claritatis apparuit,

strior caeteris pulchriorque sidcribus, facile in sein-

tuentium oculos animosquc converteret ut confestim advertereturnoneseeotiosum, quodtaminso:

litum(/)videbatur. Dedit ergo aspicientibus intelle-

ctum, qui

praestitit

fecit inquiri, et se

signum; et quod fecit intelligi, invcniendum obtulit inquisitus.
superni luminis

putas divinumtuo furoreconsilium! Dominus mund' temporalc non qua?rit regnum, qui praestat o^tcrnum. Quid incommutabilem dispositarum rerum ordinem vertere,et(j)aliorum facimuspraeoccnparc conaris? Mors Christi non est temporis tui, Ante condenduni est Evangolium, ante praedicandum est Dei regnum,ante sanitates donandae, ante sunt facienda miracula. Cur. quod alieni futurum est operis. tui vis essc criminis"' et non habiturus cffectum sceleris, insolum tc reatum praecipitas voluntatis? Nihil hac molitione profieis,|nihil peragis. Qui volunfate natus est, sui arbitrii potcstatc morietur. Consummant ergomagi desiderium suum.et ad pueruin DominumJesum Christum eademstella praeeunte perveniunt. Adorant in_carne Verbum, in
infantia sapientiam, in infirmitate virtutem,
et in

Cap. II.— Sequuntur(o)tres viri

hominisveritate

Dominum majestatis;< A-)atque ut samanilcstent,

ductum, etpracviifulgorisindicium intenta contemplatione comitantes, adagnitionem veritatis, gratiae

cramentum

fidei suae intelligentiaeque

splendoreducuntur, quihumanosensusignificatum
sibi regis

ortum aestimaverunt

in civitate regia esse

quod cordibus credunt, muneribus protestantur. Thus Deo, myrrham homini, aurum offerunt regi, (/)scicnterdivinamhumanamque naturam inunitate

(a)/Vo;r£wioestineditis,utinaliquotmss.Pr0a;mje q quara Lectionaria S. Petri, Verccll. et antiquiores collectiones praefcrunt. et 2 colduobus mss. S. Petri, atquc in codd. (i) Mss. quatuor Vat. Bon. et prima editioper inlectionum;et hanclectionempraeferendamduximus. terrogationem effcrunt, quid. Vestutitiorum codd. Festivitas cnim Natalis Domini, quae ab Epiphania et editionum lectionem retinuimus. duodecim diebus distat,proa;une quidem,non autem (j) Prima cditio, atienum fncinus. proximo dtecelebratadici potuissevidetur.Sermone [h) Sic ex ms. S, Petri, cui concinit Homil. Pauli sequenti Lco dixit cap. \ Brcvi intei valto (cmporis Diaconi, et ur, Al., utque sacramcntum. post solcmnitatemNnlivitalisChristi fcstivitas decla(I) Quatuor Lectionaria, duo S, Petri,unum Verrationisejus i7/<m7.EmendationemconfirmatHomilicell. ct aliud Venetum, noc non Homiliarium Pauli ariumPauliDiaconiantiqmeeditionis Bosilcensis, in Diaconi, ac prajterca excmplaria, omnium quinque quohahetuv.Proximefestivitatis die, seu excditione collectionumcontulimus.Sci/fce/proscfeiiterexhibet 1'roximc celebratodie. In hoc Homilario mox Surii, oditio prima cum mss. coll. 3 eUi.Scitnfes eivenepraeterea lcgitur intemerata virginitas Mart>,utin randam nonmaleincod. Ven., in llomil. PauliDiac. canone missae Natalis Domini nabetur, de qua in et in prima Qucsu. edit. Scientcsct vciterantes perannotatione scqnenti. pcram in ms. Vercel. Hetinuimus scicntcr ct vene(b)ln canone missic NativitatisComini: Communirantcs cum caeteriseditionibus atque codd. Dein pro cantcs et dicm sacratissimum cclebrantcs guo beatx in unitate duo eodd.S.Petrietmss. collect.2habent, Marix intcmeratavirginitas huic mnndo cdiditSal in Itominc Aliorumcodicumomniumqueeditionum vatorem. Eadem peneverba, et iiwupervoxsaera/Min
I
:

simum Leoni perquam

familiaris; qui c. 5 sermonis oonsequentis sacratissimusdies hic ipse dicitur;unde probabilc evadit.quodetaliunde oonfirmatur, multa

p.

lcctionemhaud deserendamputavimus, cumsensua mox explicendusvocibusinuni/a/eoptimecongruat.

in ecclcsiaslicis officiis ac retibuB. ac praesertim in praefationibus et canonc, esse a Leone nostro vel

Tandem editi cum solis mss. coll. 5 babebaot, in pcrsona.\n-i) inpo/e.s/a/e,quamlectiooemex omnibus
Lectionariis c«terisque collectionibus. et Homil. Pauli Diae. inseruimus; id etiam approbante sensu totius contextus, qui est hujusmodi. Magicum obtulerunt thus Deo, naturam divinam; cum myrrham

composita, vcl in mclius mutata. Quesnellus. (c) Cod. S. Petri, solemnitas.
(d) Ms. Vercell., spectabat. Moxin prima editione, infanlia Sulvatoris ac Mediatoris. (e) Preepositionem pro adjecimus ex mss. S. Petri

et Vcrcell.

(f)kl.,viderotur f Dein, inquxsilus (quae vox respon-

detverbo antecedenti inqutri) praetulimus ox mss. S. Petri ao prima editione. Al., requisilus.
Cod. Vercell. addit, igitur. (ftJQuesnelluSjSponrfcfjCumcodicibusduarum eollect. 4 et 5, ltctiiuiimus lectionem auteriorum cdit.
(g)

homini. naturam humariam; cum vero aurum regi, utramque naturam simul inunitate venerati sunt quia etsisuaesunt cuiquenaturae proprietates, regia tamen dignitas, seupotestas Chnsto uti Deo et uti homini competebat: undeauod eratin substantiis(id est naturis)propriu»t,non< rat in polestate diversum. ll.uie Leonia mentem explicant alia ejusdem testimonia. Nam Berm. 21. e. 2: Deus verus, inquit, <t homo verus, i.n u.mtatjcm Domini te/»pcratur;etsevm.

237
vcnerantes
:

SEKMO
qui quod erut iu substantiis proprium,

XXXII.
t*s declarationis ejusilluxit

238
jetquem iniliodievirgo mundusagnovit. Vorbum enim caro 1 \) sic susceptionis nostra: tempcra-

A

non erat

in potestate

diversum.

pepcrit, in hoc
factuni.
./<)((». i,

Reversis autem magis in regionem Cap. 111. suam, translatoque Jesu /Egyptum ex admonitione
divina, exardescit
;is

vitcxordia, ut natus Jesus, et crcdentibus manife-

a

frustra in meditationibus suis
(b) in

stus,ctpcrscqucntibus essetoccultus. Jam tuncergo
cceli

Bethlcom parvulus jubet.et quoniam quem metuat aescitinfanneralem V} sententiamin suspectamsibi tondit statem. Sed quod rex impius eximit inundo, Christus insi rit ca?lo et quibus nondum sanguinis

insania.Xecariaomnes

enarraverunt gloriam Dci
et

(Ps.

xvm,

1)

et in

omnem
quando
editi

terram sonus voritatis exivit (Rom.

x. 18),

.

pastoribus exercitus angelorum Salvatoris

;

annuntiatorapparuit(LMC. n, 13), et magos ad euin adorandum pracviastella perduxit JIatth.u,2):

sui

impendit redemptionemjam martyrii tribuit

di-

gnitatem.Krigiteigitur, dilectissimi, lideles animos

III
(d

d coruscantemgratiamluminis sempiterni, et impensabumanae salutissacramenta venerantes
iis

uta solisortu usque ad occasumveri regisgeneratio cum rerum fidem et regna Orientisper magos discerent, et romanum imperium non lateret. Nam et sawitia Herodis, volens primordia sucoruscaret,
specti sibi regis extinguere, huic dispensationi ne;

Btndium vestrum
dite. Diligite

quaj pro vobis gestasunt sub-

castimoniae puritatem, quia Christus^ sciens serviebat

ut

dum

atroci intentus facinori,

ginitatisest filius. Abstinctevos a carnalibus de-

HAeriis t quaemUitant adcersusanimam [iPetr. n, 11),

quomadmodum

nospr.osens B. apostolussuis,utle-

gimus, verbis hortatur. Malitia parvuli estote (l Cor. xiv. 20), quia Dominus glorias mortalium se conformavitinfantia;. Sectamini humilitatem,quamDei
Filius dissipulos suos docere dignatus est(Matth.xi,
29). Induite vos

lgnotum sibipuerum indiscretainfantiumcsedepersequitur, annuntiatum coclitus Dominatoris ortum insignior ubiquefama loqueretur, quam promptiorem ad narrrndum diligcntioremque faciebat et supornffi(/>ignificationis novitas, et cruentissimi per-

virtutem patientia?, inquaanimas
:

Tunc autem (g) /Egypto Salvato?" gens antiquis erroribus dedita, jam ad vicinam salutem per ocultam gratiam(/t)vocaresocutoris impietas.
illatus est, ut

vestras possitis acquirere
est redomptio, ipse est

qnoniam quicunctorum
fortitudo. Quos sur-

tur

;

et

qme nondum
II.

ejecerat ab animosuperstitio-

omnium

nem, jam
Cap.

rcciperet veritatem.

sum

sunl sapite, non quaesuper tcrram(Coloss. iu,2).
et vitae

Merito igitur,

dilectissimi, dies iste

Per viam veritatis
per

constanter inceditc

;

ncc
;

vos impediant terrena, quibussunt paratacelestia

manifcstatione Domini consecratus specialemintoto mundo obtinuitdignitatem,quaein cordibus nostris

Dominum nostrum Jesum
Amen.

Christum, qui
in

cum

dignodebetsplendore clarescere,utrerumgestarum

Patre et Spiritu sancto vivit et regnat
sfficulorum.

soccula

ordinemnonsolumcredendo, sed etiamintelligendo C vencremur. Quantam enim gratiarum actionemde-

BERMO XXXII
ipsis.

.1/.

XXXI].
II.

bcamusDomino
(?)

pro illuminatione gentiurn, probat

Herodcs Christum natum mundo nuntiat, cuiu c mundo tenlat auferre. Christus inMgutum exsulans, saluti /Egyptum praeparaL II. Quantum debeamus Qeo, eaecitas Judasorum demonstratjjuinon n(jnoverunt,ut crucifigerent. lll.Felir infunlium ijnorantiu quam sacerdotum Jud/corum scientia. Chrislus infantuim parvulorum desua
I.

In Ephiphanias solemnitate

obcaecatio Judaeorum.Quid
lucis

enim tam coscum,quid
sacerdotes et scriba?

tam

alienum,quam

illi

Israelitarum fuerunt? qui percontantibusmagis, et HerodequaTentc, ubi Cltristussecundum Scriptura-

rum testivaomumnasceretur(Matth.Titty, hoc responrunt de
stclla

prophetico eloquio,
ccelo.

consccrat infantia. VI. Magorum VOCattO, voeationii nostrasprimordia. Eorum munera guisque dchct asmulari, ut Christo salutemnostram operanti

195

de

116 quod indicabat Qua3 utique poteratmagos Jerosoly-

misprs3termissisusqueadcunabulapueri,sicutpostmodum fecit, sua significatione perducere; nisi ad

coopcrcmur.
Cap.
I.

— Gaudete inDomino, dilectissimi,
Filius

itcrum

confutandam (;')Juda;orum duritiampertinuisset,ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorum profes-

dico, gaudete(Philip.v/, 4):

quoniambreviintervallo

tcmporispostsolemnitatcmnativitatisChisti,festivi16, c.
I
:

Jam ergo ad eruditionem gentium propheticus sermo transibat,
sione innotesceret nativitas Salvatoris.

Dei idemque fXius hominis rxrs est

D

Dominus.
n Editi cum mss. posteriorum collect., /n«/rafo, Iftehor visacst lectio codd. S. Petri, Vcrcell. etVe-

noti.
(b)

Quesnellusnotavitin margine: Al., Virginis; et Veneto S. Marci. Potri ot priina edilio, signalionis. (f) Mss. 8. particulam etiam, quam dcle\(j) Editi inserunt vimus ope niss. S. Petri, Bon., Vcron. et primae
(e)

ita in cod.

Praepositionem in adjecimus ex iisdem codd.
ri,

editionis.
(In [ta mss. quinque Quesnelli et praistantiores nostri S. Petri, Casin., Veron., Gasanat. et Barber. Al. in editisante Quesn. et in nonnulis codd., 5?'gnaretur. Prima editiopro, jam ad vicinam salutem, aabet,jamvicina ad salutem; 01 similiterin cod.S. Petri, ulii soluin omittitur jam. Paulo post, susciperet,

ct iiuo Vat.

(n Sic c\ duobusmss. S.Polri, primaeditioneatquo codd. colleot.2, 8 ot 4. Editi cum mss. collect. 1 et 5, ac Lcctionar. Vercell. et Veneto, sasvitiam. Mox exemit jiro eximit in cod. Bon. el prima editione. Iirin, impertivit pro impendit in vercell.
d
Editi,

Cod mIiI. Vat.
omittunt
Vercell. et

impensasalutihumanaegratisesacramenla et 5 cum Lectionur. Vcneto gratise. Secuti sumus mss. s. Petri, Homil. Pauli Diac.
oollect.

pro reciperet in ms. 8. Petri. Ms. Petri, excsecatio ; etsimiliter cap. 4. eorum durittam. Paulo ante, (/) In eomdem cod.,
(i

confundendam pro confutandum,

in

ms. Veron,

.

239
et

S.

LEONIS MAGNI SKKMONES.
alicni- A.

240
invcxit.IIonorctur itaque a nobis

pramuntiatum antiquis oraculisChristum
;

buslumen suum
apparuit
;

gcnarum corda disccbant cum Jud.Torum infidclitas veritatcm orc profcrrct,et mcndacium corde rctincret.

sacratis.simus dics, in
et

quo

salutis nostraa? auctor

quem magi
de

infantcrn vcnerati suntin
coelis.

sacris (a) indicavcrant libris

Nolucrunt cnim agnoscere oculis quem de ut quem non adora:

cunabuls, nos omnipotentem adoremus in

Ac

sicut

illi

thosauris suis mysticas

Domino

bantin
Cap.

infantia? infirmitatc

humilem, postea

cruci-

menerum

specics obtulcrunt, ita et nos dc cordibus

figerent in virtutum sublimitatc fulgentem.
III.

— Qua? ista,

Judffii,

tam impcrita

in vobis

scicntia est,ct

tam indoctadoelrina?

[nterrogati ubi

Clirislus nascerctur (Matlh.) n, 4), veraciter et

memo-

Deo sunt digna promanus. Quamvis enim omnium bouorucu sit ipse largitor, etiam nostra? tainen fructum quffirit inrlustricc non en m dormicntibus provenit regnum crolorum, sed in
nostris, qua?
: ;

quod legistis:/» ltctldccmjudic(lbid.ji). Sic enim ^riptum cstper prophetam: Et tu, lielhlcem terraJu lu, non cs minima (b) intcr principcs .1 uda Ex te enim exici princeps qui regat populum meum Israel (Mich. v, 2.) Hunc principem natum, et pastoriter dicitis

manrlatis Dei laborantibus
si

atque vigilantibus

;

ut

dona

(e)

ipsius non irrita fecerimus, pcr ea quae

mcreamur accipere quod promisit. Unde cohortamur dilcctionem vestram ut abstinentes vos
dcdit
y.

ribus angeli (Luc.
stores (Ibid.
18).

n, 13), et

vobis nuntiavcre palonginsi-

ab oinni epere malo, qua? sunt casta ctjusta sectemini. Filii enim lucis abjicerc debent opera tene-

Hunc principem natum

brarum (Rom. xm,
dacia abjicite,
ut capiti suo

•!'.').

Itaque odia declinate, men-

qua3 Orientalium gentium nationcs insolito novi
deris splendore didicerunt. Etnc de loco ambigerent,vestra eruditio prodidit quo docuit.

editi rogis

superbiam humilitate destruite, / avaritiam projicite, largitatem diligite: decet enim

stclla

non

membra

convcniant, ut promissarum
:

Curvobisviamquam

aliis aperitis obstruitis?

Cur

in vcstra infidelitate rcsidet

dubium quod ex

vestrafitresponsionerranifestum?Locum nativitatis de Scripturarum testimonio dcmonstratis, prasen-

beatitudinum mercamur csse consortcs pcr Dominum nostrum Jesum Christum, qui cum Patrc et Spiritu sancto vivit et regnat Deus in sascula saoculorum. Amen.

tiam temporis dc
scitis
;

cooli et terrac

attestatione cogno-

SERMO
Synopsis.
vcnit,

XXXIII

[Al

XXXII.]
III

tamen ubi ad persequendum animus Herodis exarsit, ibi ad non credcndum vester sensus
et

In Epiphanix solemnilate

obduruit. Felicior ergo ignorantia infantium quos persecutor occidit (Muttk.u, 16), quam vestrascientia,

quam

in

sua perturbatione consulit. Vos noluiejus recipere,

stis

regnum

cujusoppidum

potuistis
(c)

ostondere.

Illi

potuerunt pro eo mori,

quem

non- C
ei

dum

potcrant confitcri. Ita Christus, ne ullum
esset

tempus

absquemiraculo,antcusum lingua?po-

testatemVerbitacitusexercebat;etquasijamdiccret:
Sinitc parvulos vcnire ad me, talium est

cnimregnum

liberaturus oinnes conclusi crant sub peccato, ut nemo de suis mcritis tjloriarctur. II. Cur sub Herode natus, cur stella demanstratus? Gratia intus operabatur, utsignum intclligcrctur, ut Christus inquireretur. liUS III. Quanla Judxorum cacrtas Cristo nasccntc. Implet gentium vocatio promissionem AbrahsB factam. IV. Cur magi, adorato Christo, per aiiam viam revertutur Cur Christoin V. Gratiarum aclione /Egyptum transferri voluit. celebrando hxcfestivitas,inqua vocationis gentium primitix. Quonwdo stellam imitabimur.
I.

Tunc Christus

mundum

cum

cxlorum (Matth.
secrabat
divini

xix, 14

fantes, et de initiis
:

nova gloria coronabat insuis parvulorum primordia con:

C.\d.

I.

— Quamvis sciam, dilec.issimi, quod sanhodiernee festivilatis causa non

ctitatcm veatram
lateat,

117

ut discerctur

neminem hominum

incapacem esse sacramenti, quando etiam
essct apta martyrii.

illa a?tas glorioe

Cap.
(d)

IV.— Agnoscamusergo,dilectissimi,inmagis

eamque secundum consuctudincm evangelicus vobis sermorescraverit, tamen ut (o-)nihil vobis nostri rlesit officii, loqui de eadem quod Dbminus donaverit audebo ut'in communi gaudio tanto
:

adoratoribus Christi, vocationis nostra? fideique primitias, ct cxsultantibus animis beata? spci initia

rcligiosior

sitomniumpietas,quantomagis;7i)omniProvidcntia

bus

fucrit intcllecta solcmnitas.

namquc

celebremus. Exinde enim in adornam haareditatem ccopimus iniroire oxindc nobis Christum loquentia bcripturarum arcana patuerunt ot veritas, quam
; ;

D

Juda3orum obcascatio non

rccipit,

omnibus

nationi-

Deidispositumhabens per(!unli mundo in novissimistemporibus subvcniro, salvationem omnium gentium praefinivit in Christo ut quia et cunctas nationos a veri Dci cullu impius dudum
misericordiffi
;

(fl) Sic ex mss. S. Pctri, ad quos acccdit cod. Vat. collect. 5, ubi legitur, indicaverunt. Al., wdicabant. (b) Prima editio et cod Veron., in principibus.

nonfecimus. M(»x, 7;/^ promisit in mss. S. Petri

et

unoVat.
[f Bditi o.ntcQuesne\\\im,avaritiamlargitate deUte. lla etiam nostri codd. collect. 3, -t el 5. At lectio-

Mox cadem
(c)

cditio

cum mss.

s.

Petri,

Verou.

et

Bon., exiet dux, pro, exietprin

eps.

Duo mss. ct prima ertitio, nrn poterant. Mox ex dcccm nnstris codd. ct prima editione, \ta Christus repoBuimus, prb, Itaque Christus. Porro duo codd. Vat. ct prima editio, utnullum, \oconc ullum. Deind<> exercebat, pto exerebatm mss.S.Petri, lion.,
Veron.
(d)
(e)

el

prima editione.
s.

Cud.
Ita

Petri, adorantibus Crisium.

septem nostri codd. In

editis, illius irrita

a Quesncllo textui insertam invenimus in duoPetri, in Lectionario Patavino PP. Erein Veron, nec non in codd. collect. 1 ei 2, Dein, benedictionum pro beatitudinum in quatuor noatris codd. et prima editione. In ms. S. Petri mereantur pro mereamur. (;/) Sic ex ms. Petri. Alias, nostri mihil desit. (k) Addidimus omnihus ex ounctis nostris codd. et editis ante Quesnellum.

nom

bus mss. S. mitanorum,

.

241

SERMO

XXXIII.

2i2
demonstrent
(f)
:

error averterat,et ipse peculiaris Deipopuluslsrael ab institutis legalibus pene totus cxciderat,conclu-

A

se simul credidisse

auro honorantcs
di-

pcrsonam rcgiam, myrrha
vinam.
Gap.
III.

humanam, thure

omnium sis omnibus sub peccato (Rom. xi, 32 misereretur.DeQciente enim ubique justitia, et toto mundo in vana ct maligna prolapso, niai judicium
,

— Ingrediuntur itaquc Judaiciregni pra>
ct in

cipuam eivitatem,
stulant (g)
tuni.

urbe regia ostendi

sibi po-

suum

divinapotestasdiil'erret,univcrsitas

bominum
a)exeren-

quem

ad

rcgnandum

didiccrat procreasuoj,

s-ententiam damnalionis exciperct.Sed in indulgcn-

Gonturbatur Herodcs, timet saluti
quid de ortu
Christi.

me-

tiam ira translata
dae gratiffi

est,et ut clarior fieret

tuit potestati, rcquirit a

sacerdotibus et doctoribus
Scriptura praedixerit, in
;

magnitudo, tunc placuit abolendia pecalferri,

legis

hominnm saeramentum rcmissionis
Ojuando

notitiam venit quod 1'uerat prophetatum
nalis Isracl

veritas

nemo

potcrat de suis meritis gloriari.

iiluminat magos,infidclitas obcoecat magistros;car-

i.w.II.— Hujus autera,(6j dilectissimi,irieffabilis eet Herode apud Judaeos jus regium tencnto, ubi legitima ^cgnjn sucmieericordis manifestatio facta
ite,et
,

non

intclligit

quod lcgit.non

videt

quod

ostenditjutitur paginis qiiarum non crediteloquiis.

Ubi

est,

Juda:e, uloviatio tua (liom.

m, 27)? Ubi dc
major
sor-

pontilicum potcstatc dcstructa,
:

Abraham

parte ducta nobilitas? Nonne circameisio
est (Ilom.

alicnigena obtinuerat prineipatum

ut veri

Regis

R

tua prxputium facta
servis

n, 25) ? Eccc

ortus illins prophetiffl probaretur voce, quae dixerat
:

minoii(Gn. xxv,

25), ct alienigenis in

Non

deficiet

prineeps ex Juda, neqtte du.v dc
est, cl ipse

femoribus ejus, donec vcniat cui reporitum
erit exspectatio

xux, 10). De quibus quondambeatissimo^patriarch.-e Abraha? innumerabilis fuerat promissasuccessio.noncarnissemine, 9cd fidei fecunditate generanda et ideo stellarum mullitudini comparata, ut (d) ab omnium gentium patrc, non terrena, sed cceleslis progcnics speraretur. 'Ad creandam ergo 119 promissam postegentium
(tien.
;

tem ruereditatis tuaa intrantibus, ejus testamenti, quod in sola littera tencs, recitatione famularis. Intret, intrct in patriarcharum famitiam gentium pIenitudo,et bcnedictioncm in scmine Abrahce.qua
se
filii

oarnis

120

abdicant,filii promissionis acci-

Adorent in tribus magis omncs populi universitatis auctorem;ct non in Judasa tantum Deus, sed in toto orbe sit notus, ut ubique in Israel sit magnum nomen cjus (Ps. lxxv, 2).Quoniam (h) hanc
piant.
electi

ritatem, h.eredes in sideribus designati, ortu novi
si'1'Tis

generis dignilatem sicut infidelitas in suis

excitantur, ut in quo

cccli

adhibitum fuerat

posteris jconvincit cssc degenerem, ita fides

omni-

testimonium.cueli famularetur obsequium.(e)

Com-

bus

facit esse

communem.

Adorato autem Domino, magi,et omni Cap.1V. movet magos remolioris Orientis babitatorcs slellis :is stella fulgentior, et dc mirandi luminiscladevotione completa, secundum admonitioncm soritate viri ad haec spectanda non inscii, magniludi C mnii non eodem quo vencrant itinere revertuntur. nem significalionis intclligunt:agcntc hoc sinc duOportcbat enim ut jam in Christum credentcs non bio in eorum cordibus inspirationc divina, ut eos per (i) antiquac convcrsationis semitasambularent, tanta; visionis mystorium non laterel,et quod oculis scd novam ingrcssi viam a relictis erroribus abstiost-'ndebaturinsolitum,animis non essetobscurum. ncrent.Tum ut ctiam Ilcrodis vacuarcntur insid iae, Denique officium suum cum religione disponunt, qui in puerum Jesum impietatem doli per simulaet his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria tionem disponebetofficii.Unde quia spes istiuserat
/*^
exercend.r. QwesneUua, e.vcrouUr, cum aliquot nostris mss. Postea, de suo merilo in Lectionariis s. Petri. (6) Vox dilectissimi a Qucsncllo adjecta.nobis in(o) Al.,

nomen veteresnonnumquamaccepissepro?a/ni/«am,
aiiquot exemplis ostendimus not. 71 in tract. 16, hoc loco, honorantes i, S. Zcnonis, p. 133. Ita personam regiam, humanam et divinam, idem estac
lib.
;

venta est

Dno codd. S. Petri; Petri Abrahse. Paulo ante jam pro quondam in Lcctionario Patavino S. An-

auro honorantesCbristum tamquam regem,myrrha tamquam homincm, thure tamquam Deum et in hanc quidem scnlentiam sermone sequenti, c. 3 tonii. Cui, inquit, in auvo vcgius honor, in thure divina (d) Ita emendavimus ex omnibus nostris codd.ct veneratw,in myrrha mortalitatis confcssio deberctur. nonnulli» editis. Prirna editio et Quaesn., ab omni. n Confi r etiam serm. 3G, c. \. Porro in duplici naD tura Christi persona? unitatcm pluribus in locis paPaulo post in mss, Patav., ut cui <-<rli (e) Prima editio cum mss. S. Petri, Commoncl. lam profitetur. Laudatuscod. Patav., Commovit et in mirandi (g) Nonnulli codd. posteriorum collcctionum adhtminis clarilate.J)e\ti,magnitudinem sanctifcationis, dunt, puerum. Primo editio, puerumquem adrcgenlem <-diliimr el in mss. Hon. ct tribus Vat. dum sibi didicerunt procreatum. Aliquanto post, Ubi Cave ne quidin hisverbisNestorianodogmati est, Judsee, glorificatio tua? in mss. S. Pctri, Bon. afnne suspiceris.dum tam humanam quam divinam c! prima editione. in Christo agnoscit pcrsonam Leo noster. Quemad(h) Duo codd. S. Pctri, unus Vallicell. et alius modum enim tcrlium in illo suppositum cogitari Patavinus Hnnc elegil generis diunitatcm, vt sicut pemo dixerit, cura personam regiam ab utraque infidelitas in suis {«istcvis fecit (Palav., eonvicit, illa discretam appi llare videtur, sic di c bu Vallic, convieit) esse degenerem, ita /idcs omnibus roppoeitum a \ erbodistinetumin ChristoEomniasse fecii melius Pulav. et Vallicell., faciat) cssc commuLeo cst existimandns. Unicara ergo Christi personem. nam intelligit, quae simul et digmtate regia,el naPrima edito, antiquas. Aliquanto post, furiam tura humana, etessentia divina perjnoarnationem novcm in cadcm editioue ct mss. S. Pctri ac Verbi pra^dita invenitur. Qoesn, l'< vsonx quidem Bon.
in

ms.

S. I'etri.

:

.

.

.

/

:

i

;

243
solula commenti, in

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.
A.

244

regis ardeseit. Narn rocolcns

majorem furorem iracundia tempns quorl indicave-

rant magi,in
illius in

omnes Bethleem puerosrabiemcrudein-

Iitatis effuridit,(a) et caede generali universae civitatis

mlernam gloriam transiluram trucidat
;

niam quod promisit potens est et facere (Ibid., 21). Hunc diem David in psalmis canebat,dicens:0m??£S gentes,(e) quascumque fecisti,venient et adorabunt coram te, Domitie, et glorifieabunt nomen tuum (Psal. lxxxv, 9) ot illud Sotum fecit Dotninus salutare
; :

fantiam

aestimans fore ut, nullo

illic
ille,

parvulo non
qui sangui-

occiso, occideretur et Christns. At

nem suum

pro mundi redemptione fundendum in

suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam iPsal. xcvn, 2). Quod utique exinde ficri novimus.ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis(/"jexcitos,ad

aliam differret aetatem, ^gypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebracae

cognosccndum etadorandum Re:

gem

coeli et terrae

stcllaperduxit(^). Cujusutique fa-

gentis antiqua cunabula,et principatum veri Joseph

majoris providentia? potestate disponens, ut illam
(b)

diriorem omni inedia

famem qua iEgyqtiorum
de coelo
cibus rationis auferrct
aghi,

mentes
panis

veritatis inopia laborabant,veniens

vita3 (Joan. vi, 48) et
illa

nec sine

regione pararctur singularis hostiae

sacramentum,in

121

qua primum occisione

salutiferum crucis signumet pascha Dominifuerat

praeformatum. His igitur, dilectissimi, divinae Cap. V.

gratiae

mulatus ad formam nos sui hortatur obsequii ut omnes invitat ad Christum,quantum possumus,serviamus. Quicumque enim in Ecclesiapievivitetcaste, quieaquae sursum sunt sapit (Coloss. iii, \), non quae super terram, coelestis quodammodoinstarest luminis;et dum ipse sanctaevitae nitorem servat,multisviamad Dominum quasi stella demonstrat.In quo studio, dilectissimi, omnesvobis invicem prodesse debetis, ut in regno 122 Dei, ad quod recta fide et bonis operibus pervenitur, sicut
huicgratiae,(/i) qua?

mystoriis eruditi, diem promitiarum nostrarum et

lucis

filii

splendeatis:

inchoationem vocationis gentium,rationabiligaudio celebremus:gratias agentes misericordi Deo,qui dignos nos
fecit,

Christum, qui
et

perDominumnostrum Jesum cum DeoPatre etSpiritu sancto vivit
[Al.

regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

sicut ait Apostolus, in partem sortis
;

SERMO XXXIV
(/)

XXXIII].

sanctorum in lumine
(Coloss. 1,12,13);

qui eripuit nos

(c)

de potestate

In

tenebrarum,ettransiulitin regnum Filii dilectionissux

quoniam,sicut prophetavitlsaias, Geniium populus, qui sedebat in tencbris, vidit lucem magnam, et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis (Isui. ix, 2). De quibus idem dicit ad

Synopsis. vocati, ut I. Christiana fides roboraretur,qux Deum et hominem Christum credit. II. Magi prophetia Balaam edocti, Judxorum responso confirmati. hti spe ducis tcmporalis decepti ; Herodes timore consortis turba-

Epiphanix solemnitate IV. Magi a longinqua regione

Donr.num: Gentes quxte (d)non noverunt,invocabunt
te; etpopuli qui te nescierunt ad te confugient (hai.
,

C

lv, 5).

Hunc diem Abraham
56),

vidit, et

gavisus est
suee filios

(Jnvm,
in

cum benedicendos

fidei

III. Magorum iter munerumque delcctusgratix intus docentis opus fuere Eorum diligentia fulei nostrx serviebat. IV. Manichxorutn impietas incarnalionis fidetn ac veritatem evertit. V. Maniclixi vitandi ; eorum sacrilegia detecta. Pro iisdem aliisque hxreticis prcces fundere, Ecclesix institu-

tus.

semine suo,quodest Christus,agnovit,etomnium se futurum gentium patrem credendo prospexit(/?om.
iv, 18),

lutn.

Cap.
pietatis

I.

dans gloriam Deo,

et

plenissime sciens quo-

Justum obsequium

et rationabile,dilectissimi,verae

est,in diebus qui divinaemiseri-

(a) Quesnellus hac lectione, quae erat anteriorum editionum, in notationem rejecta, ex tribus codd. id est duobus Thuan. et uno Corb., quibus concinunt nostri Patav., Venet. et Casin., hanc aliam inseruit Et cxde generali in beatam civitaiis illius dessevit infantiam. Nos vcro antea editorum lectionem restituendam putavimus, eo quod non solum reperiatur in mss. collectionum 3, 4 ct 5, veruin etiam in Lectionariis libris S. Petri, qui laudatis cum praescrtim ad codicibus praefercndi visi sunt eamdem lectionem accedant mslK Casan. et Barb. Ft cxde generaliinunicollcct.2,in quibus legitur versam civitatis illiusin aeternam gloriam transituram desxvitinfanliam. Concinitetiam Lectiouarium Valliccl., in quo solum pro trucidat, est trucidavit. At ille. quia sanguinem, in ms. Palav. Post pauca
:
:
:

In editis et aliquot codd., excitatos. Quesnellus (f) in margine,/b>-Zfc' e.n itos; quam lectionem cum nacti simus in duobus mss. S. Petri, et duobus Vat., ac

uno Patav., textui inserere non dubilavimus. (g) Post verbum/w^w.n^haec alia addita legunlur
in Codd. excusis: Et reete intuentibus quolidie apparere non desinit.FA si potuil notum facere Christum in infantia latenlem,quanto magis potest eunnlem manifestare in majestate reunanlemtQusi cum in omnibus quos vidi nn.lioris nolae codd. mss.desiderentur, in

D

duubus scilicet Thuaneis et unoCorbciensi,dubium non est,ut niihi quidem videtur. quinexannotatione
marginali alicujus astrologiae plus aequo dediti, in

textum landem irrepsetint.Sedvel ipsatextus series

expungenda esse
Qubsn.
I

:

illa

lsta pariter

verba manifeste demonstrat. verba absunt acodd. collcct.

(b)
(c)

Unus

cod. S. Petri et alius Vat., duriorem.
el

Cod. S. Petri, de tenebris

de potestate tene-

brarutn.

Ms. Gasin.,MOM cognoverunt.M.ox,aui te nescierunt, cx eodeni cod. scripsimus, cum idem logatur serm. 29, cap. 3. Al., nesciebant. Ms. Palav., ne(d)

ot 2, nec non a quibusdam nostris Lectionariis Patav.,VeneLo,etc.Quod si in mss.S.Petri lopuntur niliil moveal nam post vocem regnantem nabent cum Patre et Spiritu sancto. in sxcula sasculorum,
:

Anien
eto.

;

et

mox

subjicitur

:

Cujus utique famulatus,

sciunt.
(e)

God. Casin., quas

nomen. Palav. quoque habet,
et glorifkabunt ; spectum.

et honorificabunt honorifieabunl, loco et dein, in conspectu, pro aute con-

fecisti

et

Ea autem olausula, cum Patre, eto.,ante linem Bermonis inserta, eorum verborum intrusionem magis magisque conujmat. Prima editio, i/ua omnes invilantur ad Christum. (t) Cod. S. Pelri, De Fpiphania contra Manichxos.

243
cordije opcra protestantur.toto
norifice ea quae ad

SERMO XXXIV.
cordcgaudcreetho-

246

A

atque doctore9,quod sacrade ortu Christi preenuntiaverat Scriptura,didicerunt;ut

salutem nostram gesta sunt cclebrare:vocanle nos ad hanc devotionem ipsa reour-

gemino tostimonio

confirmati, ardentiori fide expetercnt
lcE

quem

et stel-

rentium temporum lege, quffi nobis post a diem quooosternus Patrl Filius Dei aatua exVirgine est, breviintervaUo EpiphaniarintulitfBStum, exappariin

claritas et prophetiae

manifeslabat auctoritas.

Prolato autem divino oraculo per responsa pontifi-

tioneDomini consecratum.lnquofidei nostre magaumpresidium providentiadivinaconstituit,utdum
solcmni vencratione
[b]

cum.et declarata spiritus voce,qua; &icit:Et tu,Bethleem,terra Juda,(g) non esminima interprincipes Juda: ex teenimexiet dux qui regat populum meum Israel
(Mich. v, 2; Malth. n,6)
:

recolitnradorata

iu

cxordiis

quam

facile et

quam

conse-

Buis Salvatoris infantia.peripsa originaliadocumenta probaretur
(c)

veri in ipso
est

hominis orta natura.

hujus mundi potestatibus aestimasse ut et isti quod ex peccatoribus facit sanctos,si in uno codemtemporalcm sperarent ducem, et tcrrenum metueveral)citas,etvera que Domino nostroJesu Christoet rct ille consortem. Superfluo, Herodes, timore turcredatur humunitas Deitas, qua anteomniasaecula baris, et frustra in suspectum tibi puerum ssevire in forma Deisqualisest Patri;humanitas,quanovis- g moliris.Non capitChristum (h) regio tua.nec mundi simis diebus in formu servi unitus cst homini. Ad Dominus potestatis tuae sceptri est contentus ancontra omnes (d) roborandam ergo hanc fidem,qua3 gustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique ex magnagestum estdivini
:
:

I?3

Hoc enim

quodjustificat impios, hoc est

quens fuit ut Hebrssprum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cnm Herode sapuisse, et regnum Christi commune cum

praemuniebaturerrores,

pietate consilii,utgens in longinquaOrientalis plagae

regnat

;

et

felicius

ipse regnares,
officio

si

ejus imperio
facis

regione consistens, quaespectandorumsiderum arte
pollehat, signuni nali pueri qui supra

ipse subdereris.

Cur sincero

non

quod

omnem

Israel

subdola

falsitate promittis ?

Perge

cum

magis, et

essetregnaturus,acciperet.Novaetenimclaritasapud magos stellajillustriorisapparuil,et intuenlium ani-

verum regem

supplieiter adorando vencrare. Sed

tu, Judaicae sequacior caecitatis,

mos ita admiralione sui splendoris implevit, quaquam sibi crederent negligendum, quod
;

ut ne-

tanto

non imitaris gentium fidem, corque perversum ad crudeles convertis insidias, nec illum occisurus quem metuis, nec
illis

nuntiabatur(tf) indicio. Praeerat autem,sicutrcs docuit, huic miraculo gratia Dei etcum Christi nativitatemnec ipsa adhuc Bethleem tota didieisset.jam

nociturus quos perimis.
III.

Cap.

leem magi
inlrantes

stellae

Deducti igitur, dilectissimi, in Bethpraecedentis obsequio, gavisi sunt
;

illam credituris gentibns inferebat:et (]uod
poterat

nondum
^

gaudio magno valde, sicut evangelista narravit

et

humano

eloquio disseri, ccelo faciebat cvan-

domum, invenerunt puerum
el

cnni

Mariamaet apertis

gelizantecognosci.

tre ejus

:

procidentes adoraverunt

cum ;

thesauris suis, obtulerunt ei munera,

Cap.U.— Quamvis autem
Salvatoris,ad intelligendum

divinae dignationis csset
licret nativitus

myrrham

(Matth.n, 10,11).

aurum, thus et perfectae scientiae mira-

hoc munus,ut agnoscibilis gentibus

tamen miraculum

signi

bilcm fidcm, quam non terrena sapientiaerudivit, sed Spiritns sanctus instituit Unde enim hi viri,
!

patuerunt magietiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri,scientes olimessepraedictum
et celebri

cumproflcisccrentur depatria.qui nondumviderant
Jesum,(?) ncc aliquid coctuitu cjus, quod

tam

ordi-

memoria diffamatum

:Orietur stella ex Ja-

cob,

et

(.Yum. x\iv,

exsurgethomo exhrael, el dominabitur gentium 17). Tres itaque viri, fulgore insoliti

nate venerarentur, adverterant, hanc deferendorum munerum servare rationem? nisi quia praeter illam
stellae

speciem, quae corporeum incitavit obtutum,

sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis

fulgenlior veritatis radius

eorum corda perdocuit,ut

cursum scquuntur, existlmantcs se signifloatum puerum Jerosolymis in civitatcregiarepcrturos.Sed
(/';

priusquam laborcs

itincris inchoarent,

cum

sibi si-

gniflcari intelligerent, 'cui

in

auro regius honor, in

cum cos

haec opinio fefellisset,per.ludaeorum scribas

thuredivina veneratio,in myrrha mortalitatis con-

Quesnellushoc locc addit, istum, quod et ab significatum sibi puerum. a nostris ms. abest, et sensu ipso D (q) Ita quatuor Vat.etVeron.unus cum Quesnello, postulante expungendum fuit.Molius cum ms. Vcet similiter scrnr32,c.3. Alii edili, neguaquam miniron., illum legi posset. ma es. Duo codd. S. Pctri,??o?< eris minima. h [b Bic restituimus ex nostris codd.et editis ante Prima editio, regia /»«,cum ms. Yeron. Quesnellium, apud quem,colitur. Prima editio cum ms.Venetoet codd.Vat.col(e) Ita duo codd. S. Petri et duo Yat., ar, Vcron. lect. 3,4 et b,nec aliquo contuitu ejus, quod eum tam unus cum Qucsnello.Alii edili,rm hominis in Chrisordinale venerarenlur. Similitcr cod.Veron., qui so10 orta natura. liim omittit eum. Editio Rainaudi pro quod habet Editi anle Quesnellum, pronuntiabitur, ut in gfiO.God.Casanat. collect.2, nec aliquod contuitu, quo codd.collect. 3 et 4. Secuti sumus Quesnelli Lectiotam ordinale venerarentur. Quesnellus,licct nihil innem, quam mss. S. Petri ct duo Vat. conflrmant. bx his variis lectionibus unam compegisse Cod. Veron., muniebatur. Mox, factum est pro ycsvidetur.quam nullibi invenimus Nec aliquid conturnesl, in uno Vat. collect. 5. tuitu cjus, quo ciuu tam ordinale venerarentur. Lec[e) In tribus nostris codd.ac prima cditione, juditionem quorumcodd.S.Petri et ms.Gasinen.collect. cio.Vawln post, dicere pro disseri in duobus mss. S. exhibuimus.Paulo poBt.signari sibi, pro sibi sitjnialiis cflitis, et
'I
: I

Petri.
(f)

Ms. Veron., discere.

jicari lcgitur in

prima

cditione.

Prima

editio et

unus Yat./*7/w</«m,alius

Vat.,

247
fessio deberetur. Ethaoc qnirtem,

S.

LEONIS MAGNI SERMONBS.
illd-

248

quantum ad

A

minaLionem Qdei pertinebat, potuei unt illis credita et intellccta sulficcre, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant.

fuerit, violatur, nec radiorum solis nitorem, quem corpoream essc creaturam nondubium est,loca ulla sordentia vel ccenosa contaminant quid illius sem:

piternac etincorporesc luciscssentiampotuit qualibet

Sed diligcntia sagacis

officii

usque ad videndum puc-

sui qualitate polluere ?quae se

ci,

quam
;

ad imaginem

rum

pcrsevcrans, futuri temporis populis et nostri stecufihominibusserviebatrutsieutomnibus (a) no-

suam

condidit, sociando creaturae purificationem
prastitit,

126
vit

maculam non

recepit

et sic

sana-

bis profuit.quod post resurrectionem
tigia

vulnerum

in
;

exploravit
cerct,

manu

Domini vescarne ejus Thomae apostoli fl25 ita ad nostram utilitatem profi-

vulnera infirmitatis, ut nulla palerctur

damna

quod (b) infantiam ipsius magorum probaaspcctus/Viderunt itaque magi, et adoraverunt puerum de tribu Juda, de semine David secundwm
vit

Quod divinae pietatis rnagnum el ineffabile sacramentum, quia omnibus sanctarum Scripturarum testificationibusest nuntiatum isti,de quibus loquimur,adversarii verilatis, legem per Mosen datam et inspirala divinitus prophetarum oracula
virtutis.
;

camem

(Rotn.

i,

£},

faetum ex muliere, factum sub

respuerunt, ipsasque evangelicas et apostolicas paginas,

lege (Galat. iv, 4),

quam non
v,
17).

solvere vcncrat,
et

sed

quaedam auferendo
;

et

quaedam inserendo

adimplere (Matth.

puerum, quantitate (c) dignum, fandi impotem,et
fantiae generalitate

Viderunt parvulum,
in nullo

adoraverunt
ift-

R

violaverunt

confingcntes sibi sub apostolorum no-

alienae opis

ab humanae in-

dissimilem. 'Quia sicut fidelia eranttestimonia, quae in eo majestatem iuvisibilis
Deitatis assererent, ita

sub verbis ipsius Salvatoris, multa voquibus erroris sui commenta munirent, et decipiendorum mentibus mortiferum virus infunderent.Videbant enim sibi univcrsa obminibus,
ct

lumina

falsitatis,

probatissimum essc

(</)

de-

sistere,

omnia reclamare,

et

non solum novo, sed
sacrilegam impietatis
in furiosismer.-

hebat

Verbum carncm
Filii

factum,et seuipiternam illam

etiam veteri Testamento
suae

(g)

essentiam

Dei,hominisveram suscepisse natu-

dementiam confutari.Ettamen

ram

:

ne

vel ineffabilium

opcrum secutura mira-

daciis pcrsistentes,Ecclcsiam Dei deceptionibus suis

cula,vel susciqiendarum supplicia passionum, sa-

perturbare non desinunt:hoc miseris quosillaqueare
(h)

cramentumfidciexrerumdiversitateturbarent;cum justificari omnino non possentmisi qui Dominum Je-

potuerint persuadentes,utnegent a

Domino Jesu
;

Ghristo

sum etverumDeumetverumhominemcredidissent./

negent gent de ejus latere lancea vulnerato sanguinem reHuic singulari fidei,dilcctissimi,etpraeCap.IV. demptionis et aquam fluxisse baptismatis; ncgent dicatoe per omnia soocula veritati diabolicaManichaeeum sepultum,ac die tertia suscitatum;negenteum orumresistit impictas: quisibi ad interficiendas deceptorum animas nefandi dogmatis ferale commen- C in conspectu discipulorum ad considendum in dextera Patris super omnes ccelorum altitudines tum desacrilegis et fabulosis mendaciis texuerunt, elcvatum ct ut tota apostolici veritate Symbolisuetperhasinsanarumopinionumruinaseousqueprae-

humanam naturam vere esse susceptam eum vere pro mundi salute crucifixum; ne-

;

proruerunt ut sibi falsi corporis fingeret Ghris tum,quinihilinsesolidum,nihilverum oculishomicipites

blata, nullus
citet

sanctos,negcnt a Christo vivos
:

num(e)actionibusquepra!bucrit;sed simulataecarnis

dicandos

mctus terreat impios, nulla spes inet morluosjuut quos tantorum sacramcntorum vir-

vacuamimaginem domonstrarit.Indignum enim
deri volunt, ut credatur

vi-

tute privaverint,doceant in sole et luna colere Chris-

Deus Dei Filius femineis se

inseruisse visceribus et majestatem

suam huic contu-

mcliaesubdidisse, ut naturac carnis(/)immixtus, in vero humanae substantiac corpore nascereturxum totumhocopusnoninjuria sitipsius, sed poLcntia;nec
istavisibilis nullis immunditiis,

tum, et sub nomine Spiritus sancti ipsum talium impictatum magistrum adorare Manichaeum. Ad confirmanda igitur, dilectissim i, Cap. V.

corda

(i)

vestra in

fide et veritate, prosit
et

omnibus

hodierna festivitas,

cx testimonio manifestatae
Cbristo negantium ana-

credenda pollutio,scd gloriosa dignatio. Si enim lux quibus superfusa

Salvatoris infantise coniessio catholica muniatur, ct

natura nostra carnem

in

ra)

Prima

(b) Ita

editio omittit nobis. nostri ferc omnes ac mclioris
in

D Vetn.,
notffl

codices

cum

vox quod

Quesnellum, et congruentius :nam hoc sccundo membro non est relativa, sicut nec in primo, uti esse deboret, si legeretur eum Quesncllo et codd. collcct. 5, nec non Lectioeditis antc

nar.
ic)

Veron.,m
in

infantia ipsius.
ei

Parvum pro parvulum,
duobus codd.

milem

S. Pctri.

discrelum pro dissiEtiam ms. Veron.

habct discretum. (d) Debebat pro decebat scripsimus ex mss.S.Petn tribusquc aliis melioris notaa codd. ac prima editionc.Dearticulo quidem maxime necessario agitur, qui probatissimus esse debebat. [tem ex iisdem S. Petri codd.ac prima edit., syscipiendarum revocByimus, pro excipiendarum. (e) Ita cdidimus auctorit&te mss.S. Petri,veneto,

ncc non codd. collect. 1 et 2. Editi cum trium posteriorum collectionum, aelibusque ; qu. .n lectionem secutusQuesnellusnotavit in margine Forte Legendum, tactibusque. Bed meliores codices hanc emendationem excludunt. (/') Vidc intcrobservationes nostras, quaein similem locum serm. 2-> ibidem notabuntur. Post pauca, pro hoc opus, in ms. Gorb. 0"esn. legitur, //('(• norpus; ii pro credenda, idem eod. ridenda, pro quo legcndum, pudenda, Quesnellus in margine susnulli tamen nostri codd. suffiragaapicatus esL

m?

.

.

;

tur.
g)

Editi, sacrttegx.

Prsetulimus

mss.

S.

Petri.
aliis

Mox

tres codd., tn furoris mendaciis. Sic e\ laudatis mss. S. Petri et

duobus

Vaticanis. A.I., potuerunt. i) Sic ex iisdem mss. S. Petri. Al., nostra.

240
thematizetur impietas
:

SERMO XXXV.
de qua nos beatus Joannes
:

230

A

sensibus inferat salutiferum mysterium pcr insigne
qua? corporeamnativitatem

apostolus non dubio sermone pramionuit, dicens Omnis sqirihu qui confttetur Ghristum Jesum vn carne
veniss
;

/;

B*J?

e%

omnis
est

spiritus quisolvit
l

miraculum.Praecesserantquidemmultadocumenta, Domini manifostis indiciis declararent, sive cum boata Maria Virgo fecunseSpiritu sancto, parituram([ue Dei Filium

Jesum,
iv, 2,

c.r

Dco non

c<t ;et

hic

Antichristus

Joan.

dandam

ergocum hujusmodi h iminibuscommune sitcuiquamChristiano, nullacum talibushabeatur societus, nullumquo consortium. Prosit uniEcclcsiffi, quod inulti ipsorum, Domino mise3 .Nihil

audivit et credidit, sive
in utero Elisabcth

cumad

salutationem ipsius

nondum natus Joannes prophetica exultatione commotus est (Luc. i, 24), quasi etiam intra malris viscera jam clamaret: Ecce Agnus Dei,
esse qui lolIit(c

rante detecti sunt, ct inquibus sacrilegiis viverent,

peccatamundi (Joan.

l,

29); vel

cum

eorumdemconfesaionepatefactumest.Neminemfallant diacretionihus ciborum, sordibusvestium, vultuumquepaUortbas.Non Bunt castajejunia,qune non
ione veniunt continentia\seJ de arte fallacie.

ortum Domini angelo nuntiante pastores
exercitus sunt olaritate circumdati

ccelestis

(Luc. n, 9), ut

Hactenus

:a

nocuerint iucautis, hactonus illuserint
:

imperitis, post haec nullius excusabilis eritlapsus

P

non ambigerent (d)demajesfalepueri quem erantin pra?sepe visuri nec putarent quod in solanatura hominis esset editus,cui supernaj militia; famularetur oceursus. Scd haic atque alia hujusmodi paucis
;

neojam simplex habendus

est,

sed valdc

noquam
ne-

tunc vidcnturinnotuisse personis, qune vel ad cogna-

atque perversus, qui deinceps repertus
divinitus institutum non

fuerit

fando obstrictus errore. Ecclesiasticum sane atque

solum non inhibemus, sed etium incitamusaifeclum,utetiam pro talibus nobis-

tionem Mariae Virginis, vel ad sancti Josephfamiliam pertinebant. Hoc autem signum, quod magos in loginquo positos et efflcaciter movit, et ad Domi-

num Jesum
bio gratios

perseveranter attraxit, illius sine
illius
fuit

du-

cum Domino supplicctis quoniam et nosdeceptarum aniinarum ruinascum fletu et mceroremisere:

sacramentum, ct exordium, qua nimirumnon
etiam in toto

vocationis

in

Juda?a tantum, sed

mur, exsequentcs

aposiolicae pielatisexemplum, ut
(II

mundo

Chriati erat

Evangelium
qua3

prae-

cum cum

infirmantibus infirmemur

Cor. xi, 59),

et

dicandum
sit,

;

ut per illam

stellam

magorum

flentibus defleamus (Iiom. xn, 15). Speramus enimexorandammisericordiam Dei multis lacrymis et legitimasatisfactione lapsorum quia dum hoc in corpore vivitur, nullius desperanda reparatio, sed omnium est optanda correctio auxiliante Domino,
:

visui splenduit,' Israelitarum vero

et'illuminatio significata

sit

oculisnon refulgentium, et (e) caeevi-

citas

C.w>. II.

Judaeorum. Permanetigitur, dilectissimi, sicut

;

qui erigil clisos, solvit
/'-.

compeditos,

illuminat ccecos

<:\lv, 7)

:cuiest honor etgloria in saccula saecu-

denterapparet,mysticorumformagestorum;etquod imagineinchoabaturjVeritatecompletur.^Radiante C e ccelo stella per gratiam, tres magi coruscatione
evangelicifulgorisacciti,inomnibusquotidic nationi

lorum. Amen.

SERMD
Sym ipsis.
i

xxxvr.i/.

XXXIV

.

In Epiphani;v soiemnitate V.
I Stella gu;e magos efftcaciter movil ct perseveranter attraxit, quidsigniftcet. HAdkuc Hein diabolo ssevii contra Eaiesue fllios, etJudaei l! rodi serviuntobc3Bcati,etomnis religionisexpertes faeti ;horumloco gentes succedunt. ///. ProJudaeis orondum eue. Gratias Dei strenne cooperandum. Gratia prasstat auxilium \obedientia mollit impe.

busadadorandampotentiamsummiRegisacurrunt. Herodes quoque in diabolo fremit (Mattli. n, 3), et auferri sibiiniquitatis SU33 regnumin iisquiadChristum transeunt, ingemiscit. Unde si parvulos interficiat, Jesum sibi videtur occidere. Quod utique
facere sine cessatione molitur,

dum
et

primordiis rena-

torum Spirilum sanctum eripere,
fidei

quamdamtenerae

velutinfantiam tcntatexstinguere. Judaei vero,

rium. — IW.Omnes

Deus invitat beneficiis,cui sinon

qui extra

ob 'dil homo: sibi ipsa supplicium est mens dura ct ingruta. Terrestria deserenda, ccelestia appetenda
SUfttjUt

dammodo sub Hcrodis
sibi

adhuc quodominante Salvatoris inimico, alienigenae 129scrviuntpoChristi esse voluerunt

regnum

suntprincipatu,

et

sanctorum

socieiali jungamur.

testati,

quasi nesciantprophetatum, diccnte Jacob:

Cap.

I.

Ilodiernam festivitatem,
nostri,

dilectissimi,

Non n

deficiet princeps

ex Juda,

et

dux de femoribus

apparilio Domini et Salvatoris
;

128

sicut

ejux, donecveniat(g) cai reposita sunt ; etipse estexpectatio

nostis, illustrat ct hic ille est dies quod ad cognoscendumadoranduinqueDeiFilium tresmagospraevia stella perduxit. Cujus factimemorium meritoplacuit

gentium(Gen. xlix, J0).Sed

nondum
:

intelli-

honore annuocelobrari

;

ut

dum evangelica historia

(6)incessabiliterreccnsctur,semporsointelligenlium
(«) Duo codd, S. PetrietduoVat., nccnon Veron., unritrrunf, et, illuseruni. Dein,nuilus pro nullius, in uiin eod» S. Pelri et in Veron.

guntquod ncgarcnonpossunt, et mcntc non capiunt quod Scripturarum narratione noverunt quoniam insanis magistris veritas scandalum ost, et ceeois doctoribus fitcaligo, quod lumcn est. Respondent
lectionomoptimorumcodicum, nimirum duorumS.
Petri, Vfeneti, Vallicel., Casinen. collect.l et Casanat. collect. 2, in quibus tantum ante vocem ccelo omitlifur prffipostio [e) ob similem litlcram. In qua desinit vocabulum antcsedens lludiantc, vito libraris familiari. Dein tres mss. Vat, ct primacditio, ad adorandum summi infantiam Regis accurrunt.
[al

editio, incessaxter. S. Petri cod., peccatum. M<jx, ortu Dumini, in duobus mss. S. Petri.
b)

Prima

(c)

Unus

cum

in

(d)

{'
(/')

Prima editio et cod. Bonon., de potestate. Cseettas declarata Judaeorum, in pnmaeditione. Editi cum aliquibus mss., liadiut namque e
stella

ibidcni

Superius scrm. 2^!, c. 2 cui repositum prima <<litio uildit, rcgnum.

cst

;

cf

tam

pergratiam, ettresmagi,

etc.

Praetulimus

a

251

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.
:

252

itaque intcrrogati, quod in Bethlecm nascitur Ghri- A. 6J qui nobis nullis operum meritis suffragantibus, ut in adoptioet sacramento consuluit etexemplo stus et scientiam suam, qua alios instruunt non
;

:

sequuntur. Perdideruntigitursuccessioncm rcgum,

nem vocatos pcr illud
piis

proveheret ad salutem.per hoc

placationem hostiarum,'locum supplicationum, ordi-

nem saccrdotum etcumomnia
;

sihi clausa,

omnia

experiantur sibi esse finitas, non vident cain Christum esse translata. Unde quod illi trcs viri, universarum gentium personamgcrentes, adoralo Domino
suntadepti, hos in populissuis per fidem, qurcjustificat

imbuerct ad laborem. Hic autem labor, dilectissimi, filiis et bonis scrvis non solurn nec asper, nec oncrosus, sed ctiam suavls et (b) lcvis est, dicente
tnc ,omnes qui laborutis et onerati etcgo rcficiam vos. Toltile jugum mcximsuper

Domino: Vcnitcad
es'is,

impios, totus mundusassequitur ;et hacreditasaicula praeparatam accipiunt

tem Domini antc
ptivi, et

ado-

perdunt qui videbantur esse legitimi. Rcsipiscc tandcm, Jud«e, resipisce et ad Redemptorem etiam tuum deposita infidelitate convertere. Noli sceleristui immanitateterreri: non justosChristus, sed
;

vos, cl discifc a me,quia mitis sum el humitis corde, et invenictisrequicmaniinabusvestris.Jugumenimmeum suave est,elonusmcum levc [Malth. xi, 28-30;. Nihil ergo,dilectissimi,arduum est humilibus, nihil aspe-

rum

mitibus, et facile

omnia praecepta veniunt

in

effectum,

quando

et gratia

pratendit auxilium, et

obedientiamollitimperium(c)Inlonantenimquotidie

peccatores vocat (Matth.

ix,

13)

;

nec

impietatem

R auribus

nostris eloquia Dei, et

tuam

repellit,

qui prote,

cum

crucifixus esset, oravit

divinae justitiae placeat scire convincitur.

omnis homo quid Sed quia

(Luc. xxni, 34).

rum

solve sententiam, neque te

Immitem crudelium patrum tuoeorum maledicto
Sanfilios

judicium illud, quo unusquisque recipiet prout gessit sive bonum,sioe malum (II Cor. v, 10), judicaturi patientia et bonitatc differtur,impunitatem sibi iniquitatis infidelium

patiaris obstringi, qui clamantcs de Christo,

guis ejus super noset super

nostros (Matth. xxvn,

ccrda promittunt,

et

putant huraa-

25), facinus in te sui criminis transfuderunt. Redite

norum actuum qualitates ad

divinoe providentiae

non

ad misericordem,utiminiclementiaremittenlis.Sacvitia enimvestrse, iniquitatisconvcrsaest in causam
salutis. Vivit

pertinerecensuram,quasi nonevidentisimisplerum-

que suppliciis male gesta plectantur, aut non saepe
(t/)coelestiumcomminationumterrorostendatur:qui-

quem

perirc voluistis. Confitemini ne:

gatum, adorate venditum ut vobis bonitasillius prosit, cui vestra malignitas nocere non potuit. Quod ergo ad veram, dilectissimi, Cap. III.

pertinetcharitatcm,

quam

etiam inimicis nostrisex

debemus (Matth. v, 44), et optandum nobis est'et studendum ut et hicpopulus, qui ab illa spiritali palrum nobilitate defecit, ramis C Nectamen dici potestfe) nulla ibi esse ultio, ubi nulla convcrsio est, quiamens dura et ingrata jam sibi su;e arboris inseratur. Multum enim nos Deo benedominica
(n)

oratione

;

bus utiqueet fidesmonetur,et infidelitasincrepatur. Inter ha?c autem permanet super omnes Cap. IV. benignitasDei,et nulli misericordiam suam denegat, cumindiscreteuniversisbonamultalargiatur,eosque quos merito subderet poenis, mavult invitare beneficiis. Dilatio enimvindicta? dat locum poenitentiae.

volentiaistacommendat:quia ideodelictum illorum nobis misericordiac locum fecit, ut eos ad aunulationemsalutisrecipiendrefides nostrarevocaret.Nam vitam piorum non solum sibi, 180 sed etiam aliis esse utilem decet ut quod apud eos agi non potest
:

ipsasupplicium est, 131 et in conscientia sua patitur quidquid Dei bonitate differtur. Non ita igitur
delinquentes peccata delectcnt, ut
illos in

suis acti-

bus

vitae

hujus

finis

nulla estcorrectio,
nis, (f) ubi

quoniam in inferno nec datur remedium satisfactioinveniat
:

verbis, obtineatur exemplis. Considerantes
dilectissimi, ineffabilem erga

itaquc,

nosdivinorum mune-

propheta David

jam non superest actio voluntatis dicente Quoniam non cst in mortequi me:

rum

largitatem, cooperatores simnsgratiae Dci ope-

mor

sil

tui

;

in infcrno

autem
(g\

quis confitebitur tibi

rantis in nobis.

Non enim dormientibus provenit
otio desidiaque

regnum coclorum, nec
stolus ait,
vin, 17
;

torpentibus

beatitudo acternitatis ingeritur; sed quia, sicut Aposi

compatimur,

et

contjlorifcabimur (Rom.

II

Tim. n, 12),

illa

nobis currenda est

via
xiv,

voluptates, inimica gaudiaet desideria jamjamque peritura. Quis fructus cst, quaeve utilitas,ea indesinenter cupere, qu etiamsi non deserant deserenda sunt?Amor rerum deficientium ad incorruptibilia transferatur, et ad
(Ps. vi. 6)?

Fugiantur noxioe

quam

ipse

Dominus

se esse testatus est (Joan.

n sublimia vocatus animus

coelcstibus delectetur.'Con-

(a) Editicum quibusdam mss., eruditione.\mp\cctendam putavimus lectionem in ms. Corbciensi a

Quesnelloinvontam,quippequa3 inpotieribusnostris codd. pradertur, scilicet in duobus S Pelri, Vcneto, ac 2. Alludit S. ponlifcx non tam ct mss. collect. adquintamorationis Dominicae pctitionem, quam ad orationem Christi in cruce pendentis, quipro te, ut paulo ante dixerat, cum crucifixus esset, oracit.
t

(b) Ita

ex nostris codd.

quod

erat, lcnis.

prima editione pro eo Emendalio ab ipsoSeriptune quod
et

profertur testimonio exigitur. (c) Hrcc lectio est vetustiorum ct castigatiorum exemplarium s. Petri, Venet., Valliccl.,Casanat,ct Barb. Al. in cditis et aliquot mss., intonantc cnim quotidic auribus nost ris cloquw Dci, omnis homo, elc.

Post pauca, prout gcsserit in prima editione. (r/)In unomss. Wat., eoelestium coynminatione tcrrorostcndal.ln prima cditione el alitfVat. in^eneto atquc Ca.s\n., cirtcstium comminationum tcrrorostcndat. Id ipsum prima manu in Casanatensi, et solum in margine cnicndatum addendo pronomen sc ante vocem arlestium. (c) ln uno ms. Vat. et in Bon. ac prima editionc Nulla ibi cst utlio. Mox iidem eodd. et edit., in conscientia ipsa, pro in conscicntia sita. (/' In prima cditione, 5t jam non supcrcst. (g) Coa. Qudiival, Quesnelli, voluntates. Ita etiam duo Vat. ct unus Bon., qui prsterea hunc locum sic Bfferunt ; Fugeatur noxiss voluntatc*. Unus cod S. Petri Fugiant crgo HOXIK volitpfalcs.
:
:

253

SERMO XXXVI.

254
est dies,utvirtus operis.quae

firmate amicitiascum sanctis angelis;intrateincivitatem Dei,cujus nobis spondetur (a) inhabitatio, et patriarchis, prophetis, apostolis, martyribusque so-

\

emensus

tunc est reverei gestae

lata, transierit,

nihilque ad nos nisi

fama

gaudete. Horum perbonam «mulationem ipsorum ambite suffragia. Cum quibus emm(b, nobis fuerit consortium devotionis erit ct communio dignitatis. Dum itaque tempna vobisad mandataDei
ciamini. L'nde
;

illi

gaudent, indo

divitias concupiscite.et

pervenerit,quam fides(/';susciperet,et memoria celebraret cum multiplicato munere Dei,etiam quotidie nostra experiantur tempora, quidquid illa habuere primordia. Quamvisergo narratio cvangelicae
;

lectionis illos proprie recenseat dies in
viri,

quibus tres quoe nec prophetica praedieatio docuerat, nec

lenda conceditur, glorificate Deitm in corpore
[

testificatio lcgis instruxerat,ad

cognosccndumDeum
;

Cor. vi, 20
in hoc

,

et

lucctc, dilectissimi, sicut lu-

mundo [Pilip. n, 15). Sint lucernse mentium veetrarum semper ardentes,et nihil resiminaria
deat vestris in cordibus tencbrosum (Luc.
xi,

35)

:

quoniam,
I

sicut ait Apo$[o\us, fuistis aliquando tcne-

hoc idem tamen et manifestius nunc et copiosius fieri in omnium vocatum illuminationc perspicimus, quoniam impletur prophetia Isaiae dicentis Revelavit Dominus brachium sanctum suum in conspectu omnium
a remotissima Orientis parte venerunt
:

bnr.nunc autcm lu.rin Domino,'o ut filii lucis amhuimplcanturque in vobis quae in :>hts. v, 8) U
;

gentium

Isai. lii, 10); et (g)

Viderunt

omnes gentes
est (Ibid.)

^

terrx salutem, qiuc a Domino Deo nostro
et

trium magorum imagine praecesserunt; et sic luceat Imncn vestrum coram hominibus, ut videntes opera vcstra bona, magnificent Pairem vesirum qui in cazUs
M
itth. v, -16;.

133

iterum
;

:

Et quibus non cst annuntiatum deeo
(Ibid., 15).

vidcbunt
'

etqui non audierunt intelligent

Unde cum(/t)homines mundanaesapientiae

deditos,et

est,cum inter

enim magnum peccatum gentes propter malos Christianos noSicut

a Jesu Ghristi confessione longinquos, de profundo
erroris sui educi, et ad agnitionem veri luminis cer-

men Domini blasphematur,ita magnum pietatis est meritum, cum eidem in sancta servorum suorum
conversatione benedicitur
in saecula speculorum.
:

nimus

advocari,divinae procul dubio gratiae splendor
;

operatur

et

cui est

honor

et gloria

lucis apparot, de

quidquid in cordibus tenebrosis novae ejusdem stelke radiis micat ut
:

Amcn.
[Al.

menles quas suo fulgore

contigerit,et miraculo

mo-

13« SERMO XX.WI
(d) In

XXXV].
17.

vcat,et ad

Deum adorandum
illa

Synopsis.
virtutc

Mysleria semper honoranda ; qux et ct adhuc in Ecclesia adimplentur. Gratia intus operatur quod cxterius stella significat. Quomodo muncra eadem offeruntur a fidelibus. II. idhuc diabolus Herodis personam gerit, in .ludttis invidiam, in h.ercticis fallaciam, in paganis s.Tvitiam e.rercens. Sed et Chrislus per charitatcm triumphat in sw's membris. III. Pcrsccutionibus crevit Ecclesia. Gloria principum Christo scrvire. Timenda in vace Ecclcsi.v cupiditatum persecuiio, quibus dvemon colitur, non minus quam sacrificiis. IV. Pamitendum, dum pamilentias locus est:nsc difficultati cedendum, scd orandus Dcus, qui dat undc pctalar, et dat quod pctitur.
I.

EpiphanicB solcmnitate

autem

sollicito intellectu

praeeundo perducat.' Si velimus aspicere,quomodo

rcmanent

etiam triplex

species
fidei

munerum
eadem

ad Christum gressu

ad omnibus qui veniunt offeratur.nonne in
celebraturoblatio?
sui

cordibusrecte credentium

Aurum etenim

de thesauro animi

promit, qui

Christum regem universitatis agnoscit;myrrham offert.qui Unigenitum Dei credit veram sibi hominis uniisse naturam et quodam eum thure veneraturg qui in nullo ipsum paternae (?) majestati imparem
;

confitetur.

His comparationibus, dilectissimi, (/) Cap. II. prudenter inspectis, invenimus etiam Herodis non

C\r>.

I.

Dies, dilectissimi,

quo primum genti-

deesse personam,cujus ipse diabolus,sicut tunc fuit
occultus incentor,
ita

bu« Salvator mundi Christus apparuit, sacro nobis honore venerandus est; (c)et illa hodie cordibus no3.
trisconcipiendasunt gaudia,quee in trium
fuere pcctoribus,quando
et

imitator. Cruciatur

nunc quoque indefessus est enim vocatione(/»)omnium gen-

ductu novi sideris missum,adoravere conspicuum. Xeque enim

magorum Regem cceli et terrae signo incitati, quem crcdiderant proita ille

tium,et quotidiana potestatis suae destructione torquetur, dolens ubique se deseri,et verumltegem in
locis

omnibus

adorari. Parat fraudes.fingit

(lj

con-

sensiones, erumpit in caedes, ct ut reliquiis

eorum

Ita potiores codices.Al., habitatio. Paulo post, [a ad ipsorum ambitc sufjragia, in mss. S. Petri ct in

D

Vat. rollect. o, (bj Kditi anteQuesncllum, vobis. Istius lectionem,

quam

retiniumus, approbant codd. S. Pctri.
ut
filii

Wrba,

lucii (unhutiile,(\esunt in

duobus

quod auctoritate mss. S. Petri, Padiliron. ac Veronen. et duorum Vat. melius transtulimus antever buin advocari. Dein, educi pro reduci a Qucsnello scriptum invenimus in iisdem codicibus. (i) Quinquc codd., majcstatis. (j) Ms. Bon. ct prima editio, diligenter.
(/.')

mss. Vat. et in prima editione. (d) Codd. S. Pctri In octava Epiphanise.
:

Voccm omnium adjecimus ope mss.

S.

Petri,

cod. S. Petri, et alius. Vat., et illa nohis oncipienda sunt gauda,qu3£ in trium magorum fuere mentibus. Aliquot alii codd. habent pariter, mentibus. Dein, pro signo cl ductu, unus Vat. codex babet siyno educto. Mss.S.Vetri,susceperit, ct memoria celebraverit. I Videbuni in iisdem duobua mss. S. Petri, Pag dilir, et alio Veron. qui pro gentcs, habet fines. (h) Ilis insertum erat in editis verbum cernimus.
(e)
,

Unus

Paddiliron. etVeron.,ncn non prasstantiorum collectionum.sic etiam inscribuntur libri sub hancaeta-

tem Bcripti deVocatione omnium gentium,cuicumque tribuendi a-i dantur.
/ Bditi etaliquot inferiorismeriti c&dices ,dissensiones ; scd aptior lectio, consensiones, qua; lcgilur in uno ms. S. Petri et alio Vat.,in Veronen.,Padiliron.et in Caainensi cui affinior est lectio caeleroquin corrupta alterius ms. S. Petri, alius Vat. et mss. collect. 2, confectiones. Fraudc cnim tinguntur
;

:

S.

LEONIS MAGNI SERMONES;
A'

256

quos adhuc fallit utatur,invidia uritur in Judaeis,simulatione insidiatur in haereticis,saevitia accenditur in paganis. Videt enim insupcrabilem esse potensfinxerit

tiamRegisa:terni,cujusmors ipsius vim mort't8fa)exct idco totam nocendi artem in cos qui
;
;

vero regi famulantur,arraavit

alios (b) per inflafiofalsaefidei

nem

scientiae lcgalis

obdurans, alios per

non potest (c) mortem, impetit mores.Terrorem proin avaritiae mutat incendium, et quos damnis non f'regit,cupiditate corrumpit. Malignitas enim longo usu propriae imbuta nequitiae,non deposuitodium, sed vertit ingenium,quo sibi mentes fidelium/'; blanditiis subdat.Infiammat concupiscentiis, quos non potest 135 vexarc tormcntis serit
scriptionum
;

commenta dcpravans,
ille

alios vcro in furorein pcrse-

discordias, accendit iras, incitat linguas, et ne ab
illicitis dolis

cutionis instigans. Scd hanc Ilorodis istius rabiem
vincit et destruit, qui etiam
:

cautiora corda se revocent,
ingerit facultales
:

consumilli

parvulos marlyrii

mandorum scclerum

quia

to-

immolatione pecuctam indidit charilatem,ut Apostoli verbis audeant dum (g) et arietum, et thoris incensione non coliQuis nos scparabit a charitatc Christi? tridiccre tur, quibuslibet ei criminibus servialur. bulatio ? an angustia ? an pcrsecutio ? an fames ? an Cai>. IV. Habet igitur, dilectissimi, pax nostra nuditas ? an pcriculum? an gladius? sicut scriptum pericula sua et fruslra de fidei libertate securi sunt cst : Quia proptcr tc mortificamur tota dic, xslimati P qui vitiorum desideriis non resistunt. Cor hominum sumus sicut ovcs occisionis,'Sed in his omnibus supcde operum ostendifur qualitate, et formas menlium ramus proptcr eum qui dilexit nos (Rom.vm, 35; Ps. species detegit actionum. Nam sunt quidam, sicut
lS-Afc) gloria coronavit
et fidelibus suis

tam

invi-

tius fraudis hic fructus est,ut qui

:

;

xliii, 22).'

ait

Apostolus,

qui

Cap.

III.

— Hanc fortitudinem,

Deum

profitentur se scire, factis

dilectissimi,

non

illis tantumtemporibusnecessariam fuissecredimus quibus reges mundi et omnes saeculi polestates

autem ncgant (Ad Tit. i, 16). Vere enim reatus negaMonis incurrilur,quando bonum quod in sono vo-

eruenta impietate in Dei populum sosviebant,

cum
si

ad

maximam
terris

pertinere gloriam

suam

ducerent,

non habelur.Fragilitas(/t) quidcm humana: conditionis facile in delicta prolabitur et quia nullum sine delectatione peccatum
cis auditur,in conscientia
;

de

nomen Christianum

auferrent; nescientes

est, cito

acquiescitur deceptorire voluptati. Sed a

Ecclesiam Dei pcr furorem suae crudelitatis augeri

carnalibus desideriis recurratur ad spriritale praesi;

in suppliciis et mortibusbeatorum martydium et mens habens notitiam Dei sui,a consiliis rum,qui putabantur minui numerOjmultiplicabanse (i) male suadentis hostis avertat. Prosit illi patur exemplo. Denique tantum conlulit fidei nostrae tientia Dei, nec ideo delinquendi pertinacia nulriaimpugnatiopersequentium,utnihilmagisregiumortur, quia vindicta differtur. Non ait peccator de imnet principatum,quamquod domini mundi membra punitate securus,quia si tempus paenitentiae amisesunt Christi nec tam gloriantur quod in imperio C rit,locum indulgentiae non habobit,dicente prophegeniti,quamgaudent quodinbaptismatesuntrenati. ta Quia non est in morte qui mcmor sit tui : in inSed quia tempeslas priorum turbinum conquievit, ferno autem quis confitehitur tibi (Psal. vi,6)Qui auet dudum cessantibus praeliis quffidam videtur arritem sibi correctionis reparationem experitur esse dere tranquillitas, vigilanter cavenda sunt illa didiflicilem,confugiat ad auxiliantis Dei clcmentiam, scrimina quae de otio ipsius pacis oriuntur. Adveret vincula malac consuetudinis ab illo poscat absarius enim,qui inapertis inefficax persecutionibus rumpi, qui allevat omnes qui corruunt,et erigit omncs fuit, tecta nocendi arte desajvit: ut quos non percuelisos (Ps. cxlv, 8). Non erit vacua confitentis oralit(d,)ictu afflctionis,lapsu dejiciat voluptatis. Videns tio,quoniam misericors Deus voluntatcm timcntium itaque sibi rcsistere principum fidem,et unius Deise faciet et dabit quod petitur, qui dedit unde petatis inseparabilem Trinifatcm non segnius in palateretur. Per Dominum nostrum Jesum Christum, tiis quam in Ecclesiis adorari, interdictam dolet viventem et regnantem(')cum PatreetSpiritu sancto
:

quoniam

:

;

sanguinis christiani effusionem et
;

quorum obtinere

in soscula saeculorum.

Amen.

disscntioncs seu inimicitia3,sed conscnsioncs amierumpatur in caedes.Paulo post,pro rciiquiis corum, quos, duo mss. S. Petri et prima oddio, rcliqms, quos. Unus Vat., reliquiis quos (a) Unus cod. S. Petri, exstinxerat. (b) Mss.Vict.etCorb Quesnelli.ct duo nostri, unus S. Petri,et alius \&t.,pcr inflummationcm. Mox erat in editis inverso ordinc,«/w,s' vcro in furorcm persecutionis insligans, alios per falssB jhlci commentv. depravans. llestituimusexnonnullis nosfris codieibus
cae,

non

ut

n

ordinem qui superioribus respondcl nam primum
:

comma

Judajis,

secundum

haereticis,

tertium vcro

paganis hoc ordine antea mcmoratis convenit. (c) Quesnellus in margine Al., palma. (d) Qucsnollus similitor in marginc et duo codd. S. Petri. Padilir, acVeron., impclu. (c) Mortcin pro mortes,Qt terrorem pro tcrrorcs scribcre maluimus ex duobus mss. S. Pctri, ex uno Vat. aliiue alio Veron.
:

Editi, blan Uus. Praetulimus eodices S. Pctri.ex (f) quibus, ncc non ex uno Padilir. et alio Vat. delcvimus ctiam particulam enim,q\i& post vocem Infhvnmal apponebatur, et antcriorl periodo in omnibus mss. et editis inserta, haud necessario repetita videri potest. Paulo post, captivorum corda se revocetU in laudato ms. Padiliron. (g) Voces et arielum supplevimus exiisdem codd. S. lVtri. Codices Veronensis et Padiliron., pro ct thuris, habenl, in altaris incensione. Quidem pro enim importune repetito ex laudatis s. Petri mss. et codd. Vcronem. ac Padiliron. reposuimus.
//

[i) Unus Vat.et prima editio cum ms. Veron.,m<ilesuadi ; alius Vat., malc sunsi. Paulo ante. mnti tjiuv habet notiliam Domini, in eodem ood, Veron.el in Padiliron.
(/) Verba, cum Patre ct Spiritv. sancto, addidimua ox duobus mss.Vat. ct uno S. Petri ct alio Padilir.

257

SERMO
136 3ERMO
XX.WII
t/.

XXXVII.

258

XXXVI].

A

sonus,visionis

jam ducerct

cffectus.

Tota cnim

vi-

hi Epijihani;v solemnitate 17/. Synopsis. I. Qpere irnitari necesse esi quod fulc creditur. tfysteria Cbristi, ct sacramenta stmt, ct mpla.—ll. Infantia Chritfi.qucu lexest vivendi, nhil nisi raccm ct humilitatcm pr;vdicut. III.To-


i

ctoria Salvatoris.quoeet diabolurn suprravit et

mun-

dum,

(/<)

humilitatc coepta, bumilitatc confecta cst.
inchoavit, ct sub

Dispositos dies sub persecutione

persccutione finivit;nec puero toleranti.i passionis,

ta Christi fortitudo,

Christianx disdplina, tra. IV. In quo sita


1

hutnUitas; qu&tota sapientix ct cujus infantia e*t magissit infuntia Christiana, ad

nee passuro defbit mansuetudo pueriJia
genitus Dei
(?)

quam

nas Christi infantia invitat.

vatore gestarum,
fert utilitatem.si

Memoria. rerum ab humani generis Salmaguam oobis, dileetissimi, eon1

quia unisub una majestatis sua- inclinatione suscepit,ut et homovellct nasci,ctab hominibus posset occidi. Gap. III. — Si igitur omnipotens Deus eausam no:

Filius

mus

qute v«*eramur(a)credrta,8USeipiaimitanda.ln dispeusationibus enim saeramenChristi.et virtutes sunt grati«\et incitamenta
:

slramuimismalamhuniililalisprivilegiobonamfecit
et ideo destruxit

mortem

et

mortis auctorem, quia

torum

trin.r

ut

quem

conlitemur

lieri

spiritu,opcnim

non renuit, sed obedicnsPalri crudelitatess.nvienlium mitissima lequae persecutores intulerc
nitate
j.

omnia

Nam etiam ipsa primordia, quce Dei Filius per matrem Virgincm nascendo suscepit, (b) ad provectum nos pietatis insquoque sequamur exemplo.
tituunt.

toleravit

;

quantum nos humiles, quanlum
si

oportet esse patientes, qui

quid laboris incidi-

mus,nunquam
cnim
se

nisi nostro

Simul enim apparet cordihus
et

rectis in

una

ijloriabitur

casium

se

merito sustinemus! Qins hubcrc cor, aut mundum
9)?
et

eademque persona
majestas.
cceteetia

humana

humilitas, ct divina

essc
:

a peccato (Prov.

xx,

dicente beato

Quem

cunae teslantur infantem,ccelum et

Joanne
i,

Si dixerimus qnia peccatum non habemus,

poris parvi,
nitricis tur.

suum loquuntur auctorem. (c) Pucr eorDominus et Rcetor pst mundi et ge;

nos ipsos sc>lucimus,ct vcritas in nobis non cst (Uoan.
3);

quis invenictur ita

immunis

a eulpa, ut in eo

grcmio conlinctur, qui nullo Sed in his nostrorum vulnerum
:

fine concluiliest curatio, et
in

nostrae dejectionis erectio
ta

quia nisi

diversitas

conveniret rcconciliari Deo

unum tanhumana

non habeat vel justilia quod arguat, vel misericordia quod rcmittat? Undc tota, dilcctissimi, Christianac sapientias dis,ciplina,non in abundantia verbi, non in astulia 138 disputandi, neque in appctitu
laudis et glorio\sed in vera et volunlaria hnmili-

natura non posset.
Cap.
II.

— Legem
:

ergo vivendi rcmedia nohis no-

stra sanxerunt et inde data est moribus forma, unde mortuis cst impensa medieina. Necimmerito (tf")eum tres magos ad adorandum Jesum novi sideris (/) interse,utait evangelisla,disquirerent quis eorum elaritas deduxissct,non eum impcrantem dacmoni- C niajor esset in regno ccelorum vocavil parvulum, et bus,non mortuos suscilantem.non caccis visum.aut statuit cum in medio corum, (k) et dixit Amen dico claudis grcssum.ant mutis eloquium reformantem, vobis, nisi convcrsi fueriiis, et efficiamini sic.ut par~ (e) nec in aliqua divinarnm virtutum actionc videvuli, non intrabitis in regnum ccelorum. Quicumque runt; sed puerum Bilentem, quielum, et sub maergo humiliuverit se sicut yuer iste, hic major erit tris sollicitudine constitutum; in regno ccelorum (Matth. xvin, -l-G; Luc. ix, 46in quo nullum 137 quidem (f) appareret de potestate signum.scd 48). Amat Christus inlantiam, (l) quam primum magnum pra;beretur de humilitate miraculum.Ipsa et animo suscepit et corpore.Amat Chrislus infanitaquc spccies sacrac infanliae,cui sc Deus Dei Filius tiarn, humilitatis magislram, innocentiae regulam aptarat.praedicationem auribus intimandam,(a)ocumansuctudinis 1'ormam. Amat Christus infanliam, lis ingerebat, ut quod adhuc vocis non profcrebat (m)ad quam majorum dirigitmores,ad quam senum,
:

tateconsistit.quamDomiuusJesusChristusab utero matris usque ad supplicium crucis, pro omni fortitudine et elegit et docnil.Nam cum discipuli ejus

:

(")

l'nus ms. Vat. ct alius Bon. ac

prima

edilio,

nimus.
(A)Erat in editis ct in nonnullis mss, humilitate est concepta, humilitate est confeeta; quae syntaxis a Lcone vidctur aliena. Correclionem suggesserunt

lita.

prima editio. ad profetium. (r)Sic cumQuesnelloet prirna editione omnes nostri codices. Al. Puer corporc parvus, mundi Rector }
(b)

Tres mss. Vat.

et

duo mss. S Pelri.aliena.Correctionem suggesserunt

Dominus. (d) Tres mss. Vat. addunt, quia. Sec, pro vel, quod erat in vulgatioribus editis et aliquibua mss. subttituimus cx duobus codd.S.
ct

D duo

niss. S.Petri.alius Venetus. Vallicel.et Casin., hoc discrimine, quod unus S. Petti habet conccpta pro ccepta. Venetus aulem, de humiliiate. In codice Casanat,prima manu desunt verba, humtlitate con-

et
(/

prima editione.
apparet et

pr&oi/ur.Emendavimus ex pnma editione el duobua codd.S. Petrj ac uno Boaon.,cum prrcscrtim hanc lcctioncm ipse contextua
efflagitet.

lu ediiis,

fecta,qvtB suppleta fuerunt manu posteriori, que nianii pro ea7>/a emendatum eoncepta.
[i)

eadem

Vox

Filius addita ex

mss. S. Petri.

(/JEditi et

nem
(k)

nonnulli cod. ,intra sr.Saniorem lect/osuppeditarunt lautlati mss.S.Pctri etalius \'at.

excusis anteQucsn.ct in uno V&t.,QCulisque gerebat, corrupte. Quesnelli emendationem in caete3tria codd.etin prima editione reperimus.So(g)

In

Prima

editio, cl

ait

:

Amen, amcn

Dein, sicut parvulus
tione et io

iste,

duobus mss.
major
est.

hic major csl,\n S. Petri. Unua

cadcm

dico vobis. cdiVat., sicut

ingerebai in uno Vat. ct duobus 6. Petri. Post vcrbum ingerebat legebatur in omnibua editis ac plerisque mss.,f/ (juod adhuc vocisn* ferebat sonus, vtsionisjam aecebat cffcctus. Quesnellus nihil indicans correxit, ut in ms. S. Petri inveinferebai
e1

mva

pucr
(/)

iste, hii-

in duobus Vat. (m) ij»;r \w editie ante Quesnellum,sicut ctiam in ms. Gaudiival, aptid cumdcrn, et in uno nostro

Quam primam,

Vat. At prima editio

eum

ca3teri6 codd, ut in textu.

259
reducit aetates; ct eos

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.
exemplum,

260
[Al.

ad

suum

inclinat

A
SynopbIS.

SERMQ XXXVIII
(i)

XXXVII.)
VIII.

quos ad regnum sublimat seternum. Ut autem plene valeamus agnpscere Cap. IV. quomodo apprchendi possit tam mira(a) conversio, et in puerilem gradum qua nobis (b) mutatione rc-

In
I.

EpiphanUe

solemnitate

Stella gratiarn,

mogi omnes

gentes, He-

deundum

sit,

doceat nos beatus Paulus, et dicat

:

Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote (I Cor. xiv, 20.(Non ergo ad (c) ludicra infantiae et

impcrfecta nobis primordia rcvertendum est, sed aliquid quod etiam gravcs annos deceat (d) inde su-

mendum,

ut velox

sit
:

ad pacem recursus

nulla

commotionum transitus,citus sit memoria offensionis,

rodes paganos, infanies occisi martyres figurant. Omnium est temporum prxsens festivitas. II. Soln fidei luce attingi posse Ckristi Dei hominisque mysterium, reporando homim necessurium. III. Gratix necessitas. Homo lona agens, a Deo Iwbetet effectum operu, et initium voluntatis. Sanctis timendum ne ipsis opcribus pietatis elati, descrantur ope grotise. i40 Quibus signis quisque experiri potest an in ipso Deus hab-tel? IV. Ex charitate in primis hobitotorem cordis Deum cognovimus. Charitati quantum laborandum.

Cap.

I.

Causam,

dilectissimi, et rationem so-

nulla cupidilas dignitatis;amor socia?(e)communionis,a?qualitasnaturalis.
est noscere

lemnitatis hodiernae s32pe(;'jvobis et evangelica narratio,
et

Magnum enim 139 bonum non nosse(/>t maligna non sapere quia
:

observantio3
ita

necesse cst

consuetudo patefecit; nec nunc, quae inter Salvatoris nostri

muudi hujus prudentia R humana primordia sunt gesla,replicari,ut de splendore novi sideris, de magis magorumque numeriest;neminiautemmalum pro malo reddere,Christiainferre ac referre injuriam,

naees%*a?quanimitatisinfantia.Adhanc vos,dilectissimi,similitudinem parvulorum mysterium hodiernae festivitatis invitat; ct hanc vobis humilitalis foradoratus a magis puer Salvator insinuat:qui ut imitatoribus suis quid gloriae pararet ostenderet, ut ortus sui tempore editos martyrio consecravit
:

bus, de saevitia Ilerodis et de interfectione infan-

tium disseramus; cum,sicut noslis,et in
et in rege

stellae ful-

gorc Dei gratia, et in tribus viris vocatis gentium,

mam

impio crudelitas paganorum,
in

et in occiv

sione infantiurn cunctorum
cesserit.

Sed quia

martyrum forma praesacratissimo die reddendum
offi-

(b)

in

Bethleem, ubi Christus natus
aetatis

est; geniti,

per

exspectationi vestrae est sacerdotalis sermonis

communionem
Ametur
elatio.

consortes fierent passionis.

igitur humilitas,et

omnia
alterius

fidelibus videtur

cium, nitamur,ut possumus adjuvante Spiritu Dei, eo per intelligentiae semitas pervenire.ut cognosca-

Aller allerum sibi praeferat, et
est quaerat.sed

suum

quod

:

ut

nemo quod cum in om-

nibus abundaverit affectus benevolentiae, in nullo
virus inveniaturinvidiae: quoniam qui t>e exaltat kumiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur (Luc. xiv,
\

mus sacramentum praesentis festi ad omnium fidelium tempora pertinere; nec ullo modo habentur insolitum, quod in dispensatione ordine adoratur
antiquum.

Quamvis ergo omnis anima Christiana Cap. II. i):eodem ipso testante Domino nostro Jesu Christo, C nihil indignum(A;)debeat de Filii Dei majestale sentire,et transcensis incipientisfidei rudimentis oporqui cum Patre et Spiritu sancto vivitet regnat Deus teat unumquemque ad sublimiora proficere,(/) non in saecula saeculorum. Amen.
(«) Ita
tri. Al.,
(b)

cum

Quesnello prima editio et codd,S.Penostri codices.Al.,i'mi. .

(f)

Editi, et ad maligna. Delevimus ad

ope eorum-

confessio.

dcm mss.
nostri codd. ct editiones ante Ques(g) Sic omnes nelliim, qui nullo ms.indicato ?.cr\ps\\.,cequanimitas infantix. Post pauca, prima edilio et ms. Bon., ad hunc nos, et infra, nobis pro vobis. (h) Duo codd. S. Petri. Intra Bethleem. Totidem verbis hic scrmo legitur inter Augustinianos olim scrm. 33 de Tempbre,nunc autom in appendice serm. 133, ubi editores Bcnedictini no?'

Sic

cum Quesn.quatuor
. .

tatione. Vostca mss.Bonon.et primaeditio, docet. et dicat. ct dixit, pro doceat. (c)la excusis antc

Quesn.etinGaudiival,ejusdem, sicut et in aliquot nostris codd., lubrica. Latinus Latinius in bibliotheca sacra et profana conjccit legendum, ludicra quam lectionem a Quesnello reccptam ms. S. Petri et alio codice approbatam reperimus;sicut idem codices aprjvoha.ntj-evertendum est, pro redeundum e.s/,quod et in editis et in aliis mss. occurrit.
:

;

tant

attribui.

eumesseLeonis papa\ipsique in omnibus mss. Ex hac appcndice aliquot variantes excerCod Bon.
-

pentur.
(?)

nonnullis codd. ,inde sumendum est. Velox ad commotioncm transitus. Cod. Casanat collect. 2, inde sumcndum est. Vclox commotionem transitns ; et ita Qucsncllus nec non editio Antuerpiensis an. 1083. Tres mss.Vat.collect. i et
(dJAliquot editioncs

cum

et

prima

editio, nobis.

D

Quesnello et prima editione omncs nosnostricodd.,exceptoVeroncn.,quicuincai teriseditis, habeat. Dein,pro /ra»,srciisi's,unus cod.S. Pclri,/rflH,s-(/,

Sic

cum

ciir^is.

5,inde sumcndus est velox
:

commotionnm

transitus.

Saniorvisacst lectio primae editionis et codicis Bon. quam textui inseruimus in eo scilieot parvuli maerirnus, si,ut in parvulis accidit, irae commotioncs facilc transeant, et ad pacem eitus sit redilus, ot nulla sit mcmoria offcnsionis, etc. Cod. Casin. collect. 1 ad hanc lectioncm accedit, ubi
litia

Inde sumendum est. Sit velox commotionum legitur transitus Id magis placcret,nisi supcrilua et durior repetitio verbi esi post participia revertendum cst,a
:

Leonc vlderctur ahena.
fe)Editi, dilectionis Congruentior lectio optimorum codd. S. Petri et uniqs \ allicel.

codi(/) Editi omittunt non, quam particulam ex cibus S. Petri uti oongruentiorem adjecimus. Ex eo enim quod anima Gnristiana nihil indiynum debeat de Filii deimajestatesentire,etc, illud consequi possc vidotur,/n/»i('/»,7' mentis infirmitalem trepidare ae ipsa naturse nostrxcommunione ac si indigna sit Filio Dei.etc.Leo autem affimat, quamvis primura illud sit verum. non tamen necesse esse hoc secundum.Similiter o\ iisdem S.Patri oodd. scripsimus, accepit hr,istus pro eo quod aliaa legitur, accipit C/irtsfujn.GodicesVenet.et Vallic, accepit Christum. Mox. in cod. Veron. omittitur corporea.

aoi
necesse esl
diitn

SERMO XXX VI II.
Umen
infirmitatom mentis humanac,
p^

M-l

voluntatis.UndeetApostoluscopiosissimusfldelium
cohortator,
sal

vernm hominem accepit Christus, deipsanaturo noslroe communione trepidarc, ct pcrinitia vel
ineremenfa cnrporea ad agnitioncm unius cum Patr.' Doitatis diflicultcr acccdcro. Sed ubi inter caligantos cogitattones radiussupcrna? lucis refulserit, («) cunctantes fidei mora? splendorveritatis abrumpat ut cor liberum, ct a visibilibus absolutum, lu:

Cum

timore,

inquit,
est

ct

Iremore vestram

enim qui opcratur(s) in vobis ct velle ct operaripro bona voluntate (Philip. n, 12). Et htoc sanctis causa est tremendi atque metuendi neipsis opcribuspietalis elati deserantur opc

tcm operamini: Deus

gratiset ramaneantin infirmitate natura;.Quiautem
expcriri cupit an in ipso

Deus

habitet, de

quo

dici-

men intelligentiae tamqnam ducem
quia, sicut Apostolus
glorin est Dei Patris
ait,

stellam eequatur:
Jesus Christus in

tur: Mirabilis

Deus

in

sanctis suis

(Ps. lxvii, 36),

Dominus

sincero examinc cordis sui interiora discutiat et sagaciter quaerai

rabatur in
diflid^ntia

utqucmvcnccunis humilitcr jacontcm, ipsum (c) sinc
Philip.u, l[).(b)

qua humilitate

(h) rcsistat

superbia?,

141

adoret rura Patre regnantem. Haec

autem manifestatio, dilectissimi, qua? haesitantium nobulas dissolvit animarum, otita facit innotescere Dei Filium, ut dc hoc, qnod idcm cst ctiam hominis
filius, nihil

quabencvolontia obluctetur l-12invidicC,quamnon capiatur adulantiumlinguis.quamquebonisdclcctetur alienis an pro malo non cupiat malum reddcrc. malitque inultas oblivisci injurias, quam imagincm
;

et

similitudinem sui Gonditoris amittere, qui omnes
et injustos, et

patiantur obstaculi, ad praesentis

festi

ad cognitionom sui generalibus incitans don\s,pluit
supcr justos
!>,

pertinct dignitatem; ol vera est iniantia Salvatoris
dccjaratio Deitatis.quandocarnissensus ab

solem

suum

oriri facitsupcr

humanis

nos ct malos (Matth. v. 45).

ad divina transfertur

;

ut

quos deprimunt experi-

Cap.

IV.— Ac

neinmiiUislaborcl(?';so]licitoediscre-

menta infirmitatum, erigaut signa virtutum: quia
tali

auxilio et natura nostra indigebat et causa, ut

ropararc Cap.

humanum genus

nec sine majestate posset

ipsam matrom virtutum omnium charilatem in secretis sua3 mentis inquirat,(/)et si eam dilectioni Dei et proximi toto corde intentam reperetionis inspectio,
rit, ita

humilitas, nec sine humilitate majestas.

ut etiam inimicis suis

singulorum fidelium profectibusdivinorum elucet custodiamandatorum, implolurque quod dictum est Sic luceal (d) lumen vcstrum coram hominibus,ut videantopera vestrabona,
III.

— Jam vero cum

eadem

velittribui quae

in

impendi; quisquis hujusmodi est,Deum et rectorem et (k) habitatorem sui esse non dubitet:
sibi optat

:

quem

in sc, scd in

tanto magnificentius recipit, quanto magis non Domino gloriatur (/ Cor. i, 31) quo:

Patremveslrum quiincalisest [Mattk. v, 16): quisillic non prtesentem intelligat (e) Deitatem, ubi veram vidot apparcro virtutcm ? quae utique sine Deo nulla est,nec proprictatemobtinet Deitatis, C nisi spiritu sui vogetotur auctoris. Dicente enim
et tnagnificeni

niam quibus

dicitur:

Regnum Dei

(/)

intra vos est

discipulis suis
(Joan. xv, 5),

Domino, Sine me nihil potestis facerc dubium non est hominembona agenct

(Luc. xvii, 21), (ra) nihil non illius agunt spiritu, cujus reguntur imperio. Scientes igitur, dilectissimi, quoniam charitas Deus est (I Joan. iv, 16,/, qui operatur omnia (n) in omnibus (1 Cor. xn, 6), sectamini charitatem,itautin unum castaedilectionis affectum

tem

(f)

ex Deo habere

eflectum operis et initium

univcrsorumfideliumcordaconcurrant(o) rrranseuntia nos et vana non occupent constanti desiderio ad
;

append. August., cunetantis fidei moras. Itanii^tricodicescumprimaeditioneetappend.
In

Ang.

Alii editi,

quem

ut.

(/') QuesnclJus cum nostro ms. Padiliron et app. Aug. Caoterae oditiones cum aliquot nostris codd, et si in ca dilcctionem Deiet proximi toto corde

iric

Bcripsimua ex iisdem codd. et editis ante QuesneUum, rjui cum append. Aug. posuit, sinedifitia. Cum autem adversua fidet trepidationes sermo sit, sinc difftdcntiu procul dubio praeferen-

intente repererit. percrit.
(k) Al.,
(i)

Ms.

S. Petri, toto intcnto cordc rc-

inhabitatorem,

dum

fuit.

(d)

Prima

editio et

appcnd. Aug.

cum quibusdam

codd., lux vestra. At alii mss., lumen vcstrum, uti ur eliam serm. 20, c. 4. Dein, giorificent, pro maynificent in ms. Bon. et prima editione.

Quesnellus cum append. Aug. et Bimiliter codd.S. Petri. Al., majestatem. Paulo post, Deitatis sex nostri codd. cum primaeditione et Quesnelliana nec non append. Aug.AIiaa editiones, dignitatis. <f Itaquinque nostricodd. probaenotaecum prima editione atque append. Aug. Al., a Deo. Dein, initium bonse voluntatis, in primaeditione et ms. Hon. Unus cod. Vat. et aliua lion. ac pritna editio.m
nobis.
(h)

n

God. Bon. et piima editio, intra nos. (m) Hiclocusin codd.et edit. mirilice variat.Prima editio cum codiee Viclor.Quesnelli et duobusnostris Vat. ac Hon., hi nimirum illius aguntur spiritu. Quesnellus cx ms. Corb. praetulit, non nisi illius agunlur spiritu, quod similiter legitur in appcnd. Aug. CodicesBarber., Padiliron. et Venetus, nihilominus ilhus aguntur spiritu; et paulo aliter in Casinensi, Vallicel, atquo Casanatens, nihil non illius aguntur spiritu. Pratulimuslectionemedilorumante

Quesn. quippe qua duobus Lectionariis S. Petri e Veron. ac ms. Vat. collect. 5 confirmatur, optimamque etiam sententiam reddit, cum nihil non apud probatissimoa scriptorcs, omnes vel omnia
alio
Bignificet.
(7i)

Ms.

S. Potri et codd.

Veron. ac Padiliron.,

re-

Ma. Hon.

pugnet. (I) Potior

(o)

Ita nostri

h.-cc lectio, qu.-e in

prirna editiono etin

Antuerpiensi an. 1583 ac in append Ang ncc non maliquotnostris codicibue invenitur, quamaliarura editionum, solitx. Elditores Benedictini aliam insignom variantcm in notatione subjiciunt ms. Navarr. et Corb., Ac ne in multis in vanum laboret, s-ollicite
;

nellum, Transedni a nobis humana, ne nos occupent.

prima editio, in nobis. doccm codd. et editionesante Quesqui ex uno ms. Corb. tcxtui inseruit:
et

Notavit

autemlectionemvulgatamreperireincod.Gaudiival ct pro yano, al. \egiimu. In append. Aug., et forte melius Transcant a nobis vana, et ne nos occupenl r ' constanti, etc,
:

discretioncm inspiciat.

263

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.
A. stes nostres

264

eaquae sunt sempcr mansura tcndamus. Sacramentum enim proescntis fcsti oportct in nobis esse porpetuum quod utique sine finc celebrabitur, si in omnibus actibus noslris Dominus Jes.ua Christus
;

superare valeamus, per observantiam
auxi-

ccelestium

mandalorum divinum quterarnus

lium,scientes non aliternospraevalereposseadversa-

riisnostris.nisipraevalucrimusetnobis.Suntcnirnin-

app;ircat: qui

cum

Patre et Spiritu sancto vivit et

regnat in saecula sfficulorum

Amen.
[Al.

nosmetipsosmulta certamina,etaliud caroadversusspiritum, aliud adversus carncm spiritusconcutra
piscit [Galat. v, 17). In
(d)

143 SERMO XXXIX
(a)

XXXVIII].

quadissensionesi cupiditates
ct

Synopsis.

De Quadragesima I. Hcbrtrorum cxemplo esse jcjunandum U.Quadragesimx maximecontrahostes invisibit.es. 111. prxsertimlemporc purari insidias a dxmone. Cur Christu* tentarivolucrit, et quantie sint hominis IV, Quantu invidia dxmonis. piKjnx in hac vita. V. Qux potissimuui Qux Christ ianorum arma? V. ln misevirtutes jcjunium comitari debeant : ricordix maxime operibus verum jejunium esse.

corporis fuerint fortiores,turpitcranimus amittet

propriam dignitatem,
servire
rectori

perniciosissimum

crit

eum

I.

qucm

decuerat imperare. Si autem

mcns

suo subdiia.ct supornis muneribusdelectata,

tcrrenae voluplatis incitamenta calcaverit, et in suo

mortali corpore regnare peccatum non siverit (Rom.
vi, 12),

ordinatissimum tenebit ratio principatum,et munitioncs ejus nulla spiritalium nequitiarum labe-

Cap.

I.

- Hebraeorum quondam populus etomnes g
cum
propler peccatorum

Isracliticce tribus,

suorum

factabit illusio: <I uia TUNC EST vera P ax («) homini et vera libertas, quando et caro animo judice regitur,
et

offensionesgravi Philistinorum dominatione preme-

rentur,utsuperarebostes suos(o)possent,sicutsacra manifcstat historia, vires animi et corporis indicto
rcparavcre jejunio.Inlellexerantenim durarn et miseram illam subjcclionem ncglectu se mandatosibi

paratio, dileotissimi, licet

animus Deo praside gubernatur. Haec autem praeomni tempore salubriter
nunc tamen
sollicitius

assumatur,utpervigiles hottcs incessabili superentur industria,

expetenda

est,

etstudiosuis(/)jnstruenda,quandoetipsisubtilissimi adversariiacrioriinsidianturastutia(o)Scientesenim

rum Dei

et

morum

corruptione meruisse, frustraque

searmiscertare.nisipriusvitiisrepugnassent.Absti-

adesse sacratissimosQuadragesimffidies,in
observantia

quorum

nentes ergo a cibo et potu severae sibi casligalionis adhibuere censuram et ut hosles suos vincerent,
;

omnes

prceteritae desidiae castigantur,

gulae illccebram in seipsis ante vicerunt.

Faclumque

est hoc modo ut soavi adveasarii et graves domini esurienlibuscederent,quossibisaturossubjugarant.

omnes negligenti;e diluuntur, ad hoc utique totam vim suffi malignitatis intendunt, ut celebraturi sanctum Pascha Domini, (h) in aliquo invcniantur immundi et unde eis obtinenda erat propitiatio, inde
;

Et nos itaque, dilectissimi,intermullas adversitates Accedentes ergo, dilectissimi, ad QuaCap. III. et pr33liaconstiLuti,sisimilibusremediisuticupimus „ dragesimffi initium, id est, ad diligentiorem Domini similiobservaiionecuremur. Eadem cnim propemodum causa nostra est quee illorum fuit quoniam scrvitutem, quiaquasi ad qucmdam agonem sancli

contrahatur offensio.

:

sicutilli a carnalibus adversariis, ita et

nos a spiri-

operis introimus,ad pugnas!45tentationum(i)ani-

talibus

maxime impugnamurinimicis.

Quisi donata

masprmparcmusjetintelligamusquantostudiosiores
pro nostra salute fuerimus, tanto nos vehcmentius

nobis per Dei gratiam morum 144 correctione vincantur,(c)etiamcorporeorumnobisbostiumfortitudo

succumbet et emendatione nostra infirmabuntur, quos graves nobis, non ipsorum merita, sed nostra
;

ab adversariis impctendos. Sed fortior esl qui in quam qui adversum nos est. et per ipsum validi sumus, in cujus virtute confidimus: quia ob
nobis est

delicta fecerunt.

hoc Dominus se tentari a tentatore permisit, ut cujus munimurauxilio, ejusdemcrudircmur cxemplo.

Cap.

II.

— Quapropter, dilectissimi, ut omnes hoS.

(o)

In

unoms.

Petrihuicprimo sermoni dcQua:

dragesimatitulus generalisprffifigitur Incipiunt sermones S. Lconis Papx dc jcjunio Quadragesimx. In

S.rmo Leonis papx de alio autem S. Pelri codice jejunio Quadragesimie, ubi omissio tituli sancti anti
:

quam

codicisorigincmindicarc vidctur iidemcodiccs sequentibussermonibus fereapponunt titulum:
prorsus scribendum esset, sihaecseQtentiareferretur ad anteriorem partem, et ad verbum premercntur. Scd intcrpunctione mutatahoccommareferendumesl ad sequentia; unde vulgata lcctio, quaeitemest potiorum coIta

(c) Sic ex memoratis mss. S* Petri. Al., hominis. Paulo post iidem codd. omittunt autcm. (/') Itaplerique codd. ct cditi omncs anteQuesn., apud quem,s£ru^nda.In mss.autem S. Petri, /rucnda. (g) Erat in cditis ante Qucsn.,utietiam mss.collectionibus postcrioribus: Scientes enim agere nos sacratissimos, etc. Illc autcm pro agere nos sciipsit

De jejunio tyw&ragesim&. (b) Prima editio, non possent.

adesse, quod et in duobus Lcctionariis S. Pctri ropcrimus, ct cxigitur ah illis cap. sequentis: AccedenUt cryo. dilectissimi, ad Quadragesimx initium.

mur

dicum, mutanda non (c) \\\ duobus mss.

fuit.

quod
nullis

S. Pctri habctur ctnim proil, legebatur tn editi9 antc Qucsnellum, ct in non-

quoqne codd. occunit.
ex noslria codd.
ei

(d) Ita

editis ante Cuesn., qui

nullam auetoritatem indicans, posuit, corporeae. Paulo post, pcrniciosissimum.qwad illc prffitniit pro perniciosum, \n\cn\mus in laudatis duobuscodicibus
S. Potri,

Itamss. Thuan.etCorb., melius qiiam,invenuir quod Legitur in vulgatis editionibus alluditenim auctor nosterad prseceptum demunditia legali,quae in veteri Testamento ad Pascha celebran-» (iiiin ncccssariacrat. Quesn. Ita ctiam scribitnr in codd. s. Petri ct in mss. collect. 2, cx quibus cohaerenter subjecimus eis pro nobis, quod Qucsncllus retinuit, sed perperam, nam refertnr ad vocem cclcbratufi,de quibus Leodixit, inveniantur ; nobis autom habetur in iis codieibus, qui praefcrunt, agere non, ct, inveniamur indiyui. (/) Ita duo mss. S. Petri. .4/., animos,
(h)

indigni,

:

26"»

ERMO XXXIX
A
ctissimi, ut Apostolus
vi

26G
ait,

Vioit eniin adversarium, ut audistis, testimoniis le« gis, dod potestate virtutis; uthoc ipso et homioem

succincti

lumbos mentis

\tr& in veritate,

ct calceati

pedes

prssparatione
(idci, in

adversarium plus punirot, oum plus honoraret, hostis generis humani (o) non quasi a Deo jam, sed quasi ab homine vincerctur. Pugnavit ergo ille tunc, vicit ille, ut ct nos ut et nos postea pugnaremus
et
;

Evangelii pacis, in omnibus sumentes scutum

quo possitis omnia

g) tcla

maligni ignea exstinguere,et

galeam

similitervinceremus. Nulla sunt enim.dilcctissimi, sine tentationum experimentis opera virlutis, nulla
e probationibus fides, nullum sine hoste ccrtamen, nulla sine congressionc victoria. Vita DfflC nostra in medio(c) insidiarum, in medio pracliorum Si nolumus deeipi, vigilandum est ;si volumus

salutis assumite, etgladium spiritus, quodest verbum Dci Ephes.\i,tb).Videte, dilectissimi,quam potcntibus nos telis, quam insuperabilibus munimentis dux mullis insignis triumphis, et invictus Christianae militiae magister ormaverit. Succinxit

lumbos
cis:

balteocastitatis, calceavitpedes vinculis pa-

quia et distinclus milescito,(/i) ab impudicitiae

superare,

pugnandum
Fili,

est.

Et ideo sapientissimus

incenlore vincitur, et non calceatus facile a serpente mordetur. Scutum fidei ad protectionem totius corporis dedit, capiti galeam salutisimposuit,dexteram
gladio, id cstverbo veritatis, instruxit
praeliator
I!
:

Salomon,
ra

inquit, acccdens

ad servUutem Dci,
\).

animam tuam ad

tentationem [Ecch. u,

ut spiritalis
et re-

Virenim sapientia Dei plenus.sciens studium
gionis laborem habere certaminis,

reli-

cum

praevideret
:

non solum sit tutus a vulnere,sed pugnantem valeat vulnerare.
Cap. V.

pugnae periculum, ante admonuit pugnaturum ne fortesiad ignorantemtentatoraicederet,imparatum
citius vulneraret.

Ilis

igitur, dilectissimi, freti

armis,

Cap. IV.

— Noa itaque, dilectissimi, qui(d) divinis
agonem
praesentis certa-

ernditionibus instituti, ad

minis scienter accedimus, audiamus dicentem Apostolum Non est nobi* colluctatio adversus carnem et
:

impigreatque intrepide propositum nobis certamen ineamus ut in istojejuniorumfz) stadio, non eo tanlumsimus fine contenti, utsolam ciborum abstinentiam putemus esse scctandam. Parum enim est si carnis substantia tenualur, ct animas fortitudo non alitur. ACflicto paululum exteriore homine, reficia:

tanguinem, sed adoersus principes
vcrsus

et potestates, (c)ad-

tur interior

;

et subtracta carni saturitate corporea,

muwli

rectores

tenebrarum hurum, contra
12; et

spi-

spiritualibus
se

mens

deliciis roboretur.
et

Circumspiciat

ritalia nequilix, ia ccelestibus [Ephes. vi,

severoexamine cordis sui interna discutiat. Videat ne quid ibi discordiae inhaeserit, ne quid cupiditatis insederit. Castitas incontinentiam prorml peHat, (j)tenebras simulationis imus; ethoc ipso(/';quodbonialiquidappetimus, luxabigat vcritatis. Detumescat superbia, resipiseat adversarius provocamus. Ha?c eniminter nos atquc illos!46per diabolica; invidiae fomitem invetcrata C iracundia, "14? comminuantur jacula noxarum,

non ignoremus quod hi hostes nostricontra segeri omnia sentiunt, qmecuinque nos pro nostra salute agere

omnis animaChrisliana,

dissensio est, ut quia
ad
quffl

illi

ab his bonis exciderunt,

et obtrcctatio lingiue frenetur.

Cessent vindictae, et

nos Deo auxiliante provehimur, nostris justilicationibus torqueantur. Si crgo nos erigimur,
illi

oblivioni manden'iur injurias.
tatio

Omnis postremo planin

quam non

plantavit Patcr coclestis, radicitus au-

corruunt

;

si

nos convalcseimus,

illi

infirmantur.

fcratur {Matth. xv, 13).

Tunc enim

nobis bene

Rcmedia noslra plaga^ ipsorum sunt, quia curatione nostrorum vulnerum vulnerantur. State ergo, dilescil

virtutum seminanutriuntur, quando (k) deagrocordis nostri oinne germen exlernum evellitur. Si quis
assumcre pro assumitem uno ms. S. Petri. [g) Ilaomnes nostri codd.et editiante Quesnellum, qui cur posuerit, ab impudentise inccnlore, ubi hoc comma referturad illa, succinxil lumbos balteo castitatis, ignoramus. [i Qu3?dameditionescumquibusdamcodd.,si?ttdz0. (j) Erat in cdilis et irt mss. posteriorum collectionum, tenebras mendaciilux abigat verilatis quia os quod mcntitar animam mentientis interficit. Detumescat superbia, humilitas assumatur,resipiscat iracundia. Quesnellus, loeo mendacii, substituit simulutio n?'siu reliquis vulgatum tcxtum retinuit, expunctis
:

Ante Quesn. legebatur, non solitm quasi a Dco, cliam quasi ub homine impugnarelur atque vincer rctur. Gorrexit ille ex tribus codd. Vict., i 'huan. et odationemque confirmant duo Lectionaria S. Pelri, cod. Bon. et mss. collect, 2. (6) ItaThuan. et Corb. Al., sihe pertwbationibus, quod manifeste mendosum est etbono sensu vacuum ut illud econtra Pauli doctrinae ct verhis consentaSic pariter nostri csdiees S. 1'etri num. Quesn.
a)

et collect. ^.
[c

Al.. insidiatorum.

Qucsnellianamcorreetionem D

opprobant mss.
iiti.

S. Petri.

d Anteriores ediliones, divinis instilutionibus eru-

Pratulimus lectionem mss. S. Petri ct codicum eolli ct. 2, quam confirmant etiam exemplariaCorb. et Thuan. a Quesnello laudata. Unus Vat. collect 4,
divinis instructionibus eruditi.
(e) Duo laudati Quesnelli codd. Corb.et Thuan.habent, adversus mundi rectores, mundihujus tenebrarum harum. Duo S. Petri et duo Vat., adversus recto-

rcs

mundi hujus tenebtarum omissa voce harum. Qodd. colleclionis 2 ut in te.xtu et in vulgalo Scripturs.

Unus cod. S. Petri. quo. / *^)Primaeditio,fa/a nequiliaignea. Ignita pro ignea. in rass.Corb. et Thuan., Quesnello annotante. Moz
Patrol. LIV.

humihtas assumatur, quia, inquit, in mss.desiderantur,et filum oratianisabrumpunt. Notavitprajterea in msj:gme,\erbsi,quiaos quodmeantitur animain mentientis interficit, dessse incodd. Gorb.et Thuan. Nos haee quoque exclusimus, quia absunt praeteroa ab antiquis el Binceriorihus Lectionariis S. Petri, nec non a codd. prfflstantiorum collectionum, qui leotionem textui insertam exhibent.Mox pro noxarum, quod legitur in autiquis Lectionariis etvetustioribus mss.coIlectionibus,exemplum primaeeditionishabet noxiarum ,'qul librarii lapsus cum dod delegeretur, in posterioribufl mss. coflectionibus ad sensum perillis,

(iciendum additum fuit subslanilvum cofjitutionum, (k) Ita ex quatuor nostris codd. k\-,a'b aqro.
,

9

207
crgo
in

S.

LEONJS MAGNI SERMONES.

268

qucmpiam

ita

cupiditato ulfioniscxarsit, ut

A

cuui aut carceri (a) tradiderit, autvinculisilligaverit,

csuricns non mulavit lapides rilem esse debere Quadragesimae incdiam.
i

inpanem? — IV.

Non
V.

absolutioncm non solum insontis, scd etiam cjus qui pocna dignus videtur accclerct: ut ita Dominicae
orationis regula fidcntcr ulalur, dicens
:

Miserationem et clementiam principum imitandom
esse

Quadragesimx tempore.
I.

Dimilteno110-

Cap.

Licct

nobis, dilcctissimi,

appropin-

bis debitanostra, sicut et nos dimiUimus&ebiioribus
stris. (Matlh. \i,\2).

quantefestivilatepaschali jejunium quadragesimale
ipselegilimi temporis recursus indicat, cohortatio

Quampartcm petitionum

itaDolo-

minus

speciali insinuatione

commendat,(J) quasi

tius orationis eifcctus in hac conditionc consistat: Si

cnim, inquit, dimiseritis hominibus pcccata corum di,

mittet et Pater vester vobis, qui in ccelis est. Si

autem

non

dimiscrilis

hominibus, nec

Pater vester dimittei

vobispeccata vestra (Ibid. 14).

tamen etiam nostri sermonis adhibenda est, quae, auxiliante Domino, nec inutilis sit pigris, nec onerosadevotis.Namcumomnemobservantiamnostram ratio istorum dicrum poscat augeri, nemo est (ut con(ido) de vobis, qui sc (f) ad opus bonum non gaudcat incitari. Natura enim nostra, manente adhuc
mortalitate, mutabilis, ctiamsi ad

Cap. VI.

Proindc, dilcctissimi,

memorcs

mfir-

summa

quacque

milatis nostra3,quia facile in quadibet delictaprola-

bimur, hoc (c) potissimum rcmedium,cL istam cllicacissimam vulncrum nostrorum curationem nullatenusnegligamus. Uemittamus, utremittatur nobis, dcmus veniam, quam rogamus et non studcamus
;

virtutum studia provehatur, scmper lamen sicut potest habcrc quo rccidit, ita potest haberc quo cre^.

Et ii,ecest perfcclorum vcra justitia, ut numquam praesumant sc csse perfectos, ne ab itineris nondum finiti intcntionc ccssantes, ibi incidant defiscat.

vindicari,qui nobis precamur ignosci.(//)Pauperum

cicndi periculum,ubi proficiendi dcposuerint appcti-

gcmitus surdo non transeamusaudilu, ctmisericordiam indigcntibusprompta benignitate prffistemus,
ut misericordiam injudicio

tum. Quiacrgo ncmonostrum, dilectissimi,tam perfectus etsanctus cst, ut perfectior sanctiorque esse

mereamur

invenirc.

Ad

non

possit,

omnes simul

sine differentia
iis

graduum,

quam

pcrfcctioncm qui studium suumgratiaDei adCor. v, 8), hic a

sine discretione meritorum, ab

in quce pcrvcni-

jutus intenderit, hic sanctum jejunium fideliterfej

peragct

(/

fcrmento

nialitiee vetcris

mus, in ea quae nondum apprehcndimus, pia aviditate curramus, et ad mensuram consuetudinis nostrac (g)

bcatum Pascha pcrveniet, et pcr novitatem vitae dignc la;taper bitur in sacramento reformationis human;n Ghristum Dominum nostrum,qui cum Patre et Spialicnus, in azymis sinceritatis etveritatis ad
:

nccessariis aliquid
religiosus alio

addamus augmentis. Patcmpore demonstratur,
ili)
:

rum enim
Cap.
II.

qui in his diebus non rehgiosior invenitur.

— Unde
Quid

opportune auribus nostris

le-

ritu sancto vivit et rcgnat in saacula so3culorum.

ctio apostolicae prredicationis insonuit,dicens

149

Amen.

C

Ecce nunc tempus acceptum, ecce
(II

nunc

dies salutis

Cor. vi, 2).

enim acceptius hoc tempore,

148 SERMO XL
Synopsis.

[Al.

XXXIX].
II.

De Quadragesima

dicitur, et
esse.

quid salubrius his diebus.in quibus vitiis bellum inomnium virtutum profectus augetur ?

/

Semper

in

hac vita proficicndum
diabolus.

Scmperquidcm

tibi.o

anima Christiana,vigilandum
fuit,

//.

In id

maxime enitendum Quadragesims temxsevit

pore, quo

magis

contra salutis tuae adversarium
locus tentatoris insidiis; sed

neullus patcret

///.

Cur Christus
traderct etil-

modo

tibi

major cautio

(a)

Sic mclius ex ms.S. Petri,

quam

ligaret, ut ineditis
riis S. Petri.

habebatur. (b)Quasi pro ut mclius substituimus cx Lcctiona-

(c) Potissimum pro polentissimum magisplacuit ex iisdem S. Petri codd. et uno Vat. Paulo ante pro, quia facile, aliqui codd. habent, qua facile. Paulo post, ut remittat, \oco, ut remittatur: et dem, optamus pro precaniur in mss. S. Petri. (d) Quesncllus notavit in margine sequentcm pcriodum dccsse in mss. Corb. ct Thuan. (e) Codd. S. Pctri, peragit.

D

cditionc aliaque Goloniensi an. 1547, aliquot nostri codd., el melius quam apud Quesnellum cum aliis vulgatis atque mss. ad opus horum. ln sequenti periodo cod. Padiliron., potesi habere quo recedat. g Pleriquc codiccs cum editis anteQuesnellum,
(fl

Ita

cum prima

necessarii aliquidaddamusaugmenli.

RetulimusQuesS. Pctti et Padi-

ncllianam lectionom, liron approbant.
(/i)Et

quam mss.

quidem eadem

lectio Paulinse epistolae, qua2

hodie ct in primo nocturno et in missa per totam Ecclesiam auribus fidelium insonat. Unde ct o/iirii ccclcsiastici antiquitas probatur et refellitur error Theodemari ubbatis Casinensis, seu Pauli Diaconi

ejus nomine ad Carolum Magnum impcratoremscribentis. Necdum c» tempore, quo S. Bencdictus scribcbat suam Itegulam,?» Romana Ecclesia, sicut nunc inquit, leguntur, sacras Scripturas legi morem fuisse. Ex Gelasio aliisque falsa probatur opinio adoclissimo Mabilonio in disquisitione de Cursu Gallicano pag. :l^. Aeecdit Lco Gelasio pluribus annis antiquior, tum hoc loco, tum plurlbus aliis, ut scrmonis Prxdica41 (nunc 42J seu dc Quadrag. 4 initio turus, inquit,... quo aptias ular cjcordio,quam ut verbis Apostoli... incipiam, dicamque quod lcctum est : Sermonis 50 Ecce nunc tempus acceptabile, ctc. (nunc 52), qui primus dc Passione Dom., initium indical lectam eo die fuisse passionis historiam cx Evangelio quae ef feria 4 esse iteratam significant ultima fere verba sermonis 3, de Passione, prima scrm. 13 (nunc 15 quae hanc universae Ecclesiffi consuetudincm tribuit. Vide et serm. 18, cap. 2, et serm. 1'.'. cap. 1. ubi observat ex more decursam esseevangelicamdePassione lectionem,el serm.2 de Resurrectione, seu potius in die Sabbati sancti, et aerm. 94 (nunc51 in evangelium de TransfiguraMox pro acceptum tione Domini. Quesnellus. prlma editio cum aliquibus mss. habet acceptabile, uti legitur etiam serm. 42, cap. I.
: ;
; .

, :

2GU
etsoUicitior a

SERMO XL.
estadhibendaprudentia,quandoidem

270

A

to
ei

'

accesseruntad
ut veri

Dominum

angeli,ct ministrabant

stuusaoriori sevit invidia.

Nunc enim

in tolo

;

hominis

et veri Dci, ct

apud dolosas in-

mundo

potestasei antiqusdominationisaufertur, ct

terrogationes inviolata essct humanitas, ct apud

innumerailli captivitatis vasi "apiuntur. Renuntia-

sancta obsequia manitesta Divinitas. Confundantur
/

turatrocissimopraedoniapopuhbv

omniumquc

linguariun.ot

umnationum, nullum jam genus homi:t.,;

itaque

lilii

diaboli atquc discipuli, qui repletiin-

spiratione viperea, simplicesquosque decipiunt,ne-

quodnon tyrannicis Legibus rclucteomnes bnes terrarum regeneranda in Christo multorum millium millia praeparantur ct appropinquante novs creaturae ortu, spiritalis nercpcritur,
tur,

num

gantea

in

Christo utramque veram esse naturam,

dum

per

dum

aut Deitatem homine, aut

hominem
et

Deitate

;

dispoliant,cum unius temporis gemino documento

utraque falsitas

sit

perempta

:

quia

per

famem

quitia

ab

iis

quos posi

extruditur. Fremit

corporis (m) perfecta humanitas, et per famulantes

ergo exspoliati bostis impius furor,etnovum quaerit lucrum.quia jus perdidit antiquum. Captatindefespervigil,
si

B5I

angclos demonstrata est perfecta Divinitas.

Cap. IV.


;

Quia ergo, dilectissimi, sicut Redcmin

(juasreperiatovcs a sacris gregi-

ptoris nostri magistcrio edocti

bus negligentiuse\ agantes,quas(c) perproclivavoluptatum ct per devexa luxuriae in diversoria mortis
inducat.

pane vivithomo, sed
Dcut. viu,3)

sumus, non in solo omni verbo DeiQIatlh. iv, 4
;

dignumque
verbo

est ut populusChristianus

Inflammat itaquc
III.

iras,

nutrit odia, acuit

B

in

quantacumqueabstinentia constitutus,magis dese Dei

cupiditates, irridct contincntiam, incitatgulam.

sidcret

quam

cibo satiare

corporeo,

Cap.

Quem enim

tentare non audeat, qui

necabipsoDominonostroJesuChristo//)eonatussua3
fraudis abstinuit ?Nam,sicul
tefecit historia,

prompta devotione et alacriiide suscipiamussolemne jejunium, non sterili inedia, quam plerumque
et

150

evangelica(e) pa-

imbecillitascorporis etavariticemorbus(«)mdicit,
:

cum

Salvator noster, qui crat verus

sed in larga bcnevolentia celebrandum

utscilicet
:

Deus, ut verum se
et

homincm etiam demonstraret,
f)

simus dc

illis

de quibus ipsaVeritas dicit

Deati qui

impias opiniones totius erroris excluderct, post

esuriuntet sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabun-

quadraginta dieram

noctiumquc jejunium,infir-

mitalis nostr.T in se recepisset esuriem,gavisus dia-

bolus signum sein eo passibilis atquemortalisinve-

opera nos ad aeternitatem (o) nutriunt impleamur. La:temurin refectionibuspaupetur (Matth.
v,
6).

Delicia? igitur nostrae sint

pictalis, et illis cibis qui

nissenatura?,utexploraretpotentiam,quamtimebat
Si Filitu Dei,

inquit, es,

dic
(j

ut

lapides

isti

panes

Vatth. iv, 3). Poterat
t

utique istud

Omnipo-

rum,quos impendia nostra satiaverint. Jucundemur in vestitu eorum quorumnuditatemindumentis necessariis texerimus.Sentiant humanitatem nostram
;T>gritudinesdecumbentium,imbecillitatesdebilium,

facilc

erat ut

ad Creatoris imperium, in

quaii)jiibereturspeciemcujuslibetgencrisi//,croaturatransiret
:

C

laborcs exsulum, destitutio pupillorum, et desolata:in quibusjuvandis nenon aliquam possit exsequi benevolcntiae portionem. Nulli enim parvus est census, cui magnascstanimus nec de rci familiaris modo (q)men-

sicut,

cum voluit,

in convivio(z) nuptiali

rum(/jjmoestitudoviduarum

aquam mutavitin vinum

[Joan. n, 9)

:sedhocmagis

mo est qui

Balutiferisfj dispositionibuscongrucbat,ut superbis-

simi hostisastutia,non potentiaDeitatis(/,)aDomino, scd humilitatismysterio vinceretur. Deniijue fugato
diabolo,et in

;

sura miserationis

pendet aut

pietatis.

Numquam

omnibus artibussuistcntatorcfruslra-

merito caret, etiam in tcnui facultate, bonae voluntu
;

'A\t\,assumenda prudentiaest. Pr.-etulirnusmss.
S. Petri,

exquibus etiampaulo post terrarum

scri-

tis,

qui cliam pro nequissimi, quod legebatur inedipraeferunt, superbissimi, juxta cmendationem

paimue pro
b]

Ita

ed itis,

terrae, confirmante cod. Parliliron. ex iisdem codd. S. Petri ot unoVat.Aliicum excluditur. Paulo post, pro perdidit, duo mss.
s. Pelii et alius Vat.

Quesnellianam. Id autem magis placuit,cum humiUtatis mysterium daemonis superbia? S. pontifex opponat.
a Domino. ex duobus Lcctionariis mox legitur, etinomnibusartibus suis tentatore frustralo,ut\ postQuesncllumcdidimus, cum in c.cteris editionibus ct in aliquot codd. ac in Homil.Pauli Diac. habealur, etomnibus artibus callidi
(li)

\&t.,perdit.

Addidimus

rmi- ms.

cum quibusdam
loco

B.

Petri, in

quibus

editis, per proclivia. Mox, movet acuii cupidilates in uno ms. Vat.

cupiditates,

lta cum Qucsn. unus codex S. Petri, et alius ('/) Padiliron. Al., conalum, - c ex prima editione et nonnullismss. \'at.ct Padiliron., idque magis placet quam vulgata lectio

lentatoris elisis.
(/)

Tres ms3. ,igitur.

patefecit

;n;im apertiusindicat tuncquoqueanteserin

monem
/'

missa lectuiu fuisse GvangeliumMatthasi

de tentalione Christi in deserto, uti nunc in prima
nica Quadragesims legitur. Bxemplar Pauli Diaconi omittit, noctiumque. - c cum Quesn. duo codd.S. Peiriel unus Vat.

(m) Cod.Bon.et primaeditio, verahumanitas. Dcin ibidem et in tribuscodd., manifesta divinitas Primaeditio, inducit. Postea, scllicet dccst in aliquot mss.
(o)

/(/.

Bxemplar Pauli Diac, nutriant. apudQuesn. el in mss. S. Pelri. Al., lamenPaulopost in unocod.S. Petri, non aliquam hai

Al., itaque.

bere possil, pro non aliquam possit exsequi.

(a)A1., natura in

editionum marginc,ac inllomil.

Pauli Diaconi et cod. Padiliron. (i Ita nostri codd. et editianteQuesnellum,apud quom, nuptiarum, uno nostro Padilir. suffragante. Al., dispensationibus, uti in Homil. Pauh Diac. et in duobus mss. Vat. At codd. S. Petri, ut in teX'
/

Lectionem editoram antc Quesn. auctoritate preestantioram codicum revocavimus. Solum prima editio pr.clert, acpietatis. Quesnellus, mensurapenet paulo aliter ms. Venetus, pendet det pietali»
-/
|

mensura

pietatis,

;

271
tatis opulcntia.

S.

LEONIS MAGNI SEIiMONES.

272

tum,

Majora quidem impendia sunt divi- V minora mediocrum sed (n) non discrepat fructus operum, ubi idem cstaffeclus operantium.
et
;

SERMO XLl
I. Siropsis. celebrari debeat ?

[Al. XL]. De Quadragesima III. Quania conscientix puritate

fejunium
?

aulem, dilectissimi, exercendarum opportunitate virtutum,suntct aliarum^)insignia coronarum, quae nullo horreorum dispcndio,
Cap. V.
In ista

Quomodo
diaboJi

se
in

quisque exatninhre
tentatione
Ciristi

-

153
III.

II.

Audada

uos

cautiores

reddere debet. hoc prxsertim Miseratione jejuniutn sanctificari.
I.

tempore.

nulladiminutione pecuniae capiantur
scentia

;

si

repellatur

Cap.

— Semper

quidcm

nos, dilcctissimi, sa-

lascivia, si abdicetur ebrictas, et carnalis

concupi;

picntcr ct(y, sanctc vivere decct.et in id voluntates

152

castitatis logibus
si

edometur

si

odia

nostras actioncsque dirigere, quod divinae novimus
placere justitiae; sed cumiiappropinquantdies quos
illustriorcs nobis salutis

transeant in dilectionem,
in

inimicitiae convertantur

paccm, si tranquillitas cxstinguat iram, si mansuetudo remittat injuriam, si deniquo dominorum atque scrvorum tam ordinali sint tnorcs, ut et illo-

nostrasacramentum

fece-

runt,diligentioresollicitudinecordanoslrasunlmun-

danda,
luin
:

et studiosius

exerccnda estdisciplina virtusui

rum

potestas mitior, et istorum

sit

disciplina devo-

ul sicut ipsa

mysteriaquadam

partemajora

tior.llac igitur observantia, dilectissimi, obtinebitur

sunl, ita ct noslra observantia superet inaliquocon-

misericordiaDei, et abolito pe* catorum rcatu,
giose

reli- r>

venerandum Pascha celebrabitur. Quod et (c) Romani orbis piissimiimperatorcssancladmlum instituta obscrvationc custodiunt, qui in honorem
Dominicoe Passionis
et Itesurrcclionis

altitudincm

suae potestatis inclinant, et constitutionum

suarum

severitatcmollita,multarumculparumrcosW;faciunt relaxari ut in dicbus,quibus mundus salvatur mi;

(e ctiamipsorum supernae bonitatis aemulanda clementia. Imitentur igitur Christiani populi principes suos, et addomesticarn indulgcntiam regiis incitentur exemplis. Non onim privalas legesfasestausteriores essequampublicas.

seratione divina,
imitatrix
sit

suetudinem suam ;etcuifestivitasestcelebrandasublimior, ipsc quoquc in ca reperiatur ornatior. Si enim rationabile et quodammodo religiosum videturperdiem lestum in vestitu nitidioro prodirc,(/< et habitu corporis hnarilatem mentis ostendere si ipsam quoque orationis domum propensiore tunc cura et ampliore cultu,quantump ossumus,adornamus, nonne dignum est ut anima Christiana, qua; verum vivumque Dei teraplum est, speciem suam
;

prudcntcr exornet,et redemplionis suae cclebratura sacramenturn, omni circumspectione praecavcat ne
ulla

eam macula

iniquitatis offuscet, aut duplicis
?

cordis ruga dedecoret

Nam quid prodesthoncstatis
si

Remittantur

culpae, vincula solvantur,deleantur of:

formam

praeferens cultas exterior,

interiora hovitio-

fensae, pereant ultioncs

ut sacra feslivitas per di-

minis aliquorum sordeant(t) contaminatione
^
1

vinam atque humanam (f) gratiam, omneslaetantes, omnes habeat innocentes pcr Dominum nost^um Jesum Christum, qui cum Patre et Spi-itu sancto
:

rum?Omniaigiturquae animi purilatemetspeculum
mentis obnubilant, abstergenda sedulo
elimatione(/')
et

quadam

vivitet regnat Deus per infinita saecula sa?culorum.

Amcn.

reddendasunt clariora.Scrutetur quisque conscientiam suam, seque ante se statuat proprii censura judicii. Videat, si in secreto cordis sui

nmus.
(a)

Duo mss.

exemplar
decst.
(b)

S. Petri,«o» distat. Deinprofdem est, Pauli Diac, non dissidet, unus Vat., non

(d)

la.vari.

Editionescumquibusdam codd., prsecipiuntreImo Lectionaria S. Petri non deserenda

anteQuesn., insignia opera coronarum unus Vat. et Padiliron., insiynia virhdum. (c) Licet Romanse Urbis sit in duobus codd. S. Petri, iisque concinat in vocc Vrbis cod. Venetus, expungere tamcnnoluimus lcctioncmvulgatam,quam prffiferunt ms. Casin. collcct. 1, et codd. trium ponam Rvmani quidem steriornm collcct. 3, 4 ct 5
Editi
;

credidimus.Conferhc cdereobservationem in scrm. 45, inter observationes post appendicem subjiciendas. (C) In iisdem S. Petri mss, et inVeneto, etiam ipsorumsii honorandaclementia.bnitenturergo.\'ulgdLl& lcctio, qua3 cst etiam quamplurium codicum, scquenlibus magis congruit. Si ox mss. S. Pctri. Quesnellus, miscrationcm, (f)

quod in ms. Yat. collect. 5 reperire licuit. Caeteri non autem l\oman;v, Ur&is imperatores appelediti et aliquot codd., benignitatem ; unus ^at,, lari solent. Codex eliam Venctus cum habeat, Roniani, Urbis pro Orbis perperam scriptum indicat. " clementiam. Quod et Romana Urbs Mss. collect. 2 aliter habent Auctoritate plurimorumetpotiorumcodd. reAl sequena convocavimus advcrbium sanctc, pro quo Quesnellus et piissimi imperatores... custodiunt.
orbis,
; i

textus solis Lmperatoribus convenit,Dein mss. Ven., Casin. collect. 1 et alii collect. 2, sancta dudum institutacustodiunt; ubi cum accusativus antecedens quod alium accusativum sancta instittita respuat, in cod. Casin. posteriori manu emendalum fuit, tutione; cui lectioni affinis est aliavulgata.el nonnullorum codd., sancta antiquitus observatione custodiunt. Lectionem vero duorum oodd. S. Petri uti

substituil justc, uti in aliquibus aliis mss. legitur. !. collect. !x et Posl nonnulla posl nomen 5 delent noslra.
.

ih

Duo codd.et excmplar

Pauli Diac. , et corporaU

habilu.

meliorem

lextui

inseruimus;exquibusetiaradeinde

Et (i)A\., contagione. Quesnellus in margine. paulo post pro, climaionc, tres mss. Thuan. ab eodem laudati, climmutionc.
Editi, radenda sunt. Scrutetur, etc. Praetulimua lectionem codicis S. Petri. Dein in Homil. Pauli Diac, atque ante se statuat proprii censuram judtcii.

Boripsimus, in honorem DominiCcePassioniset Resurremonis. In editia ante Quesn. deerat, et Resurrectidnis;

apud hunc vero,
Christi,

in

surrectionis

sicut et

honorem Passumis ct Ilcin ms. Yeneto repe-

:

273
illam,

SERMO
quam
Christus
dat (Joan.
xiv,
57), invenit

XLII.
invitat, ct

274
diligcntiam nobi9
(g) propositae

A

castiga-

pacem,si dosiderium spiritus nulla concupiscentia carnis impugnat,si humilia non spernit, si altanon
appetit,

Quanto cnim sanctius quisque hos dies invenietur egisse, lanto probabitur PaschaDotionis indicit.

siiniquonon delectaturlucro, si immoderum8uarumnongaudetaugmento,si denique

mini religiosius honorasse.
pietatis opera,

miserianon laetatur. Et cum harum perturbationum nihil in se fortc repererit,sincero(a)disquiratexamine qualium oegitationura specie frequentetur et utrum nullis
aliena fclicilate non urilur, aut inimici
;

Cap.III.— In diebus igilursanctorumjejuniorum quibus semperstudendum est; 155

abundanjbius exsequamur: Misericordes simusadomj, maxime autem ad domesticos fidei (Galat.\i y iO) utinipsisquoque elecmosynarum dislributionibus, bonitatem Patrisccelestis imitemur, qui solem suum

n

vanitatum imaginibusacquiescat,vel mumab iis quaj noxie blandiuntur

quam

cito ani-

254
tota

abducat.
tentatio

oriri facit super bonos el malos, et pluit supcr justos
et

Namnullisillecebriscommoveri,nullis(&) cupiditati-

injustos (Mattk.

v, 45).

Quamvis ergo fidelium

adjuvanda paupertas, etiam illitamen, qui nondum Evangelium receperunt, in suo labore et qua nimirum vincitur, qui vinci est Johvu, miserandi sunt:quiainomriibus(/t) hominibusnatuab eadem non veretur. Superbnm est enim de non facilitate praesumere,cum hoc ipsumprae- p raccstdiligcndacommunio, quae nos eiiam iisbenig peccandi nos dcbetcfliccre,quinobis quacumquc suntcondisumpsisse peccatum sit, dicente beato Joanneapotioncsubjecti, maximc sieademgratia jamrenati, et stolo Sidixerimus quia peccatum non habemus, nos eodem sanguinisChristipretio sunt redempti.Simul ipsos seducimus et veritds in nobis non est (I Joan. enim et cum istishabemus, quod ad imaginem Dei conditi sumus, nec carnali origine anobis, nec spiNemo igitur se fallat, dilectissimi, neCap. II. mo (r)se decipiat; neque ita quisquam de cordissui ritalinativitate divisi sunt. Eodem Spiritu sanctificamur, cadem fidc vivimus, ad eadem sacramenta puritate coniidat, ut putet se nullistentationum pebus
titillari,

non
,

est istius vite, quaa

pue

sit

1

:

riculis subjacere

;

cum

pervigil

ille

tentator eos

acrioribus pulset insidiis,quos maximc videritabstinere a peccatis. Nam a quo dolos suos contineat,

nobis

concurrimus. Non spernatur haec unitas, nec vilis sit tanta communio sed hoc ipsum nos per
;

qui ipsum quoque (d)

Dominum

majcstatisaususest

omniafaciat mitiores. quodeorumutimursubjectione,cum quibus uni Domino eadem subjicimur scrvitutc.Si

Viderat superbiam Domini Jesu humilitate calcatam intellexerat (e) quadraginta dierum jejunio omnem cupiditatem carnis exclusam, et tamen nou despe
calliditatis suaj fraude tentare ?

suam

baptizati

;

offendere dcliclis, indulgentiam

quicrgohorumgravioribus dominos suos nunc in diebus re-

conciliationis accipiant. Auferat miseratio severita-

ravit

de artibus suae
sibi

malitio)

spiritalis

tem.et venia deleat ultionem. Nullum custodia teimprobitas; C neat.nullum carcer includat quoniarr. Deus noster
:

tanlumquc
misit, ut

de naturae nostra; mutabilitate proexperiebatur hominem, prae-

miscricordiam suam hac
remittenda
sibi is

conditione

promisit, ut

quem verum

nosset peccata, propria qui remi-

sumeretposse fieripeccatorem. Si crgo ab ipso Domino et Salvatore noslro dcceptionum suarum diabolus non revocavit iusidias, quantomagisfragilitatemnostramimpugnare(/"jpra3sumet,quosexinde

sisset aliena (Matth.

xvm,

33).

Dissensionum mate-

ries,dilectissimi, et inimicitiarum aculei conteran-

tur.Ccssent odia, deficiant simultates, in unitatem
dilectionis

omnia

Christi

membra

conveniant: Beati

vehementiore odio ct invidia saeviore persequitur, cx quoei inbaptismo renunliavimus, et ab illa cui dominabatur originc.in novam creaturam divina regeneratione transivimus
!

quoniam /ilii Dei vocabimtur (Matth. v, nec solum filii, sed etiam haeredes, cohxredes 9) autem Christi (Ilom. vm, 17), (i) qui vivit et regnat

enim
;

pacifici,

Unde quia dum mortali

in saccula saeculorum.

Amen.
|.

carnecircuirulamur, non dcsinit nobis hostis anti-

quus laqucos peccati ubique pr.-etendere, ct tunc maximeadversusChristi membrasaevire.quando ab
eis

sunt sacratiora cclebranda mysteria, merito dorv

ctrinaSpiritussanctihaceruditione imbuit populum

XLll [Al. XLI De Quadragesima IV. Stsopsis. — I. Quadragesimam purgandis animurum sordibus lalubriter esse institutam. — II. Omnibus virtutibus studendum lioc tempore,qtue ex voluntate
pensantur. lum; cujus
et rulio

SERMO

Christianum, ut ad paschalc festum quadraginta
dierumsccontinentiapra3pararet. Cujus purificatiot

III.

Ex

ipsa
IV.

150

tentationvm

exptieantur.

nis ratiojam nos ad

observantiam suaj salubrilalis

rum

abstinentia.

insidiari diaboerga Cftristum ordo De perversa Manichxo-

pietute

V.

Eosdem

in

honorem

solis et

(a)

idem cod.
tcutiat.
[n

Cod. Pauli Diac. addit,cordw, et pro disquirat, et alius ltom. ac prima editio habent,di-

Dein,
(c)

eodem Pauli Diac. exemplo, tentatio\ nimium pro nimirum in uno Vat. Postea,pecin

ccatum s?7,apud Paulum Diac. Cod. S. Petri inserit, ila. Mdx pro vjdetii
editione habetur uidet.

(c) Cod. S.Petri, quadraginta dierum spatio omnem concupisc entiam carnis exclusam. Excmplar Pauli Diac. pariler habet toncupiscpntiam. Melior h;uc lcctio primaa editionis et aliquot / coaicum, quam vulgata, prsBsumit. q Tres nostri codd., propositi castigatioris. Vox hominibus, addita ex nostris mss.et edi(h

pnma

lis

(d)Ms. S. Petri,
tentavit.

Dominum

majestatis

sua fraude

li\

ante Quesnellum. Cod. S. Petri addit Domini nostri.

:

275
lunx
VI
.

S.
die

I.EONJS
jejunare

MAGNI SERMONES.

276

Dominica

et

feria

secunda

pnrticipatione

sanguinis Christi abstinere. elo. Uti per opera virtutum sanctificetur Quadragesi-

—\
a

que substantiarn,animus,

quem sub

Dei gubernacu-

ma.
Cap. I.— Praedicaturus vobis, dilectissimi,(a) sacratissimummaximumquejcjunium,quoaptiusutar exordio, quam ut verbis Apostoli, in quo Christus loqucbatur, incipiam, dicamque, quod lectum est: Ecce nunc tempus acceptabile, ccce nunc dies salutis {II Cor. vi, 2) ? Quamvis enim nulla sint tempora qua5 divinis non sint plena muneribus, et semper

hsconstitutum corporis suidecctesse rectorem, dominationissuieoblineatdignitatem:utneminidantes ullam offensionem, vituperationibus obloquentium

nonsimus

obnoxii.

Dignaenimab

infidolibus reprc-

hensionecarpcmur, ct nostro vitio Jinguacimpia; in injuriamsereligionisarmabunt,157 sijojunantium morcs a puritate perfecta? continentiae discreparint. Non enim in sola abstinentia cibi statnostrisumma
jcjunii,aut fructuosecorpori escasubtrahilur.V/ nisi

mensab
ganda

iniquitatcrevocplur

et

ab obtrectationibus

nobis ad misericordiam Dei per ipsius gratiam praestetur accessus,nunc tamen omnium mentes majori studio ad spiritales profectus moveri, et ampliori
fiducia oportet animari,~quando ad universapietatis

lingua cohibeatur.Sic ergonobisedendi est(e) castilibertas,

utetiam aliaecupiditates eadcmlege
et patientiae,pacis et tran:

frenentur.Mansuetudinis
quillitatis

inquorcdempti sumus, recursusinvitat ut excellens super omnia passionis Dominicse sacramentum purificatis et corporibus et animis celebremus.Debebaturquidem tantis mysteofficia,illiusnosdiei,
:

hoc tempus est in quo exclusaomnium contaminationevitiorum,perpetuitas nobis est (f )aequirenda virtutum.Nunc piarum mentium fortitudo donare culpas, negligere contumelias, et oblivisci assuescat injurias.Nuncfidelisanimusper armajustitia)

riis

itaincessabilis devotio et continuata reverentia,

adextrisse exerceat

et sinistris (// Cor. vi, 7)

ut tales
in ipso

permanercmus in conspectu Dei,qualos nos paschali fcsto dignumest inveniri. Sedquia

haecfortitudopaucorumest, etdumcarnis (b) fragilitati austerior obscrvantia relaxatur, dumque pervarias actioncs vitno

hujus sollicitudo distenditur, ne-

utpergloriam et ignobilitatem, per infamiamet bonamfamam, securam conscientiam constantemque probitatemnec laudes inflent, necopprobria defatigent.Religiosorum modestia non sit moesta,sed sanctajnecinvenianturin eis ullarum murmura querela-

mundano pulvere etiam religiosa corda sordescere magna divinae institutionis salubritate provisumest, ut ad reparandum mentium puritacessc est de
;

tem quadraginta nobis dierum exercitatio mederetur, in quibus aliorum temporum culpas et pia
opera redimerent,
et jejunia casta

rum,quibusnumquamdesuntsanctorumsolatiagaudiorum .Non timeatur inter opera misericordiae terrenarumdiminutiofacultatum.SemperdivesestChristianapaupertas, quia plus est quod habet quam quod

nonhabet.(#)Necpavetinistomundoindigentialaborare,cui donatumestin omnium rerum Dominoomdilectissimi, dies C niapossidcre. Operantibus ergoquaebonoesunt, non Cap. II. Ingressuri igitur, estomnino metuendumneeis desit facultas operanmysticos(c)etjejuniorumrcmediisconsecratos,pra3di;cumetinduobus (//).nummis evangeliraeillius viceptis apostolicis obedire curemus, emundantes nos du3esitmagnificatadevotio(Z,Hc.xxi, 2), etprocahce ab omniinquinamentocarnisacspiritus (II Cor.vn, 1) aquae frigidaiprosmium habeat 158 gratuita largiutcastigatis colluctationibus qua3 suntinterutramdecoquerent,
:

(a) Unus ms. mse jejunium.
(b) isic

S. Petri, sacratissimum Quadragcsiet

melius ex mss. S. Petri

quatuor

aliis

in vulgatis, fragilituic. (c) Ita mss. duo Gorb. et Reg.Bibl. antiquissimi, ut infra dicemus, quorum vcrborum loco hocc in

codd.,

quam

vulg.edit.leguntur Et purificandis animis atque corporibus sacratius institutos; qu» in illorum locnm substituta csse existimo ab iis qui hunc sermonem
:

ad aliamsolemnitatemaccommodarunt,non totidem Haec emendinrum jejuniisconsccratam.QuESN. datioconfirmatur etiam Lectionariis S. PetrietPadiliron.,ac Patavino S.Antonii, et mss. vetustiorum collectionum.Lectio autcm rcjccta,qua) cst in mss. collectionum postcriorum, ncc non in llomil. Pauli Diac.alicnaab hocloco vel ex eo cognoscitur, quod eadcm sentcntia totidcm fere verbis expressa pertinet ad scrm 78, dcjejunio Pentecostes, cap. i, ubi aptiusdeipso^jttwto,nonverode diebus mysticis dioitur Solemne jejunium, quod animis corporibusque

legitur in sabbato ante primam Dominicam Quadragcsima3,ita etiam per ea tempora codem sabbato legobatur; undc in vulgato Gelasiano.cui qua> dam additamenta accesserunt, collocatur feria 7 in Quinquagesima. Ilinc autem fortassis lectio hujus collectae fuit inserta sermoni Leonino, qui vel olim legebatur in primaDominica Quadragesimaa,quemadmodum ctiam nunc cum eadcm leclione recitatur in secundo nocturno. Mox prasceptis apostolicis, pro prSBceptis Apostoli, cx omnibus nostris codd.ez llomil. Pauli Diac. ct nonnullis editionibus revoca-

nunc

vimits.

:

rurandis salubriler iiisiitittum cU'.,\\t\ pariter legitur in collecta antiquissimi Sacramentani Veronensis, ascribitur, qnias quidem jejunio mensis IV, ibidcm nimirum jejumo 1'entecostes. Cum verojam inde a temporibusCaroli Msgni Quadragesimam inccepisse a feria'i Ginerum pluribus documentis liqueat, sub id forte tempus ha-c collecta a jejunio Pentecostes translata iuit ad Quadragesima? jejunium ct sicuti
y ;

Tria mss. Lectionaria, nisi animus. duo mss.Qucsnelli ettotidem nostri S.Petri,aliique melioris notaj. Editi cum codd. postcriorum collectionuin,?//()</( rrt»(/((. In Lectionario Patav. antiqua d vera lectio rotenta;at corrupta cognoscitur, ut nova reciperetur. Sic onimhic locus exhibetur: Edendi castigandique moderanda libertas (/*' Sic magis placuit e\ Lectionariis S. Potri, Padihron., Patav., etc. In vulgatis, obtinenda. In uno Vat. et prima editione, observanda. Ciul. Patav., nec poterit Padiliron., nccpo/utt (ij (h) Homil. Pauli Diac. minutis. Mox pro magni(d)
(e)

Sic

,

ficata,

quod legimus in nostris Leetionariis. editi anie Quesnellum, laudata. Solum Padili ron., tnagis
laudata.

.

277
Vatth. x,
gnitatis
42).

SEHMO
Exaffeotibus enim piorutn benitaxatur: et

XLII.

278

A

mensusa

numquam eum

mise-

ejus esset conditionis cnjus ost corporis. Primoitaquo dolo scrutatusostan ipseesaet(0)substantiarura

rendi efGcacia deserit,inquo misei icordiaipsa a non
deficiL Experta

vidua sancta de Sarepta,

creator.quirerumcorporearumpossel in quasvelIel mutare naturas; secundo, an subhumanae carnig
ti

qu;o beato Eli;e in tempore famis, unius diei cibum,

specie Divinitasobumbratategeretur,cuifacileesset

qUem solum

habebat, apposuitcIII Reg, xvn,li), et

perviumsibi aerem facere,

prophetae 6)esuriem necessitati suae praeferens, exi-

membra
luisset

guum

farinae et

pusillum

oJei

incunctanterexpendit.
it,el in

per vacuum Dominus justitiammaopponereverihominis,quam potontiammaet terrena

librare.Sed cumilli

Sed uon defuitei quod
est:u!
-

fidelite

vasis

piaeffusione vacuatis.fons nova?(<? facultatis exortus
-

nifestare Deitatis, ad hoc convertit tertiao fraudis ingenium, uteum inquodivinacpotcstatissignaecs-

busnonminuereturejussubstantise
studiis, dilectissimi, ad quas

saverant, dominandi cupiditatc tentaret, et ad vene-

plenitudo, cu.jus non fuerat formidata dofectio.
C.vp. HI.

rationem

sui

regna muudipollicendotraduceret.Sed

— His autem

vos voluntarie confidimus pra?paratos,(rf non ambigatis

prudentiam diaboli stultam fecit sapientiaDei:(t;ut superbus hostis deeo quodquondamligaveratligaretur, nec

diabolum, qui

omnium virtutum

est adversa-

cum

motuoret perscqui,qucm pro
igitur adversarii dolos,

mundo

rius, invidere e et ad

hoc vim suae malignitatis ar-

n

oportebat occidi.
C\p.

mare, ut pietati laqueos de ipsa pietate praetendat, et quos nonpotueritdejicereper diffidentiam,conetur Buperare per gloriam.

IV.— Hujus

lum

in illecebris gulae,

non sosed cliamin propositoabsti-

actionibus superbiae

Vicinumest onim rcctis malum,et de proximo scmper

nentiae

mortem

caveamus. Qui enim scivit humano generi inferre per cibum, novit ct per ipsum no-

virtutibus insidiatnrelatio: quia difflcile est ut laudabiliter vivontem laus

lmmana non

capiat, nisi,ut
(l

scriptum
Cor. x,

est,

quigloriatur, in Vomino glorietur

cere jejunium;(j)et ad contrariam fraudem, famulis utendo Manichaeis, sioutimpulitintcrdictapraesumi, ita suadotconccssa vitari.Utilisquidem est(/c)observanlia, quae parco assuela victu, deliciarum cohibet

Cujus vero illo hostis nequissimus non Budeat impugnare propositum? cujus non appetat violare jejunium?quando versutias suas.sicutevangelica lectione patefactum est, nec ab ipso mundi Salvatore continuit? Expavescens enim in illo quaITi.

draginta dierum noctiumque jejunium, explorare
(f

callidissime voluitutrumhanol59 continentiam donatamhaberetan propriam: ut non metueret deOmniaenimbona bonusauctorinstituit, et unusest ceptionum suarum opcra resolvcnda, si Christus ^ universarum rerum crcator, qui fecit ccelum et tcr-

appetitum;sedvaeillorum dogmati,apud quos etiam jojunando 160 peccatur! Damnant enim creaturaruml/iiaturas inCreatorisinjuriam, et contaminari edentes asserunt iis quorum non Deum, sed diabolum conditoremcssedefiniunt;cumprorsus(mJnulla sit substantia mala, ncc ipsiusmali sit ullanatura.

a)Primaeditio, non defecit. Deinediti anteQuesn. quidaui codd.cum Homil.Pauli Diac, vidua ilta, pro vidua suncta, quodin iisdem Lectionariis inveet

aliquot codd*, ut superbus hostis
,

hominem

videns,

nimus,
[b)S\c plerique

quemaliquando superaverat non melueret eumpersequi, cjuem pro omnibus oporlebat ocou/i. Lectionem a Quesnello inductam auctoritate duorum codd.
optimae notae Corb. et Reg. rctinuimus, cum conlirmotur otiam potioribus nostris codd. S. Petri, Padiliron., Patav. tt mss. Collect. 2, ex quibus omnibus pro mundo scripsimus, ubi apud Quesn.

nostricodd.

et oditi

ante Quesnel-

lum,apudquem eum ms.Patav.et Padilir.,t*/iediam. Quidam codd. postoriorum collect. pro ncccssitatis
habenl necessitatis succ angustioi. Praeferendavisaestlectioprobatiorum quinque rtim codicum,qua3 item estduorum Quesnelli. Facuitatis vox apud Latinos sumitur pro ubertatc et abundantia,quam fortequidamlibrarii non plane
su/r
c

intelligentes substituerunt ubertatis, quod in codicibus et editis Legitur.
(d

aliis

pro omnibus legitur. /') Aliqui codd. posteriorum collcct. cum cditis anteQuesn.,el adcontrarise fraudis c ffeclum Jamutis utendo Uanichaeis, sicut pcr scrpentcm intutitinterdictu prsesumi, ita per famensuadet conces.savitari. Praetulimus lectionem quam Quesnellus e suis mss.
Bubstituit,

Nonnulla3edUionesanteQuesnellianam,nonamest in

quippequamcohaBrenteminvenimuscum
per famem, quod tamen Que-

bigimus. Cod.Patav., nonambigitis. Mox, diabolum

omnium virtutum adversarium
collect.
e
i

mss. Vatt.

nostris superiori annotatione laudatis; qualectione sicut expungendum fuit, per serpentem, ita etiam

et 5.

q expungendum

erat,

Cod. Patav.,e/ ob suoemalignitatisstudium arMart.Ms.Padiliron.,efod /iocsuh' malignitatisarma parare, Quesnellus studium posuit pro vim; quam vocem cx cacteris eJilis et melioribus codd. revocavimus. f Sic ox codd. S. Pelri, Padiliron. et Patav. Al., eailide. Paulo posl in editis ante Quesn.. solvenda pro resolvenda, quod nostri mas, approbant. g Cod. Patav. substanfivarum rerum creator.
ftjPrima editio
el

snollus rotiuuit; doost autem in nostris codd., et ab ipsd sensu videlur excludi. (7.'i Editi, abstinentia. Maluimus ubservuntia ex aostris optimae not;e Lectionariis, cum praesertim haec vox pro jejunio sumpta apud Leoncm 1'requenter occurrat, uti cx scrm. 41, c. I, scrm. 49, c. 3, serm.71, c. 1, sorm. 75, c. I, et serm. 86, c. 3,

ms. Bon.,

in

quo

veltel.

Ali;e

editiones, in qux vellet\ duoY.it., in guod; Patav., in quid. CoDgruentior visa esl lectio duorum mss. B. Petri., cod. Padiliron. et exemplaris Pauli Diaconi. PauloposL intribus Lectionariis, et terrenos artus pcr inane librare. I) Editi antc Quesn. et llomil. Pauli Diac, cum

animadvertit Jacobus AcamiusDe antiguitateSacramni-arii Frro/irn.sis, |>;iL. 89. In hoc ipso scrmone, c..'), de Manichajis dicitur, quisua maxime observantia polluuntur. Mox in Patav. ms. pvoparcohabetur parvo. ii.i mss. s. Petri, Padiliron. ct Patav. llomil. Pauli Diac, erealam naturam. Editi ereaturarum
r
.

t

naluram
ui)

Cod. Patav., nultum

sit

substantix

malum.

279

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.
A
nione se temperant,
terc

280

rtim, mare et omnia qux in eis sitnl (Psal. cxlv,G). Exquibusquidquid hominiad cibum pol iimquo eoncessum est, sanctum et mundum est in sui generis qualitate. Quod si immoderata aviditate surnatur, nimietasedacesotbibacos dcdecorat, non cibi neque

(i) ut interdum.ne penitus lanon possint, ore indigno Christi corpus accipiant, sanguinern autem redernptionis nostrae hau-

rire

omnino

declinent.

Quod

ideo vestrre

notum

fa-

cimus

(a)poculinaturacontaminat. 0?»«/a cnim, sicutApostolus a\t,iriundasunt mundis.Coinquinatis aufcmet
infidclibus nihilest

hujuscemodi homincs {)) et his rnanifestantur indiciis, etquorurn deprehensa fuerit sacrilega simulatio, (k) a sanctorem sociesanctitati, ut vobis

mundum,scd coinquinata suntco(Ad Tit.
i.

rum mcns
Cap. V.
tris

ct conscientia

15).

—Vos

autcm, dilectissimi, catholicac ma-

auctoritate pellantur. De talibus enim bcatus Paulus apostolus EcclesiamDei provide monet, dicens (/) liogamus autem vos, fratres,
tate saoerdotali
:

sancta generatio, quos in schola veritatis(6)Dei

ut ohscrvciis eos qui disscnsiones et offendicula prxter

Spiritus erudivitjlibertatem vestram congrua ratione

doctrinam

quam

diciscitis faciunt, et declinate

ab

illis.

modcramini, selentes quoniam bonum est eliam a
licitis

abstinere,et

cum castigatius vivendum

est,ita

Hujuscemodi enim Christo Domino non serviunt, sed suo vcntri; et per dulces sermones et benedicliones seducunt corda innocentium (Rom. xvi,
j.

discernere cibos ut usus

eorum semoveatur, non

(C/natura^amnetur.MNullo itaque vos contagioco-

Cap. VI.

— His ergo, dilectissimi, admonitionibus
Quadragesimae dies pia devotione

17).

rum

errorattingat,quisua

luuntur, servientcs cfeaturse potius

maxime observantia polquam Crcalori

nostris,quas auribus vestris contra(m)exsecrandum errorem frequenter ingessimus, 162 sufficienter
instructi, sanctos

(Bom. i, 26), et luminaribus cceli stultam abstinentiam devoventcs: (c) siquidem in honorem solis ac lunae prima etsecundaSabbati jejunare delegerunt, uno perversitatis suae Z&l opcre bis impii,bis profani,qui jojunium suum et ad siderum cultum,etad
resurrectionis Dominicae instituerecontemptum.
(f)

promcrendammisericordiamDei per opera vos misericordia? prasparate. Iram exstinguite,
suscipite,et ad
(n)

odia celete, unitatem diligite, et sincerae vos hu-

militatis officiis invicem praevenite. Servis ethis qui

vobis subjecti sunt
lus

cum

aequitate

dominamini,nulseveritas leni-

Resiliuntenimasacramentosalutishumanae,etChri-

eorum aut
,

claustris crucietur aut vinculis. Ces-

stumDominumnostrum,inveranaturaenostr33carne
vere natum,vero passum.vere scpultum et vercsu-

sent vindictae
tate,

remittantur offensae

;

indignatio mansuetudine, discordia pace mute-

scitatum esse non credunt.Etobhocdiem (tfjnostra
laetiliaejejuniii sui

tur.

Omnes
ita

moerore condemnant.Cumque ad

experiantur benignos

nos modestos, omnes placidos, omnes utjejunia nostra acceptasint
;

tegendam

infidelitatem

suam

nostris audeantinte-

Deo.Cui

demum

sacrificium verae abstinentia: et
si

resse(/i)conventibus,ita in
(a)

sacramentorum commu-

verae pictatis offerimus,

nos ab omni malitia consuperiori

Idem codex,

polus.
S. Pctri,Patav., Padiliron.

c

(/>)Ita

cum Quesn.mss.

ex mss. Ilcg tionariis, et collcctionibus

et Corb. in praestantioribus

mss. Leannotatione
etiam mss.
nostrw sui
Editi,

et Casin. Al., Spirifus sanctus. Dein,

tione in
(c)

congrua devoexemplo Pauli Diac,, pro congrua ratione. Ms. Patav., Padiliron. ct Casin. addunt ut.

memoratis invenimus.
(g) Ita

meliores nostri codd.,
Editi, Salutis et

immo
hetitios

collect. 4 et 5.

Vulg. edit., Nulla itaquc vos contagionis hujus aspergaf irnpietas.Qucsnc\\\\ccl\oncm sexnostri meliorescodices confirmant. Solum Padilir., Patav. et Casin. habent quiasua pro ouisua. (e)Erat in editis, quos ncmo ambigat esse Manichxos, qui in honorem solis ac lundS die Dominico et sccunda fcria deprehcnsi fuerint jejunare; uno (vel, uno enim) perversitatis sux opcre bis impii, bis profani sunt, qui jcjunium suum, et ad siderum cullum et ad resurrectionis Christi institue*'e contemptum. Solum Quesnellus vulgatam lcctionom secutus, ad illa, quos nemo ambigat esse Municlwos, notavit « H;cc verba ex nota marginali iaspicor in textum irrepsisse, quoniam et superflua videntur, et desiin quibua derantur in codd. mss. Corb. et Reg eorum loco legilur: Siquidem (et consequenter) in honorcm solis et lurve die Dominico et secunda feria jrjunare delegerunt. » Hactenus ille. Nos quamplurium codicum observationo deteximus vulgatam lectionem esse in mss. trium posleriorum collectionum, ex quibus editiones profectae sunt.Lectio xcr» textui a nobis inserta, esl m Lectionariis 8. 1'etri, Padiliron. et Patav., nec non in codd. Casinen. colloct. et Rarbcr. collect. 2, cum quibus congruunt duo Lectionaria a Qucsncllo allegata, exoeptis vociI»us prima ct secunda Sabbati. (f) Editi auteQuesnellum: Abdicantenim sesacratnento salutis liummvv.e! GhrislumDominum nostrum sicui in veritate camisnostroe denegant natum,ita vere mortuum cl resurrexissenoncredunt.llei codd. colleot. posteriorum. Lcctionum vcro aQucsncllo rcstitutam
(d)
: ,

jejunii mcerore (h) Sic iidem
'

nostri

optimae nobe codd.

mysteriis. (i) Editi ante Quesnellum cum mss. posteriorum collectionum, ut inlcrdum lutius lutea t, ore indigno Christi corpus accipiunt, sanguinem aittem redemplionis nostras haurire omnino declinant. Quod ideo vcstram scire volumus sanctitutem, ut, etc. Correctio a

tx

Quesnello inducta ota nobis retenta potioribus nosttis codicibus vindicatur. Solum Patav., Padilir. et Casin. delcnt omnino. his. Mss. S. Petri, Pa(j) Quidam codd., etiam tav., Padiliron. et Casin., etiam in suis. (k) Editi ante Quesn. cum codd. non solum colloet. 3, 4 et 5, etiam Lcct. S. Petri et Padilir. ad-

dunt
(I)

notati ct proditi.

et Padilir. Rogo. Dein, qutm audisHs, pro quam dedicistis, in prima editione ot ms. Hon.. in quibus mox ab iis loco ah illis; codd.

Codd. Patav.

:

autcm

S. P.-tri

duo totidem Vat.

et

unus Patav.

et

alius Padilir., ab his. iia Quesn. et nostri meliores codd.Alii editi,

I

exsecrabilem sectam. (n) Quesnollus, odia dcclinate, unitatcm diligite, ct sinccnr vos humilitatis honore inriccn jtrcevenite. Nullum autcm codicem indicat, et solum notat in margine aliarum editionum tectionem, odia deponite, unanimitatem dUigite, ei sinceris ves humilitatis officiis invicem prsevenite. Ssouti sumus mss. S. Petn duo, Patav., Padilir. ct Qosin.

281

SF.P.MO XLIII.
:

282
:

tinoamus

(a)

auxiliante nobis

per omnia Deo(rV

A

rcmaneat, sed ad jubentem rceurrat
preeoeptam, ut excitet dcsiderium
Iium,dioentepropheta:/ffrfatn
tuam,et ipse
te

qui ideo dat

nmnipotente.cui cumFilio

et Spiritu

sanctounaest

el

pnvstct auxicotjitationem
forte quis-

Deitas.una majestas in saecula s.cculorum.

Amcn.

Dcum

(i)

SBRMO
(c)
[•sis.

XLIII

[.!/.

XLl
V.

enutriet (Ps. liv, 23>.

An

.

quam
grati;v cooperetur

ita

insolenter superbiU;') et ita-se illaesum,ita
esse pra?sumit,ut nullius

Dc Quadragesima

immaculatum
homo,
ut

jam renova-

I.

Quomodo

tionis indigeat? Fallitur prorsus ista persuasio, et

intcrius renovetur,

quoa nemini non est necessarium. W.Paucos esse quos vel adversa non lurbent, vcl prospera non inflent B03 III. Omnibus necessitatem poenitendi incumbere. IV. Maxime operibus misertcordix deleri peecata.

niinia vanitate velerascit

quicumque

intcr tentatio-

noshujusvitffi ahomnisevulnere crcdit

immunem.

Plena omnia periculis,plena sunt laqueis. Incitant
eupiditates,insidianturillecebrae,blandiuntur lucra,

damnadeterrcnt, amara? sunt obloquentium lingua;, necsemper vcraciasuntora (k) laudantium.Indesa^admoncl,ut dcfionentcs vctercm hominem cum actibus vit odium, hinc decipjt(/) mendax officium: ut faciColoss. m, 8), dc dic in diem suis [Ephes. iv, 22 liussit vitare discordem,quam declinare fallacem. sancta cnnvcrsatione renovcmur. Si enini teinplum In ipsisautcmvirtutibus obtinendistam Gap.II. Dei sumus.et mentium nostrarum Spiritus sanctus n 164 dubius modus et tam incerta discretio (m) est, hahitator e9t, dicente Apostolo Vos estis templum
Cap.
I.
;

— Aposto!ica,dilectissimi,(</) doctrinanos

:

Dci vivi (U Cor. vi,lfi),multa nobis vigilantia

labo-

ut

si

quisquam

inter

bonorum malorumque con-

randum
spite

est ut cordis nostri
sit

receptaculum tanto ho-

finia,subtilissimi discriminispotuerit servare
suras.difficile sit ut

mem-

non

indignum.Et

sicut in

domibus manu-

factis laudabili diligentia providetur ut si quid aut infusioneimbrium.aut turbine procellarum, vcl ipsa

fueritantiquitatecorruptum,(t')cilainintegrumcura
restituatjita jugi oportet sollicitudine proecaveri ne

bene sibi consciam probitatem obtrectantium lingua non mordeat, et iniquorum evadat opprobria, cui est amica justitia. Jam cum ad ipsas rerum temporalium varietate cogitatio hu-

mana

convertitur, quantoe

se

opponunt

caligines,

quid

in nostris

animis incompositum,ne quidinve-

immundum. Qnamvis enim aedificium nostrum (f)sinc opesui nonsubsistatartificis,nec fabriniatur

quanti pravarum opinionum oboriuntur errores, ut de objectu contrariorum sumatur materia querela-

rum.Nam

canostra possit esse incolumisjiisi
fucrit

ei

protectio pree-

bitent nullis hujus

truxit

nulla est, saacularium negotiorum pendere proventus,sed ajquissime et clcmentissimo tur.operetur.Gratioe igitur Deiobedientiasebumana ^ summi Regis arbitrio cuncta disponi: (o) quoniam, non subtrahat,nec ab illo bono, sine quo non potest sicut scriptum est,Universse vicv Domini misericordia -se, defieiat (k ac si quid sibiimpossibilcaut et veritas (Ps. xxiv,lO),tamen cum qusedam non sect

mus

conditoris.tamen quia rationabiles lapides suvivamateries, sic nos auctoris nostri(^) exs-

(??)omnium fidelium corda non dumundi partibus,nullisque temporibus providentiamabesscdivinam,necdestellarum
licet

potestatc, quae

manus.ut cum

opilice suo etiam

is

qui repara

:

arduuminmandatorumeffectibusexperiturnoninse
(a) Post \erba.,ab omni rnalitia conlineamus ,legunturin aliiseditinniliusviginti fere lineoloD.in quibus nda iijitur et quarta et sexta feria je;'u//t'?//i/.'i,etc.,quaescriptoribus ccclesiasticisamplam disputandi materiem pnebuere.Ea e sermonis contextu eliminanda ccnsuimus,cum mss.quinque codicurn auctoritate.tum aliis pluribus freti argumentis,qu.i: in dissertatione deSabbatijejunio fuse ex-

cundum

desidcria nostra procedunt,et sub

humani
Tem-

ascribitur.Est ibidem serm.I48,al.36 olim de

penduntur.QuESN,— Nos insolis mss. posteriorum
collectionum 3, 4et5, eas lineolaa reperimus, aon vero inmss.collect.l et2,nec in LectionariisS.Petri,
Venet., Patav., Vallicell., Padiliron., etc. Verba autem expuncta ha:e sunt Cum inimicis autem crucis Christi nulla consensione junijamur, ne impiorum eotuortio sanctitas fidelium pouuatur. Lux scparetur a tenebris,et fugiani filios diaboli filii veritatis. In tem:

pore 73. (c/)Exemplar Pauli Diac, sententia.Dem primaeditio, ut deponamus... et de die in diem... renovemur. (e) Addidimus cita ex Homil. Pauli Diac. et app. Augustini. (f) Ita cum Ouesnello ctprimaeditione duocodd. S. Petri, aliusVat., exemplar Pauli Diac. et app. Ang. AL, sinc opere. lic melius cx cod. Vcneto et prima editionc,

quam
in

in aliis edit.,*\rs/n{i7.Quesnelli

annotationem

jdum autem Domini, quod est Ecclesia Christi, nihil eontaminatum inferri,nihil profanum ovortet admitti: immunditia a penetralibus corais cxclusa,sanctificetur jejunium nostrum, et simus setemum habitaculum sancti Spiritus, qui nos a peccatorum sordibus cmundatos et possidere semper dignetur et regere. Secunda iijitur ct quarta ei sexta feria jejunemus,sabbale dutnn apud bcutiim Petrum apostoium vigilias celebremus,qui commendati sibi gregis curamhabere non
'

verba sequentia,in observationibus ad huncsermoncm dahimus. (h) Editi ante Quesn., at si quid. Excmplar Pauli Diac.,auJ si quid. Quesnellus cum appendice Aug., ac si quid,et ita etiam duo codd. S. Petri. (i) AL, cof/ilatuin tuum. ex prima cditione (j) Particulam et restituimus et app. Aue. (/.-) Cod. Hon. et prima editio, blandicntium. in editis invcntum Ques(I) Adjectivum mcndax nellus in marginem rejecit. Nos cx nostris mss., et Ilomil. Pauli Diac, append. Aug. ac etiam ex ipso coniexiu revocavimus.

desinens, custodiam nobis de suis precibus obtinebit. An.rilinntc nobis ficr omnin, etc.
6

(m)Veilnun est reposuimusex prima editione,ex duobus mss.Vatt.nec non ex Ilomil. Pauli Diac. et
app. Aug.
;n)
(o)

num

Venet. addil Patre. llir sermo insertus invenitur appendici sermoS.Augustini, cui in aliquibus insfl. perperam

Cod

Duo

codd. s. Potri, omnia.

Prirna cditio omittit quoniam.

283
judicii crrore supcrior csi

S.

LEONIS MAGNI SERMONES.
A.

284

plerumquc iniqui causa vicinum nimis alque contiguum est,ut etiam magnos animos (a) conculianl et in aliquod illicitai causationis murrnur impellant. Siquidem istis varietatibusetiamexcellentissimus prdpheta Davidusquead pcriculum sc turbatum proiitetur, ct

quam

justi,

Quos charitate debita commonemus, ut nonideo sibimet blandianlur,quia nobis conscicntkc singulorurn patere non possunt,cum oculosDei simul universa cernentis, non addita locoium, non parietum septa secludant; nec solum ei acta ot cogilata, verum ct agenda et cogiLanda sint cognita. Ista ergo

dicit:Mei

autem pene moti suni
lxxii, 2).

pedes, peneeffusi sunt

gressus mei/juia zelaviin peecatoribus,pacem peccato-

rumvidens(Psal.

Undequia paucorum

est

summi judicis, iste cst tremendus aspecperviumest omnesolidurn.et apertum omne secrelum cui oljscura clarcnt,*muta respondent,
scicntia
tus,cui
;

tam

solida fortitudo.ut nulla inaequalitatum pcrturet

silcntium confitctur, ct sine voce

mens
;

loquitur.
k)

multos fidelium non adversa sed etiam sccunda corrumpant, sanandis tantum,
bationequaliantur,

Nemo

patientiam bonitatis Dei (Piom. u,

de pec-

vulneribus quibus

humana

infirmitas sauciatur,di-

catorum suorum irnpunitate contemnat nec ideo illuin acstimet non offensum, quia necdum est expcrtus iratum.
ducias, nec

Jigens est adhibenda curatio. Ideo
lis

cnim de pericuquilus mundus hic plenus estquaedam brcviter
:

Non sunt

longai vitaa

mortalis in-

percurri, ut dicente Scriptura

Quis gloriabitur casesse a pcccato (Prov.

B

diuturna est licentia insipientium if) voluntalum in aslernarum dolorem transitura pce-

tum sc habcre
xx, 9)?

cor,aut

mundum se

narum,
nitcntia3

si

dum

justitiee sentcntia

suspenditur, pce-

omncs

sibi intelligantdelictorum

indulgen-

medicina non quaeritur.

tiam

ct reparationis
III.

nccessariam esse medicinam.

Cap.

— Quando autem opportunius, dilectissi-

mi,ad remediadivina(6)decurrimus,quam cum ipsa nobis sacramenta redemptionis nostra temporum lege referuntur? Quae ut dignius celebremus, salu-

Gonfugiamus igitur adprassentem ubiCap. IV. que 166 misericordiara Dei,et ut sanctum Pascha Domini digna observantiacelebretur, (g) cunctorum sc fideli um corda sanctificent.Mitescat sa3vitia,mansuescat iracundia,remittant sibi

omnes culpas

invi-

cem suas,nec

exactor

sit

vindictce,qui pctitor est ve-

berrime nos quadraginta dierum jejunio praeparemus.Non enim ii tantum qui per mortis Ghristi resurrectionisque 165 mysterium in novam vitam

nioe.Dicentescnim: Dimiltc nobis debita nostra, sicut

etnos dimittimus debitoribus nostris (Matth.

vi, 12);

durissimis nos vinculis illigamus, nisi quod profi-

baptismo sunt(c) regenerante venturi,sed etiamomnes populi renatorum, utiliter sibi et necessarie praesidium hujus sanctificationisassumunt illi, ut
:

temur impleamus.Unde si orationis hujus sacratissimum pactumnon tota sui conditione servatumest, nunc saltem conscientiam suam unusquisque cognoscat, et alienis ignosccndo delictis, abolitionem

qua?

nondum
(1

habent, accipiant
Cor. x,

;

isti,
:

ut

accepta
stat vi-

custodiant. Dicente

namque Apostolo

Qui

C suorum

obtineat peccatorum.

(h)

Diccnte

namque

deatne cadat

12),nemo est tanta firmitate sulTultus, ut de stabilitate sua debeatesse securus. Ulamur igitur,dilectissimi,saluberrimi temporis ve-

Domino:.S'2 dimiscritishojninibus pcccata corum,dimittetctvobis Patcr vcstcr, qui in ccelisest, delicta vcsiva
(Matth.xi, l-4;xvni,35;Z.»r.vi,37):non longc

cstabuno

ncrabilibus institutis,et sollicitiore cura cordis nostri (d)

quoquequod

poscit,

cum

dc bcnignitate supplicis

speculatcrgamus. Quantumlibet enim caste

senfentiapcndcatjudicantisquihumanarumprccuin
misericors etjustus auditor, aequitati suae de nostra
lenitate pra?scripsit,ut

et sobrie mortalis haoc vita

ducatur,quodam tamen
ita

pulvere terrenoe conversationis aspergitur, et nitor

nonhaberetin eosjus

severi-

mentium ad lumo totius

Dei

imaginem conditarum non

a

tatis,quosnon invenissetcupidos ultionis. Clemcntes

vanitalis alieaus est,

ut nulla possit

sordc fuscari.ct non sempcrindigeat expoliri. Quod si etiam cautissimis animis nceessarium est,quanto illis amplius est expetendum, qui tota(c) fere anni
spafiaaulsecuriusautfortencgligentiustransierunt?
(a)

autem et mitesanitnos etiam largitasdecet. Nihil est enim digniusquamuthomo sitsui auctorisimitator, ct secundum modum propria; facultatis, divini sit
operisexsecutor.

Nam cum

aluntur esurientes, ves-

tiuntur nudi,fovcnlurinfirmi, nonne(/)auxilium Dci

Exemplar Pauli Diac,

concitcnl.
1)

(b) Ecliti
(c)

antc Quesn., recurrini&s. Ita omnes nostri codd.eteditiones Leonis ante

Quesn.,ncc non exemplar Pauli Diac.Solum in niss. S Petri, regcncrandi vcnturi, ubi librariorum errore scriptum &p^AT&t,regenerandi pro rcgcnerantc. Ilinc

autcm fortc rnanavit ut alii amanucuses transcripserint solam vocem, rcgcncrandi, omissa alia voce
venturi,
(d)

quod appcnd.Aug.et Quesncllus suseepere. Vulgati mdAe,piacula. In melioribus oodd.etin
;
:

app.Aug.,ut inprima cditionc.et apud Quesnellum, nam S.pontifex loquispecula et optime quidem tur dc conscicntia justorum gravibus peccatis experte,qu83 tamquam speculum sedulo tergenda est etiam o pulvere culparum leviorum, ne in graviora decidant.
Qucsncllus cumcxemplo PauliDiao.,App.Aug. et cod.Vcncto,ncc non mss. collect. 4 ct 5, pro fere
(e)

habet particulam ^orfe, eamque deletante adverbium negligentius. Primaeditio collect. 3utrobique babet /br^.CommodioresteceterarumeditionuHD lectiotextui inserta,cui concinunt mss. S. Petri. App. Aug., transegerunt pro transicrunt. S. Pclri et homil. Pauli (f) Sic ex duobus mss. Diac. ementlavimus. Al., voluptatum. Codex Vat.00llect. %licentia insipientium,atU dulcedovolupiatum, (g) Ita restituimus ex omnibus nostris codd. et editisanteQuesnellum, qui pnetulit lectionem appendici Aug. comniuneni. vunctorum fidclium cordti
sanctificentur. Mss. S. Petri, diccntc discipulis Dotnino. (/;)

pauca, pro sequitati 5iieC,quidam codd.habentaf^ttttatis su:r rcijulam.
(i)

(forte

Lectionar, Venet. S. Maroi, auiilio Dci manus) c.vjdclur mimstri.

munus

283

SERMO

XLIV.
kaberecor,
(9 ?
ct

286

manusexplet ministri.et benignitas servimunusest Domini?Qui cum ad efTectus misericordiaj suffladjutore non egeat, ita suam omnipotcntiam tempcravit, (a)ut laboribus hominum perhomines subveniret.Et
meritoDeogratiaereferunturdepiet%tisofficiis,cujus

A

autmundum
:

se cssc(g)a peccato (Prov. xx,

Et iterum

.1/'

occultis meis
sei*vo

ab alienis parce

tuo(Ps.

munda me, Domine, xvm, 13). Si autem,

quod experimentis probatur,talis conditioesteorum
qui concnpiscenliis rcnituntur, quiiracundi.e moti-

opera videntur

in famulis.
:

Proptcr quod ipse Domi[b)

busreluctantur.etipsarumquoquecogitationum

ar-

nus discipulis

ait

Stc luceat

lumen vestrum coram
et

hominibus, ut videant opera vestra bona

magnificent
16]
;

canacastigant,utlfi8(A)et numquampossintin cordibus suis non invenire quod reprobent, etsspeaut
fallanturoccultis, aut graventuralienis;(?) conside-

Pairem vestrum, quiest

in ccelis (Matth. v, ct

qui

cum eodem
Dcus

Patre et Spirilu sancto vivit

regnat

randumesthocintempore
riorsit

attentius, quae vitia, quaB

in saecula

sajculorum.

167 SERMO
e)

Amen. XLIV Al. XLIII].

aegritudines, quantaquesintvulncra, quibusauste-

De Quadragesima VI. Quadragesimx ma.rime tempore purBtrQPSIS. I. ijnnda esse vetustatis vitia, a quibns nemo immunis. II. Jejuniis conjungi debere animi integritatem, pacis unitatem, et elecmosynx largitatem, a qua nenio

adhibendamedicina ut illiussacramenti, pcr quodsolvunturoperadiaboli,non invcniantur alieni.
:

Paschali quippefestivitatishoc propriumest, uttota

excluditur.

\\

III.

Humilitatis

et

lenitatis

spiritu

Ecclesiaremissionegaudeatpeccatorum, quajnonin eistantum fiatquisacrobaptismaterenascuntur, sed etiam in eis qui duduminadoptivorumsortenume-

superbix

et vindictse

studium pellendum.

Cap.
ilui

I

— Semper quidem, dilectissimi, misericor;

Bomini plena est lerra (Ps. xxxn, 5) et unicuique fiidelium ad colendum Deum ipsa rerum natura doctrinaest, dum coelumetterra.marectomnia quae iu eis sunt, bonitatem et omnipotentiam sui protestantur auctoris,et famulantium (d) elementorum mirabilispulchritudojuslam abintellectuali creaturagratiarum exigit actionem.Sed cum ad istos recurri turdies, quos specialius reparationis humanae sacramentasignarunt,et quivicinoordineatque contiguo festum paschale proscedunt, diligentius nobis
prceparatioreligiosa? purificationis indicitur.

rantur.Quamviscnimprincipaliternovoshomincsfaciatregencrationis ablutio, quia tamen (/) superest omnibus contra rubiginem mortalitatis quotidiana
renovatio, et inter profectuumgradusnullusest qui

nonsemper(/.)melioressedebcat,generaliteranniten

dum
tiis

estutindiercdemptionisnemoinveniatur in
II.

vi-

velustatis.

Cap.

Quod

ergo, dilectissimi, in

omni tem-

pore unumquemqueconvenitfacere Christianum, id nunc sollicitius est (l) et devotius cxsequendum, ut
apostolica institutioquadragintadierum jnjuniisim-

pleatur,nonciborumtantummodoparcitate, sed privationemaximevitiorum.Namcum(?«)obhoccastigatio istasumatur, ut carnalium desideriorum fomites vis enim in quolibettemporeinnocensvita sit multorum ct plurimos(<?jDeobonorumactuum consuetudo C subtrabantur,nullummagissectandumestcontinencommendet non adeo tamen de conscientiaeintegriticTgenus,quamutsempersimusabinjustavoluntate sobrii, et ab inhonesta actione jejuni. Quae devotio tate (idendum est,f/")ut humanam fragilitatem inter non omilti t aegros, non seccrnit invalidos quia etiam scandala tentationesquc dcgentem nihil potuissc arin languido atque inutili corporcpotest animi intebitremur, quo laederetcam, indiccre cum propheta

Quam-

:

;

excellcntissimus dicat: Quis gioriabitur castum se
(a)

gritas repcriri,si ubi fuit sedes pravitatis.ibi confir(h) Particula et in aliquot mss. probae notaj desideratur. (i; Editi antc Quesnellum et fere omnes codices nostri omittunt verba, considerandum est hoc in ternpore attentius,et pnstvoces.aw/ graventur alienis, sic

Quajdam

editioncs, utet laboribus

etmerito

Deo graticBreferrentur... cujus opera viderentur. Similiter Quesnellus, qui solum omisit particulam et ante laboribus. Idem etiam in Homil. Pauli Diac. et app. Aug., ubi solum habetur videntur loco viderentur. Lectionarii Veneti lectionem etinterpunctionem
praetulimus.
(b) Prima editio et codd. collectionum 4 ct 5, lux vestra;et dein, glorificent pro magniflcent in uuo S. Petri et alio Vat. Omnes editi,u/ videntes opera vestra bona magnificent. Magis placuit lectio cod. Veneti S. Marci, quippe quae cohajret cum simili lcctione sermonis2G, cap. i, ct scrmonis 45, c. 3.
(c,

prosequunlur Qii.v in aliis vitia, etc, ita ut S. Leo hoc loco arguerc videatur a minori ad majus, seu ab iis qui concupiscentiis renituntur.ad alios,q\x\ non perindc dimicant. At in hanc sententiam legendum
:

D

esset, quantaque erunt, utinterrogandivis eliciatur. Cumvero omnes editiones etmss. habeant,s t>c/, retinenda fuit Quesnelli lectio, etsi illam in uno ms. Casinensi collcct.l,caeteroquin optimaenotaereperire
editis, semper necessaria est omnibus. In Vat. collect. k,semper^est ab omnibus, mendose. Corrcximuscx duobus mss. S. Pctri et Patav., quibus

Inpnmaedttione
:

et in mss.collect.

3hictitulus
I,

habetur
sermo
II
:

De passione

et

resurreclione

Domini sermo

potuimus. (/) Erat in

ct similiter in

titulus

ducbus sequentibus, qui inscribuntnr Sed in mss. S. Pelri continuatur et ///. Dc jejunio Quadragcsimx in aliis vero De
; :

Quadragesima. ('/) Ms. Vat., astrorum atgue elemeniorum; in allio Vat., astrorum atque, Bupplenturin margine. (e)Dcoox editisante Quesn. et nostris mss. revocavimus. (/') Editiones posl primam et ante Quesnellianam cum mss. collecl. 5, ul humana fragiliiate inter scandala tentationesque
degente.

concinunt codd. collcct. 2. et 5. Mox profectuum loco provectuum ex omnibusnostriscodicibuseteditis antc Quesn. Sola cditio Parisiensis an. 1671, inter perfectum et imperfectum gradus.
ih)

Duo codd.

s. Petri,

in die regenerationis et

melior csse se debeat. Dein, redemptionis in duobus mss.

Prima

editio

omitit

Vat. collect.4.Qnesnelliannotationeminhunc locum inter observationes invenies. (I) Codd. Vat. collcct. \ addit, ct diligentius.

eum.
(g)

(m;itacumQucsnelloduomss.S.Petri.Al.,«(//cOc.

Ms. Patav.

S.

Anton,, a peccaiis.

:

28;

S.
virlutis.

LEONIS MAGNI SERMONES.

288

mentur fundamenta
riae afflictionis

Et ideo infirmae carnis

A

istasufficitapgritudo,quae saepe
excedit,

mensuram voluntatantumutmens officii sui im-

sibimetin unitatem studeantredire concordiae. Xemini malumpro malo reddcntes, et donanlcs invicem
vohis, sicut Christns donavii nobis

(Rom. xn, 17 /; hu-

pleatpartes, etquae oorporcaepulatiune non utitur,

nullainiquilatcpascotur.Rationabilibusaulcmsaactisque jejuniis nulla utilius

quam eleemosynarum

si qui de subditis IiOvestrisantclaufetracu8tddi33,autvincula(g)in6ruerunt, misericorditer relaxentur ut qui quotidia:

manas

inimicitias pace delete; et

opera copulanlur, quaa uno mhericordiae nomine H(»(J multaslaudabilcspielatis continent actiones,
ut

na3 indulgentia}

remcdiis indigemus, non difficulter

peccatis ignoscamus alienis. Dicentes

enim ad Dovi,

omnium fideliumparcsanimi osse

possint etiam

minum Patrem nostrum
sicut et nos
12),

:

Dimilte nobis debitanostra,

inter impares facultateS. Dilectio enim quaa simul Deo hominique debetur, nullis umquam («) ita impediturobstaculis.ut nonei scmper bcne velle sitliberum.Dicentibusquippc: Gloriain cxcclsis Dco, ct in tcrrapaxhominibus bonx voluntatis(Luc.n,lk), non solum virtute bencvolentiae, sed etiam pacis bono

dimittimus debitoribns noslris (Mdtth.

certissimum est quod cum aliorum delictis veniamtribuimus, nbbis divinam clementiam praeparamu3. (/) Per Dominum nostru n Jesum Christum,
qui

cum

Patrc et Spiritu sancto vivit et regnat in

soscula sajculorum.

Amen.
[Al

beatusefficitur,

quicumque aliisquacumque misc- d

ria laborantibus charitate (b) compatitur. Latissima

SERMO XLV
Synopsis.
sive

XLIV].
VII.
sive

enimsuntoperapietatis^quaeipsasui varietateid veris conferunt Christiauis, ut indistribulioneelccmo-

De Quadragesima

I.

Omnes,

sive

justos,

peccntores

synarumnonsolum divitesctabundantes,
medioeres
et

scd etiam
et

pauperes, suas habcant portiones;

qui Iargitatissunt viribus inosquales, meniis tamcn

sub oculis Domini mulli in gazophylacio exopulentiasuamultaconferrent, viduaquaedam duos intulit nummos (Luc. xxi,
affectione sint similes.

Nam cum

catechumenos, pnrare Domino viom debere per Quadragesimam. II. Misericordim et veritati ad imitationem Dei, fideiet charitati instandum Quadragesimae tempore. III, Christo impendi, qtiod pro IV. Onmmm virtutum excrdtio Christo praebetur. incumbendum hoc tempore.

— —

Cap.

I.

— Virtus,

dilectissimi, et sapientia fidei

2

;

Murc. xn,

1x2),

et

tah Jesu Christi testimonio mer-

Christianae,amor Dei est,etamor proximi;nequeullo
caret pietatis officio, cui

uit coronari, utin

tam parvo muneris modooronium
:

studium

est colere

Domi-

fueritcollationi(tf) dignapracferri

quia inter

magna

num,

ct

juvare conservum.

Karum autem

affeclio-

illius quod num duplex unitas omni quidem est tempore exertotum. Si vero aliquis tantac paucenda,etproficienter augenda,sed nuuc incremcntis pertatiscoarctaturangustiis,utnecadduo serainppi „ amplioribus dilatanda.ut quadraginta dierum jejuimpartienda sufficiat, habet in praiceptis Domini un- ^ nium, quod fesli paschalis est pravium, (g) interio-

eorum dona, quibus multa residebant,
exignum,
fuit

fuit

deimpleat bonae voluntatis officium. Siquidem qui
sitienti

rem

cordis

auditum

pauperi caliccm aquae frigidae ministrarit,
est sui operis

vcrbis Isaia3

illius vocis instar moveat,qua prophehe Joannes Baptista dicebat
:

adepturus (Matth. x, 42) tanta servis suis Domino ad obtinendum regnum

mercedem

Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus
xl, 3
;

(Isai.

Matlh.

m,

3).

Sive enim illam partem populi

suum

pracparante compendia,

ut etiam

prosbitio
cst,

cogitemus quaj

dudum

certamina evangelici agonis

aquos, cujus

usus gratuitus atque communis

ingressa, per spiritalis stadii

pramio noncareret. Quod ne ulla intercluderetdifficultas. de aqua frigida forma est proposita pietatis: ne putaretse mcrccde cariturum, cui de calefactione potuslignorumimpcndium dcfuisset. Dequo tamen calicenonfrustraadmonctDominusutinnomineipsiuspra3beatur:quiha3C,qun3persesesuntvilia,fides
effiicit
si

tenditad palmam; sive illam

cursum indesinenter qu* lethalium conscia

veniam

peccatorum, per reconcilialionis auxilium festinat ad sive illam quae sancti Spiritus regeneranda baptismate, vetustate Adam exui, et Christi cupit
;

novitate vestiri,

apte

et

utiliter

omnibus

dicitur

Parate viam Domini, rectas facite scmitas cjus. Quae

prctiosa,et quas ab infidelibus ministrantur.et

autem

viae

1 Domini, quaevesint semitae, ejusdempra -

fucrint surnptu

magna. omni tamenjustificalione

dicatoris cohortatione discamus, qui divime

gratiffi

sunt vacua.
Cap.
III.

— Gelebraturi

D
igitur

opera ct dona promittens, futurarnm commutatio-

Pascha Domini,

num
tici

rcscrabat elTcctus, addens sententiam prophe-

dilectissimi, ita vos sanctis exercete jejuniis, ut ab

sermonis.

17

1 et dicens
et

:

Qmnis

vallis

imple-

omnibns perturbationibus

ad fcsta sacratissima veniatis.Snperbiosspiritus.dequosuntomniaorta peccata bumilitatis amore pcllatur; et qui elatione
liberi

bitur, el

omnis mons
et

collis

humiliabitur; crunt
vias planas tfsa.

prava in dirccta,
4).

aspcra in

xl,

Vallis itaque

mansuetudinem humilium, mons
ct

tumuerant, mansuctudinc migitentur. Quorumvero

et collis

clationcm indicat snperboruin. Sed quia,
qui

animos aliqua exasperavit

offensio.

(</)

reconciliati

sicutVeritasdic.it, quise hwniliat, cxaltabitur,

*

tri

Particulam/toaddidimusexduobus mss. S. PectVat. collect. I et5, caqueipso contextuexigitur. {b) In mss. oollect. 4, copulatur ei compatitur. ic) Sic ex mss. 8. Petri. A.I., condigna. (rf) Ita cum Quesn. duo codd. S. Petri. Al.,recon-

cilatione.
(<')
(/')

Ita

Prima oditio, meruerint. duo Lectionaria S. Petri
/'(/•

aliique eodices.

Editi.
(g)

Christum Dominum nostrum. Amcn.

Mss. S. Petii, interiorc cordis auditu.

289
Itat,

SEUMO XLV.
humiliabitur
Lue. xiv,
II
;

290
et

el

xvn., 14),
est an-

X promerondum
tis altollitur,

vidcmlum Doum puritas mon:

morilo

(a) et

vallibus adimpletio, et
:

montibus

nuntiata depresssio
dirccta nibil

gusta
14),

et

utet plana nibil offensionis,et babeant pravitatis. Quamvis cnim anardua sit via, qtice ducit ad vUam(Matth, vu,
in

matur

.

Nam

nc oncre curarum earnalium depriqui ait Siue fule impossibile est plaxi,6);

eere Deo

//;/<;•.

idem
Cor.

dicit: Si habuero

omnem

fidem, ita ut montes transferam, chdritutem aulem non

non tamen
cujus

ea diffioulter incedit,
;

quem

veritas

hulteam, nihil su>n

(I

xm,

2)

Unde

(g)

ut sacra-

confinnat
di,

et pictas
iter efficit

nec caret dclectationo gradien-

mentorum paschalium

divina mysteriadigno susci-

virtutum petra solidum, non

vitiorum arena succidiu.m.

Verum ut plenius novcrimus per cuGap. II. jusmodi vias nobis sit ad Pei promissa tondendum audiamus David prophetam quid doceat Vniversos
:
j
i

piantur officio, duo ha^c, in quibus oninium procceptorum doclrina concurrit, studiosius appctantur, quibue singuli quiquo fidelium ct sacriticiuni Dco efficiantur et templum. Instet fidos sperare quod
credit ;insletcharitaspropitiarcquoddiligit:utrum-

Domini,

miscricordiu

et

veritas

(Ps. xxiv, 10).

que amantis
taliono

est,

ulrumque credenfs. Et
est
;
:

cui intelli-

Forma

igitur conversalionis fidelium
;

venit ope.rum divinoruin

et

ab exemplo merito Deus imitatio-

gentiaa^/O^onccssion^ssuIJjici^ur^idP^pietatisimi

juugamur. Vox Doi

Sancti
;

cslote,

quia

nem

sui ab eis txigit
fecit.

dinem suam
aliter

quosad imaginem etsimilituB Cujus utique gloria? dignitate non
si

ego sanelus
est
:

sum

(Lev. xi, 44

et

xx, 7)

et

vox Domini

Estote miserieordes, sicut in Pater vester miseri-

poliemur

quam

in

nobiset miscricordia

in-

cors est (Luc. vi, 30).

veniatur

et vcritas.
(b)
:

Per quae enim ad salvandos Salraisericordia Doi

Cap.

III.

Ac ne dubitemus Deo

tribui

quod impcn-

vator advenit,

per hace ad salvantem debent promiseri-

dilur indigenti, dispensatores cleemosynarumquae

perare salvati

ut nos et

cordes, et veritas taciat esse veraccs. Sicut itaquc

commercia ineant audiamus, Domino dicentc qua3 futura sit judicii sui forma, cum dicct addextcram
(i)

per viam veritatis mens justa,
cordia;

ita per viam miseriambulat mens benigna. Ncc tamcn umquam
(e)

collatis

:

Yeniie,

benedieli Palris mei,

possidete

paratum
enim,

vobis

regnum

a constitutione

mundi. Esnrivi

itinera ista

divisa sunt, quasi

borum bonorum
ct

singula diversis tramitibus oxpctantur,

aliud sit

misericordia cresccre, (d) aliud

vcritalc proficere.
;

cl dedistis mihi manducarc. Sitivi, ct dedistis mihi biberc. Peregrinus cram,et collegistis me. Nudus eram, et eooperuistis me. Infirmus, et visitastisme.

Non

est misericors, verilatis
est,

alicnus

nec

justiliae

ln

carcere cram,

et

vcnistis

ad

me

(Matth.

xxv,

capax

(e)pietatisextraneus.Neutravirluteutitur

3i-30). Quajrcntibusautemjustis quando(;') aut qua-

liter potuerint ista depenclere, respondens Hex dicet fidci, fides illis Amcn, amen dieo vobis, quamdiu fecistis(k)hcec vcrum nomcn ac verus est Iructus amharum, cum insolubilis manet C uni ex minimis [ratribus meis, mihi jeeistis (Ibid., 40). utriusque connexio. Ubi enim non simul fuerint, Quid hoc opere fructuosius? quid hac humanitate

qui non ulraque ditalur. Charitas robur

fortitudo est charitatis. Et tunc

:

simuldesunt, quia inviccm
ratio visionis, et tur,
(/

sibi

etjuvamcn ctlumcn

(/)l'elicius?quaeutiquelaudesua fraudanda nonesset

sunt, donec desidcrium credulitatis impleatremune-

mcommntabili ter videatur et amequod nunc et sinc tide 15 2 non diligitur, et

propteripsamnaturce communionem juvando homini ab homine (m) prajstaretur. Scd quia quod non ex fidei 173 procedit fonte, ad praimia a;ternanon
si

stolus

sinedilectionenon creditur. Quiacrgo, sicut Apoait, in Christo Je.su nequc circumeisio aliquid
prosputium, sed
v, 6),
fules, qutr

pervenit

;

alia ost conditio

operum