Ml'i>'t'v*r n

'''.'•If'

"rn'

' .1

-

Vi^

'

r

.

i*i'''l':'^'i;l'

lifiif'!'!;';

,iUii':

Mt>ti)\lv\'.Ail'''

'''''

','(•'

i'>

,1

!'

ii:li#i.v: :::.::;:^'?"'-'*.'!;',;?';H*ii/
:';'';'f:i:;^'

Digitized by the Internet Archive
in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur99mign

PATR
!

CURSUS COxMPLETUS,
SEU BIRLIOTHEGA UNIVERSALIS. INTEGIU, UNIFORMIS, GOMMQDA. OEGONOMICA»

OMNiiffl ss.
Otll

nnm, doctoriii

scriptormoiie ecclisiasticorii,

S5VE LATINOIUIM, SIVE GB^COUllM.

AB Mf^O APOSTOIICO AD MTATEM INNOCENTll lU {ANN. 121G) PIW LATTNIS,. ET ADCOiSClLII FLORENTINI TEMFURA {ANN. 1459) FRO GR.ECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA
OM'mUM QU.E EXSTITEIIK MOMIMKNTOIUIM CATIIOLIC.*: TUADITIOMS PEK QUINDECIM PIUoU \ lXCLt:SL4i SiECULA ET AMPLIUS,
JU\T* KIHTIONKS ACCIIHXTISSIMHS, IN TEU SE CUMQUE NONNULLIS CODIC.IBDS MANlISCRirTlS COI.I.ATAS, PEnQUAMDIMCivNTEll CASTIGATA ItlSSEUTATlONIItliS, (.OMMKNTAHIIS VAUIISQIIE LECTIONIRUS CONTINENTEH ll.LUSTItATA OMNIiH S OrKltiBHS l'OST AMri ISSIMAS El>ITIONES QVJE TRIBUS NOVI.SSIMIS S.fiCULIS DEHENTIIU AllSOI.I) AS, DETKCTIS AUCTA INDIl IHIIS ORDINARIIS VEL ETIAM ANALVTtClS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AIICTORES AI.ICIUIIS M(»MKN SUBSHjrilENTIBlIS, OONATA CAPITIILIS INTIIA IPsUM Ti;XTUM UITE DISFOSITIS, NECNON ET TITIILIS SINGULaRUM PAGINAIIUM MaUGINEM SUPEIilOREM DISTINGUENTIBUS SURJECTAMQUE MATEKIAM SIGNI lCANTIBUS, ADORNATA 01'ERIBUS CUM DUBIIS, TIIM APOCRVPIIIS, ALIQUA VEIIO AUCTOriTATE IN ORIllNE AH TRADITIONKM ECCLESI AST ICAM rOLI.ENTlllUS, AMIM.IFICAT V DlTENTIS ET QUADRAGINTA INDICIBUS SUB OMNI RESPEC.TU, SCILICET, ALPIIARETICO ClinONOI.OGIC.O, ANALVTIO, ETC, HES ET AUCTOHES EXIIIRI NTltiUS, ITA UT NON SOI.UM Sl ANALOGICO, STATlSTlCO, SYNTIIKTICO SC.D NEGOTIIS IMPLJCATO , ET Sl DIOSO FORTE MNT PIGKIS ETIAM ET IMPERlTIS PATEANT OMMiS SED PR.ESERTIM DUOBUS IWViF.NSlS ET tiENKRALllJIS INDICIRUS, ALri,!U) SS. PATRES, LOCUPLETATA SCILICET KEHUM, QIIO COMSULTO, QUIDQUID NON SOI.UM TAI.IS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATItllM, ABSQUE UI.I.A EXCEPTIONF, IN C'l'OllI,lllKT TIIEMA SCRlPSKRiT, UNO INTUITU CONSIICIAIUR ; ALTERO SCHlPlUHiE SACHi-E.CX QUO ll.CTORI COMPERIRE SIT OHVICM QUINAH PATRES ET IN QUIBIlS OPEltUM SUOItlM I.OCIS SINGULOS SINGIILORUM I.IBUOUUM SCRIPTUR*; VEItSUS, A PIUMO CKNKSliOS
; ;
I

;

I

1

;

1

;

;

,

,

II

-

,

,

;

IISQUE \D NOVISSUIIIM APOCALVPSIS, COMMKNTATI SINT EDIIIO ACCUUATISSIMA, CiETKlUSQUK OMNSBUS FACILE ANTKPONENDa , Sl PERPKNDAN UR
:
I

Cll

ARsCTEnUM

NlTlDllA!^,

CHART^i QUAI.ITAS, INTEGRITaS TEXTUS, CORUECTIONIS PEUFECTIO, OPEUUM RECIISOUIIM TUM VMtlKIAS TUM NUMKUCS, FOUMA VOLUWINUM PERQUAM COMMODA SIUIQIIE IN TOTO PATUOl.OGl.E nKGtlUSU CONSI.^MKH 8'MILIS. PRETll EXIGUITAS,PR.ESERTIMQUE ISTA COl.LLCI 10 UNA, METIIODICA El CllUONOI.OGlCv SKXCENTOnUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS HIC II.LtC SPAUSOItUM, VLL ETIAM INEDITORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTUA 8IULI0TIIECA EX OPEUIBUS ET MSS. AD OMNES ^TATES, LOCOS, LINGUAS FOUMASQUE PKUTINKNTIBUS COADUNATOUUM.
.

,

,

SERIES LATINA,
liN

yUA PRODEUNT PATRES, DOCTORCS SCRlPTORIiSOHK ECCLESl^ LATIN/E A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM ill.

ACCURANTE
BSbiinlBicciie

J

.

-

1\

MIGNE,

cleii*i

isBaS^ersac,

SIVK CUIISUU

PLETORUM

IN SliNGULOS SClENTIiE ECCLESIASTICili; ll/VMOS liblTOKlS.

Pa IROI OGIA, AD INSTAB IPSIUS KCC!.ESI;E, IN DU4S PAUTES DIVI DH UR, ALtAM NEMPE LATINAM, ALIAM GU.€C0-LA1 INAM AMB.E PAUTES PENE JAM INTEGUE EXARAT/E SUNT. LATINA, DUCENTIS ET VIGINTI DUOUUS VOLUMIMliUS MOLK St!\ STANS, DECEM KT CENTUM SIPUA MILLE FRANCOS VENIT GU.tCA DUPLtCI EDITIONE TVPtsMANDAIA KST, PltlOU GUJiCIIM TEXTUM UN A CIIM VEUStONE LATINA I.ATEUALl COMILECTITUn, NOVEMQUE El CENTIIM VOLUMINA, PRO PUIMA SERIE CRLCA, NON. EXCEIHT. POSTEUIOR AUTEM VEUSIONEM LATINAM TANTUM EXIllUET, IDKOQUK INTUA QIMNQUK KT
:

NO.V SUPEUAIilT

UETINETUR. SECUNDA SEUtES GU.ECO-LAT INA SKPTUAGINTA VOLUMINA PUOBABU.IIEU DUM IIUJUS VERStO MEIIE LATINA QUINQUE ET TRIGINrA VOI.UMINICUS ABSOLVETUll. UNl M QUODQUE VOLUMEN Glt /liCO-I.ATINUM OCTO, UNUMQUOHQUE MKUK LaTINUM QUINQUE KUAM.IS SOI.UMMOIH) KMITUU SIVE LATINAM. UTROniQUE VEUO, UT PRETll IIUJUS BENKFICIO FUUaTUR EMPTOU, COLLECTIO.NKM INTECRaM MVE GR.4:CAM COMPAUET NECKSSE EUIT; SE< US ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLITUIUNKM NECNON ET DIKKU.II TATES VARIA PRETtA itQUABUNT. ATTAMEN Sl QUIS EMAT INTECRE ET SEOnStM COI.I.ECTIONEM GU/F^CO-I ATINAM VEL EAMDEM EX GRAiCO LATINE VERSAM, UM QUODQUE VOLUMEN PUO NOVI M VKL PRO SKX FUANCIS OUTINEUII. ISTt CONDITIONES FUTURIS PATUOLOGI;£ SERIEBUS APPLICANTUB, Sl TEMPUS EAS TVPIS MANDANDI N IN NOBIS DIKST.

QUINQUAUINTA VOI.UMINA
;

-

;

,

,

,

1

PATliOLOGlM LATINM TOMUS XCIX.
S.

PAULINUS AQITLEIENSIS, TIIEODOUUS CANTUAKIENSIS,

i:t

alii

kkm. mult»

IN VIA

EXCUDKBATUH KT \ KNIT APUD J.-P. MIC.NE, KDnOHKM, DICTA irAMIiOISK, OLIM PHOPK 1'OHIAM LUTE1I E PAIUSIOUCM VLilJJO iyKl\tEii ^UMiN.xTAM, sia' ricm-MoMnovci':, nu.nc veho imha moema pahisi.na.
186+

f

AVIS IMPORTANT.

^09

D'aprcs une dcslois provideriliclles qui rfgisscnt le niomle, raremenl les oeuvrcs au-dessus de l'ordiiiaira se foo* sans cotilradiflioiis plus ou inoiiis forles cT m ndirouses. Les Alcliers Catlioliques ne pouvaipntguore ^cliapper k co rjichet divin dc leur ulilitc. Tanlot oii a nie leiir cxistence oii lcur imporlance; lanlotoii a dit i|irils ('1310111 fermes cpcndant ils |ioiirsuivcnt ieur carricre depuis 2i ans, ct lcs prudnclions qui eii sorlent ou qirils allaicnl rclre. deviennenl de piiis en plus gravcs ct soignccs aussi parait-il cerlain qu'a nioins d'evenemcnls qiraiicune prudence humaine ne saiirail prevoir ni empcrher, es Alelicrs ne se fermeront quc quand la Bibliollipqne ilu Clerqi sera tcrminee en ses !2,000 volumcs iii-4°. Lc passc parait un sur garant de ri.^cnir, pour ce qiril y aa espc^Verou a craindre. Cependant, p;u-mi lcs calomnies auxquelles ils se sont Irouv^s en bulte, il en est deux qui ont6l6conliiiiiellement rep^lccs, parce qu'iHanl plus ca()iiales, leur elTet enlrainait plus de conscquences. De pelils ei ignares ooncurrents se sonl donc acliarncs, par leur torrespondimce ou leurs voyageurs, & r6p6ler partoul que nos Kdilions claient mal corrigces el mal imprimees. Ne pouvant altaqucr lc foiid des Ouvrages, qiii, pour la plupart, nc sonl qiie les chefs-d'uHivre dii Catliolicismc rcconnus poiir lcls dans lous lcs temps et daiis tous lespays, il lallailhien sc rejeler sur la forme dans ce qu'elle a de pliis serieiix , la correction et rimpression en eflet lcs chefs-d'u;uvre meme n'aiiraiciit qu'une demi-valeur, si le texle cn etait inexacl ou illisible. II est tres-viai qiie, dans le printipe, iiii siicces inoui dans les fastcs dc la Typographie .i.yant force TEditeur de rccoiirir aux mecaniqiics, alin de marchcr [iliis rapidcment et de doiiner les ouvrages ii moindrfi prix, qiialre voliimes dii double Conrs il'Ecrilure sainle el ile Tlieoloqie lurcni tires avcc la correcliou insutrisante donnec dans les imprimeries a presque tout ce qui s'cdile; il est vrai aussi qii'un cerlain nombre d'aulres voliimes, apparleiiant a diverses l'ublicalions, furent imprimes ou trop noir ou trop blanc. Mais depuis ces lem[is (5Ioignes, les m^faniqiies ont cede le travail aux presses h bras, et rimpression qui en sort, sans ctie du luxe, atlendu que ie luxe iurerait daiis des ouvragcs d'iine lelle nature, est parfaitemcnt convcnable sous tous les rapports. (Juant a la corrcclion, il cst de fait qireilc ifa jamais 6te portde si loin dans aucune 6dition ancienne ou contemporaine. Ktcomment en sera;t,-il anticmcnl aprcs toiiles les peincs et loutes les defienses qiie nous subissous pour airiver a purger iios eprcuvi s de loutcs fauics? Lhabitude, cii lypographie, meme dans les meilleures maisons, est de ne corriger que dcux 6preuves el d'en conferer une troisicme avecla seconde, sans avoir prepare en rien le manuscritde iauleur. !)ans les Ateliers Catlioliqucs ia dillercnce cst piesque incoinmensurable. Au nio.yen de correcteurs blanchis sous lc harnais et dnui Ic coup d'a'il typograpliique esl saiis pilio pour les fautes, on commence par priiparer la co[iie d'un hout a raiilre sans en exccpter un seul mot. On lit ensuite en premifere epreiive avec la copie aiusi preparcic. On lit eii seconde dc la mcme niaiiicre, rnais en collationnant avec la [iremifeie. On fait la menie chosp eii lierce, cn collalionnant avec la sccondc. On agit de meme en quarie, en collationnaut avec la licrce. On rcnouvellc la mcme 0|i;!ration en qiiiiitc, en coliationuant avec la quarle. Ces collalionnemenls ont [lour biit de voir si auciine dcs fauies sgnalces aii biircau par MM. lcs correcteurs, sur la marge des epreuvcs, n'a ^chappe a MM. ies corrigeiirs sur le luarbre et le m6ial. Apr^s ccs cinq lecturcs enlicrss controlces Tune par rautre, el cn dchors de la prr[)arati( n ci-(Ic_sstis meiiiionn(5e. vienl une revision, ei souventil en vient deux ou trois; (luis Ton cliche. e clichage opi!-r(i, |iar coiiscqueiit la purei6 du texte se Irouvant immobilisiie, on fait, avcc la copie, une nouvelle lectuie d'uii boiit de Vc~ preuve h 1'aiilre, on se livre a une nouvelle nivision, et le tirage n';irrive qii'apres cesinnombrahles prcjcatitions. Aussi .y a t il a Monlroiige des correcleurs de loules les iiatious et en plus grand nombre qiie dans vingl-cinq inijirimeries de l'aris reiinics Aussi encore, la correction y coiite-t-elle ;iutanl que la coniposiiion, l;indis qiraiiicurs elle ne coi"ite qiie ic dixicme Aus^^i etilin, bicn qiie rasserlion piiisse [^araitre lcmeraire, IVxactilude obieniie par laiil de fr.iis ct de soitis, fail-clle qtie la pluparl desEilitions des Aleliers Cdlholiques laissent bien loin derriere ellcs celles mcme des cel("'bres Ben^dictins Mabillon et Moiitfaucon el des celcbres Jesuiles Pelau et Sirmond. yue Ton compare, en cllet, n'iinporte qtielles feuilles de leiiis editions avcc celles des iiotrcs qui leur corres[)oiideiit, eii grcc comme en latin, on se convaincra qiie rinvraisemblable est une realitii. l)'ailleiirF, ces savatits cminents, plus pr^occupes du sens des tcxtes quo de !a parlie typographique et n'(!Manl poiiit corrcclPtirs de priifcssion, lisaient, non ce que porlaient les cpretiv^s, ni:iis ce qiii devait s'y trouver, leiir iiaiile intelli.irence sui)pk''ant aux fautes de rijdition. De plus les Bi^MKidictiiis, comme lcs Jesuites, op6raictit presqiie loiijoiirs sur des matmscrits, cause perpiituelle de la rnultiplicitti des fautes, pcndant que les Alehers CullioUques, dont le priipre est siirloiii dc ressusiitcr la Traditioii, n'op6rent le plus sotivent que siir dcs imprimijs. Le 11. V. De Biich, Jtjsiiite r.oUandistc de Bruxelles, nous ('•crivait, il y a quelque lcmps, n'avoir pu trouver en dix-hiiit mois d'elu(le, une seule faute dans notre Patrolocjie latine. M. Denziiiger, professeur de Th(5ologie ii rUniversile de Wiirzbourg, ct M. Ueissmann, Vicaire Geniiral de la meme ville, nous niandaienl, ii la date dii lOjiiiltel, n'avoir pu (!'galcmetii surprendre une seiile faute, soit dans le latin soit dans le gicc de noire (Jouble Fatroloqie. Enlin, le savanl P. 1'itra, Benedictin de Solesme, et M. Conetty, directeur das Annales de pliilosopliie chrelienne, mis au deli de nous convaincre d'une seule erreur lypogra[Jhiq«e, ont 6te lorces d'avouer qiie nous n'aviuns pas irop pr(!'sitme de nolrti parfuite correclion. Dans le Clergi! se irouvent de bons latinislcs el dc bons helliinisies. et, ce qtii esl [iliis rare, des hommes Ircs-positifs et ties-pratiques, eh bien nous leur piomeitons tiiie prime de "25 ceiiltmcs par cli;ique faute qu'ils diicouvriront dans n'importc lequel de nos volumes, surtotit d:ins les grccs. Malgr,- ce qiii precede, i'Editeur des Cours complels, scntant de plus eii plus rimportance ei ineme l'- n^ce.ssitft d'une correclidii parfaite pour qu'un ouvrage soit vt!'rilablement lUile et cstiiTialJle, se livre depttis pliisuun ^n, el est riisolu de se livrcr jtisipra la lin a une operalion longue, piinible et c(it'tt,euse, savoir, la revisinn cniiere et universelle de ses innombrables clichiis. Ainsi chaciin de ses volumes, au fur ct a niesiirc qu'il lcs remet sous prcsse, est corrige mol pour mot d'un bout a Tautre. Quarante hommes y sont ou y seront occupiis petida:ii 10 ans, ct une soinme tpii iie saurail etre moindre d'un demi million de francs esl consacree a cet important contnile. De ceile iiianiere, les l'ublicaticitis des Aleliers Catholiques, qui deja se dislingiiaient eiitre toules par la supiirioriii^ de letir correclidii, n'aiiront de rivales, sous ce rapport, dans aucun temps ni dans aticun pays; car qiiel cst PtJditeiir qiii pourr;tit ct \oudrail se livrer AI'RES COLP a des Iravaux si gigantesques cl d'iiii [trix si exoibilanl? II laiit ccrtes eire b;cn i)(iii(!'lre d'une vocation divine a cet effet, pour ne reciiler ni devant la peiiie ni dcvant la d('pense, suricHt lirsqiie rEurope savante [)rocIame que jamais volumes n'oiit (iie ediles avec tatil d'exactilude qtie ceux du la Biblioli.eqne universelle du Clerge. Le pr^isent volume esl du iiombrc de ceux r(ivi.s(is, et tous ceux qui le scroiit a raveiiir porteroiit cette note. En consequence, pour juger les productiotis des Aleliers Catholiques sotis le rapport de la corrcction, il ne laudra prendre qtte ceux qtii pnrleronl cn lele Favis ici Irace. Nous ne recdnnaissoiis que cetle cdition el celies qiii suivront sur nos planches de miital ainsi corriirees. On croyail aulrefois qiie la stt^reotypie immobilisait les laules, attendii qu'un clich^ de miital n'esl point (ilaslique; pas du lotit, il inlroduit la perfection, car on a trouvti le nio.yen de le corriger jjsqu'a extinction de faules. L'nebreii a t-le revu par M. Drach, le Grec n.ir des Grecs, le Latin et le Erancais par les premiers corrccteurs de la capilale cn ces langues. Enfin, notre exemple a fini par .Noiis avons la cnn^olation de pouvoir (inir cet avis [wr les reflexions suivanles liianler les granlcs publicalinns en Ilalie, en Allemagnc, en Bclgique ei cn France, par les Canons grecs de nome, le Gcrdj/de Naples, le Suinl Tlioinas de Parine, V Encijclopedie reliijiense de Munich, le reciieil des ileclaralions des riles de Bruxelles, les Bollundisles, le Siiarez et le Spicileqe de Pari.s. Jusqu'ici, on ii'avait su niimprimer que des ouvrases de courte haleine. Lcs in-i", ou s'engloutissent Ics iu-folio, faisaienl [leur, et on n'osait y toucher, par (Taiiite de se noyer dans <!es abimes s-ins fond et .satis rives; mais on a lini [lar se ri.sipier a nous iniiter. IJicn plus, sous notre impiilsion, d'aulrcs Editeurs se priiparent aii Ihillaire universel, au\ Dccisions de lotites Ics Coiigrijgations, ;i iitte Diographie el ii titie Histoire generale, etc, ctc. Malhcurcuscnicnl, la [.lupait dcs (iditions dt''jii failcs ou qui se foiil, sont sans atiloritti, parce qu'elles sonl sans exactitudc; la correction semhle cn avoir 6le faile par dcs avcugles, E'i'l q!i'on n'cn ail pas scnti la gravitii, soit qu'on aii reculii de\attt les frais; mais jiatiencc iinc r(^i roduclion curiccte surgi'Li liiciiiut, uc ful-ce qu'a la luii!i(.'re dcs ticolcs (lui sc sonl railcboa (pii se fcroiU cncorc.
I ; (

;

,

,

I

!

!

!

:

!

TRADITIO CATHOLICA.
SMCVLUM
IX,

ANNI

80'*-82j.

SANCTI PAULINI
PATRlARCHiE AQUILEIENSIS

OPERA OMNIA
JUXT* PRyESTANTISSIIKIAM MADRISII UTINENSIS CONGREGATIONIS ORATORII PfiESBYTERI EDITIONEM VENETAM.
ACCEDIT

THEODORI ARCHIEPISCOPI CANTUARIENSIS

P(ENITENTIALE
CLRA IC STUDIO
D.

PETIT O.MMHLS Ql.E nKPKKini POTl ERUNT EJUSDEM CAPITULIS ADAUCTUM.

INTEHMIiCENTLR
poi:t.e

saxoms;

JOSEPIII ALCtl.M DISCIPULi;

simperti abbatis mubbacensis s. nxiEiii mimigaudeforde.nsis efiscopi ; DAGILFI FARDULFI SA>fDIO.\\SIAM ABBATI8 S. AN(,II.BEKTI CE.NTCLENSIS ABBATIS; LEIDRADI LLGDLNENSIS EPISCOPi; AMALAKII TitEVIUE.NSIS AllCHIEPISCOPI,
s.
;

i

;

;

liCRIPTABQVJB

SUPERSmT
CLAUDIT

tJXIYERS4.

TO:^IUM

SUPPLEMENTUM AD AUCTORES INCERTI ANNI S^CULI
.m:mpe

VIIL

ASGAIUCI ET TUSAREDI EPiSTOL^.

AGCURANTE

J.-P.

MIGNE,

QIBLIOTHEC^ CLEBI (JNIVERSK,
SIVE

CURSULM GUMPLETORUM

IN

SINGULOS SCIENTL^E ECCLESIASTIC-E RAMOS EUITURE.

TOMUS UNIGUS.
VEXIT 8 FRANCIS GALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT
iN viA

AI>UD J.-P.

MIGNE EDITOUEM,

roiMAM uuTKTi.f: PARisioiiUM vuu(;o lyEyFEIi NOMIMATAM, SLU PEriT-MONmOVGE, Nl ISC Vi:UO LNTUA M0I:NIA PAIUSIiNA.
18GV

nicTA DWiinoisE, ociM PROPE

TRADITIO CATHOLICA.
SMCULVM
IX,

ANNUS

80«.

ELENCHUS
4

AUCTORUM ET OPERUM QUI

IN

HOC TOMO XCIX CONTINENTUR.

S.

PAULINUS AOUILEIENSIS PATRIARCHA.
J,

S.

LUDGERUS MIMIC.VRDEFORDENSIS
EPISCOPUS.
745

Rmi

f. Madrisii

,

congregationis

Oratorii

pre-

Notitia.

sbtitcri,

Pnvfatio in suam S. Puulini

Operiim
9

Viti S. Gregorii, abbalis Trajfclcnsis ad

RheH')

eJilionem.
S. Pauimi Vita
,

nniu, S. I.iidgeri magislri.

ab eodem editore adornata.

17

Acta sen

Vita S.

Lvdgeri

,

anclore

Ali\rido

S. Pan/f"t Yita allera, auctore
mcolelli.

Marco Antonio
*'*

Monasteriensi.

709

JOSEPIiUS ALCUINl DISCIPULUS.
NotiHn.

82»

S. Paui.ini Opera.
Lil)ellu9

Caniicii

ad S. LudgiMum.
praiJiiissi

^il
siiic

conlra Elipandum, Francofordiensis anno 794 missus ad pro151

decreto concilii

Vcr^us
rtiiii

cpiloiiuie

commenlarii>821

B. liiermiynii in Isaiam.

vinciasHispania;.
Epislola ad

FARDULFUS SANDIONYSlAiSUS ABBAS
Notitia ex Gnllin Cliristiana
Si.J

UjisUilfuin qui
adiilterii

uxorem suani
propler
uiiiiis

octe

ciderat

causa

Carmina
181
Notitia.

pia.

825

slinionium.

D.\GULFUS.
825
nuuDagulfi octodecaslicbon (jno P.salterium siiuiu
aiircis lilleris exaraliiiH

Liber

exhorlatorius ad

Henricum coinilcm
197

Forojulicnsem. Concilinm Forojuliense a S. Paulino eongiegainii)

Cafolo

Vlagiio

.

snb Lcone

p.iipa III.

285
libri

cupat.
S.

825

Conlra Felicem Urgellilannni
bus
liim

ires

,

qni-

ANGILBERTUS CE.NTULENSIS ABBAS.
8i5
8i!

pncmillilur epistola Paulini ad Caio-

Notitia ex Mabdl. Act. ord. S. Bened.

rogem.
fidei.

553
407
471

De

reslaiiralictnc monaslerii Ceiitulensis.

Carnien de regnla

Slaliita qii;i'da!ii.

8i0
8i9

Apologia pro carniine suo.

Carmiiia.

nymni

varii el Rhyiiimi.

479

LEIDRADUS i.UGDUNENSIS EPlSCOPUS.
Liiier de

Ei>islolarum fragmenta,
Ei>islola ad Caroliim Magiinin

503
de gesiis in sy-

sacramcnto Baptismi

,

ad Carolum

J.

nodo apud Aliinum celebrata anno 805. F. Mddrisii Dissertaliones sex in opera
PauHni.

512
S.

Magniim.
Epislola^ ad
eiiitidem.

85 j
871

519
027 683

AMALARUiS TREVIRENSIS ARCHIEPISCOPUS.
De caremoiiiis
Ba|>tis!ni.

8"7

Appendices actorum vetcrum.
\ersiis Pauliiii de Herico duce, ex cod. S. Marlialis

THEODORIS CANTUARIENSIS ARCH!
KP!St;opus.
Jacobi Petil ud Thcodori Panitentialc Pra'fal
P(EniteiUi:iI';.
o.
.

Lemovicensis 7G, iiunc Regio.

^01

ANONYMUS POETA SAXO.
Pncmonilum.
683

9-7

Theodori

d(

ctrina de pcenitentia ab

onmi novi1105

De

geslis Caroli

Magni

iibri

quinquc.

085

lalis svspicio^i'' vindicata.

S.
Notilia.

SIMPERTUS, ABRAS MURB.ACENSIS.
"'•'^'^

ASCARICUS ET TUSARKDUS.
Cottliofredi Ueine

Monitum ad

sc^/uentes Asca-

redi

cl

Titsaredi Epislolas, in (juo de

ambo1i.'m

Regularia sialula monasicrii Murbaccnsis.
Epislola encyclica.

"37 715
715

bun inqiiirilur.
Ascarici cl Tiisaiedi cpi^ldla;
!iiiilii;e.

12>l

Indiculus ad cpiscopum.

hidex

.1/

.S.

Paulinum Aquileienscm.

I2i9

laiisiij.

Lv Ixpis

L

V.

.MIGNE.

ANNO DOHMM nCCClV.

PATRIARCHA AQUILEIENSiS.
(Juxia
J. F. Madrivii cdilioiiern.)

PRiEFATlO GENERALIS,
Uulo,
u:i lauiiahiiiler iuvecta, ita religiose servata cousuesomper insigiiiorum scriplorum ad opus quotliil)e'. prode.idum admoveiont, uon siatim ei ipso in liuiiue a proposila maieria exordium traherent sed prius raliouom operis sui reddendo, media adliiljita, liueiu iuteiUiim proponeiido, pneliminari dissertatione priefareniur. Adeo autem iu dies mos inolevit, ul iu pr.esenliarum sio uti jure ab omnibus e.\petitur, ita ouiniuiu injuria pr.efalio a scriplore sublraherelur. Lleuim qui operi legendo sese acciugunt, merito scire avent, quis auctor sibi tiuis pr;esliluerit, quo studium suum laborut liis qu:e media arripere destinaverit ad scopum suum assequendum que coilimet, quam sibi viam prius cogaitis sibi sit consultum, qui in incerlum operam tcmpusque tererc vereulur. Sed ul verum faiear,
li]

L Ea
ut

fiiit

fere

,

cum manus

:

,

;

nam pricposita dissertationc, quasi manu ducero ipsi qn;)que scriptori summoperc hoc coufcrt iusiiiutum leclorem solet ad metam pricslitutam opcris, e! qu;im ipse elegit viam ad eam assequcud;un, cogit subire. Cui cum non sit arbitrium alio deileclere, uec scopum alium slatuere, nec me lia, qiiam quie scripior prohabet illis slautibus et nou aliis, senteutiam de operc pronuntiare nou ;ul Lbilum, sed ad pmposilum dil vestigia de iilteniria re benc merilorum lerentes, necesse. Qu;e cum ita sint, visum quoque nobis 1'uil ralionein reddere operis nostri, inientionemque prsemonstrare, quibusve mediis usi fuerimus, e.vponere ul nou aliud de l.ibore nostro juihciu^u iial, quam quod nobis in subjecta maleria proposucrimus videiicet bene ne, an male prope ne, an procul vere ne, an falso album nostrum attigerimus. Quo In delectu 11. Igitur s;incti Palris nostri Paulini, patriarchae Aquileieusis, Opera vulgare delegimus. non uiiico line fuimiis emoti. Elenim sauctissimi viri, cui tot tituiis provincia nostra obstriugiliir, jam ferme a mille annis opera hiuc inde dispersa, nobis dolentibus prinia cogititio subiit iu uiium corpus rcdigerc, ne forte fortuna quae ad nos usque perveneruut, eumdem advers;e sortis nanciscerenlur eveulum queui cielera, quae indubie plura cum tuerint, nuiic periisse sera et supervacanea lamenlalione conquerimus. Huic malo averruncando studentes, aliud menle propositum habuimus, decus sciiicet ipsius Patris, el legeniium
:

;

,

;

:

;

;

ulilitatem. Non enim magui iieri solent, qa;c nou magni lieri visa suuL. Cum autein piiora s;ecula noa nisi inter c3eteroru:n Patrum opera labores Paulini obiter et ex. dala occasione inserueriul, nihil mirum si aliquibus non pensim habili sint, neglecti, nec lecli. Insuper cum Paulini lilulo libri non inscrib, rentur, sed

nomine, gloria aucloris, eliam apud eos quibus honor tanti Patris cordi fulurus erat, Consultum ergo scriptoris noslri nomini credidimus, si opera ab iguobili dispersioue vindicata in justam collecla molem traderemus ut cum a reliquis, quamvis illustribus viris, segregaverimus non ab allerius consortio, quasi indiga aliena ope fulciri, decus sortitura, sed ex se sibi lamam indeptura nata esse manifestaremus. [ii] 111. Prospicientes autem decori auctoris, legenlium quoque utilitati una simul prospeximus. Paucos enim admodum credimus, quibus otii et temporis tanta futura sit copia, ut Paulini libris incumbere volentes,modo hunc, modo illum scriptorem pr^e manibus tenere improbo labore paliantur. Adde quod licet invcniantur, qui se hujusmodi faslidio subjicere non formident, adluic res in arduo est posila. Nou enim o')vii sunt scriplores, quos inter, quod Paulini est, inveniatur. Imo cum rari plerique admodum sint, nec in minoribus bibliothecis habeantur, noa vulgari dispendio essent comparandi. Sed non cuivis liomini contin(jit adire Corintlium. Ergo cum majori procul dubio nuinero censeantur quibus domi est curta supellex, his gralilicari studenius, cuin Paulini Opera in unum coUecta corpus , quod noQ magni staret , proponimus. IV. His omnibus ratio alia non flocci facienda accessit. Ea nunc tempestate versamur, cui prae omnibus pra^teritis veritas sit obstricta quippc ausim dicere, vix aUa selale majori conatu ad se prodendam ad:hctos scriptores, quam sit praisens, invenit. Tot vicibus ad cxamen res propouendae, tot leges critices observand;e, lot criieria adhibenda, lot collatioiies, tot observationes, tot not;e in gratiam unius veritatis assumunlur, ut pari scrupulo ad Lydium iapidem aurum ipsum se senserit nunquam ct nusqu;mi probatum. Cum auiem proprium sit et innatum, in vetitum niti ibi majores exerere vires et acriores conatus scri[)tores sihi proposuerunl, ubi crassioribus tenebris veritas visa est obvoluta. Ea propter in comperto cum sil, miiUm» majus discrimen passam esse rem liiterariam ecclesiaslicam quam ;iclate quam medii ;t'vi dicunt, faclum est ut ad illius lemporis illustrandam nervos omnes iinpeudendos sibi statuisse viros clariorcs videamus. Eleniin tenebricosa illa s;iecula severioribus Musis destituta, ct genio cultioris cruditionis exsulauto, a barbarie ignoranliaque grassanlibus turpiter foedala luissc, dt)le!uium ex corde csset iiisi bonis avii)iis rcm eu versain comperisseuuis, ut studiis, vigiliis, lucubrationibus sapienlum viroruin iude m;.-jus lu.acn dccusque haurireut, unde densiori caligine oliin premebantur ct gratiora lierent sudore pncsentium, quo horridiora videbautur praiterilorum, ignavia ne dicam, an inforlunio ?
alio vuigati essent

non poterat non
;

latere.

:

,

:

;

,

:

Scelera ipsa nefasnue

U*c niercedp
Pai:u>i.

[ilaconl

XCIX.

I

(ir\

H

S.

PAULINUS AQUILEIENSIS PATRIARCnA.

'2

Inque cum Paulinus noster cseca illa aelale florueril, scriptis suis non slcrilem nec angustum cimpum praebuit stndiis et laboribus noslris, jam jam ad dccennium prolractis, ut iliiislialiones quibus dognia, vel discicl morem conimcndabiiiMn, qni in dics nunc invaiuit, oliiia, vcl bisloria indigercnl, pro virili apponercnius fO(|'icntcs, dum auctorem mcili;ic ictatis producimus, a colluvie barbariei liUeras delfrgere, ela fuligine erVorum vcritatem vindicarc conaremur. Quo ordine aulem ct quibus incdiis lac um sit, accipe. Y. Chronologia aridum qni.lem studiiim, sed hislorica; vcrilalis h\ calculis probabiliorilais nobis fiiit initi autem coinputi opportunis in locis ratioslatuend;i, ut ad aniio;; cerliores scripla Paulini a(!igercmus ncni rcddentcs. Ea proposila, ordincm in collocalione operuin teniiiinus, qnein opocli:e c.ijcscunqiie credidimus convenire. Igitiir liiielliis, Sacrosyllabiis dictiis anno 79<i in conciiio Francofordicnsi cxliibitus, et nomine llalorum pr.csMltim ia synodo reccptus, atqiie universoniin Pctrum dccreio Hispanis episcopis direprimuin lociiin oiitinet. Ciim antem Adversaria Gaspactns, quo Fclicis et Flipandi errores retundiintiir ris Bartbii nobis exlubeieiit qu:cdam capitula, qiue in Paulini Sacrosyllalinm ilkislrandnm instituit, ea omittenda iion duxiinns. Qiiapiopler propria cniquc paragrapho apposuimus, nostra quLcdam addentes, quoe
:

;

,

,

majns liimen p;itavimiis
\'!.

allaliira.

concilio latam snbdimus Sacrosyllabo epislolam Panlini de pcenitenlia Heistnlfi. Credita fuit alitiuando Slcphaiii V pap:c opus, et biijus nomiiie a Gratiano in Juris canonici corpiis iiiserta. Ex pr;«fatione, qnam notis [iii] prLcmillinuis, Paulini esse fetum legilimum demonslramus. Qiiia autem ad ilUislralionem eorum qii;e in epistola proponuntur, glossa canoaici Juiis nonnibil favet, eam quoque snl)jici-

Ex eoiicm

mns,

ir.ler|)Ositis

ex noslro penu quibusdam.
,

ducem nostrum Forojuliensem intcr Opera sancti Angustini qiiandoque vulgatus snb titulo de Snlntaribus Documcnlis, nunc Paulino tanqnam vero parenti a P.ilribus BeneJiclinis congregationis sancti Mauri restitulus. Qiios intcr P. Garnerius, nuperriir.us Operiim sancti Basilii edilor, librum Admonitionis ad filium spiriliialcm cum fateatur non esse Basilii, el auclorem se ignorare; inirainur a suorum nemine monitum, pro mcliori parte ex hoc Paulini opero esse deccrpluni. Ex co enim, quod a cap. 20 ad 45 usquc in hac Exbortatione Pauliiius iiosler sciipsit,
Ylt.

Acce.lit his liber Exborlatioiiis ad Ilcnricnm

forle nioniichus quidam con9;ircinavit, et asceteiio addictis accommoJavil. Hoc in notis ad idem cap. 20 advertimus. lloc opus Paulini cilra an. 795 onatUi!i piitainus. Yill. Ad annum 79G concilium Forqjulieiise locamus, qiiod induLie inter Opera Paulini esl rcponen;'um, nev'.um quia ipsum coegit, verum etiam qisia scripsit. Caiionibus li qui sulijiciuntur, praler hrcNiores not;iS, quibus particularia occurrentia, ut bt in c;eleris, illuslraotur, observationcs aadidiinus, quibns raccipue disciplin;ie ecclesiasticLE vigorem in prospectum educimus, et consiieludinum rituumque quorumI dam, in dies adhuc nostros superstitum, originem tive antiquitalem piorerinius. IX. Sequuiilur libri ires contra Folicem anno 796 pra'ler propier conscripii. Hi prodiernnl opera Andreo!; Duchesne, sive Quercetani, una cum Operibus beati Altuini. Ante hanc editioneni, qua; pro.liit; Parisiis anno 1617, lucem publicam non videruut, sel neque post ipsam, ni fallimur. Ilinc evenit ut conferre variantes lectiones (ut in superioribus fecinuis) baudquaquam poluerimus. iNoii omisimus tamen opportunas nolas apponcre ad textus vcl maleriei expiicationen, cum illuslratione indigere credidimus. r x ciijus verbis nobis visum est indicatum Pr;emisit Pauliuus epislolam nuncupaloriam regi Cando tempus, quo libri prodierunt, nempe annus bissextilis 796. lu Duchosniana eiliiione sine cisp.ttim dislinctioiie et sine titulis libri produiitur. Pulavimus iectori considtiim, si discrelis capilulis et litulis apposilis, ad toedium quod prolixa nec interpolata lectio parere solet, levandum, iractatioiiem partiremus. Quamvis autem epistolarum fragmenta , ex eo quidem quod fragmenla sinl post opera complela perfectaque rejecerimus; fragmenlum nihilominus cujusdam epislolaj, quLe de suis libris est, libris ipsis adnecliiniis. X. Siciiti autem Paulinus una cum tribus hisce libris Regiilam fidei prodidit, eam ipsis slatim subjiingiinus, qu;e claudit opera certaj alicui epoch.Tg (si demas syuodum Aliiuensem , de qiia infr;'.) aliigeiida ct caput eam constituimus Carminum, qu2e nobis incerti temporis suiit, quia et ipsa carmcn est; quam scijuitur quLedam velut Apologia pro ipsa, a vitiiitigatorum paedotribarum frigidis insuisisque

suam Admonitionem

,

,

:

criminationibus vindicanda. XI. Soqiiuntur igitur Carmina. Ka^c sunt hymni nonnulli Pauliniani in bonorem sanctorum quorum sacundus vindiciis ap[)Ositis Paulini esse, non Elpidis uxoris Boelhii ostendimus. Hyiiiniis \', de sanclo Marco cvangelista, mmc primum prodit. Sufiicit itlum cum CLieteris conferre ut Paulini agnoscalur. innoluisset antca recentioribus critlcis, non adeo debacchati es.sent in traditionem nostram de adveutu ^')i in bas oras sancti Marci. Rbylhmus sequitur Carmina. Hic cst de Nauvitate Domini. Dolemus autem quani maxime, Rhythmiiiii De excidio Acjuileice cujus noiitia-n ex Georgio Cassandro hausimus, ia vanum hiicusque pi-rquisisse. Ex his viJebis quam falso dixerit Gulielmus Cave, Ilynmos Paulini
: ,

inleriisse.

XII. Post hsec subdimus fragmenta aliquot Epislolarum Paulini, quarum licel [iv] tempus scriptlonis non pateat, non omitiimus tamen conjectaras addere, quibus annis possiut alngi. XIII. Claudit tandem Opera lV.'.ilini ejus epistola de aclis iii synbdo AUinensi qu:e cum anno 805 celebrata fuerit, et Paulinus iniiio anni 804 e vivis excesserit, taiupiam postremum ejus opus in calce locamus. Ex raendosissimis codicibus prodiil p;irs quidem ejus; id esl iniiium et fiiiis ex Vaticano per Baronium, integra epistola per B.iUizium. Yiuianies lecliones apponimus, iibi (ieri datuiu esl. Libi alia lectio nou adfuit, Nolis conjecl;ni.lo ani.iiadvertiiuus. Textum ubi legimus, proferimus, iiiemores lecjis Fijtlicigorw Mnesarchi jilii, Samii, qwv libris addcre quidquam aul innovare proltibet ; sed eos ul v.t prinium siripti sunt, minere jubet, quaciinijiie demuni fortuna aul arle conscripti s/;h/ ; ut ha; et Syncsius in D-One. Corrupti quidem Paulini liiiri vel amanuensium vel iibrariorum vitio sunt et s:im operc exoptabamus cum ms. conferre, si licuissel. Sed ut nos cliam monuit P. Bei.'nardus a Mo.iif.iucon,
;
:
i

,

epistola nobis

data Luteti.-e vii Kal. Feb. 1730, mss. P.iislini perrara sunl, nec facili negolio rep ricnia. Hinc, quia (ut idem Synesius 1. c. paiilo iufra ail) Corrupli isti libri menteni, cjua' ocjilis prwsit, dcsid.rure videntur ; menlem apposuimus quanlnm noiiis iiatura donavil ut sensum ambiguum ancipilemque cognoscentes, leclionem probabiliorcm et vc.isimiiiorem seUgercmus. XIY. Hlcc, quLc recen;^uiMuis, sunl qu;e de Paidini operiisus ad iiianus noslras veneranl; quo laborc, nam periti viri iaciie conjectabunt, quin dicam; imperili, etsi q;;o sludio, iion est quoi vmiltis dicam (iicain non creient. M;i,jus (piippe o;»us, quod in perquirendo in cassum cessit, quam quod fino suo l»'islral.ir.i liaiid fuit. Noa est autem qiioJ conim qui symbolas conltilerunt, el labori noslro manus do !cr!i.:5, vcl d;Uiiros se obtulrrunt, rnemoria ex corde excidat, et, ut cst in proverbio, vegiigium
, :

;

13

PR.4£1"ATI0.

14

oU» iii cinere amica nomina compiitemus ; quin potius in grati animi perennandum argumentum, et lioiioris crgo recensere liic placet : viiiebitque lector, quousqiie provenerint ausus no&tri, ut omnibas numeris, quantum iii nobis futurum erat, al)solutum perfoctuiiique opus prodiret. XV. Duo erant volumina quorum ope destit'.i!i baudquaquam collectiouem nostram ad umbilicum perducerc poteranius, Georgii Cassandri, ctAlcuiiii; quoruin iile liyinnos, liiL- libros trcs contra Foiiccm suppeditaret. Et quidem ut pote admodum rari, inter nostrati^s iion inventi, et nec auro comparandi, quippe apud bibliopolas non proslarent, aliuiuic orant p:'tcn:ii. Vir cl. Apostoliis Zenus, de iitteris iu dies bene mereri non desinens, primum s.' commodaluruni, cum Ulini diebus aiiquot commoraretur, piomisil; et quod promisit impk'vit, Venctiis Cassandrum transmitter.s, ct ne duin a.l necessilatm, sed ad bbitum usque ejus usum conce.lens. Akcrum rogalus Mediolaao deluiil, cum adiret Ulimmi Pater Nicolaus conciones (]ua(lragesimales an. 1729 in ccfiesia majori Uiin. iterato baiiitiirus, Calsamilia soc. Jesu et pro teinpore pncdicationis eo uti permisit. Quod teinporis spatium adniodum breve fuil ad Paulinum transcribcndum, ad Alcuinum evolvendum, et (piod ad propositum orat, extrahendum ; pnccipuo cum tunc temporis trisioribus curis tenercm.ir, qni Nicol.uim Ma Irisium patruum noslrum, stiidioriira orbi satis noium, prid. Kal. Apriles sub oculis nostris i)Osl diutinam upbpizioog valctudinem cmori feminani et tredecim post dies Yeniliam, e Palk\diorum dc Olivis snnguine ortam , malrom nostram priidenlia, rcligione, charitaJe in paupcrcs pra^ priinis commeiulabilem, ab hnmanis excniplam ceriie emus: quibus suprema piotatis ofru.ia cuiu sublraheie baud potuissemus , sludia nostra exliinc intermissa, duplicatis vigiliis postea et acriori conatu repararc curavimus, et lamlem ad summam lineam devenimus transcriptionis, desndal;e ne (iicam, an improti laboris? XVI. Hi erant scriptores e quorum lucu ratiouibus baurionda erant non infima fv] Paulini opera, qui ab aliis regionibiis fuerant exportandi. Cictcra aulcm jam nos ante paravimus, si dcmas bymnum 1 a cardinali Thomasio proditum , qucm P. Francisciis Beilcdiis cLM-icus regiilaris Thcatinus Vonetiis transmisit. Dum vero Ltc coUigebamus ct Iranscribebanuis, non omiltebanius viios illuslriores adire per epistolas, qui perhumaniter votis nostris se "morem gcssuros roscripserunt, bii)li()lliecas versando, et nisi quia re vcra pariim vel nihil supersit et si quid Paulini ad nianuui occurrorct, communicaluros Paulini quod ad nos non pervcncrit, haudquaquam dubitamus, liltcntissime quod spondobant implcturos Cl. vir Scipio Maflcius Vcrona scripsit, se niisquam fuisse, tidemque suain honcsJissime liberaturos. et nunquam in aliquod Paulini ms. incidisse, quanquam ferc innumeri fLiissont codices quos evolvissetse famen Mediolanum opistolam niissurum, ut Ambrosian;c bildiothcCLC evolverentiir volumina cujus diligentiam nihil profuluram jam noverainus ex rescriptis VV. cU. Josrphi Saxii Amhrosianai bildiolhccaiii et Ludovici Antonii Muralorii; quorum prior se excusisse libros, nihil tanien inveiiisse resciipsit; abcr, qui de eadem bibliotheca experientia diutina consultissimus eral, frustraneum siipcrvacancumque otnis futurum inquirere respondit. Adivimus et Romam illusirissinnim Fonlaniniim nostratem, ciii pra; ca;leris esse cordi clebuisse credebamus res patriLC futuras. Rescripsit paucis, se niliil pnelei id quod in indice bibliothecoe cardinalis imperialis, qucm ipse ediderat, suppeditandu;n habere. Verum boni Numinis 0])e nonnulla prodimus qure ipse nou recensuerat. XVII. Cum interim in Italia casso labore desudare conspiceremus, nos liaud conlinuimus, quin trans Alpcs excurreremus. Galliam, Beigium, Germaniam litleris daiis subivimus, virosque fania crudilionis clariores accessimus, ut operi inchoalo suppelias ferrent. Hos inter P. Bernardus a Montfaucon, monachiis Benedictinus e congregalione sancli Mauri, Lutetia hum?tniter postulatis nosiris iterato respoiidit, sc ut primum litteras nostras accepit, scrinia siia lustraro, sed in cassum mouuil (iit jam dicebamus) Codiccs niss. bujusce noslri scriptoris adiuoJum raros esic; si qua autem occurrissent se ad illum spectantia, ea libenlissime indicalurum. I lem ferme parique urlianitate habuimus ex rescriplo P. Joannis Baptistte Solerii soc. Jesii Anluerpia, qui socios stiuliorum suorum in mss. qiiorum ingens apud eos est copia, evolven.lis non est verilus occupare. Bibliothecam Vindobonensem ope d. viri Jacobi M.irinoni Ulinensis nostri, niaIhematici Augustissimi Caroli VI Caisnris, petivimus; nihilque (respondit ipse) Paulini in mss. ejusdem quanquam numerosi adinodum sint, invcnlum. Quid plura? lllustrissimum Dominicum Passioneum, cuni Utinum anno 1751 perlransiret, Vindobonam apostolicai sedis nunlius piolcclurus, adiviiniis; cujiis biimanitatem nedum ex publica fama , sed ex ore (piondam pairui nostri Nicolai, quam in se ipsuin Ron);o experlus fuerat, tosiatam habenles, rcvera probavimus. Cum eiiim susceptos labores nostros accepisMi, manum se (laturum, ct investigaturum, suaque auctoritate alios, investigarent in scriniis nobilioribus, ad Paulini aliquid inediluin h :uriendum compulsurum repromisit. Quod prcestitisse, sed fruslra, ijobis cequc humaniter voluit signilicalum litieris Vindobona dalis. XVIII. E'i quo ausus nostri processere, oplinie lecior, ut absolutum opus Paulini libi cxhibercmus. IIgcc quie adhibuimus media, ut finem propositum asseqiieremur, cum primis credidimus enicacia. Si quid aiilem post tol sludia, post conatns tantos, post tot ilhislres viros ad moiesiiam for;e usquc vexatos, ineditum opus (juodpiam Paulini palebit, quod fuisset prodendum non iiividebimus cuicunque cvulgationem imoexcor.le ei gralulabimur, qui nostra in bonum rei lillerarioe feliciorem sit nactus fortunam', incuriosi taiitumnioio iudiligentisque notam effugisse contenti. Nunc eorum qu:je ex lenui penu nosiro eduximus, rationem sumus
, , , , : :
:

,

m

;

:

pracsto daturi. [vi| XIX. Paulini Operibus Vitam ejus pr.Tfisimus, gralum futurum putantes, cui Opera innotuissent, auctoris quoque gesta, mores, sanciiiaiem, virtute^^que cognoscore. Non uberiosa quidem materies, quinpe nulla vel fere nulla tt^slimoni;'. siippsdital illorum temporum hisloria. Digossimns rom per capitula i7.'A priino usquc ad 15 serie lemporum procedimns, hoc cst ab ortu e]m ad mortis us^iiie diem, lcges crilices cl chionologi;e servanles. Qiise supersunt capiiniis, ea proferimus qu;e vol iucorto tempori convoniuul, vcl c!-;(]uc lempoi-i aliigi possuut. Ut pliirimum ox ipsius Paulini, vel coicvorum scripJorum aii(;torit;;lil)i;s, el di-

omnia innituntur. Qux auiem fulciri Icgilimo luiidamnlo baud poinevulgaris traditionis nomine baljcnlur; ncn omiilimus^quideni, ne (luid ad Paulinum spec.ans deLiidcretur ;.tt;imon nibil p;)nderis c noslro addeiiles, qualia sunt rclinquimus; ui, lectori pru(Jcnti prai ocuiis ccrtum iiicerlunKiue sit, et ([uod prob;ibilc ei videalur, si lubet, sequatar. XX. Dissertationes non;iullas coucinnavimus, quibus nou conlemnenda^ diiricul ;;Jcs quiv. iii Pauliiii scriplis et geslis enasci possunt, enodanlur. Prinia cst circ;i lil»rum ExhortaJidiiis au Ucmicum diicom Forcjuliensem, in qua fusius dc Henrico el actis cjus disseritiir. Secunda esl dc coi;ciIio For(;,iulic:'si , in qna
a;Jatis tesJiiiioniis

ploaialum e.iuslem
runt, sed

tantummodo
:

aiuius, locus,
(juc vario

Vi:.

liumerusque cpiscoporum, quiiais crat inJci uiisse concilio, siaiuilur. Hinc (juam ioiirje laiC' tempore se protenderit Aquileiensis provincia, ei qiiot cpisccpuus su;r ('iJionis trnuerit, osicndiTcrtia est, quam dogrnaiicam appeliainus, qoia cujus boerescos cx aiitiquiorilms rcpugo Felicia.naluc5

: :

13

S.

PAULliM AQIHLEIENSIS PATnL\RCIlyE

"

10
,

Qiiarla hislorica cst ct chronologica qua hrcresis rit, in ca inquiiitnr, el ad Ncsloriaiiismiim rcvocatur. Fcliciani« ortus, progressus, intcritus, per lcmpi)ra digcruMtur. lluic acccdit in Jacolnim Hasnagium, qui dc scril>cutii)us iu iKcrcsim Felicianam malc scripscrat, animadvcisio. Ouiuta cst dc symbolo fidci , prsecipue prout rcspicit vel Pauliunm, prinium in Itaiia adilentcm syuibolo Constanliuopolitano verhnm Filtoquc,
vel Ecclcsiam Aqnileiensem, qnai olim peculiarc symljohim fidei iial)cl)at. Sexla est dc concilio Altinensi, in qna causa coucilii cogendi, (ino anno, cl qua anni tcuipestate, el landcm qiio jure Altini a Paulinoco-

aclum fucril, exponitur. XXI. Qu;r; atitem vcl in

oliscrvationiluis ct notis ad Paulini Opcra addilis, vcl in Vila cjiis, vel in dissertationihus qua> snhjiciuntur, testimoiiia petita cx libris edilis, sed rarioribus, vel incditis dociimcntis produntur, Appendiccm non iiiulilcm, neqiie non gratam fuluram leclori iustruerc cocgcrunt. Siquidcm cetatis qna vivimus is geuius csi, scrinia manuscriptorum exculcre, forulos antiqiiitatis scrutari, ct verilatem ex codiciiius arciiivoriim eriilam producere. Eain liiCarie partiimis, priorem editis teslimoniis dantes, altera iueditis rcscvvata. Iii illa ex lihrisjam typis vulgalis alitpia ad Paulinum facicntia proponimus, utsuntepislol;« Alciiiui noiiuulhR, ct poemata aliqua cx editione Alcuiniana Andre;e Diichcsne excerpla; insupcr ali;ie cpistoUc cjiisdcm Alcnini ex Analectis Mal)illoiii;!nis; epistohc pariter ejusdem, qu?e h;crcsim Felicianam tangunt; qiiihns addc cpislolam Elip;uuli ad Felicem, el Fclicis fidei Confcssiouem. Non eniin haic, qu.Te hxrcljcum a Paulino protritum impetiint, erant omitteiida. Epistola quoque Caroli Magni de victoria Avarica ad Fastradam rcgiiiam, qiia res et gesla Henrici ducis Forojuliensis lucem non parvam hauriiint, inter h;T?c siium olslinci lociini. Addimus Litanias Caroli Calvi, iu quihiis invocalio Paulini, sicuti unius ex cocli(thiis (tit crcdimiis) hahetiir. Utraquc h.TC suppcditavit Baluzius in Capitularihus regiiin Francorum. Deinum ex Missali vcteii Aquileicnsis Ecclcsise Missam de confessore pontifice, palriarchini (ut dicebant) ri-

lus velut spccimen, licct non sic ut optahamiis vetustum, Paulino accommodalam proponiiuus. Haec (ut quapropler quia horuni vides) quanquam cdila sint, [vii] non ad manus omnium facili negotio deveniunt tcsiimonio non pauca, qiice asserimus data occasione, fulciuniur, ne alio pctenda haheas, hic sub oculis ex:

liiheirtus.

XXII. Qu.-E in posteriori Appendice sequuntur. si unum alleruinve diploma demas, quod in historiographis noslralibus jam reperies, omnia ex inedilis petila siint : sed et hsec ipsa quce luccm puhlicam jarn videraut, ex archivis prodere placuit, et nonnuUa in iis limam exposcentia cx mss. polimus, detergimus,

emendamus.
XXIII. Qui aulem auxiliares manus pr.Tcbuerunt in hac Appendicc concinnanda, non sunt ingraio silcnpnctereundi, imo confessionepublica prodcndi, et ut nosicr grati animi sciisus appareat, et ut sciat qiiiciinque aliquid sibi arridens ex nostris lucuhrationibus hauscril, cui se ohslrictuni fale;Uur. Archiva sccrctiora ecclesiarum Utineiisis, Civilatensis, Aqiiileieiisis, canonicorum hunianilate vel nohis paluernn!, u5 Civiiatensis et IJtinensis, vel quod rcconditum crat, esliihilum fuil, ut Aquilciensis. Eis puhlicas gratias agimus inter Aquileienses quidem Co. Francisco Florio, cujusmanu transciipta plura documenta hic cxnibcntur; iuter Ltinenses vero consohrino nostro Co. Laureutio Asquiuo, cujus ope datum fuit transcriherc diploma Roinanum, et non pauca alia documenta vel ex archivo sui capituli, vel ex cliartario antiqucc famili;e suiB eiuta proferre. Quanquam vero ex archivo Forojuliensis, seu Civitatensis ccclesicTC, nullum docutif)
;

mcnlnm habiiiunis; non est tamen quod non commendatam habeainus ct docuinentorum copiam, quibus locupletissime oriiatur, sed non ad rem nostram, et gencrosilalem illtistiium canonicorum, quos inter Laurentius a Turre, nepos haud degener illustrissimi Philippi a Turrc episcopi Adriensis, modo iujignis collegiat.-r; decanus meritissimus, pcrhuraaniler ad intcriora lustranda admisi!, et qusedam ex missali veteri, illius ecclesi:^) peculiari, quredam ex libris disliibutionum haurienda pennisit. Ex schedispatrui ejus modo laudati et semper laudandi, habuimus hymnum de sancto Marco evangv-lista, qiii primum nunc prodit. Alia ex privato suo chartario oblulil transcripla. DD. Nicolausct Fabiiis fralres de Maniaco, Hector de Brazaco, D. Agricola Agricola, qui penes se haud levem manum mss. coilicuin servant, nonnuUa docnmcnla suppeditalunt. Abbati Josepho Binio, qui symbolam suam qtioq' c contuiit, ct Patri Nicolao Minuccio congrcgalionis nostr;e de Urhe, qui sponsionem episcoporum suirragancoruinad sanclain Aquileiensem sedem e bibliotheca Vaticana Iransmisit, pari gratitudinis obligalione ohstringiiiiur. His omnibus, et si qui alii sint, qui quo(luo nrodo, vel opere, vel consilio, sive clam, sive palam, laboribus nostiis auxiliati sunt, publica graliarum
acccplaruin confcssione, quas pDssuiUus grates rependimus.

Nec

lu carmiiiibus nosiris indiclus abibls,

Luci abbas Marenzi, qni rariorum librorum inopia nobis quandoifue laborantibus, ope Antonii Zanoni commujiis ainici tam bcnevolc pncsto fui^li, ut ah alio ex necessariis el charioribns nostris majorem gratiam ct promptiorem desiderare vix potuisscin;is.

XXIV. Hajc erant de quihus, benigne lector, ccrtiorem te facere volebamus, priusquam Opcra Paulinl evolvenda aggredereris. Si quid occurrei quod minus arrideat (quod utinam parum sit, sed vcremur ne mullum), scias te ab homine, cui crrare et labi iiinatum est, opus suscipeie. Confidimiis tamen de tiii cor.lis candore etanimi proiiilaie iion iniquius traducturum lc, (jualcs [viiij quales fuerint, labores nostros scdpotius aequi bonique facturum, libiipsi quo^ivie coiisulendo; ne videlicet, dum forte in conalus nostros lui (^ausa susccptos justus nimium insurrexeris, ct nodum in scirpo quandoquc quxsicris, ZoiU et vilililig;itoris tibi nomeii acquireres. Si quid autem probandum occurret (utrumque lamen sancU» Romana; matris Ecclesiac ccnsurae voluntate caeca suhmittimus), nou nobis, lector, non nobis, sed nomini Dei da gloriaiu (.ui git nunc, et in seternum et ultra.

,

tl

ViTA.

18

SANCTl PxVTRIS KOSTRl FAU
PATIUARCH.E AQUiLKiENSiS.
omnem

[i.xj

PUOUEMIUiM.

A
sit

nun sum

,

qui quamvis

lapidem pro

virili

Illustriumvirorumliistorias describere actiouosque
litteris

eniotum nervosque omnes, quales quales
nioli

sint, inge-

coramendare ut posleritali consaltuin
public*
gralituilinis

mei viresque exertas crediderim, ut finem pro-

quantuni

scriptori

coiiciliare

posituiu assequerer,
arbitrarer, ut nulla

potest, tanluni periculi cogit

subire.

Res prorsus
ul,

me eum lamen consecutum ita adhuc latcbra excutienda quaj
,

ancipitis cxitus aleicque incertai,^

cum

plurinmm

veritalem occuluisset, superfuerit, vel sic rem proposuisse, ut probabilius, ut clarius, ut luculenlius,
ut

in partes distracli

legenlium animi vel anto ipsam
sua, inio prKJuJicia pionnnliant,

lectionem

uno verbo melius proponi haud potuissel. Conalus
efflagiio.

jiulicia.

co rormidabiliora, quo incoi^sultiora. Perrari namque videnlur qui non sine aliqua mentis praeoccupatione
ad libros accedant, et non patiantur se
innata propensione, quo occulla

nostros aequo animo suscipias, benigne leclor, favore^

que tuo prosequare hene cognita
polius

Satis erit,

si

perspecla

quadam sympathia, humoferri

facinoris arduitate, salebrosaque,

quam

aggredior via
;

ausus temerilatis non arguas
verilatis

quin

rum

quin etiam conformitale, suarumque quandoque
,

amore susceptos

commendes,

cui, si

actionum analogia

secreto
fit
,

nalurai

myslerio

sii)i

non semper eam consequendi datur
inquiivndi lionor debetur.

arbitriuu), saltem

niagis arridct. Hinc

ut ex his aftectuum lurbis
;

requisita veritas vix emergat, et caput exeral
si

vel

B
l.

CAPUT PRIMUM.
De nomine
Paulini.
,

landem aliquando
lioc periculo

liberius effulgeat,

ia caput scriploris

casurum. Si

odium pariat quis tamen historicus
is

Cum

audis de noinine Paulini tractanduin

nii

ab

immunis viderelur futurus,
fore
,

qui-

putes ejusdem generis quaistionem esse,

qualis iu

dem, meo
pientes.

judicio,

deberet, qui

res

cariosie

scholis ut supervacanea, nulliusqiie mom!'nli dice-

anliquitatis proponeret

longuevamque scneclam satanguiit
,

Etenim quae propius nos

vividius

YcUw quccslio de nomine. Non est hujus fiirfuris quod proponitiir. Neque enim apud quemquain in dubium
venit,

enicaciusque nos movent; quse sunl extra

tcii

jaclum,

num

Paulinus itoster alio donanaus
dulVitaiuli ralio insiirgil,

sil

nomine.

non

sullicilant; et

qu« supra nos

longissiina

tempo-

Legitiuia

autem

quam enoPaulinus

rum

series collocavit,

quasi nihil ad nos peilinere

dare
hujus

i|)So in

limine convenit,
alter,

num

scilicet

creduntur.

Quare cum sancti Paulini patriarchae

sit

nominis

an primus.
ducentos

Fltenim ant(3

Aqiiileiensis vilam describere proposuerimus, ut ope-

annos

pra^ter

propler

alius

patriarcha

rum, quse vulgare communi beneflcio sataginuis, auctor

renuiitiatus fuerat, cujus in
riant historici,
tan'es.
'-'

nedum

scriptis,

sed actis quoque et virtutibus

alii

nominc eiTerendo vaPaulum, alii Paulinum scriplillistor.
:

orbi innolesceret, nobis gratulandum exisliinabamus,

quod bistoriam remolissimam ab

ictate noslra texea-

II.

Paulus Aquileiensis Ecclesi;e diaconus
lib.

dam aggrederemur, adeoque
sartam leclamque futuram.
currit

a pr;ejudiciis legenlium
.lain

Longo1)ard.
I

u, cap. 10, Pauliim pronuntrat
,

enim decimum cx-

Aqaileiensi civitati

ait

,

ejusque populis bcatus

nunc saeculum

,

a

quo palriarcba oplinnis
ab ipso ad nos usque ef-

Paulus patriarcha pnwerat,
in Italiain descendissent. raii Michaelis

»

cum

scilicet

Longobardi
lui,

floruerat, paucaique

annorum decades desunl, quin
(jui

Hic tameii iapsiim non
e soc. Jcsu

exx'quent millesimum,
'•'

Bombardi

haud possum

fluxit.

Verum quantum
dissita

a nostra per tot sa^culorum

qui in Topograpbia magni

regni Hungariae, Vindo-

cunicula

ajtas

tuelur bisloricum ab

eorum

bonai, seu Vieiin;v, Austrire an. 1718 edita, P;Hikim
huiic

qui legunt priievenlis aflectioniiius, tanlum scriptori

cum
Sic

Piiulino nnslro ciiormi anaclironisnio conciiirn ait

uegotium facessit notiliarum cb

irilas

,

et pra'ierito-

fiindit.

pag. 42

:

«

Porro

Pauliiiiis,

rum apud

scriptores pene jejtina incmoria.

Papie

I

dc suo noinine Di;iconus
pellare

lib.

n, cap. 10,

quom Paulum apCarolo

Ecquis mille annorum pondere obrulas ros, ingenti-

mavult

,

ob

morum sanctimoniam

quc saeculorum mole sepultas e
el

letluiia

ducet

ai

ysso,

Maguo

cjusqiie magistro Alcuiiio Flacco pnr^primis
el

3xcussa carie oblivionis, velut ab anliquo suprecinere resurgenles
,

probarclur, deslinalus creditur ad fidcin Iluiinis
Avaril)us, quos arinis C-aroIus devicerat
,

mo
sis

media

in luce conslituel
!

?

pr;cdic;in-

Quis e tenebris rancidai

a;talis, elicu

nimium
,

spis-

dam.

i

Paulus Diaconus nec per somnium sancti
nostri

fermeque velut yEgypli palpabilibus

veritatem

Paulini

verbum

facit

,

quippe neque suam

eo in mcridie collocabil, quo nullus dubilaudi locus
supersit
,

hislnriam ad tempora sancti Paulini producit. Lociis

nulius vexct scrupiilus lectorem

?

fllc

cgo

autem

libri

ii,

cap. 10, quet)) prolort Paier r>nmbar,-

:

,

«9
rius, est

S.

PAULIM AQLlLElEiNSlS PATRIARCil^
A
sijnodo

^JO

do Paulo prio-e,

qiii

nihl liabet coinmune

cp.

9, § 1, Nalalis Alexatiilei' Ilistoi-. E(;clc3.

cum
,

Carolo et Alcuino, liuobus inlcgris sxculis inter

s:eciili VI,

cap. 5, art. 1,

§

3,

Pagius

a:l

an. 668,

uirosque excurrcniibus.
fsiur,

Hunc, ut

in

viam reverla-

n. 9, Sclionlehen Aiinal. Carniol. an. 53i. Ilis accedit

1

Dandulus quoque Paulum non Paulinum apCliron. lih. v, cap. 11
est
:

Adriamis Baillct, qui

in Vitis
li

sarulorum ad

''.1

P' Ilat in

«

Pauhis cpisropns
dlvii.
j

Januaiii profcrcns nostii sani
liiniin

Paulini Vitam, Pau-

Aquilegi^c factns

anno Doniini nostrl
,

Insuper, quod nolabile

eod. cnp.,

§

1,

produccns

epistolam Pelagii pap;R, qui, ut infra dicctur, Pauli-

secnndum vocal, non alio pncsuie hujus nodc quo sermo, pra;ter hunc praccedcnlc. Ilis quoque favct vetus inscriptio, quae ante restaurationiiiiis,

ntun nominat,
<

Paulum

in ca lcgit,

non Paulinum.

iieni

;ui!;ie
:

palriarchalis Utincnsis sic ejus sub icone

Postiilamus (scribebat Pclagius Narseli ex rehilionc

legcbalur

Danduli) ut Paulum Aquilcgicnscm pscuJocpisco-

BEATI PAULINI

PIIS

MOXITIS

^mm,
gatis.
ailert

et

Honoralum Mcdiolanensem cpiscopum
Sed
el

[x]

aJ

NARSES ROMANI EXFRCITUS DUCTOR,
POST EJECTOS ITALIA GOTIIOS AQUILEIASI CCEPIT

clementissimum principem sub digna custodia
>

diri-

Baronius noster, qui an. 55G, n. 10,
,

INSTAURAHE
EJUSDEIIIQUE VICTUS PRECIBUS RE\ ALDOINUS

Pelagii epistolam

Paulinum

,

non Paulum
dis;'rlis vcr-

appelhuilis, n. 16 cjusilem aimi,
Lis nonuiialum
ait
:

Paulum
,

"

AQUILEIF.NSEM PKOVINCIAM

«

Hic autcm
agitur,

inquit, cpiscopus
,

Aquilciensis de qno

Paulus nomine
j

post

TOTAMQUK SIMUL ITALIAM EVERTl PROSIIBUIT. IV. Sic el nuiri non semper sibi constant, et quandoque contradicere coguntur. Sicuti auctor Chronicoi
relat;c a

Macedonium
cx ejus

scdit

annos

viginii duos.

B'ondus, et
: «

lib. VIII

if^neas Sylvius in Epitome

Paulus
t

Muratorio in Anecdolis, supra

cilatse,

siii

patriarcha Aquileiensis

cum sacrisGradum
:

confugit.

« Scribunt Sabellicus, De vetuslale Aqnilem lib. iv Paulum ex Aquileia cuin thesauro ecclesiai Gradum

Poppone non Puulitm, ut fecer;!l prius, sed Pauliimm habet. « Thesauri, ait, qui porlati eranl (in insulam Gradensem) per dominum
contradicit,
in

dum

transisse.

«

In \iiis patriarcharum Aquileiensium
cl.

,

Paulinum olim palriarcham,
ctism

rcporlali sunt per diIlis

quas ex ms. Biblioth. Ambrosianie dat
Anton. Muratorius
in fine

vir Lud.

dominum Popponem.

»

autein potius

quam
pliircs

tom. IV AnecJot. Latin.

siiperioribus

standum videtur, nedum qnia
sellii

Paulus bis dicitur, et ferme oinnia chronica mss.

sunt, sed prae cicteris primi su!

viris; et

(qnod

Paulum, non Paulinum praeseferunt. Ex quo factum
cst

maximi faciendum)

in

crilica

peritiorcs a cunctis

ut (renovante

aulam patriarchalis
1 .

palatii Uli-

habil: Lupus, Norisius, Pagius, Alexander. Hi vidissc

nensis,

post caeteras sui incolatus sedes renovatas,
,

loca Diaconi, Danduli, BlonJi, et ad trutinam revoII „ et tamen adhuc non casse non est ambigendum Paulum, sed Paulinum appellarunt. Euimveio clunibis auctorilas Diaconi et alioiuin videbitur, si prc
,

qui clerum

1

qni populum, qui dioece&im universam
,

.

,.

.

.

I

1

.

.

.

,

:

moribus optimis renovavcrat
palriarcha

Dionysio
loco

Delphino
,

annis

superioribus)

Paulini

quo
,

nomine antea inscribebatur icon hujus

proesulis

oculis habeatur ipsos
in

non unum

in errorein alias et

cum
picta
fuerit

reliquis patriarcharum in parietibus
,

auhe de-

hac re incldlsse. Quce enim
liiinc

fiJes

adhibenda Paulo,

reposita

cuni

appcllalione Pauli haec alia

qui

vocat beatum, virum schismaticorum coryrefractarium iieralis monitis
?

plKieuin, et

Romanorum
lapsu cedicit
,

PAULUS SUB PELAf.IO

1

pontificum
cidit,

Qux
?

fides

Danduio, qui

alio

PRO TUENDO CIIALCEDONKN. CONCIL.
CO.NSTITUTO
VIGII.II

dum ab Honorato
Audi

MeJiolancnsi pnesule
in

PAP.f.

INSISTE.NS

consecratum

qu:ie

notis

ad

I.

c.

Pauli

CUM EPISCOPIS PROVINCI.E

n. 77, adverlit
titiilo beati,

V. C. Iloratius Blancus, priicsertim de

DAMNATIOM TRIUM CAPITULORIM NON ACQUIEVIT
LNVADENTE
I

m

quo peccat Paulus,

et

de consecra-

OSTEA ITALIAM ALIiOINO,

tione pcr Ilonoraliim facta, in qua peccat DanJulus.

GRADUM MIGRAVIT.
III.

Ex

adverso, plerique veterum el recentiorum
,

D

Non convenit (beati tiluhis) schismalicoruin priiifcrunt a sancto Ilonorat.i ^'P' P:^uli»o. Hunc falso
«

Paulinum
epist.

non Pauhim pronunliant. Pelagius
:

I

Mediolanensi episcopo fuisse consecratum
,

,

dc quo

V
,

ad Narsetem
et

«

Istiul est

quod a vobis poet

accuralissima Dissertatio inter inss. codices biblioih.
Amlirosiaiuc
,

scimus

nunc iterum postulamus, ut Paulinum
,

(jua facliim cst

,

ut ex antiquo Brc-

Aquileiensem pseudo-episcopum

ilkim Mediola-

viario Ainhrosiano

cnor

liic

,

qui diu invahierat

nensem cpiscopum ad clementissimum principcm sub digna custodia dirigalis. » Sigonius lib. i De Rccpio Italiiv : « Paulinus palriarcha metu cxanimalns...
Aquileiam reliquil, alque...
recepit.
« >

cxpungeretur.

»

Et nieriio ([uidcm; nain Honoratus,

qui duoi^us aiinis cpiscopalum tciiuit, ut in Chroii.
vet.

MeJioIan.
1,

cpiscoporiim
p.
ii,

iiiler

Ber.

Italicar.

in insiiiam...

Gradi se
lib.
iii
:

Scriplor. lom.

pag. 228, et tom. IV, pag. 141,

Candidus Comment.
,

Aqttileien.

videre est, teinpore sui rcgiminis vidit Longohardos

interim Paulinus

quartus ct vigesimus antistes
t

invadere Insubriam Mcdiolanunique
,

,

tcsle

eodciu

defuncto Macedonio successit.
part.
I,

Palladius junior
uti fa-

Paulo Diac,

lib.

n, cap. 2i, qui
,

ait iioc contigisse

lib.

i,

Paulinum, non Panlum vocat,

indictione ingrediente terlia
nis 5G9 et 570,

qu3fi

correspondet an-

ciunt P. Christianus Liipus Dissert. de quinta synodo cap. 6, quxst. 5, Cardinalis Norisius

quo pariter contigit mors Paulini ab
Dandulo assuinpti
,

De

ead. quinta

anno 557

aiictore ipso

et

duodo

21
ciin

VITA.
annos sacerdolio defuncii,
teste

12

eodeni Diaconu

A

aiUiquuni

eum

ordiiiare praesumpiit,
>

ibiuem.

Quomodo

igilur lieri potuil ul ab

Honorato

dicta> subjaceat.

canonum vinAudinTaulinum pseudoepiscopum,
,

consecratus fuerit Paulus, sive Paulinus, ciui anno primo vel secundo episcopatus Honorati jam duoJe-

id est

f.dsum episcopum vocatum

el

additam ratiovidelicet, quia

nem, quare
conlra

episcopus esse non pnssit

cinium sacerdoiii
evidens
sit,

annum

explevisset

?

Cum

igiUir

omnem canonicum consueludinem
non est, nec primus

factus est
est

?

non ab Ilonoralo consecratum esse Pau,

Si auteni cpiscopus

hnjus

liaum, aeque manifeslum cit errasse Dandulmn
,

ex

et in cpistola siioque penu Honoratum exlraxisse Pelagii, quic commuidtcr non nisi ita liabet, lilum episcopum Mediolanensem, inseruisse. Nutanle autcm

nominis in ccnsu patriarcharum habendus. Adhuc auicm nervosius procedit idem pontifex in cpistola
ad Joannem palricium,
qiiGe est
:

prima

inter Ilolsle-

nianas. Sunt ejus verba

«

Ab

Ecclcsiae visccribas

auctoritate veterum

scriplorum

,

c.elerorum
est.

ipsos

divisus, et ab apostolicis sedibus separatus exsecrat
ipse polius, et

sequenlium

fides

nutare necesse

Optime ergo

non consecrat. Jure ergo exsecratus
dici,

adnolator Pauli Diacoai Rcr.
n. 79, asserit

Ilalic. Scripl., ioc. cit.,

tanlum, non consecratus poterit
sacrare
iii

quem simul

Paulinum Aqnileienscm arcliiepiscopum,
sed prorsus labi vide,

non Paulum dicendum.
V.
lur

Ecclesia.

membris jion agnoscit Yideamus lamen utrum vel ipsarum conunitate conjunclis
in sua ordinatione

\erum nedum nutare,

"

suetudinem partium
rint.

conservave
pro lon-

adduclorum scriptorum auctoritas consideranti epislolam Pelagii I ponlificis. Is enim scril)ebat Narseti,

Nempe

is

mos antiquus
difliculti.te

fuit, nl quia
,

ginquitate,

vel

itineris
,

ab apostolico
invicem Me-

ipso patriarcha vivente

;

adeoque

niclius,

quam

onerosum
scnt
ita

illis

fuerat ordinari

ipsi se

Paulus Diaconus non una Ktate a temporibus ipsius
dissitus
,

diolancnsis et Aquileicnsis ordinare cpiscopi dcbuis:

verum nomen
,

patriarcha;

est

assccutus.

tamen

ut in ea civitate in

qua erat ordioccurrere

Ipse

autem non Paulum
Holslenius.

sed Paulinum appellat in

nandus episcopus, allerius
debuisset, ut

civilalis pontifex

epislola 5,

ut etiam viderc cst in

fragmenlis qucc
levis

eum

ordinandi elcctio a praisenti ordi-

proferl

El quidem suspicio non

natore,

et

consensu universalis, cui pra;ficicndus
ad episcopatum provehendus erat, ncc

cnascilur, a Diacono

Puulinum scriptum

fuisse,

ab

erat, Ecclcsiae, melius ac facilius poluisset agnosci;
et in sua, qui

ainanuensibus deinde praecipitatione scriplionis, vel
abbreviationis gratia compendioso charactere utentibus in

tamen ordinatori suo subdendus fuerat, ordinaretur
Ecclesia.
»

q

ii

alias

Paulum contraclum. Elenim apud Baronium, Paulum appelkit, edit. Colon. an. 1024, ad
lib. iii,

Num
In

vera

h;iec

servala fuerint
,

,

non pro-

fert Pclagius.

Yidentur non servala

ex eo quod ob,

an. 570, n. 9, invenio locuin Diaconi

cap. 12,

p

jiciuntur.

verius 2S, qui sic habet

:

«

Paulinus vero patriarcha
,

trutinam revocando ordinationem Paulini,
fuisset legitimis

cassum cnim desudaret pontifex ad si consona
priorum tempornm consnetudinibus.

Aquileiensis undeciin

annis sacerdctio functus
,

ex

regendamque ecclesiam Probino reliquit. 5 Credibiie enim csl cminentissimum Annalium Ecclesioe parentem nactum fnisse
hac luce sublractus est
Historise Longobardicce

Igitur el in

hoc peccalum videtur, qnod non Medio-

lanensis ordinalor Aquilciam ad
seril,

ordinandum aceesP.

sed Aqviileiensis ordinarKius ad ordinatorem
fuerit.

Pauli Diaconi
:

exemplar

a
in
et

Mediolanensem profcctus

de Rubeis de

vnlgaiioribus discrepans

nam hoc

solo in loco,
dicit,
;

Schisni. Aquilcien., cap. 4, defectum ordinationis

duobus
qiiod

differt a coeteris, et

quod Paulinuin

Paulini in eo siluin esse ail quod non inlercesserit

undecim annos ejus sacerdotio assignet reliquis Paulum, et duodecim annos sedis slatuentibus.

Romani
non

pontificis assensus, et

hanc

vult csse canoni-

cam consuetudinem, quam

epislola mutila et

manca
Noli

Adde huic
veieris
c. 21.

conjeclurce confirmalionem ex

Thomasino
p.
i,

profert, sed indical tantum. Yitialam igilur con:

et
Is

nova; Eccles. Discipl. tom.
Iib.

I,

hb.

i,

secrationem pontifex innuit infra dicendo
eoruin non consecralioni
scntire.
j) posse.
s
,

«

proferens verba

n, cap. 8 (nobis supra
tilulo

sed exsecrationibus convcl dici Ecclesiam

10), Icgit
leiensi

Panlinum, omisso

beati

sic

:

Aqui-

Nec existimes
sed
ct

illos esse,

civitali

cjusciue populis

Paulinus putriarclia

Et epist. seq. Yialori et Pancralio,
,

nedum
«

pvKerat. Ergo iu Diacono non est constans in omni-

episcopatum

sacerdotium

reprobat.

A

bus

cdilioiiibiis

nonien Pauli.

Slet igitur Paulinum

schismaticorum
lcgiis

sacrificiis, ail, potius
»

aulem
:

sacrii

hiinc,
[xi]

non Paulum vocandum.
Yl. Asl alia

absiinere debetis.

Et infra ad finem

Noli

superest diflicullas,

num

vere
sit

nosler sanctus Paulinus bujas nouiini.s secundus
dicendus.
tata.

Dubium

enascilur ex epistola Pel.igii ci-

nuUa schismalicoriim atque Ecclesiaj dilTcrcntia sit, vcllc indifterenler utrorumqnc sacrificiis sociari. Non est Christi coipus, quod scliismatiergo,
quasi

Nam

Paulini prioris ordiiialionem non obscure
ait
:

cus conficit,

si

verilate duce diriginnir.

j

Qucc niens
scilicct

pronunliai irritam cassamque fuisse. Sic cnim
«

bis in verbis salis acribus fuerit Pclagii,

num

Postulanms
,

iit

Pauiinum Aquileiensem p^euJoepiMediolaiiensem cpiscopum ad clesul>

vere asseruerit non conficerc corpus Chrisla in Eucharistia schismaticos sacerdotcs
saiaticos
:

scopum
tis

et illum

vel co quia scliii.i

mcnlissiinum principem
:

digna cuslodia diriga-

non conficere, tanqiiam membra

iinionc

ut ei ipse qui csse episcopus nullatenus polest,

charit:;tis el obcdieiiti;c
sii

suprcmo
cst,

cnpiti corpus Chri-

q']ia

conlra
r.lias

omnem canonicam
non perdat;

consuetudinem factus

mysticum, quod
f

unum

nempe
:

Ecclesia,

quod
vera

esi,

ultra

^t ille qui contra

morem

ex

oiiiextu vidciur probabilius

insiiper

num

;

23
iiivarulani et
al)

S.

PAULINI AQUELEIENSIS PATRIARCH^

24

inilam crediderit ordinationeni Paulini
;

A

inimediale
unilati

Maximo

Aquileiens. arguit ad id tem|)\is

episcopo MedioJanensi factam

res est majoris,

quain vacet nobis, indaginis el

olil.

De

his videndus

prne cpcleris divus Tlionias 5 p., q. 64, a. 9 ad 2, et

Nam nec Agatho, nec M;ixiinus fuerunt Aquileieiises, sed Gradenses patriarchie, quamvis Aqiiileienses dicer, iilur.
Ecclesi;« schisniaticos adjunclos.

qu. 82, a. 7 et seqq.; insuper in Supplem. q. 38, a.

V. de Riiheis

1.

c.

2 Lessius in iii p., q. 61, ar. 9, ca;terique scliolastici. VH. CiEterum cum in censu Aquileiensium pracsu;

dicenduin esse, non Paulum, et liunc quamvis schismaticum in censu palriar-

VIH. Ergo

cum Paulinum

luni

priora

saicula

Paulinum liunc recognoverint,

charum Aquileiensium collocanduni demonstralum
sit, rcstat ut

non

est a catalogo

eorum expungendus. Etenim hac

exaggeratione dixissePelagiuscredendusest, atquead

tur hnjns

sanctus noster Paulinus secundus dicanominis palriarcha. Patriarcha quidein

summum

negasse actuum licentiam, non validitalem.
caetera

nam

eodein Paulino primo cathedram tenente, aiunl

Neque enim (ut
tiido

qu« perpendenda

forent,

omittamus) non servata priorum teinpoiiim consueconsecrandi in causa csse potest, non validam
fuisse episcopalem consecrationem.

Baronius ad an. 570, n. 10; Norisius de quinta Synod., cap. 10; et apud eumdem Sirmondus in Pro-

pemplico; Bollandus ad
'^^

viii

Februarii in noUs ad
in Disscrl,

Quid enim ad va
Aquileia Me-

Vilam sancti Uonorali, Chrislianus Liipus
q'iinta

orem consecralionis

contulisset,

num

Synod., cap.

diolanum ordinandusordinaturo, vel Mediolano Aquileiam ordinatnrus ordinando occurrissel? Ipse Pelagius in epislola quaj ex editione Holstenii Valeriano
patricio dirigilur,
in fine

de Aquileiensi praisule

nomen enalum, et piimuiu auditum. Imo ad schisiiia oi i6,

ginem deducunt, quasi ex
mcrcede

luto et stercore no'»ilior

tiar* Aquileiensis margarita fuerit extracla, et de
iniquitatis collata pnierogaliva illustiissim:c

hunc ordinem non semper
locus mediiis,

servatum
veiina
rl' s.d
,

insiiiuat,

dum

nempe Ra-

appeliationis. Qiiod a vero exorbitaii adeo visuin est

ad eonsccrationom Mediolanensis fueral ele-

Philippo a

Tune,

opiscopo Adriensi, ut Dissert; tio-

Recoleredehetcelsiludovestra, aiebatPelagius,
illo

nem

praevalidis

argnmcntis inslruclam coir.posueril

quid per vos Deus fecerit (empore

quo Istriam

et

ad sententiam hanc refellendam,
patrui mei Nicalai Madrisii
,

VenetiastyrannoTotilapossidente, Franciseliamcuncta

quam inter sch;'{Ias quondam ejusdem cpivi-

vaslantbus, non
fieri

aiite

lamen Mediolanensem
quid

epi-

scopi arcto sacroque necessiliidinis nexu conslricti

scopiim

p^rmisistis, nisi ad
retulissetis, et

clementissimnm prinfieri

reperlam, auro contra oeslimandam, utrorunique

cipem exinde

debuisset, ejus

rorum non

ignobile pignus et memoriale [xii] apiul
et

iterum scriptis recognovissetis, et inter ubiquefiementes hostes,

me

ms. religiose custodio, 'quamvis

aliorum ad

Ravennam
,

et is qui or.!inabatur, et is qui

Q

nianus exemplaria pervenisse non abnuam. Caelerum

Oidiiiaturus eral
sunt.
»

providenlia culminis veslri deducti

mentein Coinlii ad an. 77i,
positam
,

n. 96,

paucis verbis ex

Igilur ab albo patriarcharum Aquileiensium
;

veiiorem originem paliiarchalis appellatio-

iion est delendus Panlinus, licet schismaticus
qiiin

alio-

nis attigisse

autumo, nempe
Sic ait
:

iniitalioneni Grtecorian

cum

usqiie

ad Sergium

papam schisma prolib.

et Orienlalium.

«

Paulo anle Longobardopatriarchale
sibi

ducium

fuerit,

ut ex Beda,

de sex ^Eiatibus
probat Pa-

iiiunJi, et

Paulo Diacono,

lib. vi, c. li,

rum adventum in Italiam Gnecorum et Orientalium
dignitalis et

,

nomen more
t

vindicaruiit.

Quam

gius, et posl

eum

P. de Rubeis Dissert. de Scliism.

mordicus Utinenses nostri

lutati fuerint

decus hujus

Aquil., cap. 19, ad

minus septem

vel octo pr;esiiles a
,

censu patriarchali essent eliminandi

nempe

ipse

ex constantia qua restilerunt

nominis posteriori tempore, patere polest ne patriarchatum in
,

Paulinus, Probinus, Helias, Severus, Joaniies, Marlianus, forte etiam et Fortunatus, insiiper Joannes
aiter.

coinmcndam darelur, quod dedecori verlebant.

Nam

cnm Urbanus
retur hoc pati

sexlus Philippo de Alenconio conimenei

Sub Petro autem schisma Serenum aiitecessit, cui pallium
est,

desiisse vi;ietiir, qui

dasset palriarchatiim,
,

capilulum Aquilciense vide:

a Gregorio

H datum

ut ex charta in Appendice 2, n. 52

index ad communionein Ecclesiae Romana; reverIn eo

insuper Civilatenses commendatarium suscepissenl,

sam Aquileiensem.

autem quod
c.

simus de Noris de quinta Synod.,
ichismalis Aquiieiensis terminmn
gio pontifice, qui an. 678

eminentis- 1) ut est in charta ibid. n. 34, Utinenses restiterunt armata manu qua in re vide quoque chartas ibidem « IIujus 9, § 6
dicit
: :

omnes ponunt Ser-

n. 53,

55

et

57

Roma; sedil, j error est Ivpographi characterem numeralem transponentis,

IX. Cuin hoec autcin, quce ad historiam pertinent,

cum scrihcndum fuerit 687. Is en m amiiis mus Sergii pontilicis. Ipse autom non juie
emendat, cuin
qiiia aii.
s-.ibdit

est pric.TCteros

producta sint circa nomenclaturam, anloquam a pioposita materia manus subtrahalur, non ab rc erit
aliam qua>stiunculam in orthographia proponere, et paucis absolvere num scilicet Paulinus unico /, vel
:

ante Seigium snb Agalhone;
adiil,

678 pontificatum

comnuinicasse, de-

Paullhms

duplici

//

sit

scribendum

:

idem dicendum

posito scliismate, Venetiarum et Istriie episcopos cuin

num

Paulus, vel Paullus, cujus illud est derivalum.

Romana

Ecclesia, ad cujus ponlilicis concilium

nianura an. 680 interfuerunt et

Rosubscripserunt AgaMarlino
in

Chiistophorus Cellarius Orthograph. Lat. part. posler. exemin voce Paullim, ex lapidaria nonnulla profert
pla duplicem
//

Iho patriarcha Aquileiensis, et cicteii suffraganei.

habentia, additque auctoritates se-

Quod

cu;n appareat quoqiie facttim

sn!)

I

Laleranensi roncilio an. 649,

si.ih5crii cn!<'

posi ipsuni

quenlium lapidicinarum scriptionem. Quos inler est Vossius in Eiymolog, ne vocans quidem rem ad qux~

:

,

25
slionein

YITA.
additque visiim esse noiinullis a Graco est vilis, vel a Traupoj, quod est paucns,

f^6

A

solebat, qui aliis c clei'0 iiislilulione sacerdotii pracessel.

^auXo?,

quod

Cujus

rei

exeinplum habes

iii

saneto Felioe

oiiginein aceersendani, adduclo Auguslini tesliinonio
dieenlis gentiiiiu apostoluin noinen vJitaiis paucilatisqiie,

INoIano episcopatum reciisanle, ct Qiiinlo sacerdoti
septein soluminodo
euiili

diebus in ordinatione se ante-

cuin Puidtis appeilatus est, assunipsisse. Ve-

ruin

si

Hellenicam radiceni altendis, nec

y«y).oj,

nec

locum cedente, quamvis a popuio se nosset ad regimen vocatum expostulatmiique. De eo sanctus
Paiilinus alius, scilicet Nolanus, in Natali v sic ceciuit
:

TTxvpog duplicanl mediain

consonantem, adeoque non
Accedit autein

Paidtns,

sed

Paidiis

scri])enduin.

Prisciani grainmaliei auetoritas, sic de derivatis vocibus, qu3e geiiiinaut
//,

scribentis

:

«

Excipiliir
/

unum

in ius desinens Paulus,

quod non geminat

in dimi-

. Non aiidet tjonore . r.roscere, lesl;>lurqun seni mage debita Quiuio Oiiod prior ille graJum socii uieruibsei lionoris l'resl)yter ; haec sepltm diblabal suinniadiebus.
.

Nec mirum cum uu diplithongus post se geminari consonantem proliiljeat. i Audi liac de re et quam scite justissimam Adriani querimoniam
mitivo.
, ,

In capilulari

Aquisgranensi

lato, in

synodo cui

praifuil uti lcgalus sedis apostolica!

Paulinus noster,

ui dicelur suo loco ex Baluzio,

an. 805, cap. 2, sta-

tuilur a Palribus, qui se non ignaros sacroruin canomarmorariornm auctoritalem. Sic profitentur Ut scilicet episcojA per eleclionein « Inducla est ^ num Adversar. lib. xxx cap. 25 enim ait cleri et populi, secundum statuta canonum, de propria nuper ab eruditissimis homiuibus in libros onmes dioecesi. eligantur. Poterat autem evenire ut e nominum quaedam litteratura ab usitata di.scrcpans.
elidat el conterat
, ; : .

.

Quinctum eiiim

et Patd.lum scribunt.

Sed nos vulgns

propria Ecclesia

quandoque non inveniretur,

qui

ut consuetudinis retineniissimi sumiis, ita vix istam

suscipiendii; dignilati idoneus judicaretur.

Quo casu
ex

novitalem approliare possumus, et libentcr

novum

ab

alia

episcopum assumere canones non vetabant.
colligitur

opus nuatiaremus. Nituntur tamen

marmorum Ca-

Sed quam raro hoc futurum timeretur,
vcrbis epistolae Hincmari
!er Forniulas

pitohnorum auctorilale, cui non pulo tantum ponderis

Rhemensis

in

ordine iv in-

esse debere, ut adversus grainmaticoruin scholas

promotioiium episcopalium a Baluzio
«

et prcecepliones

audienda

sil.

Nec enim

illos

marino-

tom.Il Capitul.,pag. 596, positae, quic sunl:
absit,

Si,qiioJ

rarios

lapidumque
;

scalptores

bonos grainmalicos

de civitatis ac parochiai veslru^ clcricis ordivel idoneus

fuisse crediderim

sed operarios

doctiores.... Suspicor

manu quam menle autem marmorarios.... vitium

nandus episcopus nullus dignus,
sacerdotio,

summo
nosti;ie

quod evenire non credinms,
de altera

polerit iu-

pronunliationis suji fastisCapitoIinis mandasse;

nam

veniri

;

tunc alterum

dioeceseos

ut notant veteres grammatici, vulgus infinitis oris
viliis

ecclesia,

unde vobis secundum Africanum concilium

laborabat. In vulgo autem, non in doclis nuopifices,
in

^

(Cah.

merantur

quorum

antiquis inscriptioni,

quemquam

22) sine cujusquam condi;ione ordinaiidi canonice electum et pclilum esl altii»

lus quolidie ea agnoscimus. Paulus au!em
plelior esl testis,

non

buta licenlia, eligere procurate.

Qiia;

cum
et

ita tuiic

Paullus, auctore Prisciano, qui in grammaticis locu-

fuerint, quis sibi suadere poterit aliter

in eleclione

quam

ullus scalptor.

»

Igitur ne la-

Paulini factum ac fitbal ab oiiinibus,
Aquileieiisein
terse tenere

ecclcsiam

pides loqui, vel uti lapides videamur, sed ut com-

aliuni tenuisse luuc

ordinem ac cxpetendns eral
clericoruin

muni doctiorum virorum

calculo coniirmemur, ratio-

solebant?

Non enim
Ecclesisc,
iis

alio

nique adhoercamus, PauHnum, non PauUinum, hujus

episcopus prjeficiendus

qua;

nominis secundum patriarcham

,

sanctum hunc no-

numero adeo

se locupletem

teniporibus sentic-

strum dicenuis.

bat, ut in prologo synodi Forojuliensis audieril clo-

CAPUT
Natio; locus
1.

II.

rum suum
coiiditio.

vocari non

modicam fratrum
ccetum
igitur

lurbaiii, ct

et

tempus ortus; statns

sacerdotalem vencrabilem
pra^eunte.

ipso

archidiacono
suae

Cujas esset Paulinus nosler, ne nimium

te in-

De gremio

Ecclesiaj

ele-

quirendi vexet solliciludo, Italum

natione, patria

ctum
II.

,

fas est dicere origine et

ordine ejus ditionis

Forojuliensera pronuntio. Hujus autem libeiie asserlionis

fuisse.

fundamenta non desunt, ne temereprolatam

Non me

latet nonnullos,

quos iuter

est

Ughel-

putes. Alcuinus

enim poem.ccxii AusoniumappoIIat
qiii

lus, asseruisse

Pauliiium

natione Anstriacum, quosoc. Jesu in Addit. ad
ail, illud liabeant.

lux Ausoniae, pairire decus, et inclylus auclor.

ruin meminitPhilippus

Labbe

Insuper Ecclesiie canones,
suo vigore nou defecerant,
propri;v. dioecosis,

tempore Paulini a

Bellarminum, tom.

II,

unde unde,

statuebant ut e greniio
iile

Yerum
proisus
qu;ie

si

eam Germaniae, quam
,

in

pnrsciUiarura

sive Ecclesiie

piintifex elige-

Austriam vocamus
falluntur,

indicare

provinciam volunl
Paulini

retur,
01

q.ii cleri

populique suffragio, dignus honore
c. G,
«

cum lempore

ea regio,

par oneii censeretur. Leo Magnus, epist. 84,
episcopo,

superioris

[xiii]

Pannoni;c pars ex parte saltem
fuisset
:

scribebat Anaslasio Thessalonicensi

ut

crat,

nondum hoc noraen nacla

et

quamvis

omnium clericorum alque omnium civium
discussa, ex

voluntale

Aquiioicnsis (lifficeseos amplitudo

latiiis difTusx forte

presbyteris ejusJem
j

ecclesice, vel

ex

nonnihil ejus regionis compreheiHlis.sel, attamen noc
illa

diaconibus optimus eligatur.
icra

Et qiiidem,

cum cx-

eo vigore eccIosiastic;i; disciplinie lunc erat, ut
ista

non deessent, seniori

dignitatis presbyteralus

cpiscopum suppeditare possei, ncc
iu

adeo jacebal

rntio habebatur, eique cathodra opiscopalis concedi

imis,

ut

ab

illa

accersere episcopum debuissol.

27

S.

PAULLM AQLILEIENSIS PATRLiRCILC
Fraiiciai

28
quotl,

Minus autcm

creJibile

lil,

si

eam

parlem

A

his ergo omiiibus colligere cst

sijuxta

wmoAqui-

I.itelligi voluiit,

quue ortum respici!,

Austriam, seu

iium placila episcopus, ex grcmio diosceseos etecciesia>,

Austrasiam, sicuti i\ux occasum, Nuislriam (liclam;

cui paslor daiidus est,

assumi debciet,

et

^

cum

h;ec longius,

quam
sit

liOiiicnia Gcnnaiiia; Auslria,

leiensis clericonim numcroabuiidaltat,

utnon aliunde
lunc Forojulii

a nostris regionibus

abjuncta. Alhicinalionis au-

pclcie haberet Paulimiin,

:

si

et

per cos
est

qiii

Austriacuin dicunf

lem originem
doque

{letcgere iion est Niliacos fonles pro-

ostensum
:

Austriam

dcre, sed in proinpiu est causa. Audierunt hi quan-

dictam provinciam

sitalis

episcopus promovcndus

Forumjuliuni

Austriam

appellatum.

Hiiic

erat qui linguam populi calicrct, cl loqucla Forojuliensis

quantocius Paulinum, episcopum Forojuliensem, nalione Auslriacum pronuntiarunt. Austriacum

taUs

sit ct fucrit,'

quam

quililiet

non Foroju:

autcm

liensis vix et

non

nisi ciuro

laiiore

conscqucretur

h

)C

in

sensu dicere Paulinum idcm prorsus est ac
ct
sic

dicere Forojulienseni,

airmnare

et

asserere

Paulinum Aquileiensem patriarForojuliensem et quidem chain nalione Italum
rcstal dicendum,
,

quod

iiegare vidcntur. Auslria
est,

autem ideo Forumju^

fuisse.

lium dictum

quia ut dicimus in Dissert, de Con-

IV.

Apud

nostrates res

ita

comperlo

est,

ut nequc

cih ForojuL, n. 15, cuin haic rcgio respectu Longo-

conlroversiosa judicetur. Si quaj difticultasenata, ea

bardici regni, cujus sedcs Ticini habcbalur, orientalis

B

^g^ jg oriffinis et natalis loco.
riaci natura

Nam

alii

euin Pnxima-

foret,

et ortus plaga

Auslria diceretur,

Austri3e
iion

asserunt,

alii

Gajani, aUi in pago quo-

nomine

appcllativo, seu, ut dicunt,

adjeclivo,

dam prope
ms. de

Austriae civitateni. Antonius Bellonus, in

suhstantivo
orientalem.
Ilaliae

dicebatur

,

ac

si

diccres

regionem
Rer.

Vitis

patriarchar. Aquil., priorem
;

;

Fran-

Vide Dissert. de Tabula chorograph.
aevi,

ciscus PaUadius alteram

tertiam Joanncs Candidus

medii

sect. 8 el 9,

tom.

X

Italic.

tuelur sententiam, qui sic ait in
leicn.
,

Scriptor., ubi hiec fusius illuslraiUur.
III. Ilis

iib. iv
t

:

«

Comment. AquiPauUnusproximo civitati Austriae pago
distat;

alia ratio, elsi

non potissima,

accc.lit,

qua

orlus, etc.
civitate

Et quidem ulerque ex indicalis locus a

nosci polest non advenain, scd indigenam Paulinum
provinci.e Forojuliensis fuisse. Loquela

non nimium
4

nam
n

de priuio dicit Bel-

enim Foro-

lonus:

Prajmariaci orlum, qui vicus est proximus
.

juliensis talis est, ut quae piuriljus idiomatibus

com-

Auslrise civitati.

.conslat.

Esique pcrtriamilliaria

municat ex parte,

in toto

ab

aliis

discrepet,

adeoque

ad

summum

abjunctus, alter vero arctiori adhuc pe-

singularis evadat,el(iuam quiexpedilius loqui dcbct,

riodo scccrnitur.

PnKmariacus locus
iiatali insignis,
lib. v,

est,

altcrius

ut est verbi Dei dispensator episcopus, oplimc calleat. Audi Candidum in Comment. Aquilcicn. lib.
ni, de nostia

quoque patriarchae
,

Gerardi sciUcet,
i,

ul habeiil Canuidus

el Paliadius p.

lib.

iv,
-

suaque lingua disscrente occasione
in Ilaliam
,

'

cum

veteri inscripiione ad ejus efligiem in aula pa

adventus Longobardorum
an. 5G8.
«

quod evenit
ut

Iriarchali Utinensi posita.

Prailer sancti Sylvestri

Inexerciludiversarum gentium ulForumselegit (Alboinus).

ecclesiam, quai cseterarum
lilulo sancti

mater

et caput,

alia cst

julium incolerent,
niirum videatur,

Quo

fit

non

Mauri abbatis

et sancti

Paulini palriar-

si

nalio Forojulicnsis lot

hominum

chae in pagi parte superiore, in qua sunt Saccavino-

gdneribus adaucta variuin ac mulliplex habeat idioiiia,

rum
est

familia^,

ex quarum una apud indigenas Iradilio

Latino, Gallico, Hispano, lUyrico ac Germanico

descrvicns.

Scrmo

quidcin gravis,

ad consequcndas

ortum sanctum Paulinum. NonnuUi quidem iion Saccavinis, sed familiic de Zorzenons saiictum Pauiribuunt
;

ct proferendas alias

linguas ob peculiares accenlus

Unum
mior

sed prajterquam qiiod

sit

haec infira

valde accommodus.

Immutatum
tot

aliqiiantum vides a

Iradilio, ut reni pr.Tscns

bene perpendi;

Sac-

Romano

Forojuliense idioma

barbarisimmislum

cavinis praicipue die xi Januarii quolaiuiis, invitatis
;

non tamen adeo censeas inversos mores, disciplinamque iliam Italicam immutalam. t Discipliua aulem ecclesiastica exposcit ul
liiigua
ille

sacerdolibus vicinorum

pagorum ad
,

honorcm
solemnis.

sancli Paulini offerenda

sacrilieia Deo in memoria habetur

gregi prseficiatur

paslor qui

Superest adhuc intcr iwcolas, ab avis ata^'^'^^'"'P^^'^^^1"'' P''^P'^Sata

communi

et

veniacula

pnxjdicans,

nedum d
Ea proqui

^'^^"^

'^*^

memoria

cujus-

doctis,

sed et indoctis, qui

sapienlibus et insipien-

dam
tis
:

facli,sanctilatem Paulini adhuc juvenis, tcstancujus

libus debitor est,
j)ler

audiri elinteUigi possit.

nonmevadcin minusve auctorem

accipias,
fc-

sanctus Augustinus,

cum dandus

esset Fussa-

sed relalorera lantummodo eorum qua; in vulgus
runtur, quse libens do, ut

lcnsibus episcopus,

eum eligendum proponcbat
caUerct.
«

cum nonsuppetantclariora
ut esset in

naturale loci idioma et popularc
ait

Sic

enim
illi

argumenla,
volis,

et

omni exceplionc majora,

episl.

109

edit.

novisSy

ii.

3

Aptum

loco

(Fussalcu)

lingua esset instructus,
1

congruumque rcquirebam, qui et Punica et habebam de quo cogita-

qnx populariler jaclanlur agnoscas. Tradunt igitur, cum adhuc adolescens agrum colesallem

rel,
lini

contermini agricolic aller
(verenc an ironice?
)

alleri

sanclitatem Pauhis aller

am, paratum presbytcrum, proplcr quem ordin ;ndiim sanctum senem, qui tunc primatum Numidias
gcrebat,

commendabat. Ex

rcponit

sanclilalcm ejus suspeclurum se ct credi-

de longinquo ul veniret,
i

logans
vi, c.

litleris

lurum,si tc.^talammiracuIo viderct. Ciim eccesancti
adolescentissarculura, quo segelcssarriebat, rcpcnte
in terra radices agens virescil,
et flores emiuit.

impelravi.
luitur, ut

In Capitularibus,
sit prcsl>ytcr,

lib.

185, sta-

NuUus

qui iu ecclcsia puLlice
inteUigant.
»

turgcl in

gemmas,

Hori tloceat liiigv.a quani

au

'it(>rcs

Ex

Quo

viso,

locum quo res mira

29
accideral,

YITA.
congestis

50

duobus
in

terrae lumulis, qui usfacli

A

potes:

Anno

aetatis suae

quinquagesiino plus

inii;;is

que

iiodie visuntur,

sigiiuni

notarinH

,

qui
p:^gi

Paulinus arlis granunatic;e magister,vir valde
bilis,

vei:«i;i-

adhuc discriminenl septentrionalem ab australi
plaga,
illa

nondum

erat renunliatusepiscopueiAquileiensis.
fuit an.

faclo exinde palriarcha ab oneribus

deciin

Renuntiatus autcm
natus est.
\I.

776, ergo circa an. 7'26

marum
Paulini

liberala,

hac obnoxia remanenle.
;

Quod

pr.osenliarum quoque observatur

ea,

qua progenies
piMisis

Ex

dictis

comprehendilur

,

dccimaruui

im-

Paulini facile

autem § 4 conditionem st;'.lumque compertum habes. Ruri enim natns e
\'ul-

muni,
de

ista

cum
Alii

rcliqu.s pcndcnle.
fianl,

Ilorum, qu;e sunt

ruricolis parentihus, aliquani!o terram excoluit.

/iicto,

an hoc jure nunc
perpendanl.
el

sentenliam

non

garem hanc traJitionem insinuant
lib.
II,

Pallaclius junior

profero.

Ostendunt nunc
terram,

usque

p. 1, et Bellonus in in electione

ms. Vit. palriarch. Aqui!.,

locum habitationis ejus;
canl usque
in

quam miraculo
agrum vo,

cuin dicunt,

ejusnullam rationem habised mcriti.

illustravit sarculo florescenlc (ut dicunt)

tam nob
nia

lilalis
«

ct sanguiiiis,

De co

sic

prxsenlem

dieni suncti Pauiini

in

Bellonus:

Fuil P;iulinus pielatc ac vit;e sanclimopixeJitus,
ut pares ei

chartis notariorum et

agrimensorum. Vidi documen-

usqueaJco rara

pruesulcs

lum dalum Rubignaci per nianus Joseph Noaxii noCivitaten. an. 1623, quo apparent ab an. tarii
1571

minimc multosinvenies. Nani

in optandispatriarchis

B

non semper habita ratioslemmatis, quain magis probilatis.

Comm.

Julius Antonius

,

ct

fratres Manini

Pr;cmariaci ortum,

qui vicus cst proximr.s
quse Christiar.um hoconst;il, et

possessores lerrx dictai sancti Paiilini,
circiter

camporum

Austrijc civilati, ct religioiie,

duorum.
si

minemdecet,
quse de loco nativitatis Paulini di-

a piieris ibi

imbutum

qua-

V. Verum,

lem Aquileieiises exspectabant pastorem, omniLiis
talem se
praislitisse.
»

cuntur, obscura, ut vides, et inccrta prorsus sunt,
quae

Verum

satis nobilitatisdccore

tamende tempore, adhuc obscuriora
Si licet ex

et

magislavidetur

onuibatur,
quaiiiqiiod

qui poUebat virtutibus.

Etenim
in
luillo

pra^ter-

tentia.

ordinatione conjectare,
7-i7

terram suam cxcolere
chariiali, sicut

onicial

ortus ejus

non scrius an.

locandus. Etenim com-

sanguinis

nec clericis
cap. 52, pai
ia,

inhi!;elur, ut

muniter canones saltem annumaetatis trigesimum requiruntin episcopum ordinandum, qui correspondet
aetali Salvaloris,

docei Tiraquellus de Nobilit.
licet

u. 2 ct 3, ct

Ycrum

sit,

cum caHera

siiit

etiam in ele-

qua

se manifestavit post suscepluin

ctione cpiscopi rationcni nobilitalis
ut ignolili
lib.

baptisma pr;edicatione, qu;e onus est praicipuum cpi-

nobilis prscferatur,

tcste

habendam csse, eodem Tiraq..
jiolior ratio lia-

scoporum.

H;ec disciplina vigebat Paulini lempore.

eod.,

cap. 20, n. 17;

attamen

nam
c.ip.
<

in capitulari an.

789,cujus confectioni ipse Pau-

q

ben*''^

^st virtuti qiiam sangulni, ut
n. 14,

apuJ eumd.

M-

linus interfuit, ut

suo loco dicetur, laudatur [xiv]

dem,

habet Petrus Ancharaiius Cons. 151.

49, conciliiNeocxsariensis can. 11, quisichabel:

Igilur Paulinus

non sanguinisingenuitale, sed Chrisli

In Neoca^sariensi concilio, ut

nuUateuus prcsbytcr

poiius servilute et doctrina, ad callicdram Aquileici-

(quanto inagis episcopus) ordiiietur ante tricesimuin

sem

evelii

meruil.

Ex qua
in

originis nataliumque ob-

annum, quia Dominus noster Jesus Christusnon prsdicavit ante triccsimum annum. » Quod
a;talis suse

scuritate,

quamvis

dignitalis

culmen

as:-.un!ptus,

potuisset stios

ad honores provehcre, et inuniis eos

et can. 47 conciliiFraacofordiensis aii.

794 intervenlu
irice-

praificiendo sacris auctoritale sua, velprofiMiis inter-

quoque Paulini statuilur

«

De presbyleris ante
ordinandis.
»

cessione apud Carolum se

quam inaxime

diligeiitem,

simum

aitatis
iii

annum non
an. 813,

Et concilium

cu;tameorum
potum

supellectilem legitimedilalare; maluit
ita ut liodie qtiotiue

Turonen.

« Presbyterum ordinari non dcbere ante legitimuin tempus, hoc est ante iricesimum aHatis annum. n Vidcn'tem-

can. 12, dccernit,

eos latere humilitatis amore,

ne-

familia nihil ac;cteris rus colenlibus indigenis

distinguatur, vel superemineat, ferme oblita patriar-

uon uisi post trcs annorum decadcs ad presbyteratus honorem assumi, et majori jure ad episcopatum? Ergo ex his evince, quod cum
pestale Paulini
Paillinus ante an.

chalibus infulis (qus aliunde tam inagni (iunt) quon-

dam
|)

se fuisse decoratam.

CAPUT

ni.

77G episcopatum non

adicrit,

an

Diploma Caroli Magni, Panlino gramniatico dalumy
perpenditur.
I.

saltem 747 in vivis esse coeperat, severiori
calculo stando.

canonum
in arle

Quod

si

perpendas ipsum jam

Quanquam
cst)

autcni

Paulinus adeo htimilcm (ut

grammaticessibifamam nomenque celebreindeptum,
ita

dictum

natalium sorlitus fuisset coiuiilionem,
acri ingenio
aflixit

utauIaeCaroli regis optime cognitus esset,

a

quo

quia tamcn
fuerat,

inirc

a D. 0. M. donatus
disciplinis, cl

etiani

an eodeni 776 privilegio cl donatione bonorum

animum

humanioiibus

in villa
cile

Laberiana positorum donatus fueril; non fa-

postposita negoliorum cura ruraliam, ad nientis cul-

credes nonnisi
dicttis

trigesimum
liabuisse.

;t;tatis

aiinum,
in

cum
pri-

lum

se

totum convertit. Liberalibus itaque studiis
profecit,

episcopus

fi.it,

Adde quod
vei'ba

incmnbens adoo

ut cajleros,

(pi;ie

didicerat,

vilegiode eo dicilur:
artis

Virovalde venerabili

Paulino,
indi-

brevi docere potuisse!.
ralioni consentaneuin
clitatis

iEquum

auteni, cl

omuino

grammaticai magistro;

qnx

nedum

esl credere,

doctrinai el san-

caiit sctatera viri

provcctam, sed insiiper vergentem

mcrito

sihi

ad senium,

puta saltem circa quinquagesimum anigitur positis,

ut per gradiisminores

viam ad sacros ordines fecigse» majoresque ascendendo, obtemporura
interstitiis^

num. HIs

efliMg^re

conjecturain sic

servatis a ci^nonibus statutis

3t

S.

PAULINI AQUILEIENSIS PATRIARCIL^
rcgionil)Us, pcr

32
sUidia refloruisse ail Jonas
li!).
i

ad trigesinium nelatis A Elenim probabile (it, neduni cum ad patriarclialem
cvectus est sedem, sacerdolio initiatum; verunietiam

annuni saccrdolio (lccorarelur.

eum

Au-

rclianeiisisin princip.

dc Cullu imaginum ad«

veis.

Claudium Taurinen. cpiscop.
,

Nbn solum,
et

hoc munere prius insignilum, facilioiem silii in aulam principum aditum nactum fiiisse. Fama ergo
sanclimoniie et scientia) percrebrescente,

impiit

apud

(iermaniam sludium litlerariim,

uuior sunctarum Scripturarum,

verum etiam apud
viri (Caroli)

nomcn

ejus

eamdein G.dliam ejusdem memoraldlis
esl,

ad aures delalun> est Caroli regis,
quLcque evcoleuda
nati,

viri

ad optima

solerlissimo studio et ferventissimo desiderio actuia
iit

itaut

ojiis

alloqiiiociconver-

Doiiiino opein fereiile in sibi cominissoc eccle-

salione frui dignaretur. Qiio factum est ut suspectam

siie liliis, el iil)Ciarnim

artium apprime disciplina, et
inlelligen-

sanctissimi sacerdotis sapicnliain privilegio pneclaro
;

diviiiaruin
tia.
»

Scriplurarum perfecte pollerct

remuneraretur. IIoc dabimus integrum
II,

in

Appendice

QuLC dicendi fornia est perpendenda. Eteniin

cum

n.

%

ex ms., hic

tantummodo

aliqua considera-

dicat non solum apucl

Germaniam studium

litterarum,

lione digna ad trutinam revocantes.
!

11.

Pnieinittuntur in fronte diplomatis haec verba
et

:

verum eliam apnd Calliam invectum, videtur innuerc aliquam di*linclionem Germaniye supra Galliam, puta
vcl tcmporis,

Curoius rex Francorum
cius

Longobardorum,
intelligi

ct patri-

ut quae prius
;

fecerat pro Germania,

Romanormn. Quibus dalur
Italia exactos,

latum posl

^

dein fecisset in Gallia
sive

vel inductione

prKceptorum
in

Longobardos
Carolo
nal.

ct post

consecutum a

magistrorum, ul sicut eos induxerat
ita

Germa-

Romanum

patriciatuni. Ilunc collatum ex

An3,

niam,

induxisset in Galliam, aptos idoneosque.

Meteii.

anno 754 vult Pagius ad an. 755,
796,

n.

Quod
in

ideo

nolandum

fuit,

ut non improbabile crefuerat,

el Coiiitius ad an. 75i, n.57, et ad an.
:

n.

6.

datur, statim ac rex

Longobardorum salulatus

Ordinavit (SteVerba AnnalistLe ad an. 75i sunt phamis papa) secundum morem majorum unctione
n

suamque dilionem

regio Forojuhensis advenerat,

usiim fuisse opera Paidini pro reparandis in conter-

sacra Pipinum

piissiniuin principem Francis in re:

mina Germania
sibi cordi eranl,

politiorihus

disciplinis,

qux adeo
sicuti

geiu et palricium Roinaiioriim
felici

et filios

ejus duos

hoc est ab anno 774, mavis
conjectura^

annis

siiccessione

Carolum

et

Cailomannum eodem

posterioribus usus fuit opera Alcuini pro sua Francia

corouavil honore.» In fronle epistoloe quoque,

quam

edocenda. Yel,

si

alii

inniti, credi

idem ponlifex per Wiliharium

Numenlanum

episco-

potesljureet merilo, quod subacta provincia nostra,
et a dilione
luerit

pum

ad eosdem diiexit, contra Aislulphum regem Longobardorum opem qucesiturus, haec posuit « Da:

Longobardorum exenipta,

curae Carolo
disciplinis ex-

juventulem ejus humanioribus
:

mnis

excellentissimis

filiis,

Pipino

regi

et nostro

coli et erudiri

ea propter Paulinum ad magisterium

spiritali

compatri, seu Carolo et Caroloinanno item
et uirisque patriciis
»

assumpscrit, eique expoliendam commiserit;
ut alacrius faceret,
gniverit.

quod

regibus,
r;us

Romanoruni, Stephadomuitque,
di-

eum

donationis diplomate insi-

papa.

Rex

auteni

Longobardorum non ante

Procertoenim videtur habendum, obsequio
Paulinum mancipaverba hacc
:

an. 774, quo eas gentes compressit

Caroli, sive domi, sive alicubi,

ctus esl el in diplomatibus vocalus. Post hoc tempus

tum

fuisse.

Sunl enim

satis clara

<

Si

igiturdatum privilegium. Ante enim
luisset tituii usurpatio.
III.

pra;propera visa

petitioncs

corum, pro quibus nostras pulsaveriu
regiam consuotudiatque iilorum
d

aurcs, ad effcctum perducimus,
:

Sequitur diploma

«

Merito quidem

a nobis

nem exercemus,
lY.

animum

iiobis de-

sublevanlur muneribus, qui noslris fideliter obsequiis famulantur.

serviendo provocamus.

Ex

hinc habes,

nedum Paulinum Carolo
sic

Diploma paulo

iiifra sic

liabct

:

Viro valde ve-

jam

innotuisse,
ei

sei]uium

verum personalc, ul pix"stitisse. Ad quid enim
?

dicam, obhujus

nerabili Paulino, artis (jrammatica; magistro.

En

vi-

pra;fari

runi vocat, et valde venerabilem

;

quilius verbis

et

modi,

si

n\illam exhibuissel

remuneraturo remuneconjectura
iis

setatem, et ministerium sacerdotale indicare videtur,

randus obsequelam
aherrarem,
si

Anne

a ralionabili

ut superiori

capite

dictum est

§

5.

Grammalicus

dicerem

forte

unum

ex

fuisse,

autcm
polius,

iion pr;3ecise

cum

significat qui legendi et scri;

qui in artiuin liberalium magisterio famulalum regi
pr«stiterit, ofiicio fungens doctoris in aliqiia ex variis,

bendi artem lantummodo callet

qui grammatisla
cst.

quam grammaticus

dicendus
ait

Suetonius
«

quas Carolus erexerat, scliola?
per

Quantura enimlabo-

de claris Grammaticis, cap. 4,
inilio litteratos vocatos,

grammaticos
:

ab

raverit, utlittera; restituerentur, patet ex epislolaseu

additque

Sunt qui

liltera-

constitutione de

scliolis

singula

episcopia ct

tum a liKeratore
a

dislinguant, utGrrcci

grammaticnm
vocat

monasteria consliluendis,
capitular. ad an.
epist.
1

qnam

proierl Bahizius in

grammatista, et illum quidem absolule, hunc mc-

788,

et ex his qua) scribit
in

Lupus
Si

diocriter

doctum existiment.
lib. i,
«

t

Hos

lilteriones

ad Einardum, relatus a Pithoeo
To.
II,

Glossar.
:

Augustinus
gis et

cap. 24 et ult. in Adversarium lc-

ad

libb. Capitular.,

pag. 745, videlicet

«

proph.

Litterioncs, ait, potius

quam

litterati

qjidcm vcstra memoria per famosissimum imperato-

dicendi sunt,
dicerunt.
ipse lib.
t

qui littcratos legendo nihil sapere di-

rem Carolum

littera; ccept^e
i

revocari,

aliquantulum

CicLcrum de vera grammatica dicebat
de Ordine, cap. 12
:

quiilem extulere caput.

Sicuti eiiiin Galliic Alcuisic forlc

II

«

Quia ipso nomine

num

raagislnim ejus munere susceperunt,
[xv]

piofiteii se lilteras cl.imat,

factum csl ut quidquid

Paulinum C.iTmania-

Equidem

in his pricseriim

dipjuun mcmori:i

litieris

mandarctur, ad

eam

ncces-

VITA.
sario pertiHerel.
lil).
I >
:

34
infra

Cui consona scribil ipse TuUins
<

A. ten.,

citanda, Rodigausum. Coniniuniter Rotet nos sic quoque cum commuui Waldandum autem istuniMimoni filium,

de Oratore
profitentur
ii

Quis huic studio litlcrarinn,

gandus

dicitur,

quoJ

qui

Grammatici vocanlur, peniillarum artium pene in-

appellamus.

tus se dedidit, quin

omnium

partes Rotgandi secutum, et contra CaroUmi rebel-

finitam vim el materiam scientia et cognitione comprehenderit ? > Hoc igitur sensu mulliplex Paulini

lantem, hinc ct in prselio interfectum, et Itona quse
in

.

Laberiana

villa

possederat, regio fisco adjudicata

doctrina cogit nos interpretari
,

verbum

,

quo

in

di-

fuisse, ex paucis his verbis
Alii duo,

omnia

h?cc cognoscuntur.

cum dicitur artis plomate insignitur niagister. Et quidem soeculis sequioribus, et circa
tempora Paulini, hac intelligentia accii^iebalur. Ennodius episcopus Ticinensis, qui an.
5-21 floruit,

grammaticce

Rotgandus

et Felix fratres,

partes quoqne

Rotgandi ducis secuti, et per hoc multali apparent

exdipIomateapponendoAppendice

II,

num.7. Defeciio
Italia,

in

autem Rotgandi
devicto Desiderio
gato, in

contigil
,

ferme slalim ac ab

Panenesi didascalica, seu opusc. 7, grammaticam iwnitricem et nutricem vocat cscterarum artium. Et
Pelrus diaconus, qui an. 1157 scribebat, de se vcrba
vaciens in pnrfat. ad lib. iv Chron. Cassinen. dicel)at
:

et

Longobardorum regno subju-

Franciam

ipse Carolus repcdaverat. Qui cre-

dens

sibi devinciri

magispossebeneficiisLangobardoa ditionilsus
,

rum procerum animos,

quibus a Desi;

<

Ego namque, quem non grammaticorum
non,
elc.
»

scien-

B

tia

ornat,

Cassiodorus,
scripsit
,

qui multa de
ut
is

quondam pra^positi fuerant, non semovit « sed ducatum Beneventanum Aragiso Desiderii regis gederio

grammalica ut grammalicus
epislolis quo:iue

qui ab

nero, Spoletanum Hildebrando, Forojulicnsem Rot-

Gotthorum regis cpistolam 21, Var. Ub. IX, Alhalarici nomine senatui Romanodedit, qua et grammaticam celebrat summis laudibus, vocando eam < fundamenlum pnlcherrimum litterarum, matrem gloriosam facundi», magistram vorborum, ornatricem generis humani
,

gando permisit, antiquo feudi jure erga
nius de regno
Ilaliae lib. iv.

se,

quod crga
j

reges Langobardorum fuerat, conservato,

ait

Sigo-

Hi autem
regis
filio
,

sollicilati

ab

Aragiso, Desiiierii

quondam

qui

victori

jam concessa Yerona Cor.stantinopolim apud Grx-

quie per exercitalionem

cum imperatorem
dici

se recipiens,
et

exinde res novas in

pulcherrimse lectionis antiquorum nos cognoscitur
iuvare consiUis,
»

Francorum perniciem
tere moliebantur.

restauralionem Lango! ar-

et

grammatices professorem
accipiat,
ibid.
:
<r

,

ne Pa-

nominis machinabatur, jugum Francicum excu-

imminuta decessorum suorum stipendia tribus Conscriplis commendat, dicendo,
de
re,

Quibus animosior Rotgandus pri-

Qua
li-

P. C. hanc vobis

curam

,

hanc auctoritatem

propitia Divinitate largimur, ut successor schokc

beralium Htterarum tam grammaticus
tor.
. .

,

quam

ora-

mus extulit caput, et Forojuliensibus suis ad defectionem coactis, vicinisque provincns verbo et exemplo in paries vocatis, rem Longobardicam jam conclaC matam pristino decori reslituere satagcbat. Redux a
Saxonica victoria Carolus nuntium relellionis accepit,

commoda

sui decessoris

ab

eis

quorum
>

inter-

est, sine aliqua

imminutione percipiat.
Athalaricus.

Ha:;c statue-

qui ratus negotii

summam
admovit,

obstare principiis, ceet
i

bat

pro grammalicis

Verum

adhuc

leri

manu remedium

equites

cum
»

levi

commendabiliormagnanimitasCunibertiLangobardo-

armatura a Carolo prsemissi Rotgandum acie occidere, fuga cffiterorum inajore,

rum

regis,

qui propria sponte honore et muneribus

quam

ca^de,

ait

P.

decoravit grammaticum.

Paulus diaconus de Gest.
«

iEmilius,

lib. ii.

Yerum

ipsius Caroli

manu partam

Langob.
floruil

lib.

vi,

cap. 7

:

Eo tempore

(Cuniberli)

victoriam Annalisjfle [xvi] Francorum nno ore fatenlur.

in

arte

grommalica Felix patruus Flaviani

Audiendus saltem LoiseUanus, qui simplicitate

pricceptoris mei,

quem

in

tantum rex

dilexit, ut

ei

sua magis stare a veritate videtur. Sic enim ait sub

baculum argento auroque decoratum inter reliqua sune largitatis munera condonaret. » Mirum igitur non eril si Carolus Magnus hoc diplomate et dona-

anno 775, quo Rotgandus a Francis defecerat, et est alter a Longobardis devictis. t Carolus reversus iii audiens quod Rotgandus Langobardus Franciam
,

merilum grammaticum Paulinum prosecutus fuerit qui nedum in aliis grammaticam
tione bene
,

fraudavcrit fidem suam,

et

omnia sacramenta rum-

pens

et voluitltaliam rebeUare.

commertdaret,

sed ipse quoque,

conditio exposcit, excoleret, et

quam regis grammatici nomen
ultra

D

cura aliquibus Francis

Tunc illis in partibus domnus Carolus rex iter pera-

gens, et celebravit Natalem Domini in viUa qusr dicitur Scaldistat, et immutavit se

Don abhorreret. C. Barthius , Adversar. lib, xxix, I Quale nomen etiam postremis temporibus tap. 11
:

776.

numerus annorum in Tunc domnus Carolus rex apud Taravisium ciPascha celebravit,
et captas civitales

gloriosum

fuit

,

ut pote a Carolo
,

Magno imperatore
Thegano

vitatein

Foroju-

quoque aflectatum

qui otiosus nibil agebat aliud,
ut prodilum esl a

Jiensem et Taravisium,
rebellatse fuerant
:

cum

reliquis civitatiljus quaj

quam

libros corrigebat,
»

el disposuit eas

omnes per Fran-

chorepiscopo.

cos, el iterum
:

cum
»

prosperitate el vicloria revcrsus

V. SeqUilur diploma

«

Facultates

,

quje fuerunt
qu.Te

est iu

Franciam.

Idem fevme ad veibum habent
,

Waldandii,

filii

quondam Mimoni de Labariano,
,

annalcs Bertiniani

creterique

omnes

,

cum

poeta
ejus

ad nostrum devenerunt palatium
libus fuerit interfectus.
lur.

pro eo quod in
a nostris fideefl^er-

Saxone,

sicuti

defcctionem Rotgandi an. 775,

ita

campo cum Rotgando inimico noslro
j

cladem, et mortem, victoriamque Caroli an. 776 reponentes.
VI. llisin iMrl.is Uotgaiidi signa secutus

Hic Rotgandus varie

Baronius Forticausnm hahet.

Chronica Civila-

Waldan-

:

5o
dus, faliim quoque seculus esl
res, regio
:

S.

PALLLM AQLILE lENSIS PATRIARCH/E
A Waldandus quoque
Paulino donantur.
Yll.

56
cujusbonapubiicata
diplomate anirccensione enim
dicilur
ct bene.
:

et in acie inlerfecli

interficilur,

nomine, tanquam pcrdncUis, apprchensas, dono hahuit Paulinusartis grammalicic magisterisicuti

Uuiim altcrumvc verbum

in

Rotgandi

et

Fcliois

fralrum,
Qiix.

taudem Maxentio

niadversiouc dignum seqiiitur.

In

palriarclKT! dat;c sunt.

ineus (mcus inqnam

,

qui

autem junior Palladius gcrmanus frater malris

bonorum
Causa

Waldandi
sueculo

Paulino

donalorum

in Lubariano. Ila

apud Bollandistas,

[)arcntis fiiit) lib. n habct de siugulari certaminc Rolgandi cum Roiando alias vulgo Orhmdo, Caroli Magni nccessario, quanquam vidcautur cx illis
,

mcx

Causa cnim
Italis cosa.

barbaro idcm ac
lib.
iii,

res est
tit.

hinc

Leg. Longoiiard.

iv,

I.

5

fabellis csse queis vita herois

hujus iufarcitur, qua;

Non pniisumant aliciii homiuum siiam causam tollere, vel suum laboratiim. » Capitulare dc Yillis., c.
3
:

poeLis aliisque calidioris cerebri hominibus illustrcm
invcnlioniiin
slituuiitur

«

et

neque

ulla

dona ab

ipsis accipiant,

non

"ca-

matcriam suppeditarunt, non omni defundamento. Nam in quadam veteri Chro(cst

ballum, non bovem, non vaccam, non porcum,

non

vervecem, non porcellum, non agnellum, nec aliam causam.
casa,
»

nica Civitatensi

fragmentum

in

lib.

ms. apud

Est igitur causa in Labariano idcm ac res

consobrinos mcos comites de Asquinis, plurima velera

in Labariano.

Hinc habcs malc
ibi

legi

apud Baronium

documenta complcctenle)

sic lcgitur

:

«

Ruod- 3

verbo nihil

significante.

Quod

foite
villa,

non
forte

gausus

duxXIV

Forojuliensis, ex ccssioneRosimundae

assecutus Palladius pro causa reposuit

pcr Desiderium rcgcm in ducalum intrusus, Osopii permanens dirulo regno Longobardorum, caploque
D^siderio'

quia paulo post casas audiit,

repelitiouem inulilem

suspicatus. Optiuie a generali ad particularia descendit

cum

filiis

per Caioliim
,

Magnum Franco-

suljungens

:

cum

tcrris,

domibus,

adificiis, acco:

nim

cl itari;e

rcgem

atquc in Galliam transmisso,

labus, rnancipiis. Ita
biis,

legendum censeo
;

non accolapro

duui ipsc novas res advcisus Carohmi molirctur, per

ut Candidus et Fonlaninus

non
:

accolabils

Rolandum nepotcm
cxpuJsus ex Osopio,

Caroli belHcosissimum
et

hominem
j

el colabiis,

ut Bullandus et Baronius

minus autem
municipils.
lib.
i

tota rcgione, Julicnsi princi-

patu spoliatus est
Igitur
si

,

ultimus ex Longobardis dux,

cum Palladio, qui habet cum pascolibus, Lumen hac in re praestitit Formula 13
chulfi,quae intercsetera
in terris,
h:iec habet:(!

Mar-

quid in hoc vel alio peccaverit, non audienet

Concessimus tam
»

dus

:

quod auiem verum
fucrit,

rectum assecutus hic vcl

domibus,

cedificiis,

accolabus, m:incipiis,

aiias

audicndus et complectendus.

Etenim

etc.

Ad qucm locum Ilicronymus
intelligit,
;

Biguonius

in nolis,

prior Fontanino (iibcllo Detle Masiiade, pag. 41) re-

servorum conditionem
mini addictorum

cultunc agrorum do-

ponenle Rotgandum

,

ubi Baronius et Bollandus ha-

cujus rei exempla ait passim oc-

bent Forticaiisum, vere exscripsit Rotcjandum. Insuper integrum diploma ponit, quod mutilum profert

C

currere.

«

Haec (bonorum, sive jurium) inquit, enuest,

meratio omnibus instrumentis ascripta
pla proferre frustra
sit.

ut

exem-

Candidus omiltens hrec verba, qua;
tinent
:

summam

rci coin-

Accolse vcro, qui hic nomi-

<

Mimoni de Labariano, quae ad nostrum dc-

nantur, sunt coloni,
prsediis venibant
:

seu ascriptitii, qui simul

cum
apud

veiierunl palatium, pro eo quod in

campo cum Rot-

ut et de villicis et actoribus

gando nostro inimico a nostris fidelibus intcrfecfrus est causam videlicet in Laberiano elc, » ab uno
:

jurisconsultos exempla exstanl. Charlul. sancti
lini
:

Mar-

,

Cum

hominibus ibidem commanenlibus, quos
»

verbo Labariano ad aliud secundum Labariano incaute Iransitu facto. Addeerrorem alium, ct quidem

colonario ordiiie vivere constituimus.
labus cst pro accolis
;

Igitur accc-

quod fugerat Fontaninum, qui

majoris momenli' refutasse

videlicct quod Paulum Diaconum pro sancto Paulino noslro malc reposuerit Candidus et decimum annum dalam diplomalis
, ;

accolabiis, quasi esset accolabius accolabii, hiijusmocii

servos indicatos putat,
pag. 41, inquit
e lavoratori
:

dum

libell.

Delle

Masnadc,

Gli Accoli, o Accolabii erano coloni

proferente Candido, ipse

cum

cyeteris

constanter et

della terra.

Ad summum

dicitur Acco-

vere octavum habeat.
prajlcreas,

Sed de hoc

infra.

Hoc non

lavus,

el in [durali Accolavi.

Accolabium autem Spe!-

nempe evinci ex verbis diplomalis Rotmannus perperam confixil pro domo rusiica, quum gandum non supplicio affectum, ut habent ipse Pal- D accola; habitant, inquit Ducange in Glossar". Accola
autem
natus
;

ladius ibid., Sigonius lib. iv de Reg. Ital., forle ex

est adventitius cultor terrae

:

incola vero

ini:')i

Chronico Reginonis
(nisi
ail
:

,

qui

lib.

ii

ait

:

rebellem caplum decollari jussit.
poclice loculum dicas
)

Et ipse

Rotgandum poela Saxo

juxta illud

:

Accola iion propriam, propriam colil incoia tcrram.
VIII.

innuere videtur, ciim

Quod autem Fontaninus

il,i

subdit de manci-

piis

,

quod

servi essent bello capli, quos Waldaniisis
prajiiiis
,

Cum

quibiis

llali:iiii
;

|>roperans, iiieril,oquc

Ijrannum

Imeiiiu plecieus

signa Rotgandi seculus bello captos in
collocasset
:

suis

sad in prielio cecidisse, ut annalistye non obscure in<!icant, et

primum quidein vcrilati nitilur nam hoc importat nomcn mancipium ; alterum autem vjritati

veria diplomatis satis clare, quac sunt

:

sane non repugnat

:

sed quiain hujusmodi pri-

pro eo quod in campo
noslris fidelibus

cum Rotgando

inimico nostro a
Igitur

vilegiis formulse lales

consueverunt apponi quai aui,

fuerit inlerfeclus.

cum

Rosi-

pliorein scnsiim continerent

ct

donationcm largio-

gando

iion capitis decollatione, vcl alio morfis

genere

rera per ampullosa verba praiseferrcnt, (juamvis qui

ijinominioso

pocnam

luenle, sed in

[

ngna

i;;terfecto,

priviifgium concessisset, scivisset

nunquam

et nus-

;

37

VITA.
ex parte verificandas quod inmiil laudaHccc enumeratio omnibus illis verbis
;
:

38
aut villas nostras commanent.
lidi
»

quam omni

A

fiscos,

ctc. Liti

ve-

lus Bignouius

ro seu

mitiori onere

premebantur quam servi
l,

instrumentis ascripta
si! :

est,

ut

exempla proferre frustra
re-

ut colligilur ex leg.
citur
:

Ripuar, cap. 62, n.

ubi di-

non videiur tamen apposilum specialiter pro

«

Si
»

bus Waldandi Paulino donandis, cum in omnihus inslrumentis sub hac formula bonorum concessorum
enumeralio describatur. IX. Sequitur diploma
'A

feccrit.

quisservum suumtributarium, aut Litum otc, hoc est, ei jugum servitulis alleviain

verit. r.on

Cyclera qu;c

diplomale nostro sequuntur,
legenti facessunl.

magiium negolium
Prae

:

casis,

massariiiis, servis,

XI.

omnibus aulem,
est

quae

hucusque dicta
et

aldionibus.

Ilic,

casas agrestes habitationes,
;

quia

sunt, peculiare expostulat

examen tempus
eriira in fine

locus,
:

de rustieis loquitur

et

vere Latine casas putaiem,

quo latum

diploma. Sic

apponitur
e

quamvis Lalini barbari aedificia etiam regum casas dicerent. Legg. Longobard. lib. ii, tit. 17, leg. l
:

Data XV Kal.
civitate,

Julii,

anno

viii reyni

nostri,

Loreia

in Dci

nomine

feliciter.

Annus 77G octavus
nisi

Si gaslaidius, [xvii] aut quilibet actor regis,

post
regis
tit.
i,

vere erat, quo Carolus adiit regnum Francicum morluo Pipino patre an. 768. Hinc,

susceptas et commissas sibi ad
curtes, aut casas,
8 9, n. 5,
»

etc.

gubernandum Lex Bajuvariorum,
ipse

adverterem

et

Baronium

fuisse

hominem, mirarer insignem

erro-

Ad

casas dominicas stabidare. Massarilia

B

rcm

(sic

eum

vocat Pagius ad an. 802, n. 7) irreprefe-

esl supellex, vel

eliam mansus
not.-c

supellcctile in-

sisse in

Annales ejus, qui ad an. 773 diploma
:

Btruclus, frequens el

significationis

verbum

runt. Sic habet Baronius an. 802, n. 13

«

Hactenus

apud

Ilalos, ait

Ducange. Et quidem inter nostrates,

diploma dalum anno Domini septingentesimo scptiia-

apud quos
valuerunt,

forle proe cx-terls voces Loiigobardicui intnasi,

gesimo

teriio,

quo ipse Carolus adversus Desideriuin quo numerari contigit octavus an»

masnata\ massarii, massariarum nomina adhuc oninium ore circumferuulur. Quia vero addit servis, eos hos puto qui dc masnata in charlis
nouralibus frequenter occurrunl
,

in Italiam venit,

nus ejusdem regni.
Caroli
fuisse,
in

Ex

his verbis videtur adventus

Italiam adversus

Desiderium
:

in

causa

quorum

slatus

qua Baronius allucinarclur
in Itaiiam
iii

non advertens
diploma, alios

conditionem fulse et erudile proscquilur Fontaniiius
libelio

quod quamvis datum

in Ilalia dicalur

nobis s;cpius citalo Dellc Masnadc. In mansis

quoque advenlusCaroli

fuisseposteriores;

enim dcgenles, alias masi masnutce noiiien dederunt. Manumissio horum servorum quomouo lieret vide
,

puta an. 776, quo descendit

Forumjulium, rehclbona Waldan-

lioiiem Rotgandi repi-essurus. Insuper
di,

documenla

in

Appendice

11

apposita n. 26, 27, 28.

qui cociderat in prselio cuin Rolgando, assignan-

X. Non est autem idem de aldionibus, qui ut et
aldii, liberli

tur Paulino.

Pradium autemnon contigitni^i an.776.
775 eranl adhuc
fisco adjiidicata

sunl, noii affatim tamon ab onmi servi:

Non

igitur an.

bona
no:i-

tutis

opere exempti

hinc quandoque inler servos

Waldandi, ut donari possent Paulino. Insuper
nisi an.

coniputati.

Eam

tameii,

quam

consequel;antur, vel

774 rex Longobardorum dicitur, non est
fronte habens

Hbertateni, vel servitutis diminuiionem, non in ecclesia ut servi (sicuti

ergo an. 773 locandum diploma, in

ex chartis

mox
I.

citatis patet),

sed

Rex Longobardorum. Ilumaniter ergo peccavil Barouius
sicuti

per chartam, vel ad libilum domini recipiebaul. LL.

nosler,

et qui

eum

secutus est Bollandus,

Langohard.
aut anciilam

lib. ii, tit.

xxxiv,

o

;

«

Si quis

servum
li-

etiam a veritate exorbilat,
Carolini,

cum

dicit an.

775

suam

in ecclesia circa altare

amodo
qui

esse octavum regui
est.

qui non nisi

quintus
legit (ut

berum, vel liberam dimiserit, etc...

Nam

al

-

Candidus

iion

oclavum, sed decimum
in

dium facere

voluerit,

non eum ducal

in ecclesiam,

ins.

quod proferimus
est
;

Appendice

II,

n. 2), sed er-

nisi alio nio !o fa. iat, qualiter voluerit, sive

per char-

ror

nam

aiiiialist.c

Francorum,

Bertiniani

tam, sivc qunhter

ei placuerit.
i.ali

»

AlJiones aulem ditit.

scilicet,

Laiiibeciaiii,

Loiseliani, (Jarolum iinplica-

cunlur, qui ex aUliis
«

sunl. Ibidem

xu,

I.

8

:

tiim

halient hello

Hispanico et Saxoiiico

an. 778,.

Si

akiius cujuscunque aldiain altcrius tulerit uxoct filios
»

qui est dccinius rogni ejus, de rebus
j^

Itali;c alte si-

rem,

ex ea procreaverit,.. sint

fihi

ejus al-

lcntes.
<U

Fontaniniis libello Delle
discedit,

Masnade, pag.

4-1

diones.

Genusid erat servorum

in Italia

sub Lonin

seq., a c;cteris

ct

cpocham

aniioruin.

gobardis uolissimum, et salis freiiuens, ut de eo

Carolini rogui, qu;e hoc diplomateproferiur, auspicari vull

LL. Longobard. passim decrela regum occurrant. llujusmodi aut m homines apud Italos hi ferme censebanlur
,

non ab anno
781

qiio adiit regiuim Francicum,.
;

sed ab

eo quo
aii.

rognuin Longobardicum in Itaha

qui liscahni el

lili

in Fcancia. Sic
iii

enim

adeofjue in

diploma rcfundil, quo anno in
Alhesis

de

iis

slatuit Caroliis

Magnus

capilul. additionis

Italiam denuo venit Carolus, sicqiie potiiit oplime in

ad leg. Longobard., an. 801, cap. 6: «AlJiones vol
alJianai ad jus

Loroa

rivitato,

ad rip
ill.

.s

sila,

privilegiiini

publicum pei tinentcs ea lege vivant

concedere. Sic vir
iies

senlit.

Yerum nonnulkc

ralio-

in Italia in servitule
lini velliti

dominorum
»

suoruni,

qua

fisca-

non contemnend;c
:

militant in hanc sentenliam.
esl Carolus,
litulo se

vivuntin Francia.

Fiscalini autein erant,

Prinia

Ex quo regnum Ilalicum nactus
uiiico

qui praidia regio fisco addicta colebant, et incolobant.
Capiiul. deVillis,
rint,

non convenisse
noaiiiiare
;

tantum rogni

It;ilici

c

50:4Fiscalini qui inansos habuej

scd vel Fraucici

tanlum,

vcl Francici

inde vivant.

Et

c

52

:

.

Volumus, ut
(;iii

de
per

simul et
Lil.

Italici,

ut dipIom;i(a cjus consideranti pateIlalise se

fiso.-iiiiiiis.

vc! servis noGiris,

sive ingonuis,

Hic autem uoiuiisi rfgom

diceret^

cum

;

50
aiilea (!ssci ei Frnncioc.

S.

PAULINI A01'ILE1ENSIS PATRIARCH^
quidem
chartrc

-iO

Iiiveniuntur
Italici
;

A

tale Falcrio

duce di Venezia. Hic autcm longe post
,

cuin data regni
inscript;ie

lantum
Caroli,

sed

hx non
scriptuin

sunt
ilhid

lcmpora CaroU ducalum tenuit
crat Lorediim. Cui aslipulari

ndeoqiic

nondum

noniinc

lanquam

vidciur

diploma fun-

profcrcnlis. Sic

inscribuntur ab

Italis ei subj(>ctis,

dationis, (luod ciHlorcs Rcr. Ilalicar. scriptor. addi-

qui acta sua pcr rcgnuin

Italicum consignabant, ut

denint ex codice biMiothcc?e Ambrosiancc ad part.
VIII,

simt

illne

Pctri Mediolanensis archiepiscopi
:

apud PuCaroli

cap. 9,

lib. ix,

Chronici Andrese Danduli, cujus
est, ut ibi

ricellum, p. 21
el

Anno dominorum nostrorum
et \\, et
:

forniula ct
in fronle

apud ipsos Loredanos servata
dicitiir.

Pipini rcgum in Italia xvi

sancti Pauliiii

nbstri

de conciiio
xxiii et

Forojuiiensi

Anno principdtus

eorum
in

w

Itali in Italia

scribentes de rcbus

Italia gestis,

per regnum

Italicuni cbartas suas

inscribebant, non curantes epochas

alioruni regno-

autem an. x ducalus Vilalis, (jui fuit n Chrisli natali 4094 mensis Decembris iii, indictione Rivoalli. PuLo deesse numerum iiulictionis, ct t6 iii ad niimenim dierum meiisis Deccmbris referendum, et ad indictionem addendum
est

Datum

rum. Non

ita

autem est

sentiendum

de rege cui

numerum
et

ii;

nam anno 1094

vere secunda indiclio,

phira regna subdebantur, qui sicuti iu frontc regem
se dicit

non
:

tertia excurrebat.

Sic vero inter csetcra ha-

Francorum

et

Longobardoruin,

bet
ita

«

in

line

Nos

dare solitus erat litleras suas ab epocha primi regni,
vel utrorumque,

B

et pretio

Vitalis Falelro... nostro proprio expendio castrum, quod vocatur Laurelnm, a}dilic;\ri

nunquam omisso primo.
Fraiicorum
:

In casn

a fundamentis, el construl

autem nostro

ipse rcx

et

Longobardo-

bus suis jussimus.

j

cum univcrsis munilioniEt infra tradens incolcndum

rum
cici
;

Carohis dat diploma

annus ergo regni FranHsec boiia danlur Paulino

locum

sic:« Vobis totis clericis, castellanis, et cseteris
ibi

quia prior ct potior oninino cst attendendus,
desit alter.

omnibus, qui

venluri sunt, et vestris haereiiibus,

cum

Altera

ct successoribus ad

:

peipetuo retinendum... totum
»

antequam

cathedram

patriarchalem

conscendat
776,

pracdicluin castcllum concedimus.

Yidistin'a fun-

consccndit autem
nt cap. seq.
an. 781.

eam anno

praesenti (id est

damentis caslrum sedificatum,
pensis ducis Falerii
?

et constructum.

im-

videbitur),

non ergo datum diploma
(ut

Adde datum diploma
;

mox

probabiliter

dicelur) extra Ilaliam

ratio igitur Fontanini corruit,

formulam loqucndi cum iis qui incolendum susceperant, tanquam primum illo commigraluris? Hoc enim sonare videAudistin
tur, vobis, et cwteris, qui ibi venturi sunt.

qui quia

datum

vult

in Italia, vult

quoque annos

Neque

di-

regni Itahci nuraerandos.

Cum
ex

igitur

hx

rationes

ces verba

:

Castrum

qiiod vocatur Latiretum, indicare

excludant

annum

781,

et

alia

parte conveniat
et aucto-

Leuretum jam

fuisse.
:

Subdit enim, wdificari jussiajdificari

annus 8 rcgni Francici cum an. 776, quo
ritatcs scripioriim et res
gestse

q

""'«' «^

^*

^'ceret

Nos jussimus

castrum,

evincunt datum di-

quod vocatur nunc Lauretum. Appellatio enim nominis post cedificationera est accipienda. Non igiiur

plonia, noii est

ab hac

sententia sine clariori fiin-

damento recedendum.
XI!.

Loredum antea

erat, ut potuisset Carolus ibi

dcgcns

locus.

Non minus autem difficullatis ingerit ipse E Loreia civitate datum dicitur. Sed ubinam
\

signare diploma.
XIII.

Yerum
t

quia ipse Dandulus citato capitr 9,
Isle

gentium Lorei

civitas sila cst?

Fontaninus expedite

part. 8, dicit:

dux

(Vitalis)

Laureli fortilitinm
castri rcnovavit, ct

proniinlial eiim esse
dicitur,
a,i

locum qui vulgo hodie Lorco

velusiate corruptum in
incolis
terris el

formam

fyuces

Athesis.
8,

Quod
ait
:

forte
«

a

Cointio
interin

aquis, et immunilatii us
j

pluribiis
et innuit

haijsit, qui

ad an. 776, n.

Loream

priviiegiatis

cuslodiendum dedil;
Yitali Faierio

quod

prctamur hodiernum Loretum ad Athesim fluvium
diicalu Voncto.

slrictioribus verbis Pelrus Marcelhis in Yilis duciim

Verum non

videlur probabilis hcec

Yenetorum de
stauravit

duce XXXII

:

«

Faleii;is,

opinio.
iiim
tiim,

1° (Juia nullo

tcmpore Loredum, vel Laureet

inquiens, etiara Laureliim vetiislate collapsum
;

in-

ducalus Veneti, nomine civitatis dignum habi-

quod veteres geograpbi
attigerunt. 2°

lexicographi vix

non ausim asserere, ante duccm Falerium Lauretura omnino non exstitisse. Sat tamen csl
s

nomen
non

Locus hic

nullibi Loreia dicitur,
;

D

oslendisse, adeo

minulum oppidulum

fuissc, ut

pvo

sed Loredum, vel Lorelum, vel Lauretum
lalis est
,

adeoque
diploma.

sunima

glorioe ejus et

decoris habeatur ab exiguo
,

noininis affinitas,
e

ut pro

ea civiiatc

deserto^iue fortilitio
fuijse

ad rationem caslri

an.
,

iiiiii

haiieatur

[xviii]

qua

Carolus dedit
dicitur, sed

eveclum. Fortilitium autem

cum

audis

noii

Vulgo quidem nunc Loreo

hoc a contcr-

arcem quidem

suspiceris, sed potius

munitiunculam

minis Ycnetis, qui dialecto naturaU solent pcnuili-

ad incursiones prscdonum coerceiidas. Non enim ad
niajora deslinatum fuerat fortilitium quain castrum.

mas participiorum consonantes adimere,
gralia,

ul,

vcrii
(tb-

pro andato

,

anduo, \el anda
:

;

^ro avido,

Caslrum auteni
socurilale
iiide

in privilcgio

dicitur

«

construclum

buo,abbu; pro aceto qiioque aseo

sic

pio Lorcdo, vcl

transiiiiitium, ne a multorura calli-

Loreto, Loreo dicunt. 5" Quia tenipore Caroli Magiii
vel

ditale ct insidiis latrocir.ia, quoe stepissimc ibi ficbaiit, ulterius

non erat

in

rerum natura Loretum,

vel

ad siimasscritiir

exercerentur.

»

Hujusmodi aiilem rasuadeal potuisse civi-

mum

nuHius raoraenti fortilitium.

Primum
Po)
ait

tionis locus quis
latis

unquam

sibi

a Leandro Alberto,

dum
di

loquens
la dal
(jia

de Ilomandiola
:

nomine

insigniri?
ratio ex tempore.

Transpadana {Romagna

Loredo,
Vi-

XIV.

Addenda quarta
xv KaL

Datum

contrada posla nelle valudi,

fabbricata da

cst privilegium

Julii. Ita lego in

ms. thesauri

:

il
feanclao eoclesue Aquileiensis
,

ViTA.
ex qiio
et
illini

il
rcbellione.

diplonia

A Saxonum

Audi annalislam Beriinianum,
:

habebis in Appendice

II,

n. 2,

apud Candidum,

cui ca^teri consentiiint
bellatae fuerant

<

Disposuil civilates quoe rc-

Baronium, BoUandum, Coinlium, Pagium, Fleury,

per omnes Francos, ct iterum

cum

«no Palladio juniorc excepto, qui Iiabet Junii, el Schoideben ipsum sequente. Carolum autem xv Kal.
JtiTii
(

prospcritatc et vi^cioria reversus esl in Franciam.

Tunc

(nola

iJ

cst XVII

Junii

)

non

esl

credibile Loredi
in

Saxones rebellatos,

vim hujus tunc nuntius veniens, dixit elc. Et infra, postquam narra»

fuisse, sed forte

neque

in

Ualia. Nara

Annalibus

vit acta rebeilionis,
;

innuit lociim,
«

ubi haec audivit,

Francorum
liam,
et

dicitur Carohini, qui sub finem anni

775

dcsccnderat, ineunte anno 776 ingressum essc Ita-

nempe \Vormalia;n Et cuin pcrvenisset, inquit, domnus Carolus rex ^Vormatiam, omnes islas causas
audiens (qr.arum una ipsa rcbellis cral) conjunxit

Foruidjulium factionibus Rotgandi

in

rc-

LellioneTn

acUim repressisse,

el Tarvlsium, cui so-

s\nodum ad eamdem
Italia,

civitatem.

»

Igitur ex

hac

rela-

cer Rotgandi Stabilinius prseerat,

cepisse,

ibiquc

tione manifestc evincitur jain discessisse

Caroium ab
Italia di-

Pascha celebrasse. Annahsla Petavianus hoc aimo
sic habet:
«

cuni nunlium relicllionis Saxonicie snscepit.
hi

Perrexit domiius rex Carolus in Italiam,
illi

Non ergo
scederet.

tumultus

in

causa fuere, ut ab

et occiso

Hrogaundo, qui

rebello exstiterat, ob-

Uxc autem

regreJienlis Caroli feslinalio
facit
,

sideruntque Stabilium socerum
vilate.
<jit

suum

Taravisio ci-

B

alterum saitem ex his proliabile

vel

privilc-

Eo

capto, dispositisque omnibus, prosper re:

gium
lur,

cilius datTim esse

quain communiter circumfer-

«

cum suis in Franciam. > Loiselianus vero sic Apud Taravisium civitatcm Pascha celebravit, et
est

nempe xv

Kai. Junii, ut liabent Palladius, et
sic

Schonleben, hoc esl 18 mensis Maii, et

coraponi

captas civitates Forojuliensem et TaraNisium... re-

possenteliam simpliciter
verba
sunt,
[xix]

intellecla, ct
,

prout sonant

versus

in

Franciam.

>

Quanquam autem
lates,

dicatur prius,

Idem el Berlinianus. apud Taravisium
et

Pasclta celebravit, «t postea addalur,

captas civi-

quse ad hunc annum campns ad ^Vormatiam. Adhuc enim supererat lant sm mensis Maii, ut conventus,

annalisla; Nazariani

Maii

etc, inanifeste tamen adhuc apparct caplum
si

qui a Marlio
tur, in

Tarvisium anle Pasciia. Etenim
lebravit,

inibi

Pascha ce-

primum vocatus, Campus Martius diciMaium translalus Campus Maius appellatus,
regni agerentur,
(suae

ipsum jam ca'perau Nec

olhcit
;

quod

se-

eo quod, teste Ducangio, tunc expeditiones bellicie
ct negotia

quilur, et captas civitates, barbara plirasi

nam po

silum est pro

et

captis civitatibus reveisus esl. Igilur

sute

institutionis

inslitutionis,

mense saltem exeunte inquam; nam
M;iii

lempore Paschatis, hoc esl die 14 Aprilis, quo anno 77G Pasciia incideral, jam absolulum erat lelium
Forojuliense. Expedilis autem rebus Forojuliensiltus,
ct pncfectis regioni adminislrandaj comitibus, slalim

extra

Maium nou

raro hai)itum, etsi
i.

campum

diclum,

docet Cointius

cit.,

n.
:

10), Worniatia;

C

posset haberi, vel sallem inclioari

vel cxtra Italiam

datum, a qua bello confecto recesserat. Et forle

in Franciain

repedavit.

Poeta Saxo ad

hunc an-

ulrumque veruin
Ut ul res
sit;

;

et cilius

datum, et extra Ilaliam.
sit

imni

in

........
Jussil
;

Loreia civilate, qute

Lorcdum,

Fr^ncorum comiles, quos
el ut
\ei\i\.

Urlies servare rrccptas ipse iocabai in

ill;s

inter paludes Athesis fluvii
,

mare Adrialicum subeun-

velox

,

s:c

iude rccessit.

tis

silum, datuin hoc diploma fuisse a!gerrim;c, ne
est

Cui consonal Eginardus
gio) diiigentior
«

,

cteteris (tesle

ipso Pa-

dicam nullatenus,

acquiescendum.
milii lector

hac de re in Annaiibus,

dum

ait

;

XVL Verum
ponat, videlicet

subaudio quid
:

meus

re-

Ad quos motus comprimendos
civitatibus

raptim in Italiam
af-

Si

Loreiam excludis, quem locum
est.

proficiscitur (Carolus)
fcctai)at inierfecto,

Rotgaudoque, qui regnum

alium statuis? Non enim nullibi diploma datum

quoque quae ad eum

Ut verum
comperio

fatcar, hic hajret
facilius

aqua

;

et

experimento

defecerant, sine dilatione receptis, ct in eis Franco-

esse

alicnam oppugnarc,

quam

rum

comili'jus conslitutis,
»

eadem qua venerat veioniinc,
si

citate reversus est.

Compone

potes, celedie

suam propugnare senlentiam. Ludovicus Schonleben « Loream in Annalib. Carniola;, ad an. 776, sic ail
:

ritatera Caroli a bello Forojuliensi

jam ad minus

suspicor esse Laureacum,

quod a Germanis forte
:

io Aprilis confecto revertentis,
d.-.tnm dicitur diploma, et leris

cmn 17 Junii, quo nuaquam tibi suaderc po(iJ est

jam tiinc Lorch appellabatur nisi malis intelligere Louranam in Liburnia vicinam Forojulio. > Non
improbo conjecluram, usque dum melior appareat

tunc in Loreia civitate

Loredo) fuisse.
si

Quse enim sollicitudo ab

Italia

reccdendi fuissct,

quK

plenius arriJeal.

Callice

quidem nunc Laurec
P. P.,

a bcllo confecto ct rebus compositis,
in

quorum

gralia

effertur a Dupinio in cpislola ejus 12,

Symmacho

loquons de

Forumjulium descenderat, supra duos menses ocad diem 17 Juuii Loredi fuissct diploma

qua pullium Laureacensi episcopo

cupatus (ui sic dicani) in nihil agendo, hinc inde divertisset, ut

concedit (Tom.

silam habeat.

V ConciL, pag. 440), licet ut suppoAn sit aulem Laurislinm Germanis

daturus

?

Lorsch, ubi monasterium Laureshamcnse tribus Icuan. 776, n. 4, et
II,
cis a

XV. Hinc qu3e dicunt Pagius ad sinte eum Coihlius, eodem an. n.
,

non arrident.
fuil

modo dictum

Wormalia dissilum, ubi campum Maium, ut est, habuit hoc anno Caroius? Noreiam
Alberlum,
dicentes

Ne Homam
lus

Carolus adiret, impedimento
Nil

tumul-

dicerem sequens Araas.cum, Leandiuin
Palladium seniorem
,

Saxonicus.

minus. Jam enim

in

Franciam

(non

adversantibus
Noreia ve-

Carolus romcaverat,

cnm

nuntiiim accepit de nova

Lexicographis) Goritiam nunc esso,

qii;r

IVVTHOL.

XflX

;

43

S.

PAULINI AQWLElE.NSrS l'ATKLiKCI1.4C
Cuit,

ii
Jiic

leiibus Sl.^uloiii, Ciesaii, Plinio
liuensiurn

et

vitio

asiia-

A

Pelri Lubnix', ciijus jura et pidveiitus inlej'ce>.si

N

in

L mutatam,

si

tempore Caroli Magni

Waidouis Fribigensis episcopi eidem EcdesiK Frlsigensi Arnulphus concessit
,

i.omen saltcm urbis supercsset,
pore excisam Piinius
«

quam jam suo temcomm.cmorat, liii, m, c. 20
:

ut patet ex
in

diplomaio

prolato ab

addilore

Uglielliano

Aquileicnsibus

Inlcriere, ait,

.

.

.

ex Yenetis Attina, et Calina
>

post Callistum.

Zacharias autem fato functus est

Oarnis Scgcste, el Ocra; Tauruscis Noreia.
liisserlaticnis

Auctor
Itali;x:

an. 752. Ante ergo hoc

tempus Joannes

in

Ecclesia
res

in

Tabulam
Scriptor.

chorographicam

Aquileiensi eminebat titulo proesulatus.

Yerum

meclii levi

(inter

Rer. Italicar., tom.

X,

adhuc magis implicalur,

si

consideretur quod an.

n. 73)

omnem

lapidem movet, ut ostendat Goritiam

7G2 Sigualdus jam sedem patriarchalem conscenderat,

prxsentem non esse vetcrcm Noreiaai. Quod quidera ct nos non sinit magni facere conjecturam de Lorea pro Noreia civitate. Alium autem locum, qui Noreia fiierit, non assignal. Ita et nos Loredum Loreiam

ut patet

ex documento erectionis monasterii

Sexlensis, et sanctce Maria; in Salto, dato an. 6 Desiderii,

et

5 Aldagisi,

qui

correspondet

an.

762.

(Documentum habebis in Appendice.) Ex quo corrigendus Wolphangus Laiius, qui Comment. Reipub. esse negamus; ct quin alium proferamus, lectori Rom. lib. xu, sect. 5, cap. 8, ait de Paulino, quod satius judicantes iiostro inquJsitionem relinquimus niillum, quam dubium vel improbahilem exhibere. P Ul Sextum ct ad Ripam Snlti monasterium is (Caro:

CAPUT
I.

IV.

his) poneret, hortator exslilit.

Quomodo enim

Caro-

De Non

assumplione sancli Paulini in palriarcham.
levis

lum horlatus
seu

est Paulinus in

Sexto et in Salto mo-

momenli

res agitur,

cum tcmpus

nasteria exstruere, quse sub ejus decessore SiguaKio

cpocha assumplionis Paulini ad fasligium A^iuileienomncs confeis calhedr* statuenda cst. Etenim non
veniunt
Alii
in

jam erant exstructa? Insuper
patriarchalcm

ex alio diplomale, anr.o

772 dato, evincitur non Joanncm, scd Sigualdum

assignando lempore patriarchatus ejus.
alii

cathedram
in
:

occupasse. Sigonius

de

annos 26,
fit

minus,

alii

non

nisi

25

ei

consi-

Keg.

Italiae, lib.

<

Eodem anno
fuit.

(772) Sigualdus

gnant. Hinc

ut quamvis non nimis discrepcnl in
ejus

palriarcha Aquileiensis Papice

Exstat enim diBrixieno inDesi»

statuendo

annum

emortuaiem

,

attamen argui

ploma ab

illo

monasterio sanctsc

Juliae

ion polcst, ob incequalitatem durationis assignata», (,uo anno fuerit assumpius. Insuper pradcccssorum
[:Litriarcharum adeo male digesta

riuUum, ac

m Idus

Octobris, indict.
et

H, anno
et

derii et Aldagisi

regum 16

14 Ticino dalum.

1*

annonim

series esl
sit

enim, quia rcgio Longobardorurn sanguine,

qui-

m

chronicis Aquileiensibus, ut Delio opus

nata-

dem

(ut habet

Candidus) Grimouldi regis, ortus eral,
genliles sui incolebanl, ibique e regia

toie. IIoc

unum lamen
:

pro cerlo staluendum, doctri-

Ticinum quod


sihi

ct sanctitatis

merilis ad
et

mitram adeo celebrem

C

dominabantur, eos \iscndi gratia advonit, deditqua
privilegium die 15 Octobris an. 16 Desiderii, qui e-l

viam stravisse

qui gcneris dotibus, et sansapienlia, prudenlia,

guinis clarilate caruerat,

mo-

ab anno 757 primo quo rcgnare post Aistulfum coepit,

rimK|ue probitale
:d!quid

si!;i

cathedram promeruisse. lU
suoe assumptionis pro-

annus 772, conveniKiue
nisi

tamen circa tempus

tamcn non
cha
crit

per

cum indicl. menscm secundum ab

11,

qu;e

ingressu
patriar-

ieramus, quoniam

in conjecturis versanun-, quic pro-

suo excurrebat.

Non ergo anno 772 Joannes

bnbiliores videbanlur, scligemus.
II.

credendus; nec Callislum anno lantumiii

(bllisto patriarchse,

quem

dicit llghcllus

decessul)-

niodo 770 decessis-e, sed forle an. 7C0, saltem

sisse (irca an. 770, post

annos 40 episcopalus,
vel Siginaldus

dccennium errante IjgheUo.
Eil. Non casu dixi, Joannem non patriarch:;m crtvdendum an. 772, qui nunquam patriarcham fuisse

slituitur
lini

communiter Sigualdus,

Pau-

nostri deccssor, cui chronica Aquileicnsis,

quam
ari-

pii-fcit

Muratorius [Anecdot. tom. IV,
atlriltuit.

p:ig.

240),

crediderim.
solvo,

Sic enira rein alioquin implicalam rcis

nos 42 sedis
(•u1o
lil.i

Qu;c

si

innoccnlcr bihis,

s.e-

facem pneferente juniore mco P;d!adio.

sequenii,

nempe ad

an. 812, inauguratio Paulini
erit, si inter

cum
cis

iuter patriarch;.s Aquilcietises in patriis cluotiirepevi.ssct,
uti

erit quu^.renda.

Quid auteni

Callistum
Is
p.a-

Joannem non

revera non reperi-

ct

Sigualdum cum Baronio Joannem rcpones?

^

tur,

el alias vidissit, quae

Baronius de cjus in Gra-

eriim est qui (ut habet cminentissimus

Annalium

denses insolentia scripserat; putavit non fuisse vere
patriarcham, sed recSorem loco Sigualdi,
cl

lens, ad an. 772, n. 5) vexando

Gradenscm
,

ccclc-

ferme

siam, Longobardorum
tlederat legationi
;i

fretus polentia

otcasionem

vicarium ejusdem, in Ecclcsia; Aquileiensis administratione. Q'i;c Palladii sentcntia inihi
verisimilis.
nulli,

Venetis directae Slcphano papjc,

omnino
a

fit

ted eo morluo ab Adriano susceptse, per ipsummel

N;un hic Joannes nec

in privilegio

Arquo

Cradensem patriarcham, M;tgnum presiiyterum,
Con:,lantinura iribunum dc quibus et

et
in

nec apud Sabellicum

mox c.landum,

Damlulus

sumpseral hujus praesulis nolitiam Baronius, patriarcha
slcs.
§
(iicitur,

Chron.,

lib. vii,

cap. 12, part.

xiii,

obila',

qua exau-

sed [xx] lanlunimoJo pnesul vcl anlidicit

poscebaul apostolicis minis iitiium suorum transgrcs-

SiguaUlus

apud monachum sancti

Galli

sorem

perlerrclicri, et armis spirilualibus ejus
Is

sequenti aflerendum, se din lcmdsse episcopatum,

(laciam confringi.
rilate <?iplomalis
\:\[y.i\

quoque

esl (nisi

duhito de veZachari;e

cl

quidem ad minus ab an. 762, ut supra visum
dcMias

cst,

mox

citandi) qui

aslitit

tenuit usciuc

ad ann. 776, ut infra videbitur. Licel
a

qu.indo consecialuin vcneral c;ipcllam sancli

autciu

niimero anuorum

CaUisti^ ([ucm

45
proferl Ughelltis, iiUcgrum decennium,
a vivis uon
an.
el

MTA.
dccessum
Zacl:a-

A

sine aliqua uliiilale \el piofedu spirituali relcnluui.

770, sed

760 pnles

:

adhuc locuni
asiilit

judicio di\ii!0 el vestne disposilioni rclinquo, nc ad

Joanni non invenis, qui lamen an. 752
rirc

cumulum peccalorum,quem

vivens exaggcravi,c[iam

papx, ecclesiam in Sclavinia consecranti. Nou

ergo Joannes palriarcha, sed palriarcharum viccs
gerens, et sub Callisto, et sub Sigualdo, fortc utrius-

morluus aliquid superiiyicerc apud iaevitabilem et incorrumpendum judicem deprehendar. Quod sapientissimus Carolus ita cepit, ut
iribus

cum

antiquis Pa-

que chorepiscopus. Chorepiscopi enim vicariam opem
pr;eslabanl episcopis
,

pra^sertim in dioecesi

rnsli-

non immerito cosequandnm judicaverit. Cuni autem in eadera regione aliquautispcr immoratus
fuisset exercitatissimub inexercilatissiraorura

cana, de quibus vide Marcham, de Concord. sacerd.
et imper.,
lib. iii,

Frai!-

c.

13; Thomassin., Vct. ei Nov.

Eccl. Discipl. passim; Ducang.^ in Glossar.,

quorum

quoque non infrequens
rii

mentio

in

Capiiularibus,

corum Carolus, donec episcopo decedcnte dignuui ei successorcm subslitueret; quadam fesliva die posl missarum celebrai.ionem dixit ad suos iNe otio
:

iropserlim anni 828, ubi vocanlur adju!ores mtnistc-

tnrpentes ad ignaviam perducamur,

eamus venalum,
eoilem habilu
inv-

episcoporum. Po!uil igilur Joauncs cliorepiscopi
Callisto
et

donec aliquid capianuis,

et siuguli in

munere fungi sub
illo

sub Sigualdo

:

et

sub

pergamus, quo nunc induti sumus. Erat autem

an. 7.52 inleresse consecrationi ecciesiK sancti a Zacharia papa facla, el sub hoc,

B

brifera dies, et frigida. Et ipse

Petri in Lubnia,

quidem Carolus habebat pcUicium berl.icinum non multum amplioris
pietii,

forte absenle et Papia*

commoranle, an. 772 vcxire

quam

eral

roccus

ille

sancti

Martini,

quo

ecclesiam Gradensem, a cujus vexatione non lantum
nionitis
<

pectus ambitus, nudis brachiis Deo sacrificium obtulisse astipulatione divina
i!t

pontificis

Adriani,

quam meln
in
id

cessavit.
iti-

comprobatur. Caeteri vero,

Nam
lit,
»

Longobardici regni eversio

lempus

pote ferialis diebus, et qui

modo de Papia

venis-

ci

ex cujus favore pendel)at Aquileiensis Eccloaii

sent,

ad

quam nuper

Venetici dc transmarinis paidivitias advcctassent, Pho'et

sia,

Sabellicus Ennead. vui,
v.

lib. viii,

paulo ante
res

libus

omncs Orieulalium

finein.

Quibus

rbis innuitur an. 774,
iere, superfuisse

qno

Lon-

nicum pcllibus avium serico circumdatis,
coliis

pavonuni

gobardicoe

pessum

ipsum Joannem.
Callislo et
el

cum

lcrgo, et clunis inox florescere incipienlitra decoratis,

Igilur viventibus

eomet tempore, modo

libus,
alii

Tyria purpurea vcl diacedrina

Joanne, ut acta an. 752 produnt;

modo Sigualdo

de lodicibus, quidam dc gliribus circumamicii

Joanne, ut acla an. 772 et 774 oslendunt, nec
expungitur,

ullibi

piocedebanl, sallusque peragrantes, ramis arborum,
spinisque, et tril)ulis l.icerati, vel imbiibus
infiisi,

patriarcha dicatur, merito a censu pairiarcharum

cum duo
:

palriarchoe

uno tempore non

tum etiam

sangiiine ferarum, pelliumque volutabra
di^it

sint admittendi

et vicarius
,

patriarcharum tantumsive

C

ficdali

remanebant. Tunc astutissimus

Carolus

:

niodo

,

vel

administralor

chorcpiscopus

di-

Nullus noslrum pellicium

suum

extrahut, donec cu-

ccndus.
IV. Ut ut
die

bilum eamus,

iil

in

nobis ipsis mclius siccari pos-

lamcn

res

sit,

SigualJus in vivis crat

siiit.

Qiio

jussu singuli, corpora inagis

quam

iu-

13 Oclobris an. 772, ut constat ex dato Ticiui diplomate an. 16 Desiderii, quod addilor llghelliaiiMs
in Siginaldo

d!!inenta

cnrantes, usquequaque focos inquirere, ct

c:defieri studebant,
cjiis

ac niox reversi, et in rainisterio
per3isten!.es,

ex Bullario Cassincnsi, tom. H, an. 774

usquc ad profundam noclein

ad

riatum

ait.

Qiiod tamcn falsum esse appjrel, ct cx
Desiderii regis, ciijus an. 16 cadit
ct

mansiones remittebanlur. Cumquc tenuissimas
pelliculas,

illas

numero annorum
!iO!i

vd

tenuiores brandcas
et

exlrahcre ccepis-

in 774,
(!i>>

sed in an. 772,

ex

faclis an.

77 i

:

sent,

rugaium

contractionum rupturas, quasi virfiactarum procul audiri fecerunt;

nam
ciipla

13 Octobris non Desiderius, sed Carolus,

garum
t;!m

in ariditate

P.q)ia paulo a Paschate,

Longobaidorum rex
lib.
ii

gemente.s, et suspiranies, couquerentesque, se lan-

dicebatur.

Monachus Sapg:dlcnsis,
Carolum Crassum,

de Gcstis

pecuniu; sub una die pcrdiJisse.

Pncceptuin

Caroli M. ad

fillum Ludovici
pii,

Rc-

vcro ab imperaiore susceperaiit, ul

in eis:iem pelli-

gis Gcrmani:c,

nepGicm

Lu.lovici

pronei^otem
11,

bns crastina

die

se

illi

pnc^enlarent.

Q

:od

cum

Caroli Magni,

c.

27, cx edit. Duchesne, lom.

pag.

^

fictum

fuisset, et

omnes non

ia novis splendcren!

153,

qiuT^dam de extrcma infirini'ate cujusdam pa-

sed polius pannis, et decolo: i

foe Jitate

horrercnt; dixil

Iriarchoe Aquileiensis narrat, qu^c

peipeiidcnJa

liic

industiia pleuus Carolus ad cubiculariuin
iliud

suum; Fcr
et

ot nuiic
vit.

omnino

suiit.

«

Civit;item {Piij)ium) su[)en!religiosissi-

pellicium

noslnim inicr inanus,

affor

in

Exin ad ulteriora progressus venit

coiispeclu nostrum.
albl!),

Quo inlegerrimo

et

candidissimo

inus Carolus ad
scioli

urbem Furiolanam, quam

qui

sibi

assiimens illud intcr nianus, et cunclis astanhacc pronuiiliavit
:

videntur,

Forum

Juliense nuncupant. ConligU
civila;is
illius,

tibus osteudcns

stolidissimi

autem, ut eodem tempore ejsiscopus

mortaliura, quod pcllicium
cbl!

modo

pretiosius cl utilius
illa

aul (ul modernorura loquar consueludiue) palria)tba, occasui vitac suoc

LluJ ne

meum uno
libris,

soliJo

comparalum, an

appropinquaret.

AJ quem

ve.stra
tis?

non solum

sed ct mnltis coempla taleninclinatis, terribilissi-

cum

religiosissimus Carolus visitanJi gralia prope-

Tunc
cjus

vultilius

in

teriam

rarel, ut

successorcm suum ex nomine designare
ille

mam
Qiiod
scincl,

animadversionem
pcr totam vitam

suslinere

neqiiibunt.

deberet,
suspiiia

religiose
:

admoJum ex
ii)i[uit,

imis proecorJiis
episcoj^iiinn! diii

exemplum
sc
1

religiosissimus

pater vesler v.on
iiuitatiis

trahens

Domine,

siiani

c^t, ta

,

47
juiUu.s
»

S.
cic.

PAULINI AQUILKIE.NSIS PATlUAUCn.E

iS

lluc usqiie uarralio Sangalleusis iiio-

A

Cuni auiem

liic

an. 776 ineunle raoraretur, coniigit

jjachi, quai

quamvis omnia ad rem pra-sentem IiauJ tamen omnia exscribere piacuit ad patriiC faciaut, Doslraj in postororum mcmoria perennandum decus,
victoriis illuslrata fucrit,

Sigualdi decumbenlis casus,
laudatus.
VIII.

qucm

narrat nionacbus

Oppones forlasse quod Sangallensis monachus
cst fulci,

quod Caroli Magni nedum
scd el pacis
decorata.

non induhiae

quippe ab Ilenrico Cunisio,

II-

studiis cxculta, et gcnialibus cxercitiis

brorum
qunni

cjus edilorc,

IHstona taxatur
Iiaec,

vcluli

nonnun-

fiibulis

aspersa. Talis vero

quac Sigualdutn

V. Itec, quoc suppresso
teinpore quo gesla sunt,

nomiae

patriarcluc,

et

non

indicaio, narrata sunt
alii

Longobardorum genere adeoque hostili nomine, apud Carolum ita pie et religiose loculum inducit, ut
sequari primoribus patribus merueril a Carolo.
in illo piclas

a monaciio sancti Galli.ncscio cui
sint, nisi Sigualdo.

appingi posqui anno 792

Nec

Non enim Paulino,

tanta,

nec

in

hoc tanta commcndatio
anr.o,

diploma habuit a Carolo, de quo cap. 6 § 4, ut clerus Ecclesiaque Aquileiensis sibi episcopum eligeret.
Ilic

arguenda videlur. Insnper indicat facJa ha^c eo

quo capta Papia
vit
;

fuit.

Ait

enim
:

:

i

civitatem supcra-

autera et Carolus a moriente successorem nomideposcit, et moriens patriarclia ipsi Carolo

»

et slatim
. . .

sequitur

<

Exin ad uheriora proetc.
»

nandum

gressus

venit ad

urbem Furiolanam,

Non
ergo

electionem remittit. Insuper

cum Paulinus

decessit,

B

haic ergo differenda

ad an. usque 776. Adde h»c
ut dictum esl.
,

jam annus trigesimus excurrcbal a capto Ticino. Ha)C aulem statlm ab hoc bello confccto evenerunt. Addc, quod Carolus sub finem an. 803 et principio an. 80i, quo Paulinus e vivis excessit. Italiam nun
vidit,

evenisse hiemis tempore,

Si

hiemis tempore decessit Sigualdus

etiam hiemis

tempore
Paulinus
videlicet

et
:

quidcm ejusdem anni

sufficiendus fuerat

ad hoc enim Carolus hic diversabalur donec episcopo decedente dignum
»

sed celebravitnatale Domini,

et liiemavit

Aquis-

<

ei

suc-

Paulino (jrani, ut habent annales Bertiniani. Igitur de
haic intelligi

cessorem substilueret.

Cum

autera Paulinus, pcr
nisi

non possunt. Minus autem de quocun-

mensera Maium,

vel

Junium, non

grammalicus

que alio qui Sigualdum priccessissel, quia non alius, sedipseSigualJuscathedram Aquileiensem implebat, cum Ticinum est expugnatum , a cujus expugnatione
haec conligerunt.

appclletur in privilegio, de quo cap.

praiced., et in

consequens non adhuc esset palriarcha renuntiatus,

manifestum

est

liaec

haud componi posse cum anno
Italia
t

Tene ergo Sigualdum esse de quo
evenisse an. 774, quo capla Papia

776 quo Carolus slatim a Paschale ab
rat. Ilis

recessc-

monachus hicloquitur.
;VI.

aocedit, quod infra dicitur
in

:

Proeceplum
e:c.
>

Verum non

ab imperatore susceperant, ut

eisdem pellibus,

fuit,

patenler cvincitur ex hiemali terapore, [xxi]

Carolus autera iraperator non est dictus

nisi iinno

<{uo haec

gcrebanlur; quod indicat,
sed
et

nedum

dies

im

octingentesimo. INon ergo haic conveniunt an. 776.
IX. Ha^c tamcn ea facilitate qua opponuntur, rolc-

brifera

et frigida,
,

habitus pellicinus Caroli et

palalinorum
solet.

qui

nisi

brumali tempestate

vestiri

tantur solvunlurque.
fide,

Nam

de veracitate scriploris ct

Natale autem Domini celebravit sub finem an. 773 in ipso castrorura vallo, ut ex annalistis Loisclian. Bertinian. cx-teris docet Cointius ad hunc an.

non

inficias co,

ipsum nonnulla fabulam sapicn-

tia interserere,

non lauien omnia. Ait cnim laudatus
t

Canisius, quod
historia ipsa

stylus licet humilis et abjectus, et

Pascha an. 774 scq. Roraae. Expugnata autem urbe, non dicunt annalistse ipsum excurrisse
n. 18, et

nonnunquam fabulis conspersa sit, tamen ea insunt, quoe memoriam omnis posleritalis
merentur.
cap.
»

ItaUam, provinciasque dilionis Longobardicos, sed civitati« ibi venientesomnes Longobardide cunctis
bus
nus.
Italiae,

Et Caspar Barthius Advcrsar.

(lib.

xlv,

H)

postquara fusius dixerat non esse rcprobanetsi

subdiderunt se dominio domni gloriosi

dura scriptorem hunc,

fabulosus quandoque deci

regis Caroli et

Francorum,

»

ait annalisla Berlinia«

prehendatur, imo in plurirais

adhaircndum ob
Fateor

styli

Addunt Lambeciani

interfuisse

dedicationi

simplicitatem, qua veritas magis emicat,
cato

quara fu-

Ecclesia;, et translationi

corporis sancli iSazarii in

verborum apparalu, concludil

:

<

me

capi

monasterio Laureshara, annoincarnationis Dominicae j) siraplicilate hujus raonachi, el veriora ejus simplicia dicta censere, quam tumidas aliorum tragoedias, qui 774 die Kalendar. Septembris. i Lauiesham, sive cum ornate nobis loqui volunt, ayiigmata non raro Lorsch in episcopatu est Wormatiensi, a cognomine
civitatc tribus in

ortum

leucis dissitum. Frustra igi-

ncctunt.

»

Insuper in lilulo librorum
;

,

auctorilas
i

mrquKrilur

an. 774 vel ineunte, vel exeunte, id est

qua; fidera faciat, profertur
a

nam

dicunlur

sciipii

hiemali tempcstate in Forojulio Carolus, episcopum
docedenti sufTecturus.
VII. Qua;

quodam

sancli

Galli

monacho ex
filii

relalionilus

Adalberli militis, qui llunico, Saxonicoquc, et Slasint,

cum

ita

non

alius

annus occurrit annus 776.

vico Caroli bello interfuit, ejusque

Werimberii

cui hict possint probabilius aplari, quara

sacerdois.
hisloria,

»

In hac

autem decumbentis palriarcha;
subodorari mihi videor, ut

enim hiemis tempore Carolus Forumjulium adveuit, de Rotgando perduellionis reo pocnas sumpluIIoc
rus.
villa

nihil fal;uIosi
sit

clausis oculis

reprobanda.
ot
iii-

Hic slaliva habuit,
dictum

et

qui Natalem Doraini in

X. Qiiod vero de pietate decedentis Sigualdi
comilate Caroli
credibile, ei

qua; dicitur Scaldistat celebravit sub finem anni
(ut est c;.p. superiori § 5), hic hiemavit,
in

cum

laudantis

mirum
ile

videtur et

775
et

quidem qui

sine judicii

praicipilationc
videri debel.

Pascha Tarvisii celcbralo remeavit

Gallios.

proccdit,

nihil

mirum

aut incredii

:

,

i7
Carolus enim
efiis

MTA.
erat niagnaniiniialis et
Loiiit..uis,

EO

A

niim autem non tunc renuntiatum patriarcham conslat, qui

ut virtutem vel in hoste diligeret. Praeterquam

quod

raense Maio,veI Junio sequenti adhuc [xxii]
in

Longobardos a

bello in

Desiderium confecto non at

magister grammalices dicitur

diplomate anni 776.
hi-

hosles habuit, queis ditiones Spolelanam, Benevenlanam, Forojuliensem jure feudi, ut a prioribus suse
gentis rcgibus habuerunt, retineri voluit et adminiprincipes, slrari, ut dictum est, minus vero Ecclesi.c
i;t

Verum
storico

et

hanc paucis explico. Nullibi dicitur ab
,

Sangallensi defunclus palriarcha
»

sed tan-

lummodo
Forojulii

occasui

vila;

appropinquare;

> et

Carolus

«

aliquantisper

immoratus fuisse, donec
ei

erat Sigualdus patriarcha, cujus vel ipsa animara

episcopo decedente dignum
tueret.
nisi vel
j

successorem consti-

^Fenlis conditio

sana3 mentis viro suadet
quiip,

omnino

Quibus verbis

nihil aliud haurire

possumus,

probabile
lcrit.

fieri,

quod ea

allata sunt

verba protu-

scnium Sigualdi, mortem vicinara prsenunqua melius habiturus noa

sapere possit.
vit^e

Etenim vere affatim desipit, qui nec in morte Yerum enim vero Sigualdus non ejus
et

tians, vel acgritudinera, a

spcrabatur. De morte autem ejus altum silentiura.

moris erat, ut pessnni dederit boni pastoris
et

Ex quo inferendum, mortem
tur,

qu:^e

imminens credeb.v

ofiicium,

virtute praesule digna
in

non excellnerit.

non tunc accidisse. Possunt enim componi hccc

Vetus chroiiicon a Muratorio
relatum,
ait

Anecd. Lal. tom. IV

eum

«

prospere et laudabiliter Ecclesiam
»

"

omnia cum statu morti proximo, quanivis inleritus viri longius prolrahatur. Ad intenlionem quidem historici nihil

6uam gubernosse.

Et optimi

anlistitis titulo inscri-

inlererat

num

tunc vere obiisset

ille,

plio vetus in patriarchali Utinensi palalio

eum

donat,

ciijus morilurientis,

ut

videbatur, verba sibi erant
ejus

qu»

est hujusmodi

commendanda. Ergo cum non constet de morte
SIGUALDCS
gisse.

tunc secuta, in aliud tempus par est credere conliIgitur

hanc mca sententia

salis probabileiu

DESIDERII RECIS, AFFINIS 6UI

conjecluram efformo. Carolus, qui Paulinum Siguahio
:

IMMA.MTATEM MITIGARE SATAGEBAT
SED

decedenti successorem ob prseclara doctrinae et sanctitalis

REGM LONGOBARDOKUM

merita destinavisset,

si

idoneiorem non pro-

INTERITUS ANTISTITIS OPTIMI
OFFICIIS FINKM FECIT.

tulisset Sigualdus,

cum

vidisset ipsius Sigualdi vitam

Quod vcro additur, connexionem verborum i Papiam superavit, > et « Exin ad ulteriora progresindicare eo sas .... veiiit ad uibem Furiolanam,
XI.
n

prolractam quam credebat brevi finiendam, interim favoribus prosequi sibicharissimum homiiiem percupiens, ipsi res
dil,

Waldandi

in

Labariana

villa

dono de-

quasi praistilo de patriarchalus dignitate
si

(quam

anno, quo caplum Ticinum, Forumjulium Carolum
advcntasse, hoc esl an. 774 non 776
officit.
niliil

conlulisset lunc

vacasset, suo tempore tamen conillo

pariter

fercnda) arrhabone. Etenim quaj
tulil

diplomate con-

Faleor quidem ac.uratiorem dicendi formaiu parura
soeculo

desiderandara, verura Teutonico coenobitK,

Carolus (impcrator a monacho dictus, vel quia aliquando sic vocali sunt Francorum reges, ut adnotat

admodum

Latinai

linguce

canoncs

callenti,

Baluzius in nolis ad eoncilium Narbonense, do
in Dissertalione

erudilione adeo iiidigo, veniara

dandam

esse oraiiis

quo nos
resi n.

de Felicis et Elipandi ha>-

a^quiialis ratio expostulat, el indigeslam narralionein

27 vel quia post ejus ad imperii assumpiio,

humanius condonandam. Cxlcrum
perpendis,
nihil

si ex£.clius

verba

nem
siro,

historiographus scripserat) Carolus

inquam,

aliud

indicant, nisi post caplara
,

rex Paulino majora,
de
litteris

quam

quoe grammatices raagi-

Papiam Forumjulium Carolum adiisse tempore tanien quo adierit non designato. Adiit autem Forumjuliuni, non quidem an. 774, sed an. 776, et to exin
idem
alia

quantumvis benemerito, quera non
Donavit igilur viro

ingenuitas sanguinis, nec mililaria gesla
rent,

forent largienda.

commendaquem
,

est monaclio Sangallensi, ac

cum

veuil (id est
illa

brevi statuerat fore locandum ea in sede, in qua
locatus fuisset
,

cum
jam

occasione) Forumjulium. Et verba

ad ultein-

digna donato et donante appareret

riora progressus

non eamdein, sed potius novam

donatio. Itaque anno 776 posl mensera Junium,

nnere videntur expeditionem. Non eaim Ticino capto
ot Ilalia

^

a Forojulio Carolo

jam

in

suum
fuit,

jus asserta, ulteriora facinora sed tanium poslea ad ulteriora

gualdo

(

Franciam regresso, defuncto Sianno exeunle 776, ait G. Cave, et bene)
ad annos

aggressus tunc

Caroli ope Paulinus patriarcha salutatur,

progressus

est,

cum

turbas cienii Bolgando adfuit,
sibi

28 nostra scnteniia sedem Aquileiensem gloriosissime occupaturus.
XIII. Ughellus et cjcteri, qui dicunl an.

Forun»julium rebellione ducis einotum
subacturus.

denuo
innuit

Hanc temporis interpositionem

774 auspifallun-

non obscure quod additur dc
Lus
allatis

palatinis, indulis vesti-

casse regimen patriarchale Paulinum,
tur;

omnino

de Papia, ad

quam

Yenetici ex Oriciite

nam

constat

euman. 776 grammaticum
Ili

dictuni
si

advexerant. Nain non est credii)ile eo lempore, quo
civitas vel obsessa, vel in

in diploinate,
ipsi

non patriarcham; quod iiomen,

tunc
qui

lumultu adhuc erat,

illac

debitum, non oiiiissum fuissel.

(piidcm,

Venetos merces suas

attulisse.

Sed pacalis relus,
ar.nis

an.

802 e

vivis

subtractum asserunt, annos 28 ponnos facimus) cogunlur admitterc. Sed
fato succubuisse suo loco

commodiori
XII.

delaiione adveclas

sequentibus

lificatus (ut et

(puta 775, vel 776) advenis Francis venditasse.

non an. 802, imo an. 804

Majorem implicat

dilTicultattm,

quod apponi-

ostendetur, adeoque an. 776, non an. 774 esi assumliiio

lur, vi<ielicei

hsc tempore

hicniali accidissc: Pauli-

ejus collocanda. Qui vero annos

tanlummodo lo

,

jrf

S.
,

[>ALL1M AOIULEIENSIS PATRIARCILE
an. 801,

Si
a>l

opiscopaUis assignaul

si

(lenaturii vuliint

A

vel lapso

caihcilram ascendisse diciint an. 789. Si excessissc
aiiint

mensc Juuio assumptum dicat. >

paliiarchalom cUgnilalem

annuni802 patriaicliam

(.licliim

ha!»cnt an. 787.

XIV. Scd adhuc conjecturam

liccat

aflierre,

qua

Koulrum verum, quia chronica illa, a quibus spatium mullis peccant, n^c ipsis i:'> anuorum haustum est,
livlcndum
,

convelhitur opiiiio chronicis nostris innixa, spaliiim

tantummodo
tur)

1.5

annorum

sodi Paulini assignantium.

ut

visum

csl;

cum

Callisto an.

50,

Si-

Carolus an. 770 invisit Sigualdum, morti (ut putaba-

pualdo an. 42 appingant, sicque Paulini assumptionem
:id

proximuin, ut hic supra visum
,

est.

Ilominem
annos
curis
est

srcGuium sequens referrc compellant. Concinnator

hujusmodi, alioquin aetate confcctum

cui lot
,

(^)ruui,
:iil

pr^lcrquam i|uod recens, quippe cum

usqiie
est

cathedne a chi onicis pricdiclis assignanlur

Nicolaum successorem beati Bertrandi, hoc

quoque ob deploratas genlis
credcre,

sute

rcs,

ut

.Tquum
vel

aJ annuni 1350 regestum suum producat, eo sub

leui-

conlritum

,

vitain ad

undcciinum,

ad
fit

pore se scripsisse ostendit, Sigualdum nalione Civi

decimum tertium aiinum adhuc
credibile. Credibile potius
sic se
fit

prolraxisse non

latensem dicens, qni genere erat Longobardus, etsi
forte Forojulii natus,

eoniet

anuo 770, quo
vel sciiio,

hoc vocabulo

satis

modernum

male habentein,

vel infinnilate

Cal(;co

scriptorem se prodil, ncmine non vetcris oriRiuis
nsurpato. fnsuper an. 789 Paulinus conciliis Caroli
rdagni interfuit ut cpiscopus, et
iicnsi celebrato
ril.

rolus inviseral, Sigualduni deccssisse, cjusquc

B

suffectum Paulinum, anno, inquam, ad occasuin vci
gcnte, qua anni tempcstate facilius diuturnis infiiniitatibus fatigali
,

quidem Aquisgra-

x Ral. Aprilis, ul in Disscrt. de counuin. 10 ostendilur.

vel

aetate

nimia consumpti hicinc

Forojulien.

Non e:go

au:

appropinquante e vivis subtrahunlur. Elcnim quia
iii

789 patriarcha renuntiatur, quem ut Aquileiensem

conjecturis versamur,

ralionahilior ea

apparc!

rpiscopum
«ec an.

jain

sub die 23 Marlii comperinuis absen-

qua^

tcm, et munia episcopi in synodo agcntem. Igitur
77-i ul

cum
nii-

hominem morti proximum intra annum suspicatiir sublatiim, quam qus; eum adhuc II vcl 13 annis vitiK donat.

nimis pra)propera

,

nec an. 787

uusve an. 789 ut nimis seiotina slatui possit Paulini
in

XV. H;cc cujuscunque
fulcita conjecturis,

sint

pondcris, et non nisi

patriarcham inauguralio,
qu;i;

eam

amplectiniur sen-

aliquod

tamen verisimilitudinis

lentiam,

plares et nobiiiores patronos liabet, et

momentum addunl

sententije nostrse, quae cst
scilicet

com-

finnioribus innititur fundainentis, neir.pe an. 770 ad
fiiiem

niunioret probabilior, annos
tiim Pauliiii auspicanti.
[xxiii]

776 patriarcha-

suum

incliiianle

ad Aquiieiensem sedem Pnu-

linum assumptuiu.

Hujus raenlis sunt Onuphrius
I,

CAPUT

Y.

iipud Bollan. in \il. sancli Paulini §
nis

n. 7, qui ant!c-

Samli Pculini
I.

23 patiiarchatum ejus concludens, an. 801
subindicat. Palladius junior,
addit.

peregrinationea, et cuncilia quibua interfuit ub un. 776 ad. an. 791.

mortuum
Labbe
in

Schonieben,
II

Circa finem itaque anni

776 Pauliniis, qui Cameritis percharus

ad Bellarminiim tom.

insinuat

rolo

Magno doctrina

el virtuUiai

priorem de an. 774, sed propendit in alteram an.
776, ut facit Morerius in Dictionar. Bellarmini autem

erat, ejus ope

ad patriarchalem

scdem, invitus
in

li-

cet reluctansque, evehilur.
tes

Quo

munerc cum

par-

rcgeslum

in lib.

de Scriptoribus ecclesiaslicis est no-

cunctas

pasloris

optimi cxpleret,

vinceretquc
fuit,

tabile, quia

Paulinum sub anno 780 fiorentem repoin

vola el spes populorum, promotori suo visum

nens, annis aliquot prajcedenlibus prx-sulem fuisse
subindicat. Hoffmanmis,

nedum ad peculiaremEcclesiie
universse Ecclesiae Dei,

Aquileiens. ulilitatem

Lexico universali, non

sanctissiinum doctissimumque virum praelucere, sed
cujus res
sibi

Himluin distat, qui aunos 26 sedis admitlens, et an.

adco cordi
a rebus

803 morli assignans, an. 777 auspicatum arguil
tom. IX, pag. 388
privilegium
a
edil. Paiis. an.

epi-

crant, fore profulurum.

Ea

propter,

cum

scopatum. Cui astipulari videtur M. de Fleury, qui
1705, ail accepisse

LongobardorumprolritisForojuliensis provinciaFrancico sccptro esl addita,
illos

cpiscopus ejus quoiiue intcr
Carolince dilionis di-

Carolo (de quo cap. pneced.) 17 de

annumerandus

essct, qui

Jiiin, la hiiitieme

ann^e de Cliarles, c^cst-a-dire

l\in

cebalur, faciuin est, ut Carolo quani frequenter con-

77G, et
ie

il

succida peu de tcmps apres a Sigunlde dans

^

ventus non solum
cogente,

regni

procerum

et

dynastarum
sibi subdit;

sidge d^AquiUe. Cui accinit el Pagius

ad an. 77G
saints,

sed abbalum ct cpiscoporum

in fine.

Adrianus autem Baillet {Les \ies des
:

rum

dioeceseon, Paulinus noster nonraroextra pro-

lom. /, 11 janr/fr) sic habet

11

y fut ^leve contre
,

vincioc fincs peregre sit profeclus.

son gr^ Tan. 776 par rauloritd de Charlemagne

non

assercre cuique coilioni ipsum

intcrfuisse.

Non ausim tamcu Quandofro-

pas pour r^compenser sa vertu, mais pour donner un
b<)n

quidein locornm distanlia et

caUuum coactorum
fit

pasteur
e(

et

unexcellent

mmtre auxpeuples de Car/'E(//isc

quentia quolibet ferme anno indicta hoc non suadent.

me,

un hnbile defcnseur a

con:re

ies

hereliiplo-

Verum

sicuti

omnibus adfuisse non
non
fil

cicdi-

siesde ton temps. Cointius, ad an. 776, n. 9, ex

bile, ila a celebrioribus abiiisse
II.

probabile.
in

mte

dalo mense Junio hoc an. 776 Paulino gvamexcludit opinionem anni
:

Primus post iniliationem PauUni

episcopum

Uiatico,

77
«

i

et

Sigoniiim

conventus qui occurrat esiPaderboinensis anni 777,
qui saiie cl sijnodns, elpubUca vicaiur ab
lis

ssserentem an. 776 tuetur diccns
dpiaio

Poslerior igitur

^mnaiis-

(qu:e est Sigonii) pricferii dcljcl,

ncc h;cc Ca,

Bertin, el Loisclii, et forto (;pisc><porum non le-

ruUiiu dittloniali ivpiignat,

modo

Paiiliiuuu hdjculc

\is

uianus

:H'fuit,

qiiippe

Saxoues o!im

foe.iiria.^i.

; :

vn.v.
oppiguorata
fide

ui

dalisque obsiJibus,

nomen

Chrislo

A

de Jerunt, et baplismo innumeri expiali. Adfuisse Paulinum, neque negandi, neque affirniandi fundamen-

nupcr siucerius ad fidem conversa. Pe pricsentia taraen Paulini qiiam nec asserimus, nec negaraus, lib;-

tum

sit

unicuique opinari. Hoc raedio tempore duo

tum
cx

suppeiit

cum nuUa episcoporum mentio
aditus pateat.

fiat, et

itinera

Roraana

instituit Carolus, aliud an.

781 quo

actis concilii, quae

ab auctoribus non proferuntur,

Pascha cum Adriano ponlifice in urbe celebravii,
Natalitia

nullus conjectandi
tius

Non

adfuisse po-

autem

festa

sub finem praecedentis, PapivV.

putandum suadet, et quod Francorum Saxonumque taniummodo dicaiur convenlus, et quod
Paulinus, recens in sede positus, novis gregis lustraijonc
I!l.

Dum

Roraoc esset, baptizatus est Caroloraannus
fonle susceptus
(facto

ab
sic

Adriano, et ab eodera a

Caroli compatre, uli deinde papa se vocare
vit
)

consue
Italio:',

implicitus fuerit et praepeditus ne

accederet.

dictus est Pipinus, et inunctus iu

regem

Non

ita

de synodo an. 779

venit pronuntian-

sicuti frater ejus

Ludovicus Aquitanise, quos Hisdoillum
an. 776,

<!um, in

qua

vel ipse

primus cancn, qui de melro-

gardis Carolo pepererat,

hunc ann.

polilis inscribitur,

suspicionem ingerit Paulinum ad-

778,

adeoque priraum
dices.

quinquennera, alterura hur

fuisse.

Nara eo tempore Aqulleiensis Ecclesia suffraobedientiam capiti detre-

anno triennem

Cum

vero reJiret, Mediolani
a

ganei episcopi, in partes hinc Longobardorum, inde

Gisla nuper ei nata baptizatur

Thoma
et

archiepi-

Groecorum jam

distracii,

B

scopo.

Ex

his cura

Carolum euntem
nihil

redeunle.ii,

clabant. Vidclur igitursyuodus occurrisse opportune

iBSubriam perlransisse appareat,
rebus
Forojuliensibus

commune

cuui

ad luenda Ecdesice Aquileiensis violata jura, fortc
ipsius
<

hoc

iler

habuisse paici.

Pauliai
I.

querelis

excitata,

st^ituendo

sic

Aliud iler aggressus est an. 786, quo occasui appropinquante, Natalem Doraini Florentioe celebravit, ct
statim

De melropolitanis, ut suffiaganei episcopi et ea quae erga eis secundum canones subjecli sint ministerium illorum emendanda cognoscunl, libenti
Can.
;

Romam

versus

tendens, benignissime e.xco-

ptus ab Adriano, ab eoque qui Aragiso non fidebaf,
sollicitatus, in Apuiiam descendit, Capuam deinde Beneventumque ab Aragiso recepit, et rediens Ro-

didus, inilio lib. iv

animo emendent atque corrigant. • Joannes CanCommentar. Aquileien. fulcimenconjecturcc suppeditat,
:

tum

dum

ail,

cum primum

mam
lis

Pascha cum pontifice celebravit an. 787. Audi

-

Paulini meminit
iriarcha ad
clesioD

<

Paulinus sextus eltrigesimus pa-

aulera nunliis Tassilonis, Adriano missis ad con-

eum

(Carolura) accurrit, Aquileiensis Ec-

ciliandani ope pontificis intcr cos

ac regionis ferme interilura deplorans, a quo

dem concordiam, ne

tunc

abruplam jam priquidem sincero animo

cleraenlissime exceptus munificentissiraa retulil pri^ilegia.
»

procuratam, revertitur ad sua,

Quo

accurrerit,

non profert

;

sed

sollici-

dam

ludo Paulini, jnra EcclesiiE suse vindicandi percupidi, prirao

G

et Wormatiae Fastraob Hildegardis mortera, qu^e an. 783 in vigilia Ascensionis, die ultima Aprilis evenerat, novam uxo-

post assumpiioacm

suam eplscoporura

interventu coaclo, huic conventui accurrisse suadet,
el

nentibus actis vel agendis

opem rebus

Ecclesia; suncpessumdatis impetrasse.

rem compleclitur, deque vebus ad Tassilonem pertisynodum cogit. Sequenfi anno 788 in Ingclheimensi villa aliam synodum couCaroet

Titulushujus conventus talisest, in CapiUilarihus, et

Tocat, qua ejusdem Tassilonis perfidia convincilur,
et praesertim de Avaribus, in perniciera rerura

apud Cointium hoc an. 779,
regis in

n.

l

:

«

Anno

fcliciier

undecimo regni domni noslri Caroli gloriosissimi

linarum advocatis in societatera rebellionis,
ipso

co

mense Marlio capilulare factum,

qualiter

anno revera

praesto factis, et regiones ditionis

congregatis in

unum

synoJali cor.cilio episcopis, ab[sic

rcgis vastantibus, postulatur. In

cujus capul

omnes

baiibus virisque intuslribus
illustribus

Capilutar. BaluzH
piis-

qui aderant

«

Franci, Bajoarii, Longobardi, et Saxo>

apud Cointiam] comilibus, una cun
consenserunt dccrctum..

nes, vel oranes provinciales,

tanquam reura mortis

simo dorano nostro, secundura Dei volunlatem pro
causis

indubium, pronuntiarunt.

opportunis

»

Coi-

mitis Caroli aninvjs sententiam temperavit, et data reo quid de se aji
voluisset potestate, se

Verum
filio

lionem hanc

Ilaristalli

factam esse, adeoque vocari
(in

cum

Theodone pro

aris

Haristallenscni
tis

posse suspicaiur SirraonJus
annaIist;Te

No-

lotondit. liaec orania fusius
sertira Bertiniano.
siasticae

habcs in annalistis, praehic disciplins eccle-

ad hisnc locum) ex eo quia

Francorum

Cum autem

et

Eginardus asserant hic Nalalem Doraini et Pas-

mere

et proecise

non appareat consultum,

l\. Apriiis eo tha Carolum celebrasse, quod anno con!,i3it et in conscquens Marlio mensa ibidem

m

nihil ausira

de praesenlia Paulini pruferre.
deveniraus ad

V.

Sedjam

annum 789

(p.o

Aquis

comraoraLum

fuisse

acquum

est credere.

concilium Carolus adunavii, cui adfuisse Paulinum

IV. Annis sequentibus

(quorum res nonnisi sumnia-

non duhitamus,

.sicut et aliis

ejusdem anni convcnlifuisse
,

tim excurrimus, lantum ne series teraporura abrumpalur
)

bus, quos episcoporum coetus
inlerfuisse, satis

et
ie

Paulinum
synodo ro-

alia concilia

celebrata esse a Carolo scribunt

superque

in Dissert.

2

annalistae, puta an.

780 ad Lippi;B fontes,

et

ibidem
;

rojuliens.,

n.lOostendimus, lioc unum t.intummodo
hic liceat proponerc,

pariter aliud an. 782,
in

anno autem 785 Paderburnne

argumcntum
refricamus.

quod eiiam

I.

c.

quibus tamen nullura suspicandi locum Paulinum
deprehendiraus. Sicuti nec in
nisi

Anno790
ab eo

in Forojuliens. concilio dicebat

interfuisse
tiensi an.

WormaSaxonia.

Paulinus annis superioribus se vocatuio
saeps conciliis
indictis adfuisse.

a Carolo

788 ct787,

quia

in

hisaliquando actita-

Nullum [xxiv]

liim de institutionc episcopalium

sedium

in

aiitrm

(=-,1

demas Franccfurt.inum)

inveuies, cai

ma-

,

,

55

S-

TAl LI.M AQllLEIKNSIS PATUIAKCILI^

gisconswiuraraiionisilpuUreipsumadfiiisse.quam-AEx quibusjam Dco favente, minor Prpinus regnum ' huic quod synodusgeneralisdicitur, quores Ecclesiie Itali;E, Lodobicb Aquilaniic lcnent. » ITi igitur tres Saxonicai, si non eadem sessio:ie cl loco, saltem eodem Caroli et Ilildegardis (ilii non erant
antea cogiiiti
viderat.

anno agunlur sub eadcm convocatione episcoporum. VI. Hac in pcregrinatione Paulini, ct extra suae
diopcesis
fines

Paulino, adcoque antea

nondum
ipsi

eos

Noii

quia pridem non fuisset, ubi

inerant.cum salteni

commoratione, ut credimus, evenit,
lilteris

quod Ermoldus NigeUus
cecinit (prope finem
tes,
vit.

consignavit, et metro
et tres
filio

an. 779 putamus ad Carolum accessisse, sed quia adhuc infantuli in conspectu prrcsulum haud pr.Tsentati

lib. i)

quem, ut

sequen-

credantur. Lodovicus enim unius erat anni, Piseplennis.

Ludovico pio Caroli Magni regis
Caroli

nuncupa-

pinus triennis, Carolus

Vel

si

infanles
ajtate

IIosexbibliotbecaYindoboncnsiaugustissiminunc

tune viderat, specic oblitlerata,

adolescente

imperantis

VI gratia extractos, ope

cl. viri

Nicolai Garellii ejusdem bibliotbecac pr?efecti, publici
jm-isfecii, cttorn.
II,

eorum non meminerat. Neque enim crcdimus prima vice, qua Carolum adiit, bxc contigisse. Qnandoqui-

parte allera, Rer. Italicar. Scri-

dem

ea in cctalis teneritudine versabantur, ul sacrig

procerum regni astasse omnes nullo modo fiat probabile. Adde b;ec non conde litterarum republica optime meritus Ludovicns Anlonius Muratorius. Versus igitur (quorum nullus^ tingere potuisse anle an. 781 quo Pipinus quinquenest omittendus,

ptor. in princlpio inseruit, et notis illustravit seraper

in consessu opiscnporuni et

cum

quentem

filium

inducit Ermoldus Carolum alloLudovicum ex recepta relatione de

nis dictus est rex Ilali;e,

quo sub nomine proponilur
interroganti.

ccgnoscendus Paulino

Sic eniin

ait

ejus victoria Barcinonensi et clade Saraeenis an. 801
iiiflicta) sic

Ermoldus
cordans.
sic
:

:

«

Pra^sul ut agnovil nonicn, regique re-

sc

babent

:

»

Ad quem

locuin crudifissimus Muratorius
scilicot,

quam semper ama\ r Corde tenens relu'it quod palriarcha mihi Paulinus quond.im. Fama est, pniriarcha beiiignns Veiierat ad sedes, rege jiihente. pias.

soboles prTcl.ira nimis,

«

Potius regeinque,

rccordalus
»

eum

esse

Italice

regem,

mox

ei

caput apcruit.

Differre auteni

h;ec post
apj)aiet.

Cumque

quniJain ecrjesia residprct in ;ilma ' AtloniiiisChrislo psallerel ilie miMos,
(iie

annum, quo vcrsamur 789 vero non simile Qui enim fieri potcrat, ut non cognitus
tempore
(ut vult
G). Ilistiiam et Libtirniain

Coniigit ui Car/iJussoioles praeclara parenli

esset Paulino Pipinus, qui sub hoc

Oralu proierum pergcrit aucius ope. isque aram properans cum praecessissel ad iliam ' Quo sacer antisles munia digna datwit Paulinus, quis at ille foret, nr.ox flagiut ullro Inteiidens famulus reddidii orsa *il)i. Jlle ul cognovit priraam sobolem hunc fore regis,
:

Pagius ad bunc an. 789, n.

Gnvcis

cripuit,,

adeoqiic regiones vel

noslras, vcl

proximas excucurreral? lusuper hoc anno adfuil
palatio Caroli Pauliniis.

Quid ergo obest, ne Iktc acta

Conticui.1

:

coepliim

ille

peragral, iler.

Denique post spatium
1 auliiius

hoc anno credanlur, quo uon conveniunt obices qui
in anterioribus

riiiiniis

venenilheros,
comit;inie clioro.

iMa{?n;inimum juveniiin
;

cum

vcl

poslerioribus annis occurrunt?
Caroli, pra^serlim

cilebrans famulum compellat eumdem VA rogat ille iierum verlia referre parat. ' PrjBsul ul agnovit nomen, regique recordaus Mox caput incliuans pergil at ille cefer. ' Ullimus ecce venit Hlodovicus, et ocius aram

Nam

in

prioribus cetas filiorum
,

Lodovici

non suadet factum,
C;iroli in

ia poslerioribus facta

quibus

filii

dics

innotescehanl, et Paulinf

Amplectens, siipplex sternitur atqiie solo Illacrymansque diu precilms po.scebai Olvmpi Regnanlem Chrisium, qiio sibi ferret opem. Hoc sacer aspiciens, sella se susiulit, ardens Compellare sacrum ciim |)ielate virum. Antea n;im Pippin, Caroloque abeunle, sedilj
Ha>serat. et nullis vocibus orsa dabat.

frequens in aulam adventus, obstant quo minus ignorasse cos dicatur, ul hic
fit.

Adde quo
filios

niagis ab

hoe

anno recedimus, magis quoque
babilius
fit

a tempore, q^uo pro-

Paulino notos factos

Caroli, recedivel
ips-i

mus. Hoc aulein anno h;cc evenisse, suadet

Denique rex valem pros;rdio corpore adorat Faulinusregem suscipit ecce pium. Hymnica dicla dedil vario sornioue referta: Perge, ail ad Carolum, pro pietale. Vale. C;esaris ul primo vaies perveiiit :id aurem
Ordine cuncla suo hgec
Si
recitavit ei.
'

:

a;tas filiorum, quce satis congriia facto vidctur.

Nain

Carolus septemdecim, Pipinus Iredccim, Ludovicus

undecim annorum erant.
Vin. Non

me

latet vaticinium de

Ludovico post
Alcuino ap-

Deus e

veslro

Francorum semine regem
l^
,

patrem exallando
pingi.

in Vila Paulini et ipsi laluit

Ordinat, iste tiiis sedibus aptus erit. Haec paucis satdens Carolus pamlebH alumnjs Quorum causa sibi credula, sive placens, etc.
Ilaec Nigellus, quce acri

Quod nec
l'tri

scilissimuin Mura'oriui)i, et

boc advertit
dit
:

in notis;

scd caiite ct sapiciiter conclupotiiis

ponderationc digna sunt.

«

ex hisce scriptoribus
esti) jiidiciuin;

adhibenda
>

VII. Caroli hic tres filios

nominat

:

Carolum ma-

sil fldes,

aliorum

foitassis utriqiie.

jorem

coeteris

natura, Pipinum, et LudoviciMn.

De
in

Quod

ipse

autcm sub dubitatione proposuit, absolule
profert Muratorius ex cap. 10 part.

Caroli Magni

prole audicndus
«

Paulus diaconus

proferrenonest verendum cuncta perpendenti. Narralionem,

episcopis Metensibus.

Hic (Carolus) ex Hildegard

quam

i,

conjuge quatuor
Ilabuit
iiobili

filios ct

quinque

filias

procreavit.

pag. 156, sxcul. IV Cenedictin.,

cammet

esse crcdi-

tamen ante

puella filium
ei

connubium ex Himiltrudc nomine Pipinum. Natorum sane
legale

mus, qua nos nsi sumus.qua-que pra;fer tur operibus AIcuini,namulrinque a coa!tnneo,\c\(vquali dlcilnr
scri-

ojus,

quos

Hildegard peperit, ista
est

sunt

nomina.

pta.Quam nosvidimus,
lionis gratia,

esl hiijiismodi

:

i

Rex

siqui-

Primus dictus

Carolus, scilicet palris el proiivi
fratri

(lem magnus, imperatorque

jam Carohis, poions ora-

Yocabulo nuncupalus. Secundus item Pipinus, aiquc avo aiipiivocus. Tcrtius Lodobich, qui
lllolario (qui bicnnisoccubuit)

unaque

desideralai coUocutionismutuse

cum

cnm

Albino, scpulcrum sancti Martini suis

uno parlu

est genilus.

Carolo, Pipino, ac Ludovico visitare studuil.

cum filiis Quo in

;

,

m
Joco tenens manuni Albini, ait socrele
:

MTA.
Doinine

53

ma-

A

Filio Dei disseininanlis, eo ocnin'ii Paulinus, liben-

gisler^quem de his
(jvem indigno

filiis

meis videtur
dedit mihi
in

(ibi in isto

honore,

ter

cum

cicteris

Palrihus solemni
In

ritu

damnaturus
Feiicis el

quanquam
At
ille,

Deus

,

habere

me

peslilens

dogma.
n.

disscrtatione 4 de

SHccessorem

?

vultum

Ludovicum

dirigens,

novissimum iilorum, sed Immililate clavissisnum, oh

52 etseq. luculeuter ostondimus pnesenliam Paulini in hoccouventu, uli vcrba ipsius
indicant
t

Elipandi hajresi

quam

a multis despicahilis notabatur, ait

:

Habcbil

lih.

i,

cap. 5 contra

Felicem, quoe

sunt

:

Ludovicum humilcm, successorem eximium. IIoc tunc solus audivil Carolus. Sed cum eosdem reges erecta
cervice, et
isi

hoc quippe gymna&licx' dispulalionis conSictu, contigit etiam humillimai nostrse parvilatispersonaIn
liter priiesentiam adfiiisse.
>

Ludovicum

liumili

post orationis

gratia

Qu«

de

i;ulla alia

sy-

ecclesia sancti Slephani incedere corncrct, sedeiis

nodo, in qua disputatum
sunt
intelligi, nisi

sit

de errore Felicis, posI.

in loco,
Ceriiitis

quo

sopeliri volclial, infit sihi assistentihus

:

de hoc Ralisponensi, ut
igitur huic conciliD
,

c

fusiiis

Ludovicum

fratribus suis

humiHorein? Ccrte

domonslramus.
impetravit
a
in

Cum

adfaisset,

videbilis

hunc patris celsissimum succcssorem.

Nec
el

Carolo privilcgium

quod integrum
libera patriar-

lion cuin post
s^^iuguinis,

conimmunionem corporis
omnibus

Christi

cxhibomus

Appendice

ii,

n. 3,

quo

maiiu propria eis misceret, idem Ludovipatri sancto
vir

ohariim Aqiiileionsium electio futura dciiiceps clero

cus, humiliiate cIarissinuis,pr;Te

"

Acpiileion. Ecclesi;e permiltitur.

lusuper exemptio-

se iiiclinans, ejus osculatus est

manum. Tunc
:

nes nonnulla^ a

piibliois

oneribns eidem clericali

Domini

assistenti sihi ait Sigulfo

Omnis qui

se exal-

coiigregalioni conceduntur. Quae

omnia hic sunt aceleclio-

tat,humiliabitur; et [xxv] qui se humilial exaltabitur.
Certe isiuni, post patrem, Francia

curalius pcrpendcnda.
II.

gaudebit habere
et

Interfuisse

quandoque

in

episcoporum

imperatorem. IIoc nos jam factum et vidimus

gauulli-

demus.

»

Hxc

auctor

vitiV,

synchionus

(ut

ex his

nihus principum auctoritatcm, et aliquando eligenlium lihertatem infractam fuisse, hislorise superioriim

mis verbis apparet) ipsius pnrnuutiati
Ludovici.

imperatoris
supcriori

temporum

satis

comprobant. Vel ipsa lempe-

Couferrenti

hanc auiem

cum

slatePaulini primi Aquileiensis patriarchseprincipum

narrationem,induhium videri debet non esse ejusdem
facti

maniis in opiscoporum eleotionibus immislaj, dimi
Pelagiiis
bit

hisloriam, sed plane diversi.

Nam

hio, Carolus

papa (Epist. supra cap.
:

1, n.

7, citala) scri-

ipse interrogat; ihi,

non interrogatus Paulinus
imperatorque

vati-

Valeriano Patritio
fieri

«

Non

ante Mediolanonsem

cinium profert. Hic, jam Carolus est imperator, ut
disertis verhis anotor prodit
:

episcopuin

permisistis, nisi ad
retulissetis, et

clemenlissimum
fieri
j

jam Ca-

principcm exinde

quid

debuissel

rolus. Diceres ne

Paulinum

filiosCaroIi

non agnovisse

ejus iterum scriplis recognovisselis.

ante an. 800 quo Carolus iinperator est renuntiatus''

Non

puto. Paidinus ignorat prima vice

filios

Caroli

Quod ea lemporum iniqiiilas ne dum tolerahile, sed ulplurimum commciuiabile facicbat. Ah biijus nimium productae
aucloriiatis

Alcuinus

quemquam

ignorasse eoruni non dicitur.
et

ahusu nec ipsa Romana sedes

fuit

im-

Amplius, Paulini estunica, simplexque,

spontanea

muuis. Plura
lius

vaticinatio; Alcuini quajsita et replicata. Diiplex igi-

cum hujus rei occurrant cxempla, soSymmachi pap?e sufiiciat illud, petitum ex Anaineumd.
n. niarg. 77, qiii postin ejus electione,

tur factum, et gemina historia. Carohis enim, quod

stasio Bildiolhecario

prius a Paulino sihi vaticinatum fuerat, ab Alcuino

quain coiitenlionemenatam

etdela»

quoque exposcit, non dubilans dc

priori, sed optans

tam Ravennam
descripserat
alii
,

«

ad judiciuin regis Thcodorici
:

per sccundam prophetiam confirmari valicinium, uni
sancto etiam alio beato astipulante.
IX.

siibdit

<

Divisus est iterum clerus;
alii

communioabaiit Symmacho,
cceperunt

Laureniio.

Tunc

Ex

hinc usqiie ad an. 792 extra dioecesis suse

Festus et Probinus senalores miserunt relalionem
regi, et

limites, vol ut
sel,

auhuu

adiret, vcl ut conciliis interes-

agere, ut visitatorem darel rex
dedit

pedem

extulisse

non

fit

crcdibile.

Etenim an-

sedis apostolicoe.
vilatis episcopurn,

Tunc rex

Pelrum

Alliivje oi>

nus 790

sicuti

nullum bellum, nullam expediiionem
iter Caroli

quod canones prohibebant.
ct (!amn;itiir

Sed

militarem,

nullum

profert, ita nec ullo rv in concilio coacto purgavit

se de oppositis crimini-

Anno autem sequenti 791, ob molus Avaruin, quihus retundendis Carolus Ratisponamvenit, exercitumin IIiing;>riam ducturus Pauconcilio est insignitus.

hus Syramaohus,

«

Pelrus Altinas inva-

sor sedis apostoIic;e, et Laurentiiis Nucerinus; quia

vivo episoopo

Symmacho

pervaserunt sedem ejus.

>

linus Ecclesiam

suani nou desoriiit,

scd ad Uiitio-

Viden, quo pervencrat principum in sacerdotos Dei
licenlia
?

nera gregis sui,

nonparumex

proximisbelli moiiiius
est

Cum aulem Patrum
uiia

perteiTiti, consilio et
1

ope pra^slo fuisse non

am-

que

ot populo,

canones clero quandotamon cinn clero adunato, elif;iciilta!em inipcrtiantuif, ut

igendum. Converlit auiem hoc medio tompore anires Eoc!esi;cropar;indas, disciplinam iiistaucleri et

gendorum cpisooporum
cpist. 8i, oap.

mum ad

dicebat Leo p;ipaAnastasioThcssalonicon. episcopo,

randam, morosque

populi poliendos.
VI.

6

:

«

Ut omnium olcricoriim, etomdisciissa

CAPLT
PauUnns ad
I.

nium civium voluntale
tur;
»

oplimus eliga(juo

concilium Rntisponense proficiscilur. Diploma ibidem ei datuin examinatur.
in

ot sit

cxeniplumin Cornelio, de
:

Cyprianus

episl. 52, edil. noviss.

«

Faotus est Cornelius epi-

Anno 792 Ratispon;coonciliocoiivocato
Urgeliuini
cpiscopi, adoptioncm
iii

causa

scopus, de Dei et Christi ejus judioio, de clericorum

Fclicis

Christo

pone omiiium lcstimonio, dc plcbis

qiiic

tunc adfuit

»

:

:

59
suffragio, et dc

S.

rAi;iJM VQLlLEiENSIS PATRIARCII/E

CO

sacerdolum anliquoruin clbonorum
;

A Ex

liis

coUigc quibus divoruni sacra fueril Aquilcien

virorum coilegio
l-anc eiigcndi
iil

>

adco

vcl ipsi pontifices

Romani
sunt,

sis ccclesia;

nimirum

bealac Mariai virgini, sancto

normam

tutali,

nedicam venerati

Pclro, et sancto Marco, ciijus prsedicatione in Chrislo Jesu pcr
liic

necsuamauc(oritaiem

in his

immisceri aliquando
(lib. ii,epist.

cvangelium est genila.

Cum

non

atuli»

I-atercnlur.

SanctusGrcgnrius Magnus

sanctos martvrcs Ilermagoram et Fortunatum.

29, indict. 11) scribebal clero Mediolancnsi, propen('enti

tcforte angit scrupulus,

num tantum
primum

sub Popponc

ineicctionem Conslanlini,commcndans quidem
:

patriarcha his martyribus

dicata fuerit, di-

cligendum
Me?e

»

Yerumlamen

(addcbal) quia antiquse

cenle ipso in suo documento, quod proferl Ughellus

dcliberalioiiis

inlenlio es!, ad suscipienda pa-

tom.

V

in

Poppone

:

«

Ego Poppo... hanc ecclesiam
sanclorum marlyrum

^toralis

cunc oncra, pro

nullius

unquam

misceri

fabricavi, et e;un in lionorcm sanclai Doi gcnilricis
cl perpetMoe

l-.ersona, oralioiiibus

proscqiiar eleclionem vestram.
I

virginis Marioe,
ct Fortunali,
»

Idem de se lestabatur Adrianus
iiatCarolo

papa, idqiie suade-

Hcrmagora;
conscci'avi.

«na cnm pluribus episcopis
ignoras,

Magno

epist. in ordine 7,

tom. VIII con«

Vcrum an

argumenta a ne-

ciliorum, quaeestcodicis Carolini 85:
in qualil)Ct

Nunqiiam nos

galivis pelita

infirmiorem producere prohationero?
ibid.

eleclioneinvcninius, nec invenire habo

Apud eumdein Ughcllum

diploma est Ilenrici
Januar.
in

jnus.

Sed neque vcstram excellentiam oplamus talem rem incumbere. Sed qualis a clero, et plehe,
cuncioque populo electus canonice
fuerit, et
iiiliil

B

IH Raslispon* an. 1040, ui Non.
dicilur
«

quo

sancla Aquileicn. ecclesia in honorera san-

sit

ctae Marise

dedicata

;

»

et aliud

datum Augustoc eoquo
et
in

quod sacro obsit
nius.
»

oi'dini, solila Iradilione illura
(elsi

ordina-

dcm

an. 1040, iv Id. Januar. in

dicilur

«

in

hocon-

Qno

exeniplo et monilu

eo pielas Caroli,

norem sanctorum
slrucla
;

Hcrmagorce

Forlunati
illo

ct reverantia
l)ita,

semper

ecclesiaslicce hierarchiye exhiprofecit, ut si

n

in

hoc sanclce Mariae,

sanctorum

non indigerel) adeo

quid hac in

re tunc

usque peccatum utcunqiie

fuissel,

rcparan-

(ium satis superque procuraverit in concilio Aquis-

granensi an. 805 prolatione secundi canonis, qni cst
liujusmodi
:

marlyrum nominibus suppressis. Non ergo arguas ex oniissione nominum, in tradilione noslra immemorabili peccatum, nec auctoreni fingas Popponem, quia potius ipse quod erat in vulgus jam radicalum
conlirmavit, non autem fuit auclor. Marlyrologium
qiiod Ilicronymi
,

«

Sacrorum canonum non

ignari, ut in

Dei nomine sancta Ecclesia suo liberius potiretur

nomine

inscrlbitur, el
illud

appcllat vc-

honore, assensum ecclesiastico praebuimus, ut
cet episcopi

scili-

tuslissimum Dacherius, qui

prodit lom. IV SpiValesio,
Julii

per electionem

cleri

ct populi seciin{sic)

cilcgii, et fatetur in pra;falione

cum Henrico

dum
inola

slatuta

canonum
et

de proprio

Diooccsi, re

tempiispmecessisseGregorii Magiii,liabetsub 12
sic
:

personarum
et

meriium
ct

munerum acceplione, ob vitK ^ sapientiaj donum eliganlur, ui exemplo
subjectis usquequaque prodesse vaprcefuit Paulinus

«

iv
j

Idus

Jiilii.

in

Aqiiileia

Fortunati,

Arma

geri.

Error cst quidem
videt, suh
in

in posilione, et in

nomine.

verbo
i

sibi

Sed quis non
gorain

nomine Armageri Hermaa

loant.
jioster,

Hujus Cnpitularis concilio
forte ipse Carolini
fiiit,

noslrum

iicaium? Insnper Martyrologium

tanquam apostolicoesedislegalus.ul suoloto
assensus et srntenrespiciens

Vvandalberli, tom.

V

Spicilegii

Dacherio pariter

dicetur. Qui
tiae

insertum, qui in pr.Blaiione

ait floruisse

auclorem

conciliator
;

commune boniim

ec-

circa an. 845, ad iv. Id. Julii, sic habet clarius
IIrrmn;ror.ntn quarlo ^ snpplex Aquiieij freqiienlal, AiUislcs |irecibus pojiuluiii qiii lulcil et urbem.

clesiarum
])ens

quippe antea Ratisponiie, in meiite hastatula, et

patrum

incommoda qnae sequunlur
Eccleprivilegii,

cx immisiione
siai

laicce auctoritalis in eleclione

ministrorum, impetratione

de quo

Argue potias in recentiores qui nostris evangelistam Marcum perperam ahjuJicant, vere ad nnslram Ecclesiam,
ut parenlem
ejus,

nunc agimus, suscEcclesioevoIuitdeincopsconsultuRi. III. Post consuetum iis temporibus piwiandi mo<';im, ait

perlinere.

Qua de

ro

visne scriptorem, saiculoPaulini florentem, uttestem

rex dc Aquileiensi Ecclesia, tui

«

vir venej^

rabilisPaulinus patriarcha praeerat, qure est in ho-

nore

sar.ctLie

Dei genitricis Marire,

vel sancti Petri

indubium? Accipe, Notkeriis, qni sceculo ix floruil, et Martyrologium suum circa an. 894 (ut observat " ^—~ '--* "^ iii, pag. °° lom. II, Basnagius *" '' part. "• ~"~ 88, Anliq. lect.
"

'

p-ii!cipisapost. lorum, sive sancti Marciconslructa.

Canisii cdii.
I

Amslel. an. 1723) scripsit, sic habct

Yidelurprima fronte nimis ambigue locutum

fuisse,

IV Id. Julii.

Apud Aquiiciam

nativitas saiicli Her-

cum

parlicnlx

vel el sive

dnbitandi prccseferant cha-

magorce, vel, sicut in anliquis codicibus invenitur,

raclcrem. Ycruni ea

aetale, quce severiores

haud co-

Hennechora!, primi ejusdem
scipuli

civitatis

episcopi, di»
»

lebatmusas,

di:>j;incliva
iit

pro conjunctiva particula

sancti Marci evangeiista;. Item Fortunali.

usurpabatur, [xxvi]

advertit P. de Marca,
lib. iv,
illa

deQoocap.
ciclaiis

Aiitiqui codices, qui dicebantur an.

894 arguunt

sae-

cord. sacerd. et imp.

cap. 5, et
vel

lih. vi,

cula superiora Hermagorr.m agnovisse primuin epi

24, quo

sic ait

:

«

Yox

npud media;

scopum Aquileien.

et

discipidum sancli Marci.
:

ficriptoics equivalet conjunctioni et. Itaque

cnm

legis

IV. Post pauca hscc leguntur

«

Ipsa sancla con-

in

hoc canone

vel episcopis, vel comiiibiis

intelligcn-

grcgatio, qucc ibidem sub sancto ordine vitam gerere
vidctur...

dnm

est cl cpiscopis, et comitibiis.

Item

sacevdotibus
>

licentiam habeat super se eligendi pastohis vidc,

lel srvvis Dci, id esl et servis Dci,
« li

hoc

csl abbatibus.

rcm.

>

E\

quam

strittojure dixerimus

c

4,

fst, Idib.

»

(il

VI TA.
I'auluuiin illuni patriaicliaai, cui

C?

§ 5, noii essc

mo- A

rienti

Carolus clectioneni

succossoris

remittebat.

Doi habiiacula construciula laigiri di:?ne(ui Si autem de alia casa Dci, aut de cujuslibel proprio fuerit, ex convenienlia commutandi licenlia tribuaiur. Et
si

Nam

hic congregationi c/ericorum eligendi pastoreni

datur liccntia, Paulino ipso privilegium intercedenle.
Insnpor innuitur, clerum Aquileien. vitam vixisse
(iit

pauperlas
suflecerit,

loci

ad aidificandas domos necessarias non
redificandi potestas regia
in beneficiis relinent.

eosad adjiitorium

dicunt)

conimunem, enim

et

sub regnla posilam. Nec

cogat, qui rcs de

eadem ecclesia

verba, vitam cjcrere videntur,
tant. Alibi
(si

rem ancipitem imporfallel)
i\c

IlivceralralioconviclusclericorumcircatemporaPaulini.

niemoria non

dicemus,
essc signiita

Et quamvocat diploma sanctam congregationem
sancto ordine in Aqiiileieusi Ecclesia, cui liberam

videri inscripturis ejus
ficare.

temporis ideni
ut

sitb

Quandoquidem

monachi monasticam,
et canotiicam
illi

eligendi sibi pasiorem tribuit facultatem,
orat,

una exhis
ex convian.

clerici clericalem,

quam

regulam ot

de quibus hic sermo, quorum
forte

clerici

ordinem dicebant, custodiebant,
sub episcoporum

sub abbatum, hi

ctu
1

communi

fratres

vocabanlur etiam
in

manu

constituti. In Capilulari
7,')5, c.

Ve-

h29, ut ex cliarta

Azonis donantis apparet,
Yigebat
in Ecclesia

Ap-

ronensi sub Pipino an.
slaluituv
:

II, de utrisque sic

p;>nd. 2, n. 13, appoH"ta.
h.-ec

nostra

n

De

illis

hominibus, qni dicunt quod se

disciplina quartiun post sa^culum,

hoc est an.

modo res eorum vel manu episcopi sunt,nec in monasterio regulariter vivunl, placuit ul in monaslerio sint sub ordine regulari, a;it sub manu epipropter
tonsorasscnt, et

Deum

1278, ut constat ex documento, qiiod libens lubens-

pecunias habent, etnec sub

que dabo

in

Appeud.

2,

n. 19,

quo Raimundus pacocterarum Ecclesia-

triarcba ad
riiin

excmplum,

ut

ait,

circa ecclesiam

Utinensem noslram (nuuc Dei

scopi sub ordine canonico.
dicti canonici,

s

Iliuc aliquando clciici
in

gcnitricis ab angclo salutata^, tunc sancto Uidarico

non solum

vel quia

canoue seu
qiiia

episcopo sacram) a^des pro convictu

canonicorum

niatricula

recenserentur ecclesiiC, vel

stipem

emendas,

ampliandas

,

conslruendas disponit. Ex

quai crtHO» dicitur, ois pra^berct
inalo)
nisi se

ccclfsia, vel (quod
(ieii,
:

hiuc autem et ex documento Append. 2, num. 20, cognoscat, qiiicunque

ex ulroque; non enim

solebant clerici

honorem

capiliili

et

canonico-

addicerent ecclesiiR servitio et censui
ii

qui

vcro catalogo horum adoplabantur,

tantummodo,

rum, saltem sub Gregorio de Monlelongo institulorum, ut in Append. 2, n. 18, urbi nostrae invidendo
autc lempora beali
sequentis s;eculi

non

cosieii

si

qui forent, stipendia sportulasque (ut

Berlrandi, qui circa diniidium

vocat Cyprianus opisl. oi) promerebaiitur; hinc fraires sportulantes epist.

floruit,

denegare pergit, se nec di-

C6 ab eodem
ct

dicli,

sed ctiam

cere bene, nec vere.

ex canonica vivcndi ratione

rogulari discipliiia

q

[xxvii]

V. Inler exemptiones
iis

autem publicoruin

quam

profitebantur. Praecipue

vero Carolo Magno

onerum, quas, ne
herbatico

adnitenle, forte et Paulino, qiiod in sua ccclesiajam
in usu erat, proponenle et suggereuie,
in

grogatioiiis clerici,

premerentur Aquileionsis conCai-olus indulsit, una est immu«

Aquisgraan.

nitas

al)
s «

:

Non debeant

solvcre hcii-ati-

nensi conventu, cni ct ipse Paulinus

inlerfuil

cum.
est

Hei-baticum autem, quod et lierbagium,}us^

789 hujusinodi

clericalis

convictus

sub regula desic

gendus inculcatur. Capite enim 71 Capilularis
clericis
statiiitur
:

de

i

Qui ad clericatum accedunt,

t Du Cange. Hic tamen putaexemptionem ab herbis vel foenis suhministrandis, vel quod verius videtur, a multa, sive

herbas sccandi,
iunui

rem

quod nos nomiuamus canonicam vitam, volumus nl
illi

pccunia pro fcenis et herbis solvenda,

quam

ca;teri

canonice

vivant,

secundum suam regulam omnimodis etepiscopus eorum regat vitam, sicut abbas
»

pnestare tencbanlur. Arguitnr ex sequentibus exemplionibus mansionaiici et foderi, salvis quibusdam
liouestissimis conditionibus,
I

inlra
liiis

monachorum. easdem

En

tibi

communis

vita,

adeoque

eidem congrcgalioni pa(ait

sedes,

clericorum convictus. Scd inc-

iter concessis.

«

Concessimus

Carolus)

in elee-

disciplin;c hiijus

rationem pcrcipies ex concilio
c.

niosyna nosti-a mcmorato viro vcnerabili, ut a supra
servicntibus

Mvddensi an. 843, quod
nici in
est, in

53

sic

habet.

«

Ut cano-

jam

fata? ecclesi;x!

mansionaticos vel fovel

civitate, vel mouasteriis,

sicut conslitutum J)

derum pullus audcat
aut dilectus
filius

pr;ictendcre
si

cxigeie ullo

dormilorio dorraiant, et in refectorio come-

unqiiam temporc; cxccpto
proptor impedimeuta
liensibus, aut in
fiiie

veniat,

quod nos

ipsi

dant, et in
et
iu

domo infirmorum necessario subleventur, tam sani quam infirmi canonice veslianlur, atque
claustris

noster Pipinus, vel regale reditum.

inimicorum parlibns FoiojuTarvisani
si

horis congruis degant, et

sub custodia

advcncrint

:

lune

canonica leclionibus et cxleris divin;c instilutionis
insistant olTQciis. Qui vero

propter neccssilalis causam,

conlingat, mansiones
»

episcoporum

loci

conve-

homines nostros ibidem accipiant.

Mansionnticum

nientiam, aut facultalem non habueril, ut hoc perficere et ordinare possi?,

aulcm

ct

foderum onera crant publica principi penlllud

piincops secundum cousliannii;!t. Id est

denda, vel vicaria pccuiiia rcdimenda.

quidcm.

t;Uionem doinni iinperaloris Lu(!o\ici
si

mansioiiis scu habilationis locuni parando; quod vcl
re ipsa priiestabatur (qiia de re esl illud lib.
tular. cap, 17.
«

vicina episcopio terra de eadein ccclesia esse re-

ii

Capivia rl

perla fuerit, et ab alio possidetiir, eccIcsi.Te rectori

In

illis

vero

locis,

ubi

modo

ad claustra clericorum, vel alia qu;elibet ccclesinc

mansionatici a genilorc nostro ordinali sunl,» etc.\
vel solvebalnr

commoda
rit,

facienda reddatur. Si aulcm de fisco fuclibcraliCis

numerata pccunia, de quo

cst iUinl
Jiulius

rcjjia

c;uudom tcrnun ad scrvoriini

Capilularcde VillipCaioIi Magui cap.

H

:

<t1

65
jiidex 3/ans;onn(ico«... prendal,

S.
I

P.ULiNl AQLILKIE.NSIS PATULVRClLi:
id csl exigat, quaj

Oi

A

VIL Anniis aulem 24 regni Francfci ab an. 7G3
Octobri incepto est an. 792, siculi
gni Ilalici 19,
si

pro mansionibus indiclis essenl pondenda. Iloc vero,
bcilicet foderi,

abanno774

est re-

vel fodri

nomino, annonjc mililaris
siibditis Italis

pcrpendas cjus cpocbam auspicaii a

impendi'im importal, qnod pnecipne a
i:\igL',ba ur,

mensibus bac data diplomalis anterioribus. puta Aprili
vel Maio,

cum

rcges

Francorum Ilaliam siiam
lil).
ii

in-

quo regnum Italicum,

sive

Longobardonim
regiii

visuri

descendcreni. Otlo Frisingcnsis
I

de Re:

Caroli
Italici

initiiim ducit.

Currebat enim aniius 19

bus gestis Friderici
i

imperal. cap. 15, post

medium

prid.

Non. Aug. Arguit Fontaninus
21.

in li!»ell«

Mos enim

anliquis, ex

quo imperium

Romanum

Delle Masnade, pag.

omissionis Mabiltoniunr,

;ul

Fraiicos deiivaLum est, ad nostra usque deductns

quod

in

cc::su
lib.

palatiorum
iv

rcgum Francorun),

cil lL'mpora, ut (luotiescmiqr.e reges llaliam ingredi

quem

profert

de Re diplomatica, omisciit

destinaverint, gnavos quoslibct dc familiaribus suis

Ratisponcnse palatium, in quo vidimus dalum diploma, de quo sernio. Sed
rito.
«

pntmiitant, qui singulas civitatcs scu oppida pcragrando, ea quic ad tiscum rcgalem spectant, quje ab
;;ccolis

Non enim
»

ipse, sed Micliael

fodrum

(iicunlur, exquiranl.ii

Idem

ibid. cap.

valeludine aliisque

immequem rebus impeditus banc opcram
iiijuria

arguilur, et

Germanus,

in

£3

:

»

Cum
lib.

fodruni

a

civilalil)us...

exquircrelur,
n

Iranstulit
l^

(ut ipse Mabillonius testatur n. 4) in

auctor

Tpoletani indignationem principis
('evicus
ii,

incurrunt.

Ra-

fuit lucubralionis,

qua ipsc Germanus

verbis,
i!)i.

non Sed

cap. 10

:

«

Fiidericus nunlios pro
et

Mai>illonii, sed suis

rcm

edisserit, ut dicilur

(oUigendo fodro per tolam Tusciam,
lUqiie

maritima,

ea fuit modestia Mabillonii. ut non in socium lapsunt

Canipaniam

direxit.

»

Ab

bis ergo oneribus

rcfunderet

,

sed

tanquam

ipse

peccassci

,

gralias
lib.

Kcciesiac Aquilciens. clericos boc privilcgio eximel)at

ageret arguenti, ul ipse Fontaninus nonslUiil in

Carolus, ct quidcm iiiiuitu PauUni;

nam

exprcsse

De

Viudiciis diploinat.

una ex causis, quarum gratia bsec
loco esl
ita
:

pi\'cstabat, tertio

CAPUT

VI L
;

«

Ut

ejiis

(Paulini) meritis compcllcntibus
in

praistitisse,
>

et

omnibus concessisse cogno-

Paulini gesta in concilio Francofordicnsi gressus scriptioni libroruni se addicil,
lioni concilii Forojuliensis.
I.

et

a quo recelebni-

scant.

«

autem locus et tempus sic adnotantur: Facta prid. non. Aug. an. 24 etl9 rcgni nostri.
VI. In fine
in palatio pubiico.
>

Cum

in dissertalione peculiari

quain exhibemus,

de Fclicis et Elipandi

haM-csi, an.

42

ct seqq. laiius
ibi

Actum Regimiesburg
mine
V.

In Dei noin

de concilio Francofordiensi fusiusque loquamur,
coUigi possunt,
quiie

feliciter.

Amen.

Locus

is est,

ubiconcilium
.

ad argumentuni prscsens facero

^ causa Felicis Carolus coiigregaverat. Et qiiidcm „ w

satis
..

prohabiliter asscrimus tempore cclebrationis concilii dalum diploma. Nam ex chronico Sandionysiano,
citato a Cointio

n ^ Anno

videbuntur. Hic nonnuUa

tanlummodo attingemus.
Italis

79 i Francis, Aquitanis, Germanis,

Patri^

bus ad synodalem conventum vocatis, cum

eis Pauli-

sub hoc an. 792,

n. 1

:

«

Saxoncs

nus venit Francofurlum, ubi Pascha Carolus celebraverat.

inlerfecerunt Francos
prid.

supcr fluvio Alpia,
»

prope mare,

Non tamen
cst, et
fiiie

stalim ab Iioc festo conciliura

Non.

Jul. feriavi.

Post hanc cladcm se^piilur

cclebratum

eo minus in ipso fcsto Paschatis,
s;vc. viii.
:

dctcctio et damnatio conjurationis Pipini in patrem

ul vull G. Cavc in

Apparet cx Eginardo

Carolum,

in cbronico

Moissiacensi et codicc Cani:

siano. Coiatius ibid., n. 2

<

In codice Canisiano el

Rex ad condcmnandam hicrcsim Felicianam ajstatis initio, quando cl gein Annalibiis, qui sic ait
«

in chronico Moissiacensi haec

proxime sequuntur de
Laureshamensis:

neralcm populi

sui

conventum habuit

,

concilium

Pipino, ctc.
<

»

Annalista quoque
est

omninm episcoporum
ciis

ex omnibus regni sui provin»

Rege ibidcm (id

apud Reginum)

«statem
filio

in

caJem viUa (Franconofnrt) congregavit.
hoc anno 794 Pascba
in

agente, facta est contra

eum

conjuralio a

suo
in

Cum autem
incideril,

diem 23 Marlii
in ipsa so-

majore.

»

Damnatur autem Pipinus
habito.

perduellis,

non viJetur coactum concilium
;

conventu Regenspurg
cense
:

Chronicon

MoissiaPi-

lemnitate Paschali

sed neque (ut canones quandoiii

<

Rex Carolus cum cognovissct consilium

^

que innuunt) Doniinica
iii

post Pascha,

quiic cadeiis

pini, et consentaneorum suorum, coadunavit adventum Francorum, et aliorum fidelium suorum ad Re-

diem 15

Aprilis,

non congruit cum

a^stalis initio.
in solis

Sed quia hic nedum conventus episccporum
fidei

g^-isburg,

ubi universus

populus Chrislianus, qui
j

causis adunatus, sed et Placitum (ut dicebant)

cum

rege aderant, juiiicavit Pipinum, etc.

Popnlus

erat
si

procerum regni pro rebus

Christianus, qui

tunc

ibi

aderat,

coetus erat epi-

tenipus canonicum non est
:

politicis, nil mirum, adamussim observa,

scoporum

et religiosorum

virorum, in causa FeUcis

tum. Adde

episcopalium sedium

a

quibus evo-

convocatorum.

Uuic coetui interfuisse

Paurmum jam

candi erant Patres, distantia;
slale

ilinerisque,

tempe-

ostendimus, et vidc Dissert. 4 de Felicis et Elipandi
hoeresi n.

adhuc

rigida, difficultas nccessario exigebal, ut

52 et seq. Cura ergo haec omnia contigerint

tempus,

etsi serius,

tamen opportunius commodius-

post prid. Non. JuL, ct hic
ni.si

post

unicum mensem datum
tempus essc
cl

habeamus diploma non (id estpnrf. Non.
nobis videtur,
et

que concilium nancisceretiir. Ex diplomate iidra n. 8 citando dato xiii Kal. Aug. Aniano abbati monasterii

Augusl.), satis probabiliter
dipl(Mnatis
iiiipi^lralum

tempus

Caunensis, argui potest circa finem
vcl initium Julii

mensis
,

concilii,

cjus

occasione

Junii,

coactum concilium
cclebratum

quod
sed

datum.

[xwiii]

mni

unica ses.sione

cst,

MTA.
piimu proposiia
luieresi, {toslea <ialo

('i6

aliquot dieniin

A

pr;i;

caitoiis

sii)i

opcm

l;!lui

i

,

nomeii

imllius ap: o-

spalio Palribus rcs malure prospiciendi, el h;ertsi

respondendi, denuo adunatum.

Quod manifeste docet
:

s»'t- Sil>i aulem maiuis daiite Petro Mediolanonsi, oiim res in scena fuit producla, pi\T cseteris Ita?l»

Paulinus, in Sacrosyllabo suo sub initium
die, ait, residenlibus cunctis...

«

Quadam

episcopis, in secunda
tonis

riliii

editione slrenui commili-

jubente rege, recilata
:

gratissimus commililo

nomen

expressit.

Do

est epistola Eiipaiidi.

>

El infra

t

Cumque impredatuni 20 Julii,

Pelro Mediolanen. vide Dissert. 4, n. 44.
IV.
er;;t

cata el concessa esset morosa dilatio per dies aliquot,
placuit, elc.
»

Scopus qiiem peiebal hac synoJo Carolus,
h;cresis Felicianic pioscriptio,

Cum

igitur diploma,

adeoque
ea
latis,

et pri-

actum concilium, et concilium diebus aliquot duraverit, captum videtur saltem inilio Julii,
latum
sil

post

mnm

decrelum, seu canon ex 56

in

sicuti

vel /iue Juiiii.
II.

piima qucEStio proposita, de ea climinauda slalntum. In primordio capilulorum exortum cst de impia <
et nef.mda hccrese Elipandi Toletanae sedis episcopi,
et

Episcoporum, qui
circiler

inlerfiieruni, nuineruin

ad

lercenlos
-addil,

asccndisse asserit G. Cave.
iiniversale
dici

Qui
posse

Fclicis

OrgeIlilan«, eorumque

sequacibus, qui

cx multitudine Palrum

male senlientes,

in Dei Filio asserebant

adopiionem.

coneilium. El revera ipse Pauliniis plenariam sytio-

Quam omnes,
^

qui supra, sancti-simi P;ities el re-

Mum
.<'ilio

ai^pellat,

quam

coiitinuator Hislor.

Pauli Dia-

coni muijnam denominavil. Scriptor hic in hoc con-

spuentes una voce eontradixerunt, atque hanc h;elesim fiinditus a sanela Ecclesia eradicandam statiierunt.
>

primas inler Palres dat
capiit
(veliili

Paiilino, qui vere c;cte-

Patres autem, qui ore tenus ^ic iinanipronunliaruiil
senteniiani,

rorum
(Miiiii

et corypliaius videbatur.

Ilecensendo

miler in hairesim

pari

Scriptura

II

Reg. xxiii milites David

^tienuiores) ires fortes, et inier caileros pra)st;mliorcs emiiieulioresque
,

unanimitate librum Sacrosyllabiim Paulini iiervose caiti impugnaijtem omnes subscripserunl. Egiiiar-

proponil P;iulinum primum,

dus

in aiinalibus

:

»

In

quo

concilio et h;crcs:s

(anquam

iiiter

tres nobiliorem, deinde
«

Petrum Mehaeresim

morata condemnaia

esi,

et liber contra eain
in

mecomquo
ia

diolauensem, el terlio Alcuinum.
(ait,

Quam
viri

muiii episcoporum auetorilale composiliis,

de Feliciajia loquens) sanclissimi
patriarcba,
ei

Paulinus

omnes subscripseiuin.
D.sseit. 4, n. 45,
r.Oii

>

Qni
(

isle

liber fueiit,

Aquilegiensis

Petrus

Mediolanensis

alium

sse, nisi Sacio^yllabi.m

iwchiepiscopiis, seu Alcuinus iiisuke Bril:iniii;e archi-

Paulini ostendimu>.

diaconus,

cum

cxtcris episcopis dtstrucnles, etc.

>

V, VI. Multa extra aleam InereseosFelciana; ar titata
fuere. Et

^uem

ordiiiem ipse Garolus servat in epistola sua ad
direcia,

quiJem

canoii secuiidus, qui circumfert-ur,
ii

Ilispauos episcopos
seiiteiilia

una ciim decreiis

et

de abrogatione concilii Nicajni

o!)

cnitum imagi-

concilii;

nam

.C post recf^nsionem epistolai '^

Adriani siimnii ponlificis, Sacrosyliabum prolert, et tenio loco epistolam episcoporiim Gallix et ca;lero-

oua^stione proferuiilur a catholicis et modernis luerelicis, noslriim

mim,

nianifcsle

Io(i!!itur.

Q;:a3

de

hac

rum
si.n

repouit.

slioiie miilibi liccre-

nolumus csse pertractare, cum in ca qiueiiiiplicalum inveniamus Pauliiuim suis
Miriim sane et ponderalioiie dignuii;, duo
lidei

III.

Sacrosyllabus libellus cst quo Paulinus

scriplis.

Felicianam pcrstringit et conterit. De eo, suo ad an. 794, n. 13,
illic

puiicta
pitulis

eadem synodo
immeiii^ito

pcrlraclaia, dco' us ca,

ioco. Cointius

ail

scriptum Fran-

conofurli, cuui syiiodus
plici

haberetur. Sed

cum

du-

dcfinita adco allerum ex his jcjune coiiiacium, ut uec noiniiiatum

sibi

scqiientibus

modo

edilus reperialur (ut et ipse Coinlius ad7),

invenias a Pauliiio, et

iii

episiolis Garoli

ad Adria-

venit ad eumd. an. n.

nenipe in una edilione lo-

num,

et Adriaiii

ad Carolum par de allero silenlium.
loquitur de quocstione
;

qualur

in singulari censeo, decerno, in alia in i^lurali

Paulinus

nunquam

imaginum,
circumfe:

censemus, decernimus, pulo Paulimim,
cailebat

qui

opliiue

sed de ba;resi Feliiiana

in epistolis quai

rein Francofurli agCiidam, librum

lanquam

ruiitur Adriaiii et Caroli, de lueresi

imaginibus agilur

de

privaium doctorem pra^parassc domi, aiuequam ad
concilium acccderet.
latus libellus
cilii

Feliciana
in

aec per somnium. Quid est hoc

Cum aulem

in concilio reci-

Paulini,

caiisa

adco gravi
causa tam

et coiisona, quia

de

omnibus

arrisisset, et universali

con-

rebus
roli

lidei

qsias perlractabal;
in

ex advcrso, hoc C;sp;itenli
in

sanclione

communi

nomiiie mittendus esset ad

elAdriani,

et nola, silen-

coiUuiii:vces llispanos episcopos,

cum

transcriberelur

lium? Equidem

cum
in

causa Felicis

conlroversiam

aptum exordium ad faeta pr«seiitia apposilum, et numerus pluralis pro anleriori singuFraiiconofurti,
lari Sit

non veniat
multis

et

ab omnibus faiealiir; altera de imagi-

nibus quaislio
:

dubium
Seil

veniat, et impugnelur a
fit,

subslilutus ab
sit,

eodem Panlino, sicque verum
duabus edilioidbus
dic;il

ex hinc saltem suspecl;i de
liis

et qua3 credatur

ulrumqiie
el juxta

quod

a

profeitiir;

minus
alii.

probabilis.

(iit

diximus) videant

earum alteram veiiim

qiioque Coiiitius
tran-

Francofurti scriptum,

nempe efFormatum nova

VII.

Praeter

autem

eain, qua;

dogma

conlingebat,
est po;-

scriptione ad orationis conciliaris characlerem.

Hoc

varii ordinis res acta est. Circa

disciphnam
salis

suadet Petri episcopi Medioianensis in una editione
silenlium,
UKlicaia.
qiii

niientia Ileislulfo siatuta.

De quo non

miranle-

in

altera

nomen
futuri

a|)posiluin et pnescniia

dum
sii.

veiiit,

adeo hisloiicos jcjenos fuisse, ut non

Cum

eiiim nescisset Paulinus

domi

degeiis,
ct qui

vis, sed potius nulla

nicmoria e,us supersies dicenda
tolis

pnccisc episconi

esseni coucilio

Etenim pra^tcr titulum epistohc, qui

esl,

,

t7
ul fnctiim

S.

PAULINI AyUlLElENSlS PATRL\RCH^E
iiilelligns, hisloniliil

68

summalim tanlumniodo
rei

A

nus,

el

Pelrus Mediolanensis. TiicopliylacUim Tu-

liam autcm
profcrri

geslLC

non cognoscas,

apud

dcrtinum episcopum suspicalus fucram, qui anno 787
lcgatus Adriani
ponlificis

cditores vel concilioruni vel
illa
,

canonum,
facli

a

quibns solet

cum Grcgorio

cpiscopo
;

ad notitiam
se

ducens invenitur.
epistola Paulini

Osliense adfuit concilio Calchutcnsi in Aiigl.a
incidi in P.

cum

Sic aulem

is

habet

:

«

Ineipit

Cointium, qui ad an. 79G, n.
,

-43,

suspi-

patriarch;c Forojuliensis, cdila in loco celcbri noinen

cionem confirmavit his vcrbis
Calcbutcnsi
:

agcns de syi-odo

Francofurt,

in

synodo magna, contra Felicem haereesl historia Si quid tair.en

<

Tiieophylaciiis Ecclesia.m Tiidertinam

licum, de Hcistuifo qui uxorem suam cccidil caiisa
adullcrii.
»

agere potuit ad
niiim

annum usque
:

Chrisli seplingenlosia Gi:ccis

Iloec

tota.

nonagesimum scxtum, quo Tudcrtum
nec alius forle
fuit

illustratione
illa

dignum putatum,

notis,

cum

de cpistola

ad Francos transiit

ab cpiscopo

dissercndum, pro virili expositum. Vni. Altera, qna^ inter gratiosas ccnseri polcst,
seu prneccplum Caroli Magiii
«

Theophylaclo Adriani papre lcgalo, qui concilio Francofordiensi ante hicniiiuni inlerfuii.
»

Stcphanus auerat,

est diploma,

dat.

iii

tem

(forle

Crcmonensis cpiscopus)

Kal. Augusli,

anno vigesimo sexto,
II

et

vigesimo reregio,
i

nitente Carolo

gnorum
jiendice

ejus, Francoforti

in palatio

quod

evexerat an.

quem adMagno Adrianus ad eaiii cathcdram 776, eamque lcnuil usque ad an. 816.
is

profert Baluzius tom.
1

Capitular.,pag. 1399, in apn. 18.

B

Intercessio ciiim
ipsi

Candi pro ejus cxaltatione

iiidicat

Actor. veter.

Aimus

eiiim regni
concilii
iii-

inter caros fuisse,

adeoquc ab Adriano occasio-

Francici ct locus optime convcniunt
cclebratione, nisi

cum hac

quod

Ualici vcre est 21 a

Maio

ccptus

:

sed forte aliquam epocham mcnse Maio taritalico invcnies,

nesomnes caplante si!;i Carolumpronierenli missum ad legati charactere, tanquam regi grat'im futurum concilium Francofordiense probabile facit. De lioc
,

diorem pro rcgno

sicuti

nos

cum

vidc Ughellum
Mediolaner.si

in

Cremoiicnsibus n. 29. De Pclro
in

Pagio de concilio Forojuliensi agentes invcnimus aiiteriorcm. INon enim est unica ct constans cpocha
regni halici. Insuper
in

dictum est

Disscrt.

i, n.ii.

Hoc

unum

addituni hic sit, non admilti a Papebrochio

ipso diplomate

iimuitur,

(apud Pagium

mox

ciland.)

iii

Exegesi de episcopis
nicnr,is

inlerfuisse concilio gratiam exposlulaturus,

Anianus
Co-

Mediolanensibus prjefixa tom. \1I Sanctor.
Junii, privilegia

abbas Caunensis

cum

suis

monachis (quod adverlit
:

qu* proferuntur ab
illis

rgliello; ct prx,

(tBaluzius in notis ad concil. Francofort.)
gnoscat magniludo seu
labilis

<

sertim quia in

Pelrus dicatur Oldradus

in gra-

ulilitas veslra, quia vir

venc-

liam

scilicet famili:c

cjusdem nominis. Ncque cnim

Anianus abbas, cx monastcrio sancti

Joaniiis
in locis
coii-

vl sanc:i Laurenlii, qiiod fuit coiistriiclum

iiUiiCupalisExorio et Olibcgio, nostro synodali
«ilio

Magni cognomcn cfTerre episcopi imo cognomina lunc nondum adinvenla C communior habct opinio. Est cjus nomine epislcla
tcmjiore Caroli

solebant

:

,

veniens, una

nuindo, Lurio,

cum monachis Conlinuo Stro cum omnibiis rcbus vel nominibus
,

de translatione corporis de Sardinia
,

sancti
a

Auguslini Papiam

intcgrc

relata

Baronio ad an. 725,

wonastcrii sui, quos modcrno temporc vidctur pois:derc, seplenius commcndavit, etc. Propterca bas litleras nostras pro firmitatis [xxix] studio ei dedimus.

num.

2,

quam

xHpic ac privilegia commcntitiam ar-

guit Pagius ad

cumd.

:ui.,

n. 2. Mallci iKvrelicorum
tcstc Ughcllo, quia
,

nomine donatur

a Carolo

Magno

per quas omnino jubemus, elc. Similitcr concessinius ci villam Cannas, siculi Milo ad suiim monaslc-

Petrus Arianos hooreticos, qua scriptis

qua ferro,
(absit)

opportune perdomuit. Non impugnamus
noris
I.

hn-

vium per suas

lilteras delegavil etc.

t

Apud

Mabilloali-

nomen

et

nominis mcritum

,

qui

iii

Dissert. 4

nium, de Re diplomatica lib. vi, n. 58, variat quantulum, ncc habet nomina monachorum, scd
«

c.

Ripani.ontii auclorilate

confirmamus. Tant!;mad incndcm

sic

:

iiiodo

miramur hujus

Mallci slrcpitum,

Ciim monachis suis,

ct in nostro
»

Mundcburde ctim
scriptura

omriiLus rebus, etc.

Forsan

barbara

Francofurlcnsem revocata haeresi Feliciana, voccn', inquam, Pctri non audiri. Sed ad Paulimim noslrcm
a

causa variai interpretatioiiis. Caeterum dala convcnit
loco cl tcmporc utrinquc.
syiiodali concilio veiiiens,

concilio

revcilenlcm,

ct

jam

revcrsuiii

levertn-

Cum aulem
»

dicat,

«

noslro

miir.

inferes concilio Franco-

X.

A

syno;lo
officiis

igilur Francofurtensi

,

cl a

ftincris
ibi

Anianum, Continuum, Slromiuidum, Lurium. iSeque cnim hoc aiino aliud concilium Francofurti factiim, habes, prseler hoc de quo sermo.
furlensi intcrfuisse

supremis

Fastrada; regina;, uxoris Caroli

c vivis excessx, et in sancti Albani proxim:c
tincc urbis

Moguc-

tumu!at3C exhibilis, rcduccm Forojulicnsis

Sed cum datum

sit

diploma xui Kal. Aug., manifestc

provincia pastorcm
ciirce

suum

cxccpit tetabunda. Cujus

«pparct concilir.m antca celebratum,
ca, qure in concilio sccuta
>;tulatio

dum memorat

jam

fuerant, id est expo-

voli,

Aniani pro suo monasterio et confessio Caquam poslea lato diplomate nunc munit. In Ap1

incuiubcre, pastorali vigiliquc solliciludine moplebis componcre, clero ct populo in omni sanclires tatis cxemplo prailucere , nihil ipse habuit anliquius.

Vcrum cum

h;cc

non

satis

vidercntur ingenti lucranardori
,

pendice

habes diploma

n. 11.

darum animarum quo
adfiiere

yestuabat

ut

saluti

IX. Praiter recensilos
nolni sui ad concilium
Kcclcsiie
ct fidci

nuncmonachos, quos res ca>
vocaverat
,

quos res

pi-;escnliumet futurorum una simul prospiceret, scrilibrorum se dcdil, ut quai recta essent firmaplioni

convciiirc fccerai;

uucr primorcs

scqucntis vet, qiuR detorta dirigerct. Ilinc anni

705

U'sa(i Roinaui ponliiicis Thcopliylaclus, cl Slcpiia-

neriodus

vi;!il

P;iulinum scribentcm libvum Exbo:-

69
tationisad Henricum

Y ITA.
Jucem
Forojiiilensein,

70
iniolligeie. Sic eniin ait

quocinn
;

A

niam ad Dravam
advenicnti

de Leo;ii-

iHutua per sepiennium confola adoleverat amicilia

caiio Tiburnionsi opiyoopo
:

sub Elia, concilIoGraaensi
)

sed de eo

et

libro ipsi a Paulino direclo

,

consule
Antio

«

Cujus
,

(

Norioi

primaria urbs erat

Dissertationervi

noslram
lil)ros
:

in

ordine primain.

autera 796 ad

tres contra Felicem consarci-

nanrlos se accinxit
t

de quibus iu Dissert. 4 de Feli-

quod palei ex Vita sancti Severini Noricorum aposloli. s Teurniam autem, sive Tiburniam inCarinthiasitamesseconveniunt Lazius,
etsi

Tiburnia ad Dravum

is et

Elipandi hoeresi.

Non tamen
et
<

scriplionis occu-

locum ejus tenere nunc dicat Racstad SalisburCluveriiis,
elsi velit esse
;

palio ab arctioris vitoe studio

pauperum provi(ait

gcnsis ditionis;
dilionis episcopi

ViUacum
,

dcntia ipsum exemit.
rlns,

In iis

occnpalus

FcrraItalice

Bambergensis

Schonleben

etsi

de eo scribens in Catalogo sanclorum
vilie

Solvam, vel Sohente oppidum prope Clanghefurtum
putel,

ad II Jaiiuarii) haud tameu de
quid resniltebat
:

ausieritale ali-

quoJ [xxx] Ferrarius Lexio. Geograph.
accipias

in

Ca-

cum

jejunia, vigilias, pias niedila-

rinlhia sub dilione Laureaconsis episcopi constiluiL

tiones, et caeteras exercitaiiones spiriiuales assidue

Quem tamen locum
a geographis, extra

,

pro ea

substilulum

prosequebatur.
ticoe

»

Prcecipuc

tameu zehis

ecclesias-

disciplina; eluxit in celebralione conciiii

Foro-

juliensis; de

quo
in

lalius in praecipua Dissertatione 2.

Dravo flumine non excurris. Sanctus Severinus decessit an. B 481 vel circiter. Ergo ante hunc annum Curinlhia
Chrisiianis provinciis accensebatur, cujus episcopus eligcndus a sancto Severino prajnuniiatur. Ad an. autem 579 Aquileiensi ditioni paruisse, Leonianus

Carinthiam

el longe a

Quanta aulem
Ilas
in

Deum

piotas ejus

fuerit et

quam

tlagrans charitas,

teslalur

non una epistola Alcuini.

cum

caeteris

ejusJem ad Paulinum per ordinem
quibus

Appendice reperies. Hic, ut plurimum, oraliones

pro se ad

Deum

fundcndas reposcobat

,

quam

veniens,

episcopus Tiburnien. synodo Gradensi sub Elia adtestis est indubitandus. Posc hanc synodum
esl.

maximc fidebat. Sed de hisagenius, cum de Paiilini cum Alcuino nccessitudine et faniiliaritate sermo
rccurrer. Interim ipse Alcuinus Heiirico duci Forojulicnsi scribens,

ab Aquiloieiisi defocisse anle an. 591 a-que manifestum

Namex convenlu(nonquidemMaranensi,

eum amandat
doclori et

Paulino, ne

dum

ut

spiriiualis

vilce

magistro, sed ut speculo
ul palel cx

ut puiavit Schonleben in Apparatu annal. Carniol. cap. 5, § 7, n. H, ut patet e subscriplione Aug-ustini ConcorJien. episcopi, qui liboilo mox cilando

sub-

exempluque

Christia;iie conversationis,

sciip.^ii,

epislola 94 in Appendice 1, n. 4, apponenda.

qui tamen nec Maranensi conciliabulo, nec G^adensi concilio subscripserat , sed clari-«sim«3

CAPUT

YIH.
ci

uirinque) ex conventii, inquam, ignoti
concilia iocatur sub an. 591
,

loci,

qni inler

Paulini apostolattis in Caranlanos
I.

Avares.

comprovinciales Aqai-

^' leieiisos

Anle aimum 798 apostolici
et

miiiislerii

labores
,

tori

episcopi libeilo confeclo, Mauritio imperadirigendo, comiueruiitur Tiburiiiensem Eccle-

ia

Carantanos

Avares cxantlasse Paulinum
iis

ex

siam metropoiila; Aquileien. sublractam.

An

et tiioc

dicendis infra constabil. Ergo hic dc

sermo op-

porlunus occurrit,

licet

siiigulares actiones cuique,
sit facile el

desciveiint a fide, dubitaudum. ELcnim actale Pauljiu nostri revera ad fidem trahuntur. Et SalislurgeRsis
Yirgilii opcra, et

quo evenerant, anno non

indubium assi-

gnare. Constans est scriptorum sentenlia, proxiinis
Carinthiie populis vorbi Dei

Arnonis ojus successoris in Carantanorum con\ersiojie, exannalibusecclesiaslicis haud
polest negari.

semen

sparsisse, et

Ava-

ris arniis Caroli doaiitis evangclii

facem

proetuiisso.

Audi Ferariuml. c:
bat,

<

Prsedicationi evangclica! vacacl natiorics finiiimas
fuil
,

qua Carinthix' popiilos,

ad

fidem Christi converlit. Marlyrii cupidus
voli

licct

compos non
n.

fiiil

;

mulias uibiloiniaus a barbaris
t

Paulinum tamen ne excludas ab hac aniinaprovincia, qucm hanc spartam iiluslrasse non est amhigeudum. iEnoas Silvius Do Europa cap. 20 facium recilat, quod noii giavabor exsctiberc, a quo lux non modica sentenli;e ailal;*'
III.
1

um conquirendarum

p rpessus
in

est iiijui ias et molest.ias.

Sic ct Bullandus
jp

alTuiget.

Vita,
II.

Ki.

Salvatoris

Non

inficias

eo Carantanos longe an!e lempora

go;itis,

Fama est, ait anno 790 posl Chrisii ortum, imperante Carolo Magno diicem Ingonem nomine, ingeiis convivium provin«
, ,

Paulini excuUos iu doclrina Chrisii, ct sacris aquis

cialibus pnicparassc,

et

agreslibus quidem ad conaureis atqiio ar-

expiatos fuisse. Siquidem in Yila saacti Sovcrini abbatis, Noricoruin dicli
aposloli
,

spoctum

suuiii

iiitroMiissis in vasis
.ac

quam
I

recilat

ex

genleis, nobilibus vero
oculis collocatis
,

magistratibus procul ab
:

Egesippio ejus discipulo Surius tom.
jus 6 Id.

Januario, cu-

fictilibus miiiistrare jussisse

intor-

mois

ejus contiglt, Paulinus alius Teurniie
«

rogatum cur

ita faceret,

respondissc, iion tam

munevancaii-

praediciturepiscopus a sancto Severino.

Romeante
iii

dos essc qui urbes et alla palatia qiiam qui ;^gros e5

presbylero (Paulino) ad patriam, scrmo
dicenlis impletus esl.

eo prcc-

humilescasas

colereiit.

Rusliois, qui

Cbri.>-ti

Nam

cives Tigurinio, qu:je ine-

gelium accopissenf, baplisniatisunda purilicatis
didas ct nitidas
e.sse

iropolis est Norici, coegerunt

eumdem presbylerum
i

animas, nobiles ac polenles, qui

summi
scilicet

sacerdotii suscipore principatum.
'i'j(/un«((,'*

In cdit.

spurcitias idolorum sequerentur, sordidas ac iiigerri-

Colonien. an. lo76est

non

certa; lectioiiis.

cum Sod oum
't,

astcrisco, nota

mas

;

sic

vero pro animarum qualitalii.us inslruxisse

Norisio

i:i

Dis-

convivium, castigatosquc oa le nobilos, catcrvatint
saori b;iplismatis lawlam uua-routos,

sorl.

de quinta synodo cap. 9, §

no duLilos Tcur-

brcvi tompora

:

71 sub Vlr^illo
versos
IV. Ciiin
et

S.

PALI.IM AQi:iLi:iENSIS rATrilAUClLE

Arnone Juraviensibus episcopis unifidem accepisse.
»

A

et

Geroldus comes perducentes in Sclavimam dedo-

Clirisli

runt in

manus principum, commendantesque
,

illi c(ii-

aiiilis

nobiles an. 790 ad fidem conversos,

scopo regionem Karinlliianoium

cl coiifincs

corum

Siiteparunipcr, ct cpochain Imjiis conversionis conScboiileben sidera. Virgilius decesscrat aii. 78i. Ita

occidcntali parte Dravi fliiminis, usqiie ('iim Diaviis
fluit in

amne Danubii

,

iit

polcstativc

popuium regededicasset,

quod ad an. 797, vel 785 ut vull Pagius ex cpitaphio, an. dat annos fere 40 episcoiKitiis Virgilio, quem ad probat ad insulam Saiisburgensem 74G assuinptum
,

ret,

sua pncdiciitionii et evangelica doctrina doceret

servire Deo, el ut ccclesias construclas

presI)yteros ordinando consliliiisset, totiimqiie eccle-

seu Juraviensem

:

siaslicum olficiuin in

illis

parlibus, prout caiioiiicus
cl subjeclioillc

Oiiiiique regobal ovans praesonlis cubnina seiiis, Feriiie quaier denos caris cuiu tralribus annos.

ordo exposcit,perficciet. Doniinationem
quandiu

iicm habens Juraviensium rectorum, siculi
vixit.
»

fecit

Et

si

Cointio credis, qui tamen (lesle Pagio ad an.

Coiniius n. 49, etPagiusn. G uliquc

78a, n. i\) hos versus non viderat; annum 780 obian. 790 tui Virgilii assignabis. Non ergo Virgilius
baplizare polcrat Carantanos. Insuper

ad an. 798 ailvertunt ab scriptore per antccessum
vocari hic Carolnin imperatorcm
qui noii nisi post

Arno Carinlicet

biennium est diclus.
«>

thiam adiisse non videtur,
sit

nisi

anno 798,

non
,

y.

Ex hac

relalionc videtur indubium hoc essepriiter in

negandum
a

anlca

sedem

Juravix;

conscendisse

mum
verbis

Arnonis

Carinlhiam

,

ad fidein Chrisli
illis

ncmpe

morle

\irgilii, ut vult

Pagius, quae

cum

in-

Josu serendam. Quod desumi potest pryecipue ex
:

Dcoemb. an. 785, putat inan. sequentem 786 Arnonis assumplionem rcjiciondam. \el a morle Bertrici successoris Yirgilii quem medium
cidcrit i Kal.
,

«

Popiilum prsedicandodocuit,

et

inderediens
efli,

nunliavit iniperatori, quod
ci,
si

magna
el

ibi

poluisscnt

quis, etc.

»

Si antca

invisisset

Carintiiiam

inler Virgilium el
n.
i-i,

Arnonem

ponit CoiJilius ad an. 780,

mores populi perspexissel,
venisset, hac vice potuisset

non modo tantummodo

el

Bruschio, Ilundio, ct Bucelino
dricnnio tardiorcm inslitutam

ad an. 781, n. l^S, ubi etiam fatetur a Chronologiam qua:

cognovissetfacile ncgolium futiirum. Anlequain enim

spem lucrandi animas
pntccdenti
adiiirit

m

et

sicul

Virgilium
ita

corde Caroli excolcre ex

experientia.

anno 784

vel

783 denatum ab

eis

posilum,

Ber-

Cum

igilur an.

798 primo Caranlhanos
Iraduxit.
,

Arno,

tricum in sede locatum an. 785 vel 78G omnibus unanimiter non nisi annum episcopalus ei assignanlibus
I^^ilur

an. 790

non cos ad Chrislum

Schonlebea
Theodorici

hancArnonis aditionem inCarinthiain
inaugurationem
in

el

Arno an. 790 erat cpi&copus Salisburgensis. Non lamen hoc medio tempore Carinthiam profeclum esse credimus ad populos ejus ad lidem revocandos. Sic enim scribil discipulus sancti Ebcrhardi,
,

episcopiim in

an.

788 reponit,
ciim diser-

per decennium pr.nefercndo. Sed
tis

fallitur,

verbis auclor laudatus an. 798 hoc factum dicat,

et insuper

cum

ante hunc

annum non
non
ei

fuoril Jura-

in vita sancli Ruperti primi Salisburgensis episcopi,

viensium archiepiscopus Arno, qui primus hujus sedis a

apiid Caiiisium

Tom.

III,

part.

ii,

antq. lcct. Amstel.

Leone tunc
igitur a

est constitutus,

polestas in-

an. 1725.
lalis

t

Interim contieit, anno videlicet nativi-

erat legilima

cpiscopuai constituere in Carinlhia.

a

Dominj dccxcviu, Arnonemjam archiepiscopum Leone papa acceplo pallio, remeando de Roma

Puto

morte

Virgilii

ad adventum usque Ar
illiiis

nonis in Carinthiam, apostolalum

genlis

Pau-

venisse ultra

Padum

,

eique obviasse missuin Caroli
illi

cum

epistola sua,
ire,

mandans

ipso itinere in partes
illius,

linum egisse. Quae narrat autem j^ineas Sylvius de convivio anno 790 ab Ingonc dato, in annum 803 ab
scriptore

Sclavorum
nequivit

ctexquirere Yoluntatem populi

anonymo

edilo a Cani>io tom.

III,

part.

ii,

et pncdicare ibi
,

verbum Dei. Sed antequam responsum redderet

quia hoc faccre
succ

in Vita sancli

Rudperti paulo antc

finoin,

jam supra
facio,

legaei

allogato,

refunduntur.
si

Eo autem tenipore Arnonem
non de jure, saliem de

tionis, fcstine pervenit

ad impcratorem, et retulit

profuisse Caranlanis,

quidquid per

eum

domiiius Leo papa mandavit. Post

non

nefiramus.

VI. Inter Paulinum et Arnonem ortam conter.tio expletam legalionem, ipse imperator praicepit Arnoni jj nem circa CarinthicC provinciam dicunt Schoidebeu archiopiscopo pergere in partes Sclavorum, et pro-

videre

omnem
more

illam

regionem,
,

et

ecclesiasticum
in fide

olTicium

episcopali colere

populosque

et Cbrist anitate
fecil,

pncdicando confortare;
,

sicuti ille

[xxxi] hoc anno 798, etabeocilalus Mcgiserus, quam tamen sopitam fuisse aii. 811 ex diplomate Caroli Morocutus arguit apud Ughelluin in Paulino. Si lis

illuc

veniendo consecravit ecclesias

ordinavit

brec vere tunc enata est, certe

Paulinus

in

eam
,

sc

presbyleros, populumqiie pricdicando docuit, et iniie

habere jus cognoscebat. IIoc autem jus erat
dioecesis Aquileiensis fuisse Carinthiam,

oLm

rediens nuntiavit imperalori, qiiod
sent
eflici,
si

magna

ibi

potuis-

ut patet ex

quis inde habuisset certamen.
si

Tunc

diplomate citato. Si igilur suae provinciae Carinthiani
credebat Paulinus,
adierit,
nil

interrogavit illum imperator,
clesiasticuin virum,

aliquem haberet ecpoiuisset agere

mirum,

si

illam eru liendam

qui ibi bicnim

imo non

adiisse est improbabile. Qiiod au-

Dco. Et
Ct
illi

ille

disil se

habere talem, ut Deo placuisset,
fiori

populo pasior

poluisscl.

Tunc

jiissii

impe-

ratoris ordinalus cst Tbeodoricus episcopns ab Ariinnc archiepiscopo Juraviensium
,

tem dicilura Schonleben ct ab auctoribusquos citat, hoc an. 79Slitemde limilibus inter Paulinum el Arnonem Caroli auctoritate sopilam, non videtur ad
niittcndum,

quem

ipse

Arno

cum diploma

dicat

cmotain qu;cstioneni

VITA.
inter
el

74
lucrif.i

Ur&um,
;

alias Url)aniim,

succcssorcm Paulini,

^

piorum sacerdotnm monilio, qui sul)in(le ad
ciendum
caput et
Cliristi

Arnonem et quideni nec sub Urso sopitam, sed tanlummodo sub Maxentio Urso suffcclo i Notum
,
:

regno ad Ilungaros penetrabant.

In boruni censu

sit,

ait

Caroius,

qualiter viri venerabiles Ursus
,

Paulinum reponere, imo ciPleroruni primipilum constitucre, non est tantillum
Tanta enim vivo diiatandce
salulisque proniovenda^
sibi

sanctse Ecclesiai Aquileiensis patriarcba

ct

Arno Ju-

a verosimili exorbilare.
fidei

vavensis

Ecclesi;ie

arcbiepiscopus

non minimam
,

sollicitudo

animarum

contentionem babuerunt de Caranlana provincia quod ad utriusque illorum dioeccsim pertincre deberct.
»

studium inerat, ut quamcunque

oblatam occa-

sioncm avidius arriperet.
dias ad

Cum

aulem. an. 795 au-

Si Paulinus qua^stionem intentasset, dicerel

Carolum accurrisse

legatos, indicium est an-

[imperator,

non
et

Paulinum
Maxentio
originem

Ursum ct Arnoncni, sed inter Arnonem litem enatam quam sub
inter
,

nis superioribus apostolicos laborcs in

eorum

rcgio-

definit.
litis velit

Cum enim

auctores qunestionis et

nibus a verbi Dei pr;Tx;onibus cxantlalas fuisse; et forte Paulinus, cujas ab an. 791 ad an. 794, quo sy-

producere Carolus (ut patet diplo-

nodo Francofurlanse
in

interfuit

,

niemoria gcslorum

ina coiisideranti) et

Paulinum non proferat, sed Ur-

e^us satis jejuna supersit, hoc triennii medio tcmpoio

stim; non Paulinus* sed Ursus qu?estionis suscitator
est censendus. Defmitio

Avarorum conversione,

sicut ct in

Caranlanorum,

autem Caroli
Dravus

est

bujus-

B

l^inc

indc excurrendo desudavit
:

modi

:

j

Nos

pra;dictam provinciam Carantanam
fluvius, qui

inter eos dividere jussimus, ut

per niediam illam provinciam currit, tcrminus am-

Vni. Nec dcfuit soUicitudini evenlns nam an. 750 Tudum, sccundum pollicitationcm suam, cum magna parlc Avarorum ad regeni (CaioUun Aquis lunc
I

barum dioecesum

essel, el a ripa australi ad Aquile;

degentem) venit,

et se

cum populo

suo el palria
,

giensis Ecclesise rectorem

ab aquilonari vero ripa

regi dedit. Ipseque et populus baptizatus est
norifice

et ho-

ad Juvavensis Ecclcsiae pnesulem pars ipsius provinciae pertineret.
tur.
»

Hi limites nunc usque custodiun-

Cum

ergo

lis

ab Urso suscitata sub Maxcntio
,

muneribus donati redierunt, > ut ait annalista Bcrtinianus. Laudalus P. Inchofer subdit postquam « Non est aulein cogitandum Theodoium,
:

terminatur an. 811

falsum omnino est an. 798 per

Chrislianis accessit, et a Caroio muneribus ornatus
recessit
,

auctoritatem Caroli consopitam et consepultam. Ye-

ila

in

patriam rcversum fuisse

,

ul non

rosimillimum autera videlur pronuntiandum

,

quod

comiles secum duceret et reiigiosos etdoctos, qui

cum

an. 798 in Carinthia ordinantem episcopos virecens conversum populum radices fidei altius firmadeamus Arnonem, non uitri hunc annum apostolarent, et ad omnem solidioris pielalis erudirent santum in Carantanosproduxcrit Paulinus. ctitatem. Id enimvero prceter morem et diligeniiam \H. Eodem zelo fidei succensum, quo in Caran- C ^^^^ catbolici priucipis (Caroli) cvenisset, cui nibil tanos verbum Dei disseminaverat, inler Avaros quoerat antiquius quam Christi regnum proferre, missis que sparsisse Paulinum non conlemnenda suadent ad excolendum viris idoneis, qui ubique el religioargumenta. Forte enim jam an. 791 rei Christi;;n3c nera et sacerdotia fundareiit. j In qiiem autem
,

promovend;^ gratia instructas acies
qu8 suspicamur episcopum

Ilenrici

ducis

oculos Theudo Kquius intendere poterat

,

quain in

Forojuliensis in Avaros emotas fuerat seculus;
,

eumdc quo Carolus Magnus

Paiilinum

,

quem populo suo novum hominem non
noverat
,

fulurum oplime
seaiina piiinum,
igtiorabat
?

et

a

quo conversionis
dispersa
esse non

loquitur in cpislola ad Fastrad.im reginam de vicloria

ut arguiinus,

Avarica, de qua videnda est Dissertalio 1, n. 15,
et 17.
,

16

Ex hac

victoria

opporlunam naclus occa

sionem

fructusque

part^ie

pacis colligens Paulinus,

IX. Sed et aukc p:ilatinorum oculos in Paulinura

annis sequentibus vertit

animum ad perfectam Ava(ut

seconvertisse, cui h?cc provincia fuissel demandanda,
diserlis vcrhis docet Alcuinus,

rorum conversionem. Hi enim
Kcrtiniani)
fcedifragos
Ililiuni
t

habent annales

aniicus
a

prx omnibiis
,

an.

795, cura Carolus,

ad coercendos

Paulini

,

epist.
ail
:

112 in Appendice
In cujus

iutegra danda

Saxones denuo rebellantes, conimorarctur

duin sic

«

(nempe Dei) potentia

et graest,

ad fluvium Albiam; miserunt le-atos suos,
,

^

lia

mirabiliter de

Avarorum gente triumpbatum

veneruntque missi Tudura

qui in gente et regno

quorum

missi ad

domnum regem

dirccii subjcctioncm

Avarorum magnam
runt, quod idem
regi dedere
i:i

potestatera

habebat. Qui dixe-

pacificam et Christianitatis fidem promittentes, etsi

Tudum cum
»

(erra et popuio suo se

hoc divina eos proeveniente gratia verum

est, quis

s.^.

vellet.

P. Melchior Inchofer Soc. Jesu,

servorum Dei tam pio
crescat scrvitium
ter

et laudabili labori

subtrahere

annalibus Hungaricoc Ecclesi;e ad hunc an. 795,
suspicatur causas
, ,

dcbet, ul diaboli diruatur saevitia et Christi Domini
?

varias

quibus

is

Tudura

,

sive
,

Sed quam plurimorum

i;i

te,

pa-

Thudinus
tcnlior,

vel

Theudo

(varie

cnim appellatur hic

oplimc, oculi respiciunt, quid vestra vcneranda

sive rex, ut quidani, sive dynasla inter

primores po-

sanctiias facere velit. Quia et vicinitas locorum tibi

ut

alii

mea

sentenlia probabilius volun!)

competit, et sapienti;K decus suppetit, el auctoritatis
excellentia libi appctit, ct cuncla convcniunt
!ali
«
,

permolus

fueril ad

ejurandam idolorum supsrslitioamplectendani
:

qucc

ncm.
hanc
a

et fidem Christi
Iiis

;

quas inter

et

operi necessaria esse videnlur.

»

lioc

aulem ernt
cor,".-

verbis

reponit
1,

«

Accessii

quorumdam

polius cnrrcntem (ut aiun!) incitarc,

quam

Yide appenlicem

num.

1, cpist. 5.

[Patro!. tomo CI)

PatuOI..

XCIX.

3

:

:

75
laoverc Lingucntom,
lib. II,
»

S.
uti

rAHLlNI AQUILEIENSIS PATRIARCILE

76
,

Ciccro quoiulam dixciat

A

(Jlca,

cujus capul Caghan crat

(cnacilcr vetcri

su-

De Oratorc.
Alciiiiius soUici,

pcrssitioui adhairchat, a quibus forte Paulinus
est habitus.
ItaIi;Te

male
in

X. Non scinel scripscrat Carolo
saccrJotes dirigeret,

In

quos Pipinum filium suuin regem
copiis jnssit Carulus
,

tans, ut idoneos vcrbi Dci procdicatoics
qui prudenter
ejus 7
»

ct aplos

cum

snis

hoc anno

rem gcrcrcnt
:

Pannoniam contcnderc
stilit,

ut quos

adhuc detreclantcs
et prae-

demandatam. Epistola
I

Domino excellenlissimo

cl in

hunc habct litulum omni Christi honorc
,

rcperisset, etiam rcpressissct.

Quod quidcm

palri degenti Aquis dcfercnilo reliquias Ihe,

dcvolissimo Carolo rcgi Germaniye
Italine,

Galhic

alque

saurorum
dux
,

quos jani cepcrat Ilcnricus Forojulien.
,

et sanctis vcrbi Dci prittdicaloribus

humiHs
Gloria

qui praicurrerat

et antcriori cladc
in

Hunnos

sanctaj malvis Ecclesi^c filiolus Albinus, ;clernDC glo-

conlriverat, uii dicimus

Disscrt.

1,

§ 18.

Cum

ri* in Christo sahilcm.
et laus

s

Incipit

autem

sic

:

<

Deo Patri

et

Domino nostro Jesu
,

Christo,

autem adhuc in Pannonia Pipinns moraretur, ne nova Christiani nominis plebs minislris ad salutem
nccessaria procurantibus deslitucretur, non Paulino,
cui satis tunc

quia in gratia sancli Spiritus

per dcvotioncm et

nnnisterium sanctne
Christianitatis
dilatavit, ct

fulei et

bon?e voluntalis vcstra^,
vcri Dei
**

ampla provincia incrat, cujus obcundi
cura committitur. Auctor editus a CaAntiq. Lect. supra non simul iaudatus,

regnum atque cognitioncm

munia nimium gravi sarcina prcmebatur, sed Arnoni
sollicitudinis

plurimos longe lalcquc populos ab erro»

ribus impietatis in -viam veritatis deduxit.
<

Et infra

:

nisio tom.

III

Gentes populosque Hunnorum, antiqua fcritate ei
procvenienteque gratia
colla diu

posl(iuam Ilenrici et Pipini victorias rctulerat sub

fortitudine formidabiles, tuis suo honore militantihus

hoc an. 79G, subdil de Pipino

:

«

Qui inde revcitcos

subdit

sceptris

;

,

partem

Pannoniai circa lacum Paelissa inferioris,
,

superbissima

sacr;TC fidci

jugo devinxit,

el coecis

ab

ullra fluvium

qui dicitur

Rapa

(id est

Arabo, vulgo
el eo

nntiqno tempore mcntibus lumen verilatis infudit.

Rab)

et sic
fluit

usque ad Dravum fluvium,
iii

usque

Sed nunc pr?evideat sapicntissima

et

Deo

placabilis

Dravus

Danubium, prout potestatem habuif,
doctrina
et

devotio vestra pios populo novello procdicatores,

mo-

pra;nominavit

cum

ecclcsiastico officio

ribus honestos, scienlia sacne fidci edoetos et evangelicis procceplis

procurare populum, qui remansit de Hunnis et Sclavis de
illis

imbutos; sanctorum [xxxii] quoque

partibus, Arnoni Juvavcnsi episcopo ussui Caroli imperatoris.
>

apostolorum, ct pnedicatione verbi Dei exemplis inl(;ntos,

que ad pra^scnliam genitoris

qui lac, id est suavia pra^cepta suis auditoriinilio fidei ininistrare solebant.
j

Ab

universa tamcn Pannonia non exclusum omnino

bus

in

Et adhuc

credas

Pauhnum

,

quippe Pannonia

cis

Dravum pro-

postquam Carolum dehortatus cst ab exigendis „ lendilur, ut videre est in Tabulis Geographiai antiquce Chrislophori Cellarii lib. ii, cap. 8. Quod aulem a neophytis illis decimarum pcnsitationibus, ne aver Pipinus videtur fecisse per raodum (ut dicunl) protcrenlur a nuper susccpta fide (qua de re agimus
infra,

Observat. in can. liconciliiForojulien., n. 8)subdit
(

visionis

Illud qiioque

maxima considerandum
pnedicationis officium

csl diligentia,
,

ut ordinale

fiat
;

et

baptismi

novam Ecclcsiam committendo Arnoni quousque Carolus rex ralum habcret, hoc tanlummodo perfeclum esl aniio 803. Auctor modo lauda,

,

sacramentum
in corpore
,

ne
in

nihil prosit sacri ablutio baptismi

tus
«

,

de Carolo confirmantc Pipini faclum

,

sic ail

si

anima ratione utenli
»

catholicoc

Anno

Domiiii ociingenlcsimo tertio, Carolus impe,

fidei agnitio

non
,

praecesserit.

His permotus Carolus
poterat

rator Bojoariam intravii

et in

mcnse Octobris
filii

in
sui

argumcntis

cui aptiori
ciijus

munus demandare

Saltzburg venit

,

et praifatara

concessionem

quam Pauiino?

profcctionem prccdicationemque
uti dicebat

iterans potestalive, muliis astantibus fidehbus suis

Avaricam aula universa pneslolabatur,
dus Soc. Jesu,
in

aHirmavit, et in aivum inconvuisam

fieri

concessit.

>

Alcuinus. Hinc rcccns scriptor P. Michael

Bombar-

Deinde Arnonis zchim
nia, scilicct Carinthia
,

in

promovenda
inferiore

fide in Sclavi-

Topographia magni regni Hungarioe

el

Pannonia coin,

pag. 42, apostolum Pannonia? deprredicat, sic scri

mendat

,

narrans factum Ingonis ducis

qui
,

n

Vere

bens

:

«

Sed quoniam de primajva Hungarorum

reli-

d

servos credentes secum vocavit ad

mensam
et

et eos

gione hic sermo occurrit, praetermitlcre non audeo,

qui eis dominabantur infidelcs foris quasi cancs se-

quin peculiari studio adversus divum Paulinum pairiarcham, atque Ilungariie, ni
fallor,

dere fecit, ponendo ante
fusca vasa

illos

panem

carnem,

et

aposlolum pro-

cum

vino, ut hic sumerent viclus.
jussit.

Scrvis
inter-

vocatus, cancellos mihimetipsi nuper imposilos piope
pgrediar...

autem, slaupis dcauratis propinare

Tunc

Cum

Paulinus... ob

morum sanctimoniam

rogantes primi de foris dixerunt, cur facis nobis sic ?

Carolo Magno ejusque magistro Alcuino Flacco pr;«
primis probaretur, deslinatus creditur ad fidem Hunuis et Avaribus, quos armis Carolus dcviccrat, proe-

At

ille

:

Non

cstis digni

cum

sacro fonle rcnatis com-

nmnicare, sed foris domuin, ut canes, sumere victus.

Hoc
scit.

facto fide sancta inslructi, ccriatim cucurrerunt
,

dlcandam.
XI. Sed

>

baplizari

ct sic dcinceps rcligio Christiana succre-

cum

dicatur

a Fcrrario injurias mole,

>

ILcc anonymus, siniplicioribus vcrbis,

quum
non

sliasque ab hostilms fidci perpessus
qiiod etsi an. 79G

sciendura est

supra n. 3 yEncas Syhius, factum Ingonis el ple-

Thcudo cum
num.

suis baplismale fuerit

niorem Carantanorum nobihum conversionem
\n ;,n.

,

expiatns

,

altamen pars adhuc Ilunnorum non nioi,

700 ut

ille,

sed hoc an. 803 rcponens. I-itur

Vidc appendicem

5, c.»ist.

'2.

(/*,-?';'o/.

toino Cl).

»

71

viTA.
vides a Pipluo

rs

cum Arnoni
an. 796
i

Pannoniam comniissani
,

A

nactiis
daii

non sim exempiar
«

privilogii, a

Carolo Paiilinc.
>

a lacu Pelissa ultra fluviiim

qui

dicitur

hoc anno
ci

in

Regenesbiirg in palalio publico,

Rapa,

et sic

Dravus fluil Pannoni» supererat,
exlenderc.

usque ad Dravum fluvium, et eo usque adhuc pars non infima in Danu])ium,
i>

quo

subdit

domum

liospitalem a Fcroce abbale

extra [xxxiii]

in

quam

Paulini zelus posset se

sancti Laurentii de

muros Veronte construclam, ecclesiam Boga nune vulgo Ihiia amplo
, ,

Sed

cum

an. 798

Arnonem

archiepisco-

pum habeamus,

contentiose

cum

eo egisse minime

credimus pacis amatorem Paulinum, sed eis Dravum lam in Carinthia quam in Pannonia deinceps se con^
tinuisse.

nec ignobili rcgionis nostrse pago, et aliam hospitalem aidem , sive xenodochium « quod duce Roduald a?dilicavit in Foro Julii vocabulo sancti Joannis, i
,
,

ut dicit diploma, quod ex authentico an.
leisc

H95

Aqui-

exlractum

dicit

habere apud se illustrissimus
i)e//e
;

XII. Alcuinus, cui cordi erat

Avaricarum anima-

Fontaninus noster,libel. usque
sitis

Masnade

\}Ag.

21. lluc

rum

salus

,

ut scivit Arnoni
,

commissam Pannonioc

qu;icsivi,

sed frustra

petivi et pulsavi interpo-

provinciam

scripsit

cpistolam (in ordine 104) de
rite

amicorum precibus

et ofliciis, se.I casso labore.
fuerit,

baptisuio prxsertim

administrando, ut adulti
:

Si

tandem habuisse datum
ut tibi,

habebis

in

Appen-

prius

erudiantur

,

deinde sacro fonte abluantur

dice; sin vero, scias

Fragiliori aitali, ait, pia Mater Ecclesia concessit,

" ctum

,

immotum lapidem nullum relilector, morem gerercm. Interea hoc

ut qui alieno in paierna pvaevaricatione ligatus est
peccato, alterius in baptismi mysterio professione
solutus
sit.
j

novissc
in sua

tibi sat sit.

Cum

haec scribo, occurrit mihi

Verona

illuslrata lib. xi in fine, cl. vir Scipio

Inscribitur

autem

epistola
>

«

Aquil^e

Maffeius,

me

docens non a Feroce, sed a Lupone duce
;

dulcissimo fratri et sanclissimopr.iRsuIi,
erat Alcuini
,

quia moris

constructum xenodochium
detriraenlum.

unde cadit auctoritas

virtute prajditos viros nobilioribus nosic

diplomalis, qua lapsa, eo carere non ingens sequitur

minibus compellare. Sic David Carolum,

Ilomeaula
regi

rum Angilbertum
epist. 9D, ut
lias

,

sic

Damoetam Richulfum
Scripsit

Caroli dictos audiebat.

quoque Carolo

CAPUT X. Diploma Romaniim Utini asscrmtum proponitur,
expenditur.

dum Pipinus apud se demorabatur, graDeo pablice redditurus pro victoria Avarica
,

ogeret
forte
si

cum

eo,

ut

niilius
fidei

captivi haberentur,

ne

Collcgium canonicorum nostrorum Ulinensium se habere gloriatur duorum Imperatorum aulhentica,
I.

durius pressi,

jugo colla non submitte<

et

(

ut dicunt) originalia diplomata, alleriim Caroli
,

rent, vel submissa subducerent.

Domine mi,

aiebat,

dilectissime el dulcissime, et

omnium

desiderantis-

sime mi David(sic),

tristis est
b

Flaccus vester propter

infirmilalem vestram.

Forte tunc temporis aegro:

Olhonis IH alterum. Hoc ad trutinam non vocamus, quia ad rem praesentem haud facere visum est. Illud autem omnino est accuratius ad Lydium lapidem apponendum, quia mulia hinc indc
suadent, et admittendum, et rejiciendum.

Magni

taverat Carolus. Et infra
pieias vestra captivorum

t

Domine mi, memor

sit

Tu

inte-

,

dum

est Pipinus tuus te-

grum habebis

in

Appendice

a
,

proposito specimins

cum

propler gratiarum actionem mirabilis beneficii»
fecit

characteris quo scriptum est, quod pro humanitate

quod vobiscum de Hunnis divina
vis autein

clementia, et
»

sua canonici Utinenses permiserunt
scribij ul oculis exensplu scriptionis

commode

tran-

propter prosperitatem imminentium rerum.

Quam-

supposito, et

humanius a Carolo Avari tractarenlur, etiam
suadenle Alcuino (ut innuimus
fide

collalo

cum

caeleris illius aetatis characieribus,
sit

quid

pensa decimarum

de ejus veritate
II.

supra n. 10) indulgenle, tamen a

Dei et foeilere
ut

pronuntiandum cognoscas. Horum CarOli Magni et Othonis HI diplomalate proseqnitur Palla1,

regis repetita apostasia et rebellione defecerunt,

tuum invenlionis historiam
dius (p.
credila
lib.

denuo an. 799 opus
ducibus Gerohio
qui eo in bello
Dissert. 1, n. 25.
et

fnerit

acies dirigere in eos
,

m,

pag. 99) quse aUquando deperdita
insperato
reperta.

Henrico nostro Forojuliensi
,

fuerant, et

Placet

hic

ceciderunl

ut latius dicimus in
liceat
,

aliqua exscribere ex Vitis mss. patriarcharum Aqui-

Ex hinc

conjicere

quas
,

leicnsium
antiquaria

viri

pra) primis

accuratissimi et

de re
,

a male fida gcnte injurias Paulinus pertulerit

ut
:

marlyr voto,
«

si

non re^ jure dicatur a Ferrario
fuit
,

Martyrii
}

cupidus

licet

voti

compos non

quas anno 1551 Hieronymo de Monteniaco nuncupavit. In Paulino igitur nostro post quaidam sic habet
:

oplitne

merili

Antonii

Bellonii

fliit.

«

Is

cum

provincia clades a Bavaris

CAPUT

IX.

plura accepisset,

Romam

incommodaque ad Carolum peliit ob rcs

Ajiid diploma Reginoburfjeuse Paulino an. 801 datum
indicatur.
I.

gestas cognomento
tati

curaique

Anno 799

res Ecclesi* in llungaria pessumdatae

perator,

Magnum^ ut patriarcliali digniomnium et securitati prospiceret. Imclades miseratus, Paulinum cum snnima

sunt, Ilenrico Forojulensium duce, qui copias provincice eo duxerat, insidiis

cura laborasset, ne quid suae Ecclesi* deperircl,
novis auctum privilegiis ac honestatum dimisit. Epi-

Tarsatensium oppidanoadierit,

rum

occiso.

Anno 800 an Paulinus Romam

scopatus sex benigne
tertio

ei

concessit

cap. seq. expendetur.
vincia,
a

Num

anno 801 abfuerit
5.

a pro-

Romano

pontifice,
,

pr.Tsente Leone Concordiensem, Veronen»
,

non ausim asserere nec negare, quousque

gem

,

Ruginensem

Petenensera

,

Tarsatienscni

,

el

Vide appendicem 2

num.

,, ,

y^
qui apuJ Civilalem
est.

S. P.\ULI>!I

AQUILE1EN'5!S PATRIAKCILE

iiO
(ie

Novam
adbuc

in

llystria

conslitulus

A

III, n.

774,

cum Leo
,

objectis sibi criminibus se

Exslat

privile;,'iimi

litlcris scriptuni
,

LanuL

purgarc
vcnerat,

Yellcl

quorum causa Carolus
Carolo loquens
)
:

Romam

ad-

gobarilis

apu;!

basilicam IJtineiisem

aulbenticuni
,

ait c!e

«

Fccit in

eamdem

perinde ac votuslum, ct tam ubique intcgrum
littercc

ccclesiam (sancii Pelri

congicsari arcliicinscopos,

quidem vesligium legens desideret. Inde ne sumptum a me exempbim littcris cullioribus Utinenpere
ses, gralia salis illuslri, numcralis sex aureis excequod quidam lynceos habenlcs ocidos, iuter
;.

seu episcopos, abbales, cl
,

omnem

nobililalem Fran-

corum atque Romanorum ct scdentcs pariter lam magnus rex , quam beatissimus ponlifex fccerunl
,

rcsidcre et sanctissimos archicpiscopos ct abbates
elc.
1)

scribas et cives bonoratissimi

,

mccuin pcrcensuc-

Inter lios

lunt palam, fidcque optima sua subsciiplione firmavunt.
j

spicari interfuisse

autem mctropoiitas quid vetat suPaulinum, maxime quia in nudal'.

IIuc usque diligentissimus Bellonius.
dici potest
,

Verum

mero prjesulum Francorum rcgni subditorum erat
computandus
?

nunc non adeo integrum
luniine tornDlili
,

quia non vo-

Occasione autem

,

jura Ecclesia;

vas

scd plicalo repositum, ad plicatucl angulos nonnibil corrasum est, ut aliqua

sua) convulsa indoluisso, ct cxpostulassc

rcmedium
prcr-

pronum
*>

est crcdere.

Quibus

positis
,

,

uUcrius

\erba desiderentur. Dereclus in cxemplari, proponendo in Appendicc apparcbunt. In exemplari nis.
,

gredi conjectando quid proliibel

nempe Carolum
quo
ei

Cadolaco ob reparationem

violati juris scripsisse, et
,

Bellonii

quod

vidi

,

Veronensem

ita

cassum

est

,

et

Paulino diploma honoris plenum concessisso
ve!

aiius episcopatus alia

manu

repositus, ut nescias an

novos cpisccpatus, forlc
(

in

coinpcasntionem imullra

Yeroncnsem
III.

,

vcl Utincnsem sit

legendum.
a

niinuke provinci*
ipso die

cum partcm

Dravum

in

Anno 800, quo Carolus
Domini imperator
est

Lconc

III

Carinthia ct Pannouia

ab archiopiscopo Salisbur-

natali

diclus,

adfuisse pro

gensi occupalam. cognoscercl) addcret, vel antiquos

causa Ecclesiae suic Paulinum asserit Palladius, convenisscque pontiiicem ct Carolum ut jura Ecclesioe
,

detrectantcs submiticret? IIuc usque enim in cunclis his nihil improbabilitatis

subolcre sentio.
,

Aquiloiensis, insolentia suffraganeorum cpiscoporum

IV.

QuoJ torquet
:

est diplomatis consignatio

qure
i.i

lempore Longobardici regiminis confracla
renlur, et sarta tectaque
imperiali auctoritate interposita.
pncslitisse

,

sarci-

talis esl

«

Data pridic Nonas Augustas,
,

anno

servarenlur aposlolica et

imperii i>ostri

indictione vero

i

;

Aclu.m Romae in
terlio imperii

Quod ex
et

parte sua

Dei nomine

feliciter.

Amen.
Advcnit

»

Anno
ut

Carolum docel, dum

lunc Cadolaco

qui est annus 803, nullus annalistarum asserit Ronise

Henrici ducis Forojulicnsis successori scripsisse, et

Carolum

fuisse.

(

num. superiori
;

di-

tuilionem Ecclesiaj Aquileicnsis jurium demandasse, et poslea anno iii impcrii sui, dato Romai diplolaale

ctum est)

viii

Kal. Deccnib. an. 800

discessit

vn

^

Kal. Maii an. 801, et teste Eginardo in Vita Caroli
n,

cassc

priorem Ecclesise splendorem et jus vindiidem Palladius alfirmat. Lt verum fateav, non magnum mihi scrupuhim ingerit prima asserlionis
,
,

53 ex quatuor ilineribus Romanis Caroli ultimum

fuit,

cum

coronatus est imperator. Coronatus autcm

cst

hac vice dio natali Domini nn. 800 exeunte. In-

hujus pars, peregrinalio videlicet
rcla Paulini

801.

Romana, et queLeonem anno 800 vel Contradictionem enim nuUam adinvcnio inter
apud Carolum
cl

super Caroium an.

m

imperii sui

mcnse Augusto

in

Francia moratum esse,

colligi videtur

ex diplomate,

quod Idibus Augusli datum
an.
iii
,

est Fortunato Gradcnsi

gesla cl lempus; imo potius quod suadeat, et prolabile hoc fiat,
transpicio.

Eieiiim jura Ecclesiie

cha

quem adiit Gi-adensis patriarconquesturus mortem Joannis decossoris sni
imperii Caroli
,

pcssumdata, et cpiscopos provinciales, pra^cipuo ISlrienses, quondain Aquileiensis metropoleos sub(litos,

e turre priccipituii a Mauritio

Venetorum ducis

filio,

quod
m;e

in [xxxiv]

Gradensibus profert Ughellus. Im-

obedientiam dctrectasse,

et

Gradcnsi adhic-

probabile enim cst iv Aiigusti fuisse Carolum Ro,

sisse eo

lempore non

cst

dubitandum. Insuper supra

ut vult diploma

datum Paulino
Francia
,

;

cl

xm

,

ejus-

non uno loco vidimus, Carinthiam Aquileiensi provinciLC subtractam bona sui partc et Arnoni Salis,

dem mensis

et anni esse in

ut arguitur cx
,

diplomate dato Fortunalo. Argnitur, inquam
levcra locum non prodil.
Ilis i;d;ic

nam
cum

mirum oigo, si zeius Paulini luendi Ecclesiae suse confinia eum ad hoc iter impulerit, el querelis justissimis animum auresque ponlilicis et Caroli pulsaverit? prxcipue cum
liurgensi

attributam. QuiJ

indictioncm pri-

mam

,

quam

profert diploma non

convenire

anflo 803,

quo non prima, sed undecima excurrebal.
charactoris cl
cancellarii

V. Ex adverso Ibrma

hoc tempore, quo Romce Carolus adfuit (videlicet ab vm Kal. Dccemb. an. 800), ut hahcl annalisla
Laurcshamensis
;

suhscriptio admitlondum pro vero S!'.adenl. Character

cnim, ut cx speciminc

in

Appendice ponenJo

ad

vii Kal.

Maii, ut

(

habet AdePaulini

apparebit, sapit idem sseculum, quo scriptum dicitur,

juarus tom. IX Concilior.,pag. 228)
fiictum nos cogal
polir.s probablle
,

nuUum

nempe vni egrediens

,

vel ix inlrans, ul confe-

cum

in

provincia sua delinere. Fit
in

rendo cumMabillonianis ejus:Ptalis exemplaribus deprohondes
2'i el
:

quod Carolo
ct

Libuniiam

in

au-

pr;iccipuo si collalio fiat

cum

tabulis 25,

tumno an. 800 desccnso,

de Tarsatensihus posius

oh necem llcnrico anno superiori illatam snmplis, el hinc celeri passu Romam proficiscenti comitcm
,

De Re diplomatica. Cancellarii autem suhscrptio omnino lcgitima vidotur. Sic efier25
libri

v

lur a Palladio el Schonleben
scripsit el subscripsit.

:

Jo. Jacob. Dii

Rcdcm
ara ie-

iu itnerc

se adjunxcrit

;

nam

Anastasiiis

iii

Leo:ie

Male

:

nam

ponilss

c'

: ,

iil

YITA. A
pittilorum
:

n
Tempore Adriani pup(c
,

los el lilteias, elsi scriplioiiis velustae seqiie ac barh'Arx , intuenli patel , legeiKluiii esse Jacobus ad vi:

ct

Caroli

Magui

imperatoris

quando Paulinus episcopns
lioc,

tenuit vices

ccm
gni

Iladoni.

Rado abbas

erat,
,

«

quem

(

ail

Mahillo-

apostolicK sedis in Aquis, fuil factuni islud Capilu-

Re diplom. lib. ii sumnuim cpnceliarium notarium nomine JMfotwm
uiu3 De
eod.
<

cap. li, n. S) Caroli
fuisse

Malluic

lum propter
lebant
]

quia homines volebant
et

[

Tilius so~

cerlum

est.

>

dividere episcopia
7ion renuinsissct
,

monasleria ad illoriun
episcopo
,

fuisse,
,

idem Mabillonius
qui

opus

,

et

ulli
,

nec abbuti,

lib.

cap.

seq.

12

,

n. 4

aflirniat his verlis
,

nec abbatissee

nisi tantiim

ut velut canonici et tno-

Ililherio

successit

Rado abbas Vedastinus
,

naclii viverent.

Puto autem hic erratura esse a libra-

i.otai ios

habuit
,

Wigbaldum

Optatum
t

,

Jacobum
v ta-

rio, qui Adriani

nomen

hic perperam posuit,

cum

Erkeinbalduni
Lelia

et Wiiiilolaicuin.

Sod
,

e.v lib.

Leonis scribere debuisset. Conjecturam hanc acjuvat Ilincmarus
iii

25

in

coiiruniaiioneni

nostri

sumi
:

potcst
<i

epistola 44, pag. 765, ubi ait eJitria priora capita istius

exemplum
YI.

aiterius sic subscripti uiplomatis
>

Ja-

ctum Caroli
laris sancita

,

in

quo

Capitu-

cob ad vicem Radoni.

sunt, edituin a Carolo fuisse ad consul,

Ergo cuin res

ita

se habeat,

gv

TotoSo)

d^t

)oyt<rptwv, vel

saltem in bivio, et utrinque nutanlem

n)e fateor. Forina characteris, adde et materiam, in

qua scriptum est diploma ( quae vulgo pergamena ) nou repugnat
prime
illi

est
,

membranacea imo convenit ap,

tum Leonis papa;. Quod ediciiim ex integro inquit, domnus Carolus Magnus imperator, cum interroga^ tione de corepiscopis per Arnoncm archiepiscopum ad Leonem papam direxil et ad ejus consultum aliud
,

,

cdicium de non dividendis rebus ecclesiasticis

et

de

setati.

Scribre legitima et inculpabilis est

episcoporum causis edidit

,

et apostolicai sedis
,

atque

subscriptio. Insuper
tlubitaiJter

signum
,

,

sive

nionogramma

iii-

aucoritate sua confirmavit

et

per omnes metropoli-

Carolinum est

et vel ipsi pluinai scrisi-

tanas Ecclesias impcrii sui perpetuo observanda dixit.

bentis tractus, qui Zifrce dici possunt, sed nihil
gnificanles, et arbitraria;,
posit:e videnlur, plane
et

De eadem

re,

cum mentionc

Paulini patriarchse, agit

nonnisi ad ornatum
a Mabil-

idein Ilincmarus in epislola

29

,

pp.g.

520

,

quie inte-

cum exemplaribus

grior ex schedis celeberrimi viri Petri de Marca archiepiscopi Parisiensis edita est in appendice conciiii

lonio exhilitis

ita

conveniunt, ut scriptorcs ejusdem

Eiusae Kinulos (ut est

adagium)

et liiozi-xyovg jurare
vitia in
,

Duziacensis. Itaqve
peratoribus

cum

de

aliis

memorabiliiius imavi
vestri

non

sit

verendum. Yerum cum ex opposito
,

ac regibus

loquimur,

Magni
:

data loci et temporis appareant

et si

qua

alibi

hac

imperatoris Caroli non est prwtereunda

memoria

cai

quidem
sim
(

in re
)

etiam capillus uinbram iiahct, non ausentenliam profene. Lector dijudicet

cvm

(

sicut

assolet

)

adulantium linguis subreptum

fateor

fuerit, ut Ecclesiis de rebus suis

prajudicium quod-

aiquus. Diploma

quidem speciosum

,

sed nuin (ut est

^

dc.m

inferret,

obsistenfibus
,

cpiscopis, et specialiler

in proverbio) plus aloes

quam

mellis habet?

Paulino patriarclia
gnosco
,

sicut vobis bene
,

notum

esse co-

CAPUT
tanquam
I.

XI.

adeo se recognovit
,

et

Ecclesia ac episcopis

Paulinus ad Aquense concilium an. 803 intervenit
apostotica' sedis legatv.s.
,

satisfecit
cerit
,

ut prccsens oris sui confessio ei
,

non

suffe-

sed ad posteros suos

qni ex illius progenie
et

Satis probai.ililer cap. superiori

n. 3

,

opinati

exorituri eranl, confessionis

correciioms sua; scri:

snraus,

Paulinum Romye anno 800 exeunte

et an. 80 i

ptum manu sua firmatum transmiserit
partem in

de quo edicto

ineunle adfuisse. Cui opinationi pondus addit quod

libro vestro, qui appellatur Liber Capitulo,

Paulinus an. 802 dirigalur a Leone
nense, cui pra;siilet vicaria

III

ponlifice, laii-

rum impericdium
scriplum
est
:

scrijtum liubetur Capitulo 11 ubi
jaxtii

(;uam aposlolica; scdis legatus ad concilium Aquisgra-

Tuia

sanctorum palrum tradinota codicis Rhemensis

pap*

praisentia. Cognitns

lioncm
III.
«

,

elc,

ergo erat pontifici

:

el

(

si

divinare datum est)

cum

Praeicrca
sit ista

cum

in

Romoe
rit

fuit

,

proLal)ile

fit

hanc provinciam demanda-

scriptum

acta fuisse tempore Caroli
est acta noii hiisse

Magni

tam, vel adeo doclrina et virtute claruisse, ut incnic-

imperatoris,
rj

m .nifeslum

tempora

eam

sibi

dea.andari.

Hanc

Paulini
,

novam

extva

Adriani

,

sed tempore Leonis, quo sedi apos(ciic;e

su2e dioeceseos fincs profectionem
irr

et houoris insigfie

prcesidente
in

captum consilium
Caroli.

est renovandi iniperii

magna synodo praelatum nos
,

docet Stej)hanus Ba-

pcrsona

Denique
,

nuspiam

invcnimus

luzius

dum

Capilulari Aquisgranensi anni 805 lituproferi.
:

Aquisgranensem synodum
tio inlerfueril,

cui sedis apostoliciic lega-

lum hunc posilum

«

Capitulare Aquisgra-

vivente Adriano fuisse congreg:!lam.

ncnse, sive Capitulare

primum

anni bccciii factum

Al vero

in annalii»us a

Lambecio

editis et in clironico

(ul videtur) in niagna synodo, <iuando Paulinus p:v
triarcha Aquileiensis vices aposloiica; sedis tenuit in

Moyssiacensi leginuis, Caroluin meiise Oclobri anni

803 congregasse universalem synoduui
que
niulla statuta fuisse,

in Aijuis, ibi-

Aquis.

j

Non gravabor

hic transcribere nolas ad

hunc

locum

ipsius Baluzii, quie sunt

tomo

II

Capilular.

dc ecclcsiasticis.

tam de polilicis causis quam Duravit autcm hic coiiventus, ut
scquentis.

pag. 1058, quibus validiora proferre ex proprio penu

cgo arbitror, ad aliquot menses, proljactus niiniruni

argumenta
II. €

dilfido. Sic eniin liabet

:

usque

ad initium anni

Argumcnto
in
fuit

csl

Yetus nota adjecta codici Rhcmensi,qu3e hinc a Joanne Tilio translata esl in libruin primuin Capilularium, heec habet in margine prioiis istorum Ca-

nota, qua;

Capitulari 5 anni

803 subjicitur

ooo.h

dicibus

Palatino
in
terlio

et Metensi.

Hoc

dntnm

Aqui$

anno imperii domni Caroli Augusii-^

,

, :

85
quundo stjnodus
ibi

S.

PAULINI AQUILEIENSIS PATUIARCILE
iit

84

maqna

fuit, id est iinivcrsalis,
si

A

clitatc (loclrinaque colleclaui,

lum quod

apiid Caro-

loquunlur annales supra Liudati. Ilaquc
iiodo Aquisgrancnsi sub Carolo
fuit apostolica; sedis legatio,

cui

sy-

him assiduus
inlcrfiierit.

essel, ct phiribus

ab co coaclis synodis
I.

Magno

habit:t; inlcr-

Rhcmensisipse(IIincm.

L. de PrKdcst.

par cst cxistimare

id

ep, 1, ad

Carolum rcgcm) veneraudir memoria: patil

contigisse in ista

,

ad eamque referendam esse lega-

triarcham Aquileiensis parochiw appellat,
pta, sicul liedw
biis
et

ejus scripatri-

tionem Paulini.

Alcuini, curn
»

vetustioribus

eademsynodo Aquisgranensi intelligendum puto hunc locum ex epistola Alcuini ad Carolum Magnum quje prccfixa est libris De Fide sanctaj TriniIV. «De
tatis
:

legenda esse affirmet.

VII. Capite superiori

expositumdiploma

Romanum

arguit pcr

Tempore celeberrimi
prwcepto
conveniunt.

conventiis^ quo sacerdotes

mensem Augustuin Roma; Carolum dcmoralum. Quod quidem si admiitas, nihil adversatur
huic Aquisgranen&i concilio. Siquidcm Carolus,
cuti
vit;
si-

Dei
rinli

et

populi prwdicatorcs Christiani in

tmum
:

impe-

Et paulo post
,

Vestrw

hiemaverat Aquis, itaet Pascha ibidem celebr.v

probationis [xxxv] exspectat judicium

si

digne meus

quod festum eo anno ad xvi Kal. Maii

accidit,

iste labor in sacerdotales procedere valeat aures. Fal-

ut observat

codem

an. n.

1-5

ex annalistis Laurcsha-

luntur ergo Baronius ad an. 789, et Celiotius in notis

mensi
*'

et Metensi Cointius,

apud quem num.

H priviIdii)us

ad quaternioues Hincmari pag. 459,

dum

scribunt

legium pro monasterio Acutiano datur Aquis,

hoc edictum promulgatum fuisse anno vigesirao regni Caroli hinc decepti quod in vulgatis editionibus
,
,

Ergo Idibus erat Aquis. Deinde venit Moguntiam, ct
Junii an.
iii

imperii

,

etc.

Junii

adhuc

forte postea

Capitularium

,

ante notam marginalem codicis Rhe,

Romam. Conventus autem
fuit (ut

Aquisgranensis cijeplus
n. 3)

raensis apposita est nota anni
libri

quo priora 72 capita

autumat Baluzius supra

mcnse Octobri

primi Capitularium sancita sunt,

quam

illi

non

an. 802, et quia plura actitata sunt, ut patct ex variis

satis distinxerunt a nota, quse pertinet

ad capilulum

Capitularibus tunc

lalis,

ad anni sequentis

iiii-^

de non dividendis rebus Ecclesiae.
V.

i

tium productus
lione

fuit, id est

803, qui ex sui termina,

Huc usque

Baluzius, cujus rationes ipsius versit

notam temporis

dedit Capitularibus

ut dice-

bisplacuit transcriberc, ut assertionis suce

ipse-

rentur Capitularia anni 803.

met propugnator. Qu3C quidem illi adeo efTicaccs robustaeque vis;ie sunt, ut his non dubitarit retundere,
quce ex epislola

VIIL Septem capitula compleclitur Capitulare

pri-

mum

hujus

aniii

,

quae

oinnia disciplinam Ecclesi;B

U,

cap.

50.

Hincmari coUegit Sir-

tuentur. In primo enim,

quod

est

De

rebus EcclesicB

niondus, videlicet post sancti Bonifacii obitum nul

non dividendis, zelusPauIini

(ut supra, n.2,

non uno
emicat,

luminGallia aut Germania temporibus Pipini,CaroIi

p

testimonio, prrecipue Hincmari

visum

est)

Magni
Sic

et

Ludovici adfuisse legatum apostolicnesedis.
ait lib. v, cap. 45, n. 6, addit.

quo suggerente juxta Patrum traditiones
sise,

res Eccle,

enim

ad Concord.
«

cum

sint vota fidelium

,

prelia peccatorum

et,

sacerdotii et imperii Petri de
islic

Marca

:

Cseteriim

patrimonia pauperum, statuit Carolus neque suisne-

puto observari
illa

debere,

verum non

videri

quod

que filiorum suorum se volentium imilari temporibus
pati fore dividendas.
In secundo,

legitur in

Hincmari

epistola,

nullum ab excessu

quod

est

De

ele-

sancti Bonifacii legatum sedis apostolicae in Galiia aut Germania fuisse temporibus Pipini, et Caroli, et

ctione libera episcopi per clerum et

populum faciendOy

Ludovici imperatorum, id est per annos nonaginta,
ut
ait

omnino Paulinum auctorem cognosces sanctionis, quippe consonum cst decretum hic latum privilcgio,
quod ipse
a Carolo

Sirmondus

in

margine

istius epistolce

Hincma-

pro sua Aquileiensi Ecclesia im-

rianae.
stat

Paulinum episcopum Aquileienscin contenuisse vices apostolicce sedis apud Carolum
in

Nam

pctraverat (Vidc supra cap. 6, n. 4).

Ex hoc

natio-

nem

Paulini Furojuliensem arguimus supra cap. 2,
:

Magnum
zius, cui

Aquisgranensi palatio.

i

Vide notas

ad

Capitularia

regum Francorum pag. 1058.
allata a se

Ita Baliivi-

adeo ponderosa

argumenta
Biblioth.

n l,quia dicitur j Episcopi pereleclionem cleri et populi, secundum statuta canonum, deproprio dioe'eligantur. j In tertio, cautum esl ul jura, cesi

dentur, ut absolute pronuntiet
constare.

Paulini
in

legationem
in

D

P"vilegia, resque EccIesiLe servcntur, monasteriorum
vastatore, et usurpatore eorum, pro homicida et sacrilego habito. Inquarto,

Adde, quod Dupinius

Cauti
III,

rolum Magnum idem asserit sine haesilatione, scriptor miperrimus Historioe Paparum in Leone
cdit.

prius proponitur quaistia

enata de chorepiscopis
cerent
,

,

an valide episcopalia exerad
sopiendas querclas
,

Haga^-Comitis 1732, pag. 597, tom.

I.

referturque quod

VI.

Quamvis

autem P. Ludovicus Ccloiius Soc.

Arnonem episcopum
scis

miserit Carohis

ut

Jesu, in notis ad Quaterniones llincmari, in annum vigesimum regni Caroli haec refiindat (quod refellit

pontificem consuleret; quo respondente

Leonem jam a prireprobari

Patribus et canonibus

eorum

acla

ut
la

moxvisum
:

est,BaIuzius) factum tamen vel ex so,

auctoritate Hincmari admittit
c

etsi

de eo sileant

quia vere non sunt episcopi, adeoque chorepiscopos omnes prsecipere damnari, et in exsilium maiidari
j

Uistorice

NuUa nos monet

,

ait,

historia, Paalini

Ista

vero omnes (subdit) niaxime regni nobis a Dco

patriarchit; consilio et

impulsu vehemente hanc reCarolo adhuc tum rege
fuisse

commissi episcopi cum eodem Arnone, permittcnta
prcpfato apostolico, mitius tractanles,

"uin pertiirbationem a

jam

diclos vil»

correclam
lenti, tiun

,

sed id facile credimus Hincmaro rofe-

lanos episcopos iuter presbyteros slaluerunt.

Dein-

ob iosigneni Paulini auctorilatem ex san-

de ad

dccrcta Ratisponcnsia, hoc idcin jani slatueur

8*;

VITA.
proNOcal. Cui concilio an. 795! inteifiiisse

S*5

lia,

Pau-

A deturri
hb.

altissimapalatiisui adimadejeclusexspiravit,

linum \idimus capite 6. Cnjus opus lioc esse hinc quoque argui potest, quod intcgrum lioc caput rcfcratur lib. vu, c. 2G0, quem librum ex cancnibus decretisque, a Paulino pr;iecipue
latis,

cujus sanguis in testimonium
pivTsentialiter apparet.
VII,
»

morlis su;e

m

petris

IIocc

Danduhis in Chronico
vitjiii

cap.

1 i, §

23.

Scriptor ad an. 13S4

confectum esse

portraxit.Ergo signumhoc crucntcenecis per quinque
saecula

testalur coHector cjus Bcnedictus Levita in pniefa-

cum

dimidio durasse ncccsse

cst.

Qiiam aulem
polr-

lione

lib.

v proefixa. In quinlo, chorepiscoporum

li-

Joannes dux occasioncm se sanguine sacerdotali
luendi sumpserit, ab
III.

centia coercetur, ne impositione

manuum
si

(quod

mu-

aliis

petendum
fuisse,

est.

nus

est solius episcopi)

Spiritum sanctum Iradant in
attenlaverint, de,

Enimvero non justam
in Mauritio
<

imo omnimodis

sacris ordinationibus, invalidis,
claratis. In sexto,

injustam, desumitur a Petro Marccllo in Vilis

ducum
Joan-

ordinatorum presbyterorum

vcl

Yenetorum,

duce seplimo, qui
inclytai juslitiai
»

et

diaconorum a chorcpiscopis, ordinalionis invahditas
nullitasque ostenditur, et a niinisterio ordinis inepli

nem patriachum
et

virum

noniiiiat,
«

Joannem ducem, Mauritiuinquc,
se infando
»

lilium

impiuiu
dc

judicantur et cassi. In seplimo landem prajscribitur

impii patris,

parricidio

nulla jusla

forma purgationis, cum sacerdoli crimen apponitur idelicet, ut (siculi consultum est per Leonem ponti,

causa astrinxisse

asserit. Alii
alii

abusum

potestatisln

B

tyrannidem vcrgentis,

vila

moresque improbos

ficem, et
placita)

Patrum lam Grsccorum quam Latinorum
non admittatur accusator,
«i

Joannis ducis et Maurilii

filii

in causani vocant,

quod
ani-

nisi

ad

normam
et

Joannes patriarcha Gradensis ipsos non semel paterne reprehendit, et ob haec

canonura

cum
»

legitimo

numero verorum

bono-

eorum indignanter

rum
culi

testium,
si

et diffiimalus canonice judicetur, si-

mum

offenderit.

delator canonice in querela processerit, defi-

IV. Propior

niatur.

Quod

si

crimina haud probata
et

sint, et

adhuc

affcrunt Sigonius

tamen causa videtur et verior quam De regno Italiae lib. iv Baronius
,

suo episcopo, vel clero
neat),

populo «suspiciosus (rcma-

ad an. 802,

n.

10, Pagius

eodom

an., n. 3, Ughellus.

exemplo Leonis papce, qui duodecim presbytesi

tom.

V

Ital. sacr. in

Gradensib. n. 15, inter noslrai,

ros in sua purgatione habuit, vel eo amplius

suo

les scriptorcs

Palladius junior part.
in

lib.

iii,

cx

episcopo visum fuerit, aut neccsse propter lumultum
populi inesse perspexerit, et

proximis Ludovicus Schoiile])en
Iia3

Annalib. Carnio-

cum

aliis

bonis et justis

ad an. 802, ct P. Iren?eus a Cruce, Carmclila exlib.

hominibus, se saciamcnlo coram populo super quatuor Evangelia dato purgaluni Ecclesiaj reddat episcopus.
IX. Hcec
est capitulorum coucilii

calcealus in Ilistoria Tergestina

\u, cap. 10,

cl

ex reniotis a regione nostra proeter allatos, Cointius

ad an. 803, n.
Aquisgranensis
si

2.

Eslaulcm hujusniodi.MorluoObeleergo iinpcraloi
pariter

^

rio cpiscopo Olivolensi, gratificandi

samnia, quorum materinm aclitatam

spectcs, spi-

Grseco Niceishoro

,

Chrislophorus nalione
ducis

ritum praisidentis Paulini prospicies.

Gra?cus ad cathedram iinplendam opc
nis
electus
est.
,

Joan-

CAPUT

XII.

Paulinus convocat concilium Altini, in causa nccis Joannis Cradensis patriarchce.
I.

Reversus Paulinus ab Aquensi

concilio, adole-

Quod regre ferentes Obelerius ct Felix tribuni Joannem Gradcnscm palriarcham adierunt ne manus imponeret electo. Quod et praislitit, ipsumque a communione fidelium insuper
,

scente
ris

anno 803, excepit historiam immanis facinoJoannis ducis Venetorum, qui sub finem prseceprsesentis

semovit. Ilinc probabile fit,quod ait Pallailius, ipsum
hseresi fuisse infeclum.

Iracundia ex hoc dux cxarfilio
,

dentis, vel initio

anni JoaTinem patriarcujcs

descens niandat Mauritio

ut classe

inslructa

cbam Gradensem
facti relatione

e turri proecipitem dederat;
,

Gradum

subeat, et de Joaniie patriareha

vindictam
fi-

coniniotus

synodum

Altiiu

cougre-

sumat. Jussionem crudclis pnrentis non degencr
lius implevit, et

gans de more hebdomada
intra

terlia post

Pascha, hoc cst
fule
,

pmcsulem vulneratum,

in

alta turri

diem 9

et 16

mensis Maii, post varia de

prius sublatum, dein praicipiiem dedit.

Tanto

faci-

Ecclesia, coeterisque agi consuetis lractata,[xxxvi] egit

quoque de vindicanda optimi
epistola ad
sceleris

"

nore commotusPauliuus,synodumcumcogerelAltini,
de uliione sacerdotalis sanguinis imploranda a Carolo deliberandum
fuit, perfecit.

pra?sulis nece, et data

Carolum iinpcralorem, ab eo uUionem staluit implorandam. De hac synodo et epioptime, ne

proposuit, et quod

delibcratum

sfoia pluribus actuin est in Dissertalione 6
te, lector

ad quam crambem recoctam habeas, reet

V. P. Irenocus a Cruce L

c.

ex vetusto codice ms.
di-

asservato in bililiolhccaCarmeliiarum cxcalceatorum
Venetiis,

mittiraus. Ibi

cnim de loco

tempore

concilii

agi-

hanc historiam

se habuisse profitctur

,

tur

:

hic noniiisi facluin, et

facli

causam origincmfontem mali pro-

citque causam, ob

quam

indignc lulcrint

tril.uiii

Ve-

que propoiiimus,
II.

AndreasDanduhis
Joannes dux
(ait)

satis jejune

nclorum clcciionem Chrislophori fuisse, quia scilicct erat germanus Longini, Ravennatensem exarchaluni
in Italia pro

dit

:

sumpta occasione Mauritiuni

Niccphoro

teiienlis.

Verum bonus Pater
exarchorum
iii

filiuin

suum

cura navali apparatu
interficcret.

Gradum

misit, ut

enormiter

fallilur;

primo,

qiiia in ce;isu
(lui

Joannem patriarcham

Mauritius autem

unicus Longinus apparet,
a Justino

missus

fuil

Italiam
5C>7.

cum

furore civitatem

invasit,

iii

qua iiivasione pa,

imi>cratore Con.^laiUinopolilano an.
digiiita.=i

iriaiTha caplus a Vencli.^ gravitcr vulneratus csi

ct

Secundo,quiacxarchatus

jnni suldala fucrat

:

£7
;\

S.

PAULIM AQUiLLJ
an. 803
nlliis

'S'aS

PATlllARCILE
acccnscbatur.
>

88
La!d'eus

Pipino patre Caroli Magni an. 752 pulso E:ilichio

prjccedenti
«

autcm

sic

liltiino

exarchoriim

in Ilalia.

Non ergo

Oblit die sccunda Januarii anni 802, aut polius se»

cxarchus, cui csset gcrmanns clectus Chrislophoriis.

queniis.
tiir
,

Sed de

die, infra ejus scntentia
lioc

expcnde-

CAPUT XHL
Paulini decessus annus, mensis, dies staluunlnr.
\.

et

cxdudctur. Yerum ncque

anno 803

obiisse, gesla cjus in concilio Allinensi hoc ipso

annu

Ex

his,

quichucusque

dicla sun!, viJero poles

circa mt;nsis Maii diniidium coacto
Dissert. 6) testatumfaciunt.
teri

(iit

dictum est in
et hiet c;e-

jam ad
tis

an. 803 vilam prodiixissePaulinum. Iliiicsasit,

Cum antem

mirari nequeo curnam facliim

ut

apud non

convenianL

in

assignando Jaiiuario mcnse obilui

ignobiles

chronologps hisloricosque
reponatur,

dcccssus ejus

Paulini, rcstat ut ad sequenlis anni 80i J:inuariuni

ante

annum 80 i

cum

manifestissime ex
in vivi&

mors

ejus amandetur.
i

faclis appareat, illum
fnissc. Ipse

usque ad hunc annum

Y. Igitur anno 804 sistenda est Paulii

c

vivis

quidem cocgit concilium Altincnse in qiiod animadversionem facinoris ducis Venelorum
,

emigratio ob iicccssariam conseqiienliam ex gcstis

ejusdem, ut
cias

mox visum

est

;

sed ctiam ne flocci fa-

facinus non perpetratiim est, nisi exeunte anno 802,
vcl ineunte

copiam [xxxvii] nobiUtatemque scriptorum, qui
sive Civilatensis, quiaflirniat.
,

erat, et prreerat

anno &03, quo tempore Paulinus Aquis conciho, tanquam sedis apostolicce
mensis, quo fato cessit, Januaest in

hoc asserunl. Primo enim sunt moniimenta Ecc!csi;c
Aquileicnsis et Forojuliensis
,

legatus.

Cum autem

bus innilitur Ferrarius,
Iluic

qiii

ipsemet idem

rius haheatur, necesse
a;ini
II.

Januarium

sequentis

addo Natalcm Alexandrum, Gulielmum Cave

804 ejus ad superos transilum coHocare.
Corrigendi igilur sunt, qui proecedentihus an-

Fleury, Oudinus, quibus accensendus esl Palladius
junior, qui acta Paulini per

annum 803

proferens,,

nis e lerris suhlalum dicunt, quos interestOnuphrius

cogitur anno 804 fato functum fateri. Coinlius infia

apud Bolland.

in Yita Paulini, § 1, n. 7, qui

Paulino

cilandus ejiisdem est sententiu\
Yl. Dc inense quo obiit Paulinus, controversiaiii emotam haud invenio; nisi cum Honuphrio senliens,

assumplo ad cathedram Aquileiansem an. 776 dans

annos sedis 25 cogilur dicere anno 801

excessisse.

Etenim

circa finem anni 776 ad infulam

promotus

,

annos sedis 25 nec deficienles, uec excedentes staluere velis, compleclentes tcmpus cpiscopatus. Quia
(ut n.

a;que circa finem anni 801

annum 25 regiminis consummaverat, sicque vd mensem decessus ejus antevertcre necesse est, vel supra annum 25 aliquot menses, vel saltem dies sedi ejus sunt dandi.

2 diclum

esl)

cum

circa

liiicni aniii

770 assu-

inatur ad fasagium Aquileiensis Ecclesi;e Paulinus, el

Utrumque
'

25 integros annos eam sedem occupet, circa finem,
anni 801 deccssissc
,

tanien falsum
ejus

mox

videbilur

,

quia

episcopatus

ut esset

diccndum

;

adeoque

tempus ullerius processit.

non Januarii, sed 802
scu

vcl

Decembris, vel Novembris men-

III.

Hermannus
:

Coiitractus iaChronico ad an.
,

se e terris ad coelos evolasse.

Cum

tamen annum 801

sic

hahet

«

Paulinus palriarcha Forojuliensis
obiit.
»

Aqiiilegiensis

Quod lotidem

verhis

habent

admittendum esse pro anno decessus ejus (ut visuiii, est) non sit probabile, nec mensis, qui communiier
ejus obitui assignatur, erit

Annales Fuldenses, et qui a Lambecio editi,ctqui
Itos sccuti
siicis,

amovendus.
in festo

Is

autem Ja-

sunt Bellarmuius de Scriptoribus ecclesiaet

nuarius
ritu

est, ut

usque nunc

ejusannivcrsario

Baronius nostcr,

Pagius, qui anno 802 ex

peragendo assi^nato observatur.

his annalistis chronistisque hoc

idem proferunt. Ye-

YII.

Non

sic

ruintamen hic omittendum non est quod BoIIandistce
ad Yilam sancti Panlini
§ 7, n.

loqueris. Philippus

autem res procedit, si de dic obitus. Labbeus in addit. ad Bellarm.
«

26, adnotarunl
usi

:

«

ia

de Scripiorib. eccles.
nuarii.
j

Obiit (inqiiil) die secunda
(ait)

J;i-

clironico liermaniii Conlvacti,
(Ic

quo

sumus, allum
scriptore
et Paulini

Ferrarius

«

Cujus natalis

in Nonas
:

J;i-

obitu Paulini
inter

silenlium.

j

Nos quoque vidimiis,
1583)

nuarii ab Ecclesia Aquilciensi celebratur

>

et

ex eo

quem

caileros

Germanarum rerum

Miroeus in auclario de Scriptor. eccles. cap. 225,

edidit Pislorius (edit. Francofuvti

quem secutum
let,

se fatetur Oudinus.

Yerum

die 1

1

Ja-

nomen

nullatenus cernitur. Quoniodo autem factum
vulgalis ab Ilenrico Canisio

nuarli obiisse testantur Ughellus, Cave, Fleury, BailNatalis

sit ut in

Ilermanni edisit

Alexander, Bollandistse, qui excusant
:

lionibus ha^c verba

iiTepserint

,

aliis

divinare.
(i-

lapsum Ferrarii dicenles
iji

«

Yideturvoluisse scribere
in Dict. hi-

Tantummodo

sufficiat hic

commonuisse Contracli

Idus Jan.

t

Hinc

dixit

male Moreri

('em saltemnutare; et annalislas, qui iisdem verbis

stor.

Bollandistas ad

secundam Januarii reponere

rem eamdem habent, alterum abalterotranscripsisse
s;ne delecta ct examine.

obitum Paulini, cum

diserlis verbis corrigant Ferra-

riiun et sub die xi Januarii vitain ejus aflingant.

FaU

IV. Nonnullianno sequenli, videlicet805, denatujn

luntur quoque qui die 2 vel 3 Januarii celebrare Ec-

Pauiinum

faciunt. In

quorum censu

viiientur

rcpo-

clesiam Aquileiensem natalem cjus asserunt, quce vere die

licndi ipsi BoIlandist;ic,

etLabbeusin Bellarminum de
reponendi. Etenim
Ibi

H

Januarii feslum habet, ut patet ex veteribus

^criplorib. eccles. Dixi videnlur
s^^isb

ofliciorum ordinibus, quos Kalendaria vocaiit. Et in

dubilationem
verbis
:

mentem suainprodunt.

quidem
cal-

pra^sentiarum sub hoc die natalem ejus in dioecesi
Aquileiensi

liis

«

Quofortassis anno(nempe 803)ineunte

solemnem haberi, quoJquot ad horarum
testes lu-

o'>iii

Pauiinus,

mense Januario, qui secunduai

canonicarum pensum solvenduin tenentur,
culentissimi cxistunl.

cuIumGalloruu!; anno aPaschate auspicantium, anno

Nam etsi

pro concurrenlia diei

:

8'J

VITA.

PO
:

sexlse infra oclavani Epiphanix', quse exdiisione mi-

A

debuerat

«

Hermiigorse et Fortunali.

»

Sicuti vi Kai.

noruni febtoruni solcmnior liabcUir per dies cunctos octav«, a die xi exchuiatur cum dalur aulem oppor;

Dcccmb.
tini

erravil,
»

dum

scripsit

:

«

In Aquileia, Valen-

episcopi.

pro Valeriani.

tunitas,

juxla rubricas de

Iranslalione festorum,

officium persolvendi, appoiiitur die xi Januarii fuisse.

bum

UnJe autem error Labbei
de infra n. 11.
VIII.

et Ferrarii processerit, vi-

X. Hic non est omiltendus Coinlius, quin ad verproponalur. Quot enim habet periodos, tot sunt conlirmaliones eorum, qusc supra a nohis ex tenui

His adde,

cum non semel

Civitatenses adie-

penu nostro, antequam opera Cointii nancisccremur, produximus. Sic enim habet ad an. 80i, n. 1 et seq.
1

:

r'm colligendi gratia ex vetustioribus mcmoriis, quie in scriniis eorum asservantur, ea quK ad scopum

Annus quartus noni

sseculi

luctuosus

Italiae

fuit,

obilu Paulini patriarehai Forojuliensis, et Petri
diolanensis archiepiscopi,

Me-

nicum
cti

in

edenda

el illustranda scripLa

gestaque san-

quorum

insignia certainina

Paulini conferre possent,

quanquam perpauca
ci-

pro tuenda

nactus sim, injuria temporum (ul dicebant) dispersa,
in archivio insignis collegii
vitatis

fide catholica non omisimus. Obienint Paulinus tertio Idus Januarii, Petrus sepiimo Idus

canonicorum ejusdem

Maii.

Super anno quo Paulinus ad Deum
duae circumferuntur opinionos.

feliciler

Una est canonici, nunc nieritissimi deoani, quem et grali ani- » annalislse Fuldensis, apud quem ad annum Redemmi caasa nomino) offendi Jibrum pervetustum niemploris octingentesimum secnndum ha^c leguiitur
:

(quod patuit ope D. Laurentii a Turre, tunc

migravit,

branaceum
quo
est

in folio, cui catena fiirreaest apposita, in

Paulinus patriarclia Forojuliensis
Ferrarii, qui

obiit.

Altcra

(^st

tensis, et

regestum anniversariorum eeclesios Civitasub mense Januario ad diem 1 1 ejusdem sic
Sanctus Paulinus
XI dantur pro festo xl denar'^

Vitam sancti Paulini conciimavit ex mo-

legitur

Mumentis Forojuliensibus, ejusque morteni an. sal. 804 consignavit. Prior Baronio multisquc pL-c.iit,

Imus
tius

in

posteriorem

,

serie

rerum gestarum accuralertium

de ptebe sancti Petri Sclavoruni.

examinala. Paulinus enim Altinense concilium

ante

annum Redemptoris oclingentesimum

Hodie in

libris

distributionum sic habetur

:

In festo sancti Paulini patriarclia; Aquileiensis et confessoris, fuit xi liujus,pro lionoranliis denarios vi.
IX. Accipe quie sub hac die varia martyrologia

celebrare non potuit, hahila ratione tumulUium, quibus antea Constantinopolis et Gradus agitatce. Fenli-

nandus Ugbcllus (quamvis a Baronio non recedal) Urbanum, qiiem Paulino proxime sufTicit, paUiarcham non agnoscit ante annum rcparatne salutis
oclingentesimum quartum.

habent de Paulino, relata a Bolland.

§ 7, n.

27:

n

Na-

talem ejus celebrant hoc die Charlusiani Colon. in
addit.

C

xi.
linus

<

Controveriitur et dies ^Jjitus. Moritur Paudie 2 Jatiuarii
;

ad Usuardum. Item Paulini patriarchai Aqui
>

apud Labbeum
III

apud FerraId.

leiensis.

Idem habet Martyrologium Germanicum,
In Aquileia, Paulini pa-

rium
rii.

Non. Jan.

;

apud Bollandum

iii

Janua-

in

quo Aquileia Aglar appellatur. Ms. Matyrolog.
«

Citat hic auctor varia martyrologia, qua? Labljco

sancta; Mariaj Ustrajecten.
triarchse.
t

et

Ferrario prsferri dcbent.

Ex hac nota

ii

qusc di-

M». Martyrol. monasterii sancti MarUni
Aquileia^ Paulini patriarchse.
»

versos numeros (secundum videlicet, et undecimuni)

Treviris
in

:

«

Ferrarius

pro receptis variarum gentium characteribus signiRcat, processit error Labbei.

calalogo generali saiictorum ex tabulis ecclesiai
:

Paulinus enim

animam
scripsit.

Civitatensis et Aquileiensis

i

Forojulio in Carnis,
>

creatori,

non secunda

,

sed undecima die reddidit.

sancti Paulini episcopi Aquiieiensis.

Et n. 28 seq.

EtFerrarius, Iduum loeo, Nonas perperam

idem Ferrarius
dista;

:

i

Ciijus

natalis

iii

Non. Jan. ab

Ex hac enim

vita Paulinus

non

tertio

Nonas, seu die
unde-

Ecclesia Aquileien. celebratur.» llic addunt Bollan:

tertio Januarii, sed tertio Idus Januarii, seu die

«

Hsec Ferrarius
Idus Januarii.
>

,

qui videtur voluisse scri-

cimo Januarii
ejus sie.

disce&sit.

j

Prosequitur autein funus

oere

iii

Mirabitur forlasse non ne-

mo, qui

legerit (uti nos fecimus)
II

Martyrologium Rhaii

bani a Canisio tom.

Antiq.

Lect. part.

editum,

XII. « Sepultus fuit Paulinus apud Forojulium, in majori basilica, ubi concilium anno Chrisli septingon-

rit
ibi

non inveniri meniodam sancti Paulini, cum inveneCaroli niagni et Alcuini. Sed advertcndum, non

tcsimo nonagesimo quinto (hic errat Coinliiis,

nam

horum
>

uti

sanctorum

fieri

commemoralionem.
:

anno Christi scptingentesimo nonagesimo sexto concilium [xxxviii] suum coepit, ut late probavimus in
Dissert. de

Nam

dc Carolo, v Kal. Februarii sic est
et nihil praiterea.
:

«

Obiit Ca-

concilio Forojulicnsi)

celobrarat,

Ejiis

rolus,

Et xiv Kal. Junii, de AI>

epitaphium ex Alcuino
pend.
1

sic refertur
:

(Habcbis in Ap-

cuino sic
cti,

«

Depositio domini Alcuini;

nuUibi san-

nostra n. 2, poem. 2)

vel beati titulo apposito. Insuper rcs Aquileiensis

Ecclesiae, circa ejus sanctos,

non niniium exacte ap-

jjonuntur.
<;allebat

Nam

nec nomina nostrorum sanctorum

Hic Pauliniis oraiis loto requipscil in rpvo , Ildcqiie cubile pater dignus dignetur lialxTe. Invidus hoc templuu» nunquam perlranseal liostis

Ne

,

Rhabanus, cui sanctum Hermagoram nec

Quos

ciiaros aniniis snl)ito disjiin^'at aniicos , Chrisli ciiaritas charos conjuuMl amicos.

i:cmine, nec dignitate fuisse
'inim

cognitum apparet. Sic
Id.
Julii.

IIos vcrsus exaratos
in vivis superstile
se,
;

ab Alcuino credimus, Paulino
sed monduni in priniis irrepsis»
rcquicscat

habet ad 12

Julii

n

iv

In Aquileia
s

nutales sanctorum Fortunali et Armicicri.

Scribere

ibique non rcquicscii, sed

logenduui;

,

ni
suspicaniur, quia
soqiiitiir
iii

S. 1>AUL1?^I

AQIJILEIENSIS PATRIARCiL'E

92
quid veslra veneranda sanclitas
libi

allcro iiioJiis pariter
Cliris!.i

A

nic, ociili rcspiciuiit,

oplativus dicjneUir. Qiios ainicos, in

charilatc

facere velit. Quia et vicinitas iocorum

compelit,

conjunctos, nec in scpullura scjiingejulos, postrciiii

et sapientia) dccus suppetit, ct auctoritalis cxccllentia tibi appetit,

laudant versus,
et Alcuino,

ii

nobis non

alii

videnlur a Pauliiio
caiisa conjiinctis

et cuncla convcniunf, quai

tali

operi

quos sncpe pro Christi

neccssaria csse videntiir. Ideo mc;e parvilatis curiositas

auiinis ct arinispugnassc, siinulquc de pravis tlogina-

proplerea

hiijiis

sanct;e rci dosiderat veritalem,

tibus triumphasse coniperinius. Yorsuiiin igitiir su-

ct tuie coiisiliuin dcposcit prudenti;e, vel quid exin-

pra descriptorum

is

est scusus. Utinain Paulinus, hic

de

agere lain bona voluntas deliberatum habeat,
ilagitat.

(id est in ecclesia Martiiiiana) requiescat, ihique se-

agnoscere

Opus enim arduum
si

est,

sed ipsu
ess^^e

pulluram accipere
hasilica

dignctiir, ut in

eadem

tuniulatus

attestante verilate, oinnia
denli.

imus

possibilia

cre-

cum Alcuino

resurrcctionem exspectet. Ali-

Et qui de persccutore
erigit

fecit

pracdicatoiem, et

ter res cessit. Paulinus (ut

dictum cst

siipra) conditus

de stercore

pauperem

,

ut sedeat

cum

principi-

fuit in priniaria Forojuliensis patriarchatus ecclesia.

bus, ipse potest de arida cordis niei caute rivulos
vivi fontis, et in

TuronisveromortuusestAIcuinus hoceodem anno, in
die festo Pentccostes
;

vitam salienlis producere seternam totam Nilotici ruris
per

;

et in scdeMartiniana, cui praeside-

quanto magis de vestro pectore abundantissinio

flulati-

bat

cum abbatis
i

titulo,

sepultus est a Joscpho Turonen-

B

mina Gehonica,

fluentia per

simetropolita.
XIII.

Ihcc omnia bellc et sciteCointius.

tudinem, ad fecundandos diversi generis flores diffundcre valel? Audiat,
charitatis fiUus,

Ex

conjccturis aulem, quas circa orluin cjus

obsecro,

te

unanimis

tuae

cap. 2, n. 5 coucinnavimus, dicendum superest aetatis su3e

quid paterna prajvideal agendum
salutis

anno

praetcr propter 78, sedis vero palriar-

providentia.

Certissimum itaque consilium

chalis 28 e terris ad ccelum evolasse.

per os

illius

sperari debet, cujus pectoris septifor>

CAPUT
I.

XIV.

niis consilii inhabilalor dignoscitur.
lil.

Paulini sanclimonia.

Quia vero tunc tcmporis haeresis Feliciana perexagitabat Dei Ecclesiam, et quaedam dislibido
,

Huc usque

quoe ad chronologiam spectant, in

maxime
putandi

Vita Paiilini nostri suo

ordine cuncta digessimus.

num

animse sanctorum ante diem

Nunc

quai non alicujus teinporis certa periodo

comillu-

extrcmae districlionis ad coclura couscendant, im-

prchensa, sed quse totam annorum ejus scriem
strarunt, sunl persequenda.

portunam doctoribus
alia

sacrls creabat molestiam, qui-

Ea sunt

sanctitas ino-

bus addcbatur nova tunc invecla liaplizandi ratio ab ea qua^ jain invaluerat per trinain iminer,

rum, conversalionisque probitas,

et doclrina. IUa af-

fcctus diriguntur ad consecutionem boni; hac inlei-

sionem

qua; disciplinse Ecclesia; non

nimium neinvitat epist.
et

lectum ad veri cogniiionem assequendam

:

sic

ex

C

goiii facessebat.

De

his agere

Paulinum
,

ulraque perfecti

viri

forina procedil,

quem

malitia

81 et ad conficienda prava dogmata

ad perni-

non corrumpit

et igiioiantia

non obcaicat, imo saconsliluit.

ciosas in disciplina novitales rctundendas
lat.

compel:
<i

pientia illuminat et

optimum sanctimonia

Sic

enim post recensitos errores habet
spiculis
,

His et

De doctrina

Paulini, capite sequenti agemus.

Nunc
li-

hujusmodi

de pharetris (ut yestimo) exem-

dc probitale ejus el virtutibus, quibus sanctitatis
luluin adeptus est,
II.

ptis perfidiai
si;e
,

unitatem sanctae et catholicse Eccle-

prosequamur.

et veritatem universalis fidei aliqui vulnerare

basis est et
est

ordiamur virtute, quaj caeterarum fundamenlum, ct sine qua impossibile placere Deo, a fide, inquam, Paulini ea adeo in-

Ui ah

illa

nitcnles eliam, et spurcissimis

eorum

fLCcibus limet

pidissima ecclesiasticai
ptiale

fidei

pocula inficiunt,

nu-

:

ter caeteras eraicat, tot in laborihus, peregrinationi-

vinum quod Christus ex aqua virgini matri (Ecclesi* scilicet sanclse) salubriter potandum coii,

bus, coactis conciUis,
sicul in se ipsa
ni

libris editis

ejus gratia, ut
ita in vita

vertit

itei'um in
est
,

aquas

stultitiae

converti conatur.

prima

est

omiiium,
sit.

Pauli-

Sed tuum tarum
lera

o pastor electe gregis, et custos por-

primas lenuisse dicenda

Cum
et

hostibus fidei

civitatis Dei, qui clavein scientia; potenli dex-

eminus cominusque pugnavit, cum

proximas Ava

tenes, et quinque

lapides limpidissimos lycva

rum

et

Caranthanorum nationes

praidicationis oflicio

^

recondis, hlasphemantes exercitum Dei viventis Philistaeos in

ad Christi fidem perduxerii, et tanto orbe dissitas a
se Hispaniarum aliarunique gentium regiones, hseresi

superbissimo Goliath uno veritatis ictu to»

tosconterere.

Et paulo post

:

a

Ad

te

omnes

aspi-

Feliciana vel

aliis

erroribus laborantes, synodorum

eiuntoculi, aliquidde tuo aflluentissimo eloquio coeleste desiderantes audire
,

coactione, librorum scriptione, verbi Dei pnedicatione egregie adjuverit.

et ferventissimo sapientiae
qiii

De

his audiendus Alcuinus,

sole frigidissimos

grandinum lapides,

culmina

qui ut inlimior Paulini ainicus, et in certaminibus

sapientissimi Salomonis ferire non metuunt, per te
citius resolvi exspectanles. ct lucens, etc.
k

pro

fide

susceptis dignus commilito, strenuitatcm

Tu

vero, hicerna ardens
fi-

ejus optime noverat,

quam

sic

quoque commendat,
quiU consilii ceperit
a Paulino susci-

Panegyris quidem ea cpistola cst
;

cuui epist. 112

a

petit doceri,

dei Paulini,
in

dignaque ut tota legatur
1, n. 1,

quam

habebis

cjrca missionem Avaricam,

quam

Appendice

epist.

5

cum

cscteris Alcuini

piendam palatini ct aula universa pnestolabantur.
i

ad

eumdem Paulinum.
IV. Optavcrat Alcuiims ut ad

Sed quam plurimorum,
a

inquit, in te, pater oplin.
I,

minus pcrilorum in

Vide Appcnliccm

1,

cpisi.

5.

{Patiol.

(omo CI)

, ,

93
doclrina
fidei

\ITA
conimodum
facilis

planaque

fulei for-

A

birt

:

«

niula conscriberetur, qu;^ levi negoiio inemorioe

man-

ditetur

:

Seniper cor nostrum proniissa coelcstia nioomnia terrena qua; possidemus, in futuras

dari poluisset, et regi Carolo auclor fuerat, ut alicni

provincia demandaretur.

Hoc

prscstitit

Paulinus, re-

mansiones transferamus. Nam credimus, quia cum a carnis vinculo anim,a nostra fuerit
cixlestis regni
(si bene ac rectecoram Deo vixerimus) mox occursum nostrum angelorum chorus occurret, omniumque sanctorum agmina in nostros misce-

giilam ^de/ scribendo planissimis versibus, ad

captum
sa-

absoluta
in

idiotarum accommodatissimam. Opus commendat et
auctoris fideni

eadem

epistola Alcuinus.
,

«

Cum

cratissimae fidei vestrae libellum
catholicai pacis puritate
state

inquit, recensui

buntur amplexus.

j

Plurima
legenti

,

eo

libro

sparsim

ornatum, eloquentiic venu-

posita, virtutis hujus

occurrent testimonia.
fuit.

jucundissimum, sensuum verilate firmissiinum,
animi mei Iiabenas in ketiliam laxavi ....
plurimis profuturum
,

VI.

Eximia vero

in

Deum

Paulini charitas
:

Hinc

lotius

sic exorditur liljrum
si

ad Henricum

«

mi
et

frater,

Quam
cistis

et

pernecessarium fetasatione, quod diu
,

cupias scire
est

opus

in

catholicse fidei

JMSlitia

quam Deum toto

perfectissima

plenissima

corde amare, illique tota ad-

optavi, et scepius

domino

regi suasi
,

ut
et

symbolum
sermonibus
'

luerere voluntate, qui est

summum bonum! Sumest beatitudo.
Qiii
:

eatholicae fidei planissimis sensibns

mum

vero amare

bonum summa
;

luculentissimis in
et

unam congrcgarelur chartulam
commenEc-

per singulas episcopalium regiminum parochias

Dcum amat, bonus est si bonus, quem quauto quis ardentius amat,
cictur.
dilecti
»

ergo

et

beatus

lanto melior

effi-

daretur presbyteris legenda, memoriicque

Hoc

charitalis

igne

succensus

gloriam

danda

,

quatenus
fides

licet

lingua diversa loquerelur

una lamen
ce, quod
blimitas.

[xxxix]

ubique

resonaret.

Dei summopere promovereet dilatare curavil. Proecipue vero erga Christi Domini vitam passionem-

mea

optavit humilitas, vestra implevit su-

que mire
sisse

afficiebalur, ut totusin ejus
«

amorem

exarcit,

Haliet

apud

salulis nostrae

auctorem per-

videretur.
est,

Consideremus (aiebat

lib.

petuam, scilicetet hujus bonce voluntatis merccdem,
et hujus perfecli operis

cap 21) quis
ct quid ei

qui nos pretioso sanguine redemit,

apud homines laudem. Sem,

debeamus, qui nos cum tanta pcnuria re-

per ferventissima charitas vestra

castra perpetui

dcmit. Si lcrrenos parentes

cum

tanto affeclu diligi-

regis undique inviclissimis fidei clypeis

muniat

,

ne

antiqui hostis versutia, aliqua ex parte, aditum sutc
nequitiae valeat invenire.
t

mus, qui parvo lcmpore pro nobis sustinuerunt laborem, nonne magis nobis coeleslis Pater noster aman'
dus
est,

qui pro nobis cruci affixus est?

>

Et

infra

:

V. Paulinum autem virum justum, qui
vivebat, juxta Aposloli dictuni, spe

sic

ex

fide

<

Et

cum

tanta nobis beneficia prsestet, nihil quserit

quoque innixum,
officiis

a nobis, nisi ut diligamus eum, et animas nostras et

amore
non
tus,
in

in

Deum
,

raptum, pietatis ac religionis

corpora impolluta

ei

servemus, ut

illein
»

nobis semper

intentum
est

et charitate

proximi vulneratum fuisse,

habitet, et nos in illo
illius

permaneamus.
scribebat

Et vere pectus

quod dubilcs. Qua enim animi strenuitate

factum mansionem Dei per charitatem agnoveei

adortus fuerit haereses, quaque in

Deum

flducia fre-

rat Alcuinus, qui

cpist.

62

:

«

Tuum
rcdun-

audiex ejusore teslimonium.

«

Quapropter (aiebat
licet indi-

sanctissimum cor terra est repromissionis, sapientiaj
melle manans, et suavissimai charitalis
Iiice

concilio

Francofurtensi) egoPauIinus,

gnus peccator, omniumque servorum Domini

ulti-

dans, in qua verus et gloriosus Salomon virlutum

musservus...juxta exilem intelligentiajnostraetenuitatem, sancto perdocente Spiritu, corde, lingua, stylo

contra
sarii

eorum vesanias, qui

rectai fidei sunt
j

adver-

gemmis templum pulchrcc habitalionis su?e majestali construxit, non Chaldea llamma perilurum, sed a^lerna pace mansurum, in quo sancla sanctoruni

respondere non formido.

Et dirigens Carolo

summo
mel
Yil.

et

vero pontifici

soli

Christo pervia, non se-

regi tres libros contra Felicem, haereseos parenlem,

in anno, sed

sempiT

in

a^ternum.

>

SGrihebat

:

«

Juxta parvitatis mea; intelligentiam,

licet

Ab eodem quoque

charitalis in Filium ardore,
in

pigrioris ingenii obsislat possibilitatis facultas, scri-

flamma amoris exardescebat
y^

matrem

ejus

Mariam

Lere tamen quce

me

contingit pro causa fidei contra

sempcr virginem.

Cum

ex doctrina Fclicis, Chrislum

persistentes pravi

commenti objectiones, qualicun
:

secundum carnem Filium Dei tantummodo adopti-

que non renuo
tuum,
et ecfo

stylo. Scio enim, qui dixit
illud.
p

Aperi os

adimplebo

Iloc est

enim insigne
diflidit,

vum mus
Dei

asserentis, praecipuus et
titulus

omnium

exccllcnlissiscilicct

Yirginis

impclcretur,

matrem

verae spei,

utquanlam homo de propria
sibi

tan-

tum de divina

virtute promittat.

Qua quidem

suffultus Paulinus tot adiit pericula, tot injurias pertuIit,.tot itinera confecit, tot labores exantlavit, tot

tantummodo nuncupalivam, non veram, exarsit quantocius zelus Paulini in blasphemum viruin, et manus admovit, ut nulabundam in diademate Virginis splendidiorem gemrnam firmarcl. Audi
esse

adversa voravit. Hujus generosissim;ic virtulis

monu-

pauca veiba ejus, cx capilc 15,
«

lib.

i

contra Felicem
voriini

:

menlis non

semel opera sua respcrsit, pryccipuc
cujus capite 10
suflicit, cui

Si ipsa venerabilis Virgo

non genuit

Dcuni

Ubrum Exhortalionis ad Henricum,
sic

verumque hominem

in singularitate pcrsona\...

quo

aiebat

:

i

Quid, rogo, homini

ipse

ergo pacto catholica Ecclesia, una in toto orlic terra-

conditor non suflicil?

Quid ultra

qiucrit, cui

omiio
v

rum

diff^usa,

bcatam virginem Mariam, dulce mihi et
voce confiteri
noii cessal?

>(audium et
Kl-cap.
-iO

omnia suus Redemplor csse dcbel?

venerabile nomen, Theolocon (hoc est, Dci gonilrj-.
cein) libera publicaipie
5>

exspectationc futurx vil^e (.lalus, scrilic-

,

,

;

S.

PAULLNl AQUlLEIEiNSIS PATIUARCILE
iii

*>;

Vide pracedentia
iiialris

ibideni

et

seqiientia,

lavorein

A

stantius repetit, incniorans donuni laci7maruiii,queis

Dei pari zelo coiiscripta.
Qiii

Paulinus orationes suas con&pcrgcbat

et sacrificia

:

VUI.

adeo Deuni, Dei Filinm, inatrcmque ejus

diligebat, aiquali reverentia religionis proseqiiebalur

Paullne paler, pasior, p:itriarcho, Siiccnlos, Pars aiiimoe mclior, nostr;o pars InciyLa vilae,
Sis iripmor Alt)iiii sanris allaribus astaiT^ Ft (iulce.s iiiier l;HTymas suiifr ora lluenie^ Dic Mis^rere, Deus, iiOblro clcintMiler ainico,
:

quem

sciebat
qu.ie

colendum non minus ac aniaiulum. Ea

propler

ad cullum decusque Ecclesiac Dei spe-

ctare videntur, sic pro virili curavit, ut alle invecta

Crirn;iiiliusi|iie siiis

Ut le cuni
Praestitisse

s mctis liceal

veuiain la;i,'ire lienip;iius laudare per oevura.

,

ad noslram usqne aelatem, qu?c induxil, perseverare
gloriemur. Talia quidem sunl, quic in syiiodo Forojulicnsi de vesperis Dominicoe
<

Paulinum, quod Alcuinus exposlulabat
esl ultronca

argiimentum
lio

oratlonum siiarum exhibiinilio

diei statuit caii. 13
initio, id est

:

duci Forojuliensi Henrico, statim ab
,

suie

Diem Doininicam,inchoanlenoctis
vespertinum

ve-

ad eum Exliorlationis
succendat.

videlicet se offerl, pollicetur-

spere sabbati.... quaiido signurn insonueril, vel hora
est ad

celebranduin ofHcium....

cum
omilliid,

que precaturum, ut Deus cor cjus charitatis fbunnra
«

Quatenus

,

ait

,

hoc bealissimo bono
qui est

omni reverentia
nibus

et honorillca religione venerari

abundare

te faciat,

charissime frater, ipse

mandamus

Chrislianis.

»

Talc quoque est
(

cujus meminit Walfridus Strabo
siaslicis cap.

Dc rebus

eccle-

^

hoc bonum, quotidianis precibus intcgro cordis desiderio eum, «Isi indignus
,

dcprecari sliUieo.

j

Quod
,

25 ) videHcet « circa immolationem sacramentorum hymnos, vel ab aliis, vel a sc cor.ipositos, celebrasse.
»

auteni ipse facieliat,

aliis

quoquc faciendum suadcpt

bat

:

qua de re pnecepta dabat aflalim congrua
:

IIocc

quidem

aliqualiter in dics

prudentia coelesli reforla
lib., c.

«

Omne
age
:

opiis (aici)ateod.

nostros perseverare, proesertim inpagorum ecclesiis,
queis

28)

quodeunque inchoaveris
ei

faccre, primiim

novarum rerum
uti dicimus,

curiositati aditus

minus

patot,

invoca Deum, et gialias

videmus,
ciiliarem
concilii

cum
in

de utrisquc suo loco peillius
ir-

veris iilud, siinililer fac. Invoca
tuo, et invcnies eiim. Et
(

cum consiinimaDeum ex lolo corde
el

facimus menlionem. Primo quoque

iim inveiieiis, ne dimittas

canone obviam

ministrorum Ecclesioe

rchgiosilatibus, ne decus,

quod

in

percurrendis sa-

crorum

rituiim muniis, vcl in
vel

pcnsu horarum cano-

eum, ut conjimgatiir mens tua in amorc ejus. Hoc, mi fratcr, slude in viia tua,ef orationem tuam puram ofier Chrislo Domino. Ne (Ogitationes liujus socculi
siiperfluai

nicarum solvendo,
pcssumdelur.

sacrosanctorum mysteriorum
exigitur,

conliirlient

oor itium, ncque
eniin te

in

diversa

actione a priscorum
«

Patrum sanctionibus

rapiatur

mens

tua.
qiii

Memenlo

s«b Dei stare

Primum,

igilur (inquil) ut jiixta prisca

conspectibus,

occiiUa tordis perspicit, ct secreta

Patrum
nicas

diviniius edilas sanctiones nullusDomini sa-

Q

menlis
in

tutc novit. Vigilanler

ergo et assidue assiste

cerdolum, velquiciinque sub canone constituti, cano,

conspectu Dei in lempore orationis, ut imminenteidalionem facilius possis cffugere.
Si

quinimo

apostolicas

ignorantes aut

parvi
in
in

lein diaboli

pendentes defniiliones, inordinate vel inhoneste

enim cogitaliones
bant cor tuum, ct

hiijus sacculi inute et sordidae tur-

domo

Dei, quye esl

Ecclcsia, conversenlur, sed

cogunl illicitum

aiiquod perpe-

suo ordine cunctis persistentibus, pulchiiludo ccclesiastici dccoris inviolata
stri

trare, per orationes puras el vigilias sanctas depei-

permaneat.

»

Ilinc ul mini-

lentur ab aniina tua. Oralio
est animffi.
utilia

namque gramlis munitio

Ecclesiaj, expediti

ab omni
auctor

auloe

militi;cque
liberius

Per oraliones purissimas omnia nohis
lioc dispiitem vel

negotio,

ad tcmplum actionesque sacras
,

Iribuuntur a Domino, el ciincta noxia efliigan-

libenliusqiie fcslinarent

fuil

Carolo Magiio a
fra-

tur.

Et ut nc diulius de

immorer,
ex divinis

mililari servitio clericos dimitlendi, ut palet ex

sicut ex carnalibus cscis alitur caro, ita

gmento
libelli

1

ejus ad

regcm

epistolai, et

ex verbis in fine

eloquiis et orationibus
pascitiir.
t

interior

homo

nutritur et

Sacrosyllabi prolatis.

ceptum inter

Capitularia

Qua in re est Caroli pncregum Francorum ad

IIa;c

sunt quai Pauiinus de orationis stu-

dio theoremata proferebat.

an. 803, cap. viu, quo id

quod Paulinus exoraveiat,

X. Ejusdem autem charitatis ignis altera flamma

lubens concedit.
IX.

D
circa

in

Deum

rapiebatur,

altera

pariler

ferebatur

in

Paulinus ergo, qui

divinum

cultiim,

proximum. Encomium
Quid
in

perfeclissimi Dei, el fratrum
:

decus Ecclesisc, ministrorum aedificationem adeo sollicitum religiosumque
aniini

amoris, Paulino texuit Alcuinus epist. 62 his verbis
«

se pmcbuerat,

quo sludio

et

tam

aflluente tui cordis Ihesauro
ille

non inve-

alacritate

in

Dcum

effusus orationis

oflicio

nitur? cuJHS habitator

agnoscitur esse, in quo

credendus erit? Spiritus Dei unctione perfusus, imo impinguatus videbatur Alcuino, qui se ejus precibus
coramendabat, quod in
retur. Sic
iini
iis

sunt onines thesauri sapienlioe ct scientioc absconditi
qui habel clavem
claudit et
ris tui

David, aperit

cl

ncmo

claudit,

plurimum
113
:

se lidere testasi

nemo aperit,

et quae vult, in

arcano pectoIlyec sanctiscoeli

enim

ait epist.

«

Et

nomen Pau-

thcsauro clave sapientiLe claudit.

mei, rion in cera qua^

deleri potest, scripsi, nc,

sima somniantis Jacoh seala, per
scptennis
spiritalium

quam

secrela
pia
-

quaiso,ohliviscaris in tuis sanctis orationibus amici
lui

charismatum
;

gradibus

Albini, sed in aliquo memoriac gazophylacio reillud, et

penetrare solet

iiitelligentia

et

iterum ad

a^difica

conde

profer eo tempore
in [xl]

opportuno, quo

lionem sabjecti
desccndit, ut
tf^niplalionis

sibi populi, fraterni anioris

passibus

panem

et

vinum

substantiam coiporis et san-

fiat

doclor ecdesiaslicus, divina; concoriipos, el ileruin cuin

guinisChristi conscrvaveris.>Qiiodeipi.iemate2l'iin-

cum Maria

Mar-

,

YirA.
seiiukc ailniinistratlui ad Dominicic nicnsx convivas proprio loquenliojiis feoUicitiis. > Sed audiannis ore
toni Pavilinuni, el

A

^SI-

^^

zelo

quoqac

nor.oris Dei, et Ecclesia^ ejus

sponsae, procedeijatrobur ilhul invictum,

quo immuanimi
conAlti-

pnecepla

cliarilatis fratcrnnc jtros;i'i)ius

nitatem

ij^sius Ecclesia! et jura, iuvicti

mentom,

liijro

Exliortationis

citato, ot sajpius

stantia tueiialur. Sit

cxempium

coactio synodi

dcinceps cilando, quia cum ex abuiidanlia cordis os loquatur, teslis est locuplelissimus virtutum Pauiini, ei imai.',o animiE ejus; unde scile de co epist. cit. Ai-

nensis ex qua

(uil

verilus

contermiuorum Venetorum
facinoris in sacerdotes
,

duces) scripsit epistolam, sollicilans Carolum impe-

ralorem,

nedum ad ullionem

cuinus

:

<

Te agnosco de «lerno
pielatis.

cliaritatis
fitle

thesauro
fraterni

Dei perpetrati,

sed ad iegem ferondam

qua

in

aHiaentor nova proforre et vclera, et in

posterum

ecclesiaslicai libertatis

imnmnitas cautius
Illius

amoris pennam tinxisse
ScriLit
:

»

Igitur cnp.

22
Dei

sic
et

ohscrvaielur, et roligiosius suspicerctur.

quo-

«

HaLeamus

in

no!

is

dilectionera

que sacerdotalis constanti;c pectoris tesiimoiuum ab
llincraaro profertur

proximi,

qiiia

qui diligit proximiim, legera implevit;

(Opuscul. 1, sive in Quaternio-

qui autcra e contrario odit, homicida est. Qui diligit

nibus) quod hic haud esl orailtendum.

Sunt verba

fralrcm siu-m,

in tranquiUitatc est

cor ejus
est.

:

fratrera
tijji

Kheraensis episcopi

:

«

Cum

Carolo ab adidanlium

vero odiens, tempcstate circumdalus

Quod

iinguis subroptuin fuisscl, ul ecclesiis de rebus suis
inlerret, obsistentibus cpisco-

non

vis fieri,

ne proximo tuo cupias evenire. Si

eum B pncjudicium quoddam
pis, et specialiter

videris in Iionis actibus
ei, el illius

conversanlem

,

congralulare
aliquid adet

Paulino palriarcha, adeo se reco-

gauuium tuum ducilo,et

si

gnovit, ei Ecclesia) ci episcopis satisfecit, ut pra^sens
oris sui confesbio ei

versum
solum
corde

patilur, iilius iristiliara

tuam deputa,

non

non

suliecerit, scd ad

postcros

juslis,

sed et peccatoribus condole. Ne siraulato
diligas

suos confessionis et corrcctionis suie si;ripUim

manu

unquam

proximum tuum.
horaines,

»

AmplituJi-

sua iirmatum iransmiserit.

n

Consulc quoque diploobtinuit, et con-

nem

charitatis,

qua
:

nulli

non complectanlur, innuit
ait,

mata privilegiorum, qua; a Carolo
spicies ut pluriraum libertatem

pariter cap. C6
;

«

Ad omnes
dico,
ires,

faciaraus

Ecclesiai ab co vcl

bonum ad omnes

non pcr partes, non ad unum,
sed ad

servalam vel restauratani, cujus gratia saepe Caro-

vel ad dnos, aut ad

omnes homines.
cst,

lum

adierat.
Disciplin;c

Chrislus enim non pro sanclis tantum passus

Xill.

quoque

ecclesiastica;

in

poenl-

sej pro peccatorilus, et impiis, et sccleratis ascendil

tentiai laxatione (prout a;talis sua; severissima;

con-

cn!cem,elc. iNou sanctis tanlum deditDcus solem,

sueludin's observatio exquirebat) rigidus
ctor,

erat exa-

el

lunam, elpluvia, el omnia nasccntia terra?,

et

ne nimia aLsoIventium indulgcntia ad majora

omnes fruclus qui oriuntur in tcrris; sed in commune omniLus hominibus.... ut bonum nostrum, ct clce- ^
mosynae
nostrae,

scelera coraraittenda viara slernerel.
•« (oncilio

Ea propter cum

Francofordienbi agerctur de pujnitentia

et

charitas nostra
in

,

ct

patientia

Heistulfi, qui

uxorem cx
nec a;qui

levi

suspicione, uuius tan-

nostra, et

humilitas nostra
j

commune omnibus
lcges,

tummodo,
impoidt

[xli]

teslis relatione

necavcrat;

hominibus distribuatur.
aiuoris ad

Si cap. 52

pares

Pauliuus ad
:

normam canonum

rigidiorum poenani

proximum charactercs,

invenies.
ille

ut apparet ex ejus epistola ad

cumdem

XI.

Ex

h;ic biparlita

charitatis flanraia zelus

Ilcistulfura,qua dulcissimis quideni charitatis vcrbis

orfum

trahe!)at,

quo sestuabal, cum

vel quce ad Dci

ipsum alloquitur; verumtamen
in

exigil

ab uxoricida

cuitum pertinent, el disciplinam religionis langunt,
vel saluti

vindiciam crirainis asporrimam pluriuni poena:

proximorura congruunt, pcssum

ire

ccrne-

lium operura multam pendenJam
opiiono, vel in monastcrio sub

proposita tameii
ai»batis se

hat. Ilinc

ruinas fratrura condolens ex zelo, plorac;^p.

maim

de-

bat

scribens
:

o5

:

«

Quare non diximus cum
,

mitlere ad laboriosa quoeque regularis observanti;c

pi opiieta

Quis dabit capiti nostro aquam
et

et oculis

perferenda, vel sub pcenitentiae publicie canone diuturnis carnis macerationibus,

r.ostris

fontem lacrymarum,
filios

ploremus die ac nocte

omniumque

oblecta-

vulneratos

plebis nostra;? Quis idoneior luctus,

mentorura seciusione vitara atterendo producere.

quis planctus

unusquisque
uolet?
t

cortior inveniri potest, quam quando nostrum de anima perdita luget et Hinc quoque in curam aniraarum segnes

XIV. Do

cajteris auteni virlulibus

ejus quid elo-

quar? Prudentiara enim

ipsius,

rebusque in agcndis

discretionem, ipse tolus quantus est Paulini liber

desidiososque rectores graviorihusverbis admoDebat,

Exhortationis satis superque testatur.

Omni autem

quorum pars adhnc superest
rectoribus

in

fragmento, quod
,

De

exceptione majus hac in re est ipsius Caroli (vere,

inscribitur. i Primuni est inquit, quod non verbis bene, sed exemplis malo docent. Secundo, quod contra divinam voluntatem, et sacram institu-

nedum
et

arinorura bellique eventuuni prosperitate, sed
,

mentis perspicuitato, Magni) judicium

qui co-

gnita Paulini prudentia
tot

eum

tot ad

synodos accivit
Galli;c,

liondm, non tribus sallcm {Forte solum) hebdoraadibus, seJ multo tempore.... in propriis non verentur

convenlibus prx'fecit, tot
Italia;,

rerum

Gcr-

mania;,

Pannoni;e pondcribus oncravil, et
scnipcr
invenit.

non resiJere parochiis ac

civitalibus,

pro quo

et

non imparem
scriptis

Ihmiililas in
totics
«

suis

deslilutio divini cultu-, el pra?dicatio in picbibus, et

passim elucct,
»

cum

se

miniraum

cura suhjectorum negligitur, pra;sertim

cum ncc

oranium servorum Dei
i

(ut in concilio Altinensi) vcl

saccrdolidi minislerio h-.sjasmocli congruat discursus,

incignum peccalorera, omniimique servorum Do»

ncc canonica

sit

ancloriiaiis.

j

mini uitimura srrvum

(ut

in

concilio Fraucofor-

,

,

:

f)9

S.
;

PArLINI AQLMLEIENSIS PATRIARCILf:

lnO
,

diensi)
lalis

<

vel se pigrioris ingcnii, lenuisque capaci»

A

sollicila, in anioro perfcola

in lidc constans, in

spe

virum

(ul in cpislola

nuncupatoria trium

li-

nullalenus duijilans.
odii ardore

Oilcclione proxinii

forveani

broruin conlra FclictMU ad CaroUnn rcgcm) compellal.

non urar, ncc

invidiie livore tabcscain.

Juslitiam sic cordi habuit, ut comitem Henricum

opporlune monuerit a falsa pietale sibi cavere, qute eleemosynas ex male partis quandoque suadet. Mclius est, ait cap. 31,
«

Sanctum sempcr opus in me spira ut cogitem, compelle ut faciam, Suade me, ut diligam te; conlirma me, ut lencam te; custodi me, ne perdaui te. Noa
ingredialur, nec requiescat in domicilio meo, ubi tua

aul ex paupertatesua pusilknn

quis Iribual indigcnli,
sitioue.
j

quam multumex
:

injusta acqui-

debet esse mansio, pes superbiae, ncc gulu; concupiscentia
,

Ca'terum

in

paupercs misericordem fuisse
«

fornicalio

,

nec

avaritia, invidia,

nec

ira,

ne dubiles. Aiebat enim cap. 48

Pauperes hono,

tristilia,

nec vana

gloria.

Da mibi profundam hujni,

remus,

el

suspiciamus Chrisl.um
(ecislis tini

in ipsis

qui dixil

:

lilatem

,

qua curetur altitudo carnis superbia

qua)

Quandiu
hceredes

ex

liis

fralribus tneis minimis,

me

sulfocat.

Da mensuratam abstinentiam, qua su^

milii fecistis, et Filii

Dei erimus, cl bceredes Dci, cot

perflua ventris refrenetur edacitas, quae

me

perimit.

aulem

Chrisli.
;

Et quod verbo suadebat,
opes, quibus donatus a

opere pra^slabat

nam multas

Da castitatem Da munditiam

cordis,

quae

me

inipollulam reddat.
carnis luxuria

spiritus, quia
j

immunda

Carolo fucrat, pauperibus distribuisse, auctor est Ferrarius inVila.Palientia

B me

demergit.
:

El post cajteras poslulatas virtules,
«

quoque

ejus,

qua

tot adversa

infra sic ait

Hacc velim, o Jesu Salvator hone,
,

perlulit, priccipue in laboribus susceplis
liJ.m>

pro infidesiculi et

Redemptor oplime
ut propter carnis

haec velim quae
:

hucusque nunc

Ecclesioe lucrandis,
,

maxime

eniluit;

supplicaudo deprecata suin

haiC, et haic deprecor,
iu acter-

fortitudo

qua objecta

sibi

magnanimiter
,

adiit peri-

corruplionem non peream
in
,

cula itinerum, persecutionum

pra^dicationum, sua«

num, non veniam
terram oblivionis.

del)atque et verbis, ([uod opere exhil)ebat.
suris ad

In pres-

murtem secundam neque iii Hjec vox mea in auribus miseri-'
non carnis faciam volua»
te

Cbristum pastorem confugere

»

cap. 57
:

Ex-

cordiae tuae sonet, ut tuam,

bortalionis, cujus magnanimitalis suntverba

«

Nulla

tatem

,

et oimiis
_^te

mens mea

meditetur, in te dele»

nos pressura lerreat, nulla calamilas frangat

:

Domi-

ctetur,
tes,

sequatur, te confiteatur, etc.

Hae virtu-

nus

in

proximo
j

esl,

pastor noster circa nos est: quid

quibus sanctitas vera comparatur, ex scriplis
;

meiuemus?
laljores, et

Cum

ad hujusmodi pro

flde

obeundos

Paulini deprompsimus

agimusque, amice lector

(uli

adversa qu?cque pro aniraarum lucro per-

dicebat sanctus Zeno, serm.
tate
« '
;

De

lide, spe, et chari-

ferenda borlalus

eum

esset Alcuinus epist. 413 ad,

monilionis datae slatim ipsum pcenitet

quod equo
supervaca(ait) insi-

medium si tamen ipse auctor , circa Quod antiquorum virtules ex Ubris aut ex
,

est)

:

virtu-

jam

velociter

currenti

importunum
«

el

libus libros agnoviiuus. "^'

»

neum

essei subdere calcaria.

Quid facio

XVI. Harum

igitur el caetcrarum cxercitio virtu-*

piens cgo contra philosophicum proverbium, ligna in

tum sanclus
attribui,

ctfecius cst Pauliuus.
iis

Verum cum

glo-

sylvam ferens,

slillicidiis

flumina irrigans.
se tulerit

i

riosa sanctilatis nomenclatura

lantummodo
miraculis
in

soleai

XV. Quantam dcnique prK

temperan-

quorum probilalem Deus

et signis

tiam, airmesque huic caeteras virlutes, castimoniam,

testari consuescit, haec

quoque testimonia

Paulino

abstinentiam, voluptatura luxusque horrorem,

mundi

desideranda non fueranl. Ferme quotquol historiographi de ipso mentionem uicunque fecerunt, proferunt disertis verbis miraculis claruisse. Ferrarius
t

coniemptum

,

animi

sensumque

moderationera

saepe citatus liber Exhortationis innunieris respersus
est argunientis. Lege mundi contemptu. 17,
vivere. 25,
sis prsc cseteris

capp. 13,

Dc

Multis claruit miracuUs, quibus doctrinam

a

se

Qtiid

sit

secundum carnem
54,

praedicatam
Vitar.

conlirmabat.

j

Bellonus
< j

in

Compcnd.
miiu-

Quam

fluxw carnis

delicicc.

De

cordis

patriarchar. Aquileien.

In vila multis

De carne domanda. 36, De luxu in cibis De ebrietatis matis. 42, De limjum cuslodia. 48, De jejunio dupiici. 04, Quod caro diubolum rccipial. Ex hinc cognosces quo spiritu agebapeccatis. 35,

raculis claruil, et in morte.
sioribus,

In Vitis

autem

cavendo. 57,

quas palatini

socii

Mediolanenses tom.
:

XVI

D

Rer. Itahc. Scriptor. reposuerunt, sic

«

Paulinus

de Deo et hominibus bene merilus morilur, oinnibus

tur Paulinus, et quibus temperantise loris titillantcm
eff"reidum

sensuum pelulantiam coerceret. Prsecipue autem ultimum tolies laudati libri caput est omnino legendum, quod claudit efiicacissima « precatione
adversus niala carnis;
sanclitatis in
nit.
i
t

ferme collacrymantibus, sepeliturque in basilica Civitatensi, et pluribus clarus miracuhs deiiique in sanctos relatus est.
t

Ughellus:

«

In vita ct in

morte

rai-

raculis claruisse Paulinura testantur Aquileiensisecclesiae

ct

quid ad pcrfectionem

antiqua monuraenta.
1 1)

t

Baronius etiara (ad an.

Dicam,

anima sua inserend» exoplet, propoRedemptori meo anlequam inquit
,

802, n.

ad labulas Aquileienses provocat. Bellarmi«

,

nus de Scriptorib. eccles.:

Obiil, clarus miracuhs.»
:

carnp exuar, ad quod bonuin, corpus cura quo inhabito, incitare voluissem. Non sit in me, obsecro

Labbeus

in addit.

ad Bellarm

«

Obiit, sanctitate et

miraculis in vita et post
Dict. histor
:

mortem

clarus.

»

Moreri in

amor pulcherDomine, concupiscentia rimae castitatis. Sira ad maluin audiendum tarda (loquitur noinine animae sua;), ad verbum tuum festina, ad pcrliciendum accclcrans. Sim in luo timore
libidinis, sed

Ce grand liomme, que sa saintetd prou^

vee par des miracles rend illustre,

mourut
iv
:

,

etc.

Can-

didus Commentar.

Aquileien.

lib.

«

Paulinns

virtulibus (id csl pro:ligiis, quac a virluiil us

mora-

,01
libus ilifTcnint
illa
:

VITA.

IC2

nam

h.-c

sanctilatem

conslituiint,

A

pcrio exlerce naliones,

qnanim jiigone dum ccrvicem
siinul et
,

liadeclarant) ac vitse saiictimonia adeo illustris
,

submittere,
uil

verum

cl liiiguam adoptare, vellet nollet,

bitus est

ut

quem viventem tanquam

e coelo mis-

impulsum. Hinc peiegriiia una

barbara

sum

vitate Auslris) pro

onines admirabantur, defimctum cffilite frequenti concursu in dies
in
»

eadcm

(ci-

verba in Latinam invecia linguam
niores,

non sccus ac
lib.
i

jam suo tempore
:

dolebat Fabius

Inslit.

quoque nostros celebrent.
tcri et

\erum de cuUu

ejus ve-

Orat. cap. 5

«

Peregrina verba, inquit, ex omnibus
gentibus, ut hoiniiies, ut iiistitula
s

recentiori inferius dicendum.

Interim scias

prope dixerim

vclim, tabellas et vola (ul dicunt)
defuisse.

ad aram ipsius non
die 8

etiam multa, venerunt.

Quod

cuin

IiiCC

ajtati suaj

Nam

in invcntario anni 15G6,

Se-

contigisse testelur, majorijure posterioribus tempori-

ptemb. ex

[\lii]

archivo ecclesioe Civilaten. legitur
:

bus evenisse credendum

est.
,

vulgari idiomale

Una

vila

ed un dente,

tnlli

d"ar-

ferme
nis

falalis condilio est

Ea enim rerum omniuni nedum in apice perfectioin dics

gento, presentali a S. Paolino, etc.

haud diu immorari, sed

semper

in pejus

CAPUT XV
Sancti Paidvii doctrina.
I.-Ellies Dupinius,

vergere. Itaqiic ct Latina lingua in suninia veisustate,

ad quam TuUiana tcnipora eam extulcrunt
,

,

non dlu

oestro

Francico raptus

tan-

consistcns

,

sed paulatim sensimque declinans, vitia
in

quam ex
nostrum
d^devc.

tripode pronuntiat senlenliam in Paulinum
:

»

sermonis intrusa inolescere,et tandein

ultimam se

Son stijle Adhuc iniquius piocedit Erasmus qui in Adnwnitione, bbro De salutaribus documentis, sive
et
,

est fort simple,

na

rien

prolapsam indoluit barbariem.

Si

qua autem exacta
iiifoi luitio,
,

siecula hujusmodimiserabili fuere obnoxia

equidem qua: Paulini

ajtati

propius accesserunt

hac

V.sliortationis procfixa

in veteribiis edilioniiuis, uu-

peste prse caeteris laborarunt. Quae enim, bone Dcus,
erat eruditionis doctrinicque charitas
iis

(toremWbri sine

litteris

esse criminatur. Venia

tamen
sil;i

diebus, quia

huicdanda,

si

irrevcrenter de scriptore sacro

bus vel soUiciliorcs cpiscopi saltem legere
clericis pru;stoIarentur
?

suis

iion cognilo hscc audel. Cailenim utriusque pace res icqaius est pensanda. Non negarim, Paulinum no-

Coneilii Narlioiieiisis Patreo
:

an. 589, can. 11 sic statuebaut

«

Ainodo nuUi

li-

slrum

fclicioris

Laiini sermonis a'latis scriploribus

ceat episcoporum ordinare diaconuiu, aut presbyteruin Ut!eras ignorantem
;

Laud essc confcrcnduin. Non enini exxHiuatCypriani nec Lcoiiis periodorum conciime eiiergicam vim
,

sed qui ordinali fiierint,

cogantur discere.

»

Et ne putes cxquisitam exogisse
,

productarum harmoniam; nec elo(iuentiain Chrysonec logi, nec flores Auguslini, nec Amijrosii favos
,

in clericis scientiam

eomet canoue nienlem suaiu
:

produnt,
,

diiin

addunt

«

Ad

quid eril in Ecclesia

dicam Tullianam _ Dei si non fiierit ad legendum exercitatus ? > Et lepores quidem legendi peritia jure tuuc desiderabatur; nam faciindiam, vel eam purilatem Laline dicendi, qiiam ea erat ministroruin Ecclesiic ad verba populo faquasi c postliminio reversis litteris in pricsenliarum
Ilieronymi et gratias, ne

probamus, qui Musas colimus severiores; sed nec atlingit quidem. Verum a viro, qui floruit tempore

cienda inscitia, ut conciiium Vasense an. 529 jani
sanciveril,can. 2:
«

Ul

si

presbyter aliqua inhrmitate

omnino exsulantis et ferme conclamatae sus deque omnia faciente barbarie, non
lenda. .^quiori collatione res agcnda est.

elegantiBC,
est hujus-

prohibente, pcr se ipsum non poiuerit praedicare,

sanctorum Patrumhomilise a diaconibus recitenlur.
III.

»

inodi venustas dicendi exspectanda, sed nec expe-

Processit sequentibus sseculis eo us^jue cleri

Non enim

igfliorantia, ut

lempore Caroli Magni
a

et Paulini, sal-

cum aliorum temporum sciiploribus coniparandus est Paulinus, sed cum synchronis cooevisque, quorum cum nulli primas concedere depreheiuies, non
inimerilo doclissimum appellaveris.

tem ea doclrina

parochis ipsis exigeretur, ut vel
fidei
si

vernacula bngua mysteria

principaliora popu-

lum possent docere. Quod
stare valuissent
,

aliquando nec hoc praj-

Lt autem quo
fiierit
,

a doctiore

quocunque conscripta
,

locuplelissimo doctrinse

penu instructus
,

pro

publice legere juberenlur. Audi
VI Capitular.

quid statuatur
est

lib.

corum temporum
SiECuli Pauliniani

ratione

cognoscas

,

prospecluin
:

cap. 185

:

«

Notum

omnibus, im-

proponere non gravabor

quandoin

p

possibile esse sine fide placere Deo. Et ideo nullus
sit

quidem

et ars pictoria ex suppositis

umbris

emi-

presbyter, qui in Ecclesia publice non doceat lin-

nentiorem lucem figuras suas educere contendit.
II.

gua,

quam

audilores intelligant, fidem omnipotentla
et trinitatc siinpiiciter credere,

Non

sicut primis post diluvium annis

ad tur-

Dei in unitate

et »a

rim Babel ex unius linguse confusione varietas enata
est

quai omnibus gencraliter dicenda sunt, dc malis evitandis
,

idiomatum

,

sed ex varietate

idiomatum unius
Gallis, Poenis,
lotics Italia,

sive bonis faciendis
Si

,

et judicio in resurre-

linguai Latinai confusio prodivit.

Nam

ctione futuro.

vero ipse verbis manifestc cxpli-

Wandalis, Gotthis, Longobardis subacta

care non poterit, pelat sibi ca a docliorc transcribi,
qualiter aperte
legat
,

Latini sermonis altrix et cultrix, voces exoticas suscipere coacia est,
loqui
et

quod qui audiunt
,

inlclliganl.

miralum
lib.

est.

Latium se non Latine amplius Etenim sicut (aiebat Augustinus

Et qui amplius non poluerit
neat
:

vel his vcrbis

admo-

Poenitentiam agite, appropinquavit enim reg»

de uriiC gcntium victrice et domina
Dei
xix,

Roma

(De Civit.

niim coelorum.

Viden ex bis,
illa,

qiia

ignorantia la-

cap.

7):

«

non solum jugum, vcruin
civi-

borabant soecuia
iii

quibus sallem legendi pcritia

cliam linguam suam domitis gentibus iinperiosa
tas imposnit
;

ipsis viris

Dco

sacratis desiderabatur?

»

jta vices

rependerunl

Romano im-

IV.Nono

s;fiCulo,

eo scilicet ips!i,ci!|us inilio Pau-

,

: ;

103

S.

PArLINI AQUILE1EN51S rATRIARCILK
a-.il

404

panim adliiuis ab liumanis exempUis luoduni remissior cleri inscilia apparebat, quamvis vigilantia episcopvtrum soHieile, quanUim ca tcmpoia fercbant, pro ilia submoveiKia desudasset. Ex concicsl, niliil

A

Aiighis, cl Carolus

Du Fresnc tlominus Du Cnnge.
Iribus tomis,
ille

Glossariis suis

:

bic

duabus par-

tibusca comprelicndentes. Quamvis Spelmanni pars
posterior dignilati el merito piioris non affalim re-

liorum Eugenii

II

an. 826, cl Lconis lY an. 85

-,

ca-

spondeat

;

utrique tamen sic incdiyc aetatis studio-

nonibus
ranliam

,

qui
vel

lali

sunt vcl conlra clericorum ignosUidiis

sos sibi devinxerunt, ul

omni

invidia seposita cogaiil

,

pro

lilterarum
:ielas

reslaurandis,
involveretur.

saUs Ijqnel, qnanlis tcnebris
Iii

iila

quemque fatcri, siiie horum sertim Du Cange, face non
dari
,

vel saltem aUcrius,

pra^

dari

cuiquam, aut vix
pedc adire
el

canoue cnim A Eugeiiiani
:

concilii inlcr cajtcra le-

lenebrosa

illa

s;ccula inoflenso

gitur

*

Si cpiscopus inveniatur indoclus, a nietro-

excurrere.
\'I.

politano proprio, et deinccps sacerdotes presl)yteri diaconi, vel etiam subdiaconi a suo cpiscopo ul doceri possint,
les

Qua;

cum

ita

sint

(ut

ad Paulinum nostrum
si

revertatur sermo) non est quod mireris,

ipse quo^

admoneantur. Interim subjceti sacerdoad leaipus a cclehratione divinsc
docii valeant ad

que phrasi

et verbis utatur, qnae

ad Lydium lapidem

el talcs clerici

puriorisLatinitatis non cssent pro!)anda. Nihil
oflicit,

lamen

hosticc et offieiis suspendantur, ut

quin doctrina cjus non suhlimior appareat, et

debitum minislerium advenire. Si autem non poluerlnt edoceri, in poteslate episcopi
sit

B

supra cajtera eorum temporum ingenia non se extollat.

canonice judi-

Quid enim ahud agcndum erat Pauhno prudenquara verbis sua tempestate accepiis

candi. ranlia

»

Canone vero 54 arguiuir, hujusmodi ignofacili

tissimo viro

laborantes ministros Ecclesiai
multis
«

ncgotio
deerant,

eloqui et styio cominuniori voto probalo oraliones

inveniri poluisse, quippe

in

locis

suas componcre

?

lu ea quippe mala tempora incide-

Dc quibusdam locis (dicebant Palres conciUi) ad nos refertur, non ma> gistros, neque curam invcniri pro studio litterarum. huic malo occurrendi consilium captum fuerit, Quod
qui caiteros possent edocere.

rat, quae prtedixcrat

Sidonius,
:

cum

scriberct Espe-

rio lib. n, epist. 10

«

Tantum increbuU muUiiudo

desidiosorum, ut nisi vel paucissimi quique

meram

Laliaris linguai proprictatem de trivialium barbaris-

accipe ex his quoe sequunlur

:

«

Idcirco in universis
aliis locis,

morum

rubigine vindicaveriUs,
:

eam

brevi abolitam
nobiliuin ser-

episcopis, subjectisque plebibus, et

qui-

defleamus interitamque

sic

omnes
raos
ilU

bus nccessitas occurrerit, omnino cura

et diligentia

nionum purpurae per incuriara
tur.
p

vulgi decolorabun-

habeatur, ut magistri ct doctorcs conslituantur, qui sludia litterarum liberaliumquc artium , ac sancta

Si ergo

aliter

quam

ferebat

Paulinus

egisset,

redargutionem parem

incurrisset,

qua

habentes dogmala, assidue doceant. t Ex his habes, quorsum se prcesulum soilicitudo cxlendebal in litleris promovendis. Sed adhuc clarius ex addilione Leonis IS liuic canoni comprehendes non niraiura
,

rcprchendit adolcscentem

qucmdam vcterum

vcrbo-

C rum
et

aifectatorem Phavoiinus apud A. Gellium Noct
I,

Atiic. lib.

cap. 10
. .

:

«

Curius, inquit, el Fabricius,

Coruncanus.

Ktatis suac verbis locuti sunt.

Tu

cordi fuisse

pfuram

ct

humaniorum litterarum cultum, si Scriad sumnium canones demus. « Elsi (inraro inveniuntur (perpende quaeso illud
,

aulem perinde quasi cum matre Evandri nunc loquare, sermone adhinc multis annis dcsito uteris
quod scire atque
cas.
. .

quit Leo) Uberalium artium prreccplores in plebibus,

inlelligere

neminera

vis, qua; di-

ut assolel

,

Vive crgo moribus
s

pra:teriiis,

loquere verbis

ct inut assolet) tamen divinac ScripUiroe magistri stilulores ecclesiastici officii nullalenus desint. t Hi
eraiil limites profanai

piBcsentibus.

At, inquies, negandura haud est tunc
ni ?

male homines locutos. Quid

imo

et pcssime.

Sed
adeo

sacmeque cruditionis commu-

tamen ea erat communis
illis

et

omnium
:

loquela,

i

niier tunc tcmporis. Qirld plura?

Ea

[xliii]

erat sci-

adulterium linguae placebat
epist. 22.

»

ul loquar

cum

torum virorum

,

vel in ipsa

Romana

Ecclcsia curia-

Hicronymo

Yidit el ipsc Paulinus nasuse possc
,

que, inopia, ut in

concilio

supra allegato Eugenii

tum quenipiara criminari
barbariemque
Rcgula
fidci,

et inelegantiam

ann. 82G deficicnlc oratore, qui cx sulijecla materia
Patribus pncfaretur
ponlificis
,

sibi objici

:

ca propter post versus

De

Tbcodorus (iiaconus nomine
ipsam recitaverit
ex

quaedam quasi pro apologia
et

disserit

pi\Tfationem illam

^

ad

qux

te, iector,

ad qua; in ea a nobis adnotala

scripto legeritque,
tifex succ

quam

an. 721 Gregorius Ilpon-

sunt, remittimus. Qui

autem

scivit a^tati suse

morem
si

synodo prxposuerat. Confer, lecfor, horum annorum concilia, el ila csse deprebendes. Quod et advertil nuperus scriptor Gallus, abbas Flcury, liislor. cccles.

gerere, ct prudcns gcnio corrupti sseculi se confor-

mare, quis adeo desipiens csse poterit qui credat,
sf!tas illa

aliter tulisset, culliori Latinitati se nescisse ct

tom. X, pag. 2Si,
igitur
si

edil. Paris.

ITOi.
saeculis

aplare,

ad puriorem dicsndi phrasim verba com-

Y.
acieo

Kil

mirum

pessumdala his

parare

?

Duri igitur niniium cxactorcs sunt, qui a

immaniier erudilione ct doclrina, invaluerit vocaimlorum exlrema barbaries. Ilinc ob verborum inductam
insolentiam salis

ferrea cclaie aurea cxigunt verba, et paLui curiosioris,
«

ne dicara superstitiosioris iniquiorisque, quibus

bcne inpreri de

cetate

nostra censuerunl illustres viri,

cum

in

explicandis

non sunl suaves epubc, quce non placenlam redoin quibus nihil da quas non condit Apicius lcnt
, ,

exoticisvocibusetearum significalionibus aperiendis

operam suam impendisscnt.

Prccsliterunt hnjusmodi

magisU-orum hujus tcmporis jure suffiimat, » ut <!cnuo dictum Ilieronymi usurpem cpist. 150 ad Marcellum.

bonis sludiissufrragir.m Ilenricus Sp-r^lmannus eqncs

,05
Vil.

VITA.

106
iJ,

Ut aulem doctrinaiu ejus leslatam habeas, A Eoclc^ijicl JiseipUnie conseiU:'.neum
scripsit, et

«iuoti stalujv
iur

cxcurre quK-

quibus de caasis, et depreiilam fuisse evangelii lucer-

rat, fure!,

perspicue conslat cx eo, quod poslea
2,

htn;les \cre suo tempore

ter sanotiones ecclesiasticas c. 32, q.
est, et

recepium

nam, non delitescenlem sub modio, sed ut omnibus [jrakiccrc'-, et viam saUitis et ve:it:Uis oslenderel,
super can Iclabrum in Ecclcsia Dci clevatam, ct sal
hocrcseos iUui1, quo a corruptione grassantis Fclicis enim prioiU:esfle meules rulelium servarcnlur. Sicut
ribus temporibus divlna coelostis Palris providenlia,

ab episcopis
ct cxoniplar,

aliis,

tanquam similium casuuni
expedilum. Vulfadus cnim

norma

fuit

Biluricensis episcopus petiit ab Ifincmaro

Rhemensi

episcopo, ut sibi mitleret Paulini senlcnliam de uxor
ricidis
,

tesle

Flodoardo
re,

Iiistor.

Rom.

lib.

m,

cap.

21.

Qua tamen de
epislolam.

vidc quae uberius diximus in

chis,

novis e t:!rlaro erumpenlibus boeresibus et luiercsiarslrenuos antagonislas lulores lidei opposuit, ut

eam

IX. Forensium quoque
calluisse

rerum theoriam
in

et

praxim

Arrio et Macedonio Atlianasium, Neslorio Cyrillum,
Pclagio Auguslinum,
aliis alios, itaFelici

Paulinum, Joannes Avenlinus
lib. iv,

annalibus

Paulinum. Fateor quiJemnon solum
brereticis istiusmodi

et

elEUpando unicum cum
etElhe-

Bojorum
nium,

cap.

5, n. 16, illuslre

dat testimo-

dum

a Carolo ad lites dirimendas

duodecim ex

manus

conscriiisse,
,

nam

primalilus praifectis, juri dicnndo ante alios Pauii-

rium Uxamonsem episcopum et abbatem noniinc B nns proponitur. « Magnus (CaroUis) duodecim pro cercsjuris divini prudentes iu Italiam Romamquo Beatum, el Alcuinum in arenam dcsccndisse, maiiilegat qui controversias cogiioscant, supplices au-r « qimniam conatibus par snfestum cst. Yerum ii!o,
,

cessus non erat,

«

(ut

ait

Joan.
«

Mariana ann;d.
fruslra sc oppo-

diant, causas absolvant,

lites

('irimanl, jusque di-

Ilispan. lib. vn, cap. 8)
suil
,

cum Beato

cant.

J

inquit
el

quidam loxicograpiius (Iloffman

V.

IUorum princeps eral Paulinus Aquileiie. » [vliv] X. Sed jam quaj doclrina! Paulini l^ama

ei

Etlierius)

Aicuintis propriis non fidciis viribus,

opinio porcrebueri!, circa ca ipsa Lempora^^uil^us
ruit,

flo-.

comniililones expcscil a Carolo Paulinuni Aquiloion-

Thoodulpbum Aurelianensis, ct Richbodum Trevircnsis Ecclesiyc cpiscopos, qtmrum poslremcs ali([uid contra bosce han-elicos molitos fuisse adhuc
sis,

apud cordatiorcs viros, licerU testimonia in me^ dium proferre. Primum illud sit Hincmari archiepi-. scopi Rliemensis, ex ejus ad C;uolum Calvum cpi-^
stola,
iii,

qnam
lo,

profert Flodoardus histor.

Rhem.

lib^

jgnor.Uur. IgiturPaulii;us antesignanus in acie orat et
primipiius, vcl (ut sacratiori ular ex divina Scriplura

c.

qua Paulinum piiscis Patril;us Ecclesii^
nedun|
causa Felicig
:

magistris in canonc Geiasii relatis coa.'quat,
suo, sed ei sedis aposloUcai iudicio,
in

pbrasi) Ipse erat

dux

verbi
:

;

qui

cum Alcuinus
solus

epist.

8 ad Carolum scriberet

«

Ego

non

sufiicio

ad

damnati

luicrelici

prolato.
.
. .

Sic enim ait

:

Eorun^

responsicnem,
jori
tuil

>

ipse in concilio Francofurter.si,

ma-

C

etiam scntcnlias
ctilate

([ui.

doctrina calholica ct saiu
floruerunt
. . .

ne humilitale an slrcnuitate animi, dicere po:

conversaliouis in Ecclesla

i

«

Quaprcptcr ego
. .
.

Paulinus

,

licot

indignus

revcrentia pari (id esi ac Gelasiano) amploctimur^
vcluii vencrabilis Bedfle presbyteri.
.

peccator.

juxta exilem iiUcUigentite nostrjie te-

.

.

acvenerandai

nuitatom, sancto perdocente Spiriiu, corde, lingua,
s'yl'o

memori*
et

Paulini patriarchse Aquileiensis parochi;f-j
viri religiosi

coiUra eorum vesanias

,

qui rect;c fidei
»

sunt

alquc Alcuini

et docti

:

quorum

fidenT

adversarii, rospondere

non formido.

Non

inficias

doctrinam apostolica

sedes

Romana non solum

co

»]) ilio

Carolum rogatum, ut

tres libri contra

Fcreli-

benignissime acceplavit, verum et muHis laudibus
eitulit,

licem a se exarali ad

manus
t

«

Albini

sumnuc
epist.

sicut

in scriptis ipsius saneloe sedis inveni-

gionis perspicui oratoris vestri, mihique stqter

omnia
cujus

mus, quK Ecclcsisc nostrae ab eadem Ecclesiartim
malre accoperunl lempore
ad
diva^

dulcissimi deferantur

(sic Carolo, in

mrmoria! Caroli
cognila

im-.

fragmenlum supercst, scribebat). Sed hoc erat specimen amiciliai praimonstrare, ul patet ex cpistoia,
una simul humilitalem excolere. Neque enira ope alterius indigebat qui pro omnibus llalix Patribus
cl
,

peraloris, (juando synodus pro
Felicis cst ha! ita,
cl

i:ifidoiital(i

Romanam
sint

Ecclcsiam
ct

vci;;l

ad apicem Ecclesiarum transmissa. Sed
scripla qui logit,

corum
iosti<^

quam

kuidanda ct

recipion;l.\

oiius susceperat solus respondcndi.
ct

Cujus sapientios

D

j,^t^.|[ig.n,

,

§(.^1

audiendus est luculentissimur,

doclripaj

quantum

concilii

Patres universi detu-

Alouinus.
XI.
Is

lerint,

ex eo evidenter apparet, quod communi volo
totius concilii

non uno

loco,

sed

quam sapissimc
cjiis

doctri-.

sanciverint

nomine

,

SacrosyUabum

nam

Paulini extollit, commehdatque, non

tamen

ul-

ab 60 compositum ad Hispanos episcopos dirigen-

tra viri

meritum. Sanctitas enim

neminom

vellCj

dum.
VIII.

ct amicitia inlima

cum

Paulino ex ignoranlia nemi-

Sed quod circa dogma

fidei

,

synodi Patrura
facio pro-

nem

posse fallere sundont.

unanime judiciura de Paulini doctrina cx
cessit,

Irno ipso verba faciat, nihil

Quamvis vero cum Paulamen adulationis in hnaulae Manditia^ne, ai^

ex facto aUo circa disciplinam par c.nsura

mine credas. Hujusmodi enim
malitiLTC in sanctis viris

emanavit.

Nam

in causa Heislulfi

,

qui

uxorem oc-

nec suspicandiie. Igitur cpist
qui
e.ild

ciderat, ad unius

homuncionis leslimonium adulterii

62
«

sic

Pauiinum

affatur,

ante scripseral

j

eam
li

accusantis, solius Paulini fKcniientialis animad-

Pltirima mihi de sanctissimo tui cordis epilhalami(|
protulisli
te

versionis sententia profertur,

ratum babentihus PaIogi]>;!8

rarifluo nccUire exundanlia
\.'\i'M,

excmpla,
iniplori

iij

ibus quidquid e Paulini ore prodirol. Q:iam

\nsto!cIicum iUud

in

vidcam

pvfc

PATnOL. \CJX.

i07
ver.iiiim,

S.

PAULINl AQUILEIENSIS PATRIARCIL^E

tOg

qui acuUssimas Perihermcniarum scripti,

A

cerna siiper caiidelabrum in doiiio Dci.

Tua

lingi.a

tans arguinenlaliones
linxisse.

dicidir

in

nienle calainum

cceium claudil

ct apcrit, etc.

>

Scribens etiain Hen-

Tuum

vero sanclissimuin cor lerra esl re-

rico Forojuliensium duci, ab officio majora pliiraque

promissionis, sapienliic melle
sapieiiliae et

manans
;

1! i

arca

documenta suggerendi
tibi, vir

se sublrahit, quia

Paulinum
<

duorum labuUc testamenlorum
in

et liaec

vices siias uberius impleturum cognoveral.

Plura

omnia cherubin

muUiludine legunt
ad salulcm
sitit,
s

scienliae. IIo-

venerande

(sic

scribebat epist. 94) de Chrisi

rum
liant

subter alas divina populis oracula rcsponJent,
silienliiius salis

sliaiKc pielalis observatione forte scripsissem,

libl

et flumina vivcntis aquse

doctor egregius,

ct

pius coelestis vil« praiceptor
:

Kternam. Quo qui
et

de ari

ignoranliae
,

Paulinus meus prajslo non essei

de ciijus corde

partibus veniat,

hibat.

Ilicc

Alcuinus

qui ad

Paulinum vehit ad oraculum confugiebat, statiin ac audisset aliquid vel saiKis fidei, vel priorum teinpo-

emanat fons vivenlis aqu;T; in vitam salienlis 3eternam. Illiim haheas li!ii salutis fcternce concilialorem,
etc.
»

ne alicubi luae conversalionis prs impingat,
Ejus landem doctrinae uberrinii testes sunt Quae quidem, si numerum molemque

rum
viter

disciplinaj,

velPatrum
in n.

traditioni repugnans, no-

inventum

agro Ecclesi;e pullulare. Hoc ad-

XIII.

vcrlimus cap. supenori

oel 4 ex cpistok\ 81. Nunc
epistola

ejus scripla.

tantummodo ex eadem
qiiilus eloqienliami

adnotamus verba,

B

spectes,

non mulla nec magna sunt;

si

rem tamen,

doctrinamque Paulini commensive contra h;iereses, sive pro
<

ciijus gralia

dai in operibus ejvs,

digniora

exarata sunt, iuter graviora Palrum et adnumerabis. Regestum eorum ordine
,

luiLione fidei conscriptis.
inquil, litteras

Cum

lealitudinis vestrae,
intueri merear,

chronico servalo, hic
sti

tibi

paucis subjicio.

Anno

Chri-

omni favo dulciores

794 in concilio Francofordiensi lilellum SacroIlaliae,

noniie videor mini inter varios paradisi flores totus
conversari,
et avida desiderii
?

syllabum, nomine episcoporum
posuit, et eorura nulu edidit:

patribusp;o-

mei dextera

spiritales

quera eiiamCaroIus,

exinde carpere fructus
siinai fidei vestrae

Quanto magis ciim sanctisrecensui calholicae pacis

una cum Palribus, Hispaniae
eliam
scripsil

direxit episcopis.

Tuuc

hbcUum

epistolam de poenitentia

Heistulli.

puritale ornatum. eloquenliae venustaie jucundissi-

Anno 795 ad Henricum duccm Forojuliensem

scripsil

mum, sensuum
mei habenas
simo
el

veritate firmissimum,

totius

animi

librum Exhortationis, quo reclam homini saecularibus
curis implicato et in dignilate constitulo exhibet ine-

in Isetitiam la\avi.

Ubi de uno lucidisvirtiitura

saluberrimo paradisi fonle quatuor

thoJum, qua inoffenso pede viam
cularis,
et

sahilis, et

qua

sse-

flumina,

non solum Ausonise

fertilitalis

prata,

sed
con-

qua magislralus,
in

et

qua paterfamilias,

totius ecclesiaslic;«

Latiiiilatis

rura

irrisrare

arripere et consequi possit.

Anno 796 concilium Fo-

spexi.
gites
icxi.

Ubi et aurivomos spiritalium sensuum gurscholasLicx urbanitaiis abundare intel-

^

gemmis
j

quo eleganli oralione causam concUii exponit, fldem commendat, symbolum explirojuliense coegit,
cat, et

tandem 14 canones ad discipliuam

ecclesia-

XII.

Domitis Avaris,

et

de eorum

conversione

sLicam tuendam proponit.

Anno eodera

et seqq. tres

anxius Caroli Magni animus oculos,
aulaj universis, in
jiigo Chrisli

cum proceribus

libros composuit conlra Felicem, addita in flne

Re-

Paulinum deGgit, cui proviiiciam subdendam demandaret. Ad quod musollicitanlis epistola,

gula

fidei,

metri dulcedine ad alliciendum idiolas ut

memoriae mandarelur, concinnala. Hinc versus Paulini et

nus subeundum accessil Alcuini
cujus cap. superiori n.

fragmenta epislolaruni, lanquam incerti tem-

2 partein produxiinus, qua
quia
et auctoritatis excel-

poris opera, reponimus.

Tandem anno 803 concilium
et ultionera exposiulans

hortaiur
«

eum

gentis se constiluere dociorem,

Altinense coegit, ex quo epistolam Carolo direxit,
acta in synodo exponens
,

praeier vicinilatem

locorum

lentiam, sapientia; decus et cuncta operi necessaria in
ipso conveniunt.
»

patrali scelcris in palriarcham

Gradensem, e
,

turri

Addilque coinmcndans erudilionis
ruris Lititudinem, ad fe»

per Venelorum duces projectum

et

casu prolri-

ubertalem,

«

de ejus pcclore abundanlissimo flumina
iNiloLici

tum.

Gclionica per tolam

n

XIV. Ex his vidc, qnanto jure
Forojuliensis ipsum

et

merito Ecclesia
sanctitate sit

cundandos diversi generis

flores, dilfundere valere.

nedum pro eximia
si

Concluditque precando divinai sapientiai scdem in ip^o futuram ajternam, quae in eo adeo mirabilis in
praesentiarum conspiciebalur.
rioreal
in vestro divinis peclore (loiiis Seiiiper iu aeiernum sopliia, saucie pater.

venerata,

verum etiam pro

excellcntia doctrinoe. Hinc

nulla subire admiraiio debel,
siae

aHquando
vel

in

Eccle-

missarum solcmniis ad memoriam cjus agendis eadem oration«
horis canonicis persolvendis,

usa

fuerit,

qua de

cajteris Ecclesiai docloribus uti

Ro-

mana
A!ia quoque epistola (quse esL in ordine 115 in

consuevit,

videlicet

:

«

Deus qui populo tuo

Ap-

rcternae salulis
tuisli,

pcndice vero

I,

n. 1

,

epist. G)
«

ipsum ad praedicatio(ail),

piacsta,
iu

nis oiricium soUicitat.

Clama

ne cesses; exalta

habuimus

bea^um Paulinum ministrum constiquaesunius, ut quem doctorem vila; inlercessnrora semper habere terris
,

quasi (uba vocein tuain. Sil guttur
Praedica opportune importune.
lione, succinctu&in castitale
lissiuius, cui nitlhis regiim
;

tuum luba

Dci.

mereamur
titulus

in coclis.

Per Dominum nostrura,
lib.

elc.

i

Tu

gallus in prsedica-

Haec oratio est [xlv] in
.

ms. signato

n.

12 cui

tu aries in veritate for-

Liber Sacramcutorum an. Domini mcccti»,

resistcrc potcrit.

Tu

lu-

pag. 229, tergo, In ecctesia civitalis Austriw.

-

m
CAPUT
Paulim
1

YITA.
XVI.

«!9
dispIicorLl, quia

A
TuUium,
:

haud

una

:>imul

cxoiaLal. baiuiiia^

nmicitice

cum

illustrioribus sui temporis viris.
lil)ro
c

ritashujusmodi aiisam pra;buit, ut epistolarum com-

Quod

prsefabalur Laelius apud
aniiciiia,

munione
lino
et

instiluta inter

utrumque,

sao noroine dicto, vel De

inquiens

Hoc

exigeret in Felicem et

et Carolus a PauElipandum insurgere
s

prinium
posse,
t

senlio, nisi si in bonis

amicitiam esse non

etdocuitPauIinus noster,

cum amicum suum
lib.

Paulians insurgens libros, quibus eos impetebat, ipsi Carolo nuncuparet, addcretque cpistolam, ut li-

Ilenricum Forojiilicnsium ducem
cap. Ai

Exliorlalionis

monet tantummodo

«

perfectorum virurum

bros Alcuino communicaret, deposcentem. Haic om-? nia satis oslcndunl eam, qux cum regibus inesse po=test,

consorliofrui, et ab
fere,

eorum

verbis aurera non aver:

cum

Carolo

Magno

Pauliiii fuisse amiciliam.

quia sunl vila et incolumitas animsc

cvitare

aulem superbos, cxterisque

vitiis iiiquinatos, ut vel
:

Sed clarius adhuc elucet ex factis Caroli, quQ Paulinum amore prosequerelur, viccmque amiciiiaj
III.

et pra}domo non sit hal)endus slitil quoque, cum eorum coluit amicitiam, qui ca?tcros probitatis fama antecellere communi judicio censebantur. Etenim cum dicat Sapiens Omtiis homo

nnum borum

in

»

rependeret. Etenim statim ac Pauiini, grammaiicl tantummodo nomine in orbe cognili, nolitiam haus
sit

benevoIenti« pignus cxhibuit, duni rcgio diplo-

mate regiaque eum donatione decoravit, de qua su^ B pra cap. 3. Hinc mirum non si(, si simili sui sociabitur {Eccli. xiii, 20); et sanctus Leo ad patriarcha lem cathedram assumplo Paulino, tot privilegiis Ec^ (Serm. \ dejejunio x mensis) « Ea lirma amicilia clesiam Aquileiensem ejus gratia dilaverit, cuju!} est, quam morum similitudo sociarit; t cos lantum
:

coluit, qui

honestate

vilce

commendabiles eininentes-

tanta dilcctione lenebatur.
leclionis,
§

Quia ergo probalio
qua? cap.
sit

di.

que apparebant, Qui enim fieri poterat, ut sanctissinuis sacerdos consuetudinem instilueret, nisi hujusmodi? Qucc enim communicatio sancto liomini ad

exhibitio

esl opcris, recole

4,

4 relulimus, et patebit quid operalus

Carolus,

etquantasollicitudine, ut Sigualdo decedcnli Pauli^

enrnem?
Et

ait Eccli. ibid.

22. Igilur quos amicos habuit

num suum
regionibus
cha, cujus
clcsiie

iii

sede Aquileiensi sufiicerct,
aiia

dum

noi|
e.^|

Paulinus, digni amicitia ejus
ii

omnino ccnsendi
salis

sunl.

modico tempore non
noslris
,

intentione
ut falo

immoratus
vjduataj

Paulinuin

amicum habentes
sibi

commenlan:

quam

funclo patriar^

tur,

quod amicitia Paulini digni sunt habili

vica-

mors imminens credebatur,

Ec

t

riam mutuamque

dignitatem pmostantes talibus

novum sponsuni Paulioum quantocius
Tandem
et

accerr

amiiis dignus Paulinus, ct tilcs amici Paulino non
indigni.
II.

serct.

IV.
intcr dispares fortuna

infula

patriarchali insignilum tantQ

Quainvis autcm

raro

amore

amicilia coalescat, praecipue tainen inter rcgi;c pri-

crant in

honore prosecutus est, ut quse graviorii? cuna momenti decernenda, menlem ipsiu^
,

vatajque sorlis homines i'arius conspicitur. Rationem
dat encomiastes Trajani Plinius in panegyrico,

cum

comilalem
xcrat,

ejus,

qua
:

sibi

subditorum animos devin-

et quandoque pra^sen^ quia solebal Carolus sapicntiores et prur! dentiores (pr^cipue inier episcopos) viros delectog
tiani. Ilinc

per epislolas prxstolarctur

« Nam quoc poterat essc inter commendat cos amicitia, quorum sibi alii domini, alii servi videbantur? Tu Iianc pulsam et errantem seduxisti. Ha-

habere, quibus in republica adrainistranda consilioT

rum suorum opem

ferre regi incumberet, in horuni

bes amicos, quia amicus

ipse es.

t

Q\ix

cum

ita

aibo Paulinum recensondum esse quis neget? Audiendi sunt Patres concilii, ad Sanctam Mariara iii
Caroli
paroclii;ie an. 881 coacti, quid de commendabili consuetudine diccbat cap. 8 Ludovico, filio Ludovici Balbi, Caroli Calvi filii,

revera sint, hinc factum est, ut qui amabat Paulinum

finibus

Rhcmensis

Carolus Magnus Francorum rex, diinde

Romano-

rum

impcralor, ipsequoque a Paulino ainaretur. Hu-

jus miitui amoris charactcfcs sunt vcrba ipsius Paulini, et

duin ad

excmplum

atavi sui consiliarios prudentis«

facla Caroli.

Siquidem Paulinus non unoloco
ipsum inter
et

simos ut seligeret, exhortabantur.

Tandem ad

vos,

raeininit necessiludinis, qu;ic

rogem

in-

erat. Fatetur in concilio Forojulicnsi, saipiusPalruni

^

doininc rcx dilectissime, scrinonem convcrtimus... Sicut quidam nostrum ab illis audierunt qui intcrfue-.
runt, Carolus

conventibus se accersitum a Carolo adfuisse, ingens
in

Magnus

virum amoris testimonium. Et sane hoc astruunt,
dixit in

corum
pturis

nobiliter ampliavit,

quce

concilio

Francofordiensi circa finem
,

sex feliciter rcxit, et

regnum Fraiietperannos quadraginta sapientia tam in sacris Scriiraperator, qui
ct

orationis, sive Sacrosyllald ad Patrcs

nedum rcgem
a mi-

quam

et in legibus ecclesiasticis

humani»
ronsisiiC(

laudibus ex.toIIens (quod et assenlalores iiorunt facere) sed eo usque procedens, ut
litiae

rcgcs Francorum pnecessit, nullo

unquam tempore
es-

exemptionem

sine tribus de sapientibus et eminentioribus
liariis suis

oneribus implorarct clericis,

hac una rcpon-

esse paticbatur

:

sed vicissim per

denda vice repromissa, clerum Yidclicet spiritualibus

siones (ut eis possibile foret)

secum habebat,
Ec

el qucq
lesiae,

armisprocopugnalurum.

«

Snpplicandusest,aiebat,
ille

sive in die, sive in nocte de utilitate sanctrc
et de profectu et

Iranquillissimus princeps nosler, ut

pro nobis
illo

soliditatc

regni medilabatur, iq

conlra visibiles hostes dimicet, et nos pro
invisibiles hostes

contra
»

eisdem tabulis annotabat,
riis,

spirilualihus armis

pugnemus.

ct cum eisdem consilia^ quos secum habebat, inde tractabat. > Iloruui

Poc ipsum

repelil in

quadam

epistola,

cnjus frag-

ex numcro, qui non seniper, sed vicissim pcr succeSisiones
a

mcntum

supcresl, admvonilioncm inserens, qucc rcgi

regis latcrc

non

discedebant,

Paulinjj:;*

,

/.!1

S.
(lui (iil ip:,c t.oii i;iio

PALMNl AQUlli:iENSlS
aiila;

PATllIARCIL-E
reliKiosain el

112
piissimam
iii

habeimis,
sislebal,

loco indical) se

A

bal>

1i'^i^

Dco

fcniiiian»

tanlummodo

ciini

vocarclur. CaroUis eniin,

(ul (licit

Alcuinus opist. 79) principcmque vere Chrifacluni cst,

xjaamvis cpiscopos inip'jnse colorel, el amice diligeret,

slianain clemonslrabant. Ilis igitur pielatis ac libe-

ab cvocandis tamen cis a regimine suaruni dioein re

raiium artium

siuiiiis

intciila,

et

cum
epi-

ceseon prudcnler se lomperabat, hac quidem

bcato Alcuino, in aula a niarito Caroio delenlo, in-

ad scrupulum ferme religiosus

:

ut constat

ex venia

timam neccssitudincm nancisceretur, quam ex
slolis
si

petila a Pati ibus concilii Francofordicnsis, delinendi

adbuc superstilibus
in
:

cst

deprchcndere. Et quia
Dei vcrissiinum est Dei ductu
Liutgarin

apud

se

«

propler utili/ates ecclesiaslicas,

>

prxier

qua alicubi vcruni,

servis
«

Angilramnum Motensem episcopum, ciijns niora in aula jam placito Adriani papai fulciebatur, cliam
llildeboldum episcopum Coloniensem,
lola

illud Plalonis in

Lysidc

Conciiiatoris

amicos

fieri;

»

ea spirilualis dileclio

iiiter

cui

synodiis

dcm

et

Alcuinum

coaluit, ut ab hujus ore

nutuque

unanimi voto consensit, ut patet ex penullimo
citati concilii.

animai suae negoliis cocca (ut dicunt) obedientia pendcret.
qiso

canone

Inter consistentes

igilur

in

Hoc

innuit ipse

litulus

spirilualis filiationis,

anla consiliarios episoopos Paulinum recenseri haud
polest; inter vocatos vero
nere,
slatis teniporilius

de ca verba

faciens, coinpellare solebat.

Sic

repo-

enim olaudit epistolam 21

cui
:

litulus

Epitapliium

dignum

et

juslum

est.

Et quidem hujus voinde sparsim

B

Liodgarde, Carolo directara

cationis plura

in vita ejus hinc

sunt

Semper
VII.

in

inserta

argumenta, ut ab intimiorilnis consiliariis
censu amicorura ejus nullo

Filia chara inilii

selernum vivat feliciier opto , sil rogo cbara Deo.

,

selectis a Carolo, iino a

Quoniam vero sanctus amor
amatque ab
ct Liutgardis
aliis diligi

zelotypia

non

paclo

sit

amovendus.
facit ipsiusmet se-

tangitur,

quos ipse diligendos

V. Hujus landem Carolum inter etPaulinum amicitias

semel judicavit, Alcuinus ia notitiam Paulini Liut-

vinculum testatum apprime
aposlolicse judicium,
ct

gardem,

Paulinum adduxit eo
fiiit

felici rei

dis

ccnsilium quod cepit

evenlu, ut mulua charitate se invicem postea sint
prosecuti.
in

sanclissimus ponlifex Leolll, qui perspccla
peritia Paulini
et et

nedum

Id

autem

religiosissima;

mulicris

prudentia in rebus agendis, sed

Paulinum amoris studium,ul crebris munerii.us

amore, quo prosequebatur cuin Carolus impera-

eura afiiceret, ut preliosa suppelleclili ipsius eccle-

tor, legationis

onus vicesque suas

in consilio

Atpiis-

siam donaret. Sic enim scribebat Paulino Alcuinus
epist.

granensi commendavit. Ratio enim optimse polilioes suadet eos ad potentiores principes legalos millcndos, [xlvi] qni gratiam

9S

in

Append.

1 nostra, n.

l,

epist.

-i

:

j

Ex

eo

sciri potesl,
si

quanla mihi esset aviditas loquendi

amiciliamquceorum
Qi.iid

sibi prse

tecum,

facullatera confabulationis iniqua terrarum

cxleris fuerint aliquando piomorili.

enim

boisi

longinquitas

non prohiberet, dum
indiciilos,

in unius dextetres

spcrandum, cum non gratus principi legatus
lur? quin potius jure verendum, ne re
iiitecta,

dirigi-

ram

partitoris propter causas

supervenientes,

quansed
vel

simui posui

unum

sollicitudinis
filiae

meae, al-

doque etiam
ct

in deterius versa,

nedum vacuus,
Kinc Tacitus,

lerum munusculi mei,
gardis,

terliura pro

mex. Liutcausa.
auri

inglorius recedere cogalur.

fominae religiosre
sanctilati
tu;B

ac

Deo

devol;3c,

poiius apud

eum

(lib.

iv Histor. cap. 7)

llelvidius

Nam
regis

illa

duas

direxit armillas

Prisous, ex delectu senalus legatos mitli ad Vespa-

obryzi, pensantes24 denarios minus de nova

moneta

siaimra

conlendens conlra Marcellura Eprium, qui
«

quara librara plenam

;

ut orares pro ea
cleracnlia

cum
dies

sorlito creatos volcbat, scite dicebat,
iitilitalem reipublicaj, pertinere

pertinere ad

sacerdotibus tuis, quatenus divina

ad Vespasiani honoaurcs

suos disposuisset

in salutem animre
Ecclesi;x;.

suk

,

et sanctfc

rcm occurrere

illi,

quos innoccntissiraos senatus haimperaloris

suK exaltationem
fidc suasi

Ego de

t;ia

indubius

bebat, qni honestis sermonibus

ut faceret.

Tu vero, pater

tancte,

mei
>

imbuant... nullura majus boni imperii ir.strumenlum

et illius

memor ubique

in Chrisli charitate, valeto.

quam bonos aniicos. rolura cum legalionis
ponlifici,

j

Missio igilur Paulini ad Ca-

VUI. Insuper Paulinura inlcr et Henricura comilem, sive ducein Forojuliensem, ea amicitia succrcvit,

apostolica^ insigniis, et gratura

et imperatori
facit.

percharum

fuissc satis su-

qu;« sanctos inter viros solet assurgere.

Videsis

perqne teslalum
VI.
(!a

vere aureuin librum Exhortationis,
crebrara racntionein feci;nus, el
SL'rtatione
ciiiie

cujus superius
peouliari dislibri arai-

A

Caroli

cum

Paulino amicitia non spjungenfuil,

quem

vi:letur ea,

qua a principibus feminis cullus

adornare conaraur. Titulus ipsc
characlere
insignitur,

diiectio sanctissiina.

Has

inter cniinct Liutgardis cx

intimioris

dum

licel

uxoribus Caroli quarla, qiuc poot F'astradara suffe-

lemporibus snperioribus ignotum esset Henrici no-

clam

Ilildegardi, assumplaj post

repuuium Bertie Dcet e vivis creptain

men,

vel falso Jiiliani comilis appellationera

prsese-

siderii

Longobardorum

regis

lili;e,

ferret; attamen qui vel lacito, ut pote igiioto nomine,
vel fidso

an. 79-4 ducla in raatrimonium,
virili

supra sexura animo

opus cJiderunt, sempervel ad ckarissimuni

pollebat,

conjugem venatura eunlera comitabact

vcl ad atnicissimum dircctum pronunliarunt. Et verii
talera

lur, litleras cultiores fovebal,

carum professores

fuisse ox coniilate,

qua virum alloqnitur, cx
conspersis,

legio favore prosoqni^batur. Praetcr h;!S ;iiUem rcgi-

adhortationiiius

sineerissinia charitate

ra dignas virtutcs, quibus amorem suiiditarum gentiu;» sibi
coiiiparai)a!, alias aniir.j
(!ol(;s

ex fauuliaritate, cxsimplicitate, ex fralris titulo,

quo

pra^seferc-

spi'ib3iine lienrioiini compellat, ex sexccniisaUis ar-

ii:

ViTA.
legel

154
esl

gumenlisqui

cognoscet.

Hinc erga Paulinum

A

Nou

quod

plurijjus le delineani, cuiu

ex Ipsoiuni

cnatus in Henrico amor et exislimalio adeo ad opera

[xlvii]

muluis epislolis ad evidentiam rem liabeas

pietatispromovenduni comitisaniinum praevaluerunt,
ut ccclcsiam sancti Nicolai Sacili crexerit, pinguiori-

perspicuam. Quanquam autem Paulini epistolse ingenti bonorum omnium damno superslilcs haud sint,vicario

bus

pr.iediis dilaverit, el licct inter fines

Concordien-

tamcn

charilatis ofTicio

se uirinque prosecutos,

sis et

Cenetensis diceceseon locala esset, Aquileiensi

ex ipsius Alcuini

litteris salis

supcrquc comperitur.

catliednie privilegiis
in

ab sede apostolica

impelralis,

Quid enim tencrioris amicitiie argumentum,

quam

graliam indubie Paulini sui \oluit dc ccetero esse

quod profert
cri

epist.

62? Audi

:

<

Dum

fervenlis Can-

subjectam, ut usquc in praesentiarum videmus. Scd
in his

igneus

sol

sidus ascendit (iiinc collige epislolam

non

est

cur lectorem nostrum rcmorenmr;
1

scriplam post dimidium Junii mensis) et nimio diu-

polius ad dissertationem

citalam, qua fusius ha;c

turnoque calore arida tellus imbres exspectal,
patcr optime, in refrigerium magni nmoris

sic (ua,

pertractantur, remittimus. H^ec

tantummodo comin

sitiei;si;i

memorala

siut,

ad amiciliam ncnrici

Paulinum

mco pcctorc voluntas
litteras.

tua; beatiludinis diu

desidcrahat

perspicuam faciendam.
IX. Conciliator autcm hujus mulufc dileclionis et

Iterum atque ilcrum per singula horarura

momentii a^sluans hoc revclubal clogium

incentor

fuit

idem Alcuinus. Elenim,

licet

cx quo

B

venient desiderati mei dulcissiuri apices

Henricus provinciam nostram regentlam susceperat,
et Paulino innotucrat,

videam signa

salutis

dilectissimi

Quando quando mei? quando miiii
:

?

semina charitalis mutua;

in

AusoniKnobihtatis pagina optati prosperitatemosten-

amicahilem familiaritatem exsurgere coepissenl; at-

detamici? ut videam,

si

aliqua fuederatfein Chrislo-

lamen occasione data fovere ca non desiit, et igni pabulum miuistrare. Quapropter Heiiricum cxpostulantcm documenta pielatis, se subducens ab olncio ad
Pauiiuum mandat, scribens
vir
epist.

amiciliai in illius pcctore
siii

maueal memoria;

si

Albini

nomen

stylo charitaiis in

coidis arcano

rccon-

ditum hajjeat, sicut suavissimum Paulini patris no-

9i

:

«

Plura

liiii,

mcn

perpetna diiectione in corde

lilii

xHernis vigei

venerande, de Chrislianaj pietatis observalione
scripsissem,
vita)
si

lilteris

inscriptum. Ecce venit, ecce venit pater.ia;

forte

tibi

doclor egregius, et

pius

pietatis pagina,

quam

diu dcsidcrabam,
oculis

omni mellc
honorr.biet

coelestis
e>Si't,

prcccpplor Pauliuus

meus prxslo non
salulis

palato
lior.

meo

dulcior,
laelus

omni obryzo

de cujus corde emanat fous viventis aquoc in
hal)eas tibi

Hanc

ambabus accipiel-am rnanibus,
niihi

viiam salienlis aiternam. Illum
jelernne

tolo

amplectebar pectore, suspcnsus quid
nuutiaret Paulino
:

de

conciliatorem.

j

Cum

vero

Henricus de

meo

sohitisque

sigillis,

avidis

Avaris insigncm victoriam retulissct, et hoslium im-

oculorum ohtutibus per

siugiilas liiieas iter apenii,

pedimenta

et spolia

ad regem Aquis tunc commoranquoquedetulit Al-

C

(iosi,|erabilemque

oplalte

salutis

sospitatem patris
apicibus

teni deporLasset,P.iuliniepislolam

aguoscens,

in illis

non

singulis

litterarum

cuiiio,et vicissim

Forumjulium regrediens rcsponsum
sigaificat rescrihens

oscula libabam, totumque ine Deo Christo in graliariimeffudi actiones, dicens
:

AkuiniPauliuo, ut
epist.

ipscAIcuinus

Audilui meo dabis gau-

75

:

«

Acceptis

sapienlia;

vestne apicibus...
>

dinm

et twliliavi, el

cxnllabnnt ossa humHiata. Et([ui
tristilia,

per hunc hujus pr^sentis chartula; gerulum, clc.
ubi vides
stolas. In

humiiiatus
laHitia.

fui
si

in

nunc exaltalus sum

in

eumdem

esse fercntem et rererentem epi-

El

qnid pTcno charitalis modio superaddi
dilcclionis

hac Alcuinus IIenricum,chartuUcgeruIum,
ampliora salulalionis

poluissel,

cumularem utique pristinam
Uietitiiic.

iterum Pauliuo commendat quoad spiriluale aninue

plcnitudinem novic abundanlia

Novit itaquo

regimen, spondens

deiii

oflicia

quicunque mcllifluo charitatis jaculo vuhiera omni
favo
diilciora
iii

per Aagileberttim, Romaiii ad ferenda de spoHis Ava-

corde accipiet, non

me

aulunmali

rorum domitorum analhemata ad basilicam Petri, regis nomine profeclurum. « Ipse
,

sancti

frigorc flacccnlia
e?viiggerarc

verborum

folia

in

hnjus cbarliil.u

aiebat,

gremium,sed de vivo

charitatis fonl-e ad

vivo officio linguac

nostras vel
:

suas [pro el suas]

irrigandos vere Ilores dileclionis hcec prona pectoris

oslendet nccLSsitatcs

SL-riem ADgilberlus filius

majorem nostrai salutationis communis noster, Romam
»

dexlera liaurire, quatcnus mei magni amoris

slillici-

Q

-^^^

,^,ig i,)fu,„i^.,,ej.^ y\^,.^,\] •eiibus,

ctc.

)

ilurus volenlc Deo, vobis diriget.

De hac
nenipe

cpislola
11:2,
iii

X!. Quid
in amicitiie

menlioiiem

facit ipse

Alcuinus
: «

alia,

dulcius, quiJcharius, quid juoundius commercio legi potcsl ? Accipe nannulla
et

qiia circa fiiiem

sic ail

Binas palernitati vestra;

alia

cx cpistolis scquentibus, seque tenerrima

sua

-

paulo ante direxi charlulas,

unam

per sanclum epi-

vissiiua. Epist. 81 iTcstuaiitis cordis dcsiderio, Paulini

scopum Hislriensem, aliam per virum venerabilcm Hcnricuni ducem. »
X. Veruincuimvero nulluin amiciliic \iiiculumfortiiis,

sui airectus sic proniit
gcriu!:i

:

«

Vidcor aliquod

me

rcfriiii

habcrc auimi mei,

ut flainma cliarilatis

cordc abscondita aliiiuam fortassc seintillam
valcat,

cliccie.

sanclius, dulcius iuvcnies eo,
ila

quo tencbanlur
conslrictum
ut

ne totuin torpescat, quod intus ignescit,
aliquid
scri!;erc luie

dum
chalit-

Paulinus ct Alcuinus; et ferme

opportunum mihi tempus
ritati

uterque illud Ausoiiianum ad alium Paulinum epist.

occurrit.

Quid?

Cum

bealitudinis veslrae
inlucri mercor,

24 meliori jure diccrc potucrit
Jain

:

leias

omni favo dulcicres

iiomim

iiostra i;3r;il)aiil

vidcor mihl inler varios paradisi. florcs
versari, et avida dcsiderii

nonna totuscon-

Inserere autiquis avi rnol'oris auiiiis.

mei

dc.\!cra spirilales ci-

:

,

^15
indfc

S.

PAULIM AQCILEIENSIS PATRIAKCll/E
episl.

H6
viae causeris.

carpere fructus?

etc.

»

Et

112

:

i

Si

A

iimnere
ritas

INolo

longinquitatem

Cha-

tjuotidie tn;c bcatitudinis praisentia uterer,

nunquam
sed

pennas ad volandum inveniel, nec flumina obctc.
»

tunc moUinuo ex ore tuo dulcedine satiarer?

ruent illam,

quantum avida mens ex
tantum
sitis

fonte vitalis undye biberet,

Xin.

Et ne quis deesset amoris numerus inlimi»
mntua; hos inlcr sanclissimos viros, ne

addila cresceret. Al

nunc tanla locorum

dilectionis

fepatia vicariic
tit

coUoculionis familiaritatem dividunt,

quidem a carminibus
sibi

manum

suiitraxcrunt,

quibuB

vix pergcntis {Fvrs., pryesentis) chartukc gcrulus in-

invicem sacralissim* charitatis ardores
illud

commulib.
i,

veniatur. Et in angusto pectoris antro charitatis olla
fervescit,

nes faciebant. Et

Euripidis in

provcrbio acce-

nec hal)et quo fulgorem

sui

splendoris
>

ostendat, cui coclas charitalis epulas apponat, ctc.
Epist.

ptum, allatum quoquc a Piularcho (Sympos. q. 5 et in Erotic.)
Mo\)(Tiy.-nv e f,(o; 5i3(i!7z£i,

ilo conqueritur denuo de absentia,
:

et vete-

zav

Tts a/zoyco;

r/

t6

ttjoiv.

rem suam amicitiam commendat
poris
citia

«

Absenlia cor-

non oporlel dilectionem
quse deseri potest,
te sciebara, dulcissime

dividere, quia ami-

nunquam

vera

fuit.

Ex

quo

amice, semper amabam.

Musicam amor docet, quamvis quis a musis abstinuerit prius. Quod verissimum in Paulino et AIcuino apparuit, qui se Musas coluisse, pra^ter varia eorum carmina, ncc (ut Klas ferrea tunc fcrebat)
id est
:

etpepigilcormcumfoedusamicitisecordiluo. Elsi
iiomen Paulini niei non in cera, quyc deleri potest,
Scripsi
:

B

ingieganiia

quK

hoc testantur, amicilise

ofllciosa

commercia versibus compacta indubios
querunt.

lestes reli-

ne, quacso,

obliviscaris in tuis sanctis oratui Albini, etc.
»

Eo

igitur amicitioi venerunt,

ul sibi

mu-

lionibus
XIl.
iSat.

nomen amici

luo delectationis argumcnlanumeris metricis aslricta
i

Quamvis autem

illud Ciceronis (lib.
sit
:

De

occinerent. Quoc tamen cuni Paulini

non supersint,

Deor. circa finem) verissimum
s

«

Honiinum

ex his quae supersunt Alcuiui, veritas elicitur. Sic

charitas et amicitia gratuita est,

attamen haudqua-

enim
ris,

is ait,

poemate 212, quod integrum cum CKtein

quam ncgandum
praiseriim
si

est,

muneribus foveri amicilias,

quajPaulinum respiciunt,
1 ,

Appendice

1,

num.

rationis lancc pensenlur dona, el pru-

2 poema

reposita habeto

:

dentia dispcrtiantur. Ilinc reponebat Seneca, epist.

19

:

«

Qiiidergo? Beneficia non parant amicilias?
si

Tinge luos calamos, Cliaritas, io gurgile r.hrisli Alque nieum peclus jmple cueleslibusodis,
dignas vali;am Paulino dicere grates, Musisqui iriipieveral aures, El memor unaniinis loni,'um posl leinpus amici Carminibus sacris repetens Albine, \alelo.
I

Parant,

accepturos
sint.
j

licuit

eligerc;

si

collocala,

l

hon sparsa
in

Quapropter Deus

Mellitluis iioslras

ipsc,

qui nos
et
vict

amicitiam

assumere per gratiam dignaturj
ccssat ostendere,

:

benefactis

amorcm suum non

XIV. Sed jam oestrum amoris ex ipsius carminibiis

tissim a nobis tcsies anioris opera sibi placita,

C

intimius
claudit
:

pergamus agnoscere. Hoc idcm poema
ardet sacris conslricta catenis

sic

tlona iiostra roquirit, uti elegant ssime diccbat sanctus

Petrus Chrysologus, Scr. 10 in Psal. 28
quia coeleslisPater sentit ainorem donis,

:

i

Yidetis,

Te mea mens

dalisafleIgitur
nihil
sihi

[xlviii] Diligil, ex(iuiril,complerliiiir,altratiil,

ambit,

Pecloris ailcrna secuinijne recondet in arca.

ttum,
tnirum,
iestati

probal muneiibus charitatcm.
si

»

Poemate aiitcm 114 tonerissima compellatione Horaliana (Hor.
lib.
i

amicitiam niutuis muneiibus invicem

Car., od. 5

:

Et serves anim(e
quai adeo pla(lib.

sunt Paulinus el Alcuinus, qui non avariliye

dimidium meaj) amicum alloquitur,
cuit vol ipsi Divo AiiguslinOj

gratia se amabant, sed amiciliae tesseram
ialter

muneribus

ut eain

iv

Con-

ab altero reposcebat.

Teslatar la^tiiiam suam

fess. cap. 6, n. 11) sibi adoptaverit, et

primiim pro-

Alcuinus cpist. 73

dum

exacceptis Paulini muiieri-

latoreni
xit de

commendaverit.
:

bus novil se a memoria amici non excisum.
teptis,
ait,
.

«Ac-

amico suo
Igilur

« BenCj inquit, quidam di^ Dimidium animce mecc. Nam ego

sapientia^ veslraj apicibus et charitatis
. .

sensi

animam meani
»

cl

animam

illius

unam

fuisse

muneribus

valde gavisus sum cognoscens prosperi,

animam.
Alcuinus,
I

niodum Vonusini
sic incipit

vatis
:

usurpans

iatem vestram,

ct

memoriam

iiostri,

quam

senipcr

poema laudatum

^aterna pietale ut habcas in oralionibus sacris, sup|)Iex

obsecro.

t

Facicbat itaque Alcuinus

cum Pauqua
i

Paiiline paler, paslor, palriarcha, sacerdos Pars uniiiia; melior , noslra; pars inclyia xiise.

,

lino

suo, quod

HierohVinus

cum

MarcoIIa, a

Claudit

autem,

postquam

cceleslis vitoe
:

compotes

hmnuscula acceperat,
facit
titis,

cui scribebat cpistol.

20

:

L'l

sanctos pro eo orare precatus cst
Et niinc
Carniinis

iabsentiam oorporum spiritus confabulatione solemur,

unusquisquequodproevalet

;

vos dona transmitt

ei j.emper, mi, mi Paiiline, valeto , liic linein licrvinis racleniiis ain.iiis,

nos epislolas remittimus gratiarum.

Ne

Sed
su-

iiun

piam

s icri fiiiein facieinus ainoris.

spiceris

autom

hoec

munera

XV. Quod
aniioitia.

inter

amicos iiiaxime

licet,

aliquidjoci

curiositatis vel vanitalis
seriis inlcrponcre,

aliquid pracseferre.

Ex

iis,

quaepromiserat Pauliquai Alcuinus lanquam
te,

non

dcfuit in

Paulini et Alcuini

Hujusmodi vidotur comprehendissepoema.

hus aliquando Alcuino,

et

104

(Ib.

Poem.
:

4) Alcuinus,

quod

sic incipit

:

t)aclaa Paulino rcposcit, qualia fuerint colliges, nirairura quoe sanclos

omnino decerent. Sic enim

aie-

Fer festina

patii I'aulino, cliarla, saliitrm.
esi,

bat epist.
hiissa,

115:« Diu

dilectionis tuoe exspectavi pro-

Pauline paler, dulcis amlc', vale. Dic Janua parva quidein, eipar\ushabiiaior iu a;de
ct oiEtcra quac sequntur,
nKitici,

lioc est vivificae crucis, vel

aliarum reliquiaf!au'.Iare

quoe videntur aliquid enig-'
conti^

hini palrocinia.

Noli

mc, obsccro, tanto

amico colludendi gratia proposituin,

:

117
nere.
cuiil

\11A.

118
c.

Hoc enim aliquando poemata 235 et 257.
se, ita et in

fecisse Alcuinuni, evin-

A

1.

non aliud

asseiil, nisi

quod

«

ut ne unusquis-

que arbitratu suo hunc

vel

iUum pro Divo haherel
ut nuUi mortanisi

XYI. Ergo Paulinus
sua dilexerunt
sunt separali.

et Alcuinus

quomodo

in vila

coleretve, Alexander tertius staluit,

morte (ausim dicere) non

lium divinus honor
iUi,

in terris

haberclur publice,

Nam

eo ipso anno, quo decessilPau-

qui prius ex edicto apostolico
»

Unus, Alcuinus quoque e vivis migravit.
eniin

Quatuor

lalogo ascriptus.

Ilinc

Divorum esset capotius infcres, quod quam-

solummodo mensium spatio intcrposito, Paulini morteni Alcuini mors subsecuta est, illo 11 Januarii, hoc 19 Maii e rebus humanis an. 804 exempto. Nos amicorum adeo sibi convenientium par sic aliquando commendavimus
:

vis solemnis canonizalio pontificis

Romani

serius or-

tum

hahuerit,

quam

cocleric

inferiorum ecclesiarum
III

adhuc usque ad Alexandrum
receptum,
et consueludine

viguisse

ritum jam
minore:-'

probatum apnd

ecdesias, Sanctorum albo ascribendi viros pios exi

sic Pirotlious dilexil Thesea quondam ; Dilexit Pyladps iioii sicOrpsta suum ; Euryaliis Nisiiin non sic, vel Castora Pollux, Ve.l qiiis ainicitia claret in liislorja ; Albinus quantum sese el Paiilinns amarunt, Quos el amore sui viaxerat anle Deus.

Non

mijeque virtutis, quod ne deinceps
suo cavit Alexander.
herlo a Leone
III

fieret,

decreto

Quod

si

qua de sancto Suit-

inter sanctos relato dieuntur,

cum

recentiorihus criticisinfirma videantur, adhuc tamen

B

anle Alexandrum

III

canonizatio solemnis a pontifice

CAPUT
I.

XVII.

Sanctltatis Paidini mernoria. Cullus velus et rccens.

Romano prodita reperitur, ut falso quidem diceretur eum primum canonizalorem inter pontifices Romanos
fuisse,

Sanctitatis appellationem

nedum

velera Chri-

quod revera

Virgilius

non

dixit.

Nam

sliana saecuh^, sed et ethnica audierunt. Passim
sancti et sanctissimi
res, ut videre

enim nomine donahantur imperatospeciali-

sanctum Udalricum Augustensem episcopum Joannes

XV,

an. 993,

diplomate dato

iii

Nonas Februarii,
Vide Pagium ad

sa^pius occurrit in scriptoribus histo-

inter sanctos solemniter reposuit.

Augustiic.

Quia

tamen ab Ecclesia

hunc annum,

ct ibi

Mabillonium ab eodem rchitum,

iis

ter tribui coepit,

qui eminentiori virtute et vitce puut inter coelites

qui nonnuUas canonizationes Sanctorum profert, a
variis Pontificibus inler
III

vioris laudccaeteris sicprsestitisseiit,

Joannem
«

XV

et

Alexandrum

assumpti a Deo credi potnissent, Constantinus imperator, titulo alias usurpato non se compellari passus est,
ut Juvencus cccinit
lib. iv,

profectas, et subdit:

Perillud autem intervaUum

temporis,

nempe

a stcculo x

quo pontifices Romani

vers. 811

suam

in Sanctis

canonizandis auctorilatem interpoIII

suere, ad
Coiistantinus, adest cni gratia digna merenti, Quo soius regum sacri sibi nomiuis hoirel inipoui pondus.

Alexandrum

nihilominus metropolilani

C
funcU,

antiquum morem quodammodo retinuerunt, tum annuendo siniul cum papa sanctorum elevationi et canonizationi,

IIoc titulo
nisi

autem non decorabanlur

vita

tum etiam

sola sua auctoritate
>

ulrumque

quorum virtutem

Ecclesise consensus proharet,

pro sua ecclesia praestando.
II.

quse aliquando non consuevit nisi martyribus, et pro
fide et Chrislo,

Ritum autem, quo Paulinus noster

fuerit inter

sanguinc vitaquc spoliatis tribuerc,
in canoiie

coeUtes connumeratus, arbitror (de hac re alte silenlibus veterum

nomine eoruin
canonizare
et

Sanctorum apposito, quod

canonizatio postea dictuin,

cum

ali-

lunc temporis ut plurimum scrvalum

temporum menioriis)eum ipsum fuisse nempe non
;

quando vindicare diceretur. Optatus Milcvitanus (lib. De schismate Donatistarum) loquitur de quadam
i

universaliet solemni ritu canonizalionem ejus lalam,

sed populi et ecclcsiae AquUeicnsis prius conseisu,
quai miracula ejus viderat
et probaverat,
deiiide

romina Lucilla, quae
J!is

«

cum

pra^poneret os ncscio cu-

hominis mortui,
corrcpta

etsi

martyris, sed nec

dum
>

vin-

conterininoriim

Carantanorum rcUgione,
cultuai

quorum
ejus
in

(licati

cum confusione

irata discessit.

(Yide

eruditionem obiverat,

appellalionem Sancli profe-

Baronium
probitatis
clesice

ad 2 ApriUs Ut. b.) Traclu dein tcmporis a martyribus ad alios quoque viros spcctatJE
in Not.

ctam
totics

fuisse

,

propagatum deinde

Germaiiia et GaUis, quibus

illustria,

dum

viveret,

Sancli

nomen attrihutum,

vel publica Ec-

dederat spectandcie probitatis tcstimonia.

Hoc

consuctudine,

vel etiam peculiari solcmnitate

^

suadent vetcra martyrologia Germanicarum Gailica-

etritu facta canonizatione. Iiisupcr ipsa canonizatio,
vel particularis alicujus erat ecclesi;c, vci universalis

rumque ecclesiarum,
siaiiorum

videlicet

inler csclera Charlu-

Coloni*,

Sanctae Mariae

Ullrajectensis,

a

Romana

sede profecta,
proposila.

et toti Ecclesi*

per uni-

Saiicli [xlix]

Marlini Treviris, ipsum Martyrologiuni
nppcllatur,
ViliBrelata,
a nobis

versum

diffusai

De

his late disserentem

vide Bellarminum (Dc ecclesia

triumphante

lib.

i,

Gennanicum, in Aquilcia Aglar exBoUando cap. 13, n. 9, hujus
sancto Paulino agunt
IIl.
iii

qux d«

cap. 7et8). Licctautcm riluscanonizationis solcmnis

Idus Januarii.

etuniversalis serius coeperitvigere in Ecclesia, qiiaiu
qui ex consuetudine,
inslituto,

Et quidem non longe ab ejus decessu, Sancti-

vel

e.x

minoriim ecclesianiin

tatis

appeUatiom honoratur.
ct

Nam

in Litaniis
1,

Caroli

perperam tamen
v

Domiiiiciis
,

Macer

in Ilic-

Cidvi (quas dabimus in Appcndicc

n. 12)

Pauli-

rolexico

,

Canonizatio
(lib. vi,

criminatur

Polydorum
rc-

nu3 reponitur

iiivocatur
ihi

cum

c;Btcris sanctis.

Qui

VirgUium,

quod

cap. 8,

De

inventorib.

cnim
noster

aliiis
?

Paulinus

invocatus cssc potcst, quaiii

rum) asseruerit « priinam canonizalionem sanctorum ab Aloxandio lU celebratam fuissc. » Nam Virgi!,ius

N;un cuin ibidem census habcatur Sancto-

runi confcssoruni non martyruni, manifcslum cst;di-

;

;

<!5J

S.
Paii]:i.i

cujus

to;if;ssons non martyris
Is

PALLIM AQIILEIENSIS PATiUAllClLt: eam fissi> in- A a\i sui Caroli Magni, ex
Nolanus, vel
cordalione, ex
culis

^20
recenli conversalionis re-

vocalionem.
Eboracensis,

aulem

erit vel Pniilinus

sancUtatis

vulgula opinionc, mira-

vel Brixiensis,
Iiic

vel

Capuanus. Nullum
;

etiam

(uti

Deus as&olel stalim ab obilu sanctos
cisi

liorum csse pulo, dc quo
liicelur)

nicnlio

quia

(u: ir.ox

suos illustres rcdderc) comprobata,
polerat ignorarc.
IV. IIoc

vcllet,

non

hi sancti

invocanfur, qui arKjuo

molo Ad
:

Callias,
lus

vel

Germaniam Belgiumvc

allinont

nul-

quod fermc, omni dubilalionc seposita,
proi)abiIius
fit

aulem horuni

est hnjusmodi. Insupei'

Nolanus,

asserendum videtur,
cordia
(ut
sic

adhuc ex con-

qui cajteris est

celebrior, alio loco cssel reponen-

dicam) quac inter Aquileiensem et
Ecclesias ab immeinorabiii

dus, nempe sailom post sanclum Leonem. Oi)sorvandum est crgo, quod omncs hi confessorcs, exceptis qualuor ecclesia^ huins! doctoribus, ct sanctis

Gcrmanas Gallicasque
inlcrcctisit.

Quandoqiiidcm plurimi sanctorum, qui
vcl

apud has rcgiones vcl florucrunl,
el insupcr
sis

ab

his cuUi
;

Benedicto, Leonc,Pau!o eremita, ot abbatibus Anlonio et Macario,

spccialiler sunt, in (!ioncesi'quoquc nostra coluntur

qui

nimium

celcbres sunt, quin

nonnuUorum

reliquiis ecclcsia Aquileien-

possfnt omitli, cceleri sunt Sancli vcl Germani, v.l
Galli
;

se donrtlam

congaudct. Inler

hos sunt
et

sancti

uno verbo,

diiionis Caroliiicc.

Nam

Hilarius

Sigismundiis Bui'gundi;ie rex

Gorcon

socii rriar-

esl

Pictaviensis,

Martinus

Turonensis, Modardus
Anlisio-

B

lyres Colonienscs,
v;u!lur. Inler illos

quorum

rcliquiai

Aqui!ei;c asser
Aii-

Suessioncnsis,

Gcrmanus

Parisicnsis, alius
;

autem sunt sauctus Uldaricus

dorcnsis, tcrtius Yessontionsis
sis,

Remigius Rhcmcu-

gust;c episcopus, qui adeo in hiscc regionibus cullus est aliquando, ut ejus noinine

Fortunalus, ctsi Italus
;

ortu, episcopus

tamen

procposilura,

irt

t*ictaviensis

Anianus
;

Aurcliancnsis,

Florenlinus

pago ad Tiliaventi oras posilo, ejus nomine
insliluta fucrit,
qu.t!

dioto,

ArgcnLoratensis

Columbanus,

quamvis mortuus

deinde

translala in

ecclesiam

Bobii in Italia, ex Ilibernia ortus, Gallias tamen diu
tlluslr.ivit
ibionsi,
,

Ulinensem nostram, pariter ridarici nominc dictam

CIo 'oaidus prcsbyter in territorio PariTrajcctensis, Yedastus Aircbaten-

quondam

a Berloldo

palriarcha

fundatore

,

dcirt

Amandus

Sanctse Mariaj Majoris sub titulo Annuntiat.ic appella-

bis,

Arnulphus Mclensis, Landebertus Lugdunensis, Audoenus Bholom.igonsis, Eligius Noviomcnsis Sul;

tam, approbante
palriarcha,

tiluli

mutalionem bcato Bertrando
cammicis, qui
unio'2,

per ipsum Berlrandum
fuit.

pitii, alius

Pius, Severiis alius, uterqueBiluricensis

prius in oa crant, adjiincta
nis hujus
n.

Uxc omnia ex
(in

Scverinus au!c:n, qui claudit cci;sum
coiifcssornm, unus

Sanctoruni

pr.ncposilura'

documento

Appcndicc

cx his vidctur, qui rcs G;drcas
vel

24 apponendo) clarius palcbunt. Sancius Egidiiis

tonligerunt,
niensis

ncmpe

Agaunensis abba^, vcl Colo-

aljbas Narbonensis, qui temporibus Clodovei floruit,

episcopiis, vcl
:

monachus

Lulctiai,

vcl epi-

C

<.-

Gallias illustravil

;

sancta Fidcs, vcl polius Fiilis, pol

scopas Trcvirensis

nisi forte

putes sanclum Seritanion ot

Agcnni
soci;x!,

in Gallia virgo ct

marlyr
;

:

sancla Ursula el

uam, Noricorum diclum apostolum, qui
iste

Coloni;^

rcqiiicscenics

sanclus Lconaruus

ad Germaniac Sanctos perlincre oplinio potosi.
copioso censu Sanclorum ad
jure

Lomoviecnsis,

confessor

:

qui

omnes nunc usquc

Eicniin ex

di;ionem
eos,

ofricio anniversario in Aquilcicnsi Ecclesia eldittcesi

C:iroIinam perlinenlium prcesumi
qiii

p(;lcsl

coluntur. IIos aulem et non paucos alios hujusmodi
invcnics,
si

hanc ditionom

tangunt, non

roliquos voluisse
est,

K;\Iend;>ria vclera Aqiiileiensia

evolves,
aiini

rccenscri. Eoriim ergo

Sanctorum hic menioiia

ut cst

illud

pnrposiluin Brcviario Aqiiilciensi

tpiorum esset aliqua relatio vcl natione, vcl dignilatc, vcl

119(5, et Missali

Aquileicn. an:;i 1519. In his enim,

convcrsatione

cum

regnis Carolo suJijcctis.

vcl in altcro ex his, sequcntes Sanctos reperies,

quoqiii

Cuiii autc
liiii

n Ecclesiae Germaniic Galliarumquc, Paudoctrina
illuslratic fucrint,

ruin qiiidem in pncsciitiarum

non

fit

mcmoria,

nostii ssnctitate ot
fit

|)!oljaI)ilissimum
ffiiis

nomon

cius cssc,

et noii

aite-

tamcn supcrioribus tcmporibus pra;cipuo rilu colcbanlur. Ili autem sunt Walpurgis viigo 25 Fcbruarii
Gertrudis 7 Martii
;

Paiili.

i,

quod

in hiscc Litaniis

invocatur.

Tunc

Rudbortus 23 cjusdcm mensis

;

riiim Forojuliciisium

gens, Fraiuoriim

subcrat sce-

Maii i Sanctus Florianus

martyr

;

et ct

13 ejusdem,
soci;» sunt 7

^lro, tunc cathc;lra Aquilcicnsis in!or Eccl.-^sias dilionis Francicoe acccnscbatur, et
inr;it,

D sanctus
bris.

martyr Gangiilphus. Afra

quod pnocipuum
tunc inerat,
cii-

Augusli. Lainbcrtus episcopus cl mariyr 17 Scptem-

nomen

Paulini in ore

onmium

lus

memoria vccens
c;>

in bencdictione erat,

cl sancli-

Sancto vcro Remigio, qui usque in hodicrnum dicm celchralur prima Oclobris scmiduplici officio,
Vcdastus.
;

talis opinio

tunc sceculo percrebuerat, quo adhuc

addebatur sanclus
IG sanctus

Ejusdem nicnsis

dio
oi
cl

in vivis eran!, qui inler

Germanos Francosque sansuismet oculis hausissent

Gallus abl^as
,

25 sancU Crispinus

riissimoc

conversalionis

Crispinianus m. m.

cloi sanctus Wolfgangus,
saiicUis

cricmpla.
sjritire,

Ergo

rationi

onmino conscntaneum
in suis

cst

tandem NovcmV.ris IG
omncs, qui ad
perlinent, Ecclesia

OUimarns abbas.

IIos

Carolum Calvum

precibus rcpoiuisse

Ecclesias

Gcrmani;ic ct Giilliariim
Aquileieiisis venerata esl.

iiivocandum non alium Paulinum,

quam

Aquileicn-

quoquc

scm, et quia

cum

cselcris

Paulinis

confcssoriiius

Insuper apud ipsam qu;edam fesla, communia Eccl3siis

nulla, vel reraolissimri ei

eral relalio, el quia

cum

proedictarum

regionum cclehrantur, ul fcs!um

Aquileicns! omnis analogia,
^ifl) cx noiiUa in aul.i

quom ex

geiite sibi subainicitia

Divisionis apostolorum 15 Jnlii,

quod Germanis
Du-Cango,
v.

in

adhuc duranlc, ex

obscrvationc fuissc coHigitur ex

Fc-

VITA.
stutn,
ulti Co!iij>ilj(io

IS2
Martyrologiis suis adnoLaverint
;

cluonologiea
ol.iil

a:i.

!23i

:

i

Uex
cele-

A

riis vel

ul supra de

UomaiiOiiuii
runi,
i

Riiuolpiiiis
festsiiii

m

Divisior.e aposlolo-

sanclo

Paulino vi;limus, et in

Lilaniis hisce Caroli
fuisse.

qiiod

in praisentiaruin

qnoiue

Calvi ralioi;abintcr

puiamus faclum
qr.o e lerris

bratur. Sancli Martini vero,
in

Turoncnsis episcopi,

V.

Cum

aute.n apud exteras regioncs Pauliiii culipso,

Kalendariis Breviarii et Mlssalis supra laudalis

tum

sneculo

ad paradisi gaudia

est cuni

oclava

;

quod hodie non
Aduere autem

(it,

nisi

dc.plici

translat;:s est,

videamus, indubium restat, apud no-

eomniuni

ofiicio.

festa

Breviario ct

strates

scmper vcncrutioncm

consecutum
saccula

fuissc,

Missali erat pro sua dicccesi patriarcluw Aqiiileiensis, ut palel cx charta Appendicis 2 n. 15 pro feslo san-

quanquam
rcgrini
I

tcstinionia per siogula

non sup-

pelant. Est xii siefuli testiniOHium docuracntuni Pcpiitriarcluc,

Magdalenaj celebrando. Ecclesiae qiioque sanctis hujusniodi dicala; non infrequenler occurruut.
cI;b Maria)

datuin in CiviiaLe Auslriai an.

1139

in Ciipellu
2, n.

sancli
1-4).

Paulini

(ipsum habcbis in

In nioiif.bus esl sancli

GaHi abbalis, ubi quondam abnomi-

Appcidice

S;ib fineni

ejusdem

Sicculi asfccit

balia cl monasterium, cujus origincm ex testamenlo
iii

sumilur Peregrinus

in

patiiarcbam, qui

tabu-

Appcndice2,
intcr

u. 12, reposito cognosecs. Ibi

lam

argenteam,

in

qiia

prxtcr quosdam

sanctos

naUir

coelitcs, in

quorum honorcm
;

dicalur

univcrsalis cultus in Ecclesia Dei, inter Civiiatenses

teaiplum, Sancta Coluniba
Caroli
Calvi.

non secus ac

in Lilaniis

R

el Aquileienscs

locum babet
efilgiem,

ct

sanctus Paulinus.
in

Columba Osopii reliquias el veneralioncm halet. De hac consule Fonlaninum, lil ello De sancia Coluinba. An hiKC sit, quae hic ulrinque proponiLur, bberum judiciuin esto. Equidem in spirilualibus Osopii ecclesia ab abbatia MoSancta
sacensi

Ex hac

eduxiniiis

quam

fronte hiijus
in

li-

bri proferimus. Li Missa

(quam subdimus

Appen-

dice I, n. 13, pro sp 'cimine ritus veteris Aquileicn.
Ecclcsise,
el sancto Pauiiiio

accominodamus) addiccclesiic Civitatensis ex-

mus

orationes ex arcIii\io

tanquam

a

niatrice

dependet, ul hccc inter

tractas,altcramcxms.,quiinscribilur: «OrdoMissalis

Sanclos suos Sanclani ad se velut pertinentcni ampiccti jiire

poluerit.

Prope Litinum

est

Saneti Go-

tiiardi l.^!npl:::i),

exstruclum ope beali Beilrandi pa-

secundum consueLudincin Roinana) curiic an. hccmv, i iiiius, soi iqiiye quidcm non ca mann, qiia cselcra lib! ptacst; quia sectuidum consuctudincmRomuua' curia:
i

(riarchaj, (p.ionlain
iiicolalus,

Camaldulensium

[1]

eremilaruin

Missalc erat, apud

quam

de

s;i!!clo

Par.bno iion oc-

ut paiet ex charta instilutionis

cnjusdam
2, n.
lc.n-

currit uicrnoria. Forte t;imen sub eo lempore, nimi-

Fratiis in l'riorc.n,
.j8.

quam habes

in

Appenuice

rum

12u4. a clero CivitaLciisi in
;

usum

succ ecclcsbi'.

!luji;s

L'ihleshei;ncnsis episcopi GoLbaidi

apposila fuit

quod eviaccre habct
ibi

sa;cuIo xiii vi(•jiisJ.cm

pliiiii,

quotannis magno populi provincia: conventii,
quinta Maii. Piitter templum majus Uti.\ii-

guisse ciiltuni Paulini. Alterain pariicr cx

invisitur

C

ecclesi:e

archivo exlraclain

pariler p.odiicinius
:

nense, (jjiondam (ut dictum esl) sanclo Ublarico
g;isieii.

ex

liliro

signato n. 12 cui Litulus

Liber sacra!!;e.i-

sacrum, esl sancti Anlonii
sancti

abiiatis teniplum,

torum an. Domiiii mcccih,
testimoniiim.
tiLr.r, in
Iii

qiiod aliud est xiv s;ccuii
i!.«i

sub
iii

iiiuio

AnLonii de Vienna, uti

appellatur

Kalcndario aulcm, quod
lilteris
:

pr.eniil-

constitiitioni{)us Marquarili

patriarcli;c- niss. an.
1

Januario

rubeis

(ut ficii

soicL in

t.lSi

qiias ap;ul

me

halieo, constitulionc
:

de

feriis

feslis) sic lcgitur

«

m

Non.
»

Pauliiii Aquileien.

pa-

cl

festiviiatibus

celebrandis, sic
;

«

iLeiii

in fes'o

triarch;r,

ix lcct. duplex.

Accedendo autcni
prinio

tci;!-

s;incti

AnLonii de Y.enna

»

qu;E denomiualio

(quam

poribiis nobis propioribus, occurrunt

lectios;c(

S;;nclus bic nacais fuerat ex suis rcliquiis olim ex

nariuni ms. CiviLatc;isis ccclesiye, quod saplL

n-

Alexandria Constantinopolim, deinde per Gozzeli-

lum saltem xv antc
in

scilicet

typographiam

invciilaui,

num

in Allobrogos,

tandeni

Yiennam

iranslatis, et

cx miris ejus inlercessione curaLionibus morbi, ignis
facri, et vulgo !(/nJs Sancli
iilos,

Antomi appcUali,
basilicain

ibi in

quo pro sancto Paulino leguntur lecliones iv ex sermone sancti Maximi episcopi, Ad Sancii. Iiisupcr Missalc Aquilcicnse anni 1519 in quo ad dicm II
Januarii inissa praicipilur ex coniiiiuni confessoruin

qui ea pcsle

afllati

circa

opcm im-

ploraiiiri

coininoi^abanlur tanta copia et concursu,
erigi necesse fuerit, qiuTc de-

ponLiHcuni, a quo nos eam, quain in Appciuiice pro-

ut

domuni hospitalem

D

fcrimus, extraximus. Et tandem Kalendaria, Francisci

inde in celebrem aLbaliam ct caput ordinis excrevit,
palratis) qua) denominatio,
valuit, indicat

Barbari palriarchyejussu edita an. 1595 et 1598,
officiuin

inquam,

etsi alicubi in-

in

quibus

de sancto Paulino quidcm inserlritu

lamen consensum, qui

inter
IIujiis

Ecclcteinpli

tur, scd

non codem

utrinque

:

naiii

in

Kalenin

sias

Galliarum et nostram vigcbat.

dario anni 1595

cst

evangelium Yigilalc,
est

Ka-

prospectum hoc anno 1753 quo hsec scribo, Diony.sius

lendario

autem 1598
fit

cvangclium IJomo peirgrc.
ponli-

Delphiniis patiiarcha,

posl iiinumera niagnilicivit;item

Nostris dicbus

dc

communi confcssorum
ipsi

cciitiii!

aique acpielatis

monumenta, quibus
in

ficum piimo loco.

nostram
nalis
avl

illusLravit, sectis

niarmoiibus affabrc ordico locum
scpultali

\L Sed

et

oratorium

Paulino dicatum
iiis.

aiile-

umbilicum, postquam

rioribus temporibus fuissc, cx

de aniiqiiilatiiuis
Iseiiim,

(iirae sibi

vivens paraverat, perduxit. Ergo

cum

Foiijulii Marci-Antoni Nicollelti didicimus.

nexu tencretur Aquileiensis Ecclesia cum Germani
<

loqucns de adventu

palriarchce

prima

vicc, ad caiu

is et

Gallieis, nil

mirum

si

et ipsye p.iriler

Sanctos

picndam
Civilalc

(ut dicunt)

posscssionem tcmporalcin

Aqiiikieiises inler suos

reposuciiiit, ci iu Kalcndii-

Ausiri

.\

uli fcccial AquikivT"

.spiriiualcui,

.

125
sic

S.
:

PAULINI AQLILEIENSIS PATRLVRCH^

12;
patriarch^e, qua;
[lil

habel

Poiclib

il

palriarca iiobilmente accompncilla (di Cividale),
il

\

bina cx iussione Francisci Barbari

gnalo giumjcva alla porla di questa

supra rctulimus,
asscrvarl
:

asseverant ForojuHi repositas
allari

tmo

detla

nobile famiglia dc'

Bojani, escguendo
gli

«

Cujus reliquia; (aiunt) in

majori
»

carico onorato de suoi maggiori
e portandogli

faceva riverenza
alla,

;

ecclesiae collegialse civitalis Forijulii quiescunt.

In-

dinanzi

una spada

veslita

d^in

ventaiium
runi
in

(ut vocant) vctus 15 Jiinii
:

1584 reliquia«

fodero bianco a

modo
.

Tedcsco, Vaccompagnava sino
di Calisto patriarca.
.

archivo capiluli sic habcl

Corpus sancli

alla scala del palazzo

NeW

in-

Paulini,

quod positum

fuit in altare

majori, in ecclesia

timo coi-po del quale.

visilava la chiesiola sacra al

collegiata
alio

Clvitatis Austria*, an.

L578.

s

Non puto
in allare

medesimo
firiiire

Paolino, ricca di

marmi

bellissimi, e di

delatum, sed quod cral jam in ccclcsia,
fuit.

espresse da eccellcnti pittori. Finita rorazione,
tulti gli ordini saliva

majus translatum

El fortc

ijii

antca erat, vcl

circondalo di

alcoro della

cliiesa

maggiore.

En

lild

sacelliim in

palalio

palriarchali

(quod ab eo,
lisli

qui sedem Forojulium transtulit, Cal-

non longe, ut patet cx chronica Juliani mox cilandn. Sed aliquo casu, pula terrscinotus an. 1318 quo ruit templum, inde semotum, et poslea an. 1378 rcpositum. Cselerum ante hoc tempus reliquias minorcs
corporis cjus in vasibus scparatim aliquando serva-

dicebatur) Paulino dicatum. Idem Nicolletti de
II

palriarchatu Wolferi, successoris Peregrini

patri-

archK, qui dccessit
jiis

initio sicculi xiii

de exequiis husic

B

tas, patet

ex regeslis

capituli. In

quodam

(ut dicunl)
:

patriaich* Peregrini verba faciens,
corpo
sotto

habet

:

inventario anni 1407, die 19 Octob. legilur

a

Itcm,

//

un
di

baldacliino

d^oro

,

donoto pur
e Pellegrino

una
et

alia capsitula vilrea, fracta et

deaurata, in qua

allora

da ministri

Dio Corrado decano

una Pissis eburnca parvula cura reliquiis sanctoIlermagora; cl Fortunati, et in eadeni capsitul:\
s

preposito

agli usi sacri, dalla

cldesiola di san

Paosepol-

rum

lino fu portato

nel coro della cliiesn

maggiore delln

est de capite sancli Paulini.

Regesta quoque postc18 Noveinb.) de

Citta dei Friuli, dal

qualc luogo levalo, ebbe

riora (ut pula anni 1545 ct 1583,
reliquiis Paulini

tura nella santa cliiesa d^Aquileia. El infra, loquens

mcnlionem

faciunt.

Chronica ms.

de infirmitate, qua sublatus est idem Wolferus, hsec habet verba Non si poteva a gran pena muovere.
: .

Juliani, canonici Civitatensis, de Gregorio a

Monte-

longo verba faciens

:

«

Anno Domini

mcclxviiii, die

si

faceva portare nella cliiesiola di san Paolino, dove
ispirito

octavo intrante Septemb. in Civitate Austria Gregorius patriarcha Aquileien. ohiit in

elevato in

mandava a Dio
a'

le

sue orazioni, e

Domino, qui

exstilit

pregando pcrdono
sacelli,

peccati suoi udiva messa.
sacri,

Hujus
per-

patriarcha annis 17 menses 10 et diebus 16, et juxta

Paulino quondam

nec vestigium iu
fuerit,

corpus sancti Paulini sepultus
vitis

cst.

»

Idem habes

in

prcesenliarum apparet, nec
qiiisiti

locum ubi

palriarcharum Aquileien. apud Muratorium tom.

Civitatenses sciverunt indicare.

Cum

lustra-

C

IV in Anecdotis Latinis. Vide et Ughellum in Gregorio.

rem archivum

Civitatensis Capituli, inveni
:

quemdam
Rnotolo di

Sed

et

librum, qui vulgo inscribebatur

1564
;

digito indicat locum,

eadcm chronica ms. dcsignat, et veluii nempe altare majus,sic: « Anno
in festo sancli

prebende, item degli altari e vicarie

in

quo ad pag.
cappella de'
e

Domini mcc nonag. nono,
plistic in

Joannis Ba-

^84

haec

verba eiant

:

Entrata

della

aurora

diei, fulgiir percussit in

majori turri

Santi Yincenzo, San Paolino patriarca d^Aquilein,

ecclesiae Civitaten. et pervenit

ad tertiam crucem, el

Santa Massima vergine, nella
di Corte, de jure patronaUis
l.Uti

cliicsa

di

Santa Muria

interfecit

Jacobum subdiaconum, qui erat monachus,
occidisset, sed in choro
»

Domini

Micliaelis Nicol-

ante allare sancti Paulini in choro. Et sciendum est,

et fralrum,

posseduta dal Beverendo vicario di
restaurala,

quod plures de dominis
res nota vcl exteris,

non

detta chiesa. WxQ, ecclesia

nunc

usqiie

erant, quia in sero dixerant matiitinas.

Et quidem

superest. In ea

(ut vides) sanctus

Paulinus specia-

nam

P. Philippus Labbe, in ad-

liter cultus est. In

pago

Premariacensi,

quo orlus

ditionibus ad Bellarminum de scriptoribus ecclesiasticis
:

treditur Paulinus

(ut supra cap. 2 jam diximus) lemplum commune habct cum sancto Mauro abbate,

«

Paulinus,

inquit

.

.

.

.

o!iit,

sanctitat;^ et

miraculis in vila et post
est in

mortem

clarus, scpultiisque
basilica.
Italiae
:

vquod

sancti Mauri et Paulini dicitur,

in

eoque

al-

majore urbis Forojuliensiin

» «

Ferra-

tare ejus nomini

dicatum

est.

Sed
in

et

in

ejusdem
po-

D

rius
jiilii

quoque
in

Catalogo Sanctorum
»

Foroaltare
,

pagi ecclesia majori, qucc sancto Silvestro pap.ie est
sacra,
iiiter

majori basilica sepultus.

Cum autem

imagines Sanclorum

ara

maxima

majus cjusdem ecclesix an. 1716 restauratum
potius reliquiae poliores

et

silorum, sancti Paulini quoque iconcmconspcximus,
<cu!n loca
illa,

nova structura ereclum vellent canonici, corpus seu
corporis inventaj sunt in
,

velcres

memorias

rei nostroe inser-

vientes quccsiiuri, accesserimus.
iiobis fuit,
<lie

Dictum quoqne ibi quod a familia Saccavinorum quolannis

capsa lapidea, nimium, ut verum falear
condilce.

ahjecte relapis,

Urna enim

est impolitus

nudusque

11 Januarii

memoria
in

Paulini, qui ejus progeniei

cavalus quidem, el lapidea tabula gypso firmata tectus

creditur,

invilatis

vicinarum villarum sacerdotibus,

tantummodo. Novum reconditorium hisce diebus
sub choro posilo moliti
sisnt.

;;d sacrificia

Deo

honorem

genlilis sui

facienda,

in sacello et allari

Do-

celebrior habetur.
VII.

cumentum
ad reliquias sancti Paulini, miro
infra n. 9.
laris, hic
lini

translationis hiijus novissimaj liabebis hic

Quod
11

attinct

Spccimcn autein

rcconditorii,

imo

ct al
-

fragranies odore (uti scribit Nicolaus Canussius in
ii:s.

sub oculis luis subjicimus. Aliquid ex Pai
fuit,

lib.

de rcsiitutionc patrioe cap. 5), Kalcndaiia

rciiquiis aliquando Aquileia transialum

cl

,

:

:

i'25

VITA.
sacrario canonici Aquileiensesdicuntasservari,
iiobilior

12G

eo

iii

\

fascia intersecabant

aream templi,
imperitia

ibi

ex aliquo

di-

fi^iie

pars,

quam

hodie oslenditur
fuit

:

nam

gniori loco
rauniori!)us

quondam

artilicum

cum com-

aiiquando ab eo capiiulo decretum

argenteam

lapidibus interpositus.

Forte antiquiori
sic

sialuam construendi, puta aliquid reliquiarum Pauli;!i

urnce Paulini fiierat aptatus, nara

inscribitur

in

ea collocandarum causa (Dccretum dabimus
et ante

T rALLiNus PATHA ct olini legcndura, utpote inscriptio
luniuli
:

in

Appendice2,n. 41). Sed

boc tempus Aqui-

Ilic requiescrr vel jacer

paulini s PATPdARCHA,
:

leiciisis

Ecclesia caput sanctiPaulini

argenteum jam
,

fraclo lapide post recjuicsci, vel juce
T.

superest enim

lialebat.

Nam

inventarium vidimus

an. 1409, die

Quic inscriptio in causa

fuit,

ut lapis a tergo de-

17 Maii scriptum per Joannera de Merlalis scholasticu.m Aquileien. et scribam capituli, in quo sic legitur:
<

positi in rauro insereretur.

Sperabara,inquara,ossium

delectioni et rccognitioni interesse, sed raea spe frustratus, quse adnoto, ab astantibus collegi.

Caput beati Pauhni argenteum, cum btleris smalanle pectus.
»

Ergo

ir

lalis

Vidimus

et

ahum

an. 1485 ult.

crastinuni Ciieterarura plurium sanclorura reliquiaruni
repositio in

Septemb. factura, cum consignarentur raodo depositi
reslituendi reliquice et alia

eumdcra

sacelli locura deslinata est.

Die
ofri-

preliosa ciraclia a cano-

autera vigesiraa octava raensis Januarii, qua die
ciura

nicis Aquileiensibus, syndicis Civitatis Austrioe, qui
f

sancti
diei

Paulini (translatum ob concurrcnliam

imposita

super suara carrucam conduxerunt
j

in

B

quint»

octav* Epiphania? ab undecima Januarii)

suam

civitatem

ut in eo dicilur. In eo

tamen men-

solet Ecclesia Civitatensis quotannis celebrare, fcria

tio capitis sancti

Paulini non facta, sicuti ncc sancto-

quinta post Doniinicara terliani ab Epipbania,cantala
tcrtia, instiluitur

rr.m Laurenlii et Sigismundi, ut in anp.o 1409 facta
fuil. jndicat,

proccssio et reliquiaruni translalio.

tunc hsec capifa sanctorura (quo casu,
exstitisse, et ideo

Post cantores, qui indesinenter laudes sanctorum,

Dei!S scit)

non

anno 149 i

alia cafuit.

hymnosque canebant, procedebant canonici,

singuli

pita, et praesertim sancli Paulini lieri

decretuin

aliquod vas reliquiarum fcrentes; posl qnos d.canr.s

In prspscntiarum Sigismundi et Laurentii insunt capita argentea Aquileioe.
VIII.

caput sancti Donati deferens, diaconus sancti Paulini

Non autem

Paulini.

fragmentum
respective

cranii

,

et

subdiaconus alterius Sancli

Postrenia vero reliquiarura sancti Paulini re-

rcliquiara portantes,pluviaIi et dalmalica, tunicellave

positionis bisloria est hujusmodi.
a'.)

Ab anno

1716 quo

induti,

sub baldacbino, pniecedenlibus

altari raajori reraota fuit,

capsa lapidea superius

Ihuriferariis,
et inlorticiis, et nobili viro

anleeuntibus et subeunlibus funaliLus

descripta,
jacuit
;

in

qua Paulini ossa quiescebant, locata

suhsequente etiam magistratu

civitatis,

sed tamen tanquara in loco non suo, el (ut
provisionis

Laurentio Orio, pro serenissirao Vene-

fiicuiit)

modo,

in

altare

sancti Donati

tiarum dominio provisore, rubra vestc (quara ducacircuraeundo ambitum interiorem ecclesisi, ad sacellura sub ara niaxiraa descenderunt.
[liij

raartyris (sacellum est ad dexterara cliori, prope sa- ** lem vulgo appellanl) induto, a sacrario procedentes,

crarium, vulgo sacrisliam) donec locura decenliorera
tjancisceretur. Delcctuui fuit
cellura, Pietatis dictura, et

quod sub choro
si

est sa-

Reliquiis in

Confessionem

appcllas,

arniario ad caput sacelli posl altare repositis, qi!a3
sancti Paulini erat, in allare tunc fuit exposita, re-

veleri noraenclaturoc te conformabis.

Ergo interventu

plurium canonicorura) et D. Laurentii a Turre decani capituli, una cura Ignatio Scuflbnio, Francisco

ponenda deinde peracto sacro cura cocteris. A domino decano i^issa soleranis celebrata fuit: qua conipleta, locus dalus nobis fuil in

Fana

chirurgis, et Hieronyrao Zanuttino raedico, sub
dici

cormi epistols ad orai-nferius.

vespera

vigesiraae

sextoc

Januarii
fuit,

hujus anni

tionem habendara, quara hic habebis
ctionis»

i754 denuo recognita capsa et aperta

inventaquc

IX. Placet interira exscribere docuraentura detcrecognitionis, et
,

ossium corporis raajor
niun"!

et nobilior pars, videlicet cra-

rcpositionis

reliquiarum
,

non quidera integrura, nani pars asscrvabatur antea, et nunc quoquc est in vasi vitrco faciiioris
ostensionis gratia
;

sancli Paulini

ct

producere ea vulgari lingua
est hujusniodi

qua

prodilu:n

fuit,

quod

raandibula superior et inferior.
instructa
;

Nel nome

di nostro

Signore.

Vanno

della santis'

denlibus
(iorsi

viginti

quatuor

\evlehr:irum
,

^sima
mo
,

Lona pars; ossa co.xendicum, crurium

tibia-

sua nalivita [loi, indizione \u, giorno di martedi 26 Genaro, fatto in Cividale del FritUi nel duo-^
a" picdi dclla

ruitique. praiter alia

ossium minutiorum fragmenta.
nec monitus adfuissem
,

mensa dclFaltare
etc.

dclla caypella di

Oplabam
neri.

huic detectioni inrcresse, ct rogaverani raofato
,

san Donato, alla prcsenza,

Ove

Sed nescio quo

fui,

nec

etsi

Kssendo

clie

con dcftnizione 17 del corrcnte Gcnaro
nel revcrendissimo
,

pridie indictie repositionis
licuil:

videre

quid

sia stuto preso
citia

capitolo di questa
il

nam

statim ac ossa recognita fuerunt, etper
,

di levar

furna

in cui sta inchiuso
il

corpo di

notariura

Joannem Baptistam Pistachium
docuraentum
capsa
fuit,

publicuin

san Paolino, ed in ora riposta sopra

suddctlo vcu.

delectionis signatura
sita in

denuo rcpo-

altare di san Donalo, e la cassa collocare con dcccnte

eadcm, qua prius jacucrant, urna lapidea
iliico

forma, cioe in altra cassa di ferro adornata, dorata,
faiciascgnata con crocetta perforata, con iscrizionc: COUPLS SANCTI PALLI.M PATRUUCIl.K AQUILE lENSIS 6
in
,

fuerunt et

collocata

iii

alia ferrca, ct Iiacc
est) raallha
illi-

in altari sacelli

sub choro (ut dictum
fuit,

ntta,
lica

rauroque a tergofirraata

inscrto in ca pos-

bcn mnnila con scrrutura
si

e cliiave, c

qucUa pure [come
vcn. altare di

parte lapide, qui alias vi*Iebalur in pavinionio
jv

e dctlo)

riporrc sollo la jucnsa dcl
solto
il

uj'

aj

mcridicm

basilicse inler cxleros, qui vclut

nnovo erctlo

coro, iniiioli.loDelhriclk: e /e,

127
cid radunali qui u tal effetlo
i

S.

PALLIM AOLILEIENSIS PATIUAKCll.E
A piaca
(cosi) di latta,

128
con entro una scrittura scrllta

ma(jnifici e revcrcndis-

simi hignori Lorenzo del Torre decano, Vincenzo Sillani, Carlo Boiuiii,

dal magnifico e reverendissimo canonico Giulio Piscnti di qucsla cittu
clie
,

Luca
tulli

de" Massotti, ed

Andrca Fo-

solto
e

il

di

29 Scttembre 1733,

rumitli teologo
collcginta,

,

e

canonici

di quesln insiqne

nnrra quunto

gli

occorso di vedere nel 17 IG,

dcputati

spccialniente aWeffeltuuzione so-

quando fu

ritrovnta delta

urna

di

pietra nella

mensa
17

vraddetla,
ijAale, etc.

comc

in delta definizionc 17 corrente, alla

deiraltare maggiore.

Altro

foglio

aulentico dei

Quali esequendo 1'ordine di far collocare
nelle

Decembre 1733 d'esame assunlo dul signor Pietro
Clieccia
,

rurna sopruddetta
Donulo
e posta

forme disposte

,

come sopra

;

figliuolo

del

quondam

signcr Ciannantonio

fu la slessa lcvatd dalla
,

mensa

di detto altare di

san

de Yico, con sua legalild de" 22 dctto. La definizione
preallegata di ^uesto rcvcrendissimo cupilolo de' 17

«'

piedi di dctta
,

mensa

fu ritrovata

unnrna

di pietra viva, bianca

di lungliezza di piedi

corrente rogato in atti di
tentica

mc nodaro
,

,

il

tutto in

au-

2, oncie A, larga piedi l, oncie 5,

ed alta piedi
,

1,

con

forma con sua

tegalitd

clie

ogni cosa sard
il

portclla sive coperto

,

ovato in sommita

e prefilata

unito anco al presente, chiudendo poscia

coperto di

nel resto

,

cliiusa

da due arpe

di ferro con

due

forli

detta cassa di fcrro con due susle forti, e poscia

con

lucheV.i, ed

esuminata in fianco a detto coperto fn ospicciola
,

chiave, quale con Callre due de' luchetti rimasero nclls

servata

una

crocetlu lunga oncie 1, cd alla

B muni
riore,

d'esso sig. decano, rilasciandosi Cordine di suil

parte estrema

che corrisponde aWovuto, una croce

bito fare

muro

alta

detta

mensa

alla purte posle-

lavorata a corda, alta oncie 8 e mezza, e stessamente
lurga.
vestito

ad peipeluam cuslodiam.

Qual urna aperta da Monsignor decano, sempre
con cotta, cioe aperti
il
li

Presenti per testimonj alle cose tutte premessc giiitustrissimi signori Brandis dc Brandis,
illustrissinio

due luchetli

,

e poscta

tevato

coperto coirintcrvento delli sunnominati

ma-

signor Livio Carto, Fabio d^Attimis figliuolo deirillustrissimo signor Giovanni,
Stradiolii
it

gnifici e reverendissimi sigg. can.onici deputati, ed atla

reverendo dottor Antonio
,

presenza degfinfrascrilti testimonj, ncc non assistendo
ivi
il

quondam domino Bartolommco

molto rc-

molto reverendo D. Domcnico Franchini vice,

verendo D. Giulio Trivisano mansionario di quesia
insigne collegiata
,

cancelliere capitolare allo spirituule

e

to sp.

signor

ecceilentissimo signor dottor
q.

Gian

Candido Candido cuncclliere capitolare

al

tcmporate,
sacre

Giorolamo Grudcna
Antonio Provisano

D. Giovambatista, mensignor
Vincenzo
,

lutti assistcndo alla revisione sive inventario delle

q.

monsignor Carlo

ossa con due torcie accese, esaminali daWcccetlentis-

Braga
telli

q. Pictro, Franccsco, Antonio, e Giustppe fra-

simo signor dottor Girolamo Zunottini medico
con
sco
g!i

fisico,

Coccani, figtiuoli di maeslro Domenico, maeslro
q.

ecccUcnti signori Ignazio Scnffonio c Francc-

Paoto Zanottino

Domcnico, muestro Andrea
q.

Rum-

Fana
:

chirurghi professori in qucsta citta, narra,

^
"*

pone

q.

Simconc, messer Fitippo Artesano

Giovam-

rono ed esposero
ossa

ritrovarsi in essa

urna
;

le

seguenti

batistu,

macstro Giacomo Dussolino figliuolo di Lev-

cio} la fronte in parte glabra
;

parte dclla cu!-

vuriu con la sotlura saijitlale

fosso petroso vicino

nurdo,Gian Maria Zuliano figHuolo di Giovambalista, mucstro GiovamPietro Cepetlotto q. Bartolommeo
,

aWorecchio, col naso, con

ta

mandibota supcriore con
;

batistu Yiccnzuto
di questa
cittci
;

,

detto Casalotto, q. Antonio, tutti

nove dcnli, parte molari e parte incisori
parte dclla mandibola inferiore con
incisori ed
il

magcjior
,

e

macstro Filippo Lunteriis
cilta.

q.

Ziiane

otlo

denii

tre

d'Udinc, di prcscnle in qnesta

rcsto

molari; altro pczzetto di mandibola
;

Ommcsse

te

carte di sopra cilate, eposte nclla cussn

supcriore con tre molari
denti
niolari
;

altra

simile con allri trc
;

di ferro apprcsso i'urn:;, nella scatola di tutta, clc.

attro

pezzeuo d^osso pclroso
;

ciiique
;

Ex

actis suis Joaiines Baptiita Pistaclii c-vis p;!:,li-

vertebre del cotlo

con f allante
;

un dente occhiale
;

cus YRneta aucloritate, ac collegiatus civilalis Foir
Julii nolarius, sic roquisitus ndeliter

una vertebra

del dorso

tutto rosso dcllo sterno

unu
;

rogr^vit, pu!

!i-

clavicota inticra, e parte attro pezzetto di clavicola
ta cresta delfosso ileon

cavit et exlraxit, scquc in fidem
scripsit. L. D. 0.
p.

manu

propria s'!b-

con

altri

ossi

adjacenli

;

i

M.
desit, lector optinie,

due cubili
delln gran

intieri, cubito

e radio di tutte

due

le

parti

X. Ne qniitaadem

quo;I

ail

mano

;

li

due femori,

e fibia, e fibola de'
,

Paulinum spectans
binas inscriptiones,

alio petere cogaris,

subdam
olim, el

hic

gran piedi, cd
sono rilevare.
II ctie

altre purlicelle

d'ossa

che non

si

pus-

eam

scilicct
cfligie

qnam
in

eam
:

quam nunc
,

sul)

Paulini

aula patriarchali

avnto e rilevato

fu di

nuovo du dclto Mon-

lllinensi conspicuas legimus.
[liii]

Velus est luijusniodi

signor dccano, coWintervento de' sunnominati signori
ca)ionici, presenli cssi signori vicccanccllierc
ceilicre, e testimonj, rinchiusa luieruii,
,

sa:,cti pauli.m

e

can-

ril.tCI.VK.V Gi:STA.

TAM MULTA EXSTITERCNT
rUDlNEM

Vurna con due

tuchetti

n

AQLILEIKNSIS ECCLESIA l'R/ETER DISCIVLINAM

uno per parte, ed apposta
e poi
il

ta catce atle fcssure

BEBEAT

SrAi! PR.F.CIPUE AMPLl

uUorno csso coperio,

con devozione lcvata da uo-

ILLllS APLl)

CAUOLVM IMPEV.ATOREM

mini, fu portata solto
cftssn di ferro

coro, e riposta essa urna nella
descritta, scrrata con serel

ALCTOiilTATl.

come avanli

Kova

veio, qu,«

cuin rcslauiarctur aula

paiatiii

^

rutnra e chiave,e questa rimessa ncl corpo della mensa
dct detto altare, intilolato Dclla B. Y. di Picli
,

ivcentes icones ciroriViarcjUur, a lunc pradeclo
patriarcliali
,

ripo-

hildiolheca^

publico

pcrenniqiie conininir.liconli.5--

ncndovi appesa

n

dcttu

cnssa di fcrro

vnn scatoln

mod.o

a Di.'!ny;io

iiV.;i;;n

p:v;i;a;c!;a

:

,

:

;

129

VITA.

130

sUno c\slrucloe, Bernarilino Aagclo Seili, nu»c Uliuensi
collegiatifi

miserere mei. In superiori tabulae parte (quani dicerent Latini

insignis

cr.nonico proposila fuil,

cum

Yitruvio

zophorvm,

Italis

freyio

lalis cst

(iellu coriiice)

sunt hi versus:
DEI. DEUS. IIUJUS.

CONTRA

SANCTCS PAL1.1MS SIB ADRl \N0 HvERF.SlM FF.LICIS ET EI.IPANDI
I

MATER. SUME.

HATERIEI

PB.ISTANS. PLACATA. PERECRl.NO. REGNA. BEATA.

CONCILIUM FOROJULIENSE CELEr.RAYIT
IN

HOC.QUl. DEVOTE. CURAVIT. OPUS. FORE. PRO. TE.

FRANCOFORDIENSI LIBELLLM OCTULIT

EXORA. REGEM. FIRMAM. CONSCRICERE. LEGEM.
NE. QUIS.FUSCARE. VELIT.HOC.VEL. CONTAMINARE. In inferiori vero parle hi
,

SUAQDE APUD CAROLUM MVG.NUM AUCTORITATE
DISCIPLINA PROVI.NCIAM

qui sequunlur

AMPLITUDINE AQUILEIE.NSEM ECCLESIAM
DECORAVIT.

AD. LAUDEM. CHRISTI. SEDI. SEMPER. INH^REAT. ISTI.
AR;E. SUBLIMI. FIANT. ET. IN. yETHERE. PRIMI.

Imagines
plse,

,

sub quibus epigraphoe hujusmodi scri-

H^EC.QUIBUS. EST.CURA.QUO. PERSTET. TABULA. PURA.
AST. VIOLATORES. HEREBI. SINE. FINE. DOLORES

ut arbitrarias, omisimus. Producimus autem, et

in fronle Vobiminis islius

locamus illam

,

quam

FRIGORE. VICRANTE. PATIANTUR.
etsi

forle et ipsa pro libito efHngcntis facta fuit,

atta-

B

Nunc quidem, argentea lamina
pta, desunt hoec

detrita et disru-

men

vetustale sibi patrocinanle,
,

quippe
xiii
,

effoimasiculi pro-

verba in.primo et in allero vcrsu,

lam exeunle xn
recenlioribus

vcl ineunte
,

sxculo

videlicet ad. christi. et. fiant.

Sed ex chartarlo cacujus

piorein cetati Paulini

ita

verisimiliorem archelypo

pituU ejusdcm ecclesite

,

ubi inscriptio asservabatur,
in
si-

cunclis

arbiirati

sumus.

Ilyec

ex ta-

rimas suppievimus. Ex hac igitur tabula,

bula argentea et inaurata, in qua varias sanctorum,

nistra inferiori area Paulinus nosler conspicilur, efii-

prxseitim Aquileiensis et Civilatensis
nas Peregrinus

ecclesi;c, ico-

giem
lini

ipsius educimus.

Nec

sit

qui dubitet alius Pau:

secuiulus palriarcha cielare feceral,
Auslrice
est.

quam

Aquileiensis esse imaginem

nam

proeier

et ecclesise civitalis

quam
Ejiis

ipse rcfeccrat,

apostulos quosdam, et martyres confessoresque nonnullos,

dono dederat, desumpla

tabulLC

memine-

qui generali pietate in ecclesia Dei colunlur,

runl chronicaj Forojulienses editoe et manuscriploe

reliqui

sunt

Aquileiensis ecclesiae et
(

Forojuliensis

de Peregrino verba facienles, et inter csiteras
habct
grino
in
ill

quam

omnino proprii

ut sanclus Donatus, cujus reliquiaj

Anecdotis suis lom. IV Muratorias in Pere(aliis, et verius
II )

in ecclesia Civilatensi

asservantur; sanctus Quirinus,

sic

habet: «Isle (Pere-

cujus reliquiae Aquileiae quiescunt; saiicti Ilermagoras,

grinus) reredificavitecclesiam Civitalis Austrioe, quae

Fortunatus, Helavus, Aquileienses praesules
nil»l

)

cum omnibus
que
in

libris et

thesauris exusta fuit, fecil»

G

"•

dubii supersit, quin sanctus Paulinus pasit, qiii

ea tabulam

argcnteam.

Alia manuscripta

Iriarcha noster, et non alius

hic

eirmgitur.
ct colloca-

sic:<Fecit tabulam argeuteam valde
ecclesia.»

pulchram indicta

Hxc

illa

tabula est, quse

nunc

in altari

Utautem clarius tionem imaginum
tia

tabulse
in

ideam efformes,

eadem contentarum concipias

majori locat» cernitur, estque altitudinis, seu longi-

accipe idolum ab hoc schemate, quod solerti diligen-

pedumS, unc. 6,Jalitudinis vero pedum 6, sub qua se ipsum Peregrinus imprimi curavit, genu
tudinis
lle.xo

ab autographo extraxit una

mecum

Henricus Pal-

ladius consobrinus meus, cujus

quoque ope imago

Yirginem matrem

,

quce raedium et principem

sancti Paulini in fronle hujus voluminis ab ipso hinc

locum tenet, adorantem,
epigraphe et precatiuncula
fi;endi)m
:

cum hac
Sacerdos
(

circu;iiscripta

delineata prodit {a), ad hoc dedita opera novissime

vel polius le:

Forumjulium

ilinere alio instituto

,

et ex

nominibua

Secundus) Peregrinus patriarcha

Mater Dei,

locum sanctorum comprehendes.

(a)

Yide banc imaginem

,

pag. seq.

m

S.

PAllLIM AQllILEIKNSIS PATRIARCiiyE MTA.

182

i^?i

IN S.

PAUUNl RELIQUIARUM REPOSITIONE ORATIO.

154

[liv]

ORATIO HABITA V KAL. FEBR.
PATRIARCnyE AQHLEIENSIS
In

I73i

IN

REPOSITIONE SOLExMNI RELIQUIARUM SANCTI PAULINI
sacello sub clwro basiliccc majoris civitmis Austria'.

l.

Quain

locta
,

dies hsec, N, N.

quam

boiii

ominis,

A

tio.

Nam cum mors
cum

sit

ultima linea rerum, niliilquo

quam jucnnda

q\ix post tot saeculoruiu evolutas pe-

nobis

e vita sublatis

communeamplius
erat

sit, sal-

riodos, inclyti confessoris Dei, eximii docloris fidei,
et praestantissimi patriarchoe
saiictae

tem quod extrema

vice futurum

superslilum

nostroe

Aqui-

leiensis ecclesi* pretiosas sacri corporis reliquias oslendit, et

erga eos oflicium pietatis, ut nohilius, ut solemnius haberetur, pia humanitatis lege sancle esl instilu-

sub oculos promit venerandas! Ahna dies,

et candidiori prac CLCteris vitiB nostrae calculo consi-

niini,
'

lum. Non palitur eruditio vestra, ut exemplis doceaqua funeris pompa, qua exsequiarum magni-

gnanda, cui nos reservavit Dei optimi maximi benigna providentia, ut cujus sapienlia edocti
fuera-

ficentia,

qua rituum ceremoniarunnjuc varielale an
persolverint,

liqui vel ethnici justa suis

apotheosi

mus,

ci!Jus pracceplis

imbuti, cujus prseJicatione in(

quandoque,

et inter divos

publica

translatiune

pa-

strueti,

organum

ipsius sapientia;, corpas

inqu;im

)

renlalia sua coronantes. Quai

cum

vos non lateant,

ejus inlueremur lcetabundi, etgestientes gaudio sus-

fateamini necesse est, boni genii ope nobiscum ac-

ciperemus, amplecteremur, oscularemur. Quis enim
grati

animi sensibus adeo est destitutus,
p.itris nostri

ut

memo-

tum fuisse, ut sanctum PauUnum jam nongentis quod excurrit, annis e terrenis exemplum, nova
neris ne dicam an triumphi polius

,

et
fu-

rans sancii

Paulini ingentia facta, exant-

pompa, rediviva

lalos labores percurreiis,

eximia scripia revolvens,

"

nedum provinciam noslram, sed orbem pene nniversum illuslravit, non subita commoveatur Isequibus
litia,

hodie rnsc rcpositioni honorandi pignoris, recenti conditorio collocati astareraus. Sed ut hujusmodi olficio parlcs
sua3

celebrilate prosequereniur, et solemni

dum

hodierna luce lipsana ejus et cineres reve-

ex aequo responderent, non deesse
rostris

debuissei,

rendos, ab injuria

lemporum

vindicalos, postque tot

qui virum pro

saltem ulcunque

laudarct.

coram positos prospicit et conieniplatur' Ego enimille non sum, quem lixc non tangant quinimo dum^ra^lerita mente resuperslites,
:

annorum cenlurias

Quam

provinciam peculiari in sanctissimum pncsu-

volve, et praiscntia oculis aspicio,
nie

me

ferme extra
subsullat,
et

eo in Irivio,. quo laudanlem consimili eventu I'>natiuin Antiochenum patriarcham se fatebatur Chrysosio-

lem latus devolione suscipiens,
constitutum

ipsum ehitum

sentio,

cor

IxMh

quadam

exslasi jactatus ad

audendum supra
requirit,

vires

me raptum
poslulat, et

cognosco.
dici

Quod

praesenlis temporis ratio

mus, me positum quoque deprehendo. «Prins ne illum (dicebat, Orat. in S. Ignal. niarl. lom. V) laudabimus niartyrem, an apostolum, an episcopum?
Triplicem
gratiiie

celebritas

orationis

olfi-

cnini,

cium

libens

assumo: muneri,

fateor, viribus impar,

Spirilus

contexit, qua
principio,
si

imo vero multiplicem coronam sanctum illius caput
vobis placet, ab cpisco-

et non pro dignitate rei verba facturus. Sed vos pro humanitatc vestra veniam dabilis oratori exsulla-

rediinivit...

Ac

tione exsultanli,
et

si

exira oleas quandoque excurret,
etsi jaculiun diri-

j Hycc Chrysostomus, viam nobis sternens ad prKconium Paulini.

palus

laudibus

incipiamus.

scopuni adeo supra se positurti,

III.

Post

humaniorum litterarum professionem
Laberianoe vilbc, aCaroIi
a^stimatoris
niuiiiti-

gat,
II.

non conlingat.
Ilaic

l.iude el pricmio, collalionc

est, elsi

vicaria, a iHa dies,

quoc anno
salutis

Magiii sequissimi

litteratorum

octingentesimo quarlo reparatai noslrai

ad

superos transitu Paulini decorata, natalem ejus quolannis anniversaria raemoria reducens, nobis
briori oflicio est veneranda.

remuneratam, ad patriarchales infulas eo auspice assumitur. Quo studio, qua vigilantia inucentia
neris
sui partes

cele-

impleverit,

non

esl

Quam

ergo opporlune,

quam
sis

sapienter sanxisti, o celeberiima Forojulicn-

bando vos multis detineam. transcnnam coucilia, quibus
zelus
illius,

Suflicit

quod compro^ enim vel per
r.l

interfuit, adverlere,

ecclesia,

cum

illam ipsam, quae

eum

inlulit

doclrina,

robur aniiui vere cpiscopalis

coelo,

soleinni repositioni corporis ejus
coeliles

dicares, ut
est,

innotescat.

Fermc

nulluin eoruin

lemporum
in

inter

qua spiritus aclerna inter
ossa quoque ejus requiem,

pace potitus

inultiplicia a
lini

Carolo coacta

invenitur,

quo Pau-

ad finem usque inundi

pricsentia fuisset
si

desideranda;

quinimo ubique
dignilatis,

tiuraiuram, in gremio tuo invenirent.

Ea enim sem-

primas habuisse,
rilo

non semper jure
ILcc

me-

nationum omnium non omnino ab humanitatis legibus abhorrentium consucludo, suornm vitu functorum manibus, castis oliiciis, el supreinis (ut
per
fuit

lamcn

doctrimie.

cnitiiil in

Ralispoiicnsi

conventu,

Iktcc in

Francofordiensi, utrobique in causa

Felicis cl Elipandi

Ilispanorum cpiscoporum, niale

vocabant) muneribus

parentare, eo celebrius, qiio

de Chrisli

persona senlLeutium quos ore tenus et

illustrior vita, vel charior
«

eorura exslitit conversa-

luculentissimis scriplis confocit, contrivit, dispersit.

Vide

qu« diximus

n. 8 hic supra de translatione oflicii ct fesii sancti Paulini.

KS

IN S.

PArLlM RKLIQriAFHJM REPOSITIOM' OKATIO.

i3G

M7
I)t

IN S.

PAULINI RELIQUARUM REPOSITIONE ORATIO.
vel de ea

138

illa

aulem synodo qiiam
ex
illa

Altini habnit,

A

?elernam.

Ulum

Iiabeas libi salulis seternsc concilia-

qi.iini in

suo percliaro Forojulio collegit, quicl dicam?
data, et canoues ex hac pro-

torcm.
V.

»

rum
lall,

ei epistola

Verum quem

sibi

Aquileiensis Ecclcsia in epi-

quot periodos habent lot virtulis doctrinaique
ipsa

scopali

munere pontificem optimum senserat, alicn*

cjus lestes prodant, ut spiritum Paulini
lcctio

mera

provinciaiaposlolum indcfatigabilem agnoverunl.
liic in

Non

demonstret? In his enim elucet ccclesiasticse

sccnam pioduco Paulinnm
ut

in

Germanije Galhoslibus
fidci in

discipliux reparandai seduia cura, immuiiilatis ccclcsiis

linrnmque f:'equenti convctitu

cnm

servandae ardens vigor,
custodiendic
bonestalis
,

festorum dicrum
,

reli-

arcnam dcscendcntem,
ticos
.'ul

coronam aposlolalus

ojus

gionis

ingens studium

niatriinoiiio-

cx protrilis b;ieresibus conserlam recenseam. Ibcreconfundere el prostcrnere doctoris esl; ethnicos
lidei

rum
biir

asceteriorum virginuni

decoris

,

teinplorum reverenti;c

lucndLC vel reslitucndai roindefessa
,

cognitionem

traducere ct docSoriset np isloH.

inviclum

,

diligenlia

zelus acer, et,

Insignia apostolatus Paulini,

sunt Carintbi;c, sunt

ul verbis utar Scripturse, ne
riins.

dum

comedcns, dcvo-

llungari;c nationcs, cujusope lux evangelii bisceprovinciis,

qua exstincta, qua nondum accensa,

vcl re-

iV.

Forma

factus gregis es animo, quos sanctisJ{

fulsit, vel affulsit.
ii»i

Non

inficias eo, ante

lempora Pau-

simis institutis vel pr;Tidicationibus imbuerat, exemj!o in via Dei prceibat
suis conversaiioneque
;

evangelium
injuria

Carinlhi;c populis

iimoluibse; scd
ita eraliestituta,

ut vel silenle ipso, virlutibus

irmporum
iil

morum

barbarics

morigera

,

quid fugerc, quid

iiova missio discipulorum Domiiii, et rccentcs apo-

lenere

haberet subditus grex, vila pastoris ostendcerat epis^copus
,

sloli

ad corum convcrsioncm Paulini xtate alfatim

ret. [Iv] Is ille

quem Paulus Timoscribens desidera,

necessarii vidercntur. Zclo dilatand;e fidei succeiisus

theo (/ Tim. v) vel Tilo {Tii.
bat, el graphice depingebal,

iii)

Paulinus
libenlius,

sibi

Spartam hanc ornandam suscepit eo

sine crimine

irrcpre;

quo Carinlhia tanquam

membrum

corpori,

hensibilem, benignum, prudenlem, sanctum, justum

dioccesi Aquileiensi a priscis
tur. Apostolico in

temporibus acccnseba-

lunplectenlem eum, qui

secundum doctrinam
sit

est, fide-

munere tantopereei tantotcmpore
priiesuli

lem sermonem ; ut potens Paulinum, ul pateat,
ejus excurrere. Salis

exhortari in doctrina sa-

desudavit, quousquc

Juvaviensi in archiepisco-

na, et eos qui coniradicunt, arguere.
iioa
sit

Quod

proestitisse

pum
sia3

vacat per singulas virtutcs
adverlcie,

recens evecto, neomctropoli Salisburgensi EccloCai-antaua ncopliyla gensascril^erctur. Non a^gre
dislraclionem provincicc
su;t?,

quam

niordicus

tulit

patis sludiosissi-

amplexus

sit

fidcleni

sermonem

doctrinoe incarnali

inusPauIinus, qui
probaverat,
et

omncm

spiritum laudare

Dominum

Verbi Dei, ut potens fuerit sua synodo Forojuliensi
rxhorlari suos in doclrina sana,
0'>iiiradicebanl
cjiis liccat
,

et

Hispaiios

qui

C

arguere.

Caiteras

autem virlutcs

desudatum aposlolicum dccus cripere ncminem posse confidebat. Ex eo tempore limilibus posilis ad Dravum fluvium, qui usque iiunc
sibi

tantummoJo delibare ex pauculis verbis

servanlur, assignata trans

amnem

Carantana

terrrt

amici ejus, quibus encomia prscipua complectitur.
Is est

Salisburgensi metrcpolita% ccetera cis

Dravum camcuram
rc-

beatus Alcuinus, cujus pietas et doctrina com-

pus

fuit,

quem

deinceps Paulini apostolatus excoluil,

niendabilem pr;e priniis feccranl,

nedum
,

in

aula

cl patriaichis Aquilciensibus in tutclain et

Caroli Magni, sed lolo orbe Christiano

ut laudari a
«

mansit.
VI. Ad Avaros etiam Ecclesi;c Dei adjungcndos sedulam navavit operam,quos armisCaroli devictos,
ct

laudato viro

digna Paulino laus h^diealur.
cor (sic Paulinum
epist.

Tuuni
scri-

f-anclissimum

quandoque

bendo alloquebatur,
rilalis

G2

)

terra est repromiset suavissima; chaet gloriosus

Hcnrici ducis Forojuliensis, Paulini amicissimi,

sionis, sapientia; melle

manans,
,

copiis

non una*clade subactosnovum susccpissc

;ipo-

luce

redundans

in

qua verus

slolum subindicat Alcuinus,

cum

scribcns Paulinode
illarum gentium
:

Salomon virtutum gemmis, templum pulchrai habilationis, suie m;ijcstali construxit. Ibi arca sapienti;c

victoria Avarica, et de conversione

lentanda, sic verba faciat (Epist. 112)

«

Quam

plii-

ci

duorum tabubc lestamentorum;
cordis Ihesauio non

el

h;cc

omnia
in taiii
ciijus

liinorum in

lc,

pater optime, oculi respiciunt, quid
competit, et sapicnli;i! dccus sup-

chcrubin

in muliiludine tegunt scientia;.

Quid

D

vestra vcneranda saiictitas faccre velit; quia et vic
nitas

allluenti tui

invenilur,

locorum

tibi

habitator

ille

agnoscitur esse,

in

quo

sut?t

omnes

potit, et auctoritatis exceilcntia tibi aijpelit, ctciir.cta

tliesauri sapientia'

et scienlia; absconditi. t El alibi Hcnrico nostraiiim duci, pietatis scribens documen-

convcniiint, quaj

tali

operi necessariacsse vidcnlur.

»

Hoc autem
riim, sibi

erat equo calcaria subdere, cl stimulis

la, ait se a piolixiori scriptione

el monitis ulterioribus parcere

,

calamum tempeiare, cum oculismel suis

agitare currenlem. Postulaverant dynast;e

Hungaio-

haurire Paulini
pcrcipere
,

posset exempla, el auiibus verha

sacerdotum missioiie ad fidcm romplectendam, quoruin caput, cl (ut loquiliir Scristerni

viam

omniiius a se tradeiulis pncceplis cflica-

plura) ipse dux verbi factus, regioncs
itigenti

illas

penetravit

ciora. «Plura tiin (dicebat epist. 9i), vir vencraiule,

animarum

lucro, et Ecclesiaj cui studebat dila-

de Christian;e pietatis observationc forte scripsissem,
si tibi

tand;ie profectu.

Sic nobis

temporum malignitas non
inonumenta,
iil
!ii-

doclor cgregius
Pauliiuis

,

et pius coelestis vit;K pr;v-

inviriissct clariora

cjus apostolatus

ccptor

meus

praisto

nou

esset,

de

ciijiis

viJissenius

cum

idola siibvertere, lana dcstrucrc,

corde emnnal fons viventis aqu^r

iu vitani salienlis

'os evellerc supcrstitionis. Hincpopulo verba faccro.

Patkoi..

XCIX.

;

\z^
illinc;

S.

PAULINI PATKi.\l\( ilLE AQUILEiENSIS
calccliesil)us rudos

LiO

ncopliylos

inslrnere,
is

qua

A

niliilomimis a barl^aris pcrpcssns csl injnrias ct
Icstias.
»

\m-

excolcrc, qua saci

luslralibus undis

calcchumcnos

Quomodo cnim,
fuit,

saltcm ex

parle,

oplaii

abluerc, Qua renalos ex aqua et Spiritu sancto nia-

marlyriicompos non
fidei

quem

a barbarisin

odium
uliro

nuum

imposiliono conlirniarc, exstruere lcmpla, eri-

molestias el injurias pcrpessum fuisse

gere allaria, saccrdotcs constituerc; ut non tcmerc,

citroque fatetur?
YIII.

scd vere, et minus adhuc vcro locutum habcremus,
qui [P. Bombardus S. J. in Topograph. Uuncjaricc)
inter Pannoniae
suit.

Ergo cuin Paulino ncc cpiscopatus gloriam,
inarlyrii
sit,

nec aposlolatus insignia, nec
fuisse, saltem

primos aposlolos Paulinum reccn-

summatim ostcnsum

coronam denunc ad vos

Vn. Ad episcopalc decus, ad aposlohtns gloriam, martyrii landem coronam adjun.\isse Paulinum levi
negotio
sibi

mea se En tibi,

vertit

oratio, qui tanto pignore decoramini.

o Domini sacerdotum clccla

manus, vcneapostoli
fi

randos cincrcs cpiscopi vigilintissiini,
ventissimi, marlyris re et
aiteriri

r-

snadere polerit, qiiicunque
ct

rationem

voto ardcnlissimi, qnos

martyrii optime novcrit,
perspcxeril.
lyria, el
bia,

gcsta Paulini intimius

Patris providentia luse fidei commisit.

Depnsit et

Non scmper sanguine

simt decorata mar-

situm

custodi,

et hic ubi est

thesaurus luus,

cor tuum. Laetari prrc cycteris, amplissimaj hujiis qnamplures inler martyres veneratur Ecclequorum niors non fuit crnore consignata. Utquis B provincioe Forojnliensis Ecclesia, jure potes optiino;
quaj cuni spirilu Paulini
ficareris,

censu martyrum computctur, satis cst si fidci causa ab hoslilius fidci ea quallacunquc poenalia perin

quondam cum

ca^tcris vivi-

nunc

pra; c;ctcri3 coipore ejns poliris. In-

pessus

sii,

qucect odium

fidei in illalore et

zclum

in

tuereartuum
niisto stupori

ejiis, et

quoe

niembrorum supersunt;
:

ct

palienfc dcnionstrent. Sic in alho

m.artyrum Poittia-

gaudio cxsultans cxclama
ponlifices,

Hic

ille

est,

num, Marccllum, Joanncrn, Silverium, Marlinum Romanos, Euscbium Yercellensem, Feli«cm Nolanum, et plurimos alios repositos veneraponliriccs
lit;

quem commcndabant

qucm venerabantur
Magni Caroli,
cnjiis

reges. a cujus ore aula pendebat

monita suscipiebat Gcnnania, cujus senteiitias
plectebatur Gallia, cujus
cilia,

coin-»
cor.-

mur, quoruni vilam gladius perscculoris non abstupalmam tamen martyrii non amiserunt (uli diciMartino)
q-aia

mentem sequebantur
auctorilatem
,

cujus doctrinam,

sanclitatom

lur de Turonensi episcopo
in
cl

quantum
pro
fide,

stupebant, pavebant, colebant principes, populi, naliones.

eis fuit,

vitam

in discrimine posiicrunt

Os aiireum

illud

cst,

cujus eloquium detona-

quanluin

fuit in hosle,

ncc ouium dcfuit, nec vio-

bat in .synodis, cu]us lingua iiitcrprcs vcrilalis ccternaj

quin mors pro fide suljscquerctur. Sed aliter aclum, ejus tantummodo providentia, qui sili quandoque complacens in auimi suorum praparalione volentia,

legitima

baLebatur. Manus,

ilke

sunt

ntanus,

cujus arliculos scribcntcs hicresis horrel at Ilispana,

^

cnjus efformatos apices
etsi a nostris

ceu fulmina nationes

i!l;c,

lum

requirit,

non exilum;

ct

praevenicns eos in Le-

adco

dissitfc, forn.ida! ant.

Quam

sp:-

ncdiclioniius dulcedinis, ponil in capite

corum coro-

ciosi

pedes evangelizantispaccm, evangcIiz;intisbona
et

namdelapide

pretioso mirtyrii. Qaanto igiturjure,

Caranlaiiis

Avaris regionibus, pcr

qu;^.s

excurrc;

quantoque mcrito inler mariyres locum haiicre Pauiinus delet, qui in prxdicatione evangelii
lot

runt qnidem ad hicra animarum,
quasi
sil
i

dum
in

vivcrct

sel

ne

dum

pra-cepissct crealor omiiium,

qui reqnio-

labores subierit, sed tot pcricula offcnderit, tol

verat

in

taliernaculo cordis ejus,
ct in clectis

hac

ccclosii\

pocnas pertulcrit, lol iniinias voraveril? Foitiifragi

inhabilare,

suis

hujus populi niillcn?

Avarcs quam fidcm amplexi fuerant, tandcm aliquanuoejurarunt; Dcotpie ct Carolo rcpelita apostasia
rebcllcs,

radices; hic firmatus cst, ct in civilate sanctificala
siniilitcr requievit, et radicavit

in

populo honorifiin pleniiuigi-

quos

p;

imum

ut apostolos susceperant, uii

cato,

donec spiritu ab humanis exeniplo

martyres contumcliis posnisque a.Tectos cjecere. Si
inarlyrem non
facit poena,

dine sanclorum fieret detcntio e]us. Gratulamini
tnr vo!;iscum, o vos
q-.ii

sed cansa, cx mcnte Au-

gustini [Epist. 89, n.
tiss.)

%

el Epist. 20.i, n. 4, cdit.

no-

non

cst

quod reraorctur martyrcm
defuit,

(iiccre

Pau-

j.

Imo si ex Cypriani (Lib. n de Mortalit.) sententia martyrium vcl mcntc conccptum coronaiur, quomodo non marlinum, cui nec causa

nec poena.

nunc eum adoratis in loco, «bi stelcruni pedcs cjus, quibus apprime conxcni!, quod dicebat Cbrysostonnis Antiochcnis suis, suscipicntibus Ignatii eorum quondam cpiscopi ossa Roma
relata

Antiochiam

:

<

Rouia (dicelat

ille,

Honi. de

S. Ignat. supra cil.) stillanlcm illins
pit.
t

sanguinem exccillitis

tyris

corona dignus habebitur Paulinus, qui nedum
ardore animi, scd revera et de facto mar-

Et ego dico

:

Gallia,

Germania, Carinthia

voto et

sudores, ct forlc Ilungaria
excepit.
illius
«

cnm

suJoribuss;\nguinC!n

lyrium arcessebal, el manibus ferme complecleljalur? Sit vcnia hac vice profano verbo,
El,
1
1

cpiscopalu

Yos autem rcliquias ejus susccpislis; vos gavisi estis. Illi apostolatu et mar-

tyrio sunl
si fiita

fuisstnt,

caderet, meruisse (ii;iini. (jEneid. n, v. 435.)

Lctati. Certantem illi, et vniccntcm, ac coronatum conspexcrunt; vos perpetuo ilhim pnssidetis. Exigunm a.; lenipus eum volis ademit Deus;

[IviJ

Hinc, ut

destiori

verum fatcar, nlmium remissc et moquam par eral laude, biographus quidam dc
SS. Ilalia)
:

sed majore
el ap»)S

cum

gratia restiluit. Emisislis cpiscopum

olum

cl

martyrem

recepistis.

»

Sic Anlio-

eo scripsit (Fcrrarius in Catal.
tyrii

«

Mar-

chensibus Chrysostomus, sic cgo vobis, quil.us hiEC
pignora sunt credita, apud qiios sunt deposita, ct

cnpidus

fuit, licet voli

compos non

fuit;

muUas

!

\\l
lioiiie

ViTA ALiEIlA.
exposila.
igilur,

14^2
iiiiiraiilia

Eoelosia Forojulicnsis, de-

A

l"»'»

concilia,
in tcrris

rediindanwit.

H^m

ciu.o

posilum luuni
vel morluis

cusloili
:

quam

sic

phmlavil

dexlera lua, dc calo pci-

IX. Custodi, inquam, illuJ, a quo caslodiris
si

nam
et

(ice inierccssione cl snfiVagiis. llespke,

quia episeoper(ice,

sepulturam apud conlcssorum
sarcopliagos
nancisci,

fiilei

pus

:

vide,

quia patcr

:

visiia, qiiia p:istor,

Christi niartyrum

prodesse

quia sanclus.

posse non negal Augusliniis (Lib. De cura pro niorUiis)

XL Scd
neam
majiits lua

ul

eam, qiiam

respicis,

\u\cs,

visitas vi/irtt

quid praisidii, quid tultlx non

libi

pricsumere

lua dcxlera plantalam, pesfcclam liabeas,

poteris ab eo, apud cujus cineres
dit:iris,

vigilas, oras,

me-

super virum
(itii

dcxlcne
l;uii

lua',

snper

illiim,

psaliis?

Qiii

cniin
sic

lieri

polerit,

ut non de

inquam, vinim,
noii

noii

csl

scdis qiiam zcli,

coelo libi p.-osplciat, cui

prospicis; non luealur,
sic

tam

dignilalis, qiniiii virlulis Iik« \\x.re<,

non dc-

quem

sic lueris

;

non custodiat quem
tibi

custodis?

gener,

/>io«(/.sn(Hj Z>t-//;//JM«)»

paliiarcliam,qi:i vincam
vigilanlia
rcspicil,
iil

Crede, necdubila, Pauliniim tuum

studiosas re-

lnam dilectam non
tal,
iil

absimili
iit

pendere cnras,
scrvare. Quia

et

vicaria

sollicitudine

quem

servas
diligit

episcopus; amorc vidcl,

paicr; sollicitudine visicoii-

nemocarnem suam odiohabel;
spirilus bas

paslor; cl noii impari sludio pcifiiere

adhuc Pauliui
sitas

carnis surc apud te depoSpirilus saiicli in eo
[3

lendit, quia ad

sanctitatem

lui

successore di"nam

reliquias,

quondam vas

aspirat. Is est vere vir

inhabitanlis.

Ergo
;

ct le, qu:^eeas conservas,

non

dili-

rante

ita te

dextene tua;, quia ipso opeoperari credas, ut le in eo ferme rediviel

gere non poiest
tc, in ciijus siinl

ncc ad cas se converlcre, quin ad

viim conspicias. Fiat ergo
dextero'

manu, non convertatur. ILccilaqiie
hoc scutum, boc ancile tuuni, quo protogeiis, quo fulciiis.
et

tua\

super (ilium fiominis,
te, et

manus tua super virum quem conftrloco tui operatnr.

csl tua; galca salutis,

masli

libi,

quia pro

E^o

quo

de.fenderis,

qiiiiicm noii

ambigo,

te (cui

lantopere cordi

fuit et esl

X. Ergo, patcr optime,

sanctissime cultor agri
coilo,
el

Dominici Aqiiileiensis, respice de
visita

vide, ct

vinea Aqiiiieicnsis Ecclesiai) intercedente datum, et diutino episcopatu confirmatum, ut vita, excmplo,
doclrina parles tuas

vineam istam,

et perfice

eam

{Psal. lxxix, 15

adimpleret. Confirma adhuc
ut
inZ)£'//,'/i/«o

quam plantavit dexlera tua, (iuani siuioiibus rigasli, quam doctriais coluisli, qiiam sanctioiii!)«s pulasti, quam igne zeli et cliaritatis Ibvisli. 'i'u,
etscqri.),

oum nobisadlcmporalongiora,
qui sic

noslro,

adamussim

virlules luas a^mulari salagit, te

perennatum agnoscamns.

ceu agricola

ille

cvangelicus {Maltli. xxv) sepom
lirGrcscs

ei

circumdedisti,

cum

ne

in

eam

irrucrent,
,v.S\-

X!L Nos aulem, qui solemni sacrorum ossium luorum reposilioni interfuimus, non discedemus a le,
nisivivi.Qces nos, quia

scrlptis luis pr:cm.unisli.
ficasli,

Turrim

in ineiJio ejus

nomen tuum
te

liivocaviinus. E;;o

cura palriarcbalcm scdem, tua ope privilegiis

G

qiddem non dimittam
Lxxii, 2!j),

nisi benedixcris milii

{Gen.

magno regc el imperatore C;irolo donalam.adverc turritam cclsiludinem cvcxisli. Torc!jlar ii! ea fouisli, cum celcberrimam iiiain liKiio synodum Forojulienscm liabuisli, in qua viii.i puiiocoji.phiribus a
ris

qua
;

be:ic,!iclione percepta, ibo
ct qui in

per viam

meam

gaudens

operibus tuis evolvenJis,

et publicoe luci

parandisallaborans jamspiritum tuuni

conspexi, et nunc pnst tot scecula elapsa corpus

tuum

doctrinaj ct

acrioris

disciplina!

luis

c;iii0!iibiis

veneratus sum, quis cohibcre
tens dicam
et
:

mc

polerit, quin repefacie

cxpressa adhuc in dies noslros
bauriuntur, quo vino
torcubuia,

cum
id

hctilia

cuidis

Vidi

Paulinum

meum

ad faciem,

cst

posteiior;i

salva facta est

anima mea?

{Ibid., 50.)

iivii.iSANC'ri
,

PAULmi VITA ALTERA,
,
.

Excerpta cx prolixiori ms. Rhirci Avtouii ISkohtli asscrvata opiul Patrcs socielalis Jcsii mcnse Januario, ah Andrea Foramitti vaponico Gra-cii in Styria transcripta anno 173G
ct tfieologo

insignis ('oUcgiala'. civilatis Austria'.

PU.^LMONnUM.
Jam supremam manum operi nostro circa sancli Paulini Aquileicnsis Vitam el scripta iinposuer;smus, imo jani lypographo ms. noslrum conimissum pr;clum subibat cum D. Laurcnlius a Turre dticanus capituli Forojiiliensis cerlioros nos fecit, tandem aliquando a D. Aiulrea Foramitti caiionico sua; ccdesia^, ob rcs ioirnscs cjnsdcm GiMHii comnioraiile,
,

D

libi mnnus eximium oblaturum. Sed male omnino et tilii, el niihi consullum issein, si eam vil;im, auctorc prodita csl e.vbilcre voluisseni. Cciiiil ab tiim enim triginta quatuor paginas vulgaris folii

nie

tr;iiiscriplor

non
niiiil

iiidiligons

quiun multa

ad

delectam fuisse apud Patres socielatis Jesu Vilam
cfMifectain.

iiiscriptam sancli Paiiiini :! Marco Anloiiio Nicoloili Curavimus, ut quanlocius c.jus excuipbu" ;(! nos inittcrctur quod no:i nisi Apriii luiju.^ anni 475G ineuiite naca sumus. Pulab;ini, lcclor oplime,
:

navcrit, (pii tamen piMuil, nou chronologiaiii (iisciitil, iion concilia profcrt, noii scripta Paiiliui ulla prodiicit aul jndicat.
,

implexit. Ilinc colligc, facienlia auclor coiisarcinuliain (pia^stioiicm criticam cx-

rem

Cf.ncioiies pliiiTS el (jiiidem

longas cfliagit, quibus no:i quid dixerit vere Pauiimis, \el alius quispiam, queui loipienlci!! iiiducit, sed quid dicoie polnisscl,

;

U'
comniiiiisciliir. niijusmodi

S.

PALLLM PATIUAUClLi: AOLILLiENSIS
A
ir>G7 aclo scripsit, et iiO!Uiii!la

lU
pr;eterea, qco) mss. no>lros circuiiireninlur. OoPaiilini

agi(ur.

Non

iiificias

commenlis ferme lola res lamen eo, aliquanilo iionnulh

hic legi et memoratu digna, et qu;r IVuslra aliunile requiras. Omissis igilur s 'peivacaneis ct ad lil»ituiii
elliclis concioiiil)iis, qiiie

inler comprovinciales lel);imiis aliquandi) vitam

non supeicsso.
,

:

quaudoqnidein

uli anieiiler clll igil.ihanius

i!a cili-

e\ ojusm.nte exliihemus,
luri, qu;ic se vidisse vel

more Paulinum allirigunt tantummodo fulem hahilegisse lestalus est. Pro cxiis

leris sihi
fioruit, el

v;idem inquirat.

Nicoletti Forojuliensis sceculoxvi quiilem po-l annum 1578, ul in poslrema nnla noslra ad hanc vitam adverlimus, in vivis erat. Pliira de patriarchis Aquileiensihus, de scriptorihus illiistrihus, de vetiisliorihus Forojuliensium legibus, de bello inter Forojulicnses al) anno 15G0 ad an.

Marcus Aiitonius

gcnl s.>iinc coiuiuisicramu.s liuslra. Nunc a Palrc Anloiiio Sponiio Ltincnsi, sociclalis Jesu Lniversitalis Gncceiisis, ut dicunt, cancellario voli cniupotcs facti, qui illam communicavil canoiiicis Forojuiiensihus, ah eorum humanitale lacile impetraviinus, ul ea nobis uli liceret. Hanc , ul stipra dixi, contract:im et compendio expressam damus, quam ct

ex liala Latinam fecimus, non iiilcrpreies vevhorum, sed sensuum , ul plurimorum ulilitati consulercmus.

INCIPIT VITA.
I.

Qiio

tempore rcs Longobardorum protritre.et

B

exoptant. Vota populi, ut creditur, Paulinus exponil

Desiderius

eorum rex regno
in

a Carolo

Magno ex,

aucloratus fuerat, Signoaldus episcopus
lri:)rcha Aquilciensis,

sive pa-

civitate Forojuiii
,

ex san-

qunrum compotes facti sunt.suffecto in ducern post Rotgandum Henrico, et addilis CariiUhia Siyriaquc. nondum Christo ba[)tismale regeneralis, Forojuliensi
<i

fato concessit, guine Grimoaldi rcgis progenitus muncre pontificio qnadraginta duobus aiinis sanclis-

ducalui.
V.

simefunclus. Per cleri« populique sulTragia electum,
siiccessorem hahuil P;\ulinum.
II.

eos vincit,

Saxonum novae rebellioni occurrit CaroUis, qui manus auxiliares pra?heiitihus suh Ilcnveidam
el

rico duce etiam Forojuliensibus. Yicti

bi-

Pulatur Paulinus ex earum

illustriorum

una

ptisma espetunl. Quibus
qui

in

fide

firmandis Paulinus,

Forojiiliensium priorem

Gisulfum Limilia exortus, quas Alboinus rex apud ducem reliquerat. Alii Prac-

gratulaturus Carolo advenerat,

multum

allaho-

rat. Is

ad sedem suam revertens, per menses aliquot
et

possederat. mariaci oriundum aulumant, uhi praidia etiam nunc tT-dium protritanim maceries, \isunlur
inerat, quas incoUierat, campusqiie quo lunc in patriarcham accepit nunlium eleclionis suse
ciira
;

Carinthiam excolit praidicatione
sinc
vit,ie

exemplis

,

nou

quandoque discrimine,

et lanluni

sanguine

qui
flo-

non marlyr. Mullos Chrislo liorem apostolicam sedem

lucrifacit, cujus rei cerfecit,

primuin datis epipost

manu baculum tenens

dixit

:

Cum

lignum hoc

C

stolis,

dein

orctcnus,

cum non mnlto

Romam
ujji

res frondesque proferet, tunc eleclum

me

in prcesu-

adiit;

ubique Carolu h e pradio

ad Pyren;cos,

lem credam. Quod slatim gemmis turgentibus flores frondesque eduxit. Quo viso vocationi credidit ct
,

Saraconos fngaverat, reversum salutavit.
nigne
exceplus,
filii

Ah

co be-

aslitit,

ipso volenle

,

coroiialioni
,

manus
III.

deilit,

acceJente brevi lemporis intervallo
I

Ludovici

ejus

in

regem Aquitani;e
ad se

quc

illis

^ssensu Adiiani

pontificis, et placito Caroli regis.

diebus per

manus

pontificis facta est.
lein suain

Turbas inlerim sedilionis movel dux Rotg;indus in rcgem, a quo victus capUisque extremo snpplicio mullalus est. Ceciderunt eliam eo in hello Felix b

VI. Post haic Paulinus

regressus

animiim
lunc
in

ail

pravos mores tollenuos convertit. Erat
,

conlraclibus

pactionibus

et

hujusmodi

,

fraler Rolgandi,

Jolicausus, ct Guiselperlus,

consueludo exprimendi contrahcntium naliDnem
lestium
:

ct

iiitcr

vivos servatis
,

IVniUh^

et

eorum uxoriI)us Gorimherg:), in Biunichilda. Lupo, filius Felicis
,

insuper qua lege, sivc romana papali, sivc
et viverent.

Longobardica, sive Bavarica nati essent
llujus rei

Franciam duclus
ofiiciis iis,

in carcere obit. CaroUis

supremis

exemplum

in chartulario capitiili civitatis

qui in hello ceciderant, persolulis, Aqui-

Forojuliensis non

semel

perspicue

videri
,

polcsl.
esH

leiam lendil, exceptus a patriarcha, cleroque, ibique
venelegatos provincise nniversse, qni ei gratulalum orationein rant, recip t. Audit concinnam Paulini excellenti;» [Iviii] et officio principis, cujiis elo-

TJnicum tantiimmo.Io suniciat pro multis

quod

Nos quidem in Dei nominc Ugo el Acella, maier ei filiiis, et Leuza uxor ejusdem Ugohnjusmodi
:

«

de

nis, qui professi

sumus mater
natione

et

filiiis

ex natione
,

quentiam admiratus Carolus Lahariani villa eum (lonat, el postea ejus electioni ad palriaichalem se-

nostra lege vivere Bavarorum, et ego ipsa Leuza
qu;e professa

sum ex

mea

lege viverc

Lon-

dem

an. 776

^

ullro assentitur.
,

gobardorum, sed nunc pro ipso viro meo lege videor

IV.

Sublato Rotgando

c?eteri

Longohardorum
exceptcs) ad
C;i-

vlvere Bavarorum^prsesentibusprnraittimus et spon-

(ildebrandum ducem Spoletiuum si roli devolionem revertunlur. Qui paschalihus diebiis

demus nos quidem mater

et filius et

conjux iina

cum
ritis

noslris et proha;redibus, libi
,

quidem Corado ac
aut
,

Tarvisium invisens,
giio

ihi

ducatum Forojuliensem

re-

iuis.lKT^rcdibus et prolvieredibus
,

cui jiis de;!e-

adneclil unitque, comitibus pcr singulas

civi-

infrascriptas casas, massaritias

ac vincas, et

lates

ad regimen designalis. Quod segrius Forojuferentes,
raii

caelcra.
«

lienses

decori

palri;ie

otricere ducis

Signum manus
filii

suprascripli

Ugoni'^

et

dignilale privari,

velercm

gubcrnationis

normam

Acellce matris et

jugalium el Leuza; uxoris ejus-

m
dem
«

VITA ALTERA.
Ugouis, qui lianc chartiilain proniissionis scriet latine

m
Forojuliensem con
liie
Irai-.s

A

Salisbnrgcnseni, et Paulinum

bcre rogaverunl,

acceperunt, ut supra.

versioni Slyriai Carintiiiieque incumbere.

riini

Signum ex earum
,

manus...Sigepoti et Goveni lege Bavaronatioite vivenlium,
,

Savum Bavariam
sem regionem
suaserunt,
,

versus, hic cis, vcrsus Forojulicn-

et Rantuli, Sfre,

fidem ruslicis tanlum

hominibus
qui

ilerici

Cazilini

Egili

,

Droponis, Ardenei

et

\ar-

nobilibus

convcrsionem detrectantibus.
facti

neri q. Luloni ex

eorum nalione viventium

lege ro-

Manebat Ligonem ducem hujus
Gonvocatis ad
rusticis

giorla

:

mana

papali.

>

mensam provinciabbus

suis,

coram SQ

Usus hic

igilur,

cum

inter

homines varios

rilus,

quidem auro argentoque
ligneisque,

ministrari, exquibi-

moresque et hahitus iniiuceret, simuUales dissiiliaque
fovebat, el lilium qusestionumque
lino videbalur.

tasque epulas apponi pniecipit, proceribus a se remotis in figlinis

seminarium Pausuis

communibus

cibis appo&ilis,
:

Ea propter tanfjuam charitatis pestem

causam

discriniinis interroganti respondit

mundiomagnales

eliminarti stuJuit. Et

quidem diebus

mos

faerat

res sibi esse rusticos

plebeiosque aquis luslralibus

abolitus, qui postea supervenientium negligeniia de-

ablutos, sordidiores conlemptibilioresque

nuo

inolevit.

baptismate recusato. Quo audito et hi quoque no-

ter a Carolo

men Christo per lavacrum regeneralionis dedere. Vn. Interim noviler lurbas Saxones cientes novidomanlur, intervenienlibus ad pra-Ua B Ilac opera, ut creditur, faclum est, ut mercedis vtlpalriarchali sedi Aquiuti loco laboribus Paulini Forojuliensibus sub eorum duce Ilenrico. Qua cbule leiensijurisdictiones spiriluales, quas hodie quoquo Spoleli dux properat seCan^lo exterriiuslidel)randus circa Savum et Muram sub lege canonica per suos submittere, veiiiam et pacem vitamque bumaniier
,

exoraturus.

Forumjubum

pertransiens

humaniter

archidiaconos

atlministrat,

et

tempoi-alia

insuper

excipitur a Longobardis genlilibus
sibi orationibus et

suis, et a Paubiio,

quamplura
XI.

in Forojulio, Hislria, et

Germania a C;v
in

benedictionibus fausta apprecante
penetrat, et a Carolo

lolo concederentur.

dimissus

,

Germaniam

quod

Cum

vero copice quaidam

Italic;x;

Hunnos

exoptat, et petit et impetrat.
VIII.

direct;e slationem Aquilei;fi haberent, mililari licenlia

Decreto ponlificis Constantinus et Ircnes 350
in

res

Aquileiensis

pessum

ibal.

Reliniburchum

episcoporum concilium NicLCiB convocant,
impietas cultum imaginum
et

quo

Paulinus recta contenJit, apnd Carolum conqueritur

Cbrisli sanclorumque, demiiitum arrogantia, a quo diploma oblinet privieorum reliquiarum tollentium sepelitur. Quarc legium continens variaruui immunit;ilum, et piaeciPaulinus supra mo kim tetatus est, et in onmi Ecpuft exempliones ab iis, quai dicebaat fodertnn et mansionalicum. desii^ sufle ditione gratias agendas Deo decernit. XII. Ad sua Paulino reverso, haeresis, antea iii IX. Tassilo BajoariLie dux in Carolum arma urget ^ Ilispaniis exorla,extuIit caput. Nam Felix episcopus ad Alpes usque Forojulienses Tirolura versus. Victus filium Theodonem duodecimque proceres Bavaros Urgelensis iii Pyrenatis qu;esierat ab ^ Elifando sn-

oppignoratoe

fidei

exlu!;et obsides. Liuliierga
in

virum
nova

lutionem dubii, videlicet an Chiistus credendus csset

ad evocandos ISunnos
iniplicat rebellione.

Francos

soUicilat, el

adoptivus an naturalis et proprius Dei Filius.

Quo de crimine accusatus conmiiissi-

Elifandus adopiivum respondit.

Quam blasphemiam
regis Pauli-

Aictusque poenam subiit, bonitate principis et inlercessione Paulini
inani. Ipse

in concilio Francofordiensi jussu Caroli

aliorumque episcoporum

,

etenini liliusque in coinobio
sive

monacbum
Carinthiam
vastantes.

nus confutavit, cujus scnlenti;c Patres concilii subscripsere. Captus deiude Elifandus missusque Ro-

induunt. lulerea Hunni,

Hungari evocali ad,

mam,

ibi

in

ecclesia

sancti Petri
est.

coram

pontilice

eranlduplici exercitu, allero Bajoariam
altero

errorcm siium confessus

Finito concilio, patrb.i-

Forumque Julium

igue

ferroque

cha comitatus est Carolum Lutelian) Parisioruni,
sedcu) principem regni, ubi una

Carolus a Gallia progressus e Biwaria, Ilenricus e
Forojulio bostes pellunt. IIujus rei in

cum

Albiiio Tlavo,

parva sancti

Isuaido

^

monacbo.Paulo Diacono concive

suo, aliis-

Pantaleonis ecclesia prope civitatem Forojuliensem
aelate e Nicolai

que doctissimis
dedit el leges.

viris Univeisitalistuaioruni

norn;am

Maccheropii

,

in

poeticis uli dulcis
et in anliquilalibus

carminis,

ita noli
,

nominis

viri,

XIU. Post
in loco, cui

h;iec

Carolus

Rbenum

inter el Musani,

perilissimi
testes, rudi

vis,ebantur icones

quidem

pennicillo

tanquam rei anliquitus eflicta;, nunc
du;xi
, :

Aquse Grani nomen.unde pncsens urbis
Aqnisgrana diclum
est,

Aqiiisgraniim, vel
aidificat

teniplun»
e ru-

longa annornm

serie consumpta;
in

in

quarum

allera

maguis sumjtlibus. Pauiiiius ncdum

Paulinus considens
proficisceniem

Ihrono suo exercitumin hostes
in

deribus Aquileiensibus erutos

lapides aflabre scal-

beuedicebat,

allera

prailium

et

ptos, sed ex on)nibns ecclesiarum sacrariis exlractas

congressio
I)arbara

cum
a

hostibus exprimebatur. Subtiis vero
:

sanctorum

reliqui;is ^

Carolo ad dccus et ornatum

quidcm scriplura verba b;ec legcbantur
Paulino bencdicli Iltingaros

leuipli transmittit.
sibi

Moritur inter bicc Adiianus papa
III,

Forojulienses
rant.

su})e-

succedenle Leone
interfuit.

cujus coronatloni Pauli-

nus
sedi-

Post quie

ad sua reversus datis cpiin conci-

X. Carolus autem occurrcns novis Bajoariic

stolis sufl^ragancos,

quos vocant, episcopos

tionibus in provinci;e lorn)am variis sub pi-oesidibus

lium cogit

in ecclesia
791)

Foi-ojuliensi. Virgini
'.

tunc ul

eam

ledigit.

Hort;ilur iusuper Viri^jilium

cpiscopum

hodic sacra, aniio

"

J

-7

S.

PALLIXi PATKIAIICILE AQUlLIilEiNSiS

I

Ui

XIV. Irringoliunnorunii^dux Carintiiiam Siyriain<iuc populatnr.

A

iilis

diebus valJc Italiam concusscrat,

Ronmno

of.i-

Cui Pippinus Uali;c

rcx Honricnni

scopo ritum amplectenlo, Paulinusrcgressus ad suos
insliluil

Forojulicnscm ducem
ranli se
[lix]

cum

suis aciclnis opponil.

Pact

qnolannis pariter

tieri.

obviam
clcix)

ire liostibiis 'Paulinus loenedioil,

cum

pro ejus sospilate preces Doo

dirigit,

molus Ilunnis adluiccientibus, Gerardr.s cum manu Ravarorum in fincs corum transilit, pluBelli

XVI.

longaque oratione duceni militesque ad bellum proficiscentes

resque neci dat, sed laiidcm in prailio occumbit. Accurrunl intcrim, consilio Paulini et Cadolaci, sive
Cadoli ducis, Forojulienses minitantibus

confirmat. Yincit

Henricus, Ringuniquc
diii-

Ilunnorum nobilem regiam occupat, spolia mulla
pit, qiice

Barbaris,
vasta-

Carolo Aquisgranum incolenli remitlil, ipsc

obslruentes Alpium adilus, sod frustra.
la Bajoaria regioncni Forijulii

Nam

veroCarolus per Angilbertuin eorum partem Roinam

aggrediuntur igne fersacris.

analbema ad
nus

altare

Apostolorum appendit. Novnni
nova exorta
belli

roqac,

tctaii

non parcenles nec

Paulinus in

procliura in Ilunnos,

causa, Pippi-

civitatem Forojuliensem se recipit'. Carolus ad divi-

cum

Ilenrico instaurat. Hic boslium
in

non levem

dendas boslium vircsCarolum ilemrilinm suum (erat
tertius imperii ejus annus) in

inanum Teusati
(juilur

Liburnia receptam

dum
,

perse-

Hungariam cum

lecla

olisidetque, a Teusatensibns dolo

occidilur.

inilitum

manu

iniltit.

Posl nonnuUas binc inde veliet

in fragmenlis

perantiqui arcus

marmorei

operis

B

taliones
spoliis
Irilmii,
vidit,

tandem Francus de hostibus triumpbat,
parlcm Palri amandat, quoe
in sartatccta
in

Longobardici, quaj in majori civitatis Forojuliensis

opimis dilalur, eorum parlem militibus dis-

templo visuntur,

in quii)us

brevia

ducum

Forojulicn-

pauperes di-

sium elogia non jam mullis ab binc annis lcgehantur, Ilenrici

et

Romanarum

et Aquilciensinm.

c.cteris negligenliores esse

quoque inerat; sed incuria corum, qui baud deberent, vel laient
,

ecclesiarum.

XVII. Ul querulasproceriim populorumque voces
sedarel Carolus Imperator, conventum,

dain

subtracta

vel

confracta

dispcrsaque

sunt.

quem

par-

Interim Paulinus suprema funeris sacris precibiis

lamenlum
Iliingaria,

dicunt, convocat,

filiosque Caroliim
&]) Ilispaiiiis

ab

Henrico in lola provincia mandat sacerdolibus persolvi,

Pippinum ab

Italia,

Ludovi-

ejusqne pro animrc

requie eleemosynas clar-

cuni accersit, etcomitiisgeneralibus intercssejubet.

gitiir, et

pro rostris meritum ducis commesuiat, me-

A

qnibiis Pippinus recedens, et Italiam rcpetens

ob
le-

inorans videlicet cbaritateni ipsius in captivis redi-

res ibi

noa

satis lulas, a

Carolo epistolam,
recipit.

"^

qua

mendis, et ab infidelium manibus compedilis solvcndis, ingenti auri

gum

custodiam commendat,

Qui ratus proe-

copia ad

eorum levandam misci iam
a gcntilii;usiieccssoiis

senliam legislaioris elficaciorem esse
llaliara descendit,

quam
\]>\

verba, in

pluries crogata.

Romamque

adveiiit,

ad res ec-

XV.Leonelil, male babito
sui Paschali et

G

clesiarura luenJas

non semel episcopis congregalis
la.r.eataii!-

Campulo, Carolus vindictam imnianis
disponit.

cumpontificeet imperalore, Paulinus adesl

scelerls meditatns Italicum itcr

Quod cum
re-

bilem Ecclesise suae condilionem comniiserans,
cursiones et clades

iiovissent Paulinus el

Forojulienses, accelerant

Hungarorum cxponens. Carolus
qui
:

parationem

aidium

sacrarum profanarumque,

ut

papai et episcoporum consilio sex episcopatus Aquileicnsi Metropolitai concedit
Gise
:

condigno honoreeum recipiant. Diflerlur ncgotiis supervenientibus discessiorquo temporis intervalloBajoarii res Forojulienses

quondam provin-

Aquileiensi

accensebantur

«Uimm

vidclicel

pessumdant,

sublato

diice,

Coiicordiensem, aliumCenetensem, terliumillum qui

qui eas tueretur, animosiores. Paulinus patritcinforluniis occurrens Alpes transmigral,

etMoguntiam ad

apud civitatem novam Histria} constitiitus esse noscitur, quartumvero Rnginensem,quintum Renelensem, sextum Tersatiensem.
llis ditatus

pergit, a quo perhumaniterexcipitur. Iteris mense Augusto anni 800 Ilaliam vcrsus, quod aulumni tempore tantummodo complet. Ab insliluta via aliquanium declinans Liburniam pctit, deTeusalensibus ob Henrici necem poenas capiurus, quorum
statuit

Carolum

ad ecdesiam
ope-

suam Paulinus remeal, reliquum
saltera in
cli

vitse spatiura

ribuspietalis el episcopali sollicitudini donans. Ter

anno monasteriamuUerum subregula san-

Benedicti invisit, qua de re seniorum ab atavis

aliquos capite pleclit; ctdiriora aggressus fuisset, ni

^

trilavisque accepta traditio est,

eum

insignia

his

Paulinus a sententia
lerea loco Henrici
:

eum

submovisset. Impetrat in-

beneficia

contulisse,

prcecipue

monasterio sancti
vocant, civitafis
reliquia: cjns

in

Cadolacum
Julium

excipitque regem

ducem Forojuliensem suffici Ilistriam Forumque
magnifice.
filius

Quirini et MonasLerio Majori,
Forojuliensis, in

qnem

quo usque

in

prxsens

pertranseuntcra

Aiisunt

eliara

non paucai asservanlur. Ex conterminis provinciis
Carintbi* Styri;cque mullos paganorum
et exhorlalionibus

Mauritius paler et .Toannes

Venetorum duces

miraculis

honore Carolum

in

itinere

prosequentes. Paulinus

ad fidem

convertit.

Commercia

Romam

Carolo petenticomes adjungitnr, qui in cau-

sa Leonis raulta dicitde privilegio primrc scilis a ne-

lilterarumcum Guilelmo » AquilaniLC duce, cum TurpinoP episcopo, cum Paulo diacono, et cum aliis insignioribus habuit sui sasculi viris.

mine judicandse. Insuper ne LongobarJi oranino exlerminenturprolixa orationc disserit, cujus sufrragium

XVIII.

Cum

hujusmodi esset Paulini vita et con-

pontifexetCaroIus amplectuntur. Precesct supplicalionesante triduumAscensionis abMamerto episcopo

versatio, Chrislo complacuit adfclicitatem

eum^terscnio,

nam

vocare. Correptus non

tam morbo quam

Viennensi inslilutas, ob

mclum

lerrrenvitus, qui sub

in a^ic patriarchali,

quam

Callisli

palalium diccbanl,

:

,

143

YITA ALTEUA.

NOT^.
aliquis

130
aii-

decumbil. Inqravc.-ccnle auleni malu valeludine sa-

A

similiUidinem patris excolamus in nobis. Sicut

cramenlis Ecclcsiie munitus die 11 1 Januariian. 80i in Doniino requicscit. Ossa celebri pompa marnioreo
si'pu!cro,

magnus paterfamilias splendidissime cupiens pingere domurn suam, perquirit formas el
imagincs, quas anlcstudiosi piclorisproponat aspec-

lem

non quidem caclato,sedsimplici conduntur.

Ejus fragmenlum cernitur vel hodie in ecclcsia
jori

ma-

tum,
tis

ct pictor illc figuris diligenlerinspcctis, in ar-

cum hac nuda

inscriplione

^

rAULINiJS PATRI.VRCUA AQUH.EIEKSIS.

suK meritum sollicilus rapiat opus alienum, et de tam docta manu transferal in parietem nitenlem faciem, personarum viventium dignitatem,
ita ille

XIX. Vivus morluusque miracula operatus cst. (^uare suprenne ^ sedis decreto sanclorum confessorura catalogo ascribitur. Coeplum est, ea die recurrenle, quolannis in univcrsa patriarchali dilione na-

verus

hujus paterfamili.e Deus nostcr ad pingendam do-

mum

suam,

id cst

ad exornandas animas veslras in

Ecclesia sua
tivilati

laleejuscoli, eja.5nomiiii etbonori altariadicari. Suc«:essores palriarch;i;ineodcm Callisli palalioin sinis!i'0

curam maximam gercns, videlurhuic qu;edam vivendi, lanquam pingcndi exemet merita

plaria, Paulini sancti gesla

protuHsse el
:

lalerc sacellum concameratuin et ailare struxerunt,
i)arbara

demonstrasse, veslris cordibus imprimenda
cito

nimis

quidem structura, sed

leclo lapide ei affabre

ad se revocando imao^inem suam. Secundumhaec

elaborato, piMCcipue crustato variegalotiue
lori

muUico- g ergo
an-

niarmore pavimento.
hoc, quod

quisque vestrum virtutum

animarum vestrarum vultibus Paulini unusquam pretiosos superin:

XX. SaceUiim
tequam

horum ego

scrlplor,

ducal colorcs

rapiat sibi aUer graliara,
;

spirituni

anrio 1553

unacum

palatioCallistisoIoa^qua-

compunclionis
tida; castitalis
te,
;

alter

pigmentura candidissimum ni;

relur, mulloties vidi, et devote veiieratus sum, salis

pallorem ilie abstinentine
;

ruborem

is-

longumeral,
laiiqiic

el a^jua

proporlione latum, scmicircuprocedens, undique ornalum,

verecundiam spiritualem

ille [Ix]

ardentem

in Dei

ambitu

in capile

rebus fidem, velul auri splendoremradianlem: atque

nedum
ris,

clectis lapiailius, minulissimis insuper piclu-

hoc modo spirilualia intcrioris hominis suimembra,
quasi in

ut prope et pcocul aspicientes

eanulem ciegan-

unumcorpus

plebis suoecompaginata trans-

lian»,

diligentemque

artificis

manura cognoscerent,

eat ad coelum, et ad unara illlus

faciem omnes or-

non secus ac opeia Giotti suspiciuntur. Creduntur fuisse operum Paulini ommum verissima simulacra.
Hujus sancti coiifessoris devota
cta Elisabclh Lantgravia.
patriorch:»,, sanctissima)

neraus

domum,

id est

universam pingamus Ecclecogilantes, illara
:

siam Dei;

et videns

nos vcl de;TCterni tremorejudicii,

admodum
vir,

erat san-

vul de futura beatiludine

evange-

Gregorius de Monleloisgo

licam Chrisli voeem possilassumere
ubi cgo sum, et
illi

Pater, rogo,iit

mentis

adeo mogni

fetit

sint

rnecum.

Et nos

quandoquc

Paulinum, ut prope cjus suum sspulcrum
culiarera patriarchatus

eligeret.

^

ex hoc saeculo niigraturos, patronus vesler beaius
Paulinus in sedeni suara etsinumsuum, velul Abra-

Successores cjus adeo ipsum reveriti sunt, ut in pe-

apud supcros patronum

lia-

ham, peculiares
suas
et
I,i;tus

accipiat, et in illadieincolumes oves

berent, quotidianasque hoslias laudis
re ejus olferrenl.

Deo super
actuum

alta-

pastor agnoscat, ipsoadjuvante, qui vivit
siiecuia

Capitulumdenique
vitie

civitatis Forijulii
et
iilius

regnal in

sscculorum.

Amen.

»

elogium

'

ejus satis longum,

XXll. Patriarchatura annis 27 etaliquot mensibus
sanctus Paulinusgubernavit.Cujus ossa diebusmeis"
a collegio canonicorum ejus patriic, in altarimajori,

raiionem exprimcns, in

ofiicio

recitari
:

solitum

his

verlis in peroratione concludil

XXI.
iius,

«

Paulinum huic tcine

noslroi admisit Doini-

quod

in

choro est posituiii ecclesi* majoris,

rccon-

ul actuumillius informaremur exemplis, et ani-

dita fuerunt,

supra quai sicut quotidie Deo sacrifi-

maruin nostrarumfaciesadeumrespicientes tanquam
ad speculum componamus, et
tanipiam boni
filii

cium

oflertur, ita quotidie,

imo pcrpeluis precibus

Deum

pro siiorum sospitale Paulinus exorat.

NOT.E

IN

YITAM SANCTI PAULINI.

Qu;ie nolanda aggredimur consullo pauca sunt, et ea tantummodo, qiue examiniquasi spontese sistuiK. Jam enim dixiaius fere omninin, qua; hicdicunlur, fidein esse penes sciptorem. Quia auliun ali(iua ad-

D

non ideo c;eteraprobamus; nocquia inulla leprobanms, ideoomnia respuimus. a Per cleri poptilique sujjracjia elcclum Paulinum. Non est ila quippe ipse Paii!in;:s impelial dero Aquileicnsi hanc facultalem non crgoante habclial. Yidc diploma anni 702 daliiin Paulino in concilio
iniltinius,
: ;

append.2, n. 7. Yi;1e num aliquod lii.nen aftorri possit ad viros hosce cognoscendos. Ejus electioni anno 77G assentilur. Oplima epncha, quaui nos qiuxiuc sequimur. Su/feclo in duccm posl Rotijandnm Hciirico. Yide dissert. 1, n. 5, et ilti f]u;e dicinius de Mercario duce inter Rotganduni el Ilenriciim. " Nicotai Maclieropii. Hic mansionarius fuil et cancellarius capiluli Forijuliensis a!) an. 1534 ad
<=

*!

an. 1574, quo decessit.
Forijuliensis.
'

Ex

iiolis

arcliivii

capituli

Ratisponensi in

1

noslra api)endice n. 5, et qu;e di-

hoc c imus in ejus Yita cap. G. Nicolelti ipse h;'.i>et diploma in Yila ms. Paulini iiisertum, ncque tanicn hoc advertit. ^ Felix frater Rotgaiidi,Joticausus. De hoc Fclice
r.liqua dixi.nus in Vita Paulini

relix (jna-sierat ab Elifando. Non sic, sed vieo vorsa. Yide qn;e dicinuis in disserl 4, n. 18. s Isuardo monacho pro rsuardo, sod tamen Tri-

Ihcnuus

/su«)7/(//H dioit.

Hicnoiuit non sub Carolo

noslra cap. 3, n. 5 e\

co loco

ct

cx diplomalc dalo Maxenlio p;ttiiarcl;;e in

M;»gno, sed sub C;irolo Calvo, cui sunm inarlyrologiuni mincnp;ivit. C:»rohis aulcni hic ab scriploribu.s

,

VA
:

S.

PAULI.M PAilUAKCH.E AQLlLElK.NSiS

f.i
valrdiciiis

Rfculi IX noii raro (licius ost Mngnus, nmle error prorcssit pml BoManninuin, Bai'oiiiuin,etalios, cre<iendi Usuarduin lloruisse su'.) Carolo Magiio, cl teinjiore Pauliiii nostri. Vide liac de re s5ipi)ieinoiituind; Scriplorih. Eccles. Cr.siiniri Oiidin jh Vsunrdo.
'

A

Sxciilo tauieii an. 80G iii iroinisleriuni a seconstructiiin, uxore conscnliente, se rocijiit. Morilur 28'Maii an. 812 odore sanclilatis illuslris. Yide

lieiKinias

<iescrii>lione

eieclo
sii,

:

«

Guicciardinus in Aquisgrani toinpio a Carolo In quo vari;c cliamnuin oslenduntur roli-

Cnrolo

Iransmitlit.

Btdgii de

ad diom 10 Fehruarii,elMahiL Bened. p. i. p Cum Turpino. Tilpinus etiam dicilur, de qiio Flo !cardiis Ilislor. Uhem. li!). ii,c. 17 « Ex moBaillet Vicsdes saints
sicc. IV,
:

nastorio sancli Dionysii

q;iix\ a!)

eodem iinpcratoreparliin auctoritaleeljus-

assumplus

fciit,

episcopum Rhemenseni cui Carolus Magnus ah .\driano papa
in
>

parlim etiain inagno suuiptu atque iinpensis in hoc oppiduni coniporlala!. t iNon igilur nogarim, PauHiHiin quoque a sacrario Aquileiensi, satis sempcr liac in rc locupleti, exlracias reliquias Carolo
obliilisse.

inipetrasse paliium rcporitur.

Post i7

cpiscopalus

annos niortuus sopelitiir ad pedes sanoti Rhemigii. cui cpilaphium scripsit Ilincmarus, ut cx ciausu!a
patet
:

Hincmar
Huic
frfcll

F.piscopox in concHinrn cogil an. 796. Justissima leniporis consignatio, quain cuin vidiinus, IxMati sumtis senlentiain noslrain hujus etiain scriplorisauctoritate fulciri. ^ hrinrjo Uunnorum dux, elc. Ut litem coniponat
'

luinuliim, corT)[)OSuit lituliim.

Ihec apud Fiodoard I. c. 1 Jannarii il, an. 804. Oplime. Auctor hic paiii;;» ex Chroiiica liahel, sed quae habct, cxacte quidcii'
jj

Kingum dnceni, et eos giam Hunnorum dicunt, ut dicimus
inler oos qui
i8, hic scriptor

qui
in

Ringum
dissert
1,

ren.

procediint. ! Hac Inscriptione : tur idem lapis ac is de

PAULIISUS,
quo nos

etc.

Non vide-

in vita, cap. 17, n. 8,

ulrumque

a !inillil.

Sed

oplal)iIe os-

set hujus rei, sicu'i alianiin nonnullaruin,

prolatuni

lcsiinionium.
1

Paulinus in civitale Forijulii se

rccipit.

Yidotur

siquidem nosler T ante Paulinus hahet, el post P«trinrcha, non hahet, ut hic, Aquiteiensis. s Snpremtv sedis decreto. Hoc non credimus propler rationesallatas cap. 17, n. 1 el2 ejus Yitic. Utiiniin
loca, a qiiihus haec et alia prolert, scriptor isle indicassel, liJem proniptiorem apud lcjcnies invcnisset.
t Elorjium ejus. Non cfitelogiimi Yitae Paulini; sod est homilia 2 sancti Maximi episcopi in natali sancli

verhis coUigi non Forijulii, sed alihi patriarclias lunc commoralos. Sed aiium fuisse patriaitliis hahitatioiiis locum cx qtio Callistus a Cormone Forumjiiliuni eam transtnlil, non apparel. '" Epistolum, quu legum custodiam commendal. ^on eam inlegram auctor noster lia!)et. ViJe tolam apud Baliizium in C; pituhir. toin. !, pag. 461.

ex

liis

,

" UnnmConcordiensem, etc.Yerha nt sunlin uipiomate apud Mcolel;i reiulimus, circa qu;G consule
ipsiiMi

diplomaiis exomplar in appendice 2, et cap.

40

Yitae sancli Panlini. i!ic

tamen

scri!)entis

fesli-

dona, si pro Penitensi, \el Petinensi, lieiiilensi scripium invonics. " Cinn Guiilelmo AqnilariiiV duce. Ne confundas
iiationi erroretn
.......
v.j^..

Eusehii episcopi YcrcellensiS, quaj pro parle iuitic etiam legilur in oihcio de cominuni confessorum portificiiin. In calce autem totius homiUx', quie aplalur Paulino nostro, iiiserto hinc inde, uli res fereliai nomine ipsius, cl qux, quanta est, in pluros lectio« q'!;i iies distrihuitur post h;ec postrema verba enm sequeiemur oslendit, j suhditur « IdcircoeniMi illuin huic terrae noslne adinisit Dominus, «elc.Yi.i
;
:
:

egendarium,
ecclesioe
ve:it;i.
,

sive lectionariuin
vidi
,

ci^iialis

Forijulii
in

^ .-vj^

...,

....

el

non solus

et ita

quidem rcsest

insignrm convcr-dimem, operasanctiBern;\rdi, i';i!nosum. Hic, (ie quo sermo, lilius Theodorici etAldanae
a C;irolo Magiio titulocomilisdecoratiir,etpostquain Saraceiios Occilania expulit, Aquitanise dux dicilur.

" Cujus ossa diebus meis. An. 578 ibi reponunlur Posl hoc tempus ergo INicolelti hsec scripsil.

PATRlARCn.^i AQTTLEIENSl^

LIBELLUS SACllOSYLLABUS
CONTIU ELIPANDUM
Coiuilii Francofordiensis an. 19\ decreto inissiis ad provincias Uispanice.

Incipit libellus sacrosyllabas, catholico salubriter editus siylo, iu concilio divino nutu h^bito in siibirbanis MogunticB metropolitanee civitatis, regione Germaniee in loco celebri qui dicitiir Franconofurdi, sub piffisentia clementissimi princpis domini Caroli, gloriosiqiie regis, anno felicissimo regni ejus 26. Placuit if^^itnr sancto venerandoquc concilio, quatenus liic libellus pro causa (idei ad |'rovincias Calliciffi ac Spaniarum mitti deberet

pum
;

ob noxios resec.m 'os errores speciabter autem ad Eiipandum Tolelanee sedis episcoin quu omnis hujus negolii constat materia quoestionum.
:

^

IN

NOMINE

PATP.IS,

ET

FILII,

ET SPIRITUS SANCTI

*.

l.

Sancto incitante Spiritu, ac zelo

lidei calholiccc

scinlillatim

subpeciore fervescenle, traiupiillissimia

YARIANTES LECTIONES.
'

Edit B:'si!.

anni 155-5, Eliphnndum, hic et iniii

'

Basil

Dcosi in Collect. Concil. Lahhe cl Aguirre; osi ct Paris. Alcuini an. iC17.

153
gloriosique
'

LiBELl.US
Caioli
it;gis
,

SACR05\LL\UUS
teiT«,

COMU\

ELlPANDliM.

i">i
i

doniini

imperii

A

"^

adversish^Erelicorum natibus, violenlis periiiJoni

ejus decreto per diversas

provincias regni, ejus di-

proceliis,

spumantibusque nialedicorum undis
:

illis;

lioni subjectas, suninia celerilale percurrente, niul-

concusilur

licet

quassari possit, el mergi nequeal,

litudo
in

antistitum,

saciis

obtemperando pneceplis,
convenit.

Christi firmala dexlera, elaposloiicogubernaculomo-

uno

collegio aggregala

Quadam

die

S

derata;necessariumtanienexistimoomnibusCliristianis cunctisque fuielibus,

residentibus cunctis in aula sacri palatii, adsistenli-

maxime

apostolicis viris, cou-

bus

iu

niodum corona; presbyteris, diaconibusi*, cunniissa

Ira liostes ejus fidei arniis dimicare.

Non enim

Chrisli

ctoque clero, sub pra'sen!ia prxdicti principis allala
est epislola
,

miles impelum irruenlis belli debel enerviter expavescere, nec
tere
:

ab

'^

Elipaniio

,

anclore noxii

effiigii

latibula inermis palando

appe-

sceleris, Tolelanae sedis pseudo-eplscopo, Hispalensi

sedarmis
'"

militiie suoe priEcinctus

irrumpentiuni

tennino circumseptse. Cunique, jubenterege, publica
voce
recitaia

hostiuin peclora spiritalibus jaculis

ex arcu intoi:

fuissel,

statim
sletit

surgens venerabilis
supra gradum suum,

quens
el

Scriplurarum intrepide perlbrarc

quatenus

piiiiceps de sella regia,

jc loculus est
adjecit
:

* de causa fidei prolixo sermone, et et " tironis non pleclitur ante certaminis tropccum Quid vobis videtur? Ab anno prorsus prailiiijns peslis iiisania tume- B circa verticem triumphaiis corona. Cujus rei ratio lcrito, et ex quo coepit aposlolicis evidentius approbalur documcntis. OpordilTusius ebullire, non parscenle, perftdiae ulcus
, ,
'^

semetipjum fideiclypeo munitusillxsnm custodiat, iuimicorum iatera spiculis crucntet aculis. Nani

vus in his regionibus,
nostri, error
"

licet in extreinis finibus

regni

tet,

inquit cgrcgius pra;dicator et de castris

Domini-

cst

quem censura fidei necesse modis omnibus resecare. Cumque imprecata et
inolevit,

cis probatissiinus miles, ha^reses esse, ut qui probali

sunt manifesti fiant [lCor. xi, 19). Alta eteniin non-

conccssa esset morosad dilatio per dics aliquol; p!acuit

nunquam

dispensatione agilur, ut unde cadere ad

cjus

mansuetudini

,

ut unusquisque quid([uid

ruiiiam limelur vacillantibus planlis, inde valentius
roborata, firmiter inconcussa persistat, el antiquus
hostis

ingenii captu reclius scntire potuisset,

2

per sacras
sui cor

s}Uai;as dic statuto,
pectoris, fidei
deferret.

ejiis

clemenlia;

obhUum

unde

se vicisse superbe gloriatur, inde divin;i

munus styli feiculo mentis vivacitale Sed, sicut mos cst hajrelicis, trislia kctis,
veneni poculum
in
lei

bupcralus potenlia, se succubuisse doleat prostraliis.

Nani quia super

fiJei

fundamenlum " omninm

virUi-

dulcia periniscere ainaris,

nieilis

tum fabrieam
lili;e

persistere non ignorat, ipsam fidci

^sapore temperare; ({uacdam
blasphemiis, et cathoIic;E
fi

eadem epislolaplena
reperta sunt nrodis
si

suse

manu

solidilalem eradicare festinat,

maquem-

adinodcm de cjus
lius

satellitibus, id est malignis spirili:

omnibus iuimica
niri

:

qu;t;dam vero,

dici liceat, iuve-

per Psalmistam dicilur

Qui dicunt, exiuanile,
[Psal. cxxxvi, 1).

polerant non rejicienda. Sed in eodein poculo in
turgescit, niellis nihilominus

exinanite usque ad

fundamentum

quo gutta veneni infusa
amarescil dulcedo.
II.

Usque

ad fundamentum
'^

quippe

maligni
si

spiritus

animam
iicet

inaniter se exinanisse glorianlur,
fidei

ab ipso

Quapropter ego Paulinus,

indignus pecca-

fundo mciilis

firmitatem

,

tentationum jacula
niliil

lor,

omniumque servorum
*

a

Domini nltimus servus,
'

exaggerando, eradicare valebunt. Sciunt utique
esse boni

Aquileiensis
I>eo

sedis

Hesperiis

oris

accincta;,

cui

omne quod
est

videtur

bonum,

nisi fuerit

sn-

auclore deservio, nomine non merito pra;sul,
et

per

fidei

fundamentum

firmiter radicalum. Sine fidc
^''^placere

una cum reverendissimo

omni honore digno Pelro
^

enim impossibile

Den

[Hebr. xi, 6). Fir-

Mediolanensis sedis archiepiscopo
legis, fratribus, et

cunctisque coli.iguri;e,

consacerdolibus nostris

muin autein Dei " fundamentum stat, habeiis '* si gnaculum hoc Novit Dominus qui snnt ejus {II
:

Austri;ie, Hesperia;,

jEmiliae calholicarum Ecclesia-

Tim.

II,

19). Licet ille sreviat, ac mille

rum venerandis
lia;

prsesulibus, jnxla exilem intelligen-

calliditalis

modis fraude serpendo extra sepla " sancla; Ecclesiiip,
'^

nostrje tenuitatem, sancto

perdoccnle

Spiritu,

hinc inde squamas nequitiae sua? syrlis
illisus

scopuli;

corde,

lingua

,

stylo,

contra eorum vesanias qui

exspoliet, ac

per hoc circumquaque disciirjuxl.i

reclaifidei sunt adversarii, respondere

non formido

:

cum

sit

sancla et univcrsalis Ecclesia super firmam

D

rens,

inodo in

orbe circumlato latcnter se

viam
deat
,

objiciens, ut

pedem

simpliciler calcantis

moiinCfa-

nihiloiiiinus immobililer
iuferi

fundata petrain, cl porUe

niodo

iii

summa

sesc

suspendens

falsitalis

neqiieant

praivalere

adversus eam.

Yerum

cauda
cieiido

haireticorum

peciora veneuo perfidiaj
'"

tamon quia

in niari

hujus sajculi conslituta persistit'.

tumida reddat, ut sauciala ca

vitalia

VAIUANTES LECTIONES
'

BaVil., gloriosissimiqnc.

Vide notas.
'"

*
^
'

Bas

1.,

quadam

vero dic.

Basil., et adtocutu^. Basil., ulcere.

"
**

Barthiiis, intorquendis. Vide notas. Basil. pro Hon plectitur habct, omissa ncgalione,
Basil.,

complectitur, sed inale.

' Basil., Iiorror.

*Car(l. Aguirre, Atiuilefiiciisis. ' Cointius, ad an. 794, n. 7, legit Vcucliis. * I)(!esl io Basil. unn cinn cull. qu;c sic habet et fr. meis... juxta ejitcm inletl. mea', clc. Labb. et
, :

"
'*

Basil.,

fundamcnta. fundamcnto fidei.

In Basil. deesl

Dco

"
'"

In Basr!. dcest Dci.
Basil., et liabet.

Aguir. in margine

:

Lccjcndum

llistricr,

Vcnctia', vcl
\ult.

"
'"

Basil., septum.
Basil., islis scopulisei Basit.,

IHslrid' llesperia', siiie dist. Basil., /'c/^is^f^, Bartliius, a^rjrc

rt's;sf;7

lc!?.

" Hnrd., ox ms.,

corum.

:

«.>u

S.
spiritalia
'

PAULIM

PATUIARCII.I- AQUlI.ElEiNSlS
quia

iaG

.sliJiendo

alisiiiMUa

evomat.
est, porlae

Sed
infeii

A

violala Vii'giiie suinpsit, inorc sacri olof|uii, parlcin
pi'0 toto, nt

Siiper fiiman)

pcliam funJata

non

pcr solum corpus lotum inlclligas*

iio-

praivalcliunt aiivorsus
III.

cam.
insliuctu
pesliferi,
*

ndncm

iu

anima
Q

ralionali

ex

ca natum.

Sed ne

IIujus

nimirum scrpentis
dcliriali

quilibcl scriipulus

ambigiiilalis remancret, qnia de
dixerit
',

rellisqiic

poculo

quiilam, quorinn non suiit

iucariialionis ejiis niviicrio

slalim

post

nomina

in calciilo caiuiido» A'^Mii

inscnpta,hxrcsiiu
virorum, cal-

pauca subinfcrl
patris ejus.

:

Dabil

ci

Domiinia Dcus scdem David

vclernosam illustrium, forrmni

scilicct

ribus mirabilitcr inculcatam [pro coaculcatam], caf.iolicaque falcc olim funditus dctruncalam spinoso

SecunJum carnc:n viJelicet, David filius secundum divinilalcm. llahcs igitur, qnoniain de quo supra dixeral Quod enhn ex te nadictus est, non
:

inoliunlurredivivaradicesuscilar»dostirpe. Astrnunt
ij,'itur,

scetiir

sanctum, r^ocabitur Filius Dci, non adoplivus,

scd falsis asserlionibus

,

Doniinum noslrum

sed verus; non alienus, seJ proprius; dc co^^subjccit
:

Jcsuin

Cliiislum adopiivnin Dei Fiiium de ^Mrgine
;

Dabit
I,

ei

Dominv.s Dcus scdcm David patris

nalum
lis.

quod

divinis neq\icunt approbare docunicn-

ejus [Luc.

52).

Nam

quis

eum

adoptasse in filium

H;cc igilur dicenSes,

aut

in ulero Virginis
dici nefas est,

euni

credalur,

cum

tota sancla Trinitas

hominem
ct

Cliri-

suspicautur adoptalum, quod

quia de

stum

in utero Virginis

operata sit? sicut scriptuin

heata Virgine incnarrabiliter sumpsit, non adoptavit

^

est, et

juxla histoiiaindeprimo

Adam,

desecundo.
:

carncin;

pnrum enm hominem sine Deo natum, quod cojiiare impium est, necesse est, faaut certe
teantur, ac per hoc postca
ne, a Patre
in

id est Chrislo, in propheliae

sacramciito

Faciamus
ev;.n:

hominem ad inuKjinem
I,

et

similitudinem nostrcin {Cen.
in

%

qiiasi eguerit adoptio:

26). Vcl certe

quemadmodum
te.

hac eadem

Filium

sit

adoplatus

cum

nihil

Dcus

gclica lcctione angelica voce declaratur.

Ait er.im

egucrit, qui crut in

co non pcr graliam, quemad-

Spiritus sanctus superveniel in
cli

Ilabes Spiriuis soii-

nioJuiii in caeleris sanclis

pnrisque hominibiis, scJ

lcrtiam de Trinitate personam. Et virtus Altislibi.

cssentialiler per
erat
in

naturam. Deus, inqnit Apostoliis,

simi obumbrabit

In viriulcnainque Altissimi Filii

Christo

mundum

reconciiians sibi {II

Cor.

persona demonstratur, quia ipse est Dei virlus Dci-

v, 1!)).

Qho

'

igitur paeio

nobis adoptionem tribuit
''

que sapicntia.
hcerelici

In Allissiaii

nomine, Patris
Dicant ergo'',

niliilouitsi

filioriim, si ipse

necessarium

eguit, ut sibi haberet?

nus persona accipienda
(quod
si

est.

valci:t

Nam

qiiia
:

peccatum non

habiiit, ideo

ncbis peccata

nequeun!, catholicis se humilitcr

donavil

quia noii acccp't ul vita essct, scd ipse es-

salulnJbus subdaot documeniis) quis

" de

his Iribns

senlialiter vila est, iJcirco nobis vilam iclernam indulsit.

personis

eum

adoplaverit '^S

cum
sil

tota eiim Tiinilijs

IV.

Vidcamus nunc quid de

ejus incarnatione Ga-

C ^

in utero

imaiacuhUse opcrata

Virginis?
is

V. Porro adoptivus dici non potest nisi

qui aiie-

bricl, cui

credilum fuerat secretie dispensationis sadicat
i.
:

nus cst» ab eoaquo diciluradoplatus,etgratiseiadop-

cramentum, ad Mariam virginem
gralia ptenu,

Ave, inquit,

tiotribuilur;quoniamnonexdebito,sedex inJiilgenlia

3
;

Dominus tecum [Luc.
in

'iS).

turbata

esset

sermone, subjunxit
invenisti

Cumque angelus Ne
:

tanlunsmodo adoplio praistatur

:

sicut nos ali((ua!ido

ciimessemus peccanJo

filii

irsc,

alieni
,

eiamusa Deo;
qui

limeas, Maria

enim gratiam apud Deum.
et

per propriuin, et verum fiiium ejus

non eguil

Ecce concipies

in utero, et parics filium,
llic erit uiagnus,
et

vocabis
*

adoptione, adoptio nobis fiiiorum donata e t, Paulo
atteslante, qui ait
ris, misit
:

nomen

ejus
/

Jesum.
iHus.

vocabitur

Cum

ergo venit plenitudo tempofac-

Altissimi

Jamque credula
^

angclicis dictis,

cum
sine

Deus Filitmi suum factum exwMiiere,
,

ordinem

lantae novitatis
;

inquireret,

quomoJo
:

tum sub

lege

ut eos qui sub lege erant, redimerel, ul
((.'«/.

virofieri possil

mox
te,

angelus addiuil
et virlus

Spiritus san-

adoptionem filiorum reciperemus per ipsum
-i,

iv,

ctus superwnict in
iibi.

Altissimi obumbrabit

5).

Proprius Filiusfaclus eslex muliere, non adop-

quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Non enim ait adoptivus vocabilur
Ideoque
et
:

livus.

Hinc

alias

idem

ipse egregius prscdicalor dicil

Proprio
tradidit

filio

suo non pepercil, sed pro nobis omnibus
viii,

Fiiius Dei, sed absolute Filius Dci, et Filius Allissimi.

illum{Rom.

52). Igilur

cuinad Jordanis

Denique non de sola excellcntia majestalis ejus
rorro quod pronoinen neutri

lo-

^

alvcum, Joaniie comite, qui Chrislus a populis exislimabatur
,

quebalur angelus, scd potius de incamata Jivinitate.
'

appropinquaret, ct, ut sanctificaretur"
,

generis csl, et sanAit

aquarum natura
in undis
;

niediis sese

JorJanis

intinxissel
et pro-

ctum

similiter neutri generis

est.

enim

:

Quod

ul

nianifestius

inter

adoptivum

enimexte nascelar sanctum, vocabitur Filius Dei. Et vursus Matthxus narrat, angclum dixisse Qnod cnim in ea natum est, de Spiritu sancto cst [Mattlt. i,
:

prium
diccns

filium discernerct, siatim
:

vox Patris intonuit
quo mihi bcne
in

Ilic est

FiHus meus
iii,

dilcclus, in

complacni {Matlh.

17),

Et rursus cuin essct
quosvoluit, ct
visi

20). Ut non dubites de corpore dixisse,

quod de

in-

moiitesanctocum

disci[)ulis

ess^nl

VARIANTES LECTIONES.
'

In ms. Labl). deest vox spirilualia.
Basil., ebriati.
In Basil. deest pos^ea.

'

Basil., neulrius, iiic
Basil., inlelligat.

ct

infra.

^

^
"••

'
"^

Basil., rfuit.

Edit.
In

"
^'

Labb. Venet., quod, seJ mali'. Basil. decsl a to pnries nsquc aJ

")

Basil., ideo.
Biisil., qua'.

ct

vocubitur.

"

llasil., nativitalis.

"

B;isil.,

"pi(ii:erit.

'

{.jT

LIBELLUS SACKOSYLLABUS
eo Moysos
el Eli;(s lOviuentes,

COMRA

ELIPANDUM.
(Jcr.iii,Z).

ieS
D^fraudare
'",

cum

mox

palcriia

vox

^

crM6t'.s[-t;ri;

noluisli

olciiiisi

lulgiila

per nubein discurrens intonuit, discievilque,
filii,

sacram nou
niagistri

vereiniiii

Scripltiram

parvipendciitcs
:

qui essent servi per gratiani et per adoptioneni
et qui
lius

gcntium prohibilionem, dicentes
iv, 2).

Nolite

verus ac proprius Filius. Hic
clileclns, in

est,

inquit, Fi:

adulterare verbum Dci (II Cor.

meus

qno mihi bene complacui
sibi
filii

ipsnm

VH. Sed quid mirum,

si stulti

in his erraliS'», qiisc

audite. In

Adain qiiippe
qui peccando

Dcus pater
siiper

displicuisse

allegorica suiitsilva condcnsa, el umbrosis

" phale-

innotuil

',

dignitatein amisit. Pce-

rarum

aiiiignialihus obvoluta, carpere nescitis docta
foliis

nitel, inquil,

me

fecisse

liominem
filio

terram (Gen.
,

manu dc sub

litterarum pendentia spiritalium
in propatulo

VI, G, 7). In

unigenito sibi

coinplacuit

quia proqui nun-

fructuum poma, cuni
catores eductam
pravalis doctrinam
estis,

pcr sanctos prictH-

pria non liabuit, sed

aliena peccata tulit
,

:

male inlcUigentes orthodoxam dc?

quam

a palerna voluntate discordans

factus pro no-

Cnjus lemeritatis et audaciie
,

bisest Patri obediens usfjue
crucis. Propter
vit
illi

quod

et

admortem, mortem aulem Deus exaltavit illum, ct dona-

infelices, inflati supeibiLe fastu

ut ipsa Joan-

nis evangelisloc inirabilia

documcnta pervcrsis non
'*

Jiomen quod
igitur

cst

super

omne nomen

(Phitip.

ii,

erubescatis fabulis depravare, juxta

vestram vecor-

8,

9). Si

juxla

hccrelicos adoplivo
;

nomine
quo ergo B

diam, et non secuadum sanam doctrinam intellisentes

censetur, ul nos puri et ingrali homines

" mystica sacramenta
Epistola

?

Dicitis eiiim
:

quod Joani)

pacto Apostolus

eum nomen

perhibet scper

omne

nes scribat in

sua

Uabemus advocalnm
(/

nomen habcre? Adoplivi " etenim nomen non est super omne nomen, sed commune, et infra iiomiuum
lenetur

apud Patrem Jesum Christum
advocatus, quod et adoptivus
advocatus,
et aliud sit
^'^ ,

Joan. u,

:

et

hoc
sil

' cum

longe aliud

mensuram.
qualiler primus ^ pastor fundamenlum. Nain cum ma-

adoptatus.

Nam

advocalus

VL Videamus jam nunc
Ecclcsiaj lidei posuerit

iUe mihi

est'-",

qui

prome judicem

interpcilat,el cau-

sam

nccessilatis inoai propria tuitione defendit.

Con-

gisler et

Dominus sagacius discipulos exploraret
homines dicerent
,

venientius quippe propilialus dici polesl
talus, quia ipse est propitialio

quam adop-

quid de se

et

illi

singulorum
^
,

pro peccatis nostvis.
in se assumpsi!,

sermones
bant

diverso

sermone

retexuissent
filiis

qiii

Cum

enim nalurain nostram'', quam
propitium euiu
eiTicit,

cura unu!n([uemlibet dc
,

adopiivis
in

existima-

in ''^dexleraPatriscoliocatam ostendeiido patri iiices-

quorum adoptia nondum
"

re
,

,

quam per
illi

sabiliter mauifeslat,

noljis

advocatus

mediatoris perceperunt
spei serrabatur occulto
;

adveiitum

sed adhuc in

noster quasi interpellando

et

benignum ".
adoplanle

illico

Dominus,quid

dese

Adoptivus vero dicilur, cui

nihil a patre

Hxius corde relinerent'' adjunxit, Vos,
Bie csse
rffcifis.'

mqml, quem
*•'

debetur, sed gralis indulgendo conceditur. Ai;usivc

Moxqiie bealus Petrus, cui non caro
Pater coelestis revelavit, Tu
vivi.

namque

,

et

non

ess; ntialiter

,

adoptivus est
estfilice

filiu

et sanguis, sed

es, inquit,

diclus, siciit

Moyses infilium adoptalus

Pha-

Christus Filius Dei
stoli,

Ecce fulem beati Pelri apo-

raonis, alienus ab ea et generatione d et sanguinis
aflinitate.
intelligi,

quam

kerelici surda aure transiliunt, perfun-

Hoc ideo posuimus,
dici

ut patenter daretiir
fiie-

cLorie " legere nonpertimescunt. Petrus confcssus
est

4

eum

adoptatum, qui nonduin prius

Christum verum Filium Dei
Christus adoptivns
filius

vivi

,

et tu haiietice

rat proprius filius adoptaiitis.

Undein DeiFirmm non
seiii-

dicis,

est
si

?

Enim

vero foidixisset
:

caditnomenadoplioiiis, quia seinperverusFilius,

tassis erigeres perfidiai

aurem,

al)Solute

more tuo " Secundum eiim Filinm Dei confessus cst. Sed quouiam cum addilamento dixerat Tu es Christns Filius Dei vivi, omnium ha^reticorum ora fidei sua; pugno ^ attrivit. Christi namque nomen ab homine, quein assunipsit,
es Filius Dei vivi. F^ingeres forsitan
falsa

Tu

argumenlalione

,

nt diceres

:

perDominus,ac perhoc et post assumptum honiinem veri Filii vocabulum non amisit, qui iiunquam verus desiitcsse Filius. Quod si juxtave^iramvcsaniam hoc
puta:is advocaluin esse,
niini

quod

et
,

aioplalum
et

,

confiic-

:

ergo

'**

[([uod est deleriiis

omni

blusphcnii:'.

plenumjduos adoplivos,FiIium,

et Bj/iritum

sanctum.

Non eiiiin negare
esse. Qiiod

valclis Spiritiim

sanctum paraclctuine
hoc Latinedici[((iiod cst siiper

accepit, quia unctus in

quid dicas,
eiiia

nisi solito

homine fuit. Nihil tibi more faciens, suinas de
iilita

restat
' ofli-

enim

Gra3ce7raj&az).>7Tor,

tur advocatus. Fatemini

quin etiam

mendacii veneno

spicula

,

quibus

siiiipli-

omne mahim
scclestius]

deterius

,

super
lilios,

oiniiem

impietaleni
scilicet, ct

cium corda jaculando falsis assertionibus pcrfor.irc non erubescas. Frons enim meretricis facta est tibi.

duos adoptivos
silis

Verhum

Spiritum sanctum, ut

deleriores Ario, et Euno-

VAIHANTES LECTIONES.
'

Rasil., inlonuit.

ca!tera media. Vide

noiam

f.

^

^
'
''

Hard., ex ms., el Basil., adoplicmn. In Basil., deest primuH. Basil., cjcploratiHs percunctarelur.
Basil.,
Basil.,

'^ Basil.,(/('/})v/i'«/-(?. 7j/.Tf(/...

'^Basil.,
'' Ba.sil.,

'"
''

intellifjilis,

(idoplulns.
sil.

retexissent.

in

Basil. dcest

*
'

adoptionem nond. in re per med. percep. Edil. Lab. Ven., retineret, sed niale.
In Basii. deest
iJasil., facias.

Basil.,

assnmplam
,

in.
;

Basil., elficiiis

" *

more

sed pcrperam

!eg. [wlius

elfi:'it

ino.

is
.

ct benig. Vide notam.
'•''

Snmas

de.

.

'"

Basil., dcfraudatis
ct

"Basil.,

enim sunctam Scripluram. umbrosa carpcre nc^citis ; dcsunt eiii;ii

Basil., Dcus. Confiwmiiii eriio.. uia siint.

oiiiissis

(pucnio-

.

I>9
mio, cl
inaraii.illia
cuiiii

S.

PAULINI PATIHARCH^ AQUILLIENSIS
Maccdonio
dij^Mii.

iCl
Dciis
iii

iunilhcinatc
nisi

'

\

inansil

vcrus
uiius

,

ct

oninipoleiss

uliaqiie
liliijs

AdopUvus
dicilur

non

affectaUti loculionis alienus

natura,
Nihil

Dei

Filiiis,

idcmque hominis
divinoe

filius. Oniiiis ciiiin

adoplio cx aflcclione ducit
su;i!

cnim
:

humana

nativitas

praejudicavit
,

Yocabnli sui
noii

originoin,

quanqiiain etyinologiie

nativilati
in id

assumpsit

quod

non eral

perman.sil

viJcatiir

irahere simililudinis

sonum. Habct
adopfiiiuni

essentialiter

quod erat, non commi.vtioncm
;

cniin oK ulraqiie parte niinam
insiluin, ut
si

advcrhium eleganicr

passus, neqiie divisionem
sli

sed in uiia pcrsona Chri-

dicas

:

Utinam
:

sis inilii in fiiium

Dcus vcrus
et

cl
;

homo

perni;>nct vcrus,
filius

non duo
hoino
:

filii

livum

;

et

e conlra
allcctu

Utinain inercar a te in

Dcus
qiie

homo

sed unus
,

Deus

et

non

aloptari.
pirti
*, iit

Ex
in

quidem

dilectionis pars suhrcpit

alius filius

hominis

et alius Dei, sed
riliiis.

unus
val-Ie

idemexse:

ulraque conveniat dileclionis afTectus.
hicretici
,

Dei hominisque
(jui

Unde

et eos

SeJ vidcant
(lixerint;

qui porire sunt infcri, quid

cramur,
quia
,

euin adoptivuin impio grunniunt ^ orc
prsfali

quinimo p:n'vcrso garriant ore. Obdurata

sicut
is

snmiis

,

adopiivus

dici

non

nempe

illorum corda, mendacii latibula, per abrupta

potestnisi

qui prius alieiius est ab eo

a

quo ad-

porfidi;e

debacchantes, semper inquirunt, el ne veri-

oplari desiderat. Dei ergo Filius qua ratione crcdi

latis luce

perfundantur

',

in

speloeo

* s

se falsitalis

occulere

festinant. Cecidit, heu,
justitiae

proh dolor! super
solem non merue-

potestadoplivus, qui inseparabiliterassumpto homino in una persona coeunteutraquenatuua, non duo filii,
alius Dei, et alius hominis, ut, sicut illierranilo aesli-

eos invjdiye ignis, el ideo

runt videre {Psal. lvii, 10).
VIII. Saiicta

mant, adoptivus sithominis
Dei
Filiiis
;

filius, et

sine adoptione
et

autcm cafiolica atque apostolica Ecterrarum
et dilTusa,

sed in una persona unus idemquc Dei
qui niinquain

clesia, (picclicct in tolo sitorbe

una
qu;ic

hominis

lilius

homincm,

qucni assumincli-

lamm

est

amica Sponsi, proxiina,

columba,

psit, deseruit,

etiam nec in cruce, quando

peniiis deargenlatis sacri cloquii refulget

pulchritu-

nato capite tradidit spiritum, Paulo attcstante, qui
ait
:

dinc, et in pallore anri posteriora cjus perfectse lidei

Si enim cognovissent,
(/ Cor.
ii,

puritate

"

clarcscunt, confiletur quin polius

*

sanc-

crucifixissent

8).
sit

nunquam Dominum glorics Dominus glori;B dicitur
crucifixa
el
:

tam,
licet

et ineflabilcm

Trinitatem in unitaie

;

salva sci-

crucifixus,

cumsola caro

sed quia Dofilius

iiiconfusibiliter proprietate

personarum, insesane ut alius

iiiinus glorije

idem ipse erat qui

hominis

qui

parabilein

substanliam

'^

cor.filetur. Ila
est,

crucifigebatur, el

credatur pater, quiaPatcr
sibi

qui genuit coijeternuin

dictum est
IX. Sunt

,

nunquam hominem deseruit, sicut quem assumpsit ideo dicitur Dominus
;

sine

teinpore et

omni

iniiio

Filium

:

el alius

gloriae crucifixus.

ciedalur Fillus, quia Filius csl qui gcnilus esl sine
initio a

etiam plerique qui astruunt ex tribns

Patre

,

noi\ putative, sed

vere

:

et alius creest, ct"

^

substantiis
nis, et

datur Spiritus sanctus, quia Spiritus sanclus

unam mediatoris personam, Verbi, caranimse, cum in causa fidei non videatur nelitte-

a Palre Filioque procedit. Et non est aliud Pater, et
aliud Filius, et aiiuJSpiritus sanctus
;

cessarium sophistica disputatione sajcularium

sed unus sunt

raium calculos
ceret
'*

syllogistica

spargere manu. SiiniP.'i-

inseparabiliter Paler, el Filius, el Spiritus sanctus:

cnim, juxta prsecedentium catholicorum

non unus», sed unum
alia Filii, alia

:

(piia alia est

persona Palris,
et sequalis,

truin saluberrim:c promnlgationis doclrinam, sincei»
simplicitatis voce

Spiritus sancti;

sed una,

ex utraque natura unam pcrsoseJ propter eos utique,

el consubstantialis, ct coteterna est Patris,

FUiique

nain confiteri, veri Dei verique hominis Cliristi,divina scilicet et

el Spiritus sancli iuenarrabilis divinitatis majestas,

humana
in

:

qiii

quia unus cst Deus.
;

Unionem nam(|ue in e:>sentia confitemur Tiinitatem veio in personarum discrelione praedicainus. Dominuin igilur nostrum Jcsuin Cliristum Dei Filium, verum Dcuin " 5 scmper in P;\tre, semper cum Palre, sempcr creJimiis apud Pattem. In uitimis namque tempori';us propler nos
et pioptor

semiplenam sine aniina
divinam aiiaturam
suspicantur,

ralionali, et ad

vicem anim;i'

cariiisdispensalioneassumptain
:

cum

Psalmisla alacri pectore dicat
et

Ecce enim Deus adjuvat me,
esl

Dominus susceplor
Pro hac
igitur rc,
styli flabello.ex

animie mea: (Psal.

liii, 6).

el

hujuscemodi erroris nubilo,

aere
fcsli

nostram salutem, secunJum sccretai
nimiruin

dis-

p

"meiilis vontosas mibiuin unibras dispergere

pensationis arbilriiim descendit de cado, unde nun-

namus, quatenus

;eterni solis perfusa radio,

mican-

quain rcccsserat

:

veiiit

in propria, ubi

nun-

tes slellas per coelos valeat puris obtutibus inspiccre

quam

deerat

:

natus est de Spiritu sancto et Maria
:

Scripturarum. Non enim ignoramus, ex duabus substantiis

virgine, dicente angelo

Quod enim
i,

in ea

nntum

esl,

humanam
et

subsistere
:

naluram,

ex

animu
anima

de Spirilu sancto
hoino
jiixta

est {Mattli.

20).
:

Factus verus

nimirum,

carne
'-

sed

unum

sine altero perfectuni
enirn caro sine
?

id

quoJ scriptum

est

Ft Verbum caro
i,

non

efficere
?

hominem. Quid

factum

est, et

habilavit in

nobis (Joan.

14), per-

nisi tcrra

et quid

aiiima sine carne

Nor.nc spiri-

VARIANTES LECTIONES.
Barthius sic Eunomio et Macedonio anathemate maranatlia digni. Vide nolam f
'
:

*
'

lu Basil. decst quin polius.
Basil., suhsluntialem.

'

Basil., pacti.
Basil., supcrfund. Basil., in speculo,

* '

In Basil., deest et.
lu Basil. deest

'

Deum.
ct

*

nec male. Vidc nolam ex Bar-

'"

Basil., suffeccrat.
Iti

thio.
Basil., pcr rcctcc (idei piirilatcm.

"
''

Labh.,cx ms.

aerc.

Basi!., rflicit.

131
lus
?

LIBELl.LS
Ilomo
cnliii

SACROSVLLABUS CONTRA ELIPANDLM.
iino.

iQt

cx ulroqiic, et non e\

Unde A
et

indiviJne retinot dignilatem, cl in alienam non rosolvitur qualitatem.

quia Uedemptor noster perfeclum homiiiem assumpsil
ia

Nam,

sicut

dictum

est,

cum

sil
:

Deum,

idcirco ex

dualius naluris

Deum

incorporca, corporaliter cuncla per corpus disponif
et

lioniinem
perfecla

confilcnnir. ISon
dici potesl

enim caro sine anima
inlegraque natura.

oum

sit

subslanlia carnis corporea, per incorpo-

humana

Nam

cuni ex linio ternc finxissel

hominem Deus,
vitLC,

proti-

ream creaturam, id cst animam, corporeas perficit actiones. Tanla enim societalis convenienii;» sibimct
sunt junct;c
^,

nus insufHavit
pluni est
:

in

eum

spiraculum
liomo in

sicul scri-

ul ununi sine

allero

nihii possit,
'

ct

Et factus

est

animam

vivcntcm
est,

aUeruni sine altero plenam non possit

humaiiam
ulraincor:

{Gen.

II,

7).

Non

igilur altor qui
',

formatus

ct

monstrare

"

"^

natuiain
delinirc
'

:

et idrirco placuit cx

aller qui insiifflalus

sed unus

idemque. Ex

fiatu

que humanam

naturam.

Nam anima
audit,

arte mirabiiique

namque animata est terra, lam incomprehensibili modo summi arlificis inanu confi-

porea per corporeos
et corporei oculi

oculos videt,

senlil

per incorpoream
si

animam

vi(k lo

guraia

%
sil

ut investigari

plenius nequeat qnaliter et

probanlur.

Nam
el

recedat anima, ocuii aporti re-

unum

ar.ima et caro qu;c perfectum efliciunt ho-

manentes,

aures palentes, nec videie

possunt,

rainem, et
spiritus.

tanien diversa

sit
sit

substaniia carnis et
:

nec au,!ire. Pcr iinguam loquitur aninia, et lingua

Nam cum

scriptum
;

vcniet [Psal.
fuciat

lxiv, 3)

et

rursus
;

:

Ad te omnis Non timebo
:

caro
qiiid

B

loquilur per
ris

animam.

In quaiilct
:

enim parie corpnaiiinia

incisa
'^

carne aniina dolet

siue

vero in

mihi caro {Psal. lv)

et

ilerum

Et videbit

fiusta

socaia caro, nec dolere nec sentiie polest.
et

omnis caro salutare Dei nostri
til

{Isa. xl, 5, juxta

LXX

Por carnem ncmpe anima,
rit, silit,

per

animam caro
dici

csu-

esl et

Luc.

iii,

G)

;

nuilo naniqiie paclo sine
;

anima

trislatiir.

Nunquid polest
'*

caro sinc
nisi terra?

vjdere potcst, ut videat salutare Dei
let,

nec venire va-

aniina

humana

natura,

ul veniat ad

eum omnis
igitur,

caio.

Animata vtro lerra

cum iiiliil sit aliuil humana perfecto "

potest dici
iinperfc-

X. Ponamus

exempli causa,

secundum
onmia

integra, perfeclaque natura. Oinne cniiu

humanae
sicut in

rationis aflectum,

necessitale super

ctuin amitlit nomiiiis proprietalem, nisi perfectionis
ei
'*

compellente,

mateiiaba themata disputandi.
fignris

Nam
qua-

commodius
igitur

adjiciatur siipplementum. eleineniis

Ex quasu sistcre
;

pianis et solidis

Hnea,

et in

luor

diversis

humana

drangulis punctusa,

licet sint indissccabiles et dividi

fertur natura, calido,' frigido,
igne, aere, terra, ctaqua.
riis

humiJo, sicco

id est

nequeant,
liguras
;

el iiicirco egregic

depingant dimensionum
mulliludinis

Cum

ex his qiialuor va-

omiiium tamen
in
'

numerorum

homo

subsislat

naluiis, nunqnid Ce. en.us in
.'ultsianiias

sutnmam
innr.itam
se

se sociatam retinent, et ex se usijue ad

uno hominc qualuor

picfieii? Si lioc

mimerositalem proccdenles,

et

rursus in

C

placel, addatur qiiin eliam

quinta, id est

anma,

vA
sit
'^,

usque ad unu:n recurrentes, individuam relinere
i'

consiet
sexta
:

homo ex
ct tunc

quinque, et Ycrbi oinnipotenlis

piobaniur unionis censuram. Fingamus

igitur aiii-

(quod esloinni faluilate dcmentius
stultius) fateantur sex in
'®.

niam
clas

in

forma corporis, quasi lineam,

vcl

punctum

omnique veco/dia
Xi.

una Dci

in planis, solidis,

alque quadrangulatis figuris cunin

hominisque Christi personasubsiaiiticC

membrorum pailium

se individue continenin

Tu

forsilan

suspicaris,

quicunque es nostne
nobis
avol,..sse

les posiliones,
tiim, ita ut et

unumquodque

junctura sua insersi

refragator

asserlionis, de

niemoiia

unum

sit

ct

diversum. Nain
*,

sub-

quia dixeril bealus Apostolus, habiiare
{Eplies.

in iuteriore
in

hoinine
nostris

Irahas

lincam, et punclum a^qualilatis
figuroe.

nobilitas

Chrislum
111,

per lidem

cordibus

dcgeneratur
primordio,
lura,

Insiante autein lineaj "jacentis

17). Huic nos tota devotione

mentis tota-

punciique

circumfusa numeri quadrapunctique privicuin
sit

que

siniplicitale

veraciler relinemus
(te

cordis

"

:

ct

quique segregari, vel non segregari possunt,
in linese

adjicimus ea qua^

forsilan

'^

somniante lalent)
reniiniscimur.
vos
ct

resolvi insolubili scctione

idem vas eleclionis Paulum dixisse
Ifse autem
ut
'*

legio

demonstratur.

Ita

sane

vis anima?,

Deus pacis
adventu
^"

sanclificet

per

omiiia,

iiicorporea et invisibilis, nec dividi potest, nec recipit

jnleyer spirilus vester et aiiima,

corpus sine

sectionum scissuras

;

totam tanien corporis mo-

D

querela in

Domini
dixit
:

nostri Jcsu Clirisli ser« spirilus, et

lem,

qux

dividi vel segregari potest, in se conlinen-

vetur. Tria, in^juam,

anima,

el
?

tem

Q

mirabiliter regit, et per tolum
vivificat,

diffusa ani-

corpus. Nunquid aliud est spiritus, el aliud aniina

raando

et quasi

punctus

in

medio suam

Non

divisit

suLstantias,

sed dignitalem

distinxil.

VARIANTES LECTIONES.
'

Basil. add. est.
Basil., cunficjulala. Ila et Bartbius.
Basil., jinilnm.

"
Yide nolam.
'*

Basil., frustra,

*
^
^*

Apud Labb.
in

in

perperam. marg. llard. notat vocem lerra
;

non esse

ms.
an forle profecto
i

Basd. anteponit
Basil., tinea.
Basil., unita:.

comma

sic

:

punclum aquali-

•' '*

Basil., perfecta

lalis nobititas.
^ * ' * *

*"

In Basil. deest et ali. sin. alt. pl. n. poss. Basil., conslare. Vide nolam. Basil., incorporeos, sed male.

" "
'^ »'

In Basil., (Icest ei. Basil., profanius. Basil., substantias.
Basil., corde.

Labb. ct Aguirr.
Basil., aut.

in

marg., nescknie»

'"Basil., videri, a^que male.

*"

Basil.,

adventum.

!(;."

s.

r.vuLi.M PAnuAiicii.i: aqlii.eiknsi.s
corpiis viilt
tit

{(,i

Spinlalis quippo aniina,
in

el spirilale

A humanam
uniis

:

quia

aniina ol oaio

iion siinl

liiio,

b(!,l

advonlmn Doinini
lioc
'

noslri Jesu
el

Ciirisli
iiiterior

scrveliir.

honio. Dcuin

"

Oiiiin cl

liomincin Dci liiiuin
el lio-

In

spirilali hoiniiic, qui
itlein

dicitur,

conlilclur '^ Mcdiator, ii»iuil Aposlolus, Dci

prolitelur

mirabilis doctor habitare Christum

minum homo
aiiiina

Clirislus

Jesus {/ Tim. u, 5),

qiii

ex

per lulem

in

cordibus noslris.

Nam

est

homo

ani-

et

carne non duo, sed unus cst dictus homo.
Cesscnt ergo jam nunc omncs supcrfluaj
»

malis, el cst spiritalis, non per substantiam, scd per

7

XIII.

mcrili qualilatcm. Aniinalis
ritalis

quippe ab aiiima, spi:

mussilanlium

adinvenlioncs, ccsscnt calumnialrices

vero a

spiritu
^*

nuncupaLiir

quemadinodum
non
percipit ea

iilem veridicus
discrcvit.

vidclicel doctor
inquil,

altcrum.ab allero
Hic est exleeffundit
:

querulaium quicstionuni objecliones, qu3e ad rem non pcrtinent, sed magis ad siniplicium subvcrsio-

Animalis,

liomo
ii, 1-4).

nem. Doclrinis
sed confiieamur
licis

variis ct peregrinis

non abducamur,
fidcin el
fil

quae sunt spiritus Dei (/ Cor.
rior, qui foras

cum

sanctis Patribus noslris catho-

se ad exteriora appetenda
id est

orlhodoxisque

viris, qui reclani

corde
sa'u-

Spiritaiis ipse a
in

autem dijudical omnia,
llic est,

disccrnil, et

percepcrunt, et inviolabili ore Ecclesiio
britcr

os

i>

nemine judicatur.

inquain, interior,
se

docuerunt, duas
et
in

in

Christo naluras, diviiiain

quo Christus creditur habitare, qui introrsus
in

nimirum

humanam, verum Dcum veruniquc houtroque proprium Dei Fiiium, non ado;)c

per contemplationis gratiam
fectionis dulcedine depasius,
ris suaviter requiescit.

retinet, el inlernoe rc-

B

ftiineai

:

ainore sui condilo-

tivum

;

sempilernum
matre

ex Patre

'^,

(emporaliJcr nain

luin ex virgine

;

consubstantialcm
,

sua Dc:)

Xll. His

itaque

^

prcclibatis,

ad ea quse rehqui-

Patri

sanctoque Spirilui

consubstanlialein ctiam

nius, revertamur. Qusero igitur ut dicas mihi in

qua

iiobis in nostra.

Nostra dicimus, in carnis conditione,

natura ipse
stiis

mediator Dei et hominum homo Chrisilire,

non

in pcccali vel niiseriai
fecit,

communione. Peccalnm
lulit,
^'*

Jesus dignatus est esurire,
dolores. Quid moraris
''

passionum
:

enim non
est

sed alienum

nec dolus ijiven'us

sentire
inelius

?

non vales negare

in ore ejus; sed

dolores

nostros ipse portavi',
e,st

est ut profitearis qiiia seoundum humanam. Divina enim natura impassibilis, inviolabilis et " scmper permanct immutabilis. Verum est, omniiio veiuni, quia in humana. Volo ergo ut liquidius
defiiiias

vulneratus cst propter iniquitates nostras, attritus
propter scelera nostra
:

disciplina pacis nostra; super

eum,

et tivore

ejus sanali

sumus

(/ Petr.

ii,

22,

et

Isa.

Liii, 9).

Omnia autem haereticorum pervcrsa dogmata
Eiipandmn namque
hac
stullitia

quid

sit

huniana nalura

:

sola caro,
?

an sola

cum

aucloribus ei sequacibus suis selerno anathect

anima, an utraque,
simius,

anima

et caro

Non enim pos:

niate percelli judicamus.
liccin,

Fc-

nec fas

est, veritali

conlradicere

ex utra-

novos
*"

iioslcs Ecclcsiie, sed velornosa ^ fx'ce
alj

que
an

niliiloniinus

humana
an,

constat natura, ex anima

C

perfidiae
ct

poUulos, nisi

resipiscant.

siquidem

et carne. Dicito

ergo mihi, in sola carne,
est, in

per

rectcie fidei

satisfaclionem lamentis se abluant

in sola

anima,

quod verius
?

utraque
aiii-

poenitentise, indignos et ingratos eos a consoriio ca-

pertulit

vulnera passionum
seniil
sitit,
:

Caro enim sine
sine carne

Iholicorum perpetua animadversione elinfinare de-

nia nihil
rit,

aninia

enim

non csn-

cernimus, et a gremio orthodoxae Ecclesioe censemus
'^

neque

nec potest

criicifigi, et

lamen crucipaliiiis, et In
si

alicnos.

" Optamus lamen
pietatis boni

et

omni annisu
qui

nientis,

lixa esl

per carneni. In summis ctenim
^

immensae

pastoris,

animam suam

extremis
crucifixa

crucifixa

est

plantis.

Quod
?

non

est

posuit pro ovibus suis, et

neminem

vult perire, cle-

cum

carne, cur sensil dolorein

Caro enim,

mentiam imprecamur,
viain

ut perfidine relicto errore, ad
et ipso

sicut dicluin est, sine

anima
'^

nihil senlit.

Quod
sine

si

per

veritalis

quse Christus cst,
in siiium

redeant

carnis cognalionem sentit

dolorem, et caro
*

per
*

perducente, qualcnus
iectionis suscepti

malris Ecclesi;c difidci

animain dolet incisa

;

nec caro ergo

anima,
dici

amplexu, tranquilla suavilcr

nec anima sine carne plena potest
nalura.
licel et

humana

pace quiescentes, largissima sugant ubera bonilatis
Dei, ac per

animae, perfecta constal

Ex utraque namque connexione, carnis scihumana natura. Unhac definitione sancite
perilia
;

hoc perpetuai

felicitalis

gaudia, gralia
largientc.

Dei, qui pro oinnibus niortem gustavit,

de el majores nostri
runi sagacissima

quovalde

^

sine fine valeant adipisci.
tain

Eos etiam qui post hanc
«

capacitatis

'Monge
eis,

saluberrimam definilionem, quam plenaria

sy-

a nostrse tarditalis distat ignavia, placuit
clo annuenle
Spiritu,

san-

r.odus sancto afflata Spiiitu concorditer subiili sinceritate lerminavit, falsissimis eoruni assertionibiis,
sive clam,
sive
in publica voce, prsebuerint assen-

duas in una Christi persona
naturas,

indabilanter profiteri

divinam

scilicet et

VARIANTES LECTIONES.
*

*

In Basil. deest lioc. Basil., liquidius.
Basil., ita.

"
'-

Basil.,

Dominum.

*

'^

quod videtur reclius. Basil. sed sempiterno ex Patre.Uii cl Barili. Vide
Basil., confitemur,

* In Basil., dcestesf. Apud Labb. in marg. Hard. notat dcesse in ins. verba mctius e>it ut prufilearis. ' In Basil., deesi et. ^ Aguir., exlernis.
'

notam.
''

Aguirr., dolos. '«Basil., [ere perfidia. Sic et Barth. Vide nolam. '^ Basil., decerno,ct a gr. sancta: tnatris Kcclesi(S
censeo. " In B:isil.doesl etiam.
bri^c

Basil., sensit.
Basil., enim. Basil., Dei,

" ^
'•*

inlogra periodr.s, usqiic Fos

malc.

Basil., pueritia,

perperam.

,

,

1(55

LIBELLUS SACROSYLLAnUS CONTRA ELIPA.NDLM.
simili eos
sciilenliic

iNOT/E.

IGG

siim,

viiulicta

saiicimiis esse

A

Itoc ovili, ct illas oporlel

plcctendos,
f

reservato

per

omnia

juris

piivilcgio
Ailriani

audient, ut (sic)

fial

me adducere, et vocem meum unum ovite et unus pastor [Joan.
pax
in

summi

pontificis domiiii et Patris nostri

X, 16). Miiltiplicetur

diebus ejus, ul
strepiiu
:

sil

sancta

prima; sedis beatissiini pap«.

Ecclesia libera, el ab

omni

mundi secura;
liceatquc

XIV. Nos aulem, domini
rcspiienles per

el cbarissimi IVatrcs, se-

qua libertalc Christus eam liberavil
mini sacerdolcs, juxta evaiigclicas

Do-

quentes praicedentium Pairum sanam doctrinam \

et aposlolicas ca-

omnia dcliramcnla nugacium hominum, corde credamus ad justiliam, ore aulcm confilcamur ad salulem, Dominum noslrum Jesum Christum verum Dei Filiuin, non pulativum propriiun .lequalem et in utraque natura ^, non adoptivum
; :

nonicasque regulas simpliciler Domino
militare in solis castris Dominicis
:

descrvire,

quia juxta ejus-

deni

Doniini

vocem,
vi,

Nemo

potest
:

duobus dominis

servire (Matth.

2.i).

Et Pauius

Nemo
sibi

milituns

Deo implicat
se probavit

se necjoliis sa'cularibus, ut placeat ei cui

coiclernum Patri sanctoque Spirilui
suain proprio sanguine acquisitam,

;

qui Ecciesiam
sine

[11 Tim.

ii,

4).

Numo
el

blaiidiatur

macula

ct

quod utrumque possit
veritas csl cl inenliri

et

Deo

mundo
est

servire, (luia
fieri

niga immacuhitam
fidei puritate

ciislodiat, et

corda noslra

in recla

non

potcst,

qui hoc

non

immulilato jure conservct. Catholicum

posse lestatur.

Unde supplicandus
ilic

tranquillis-

alque clemenlissimum, semperque incl}tum dom-

B

simus princops nostcr, ul
nos pro

pro nobis conlra visi-

Carolum n gem per intercessiones be.^se et gloriosse scmperque virginis Dei genitricis Mariae,

mim
per

^

biles liostes pio Christi ainore,

Domino

opilulanle,

dimicet;

et

illo

contra invisibiles hosles,

quam m.cruimus auclorem

suscipere viloc, et

Doiuini imprecantes potentiam, spirilualibus armis

beati Petri primi pasloris Ecclcsi.TC,

omniumque

san-

pugnemus, quatenus vicariam
iila

ei

retributioncm

iii

ctorum, verum etiam suffragantis precibus vestris,
omnipolciis et sancta Trinitas sua

die pro

Ecclesia
i!le

sua Dei Filius rcpendal; ut
'

cum

gratia cir'

quemadmodum
*

nunc eain

inter

tot

mundanos

cumcingat, suaqiie dextera semper protegal
fei.dat,

et dc-

lumultus constitutam reddil s-curam,
ca^Ieslis

ita

cum

illa

ut faciat semper quai
coelestibus
fretus

illi

sunl

placit;?,

qua-

regni faciat

esse participem.

Indulgeat
dissolval

leniis

*

armis, inimicos

nominis

miseratus

captivis. subveniat
sit sit

oppressis,

Christi auxilio fullus de c&lo ad terram prosternat.

fasciculos (lcpiimeiitcs,

cousolalio viduarum, mi-

I>arbaras ciiam naliones infiniia
dilioni cjus polenlia subdat
:

Deus omnipotens

scrorum refrigerium,
et sacerJos, sit

Dominus

ct Paler, sil rex

ut ex liac occasione ad

omnium Christianorum moderantisiiostro

agniiionemperveiiiant vcritatis,
et

et cognoscantverum vivum Deum creatorem suum. Regenerati siqui«

simus^^b£riiator, auxiliante Domino
Chiisto, qui cuiu Palre et Spiritu

Jesu
et

sasicto

vivit

dem
Iris

unda baplismalis

in

gremio aggregentur ma-

^

regnat Dcus in Trinitate perfecla, per omnia sa^cula
sa;cuIoruni.

Ecc!psi;c,

ut impleatur
:

quod bonus pastor pro-

Amen.

miserat, diceiis

Et alias oves liabeo

quw non

sunt ex

YARIANTES LECTIOKES.
'

Dasil. add. fidei.
In basil. deest in

"

Basil., et quatenus.
Basil.
Basi!.,

-

utraque natura.

^ '

^ *

Basil. et Aguirr.,
Basil.

Dominum.
protegat.

non habet siqtiidem. Ulam nnnc cis.

om. snaqne dextera semper

^

Basii., ilUe.

LIBELLUM SACROSYLLABUM NOTiE. NOT^ IN TITULUM PRTEFATiUNCULA.
IN
i^

LIBELLI

(•).

Caspar Barthius, nobilis ille Saxo ct clarissimum GermanicE ornamenlum (cujus elogia si aves adi Thomani Pope-BIount in Censura celebriorum auctorum), qui innumeros pene auctorcs in spissis illis confcrtisque i.x Adversariorum lihris ad Lydiiim lapidem et critices trutinam revocat, libcllum hunc
,

D

Sacrosyllabtts. Barlhiuslib. xlii, c. 14; Sidonius, et ab illo alii scriptores, etiam imperalores in codice apices pro littcris sive epislolis (iicunt, ut nolissimum. Paulinus vero iste syllabas « ut unusquisquc
:

quidquid ingenii caplu rectius

s.Mitire potiiissel,

per
»

sacras sijllabas die slatulo ejus cIementi;Te deferret.

Tamen

collcctiones potiiis inlelligere videri

possil,
iii

haudquaqnam omisit lib. xlii, cap. 14., et lib. xliii, cap. 11. Qua; in eumdem adnolavit, ut cuique pra'Slo essent, hic sirn.jicere non :\h re ''ore ratus suni. Vcriim ciim vir mnltw lectiovis, sed naris liaud prorsus emunctw, ut de co quidam protulit (Paul. (lolomes., Opusc. pag. 250), nonsancti Paulini nostri
nulla
priclerierit
et
,

luide et libelliis ipse hic Sacrosyllubus inscribitur
()!)!atus est

lomis Conciliorum, quia scilicet pro omnibus unus

anno Domini 802

in

synodo Allincnsi.

iI;'oc

Barlbius.

nonnulla

levi

lanlum

attigerit

ipsa quoe perpcndit, careant delcctu et concinnitale ordinis, quod multa scribere vplenli nos progrcssum Pauliaccidcre esl ferme necesse jiiana: oralionis servanlesquaecuuquc anifr.adversioiie digna erunt, notabinuis, inscriis suo leco occurrenlibu;- Barthii adnolationibus, ct ncstiis interposilis;

manu,

h«c

Quanquam non uno peccato hic Barlhius pcccel, quia noM an. 802, sed 794, noii in synodo Allinensi, sed in Francofordiensi h^^ec acta sunt; ait;uneii ralio non est improbanda cur Sacrosyllalms diC.us sit liber, niminim //MJa ;j?o omnibus oblatus es! unus. Pio
(')

:

De

edilioP(> luijus

libi-lli in

(',(

llpctione Conrilio-um

I.;ilit)t'i,

(juam collatani
:

ciini canlin:»!! Aguirr*.', sciininuir

sic aii

Haiduimis

« (/jllatiis

ila

lamen ul altcrae ab primo possint inluilu.

alteris distingui et cognosci vcl

codite sancliK

M

Mari;i.' lU.eiinMisi

a V. Sirnioiido soc. .losu cuin ab Iliiicmaio donalo , ul'

ip.se ni apo!,'r;iplio, qiiod as.servalur in bibliolheca collcgii ojusdein bo-ietaus. »

»

;

lCu

S.

I»ALLIM l'ATlU\I'.CH.t AOllLEIENSIS

108

onuiibus, iiiquain, cpiscopis de propinquioribus Itarur partibus, ul ail Carolus Magiius in Epislola asl Elipaiiilum et CiCleros cpiscopos Nispania;, qiv.v actis Concil. Fraucorord. inscritur, datus cst, veiul coinlio pr.csciitium sufElcniin a (rvi).X«uC«vw, quod csl comprehciido, syllaiia dicitur, tiuia syilal)a ut plurimum ex coinpreliensione plurium lilterarum exsurgil. Scd lia;c ad graminaliios. C.cterum quando<pic non modo ca qwM pluriuui voiis expouerenlur, sed el epislolx, vcl ab uno directa% sytlabce dicebantur. Anastasius dirigens in Adriano (Edil. Koin. 1718) « Pontifex. cum eo suDS luissos ad pr«fatuin exceHentissimum Fra.MCorum regem cuni aposlolicis adnionilionum sijUabis, clc. s ct coiiciliuin Uomauuin ii, an. 7-i3, act. l : i Ante lios dies sijllabas rcverentissimi atque sanclissimi fralris nostri Bonifacii archicpiscopi no-

A

con Aquisgrau, an. 8I(), ail vulgarom lianc ab inlerpolatore quodnm cx illius norin.i, ct coiicilii Aqui.sg' capilulis el aliiinde consarcinalain, non lamen auCliroflogangi proferl in Collocl. Coiiciiior. posl
" cil. " '

niune llalicorum pra;suium conc
fragiuin.

ctoritalis
pit
:

ponderc dcslitulam), cap. ii,

sic pru;ci"

Nocturuis horis cuni ad opiis divinum s:irrexerit clcricus, primuin signum sibi sanct;»', criicis impriinalper invocalioncm saiiclx' Trinitalis. » Chrodogangus lloruit circa aii. 745. Verisiiuilliinum eigo esl ab ulroque, nimirum ab invocalioue Triiiiiaiis ot crucis cllormatione oralioncm suam Pauliuum
«

:

.

.

cxorsum
"

fiiisse.

§

'•

j)is relulisti.

In nomine Patris, elc. Sic praemiltitur in editionib. Basii, Henr. Pclr. an, 1553, CoUectionis sive J5iblioth, vet. doclor. Eccles., tom. II, pag. ll^^i, ct Parisiens. in calce Alcuiiii anno IG17, el par est credere a Pauhno sic cwpluni, ct in^^uper, cum liaec in coiicilio disscrerei., aadidisse crucis signum, ut ct facimns nunc, ct ficri in ccclesia cousucvit. Vcl clbnicis a Nuuiinis invocalione oralioncs su.is auspitari solemne crat. Virgilius lib, -vi, v. 300:
b

Tranquillissimi. Titiilus non reccns inipcraloriim. Vegelius Valenliniaiium, cui libriim clicat, al« Verum loquens, in prol. lih. n Iranquillitas lu.'?, iniperator invicte, > etc. lib. C. Quando libe hts, L. Dubinm. Aicad.elHonor. Kcniigio « Eliaiusi fiicrint nostra) tranquilblali preccs o!dat;c, i Ccrte si qucm aliuin, regcin jiidicemque inpiiinis Iraiiquili;t;is dccet, qiui; facit, ut quamvis curis circiiinscptus externis, a reclo laincii nou dev ct, « cl lr:i!iqi;illo moderamine, » ut ait Gregorius, lib, xviii Morai., cap. 23, « ca qu:e circa se miiius sunt Iranquill;!, disponat. » Reges igilur jiuiiccsque eum imitentiir,
:

i

:

de quo Sap.

xu, 18,

dicitiir

:

lu autem dominutor
Ciim sci-

Pr;eralus Oivos, solio rex

infil al) alto
:

;

virluiis cum magna tranquillilale judicas. ^ Diaconibus. Barihius lib. xlii, c, 14,

ubi Servius

:

«

more antiqno

nam majores nullam

orationcm, nisi invocali» numinibus inchoabant, sicuti sunl omncs orationes Catonis et Gracchi, t Christiaiiis nihil aniiquius, quam ab invocatione Dei sununi exordiri rcs actionesve suas quotidie. « Quid de primiliis Ca-^sianus, Coliat, xxi, cap. 26 dicain, (juas ab omnibus qui Christo lideliter famu:

rent veteres Christiani scriplores diaconnm Gra^cam esse vocem, grsecismi autem imperita muliitudo eam contra originem suam proferret; et ipsi diaconem, non diaconum scripserunt. Sic ex primis PatriLus Cyprianus cpistola quinta : Cyprianus presbyteris el

lantur, quolidie
cxcit.i
i.
.
.

ccilum est

exhii)cri?

Nam,
t

,

.

somno

piiiiio lingua! sujz

motu

ipsiim invocant,

ipsius uouieu laiidesque concelebrant. respiciebal Ambiosius in hyiuno Fer,

Hoc quideni
ad malutin.

ii

Te

iingua iirinium conciual,

Fe mcniis aiiloi- amhial Uiacluurn seqiienlinm Tu saiicle, his eNordium,

diaconibus fratribus. Synodus Sardicensis epist. ad Ecclesiam in fragmentis Hilarii a Pilhoeo editis. Erravit Siinon Goularliiis ad Cyprianuin. FlowOardus biacones inditti dulmalib. iii, c;ip. 7, llisl. Ubein. ticis. Sic Anastasius Bii.Iiothccarius scribit ad .Toar,nem diaconem urbis Roman;c. Sic sub Carolo Paii« Quadain vero die resi;lcu;iLus linus Aquileiensis cunclis iii aula sacri palalii adsistenlibus iu moduin coronae prcsbyteris, diaconibus, cuncloque dero, sub praisentia pr;i!dicti principis allala est epistola. > H;cc
:

:

Et Paulinus nosler Hcnricum comilcm
cap.

in lib.
:

Ex-

IJailhius.
f

« Omiic 28, moneb;U his verbis hortationis, optis quoJcunque inchoaveris facere, priinum invoca Deiim ct graiias ei age el cuin cousummaveris illud,
:

Klipando

,

elc.

Quarc dictus Elipandus auclor

scclcris,

cum

c;clcruni fuerit Felix, vide disserlalio-

nem

IV, n. il.
^

simililcr lac,

n

Q

Morosa

dilatio.

Barthius

1.

c.

Morosus signi,

atlinet ad crucis signum, cujusque aclionis initio pra;missum, tam vetus esl in Ecclesia consucludo, ut Hasilius, lib, de Spiritu sancto, cap,

Quod aut?m

ficat difficilem,

long;t morse causatorem

ut

apiid

"11,

rcposuerit iutcr aposlolicas traditioucs « illud vulgatissimum ut signo crucis signemus, » siciit eliam « ipsain fidei professionem, qua credimus in Paircin ct Filium et Spiritum sanctum, > Audi Ter: Inliianum, lib, de Coroiia mililis, cap, 5, « Ad oinnem elfigie prosteriiebai se tnorose quotidie successive. > progrcssuni, atque promolnm, ad omnem adilum et exilum, ad vestiuim, ad calcealum, ad lavacra, ad j) Sic spondicos vocat niorosos iii carmine Hericiis Al lissioiioreiisis, quod diutius obhaiicanl. mensas, ad luniina, ad cubilia, ad sedilia, quacunCactcrum rnorosus iion ci-t a mora, ut h'C derivare que iios convcrsalio cxercct, froutem crucis sigiiavidetur Barlhius, sed a moribus difliciliiius. iNininius culo terimus.B Prudcnlius Cathemer, v. 803, in byni, De ditier. diclion. in signific, V. morata. « Morosa iiiiie somnum: contrariis perversisque nioribus. > Tullins de Scuevocanle somno Fac, cum ' At suiit morosi et anxii, iracundi el dillicilcs ciiile Obliim pelis cuUile, scncs. i Kroiiieu! locuimiue cordis e Mellis sapore temperare. Notissima comparatio CruLis figura signet. est, dogma quod aiuarum est, fraudc circuiiiliuiin, Auspicantibus autem Christianis acliones suas vel comparari pociilo medico, oris mcUe iilitis, auuiriab invocatione Dci sumni ct trini, vcl ab etronna« sed sicul mos e»l tiem tegente. Idem Paiiliuus lione sigiii vivific;c crucis, sensim factum esl, ut h;crelicis tristia I.Ttis, dulcia permisccre ainaris, veassociaivlur invocationi sanctissiin;ie Trinilalis ipsius iieiii poculum mellis sapore temperarc, quiT^dam in crucis efforinalio, ut ait Claudius de Verl, Expticat. e;ulcin epistola plcna blasphcmiis reperta sunt. > Ludes Cercmon. de rEqlise, tom. 1, pag. 187, edit. Pacreiii, Hicrciiymi, Plioebadii, et aliorum loca notaviris. 1706, qiiem viiie eiiam pag. 257 el scq. Jam nius .vlibi. B.vKrr.iLS I. c. lempore Paulini in praxi hoc crat. Kam ChrodoganLoca qna; innuere vidclur voluisse Bailhius, forgusepiscopus Mcieusis iii regula sua vulgari (vulgari, et si ( a non sunt, tamen ud rcm tasse ha'c sunt uiqiiam; nam P. Pliilippus Labbe, qui propriam
: : ;

llericum AUissiodorcnscni, et Terentianum Mauruni, notabamus. Idcm Paulinus « Cumque imprecala et concessa essct morosa dilalio pcr dies aliquot eus mansuctudiui, > ctc. Rursus lib. xliv, cap. 19, uLi iionnuUa loca Prudcutii jiinioris Vilae beata; M;uir;!! virginis scriptoris casligal, morose, iiiquit diu valct, « coram supradicta dicli Salvaloiis Prudcnlius
:

,

;

,

l«9
siinl.

MBELLUS SACROSYLLABUS CONTRA ELIPANDLM.
A
:

NOT.i^.
llaliiv, ullinia

470
vo-

HieronyiDiis, cpist. 7, ad Laetam. « Veiicna non danlur, iiisi ineHc circumiitu et vitia non decipiuiil, nisi sub specie umbraque virtutuin. s Pba^i)adius, lib. ronira Arian., non longe a principio, de (ide Valentis, « Nibil simplex in bac fulei proTrsacii et Potaniii fessione suscepi, quoe prima fronte ad decipiendos imperitos, credulos, incautos, b;cretica sublililate
:

Hesperia dioilur, ill;i, ad discriinen calur, lib. i, v. 819, od. 36
:

(jui

nuncHesperia sospes ab ultima.

pari modo, quo veneni poculum melJa comniendanl. i Lucrelius, lib. i, v. 93:2

blandilur

:

Diccns auteni Paurmiis Aquileiam Hcspcriis, id est Italis oris accinctnm, non slat pro iis (jiii iiitra lllyricos lines cam reponunt, ut Gr;ecorum pieriqiie qiios non tamen sequiUir eminenlis. Nnrisius disrefert sert. de qiiinta synodo, cap. 10, ((uibiis adde et Sir;

:

pupris absiiiihi;i leira medeiiles Ciiiii iJare loiniiiur, prius oras i)Ocul;i circum Coiiliiiguiil niellis dulci flavo^iue li luore, Lt puproruni aelas iui|irovi i;i ludiliceiiir Labioruui leiuis, inlerea perpolei auiariim

Sed

veliili

niondum, lib. i, cap. 8, et lib. u, cap. 7, Propeiiipiici. Auclor vero Cbrouica;, seu veterum Aquileiensium patriarcbarum. tom. IV in Anecdotis .Miiralorii, loquens deFederico patriarcba, qui conterminos liostes lieddens pucem Ilesperia; quw est repressit, sic ail
;

Ijlicem, deceplaque uoii capiaiui', SetJ poiius tali taclo recrcala valescat Sic ego.
Alisiuilii

caput Ecciesia', for:e quia in Italia cst Koma. Ciariiis apparet in ejns cpitapbio \':>i subdilo, cum dicitur
:

PannoniiB rabiein inagiio mndiTamiae pressit
El

:

Sic igitur et haeretici non vitae, scd pnculum morlis propinant. llac siinilitudine utitur Pauliuus cliain I. i contra Feiicem, c. 12.

pacem

affliclss

conlulil llaliie.

Sed

et Pancirolus iu Notiiia imperii occid., cap. *j8,

§n.
SerrorMin Domini ullimus scrins. Servus servobodie tiliihis est daliis poniiiici niaximo. Olim humilitalis aftectalione qiiivis cum sihi sumebat i Qu^ipropter Cbrisiiar.us antisles. Pauiiiuis noster <^go Pauliniis, licet indigiius peccalor, oiniiiumque servoruiii Domini ultinius servus, elc. » Anaslasius « Domino mco prr omnia sanclisDibliotbecarius simo, Deo bonorabili Palri spiriluali ac magistro Tbeodosio preshytero Anaslasiiis exiguus misericor(iia Dti piesbyter, el monachus servus servorum
»

rnm

:

:

i)ei.

»

Bautuius L

c.

dalur, scd ab ipso origiiieui appeiialionis, demissiouis exempium dcdil sanctus Gregorius ci. Magnus, leste Joanne (iiacono in Vila ejus 1., 1. n, « ut Joannis patriarclue CP., qui se cccunienic. i
illi
:

Scd errat cum Tuaximo dalum; ne([ue emm assumilur liuinililalis gratia;
dicit

hunc litulum esse

pontifici

cuni jactilaliat, tbrasonicam ostentalionem el factuiii suggilbiret, » ait ex eodem diacono iHicauge in Glos sar., V. Servus servorum Dei. Qiii addit et reges et priucipcs, qmnimo cpiscopjs hnnc usurpasse, ut Sigiialtus patriarcha xVquileiensis (is dccessor fuit sancti Paulini) in bulkrio Cassinensi, tom. II, p. 16 Scrvns scrvorum Domini. Caeteri qtii non pauci sunt, ibi videaiitur. Excurre quoque iiiitia epistolarum sancti Bonifacii episcopi Moguntini, ei quani sepissime tituliim istum usurpatum inveii-ies. Vide quoque in episl. 2 nolas Nicolai Serarii pliira in liaiic
:

(]

t primani post Piiiniam Ilaliie civitalem vocat Aquileiam etVcncti^e nielropoUin, elsi imperaiite Auguslo extra Veneliai fines ceiisebatur, ul auclor est Slral)., hb. v. ) « Nominc, non merito prasul. Barlhius 1. c. Quod autein Paulinus ait nomine, non merito, cx humililale est sacerdoiaii; noii enini se posse lanlo muiieri satisfacere eliam sanctissimi viri aulimi;ibaiit itaque dici se, non csse cpiscopos dicebant. llincmarus de divortio Lotbarii Ilincmnrus nominc non merito Blicmornm cpiscopus ac plebis Dei famulus. Idem ad Gunlarium Colonieiisem. Sanctiis Hernardus apud Olhonem Frising., Ii!>. \ de Gestis Fridcrici, cap. A\ Bcrnurdus vocalns abbasClaravallensis. Sic capiendus Ivo (larnotcnsis episcopus epist. 12 Bcverendissimo Putri Piilrnm IJrbnno ftdelissimus ejtis filius Ivo Carnotensium dictus episcopus. Qui iilem servum se ccclesiai Carnotensis scribere consucvit, el non salis a[itum cjusdcm ministrum el mille lA\i\ apud Desi deriuai et ejus sodajes GoflVidum Vindocinensem, Petruin CcUensem Peirum Mauriliimi Cljni:icciisein,elc., abbates atque episcopos. naclenus Bartbius, cui aJdere potes quod in suo cpilaphio scripsil Golpoldus palriarcba, ui in citata ciironica a Miira: :

:

:

:

lorio relata legitur.

Hoc ego Gclpoldus jacco miser
J

in

monumento.
,

,

Hic prsesui dictus noinine, nnn merito.

Barlhiiis

rum

Conslituta persisiit , advcrsis harreticorum etc, I. c. sed nec primum c(miina liorum vcrbomendo vaca!. Scrile In mari liujus sa'culi
:

rcm
1.

(iisserentis.
1,

Tiitum

cst illud,

quod babet Gloss.,

Qnoties

q. 7.

coiistiluta a'gre rcsislit adversis, /iwreticorum, etc. Sed bona iJartliii pace nihil mutandum censco,
ila

Rcina libi tiuoniiam servi ftomini domiiioruni Scrvoiuin servi uuuc libi suui dMiuiui.

Qiiod foriasse esl Nildeberti Cenomanensis episcopi, nt conjicilnr ex sihol. Cassaudri ad byiun. 2 sancti Paulini de SS. Petro et Paulo, i> Aquileicnsis sedis Hcsperiis oris accincta. IJ est, Jtalis linilius coiiiprebensa Hesperia enim, quoJ est rccidenialis regio, a Graecis, (pieis erat occidua, di cla est Italia. .tneid. 1. i, v. 530
:

sed legendiim ut scripium est. Quid enim olistat quo niinus sensus rectc ciiiTal, (|ujii ad arbitrium iiiterponatur a'(jre : quiii pro pcrsistit resistit legatur; el
adversis a(jjectivum oplinie appositum flatibus luvre-

D

ticonan, ut patet ex se^iucntibus quoqiie cpitlielis, violentis perfidorum proceLis, spumnntibu^ muledicorum undis, verlio rcsisi.it graiis in'erinut;ito appingalu,.? Si enim advcrsis separes a fJalibus, aclum cst de
periodi liarnionia. e Jaculis ex urcu intorqucns Scripturnrum. BarIhius scrihit imorqucndis ; ct advlit : Itu nt ascripsi, lupc lecjenda sunt. Superv;!canea correclio ;i;que
:

Est locus, Hespeiiarii (irai co,:,'iKiuiine dicunl, aiiii jUa, poieiisarmis, aicpie ubereglebie; OEiKiirii coliiere viri : iiuuc lama iiiiuores llaliam dixisse, (Jucis (Je iioiciae geulein.

Terra

lieiie, quiii
si

et mclius intorquens,

qnam
,

inlortjucndis^

Lib.

II,

V. 781

:

jaculis,
veiiipns, iibi Lydiiisarva
'1

cominata duo ad claiiorem sensiiin aUertnn posl alte;um post Scripturarum vcl apponis, \cl
;
,

Ad lerram Hesperiam
liilcr opiina

virum

leni flml agiDiiie

ibiis.

Silius Ilaliciis, lib. i, v. 50. Cannas lumuhim Hesperix appeliavil. lioratius, iib. iu, v. 294, od. 6
:

debet juculis, ea ex arcu inlorperforare. ^ Super fidei fundamcntum. Nil freqncntiiis in Scriptura et Palribus, quam iii (ides dicaliir radix ei fun-

suhJntelligis, ut sit

quens Scripturarum

Dii iiiulla

dcdenint

Hesperiaj uiala lucluosce.

ei lib. IV, V. 237, od. 5

danicnlum. Uiiuin alterunive in re saiis not^i sufriiiat tesiimonium. Eusebius P.iinpbili lib. ii contra Sabelliuin « sumnium et pnccipuuni, et piimum fiimia:

:

mentum
est.
»

et radix

onmium

(ipcruin, qu;c liunt, lides

Lonj;as o uiiiiaui diix bonae ferias IVaesles He-periae.

Ambrosius quoque pioseiiuilur allesoriam fund.i.menti et radicis, ubi de Cde loquiiur; ut lib. ti do
Cain et Abel, cap.
0,

Qiioniam vero

ct Hispania,

miE

Ilalias

occidua

est,

diccns fiuem

<

es.>e

rad.V-em

Patroi.

xrjx.

171
omniuin... el
ficaveris,
virtulis
t

S.
quii.l(|iiiil

PALLIM PATlUAKClLi: AQUILEltiNSIS
scdi-

ni
quomodo adoplivus nobis
id

siipra

hoc fuiKlamcnlum

A palerna; successionis
:

,

hoc solum 10 ad operis sui rniolum, el ad prolicere merceilem. > Lt euanal. in psal.
i
:

darc potuit? Rvrtiius. Faleor leelio dillicilis et fortassc corrupla I.brarii

Virtutes sine lide lulia suiit : vulenlur vireie, scd prodesse non possuul : agilaulur vcnlo, qula noii hainenl

fundamentum

,

»

elc.
§ lil-

In Cdlcnlo candido Agni. Calculis componehanl veterts summas expensionum unde ad cos sedere est rationem ducere qu;e cuin calculis essel compulata, redigchalur d.'iude in taiiulas expensorum el rcceptoruui. Ilinc calcuhis Pauliiio noslro ipsas labuhis de« siguat, cum ait IIujus uimiiiim peslileri serpeiitis instinclu fellisque poculo ehriali (piidaiii, quoruin non sunt nomina in calcula caudido Agni iuscripta, haeresim velernosam suscitare nitiiiUur. s Idem est ac si rationem dixisset, et sic calcuhim exponit glossarum veterum Rhapsodus Papius magisler. Ita Bar=
;
:

amauuensis iiegligenlia, ul non eguil, sed hitbuit scribendum sit nisi mavis iu temporis bariiariem culpam refunderc, quo iiomine ejus tcuipcstatis scriploiibus niulta sane condonanda sunl. Harihius, ul eruditam profcrat adnotalionem, lectionem difliciliorem, et non levi mauii asse(piendaiii reddit. Quovel
:

:

,

Ihius

1,

c.
Ij

Veruin islhrec explicallo haud arridet. Non me iAlcl calctilos pro rationihus, sivc tahulis dati et ac-

Imo adde, si placet, calculatores, eos servos fuisse, qui rationes expensarum descriplas servarent, ut hahet Pignorius De servis cap. 18. Sed Honad hanccalcuiorum intelligcnliain respexisse Paulinum salis oslendit quod dicil in calculo candido. Quid enim hahet candido ad ratioues dati el accepti? Jiiteuim non hujusmodi rationihus candidi appellatio apponilur. Mehus ergo si dicas in meiile hahuisse locuui Apocalypseos cap. n, v. 17 \'im-enti dabo
cepti usurpatos.
iiiler
:

eniin potest dicere Pauliuus « Quo pacio notribuit liliorum, si ipse necessario jure caruit, vel egnit, ut sibi haberet? s Si caruit vel cgiiit nccessario jure, inferendum esset nec fuisse lilium Dei naturalem. Necessarium eniin jiis fundatur iii nativitale naturali; ut ipsemet Barthius dixil. Insuper quic connexio vcrborum Ct seusuum cOnsequenlia est ista? Ipse caruit necessario jure ad halicndam pro se adoptionem Jus uecessarium non dat jus ad adoptionem, quia est ipsa naturalis liliatio; et hlius naluralis non est dicendus carere vel egere jure necessario, nec adoptionis; nou necessario, quia esl lilius naturalis; non adoptionis, quia si naturalis est, non est adoplandiis, nec ei competit adoptio. Sensus ergo veii}orum Paulini siiuplex nitidusque vidctur iste Non potest tribuere adoptionem, qua ipse egei, quia si ipse eget adoptione, non habet qiiod alteri det. Quod manifesle convincitur ex verhis statim
:

modo

his

adoptioncm

!

:

calculum cundidum, et in calculo nomen novnm scriplum, quod nemo scit, nisi qui accipit ; cui loco Arctas liicem affert: « Posuit, ait, hoc loco calcuhim candi<lum quod is nolus csset ah his, qui in theatris ac s!a(his cerlahant et vincentihus tradehatur. i Consuevisse veteres, dies resque faustas lapillo candido, nigro infaustas adnotare nemo vel leviter tinctus litteris, ignorat. Plinius lih. \i, cpist. 1 1, ad Maximum f diein Letum nolandum milii candidissimo calculo t Persius init. satyrai ii
, , :
!

« Nam quia peccatum non subjuuclis hahuit, ideo nohis pcccalum donavil (juia uon accepit ut vita esset, sed ipsa essenlialitcr vita est, idcirco nobis vitam a;ternam indulsit. n Ergo ex his sic iiifer Quia non habuit adopliouem, adoptat. Et ex opposilo, « Qiio pacto nohis adoptionem trihuit filiorum, si ipse i.ccessarium eguit (forle 7iecessarium adverbialiter pro neccssario) ut sibi haberet? »
: :

:

§IV.
Quilibel scruptilus ambiguitatis. QuiHbct huic gesed fi neri scriptorum qucmcunque signilical. Pauliiius ne quilibet scrupulus ambicjuitalis remaneret.... Scrupulus autein esl dubitatio, ambiguilas. TertuUianus fine lihri ad Scapulain. « Quisque eniiu tantani tole:

a

:

Hunc, Macr
(jui libi

iie,

diem uumera meliore
aiipoiiit caiididus

lapillo,

labenles

auuos.

ahsolverenl vel damnarenl, judices ferebant. Ovidius, hh. XV Metam., v. 41

Sed

et sententias calculis alris vel candidis,

cum

:

Rlos erat anliquis, niveis alrisque lapiilis His daiunare reos, illis absolvere culia.

,

Opliiiie
citatis,

Menochius ad locum Apocalyp. hxc omnla
:

« Est calculus candidus sentenlia feliChristus proferet in vincentes, ipsaque icteriia felicilas , qua vincenles donabit. Caiculus euim candidus veteribus siguuin erat rei fausta; et

complcclitur

quam

felicitatis, absolutioiiis in judicio, ct in comiliis

pro creandis calculus candidus dabalur ejus nomiue signatus, cui suffragabanlur. » Et hoc cst quod respiciebat Paulinus, cum diceret horum nomina non esse iu calculo candido Agui inscripla, hoc est ut alibi dicitur in eadein Apocalyp. in libro vilcv Agni, c. xui, v. 8, uno vcrbo, non Cbse salvandos. i> Necessarium eguit. Manca esl oralio. Scrihe Si ipse necessurio jure cguit. Necessarium jiis est agnatio uaturalis, quai necessarios hairedes noliis facit cos qiii e nobis nascuutur. Sic Piuedrus, fab. liv
magislralibus
:
:

^

Cui poleslas imlla ia gigiiei)do fuil. Cur haec sil |iolior quoe iiaNceiilis luiserila esl.

Duhemque

spuiile prffisial

beuevilenliam

?

Vdcil pareulus bonitas, uon uecchsilas.

Quo

loco non probanius Rimicii et Neveleti Doschii repositionem... nativilas. Nascendi enim necessitas parentibus debelur, et foraentorum sive alimentorum a jure naturali post partum. Sic Amhrosius lib. i OUic, cujus verba produxit ad eum Phyedri locum ?iiic. Uigaliius. Eguit auteni apud Paulinum noslrum cariiil signilicat. Si ipse non Iiabuif jus neccssarium

alitpio scrupulo percussiis, ct iuquirere accenditur quod sit in causa, et ubi cognoverit, verilatem et ipse staliin sequi.ur. t Ilinc scrupulus ambiguitatis Iioc loco, ct scrupulos* anibages apud Justinianuin cap. 1 Cod. commun. de legalis : « Quis in reniibsionis scrupulosis utatur ambagibus? » B.VRTUltS. Adde, scrupulum scnipi diminutivum esse, de quo Festus lit. S : « Scrupi dicuntur aspera saxa ct diunde scrupulosam rcm dicimus, staiilia a traclu qu;c aiiquid in se habet asperi. s Hiuc propric scrupulus lapilkis ille dicitur, qui in calceo Ir.lens, sollicituuinem kedcndo creat. Translate vero significandis duluis aucipitibusque rehus anxiludinem parienlibus aptaliir; undc, evellcre scrupulum, pro sollieitudiuem tollere; injicere scrupulum, pro ingerere sollicitudinem dicimus. Cicero pro Rosc. Ainer. : « Hunc sibi ex animo scrupulum qni se dies iioctesque stimulat ac pungit ut ei't'//«/js, postulat. j Idem pro A. Cluentio : « Hic tum injectus est hominibus scrM;;w/Mselqu;edamdubitatio, quidnamesselactum. > ^ Dicant ergo si valent luvretici, ctc. Dicant ergo si valent liwretici, qux de his tribus personis cum adoptavcrit, cum lolu eum Jrinitas in utero immaculatcv operata sit Virginis; quod si nequeunt, catholicis se humiliter salubribus subdan! documenlis. Ila eniin verba ista collocanda suut, vulgo dirupta, ct perperam scjuncta. Sic Barthius. Oplima collocatio verhorum sed noii omniiio necessaria. Si enim parentbesim attendis, quae scile ponitur in edit. card. Aguirre, et nos ex eo quoque appoiiimus, cessat omnis, qua; videri possil, verborum confusio. Caiterum hiijnsmodi transposiliones vel in opiiinis scriptoribus repcriuntur. Auctor est < Ubi nihil^ Quinlilianus Inslit. orat. lib. xiii, cap. 6
: ,
:

ranliam spectaus, ut

»

,

i7S

LIHELLUS SACROSYLLABUS COMU.V LLIPANDUM.

NOT/E.

174»

ex sigiiiric.lionc uuilandum esl, et siruciura sola Sicul variaiur, ligura polius vcrboruni dici polesl mulli uarralioiieni longis mulant liyperbalis. »
:

A

Basil. cdit. est,

adoptaveril. Barlliius, qiii legeral, iit in ptare os,l « optaverit , sic hal>.et adoplare... > Papias inagisler, hujiis gcneris aucloc
:

Eum

Optare, elienarrator plerumquc non ineptus faecre. Sic Barthins. Certe desiderare huic loco iiou quadrat. Ca;leruni optareet eligere est. VirgiL Jineid. i, V.-429

rum

:

qere, desiderjire, in filium

:

Pars optare locum lecto, el concludere sulco.

utitur verbo perfunctorie saiictus Ambiosius lib. vi Hexain., cap. 9 « De narihus auteiu quid loqiior, qn;c bivio ct procero foramine anlrum quoddam nv cipieiidis odoribus pr;\;staut, ut noii perfunctorie odor transeat, sed diutius inh.Tcrenluaiibns, et eoriuu diictu cerebrumque sensusque depascal. Idem lih. de Paradiso, cap. 6 t Cognoscere utique non in sol."» et perfitnctoria scientia est, sed in eornm operatione, qu;e oporteat fieri. > ^ Fidei sua' piujno attrivit. Quod pugni niensuram vix iinplei, arctissime colligi dicitur. Prudentius de
: :

Idem

iii,

V.

109

cadavcre

:

:

Oplaviique locum regno....

Fiieritfiue ciniscnlus arens Miniini lueiisuia pugilli.

Adoptare autem

teste
*

Holomano
suam
V.

in

cominent. verb.
>

juris, V. Adoptio,

est

idem quod optione facla deadsciscere.
§

Sic quidein {male
/jtnni;). sic,

ligere, atque in faniiliam

legc fidcui, ct cmenda inscitiam : inquam, fidcm dcCliristo a beato Pctro arctissime colicclam et prolatam piignnm vocat Paiilinus iste, doclissinnis anlisies... SimiUludo colaphi

Nisi qui alienus est. Oplima Paulini adoptionis descriptio, et aflatim conveniens conditionii-us ab jure consullis rcquisitis, ut scilicet adoplandus iion sil vcrus filius, se,l alicnus, et cxtraneus. Quihus accedil Gellius lib. v, cap. 19, adoptionem descrileus, < cnm, ait, in alienam familiam, inqne lil.erorum locum exlranei sumuntiir. » Hotomaniis 1. c. « Adoper qnem extraneus in ptio est actus legilinms, alieuam famiiiam jnsque liliifamilias suscipitur Dixi, ail, extraneus, eum signiJicaiis, qui suus non est. i> Ut sanctificaretnr aquarum natura. Sanctus Ain« Baptizatus est ergo brosius, in Luc. lib. ii, n. 83 I)ominus, non n:uudari volens, sed niundare aqiias, ul ahUitiie per caruem ChriSti, qux peccatum non lognovit, baptisnialis jns halierent. » Sanctiis Gregoriiis iSazianzenus, oiat. in sancta Uimina : « Ante omnia ut per h:rc sanctilicentur aqnrc Jordanis, ut sicut eiat spirilus ct caro, ita cl his qui l)aptizandi <u'ant, iii spiritu cl aqua sanctiiicationis succcssio traderctur. t Dcnique, ul c;ct(;ros omittamus, sana

in os impacti jungitur. Bartiiius,

1.

c.

B

Rcspexisse Panliuum ad pngiliim certamen noa ambigereni. Pugiles euim a pugna ct pugna a pugno, quoniam his a natnra pnxistitis arniis prius primuin piignal.atur, iude lapides, hacilli, igncs, forrum in
piignis adhibita, Lucretins, lib. v, v.

1286
,

:

H

:

Arma

anliqiia

manus, ungups deiilps^iue fuerunt

Ki lapidcs, el iiem sylvaruiU tragmina ranu Ki flaiiiuia; iJlque igues, postquam siml coguila primum.
l'osierius ftrri vis esl aerisque reperla.

:

piigilatus cerlaminc vide .Mercurlalem, cap. 9 de Be gymuast. Qui tamcn, cum ex Pliiiio ait aule Trojiina tempora pngilatum invenlum, Uillitur. INaiu Plinius lib. xiii, cap, IJ, loqnitnr nou dc athlelico pngilatu, scd de piigiHaribus ad rem scriploriam perlinenlibus. Qua aulcin corporis (irmidebereiit, I;oc tate artuuu-que robore pngilcs ess

De hnjusmodi
lil). II,

'

ccrtamiiiis gcuus satis indicat. Hinc Plautus iu Epiuico, act. \, sc. I, V. 26 intcrroganti epidicos
:

cliis

Maximus hom.
«

1

de Epiph.

ait,

Domiiuim no-

yuixl lierils noster filius \alei ?

strum
stam.
a

q

baplisniate consccrasse iluenla Jordauis, simulque suuin purificasse Baplisiiscepio a Joaniie
>

§\1.
:

Pcrfnnctorie legerc. Perfunciorie est escitanler, negligentcr, nuUa (iligenlia. Petronins Arbiter Lo§ ^IL rum de petra solvit, cl nie coepit non perfunctorie vera In liis crralis qua; allegorica sunt sijlva condensn, berare. ILi-c Barthins aircrens verba hujas loci. Pcrfunctorie perfuiujor esl, scd signiiicalioiiis omBartUius, qiii editioncm Basileeiiscni, vcl ci similcui ninoopposita^. Perfuuiji enim est solHciledihgentervc forlc ob ocnlos habuil, qiue in ca confnsa videnlur, obire inunus. Perfuncloric antein dicilur dc rc incusic reponit, dum ait : « Tr.usposita cliani in seipioiiriose ct lanquam aliud agcuilo facta. Yerbum Lati« Scd tibus pcriodi vcrba ila simt rccolloc^mda nnm, ut patet cx Petronio snpra laudalo; scd non mirum si stulti in Iiis crratis, (pi;c allegorica « quid facile apud Ciceronom invcnieudiiin. Apud juriscou« suiit, carpcre ncscilis docta mami de silva condensa sullos uon raro usnrpatur. D. I)e cviciionib., l. Qui < et unibrosa sab foliis litterarum pcndcnlia spiriDe senatus consulto Silaniano, ). ProiibertrUis ; D. < tnalinm fructnum poiiia, cnin in propatiilo per Ad senatus consultuin Tertijlliunum , 1. Si pter; D. « sanctos pr;edicatores condnctum niale intclligoule.s malcr. Tandcm D. Quod vi aut clum I. ingenna sit « orthodoxam depravetis doctrinam? » Sic Barlhiiis. dcbcbil.... ncque pevfun- j) Aut qui aliter. Ulpianus Salis concinna vcrborum rcpositio in illa viliata ctoiie anl obscnre dicere. Lleni qiiod pcrfnnclori csfc edilione. Sed superiiiia si quam profcrimus cx edit. dicis causa qnoJ apnd Tnllinm ct jurisconsultos rc;Lablicana, cl cardiualis Joseph Saenz de Agniriv, perialiir. Eteiiim dicis causu aliqnid faclum, esl non lcclionem complectcris, uti esi conipleclcuda. ^ Advocaliis ille milii est, clc. Pulclira csl desciipalia de causa factniu qnam ut possit dici factum. Sic numerata pecunia dicis causa, est ad iiihii aliud niitio Advoc:ili, qnem cum a(ioptalo insnlse conrundcuicran^ pecuniam, nisi ut pos-sit dici numerata. Cibaiil piodigiosi illi U:crelici. Baktiiius. cero in vi Verriiia : « Attamen ut possit se dicoic C;ctcrnm qni qiioquomo;lo res alterius tueretur, smisse, Artagatho irnperat, iit aliquid illis, quortiU. tcnipore Paiiliiii advocatns dicebatur. Hiiic Carolii? .•irgentum fuerat, nummoriim dicis causa darct. Maguns iii variis diplomatibiis, ut videre est apud Uipianus If. de S. consulto Silcniano, 1. 1, Cum aliDiicange, quia dcfensorom se essc sanct;e Ecclesiiv ter, paulo ante tineiii : « Si iinxit sc quis aiixiliuin gloriabatur, a;ivocatns inscribitnr. Ibi qiioqiie inveferre, vei dicis gratia tulit, uiliil lioc commciUum iiies Gregoriuin IX PP. in epist. ad Fridcriciim II < proderit. > In niargiue ibi Sunt qui falso lcgant, inporatorom scripsisse in h;ec verba : < Cnm advoditis gratia, vel dictis graliam. Est autcm dicis gracaliis EccU^si;e idoni intolligi doboat quod delousor; tia accipiendum, id cslpcrfunctorie, cl dcfiinctorie. > si dofensnris omittis officinm, uomon impropric retiAu^. lib. II, cap. 2, ila ibi. Dicis autem a rc( to dtx nc^ aihocali. > Ecclcsium Aqnileiensoin advocitnin ronjcctatdeiivatnm,ut judicis ajudex, Holoinnniis V. ?uii:n habuisse patebit in calce ex charlis quas lu dicis gratia. Ca!temm hoc ipso sonsu qno Par.linns, Nol. a 1 C;m. 5 concil. Forojnl. proniiuimos.
:

pngilicc atque Thcspiioneni respouiienteni itulucit Ul autcm Paulinns oslcnderct Pelriim pervalida pevque ellicaci ratioue h;cre!icorniu fall:ici;;s (lissipare, asserit, cx pugiUun forlitudine suinpta ullegoria, veritatis Udciquc sua) pugiio corum oninini!) ora contrila.
:

atliletice.

,

:

i.

:

-

'171

S.
qniii(|iiid siipra

PALLINI PATUlARGH.i: AQLILEIENSIS
acdi-

ni
quomodu adoptivus «obis
kI

omniiim... el
fioavoris, lu)c

hoc fuiuiaincnlum

A

p:»lcrna! successionis

,

oporis sui fnictum, ct ad virtiitis prolicerc mcrcciiem. > Lt enanat. in psal. < Virtules s:ne liile iolia suiit : videntur virere, scd prodesse non possunl : agitantur vcnlo, quia non lia^id
i
:

solum

IQ

daro potuil? Rartiiils. Faleor lectio dillicilis et fortasse corrupla
:

I.brarii

benl fundamentum

,

»

ctc.
§ HI.

amanuensis negligenlia, ul non eguil, sod habuit scribendum sil nisi mavis iii temporis barharicm ciilpam refundorc, (pio nomine ojus tonipcstatis scrivel
:

ptoiibus niulta sanc coudonaiula sunl. liarlbius,

iil

In calcnlo candido Agni. Calcuiis componel)anl vetercs summas expensionum unde ad eos sedere cst ralionem duceie (pi;e cum calculis essel computata,
«
;
:

cruditam profcrat adnotationem, lectionem difliciliorcm, et noii lcvi manu asse^pn^ndam reddit. Quoniodo enim potest dicore Panliiius
l)is

adoptionem

tribuit

« Qiio paclo noliliorum, si ipse necessario
:

redigcl)alur d.'in(ic in t;d)ulas expensorum et receploitiin. Ilinc calculus Paulino nostro ipsiis tabulas dc« signat, cum ait IIiijus niminiin pcslileii serpeiilis instinclu, fcllisfpie poculo ebriali (piidam, qiiorum non sunt nomina in caiculo caiidido Agni inscripla, hajrcsim veiernosam suscilare nitunUir. j Idem est
:

ac

si

rationem dixisset, cl
1,

sie

sarum veterum Rhapsodus Papius magislcr.
thius
c.

calculum cxponit glosIta Bar-

Yerum isthcec explicatio haud arridet. Non nie iAlcl calculos pro ralionibus, sivc tabuiis dati ct accepti usurpalos. Imo adde, si piacet, calculatores, eos
inler servos fuisse, qui rationes cxpensarum descriplas servarent, ut habet Pignorius l)e servis cap. 18. Sed nonad hanccaicuiorum intelligenliain respexisse Paulinum satis ostendit quod dicil in calculo candido. Quid enim habct candido ad rationes dati et acccpti? Ktenim noii hujusmodi ralionibus candidi appeliatio apponilur. Meiius ergo si dicas in meiite liabuisse locum Apocaiypseos cap. n, v. 17 Yincenti dabo calculum candidum, et in calculo nomen novum scri]Hum, quod ncmo scit, nisi qui accipil ; cui loco Arctas iucein affert : « Posuit, ait, hoc ioco calcnlum candidum , quod is notus csset ab his, qni in thcatris ac sladiis cerlabant , et vincenlibus lrauci>atur. j Consuevisse vetercs, dies vesque faustas lapillo candido, nigro infaustas adnotare nemo vcl leviler tinctus litlcris, ignorat. Piinius lib. \i, cpist. 1 1, ad Maximum : « diem l.elum notandum mihi candidissinio calculo! » Persius init. salyroe ii
: :

U

t Si caruit vcl oguit necessario jure, inferendum csset nec fuisse (ilium Dei natiiralem. Necessarium eniin jiis fundatur iii nativilaie naturali; ut ipseinct Bartliius dixit. Insuper qu;c comiexio veri)orum et seiisuum consequentia cst ista? Ipse caruil necessario jure ad habcndam pro se adoptionem! Jus iiecessarium non dat jus ad adoptionem, quia est ipsa naluralis filiatio; lilius naturalis noii cst dicendus carere vel cgore jure nocessario, nec adoptionis; non necessario, quia est lilius naturaiis; non adoptionis, quia si naturalis est, non est adoplandiis, nec ei competit adoptio. Sensns ergo veiijorum Paulini simplcx uitidnsque videtur iste Non potest tribuere adoplionem, qua ipse eget, quia si ipse eget atioptione, non habet qiiod 311011 det. Quod raanifesle convinciUir ex vcrbis statim « subjunclis Nam quia i)cccatuin non habuit, ideo nobis peccalum donavil quia non accepil ut vita esset, sed ipsa essenlialitcr vita est, idcirco nobis vitani

jiire caruil, vel eguit, ut sibi liai)eret?

H

:

:

:

aiternam indulsit. j Ergo ox his sic infcr Quia non Iiabuit adoplionem, adoptat. Et ex opposito, « Quo pacto nobis adoptionem tribuit filiorum, si ipse i.ecessariura eguil (forle ncccssariuni adverbialiter pro nccessario) iit sibi haberet? >
:

§IV.
Quilibet scrupulus ambiguitatis. Quilibet huic goneri scriptorum qucmcunque significal. Pauliiius sed ne quilibet scrupulus ambiguitatis remaneret.... Scru:

a

fi

pulus autem cst dubilatio, ambiguilas. TerluIIianus

Hunc, Macr
Qu\
tibi

iie,

diem numera meilore
a[ii)Oiiil

lapillo,

labenles

caiididus aniios.

Sed et sententias calcuhs atris vel catidiJis, cuin al)solverenl vel damnarent, judices fenAant. Oviiiius, lib. XV Mctain., v. 41
:

Rlos erat aulii^uis, niveis alrisque lapiUis Mis dauinare reos, illis absolvere culiia.

,

Oplime Menochius ad locuin Apocalyp. ha!C omnla
couiplecUtur « Est calculus candidus sentenlia fcliquain Christus proferel in vincentcs, ipsaque qua vinccnles donabit. Caicuius :cteriia lclicitas enim candidus vcteribus signum crat rci fausla; et lelicitatis, absolutionis in judicio, ct in comiliis pro magislralibus creandis calcuius candidus dabalur «yus nomine signatus, cui suflragabanlur. t Et hoc cst quod respiciebat Pauiinus, cum diceret horum nomina non csse in caiculo candido Agni inscripla, iioc est ut aiibi dicitur in cadein Apocaiyp. in libro vil(v Agni, c. xui, v. 8, uno vcrbo, non esse salvandos.
:

citatis,

,

ad Scapulam. « Quisque cnim lantam toleranliam spectans, ut aliquo scrupnlo pcrcussus, et inquircre acccnditur quod sit in causa, el ubi cognoveril, veritatem et ipse staliin sequi ur. t Hinc scr.upulus ambiguitatis hoc loco, et scrupulos;e ambages apud Justinianum cap. 1 Cod. cominun. de legatis : « Quis in reniibsionis scrupulosis utalur ainbagibus? > Rarthils. Adde, scrupulum scrnpi diminutivuni esse, de quo Festus lit. S : « Scrupi dicuntur aspera saxa et diunde scrupuiosam rein dicimus, stantia a tractu qu;c aliquid in se habct aspcri. > Hinc pioprie scru
fine libri
:

D

^

Necessarium

eguit.

Manca

ipse necessario jure eguit.

Necessarium jiis

Si esl oralio. Scrilie esl aguatio
:

naturalis, qua; necessarios hairedcs nobis facit eos qiii e nobis nascuatur. Sic Piiaidrus, fab. iiv
:

Cui poieslas uulla

ia

gigneado

fuil.

Cur haec

sil

Dubemque

|JoUor quoe iia^ceiiUs iiiiserila est. spoiile praesial bcuevilenlium ?

Facil (lareules bouilas, uon uecessllas.

Quo

loco non probanius Rimicii et Neveleti Doschii reposilionem... nativitas. Nascendi enim necessitas parentibus del)elur, et foraenlorum sive alimenlorum a jure naturali posl partum. Sic Ambrosius iib. i Ollic, cujus verba produxit ad eum Phiedri locum Nic. Rigallius. Eguit autem apud Paulinura noslrum caruil signiUcai. Si ipse non liabuir jus ncccssariura

pulus lapiilus ille dicitur, qui in caiceo lalcns, sollicitudinem liedendo creat. Translate vero significandis dui)iis ancipilibusque rebus anxiludinem parientibus aptalur; undc, evellerc scrnpulum, pro sollieitudiiiem tollere; injicere scrupulum, pro ingerere sollicitudinera dicimus. Cicero pro Rosc. Ainer, : < Ilunc sibi ex animo scrupulum qui se dies noctesque stimuiat ac pungit ut £;i't'//«;is, poslulal. » Idem « Hic tum injectus est horainibus pro A. Clucntio scrupw/Ms etqu;Edamdubitatio,quidnainessclactuin. > ^ Dicant ergo si valent luvrelici, etc. Dicnnt ergo si valent liwretici, qux de liis tribus personis cnni adoptaverit, cum tota eum Trinitas in ulcro immaculata' operata sit Yirginis; quod si nequeunt, catholicis se humiliter salubribus subdan! documentis. Ila enini verba ista collocanda suat, vulgo dirupta, et perperam scjuncla. Sic Baribius. Oplinia collocatio verborura sed non oranino neccssaria. Si eniin parentbesira attendis, qua; scite ponitur in edit. card. Aguirrc, et nos ex co quoque appouimus, cessat oranis, qua; videri possit, verhoruin confusio. Cailerum hujusmodi transposiliones vel in optirais scriploribus reperiunlur. Auclor est « Quintilianus Instit. orat. lib. xiu, cap. 6 Ubir.:liil
:
,
:

»

,

175

Ll»ELLUS SACROSYLLAIiUS CONTUA ELIPANDUM.

NOT/E.

174

ex signiric;ilionc nuitandum est, et slruclnra sola Sicul variaiur, ligura polius Yerboruin dici polcst nmlli iiarralionem longis nmlant hyp!'rbatis. » c Eum udoptaverit. Barlbius, qui legeral, ut in Optare est « sic halict optavcrit Basil. cdit. est adoplare... » Papias magisler, hujiis generis auctorum enarrator plerumquc non ineptus Opture, eliqcre, dcsidenare, in filium (acere. Sic Barthius. Certe dcsiderare huic loco non quadrat. G;elerum optareel eligere est. Yirgii. .-Eneid. i, V.-429
:

A

utitur verbo perfunctorie sanctus Ambrosius lib. vi « De nari!)us autem quid loqiior, qiui! bivio et procero foramine anlrum quoddam re-

Hexam., cap. 9

:

,

,

:

:

cipiendis odoribus pmeslant, ut noii perfunctorie odor transeat, scd diutius inha;re;ilnaribus, el eoruiu ductii cerebrumque sensusque depascat. Idem Uh. de Paradiso, cap. 6 : « Cognoscere utique non in sola et perfunctoria scicntia est, sed in eorum opcratione, qu;e oporleat lieri.
1)

:

Pars optare locum lecto, el concludere sulco.

vix iinplet,

Fidei sua' pugno attrivit. arctissime colligi
:

Quod pugni mensuram
(Jicitur.

Prudentius de

Idem

III,

V.

109

cadavere

:

Oplavilque locum regno....

Fiieritfiue cinisculiisarens ftliiiiini uieiisura pugilli.

Adoptare autem
ligere, atque in

teste
«

Holomano

juris, V. Adoptio,

est

in comment. verb. idem quod optione Jacta de»

familiam suain adsciscere.
§

V.

a ISisi qui alienus est.

Optima Paulini adoptionis

descriplio, et aflatim conveiiiens conditioniiius ab jure consuUis rcquisilis, ut scilicet adoptandus non sil verus lilius, sCii alienus, et exlraneus. Quibus accedil Gellius lib. v, cap. 19, adoptioneni describeus, < cum, ait, in aliciiam familiam, inqiie lilierornm locum extranci sunmnlur. » Holoinaiuis L c. « Adoper qiiem extraneus in ptio esl acUis legitimus, alienam familiam jusquc liliifamiiias suscipilur Dixi, ait, extraiieus, eum signilicaiis, qui suus non esl. t b ilt sanctificaretur aquarum natura. Sanctiis Ain« Baplizatus est ergo brosius, in Luc. lib. ii, n. 83 Dominiis, non mundari volcns, sed nuindare aqiias, nl ablutse per carucm ChriSli, (jua) peccatum iion fognovit, baptisniatis jiis haherent. » Sanctus Gre« Anlc gorius Nazianzenus, orat. in sancta luinina omnia ut per h:cc sanctilicentiir aqiuic Joidanis, ut sicut erat spirilus et caro, ita ct his qui l)aptizandi cranl, in spiritu el aqua sanclilicalionis successio traderetur. » Donique, ul CcBtcros omiltamus, sancliis Maximus hom. 1 de Epiph. ait, Dominum noslrum « siisceplo a Joanne baplismate consccrassc lluenla Jordanis, simulque sunm purificasse Baplislam. j

B

Sic quidein {iHale : lecje fuleni, et cmenda inscitiam Hbrari:).sk', iiiquam, fidem deChristo a beato Pelro arctissime collectam et prolatam piigniiin vocat Paulious iste, doclissimus aiUistes... Siuiilitudo colaphi in os impacti jniigitur. Barthius, 1. c. Bcspexisse Paiilinum ad pugilum cerlamon non ambigerem. Pugites enim a pugna et pugna a pugno, quoniam his a natura pr«stilis armis prius primum
psignaliatur, in(!e lapides, bacilli, ignes, ferrum pugnis adhibita, Lucretius, lib. v, v. 1286
:

iii

H

:

Arnia aiUiqna manus, unn;iips dpiilpsciiie fuerutit Ki lapidos, el iieiii sylvaniin tragmiiia raini Ki llaiiiiiia; aliiue igiies, poslquaiiisiiiil cognila priiiium.
,

1'osierius ferri vis est osrisque reperta.

De hujusmodi
lib. II,

piigilalus certamine vide Mercurialem,

:

Kc gymnast. Qui tamen, cuin cx Plinio ait an!c Trojina tempora pugilaUim inveiitum, fallitur. Mam Piinius lib. xiii, cap, II, loqiiilur nou de athlclico pugilatu, scd de piigillarilius ad reni
cap. 9 dc

:

scriploriam pcrlinenUbus. Qua autem corporis (irmilate artuuirque robore pugilcs ess' deberent, hoc certamiiiis gcnus salis indicat. Hiiic Plautus in Epidico, act. I, sc. i, v. 2G interroganti epidicos
:

Quid herils
(^

iiostcr filius valei ?
:

§ Yl.

pngilice alquc Thesprionem responiicntem indiicit Ul auteiu Pauiinus ostenderet Pctriim pcrvalida pevque eflicaci ratione hicreticorum fallaci;;s dissipare, asseril, ex pugilum forlitudine suinpla alatlileticc.

Perfnnctorie lecjere. Perriuiclorie est oscitanler, negligenler, nulla (.iligentia. Pctronius Arbiler Lorum de petra solvit, et me coepit non perfunctorie verberare. Ilcec Barlhiiis aflcrens verba bujus loci. Pcrfunctorie perjungor esl, scd signilicalionis omnino opposilic. Pcrfuniji enim est soilicilediligentervc obire munus. Pcrfunctoric autein (iicilur de re incuriosc et tanquam aliud ageniio facta. Yerbum Latinuni, ut patet cx Petronio snpra laudato; sed non facile apiid Ciceron'3m invcniendiim. Apnd jurisconsiillos non raro usurpalur. D. I)e cviciionib., 1. Qui libertiUis ; D. De scnatus consulto Sitaniano, ). Proptcr ; D. Ad senatus consultum TertijUianum , \. Si vujcnua sit matcr. Tandcni D. Quod vi aut clum I. dcbcbil.... ncqnc pcrfunAut qui aliter. Ulpianus ctoi ie anl ob&cure dicerc. lilcm quod perjunclori csi dicis causa quoJ apiid Tullium et jurisconsullos n;perialur. Eteniin dicis causu aliquid factum, est non alia de causa factum quam iil possil dici fuctum. Sic numerata pecunia dicis causa, csl ad nihil aliud niimeraiv, pecuniam, nisi ut pos^sit dici numerata. Cicero in vi Verriua : « Attamen ut possit se diccre smissc, Artagatho imperat, ut aliquid illis, quoruli.
:

a

legoria, veritalis iidcique suai pugiio coruin omniisi!)

ora conlrita.
§ ^^I=>

In

liis

errctis qua; allcgorica sunt sijlva condensn,

Barthius, qui editiimem Basilecnscm, vel ci similem forle ob oculos habuil, qiifc in ca confiisa vidcntur, sic reponil, dum ait : « Tr.nsposita cliani in seijuonsiint recollocanda « Scd tibiis periodi verba ita
:

< «

<

<
«

,

«

quid niirum si slulti in liis crratis, (iu;e allegorica sunt, carpere nescilis docta manu dc silva condensa el nmbiosa sub foliis litterarum pendentia spiritualium friictuum ponia, cum in propatiilo per sanctos pr;cdicatores condiictnm niale intclligenle.s orthodoxam depravetis doctrinam? d Sic Barthius.
Saiis conciniia

:

})

vcrborum
si

rcpositio in

illa viliaia

oiitioue.

Sed
et

siiperiiua

Labl>cana,

quain profcrimus cx cdit. cardinalis Joseph Saciiz de Aguirre,

lcv-lionem complecleris, uti csl couiplecienda. 1j Advocutus illc milti cst, elc. Pulclira csl descrip-

tioAdvocali,

quem
illi

cuin adoptalo insulse coniundch;eretici. B.vRriiits.

baiil piodigiosi

C;clerum qui quoquomodo res alterius tueretur, tempore Paiiliiii advocatiis di(>eliatur. Hinc Carohi!'
variis diplomalibiis, ut videre est apiid quia defensorcm sc esse sanct;« Ecclesia* gloriabatur, advocatiis inscribitur. Ibi qiioqiie invein

fiierat, nummorum dicis causa cUircl. Ulpianus IL de S. consuUo Sitcniano, 1. I, Cum aliler, paulo anle linem < Si linxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia lulit, niliil hoc coinmeiUum

argenlum

i.

Magnus

Diicaiige,

:

< proderit. » In margine ibi Siint qui falso legant, ditis gratia, vel dictis gratiam. Est auteiii dicis gra:

i

tia

accipienduin, id cslperfunctorie, ct defunctoric.

»

Au^. lib. II, cap. 2, ila ibi. Dicis autcm a rcrto dcx ronjectatderivatum,ut judicis sjudcx, Holom.iniis Y\ dicis gratia. CLCterum hoc ipso sensu quo Par.limis,

Gregoriuin IX PP. iii cpist. ad Fridericum II uperatorem scrip;^isse in h;ec verba « Cum advocaliis Eccl(^si;e idcm inlelligi debeat quod defensor; si defeiisoris omittis olTiciuiu, nomen improprie retin(\s advocati. » Ecclesiam Aqiiileiensem advoc lUim «uu:n habuisse patebit in caloe cx chartis quas tn Nol. 1 Can. 5 concil. Forojiil. prornittinnis.
iiies
:

:?

:

!"
e

S.

PALIJM PATillAUCH.E
olc. B. lianc perio-

AQUiLElE.NSlS
gm:.

TG
jiisia
,

Cum

eiiivi

naturam no^rnm,

A

priccipue aclem
6

lUim sic Ifgciidam coiilcndit. Cum enim naluram uostrqm (juam in id assnmptain in dextera Patris ciilloearat, ostendendo patri incessabiHter manifestat , propitinm enin noliis ndvoeatns noster qnasi interpellando effieit is ct bcni(jnmn. Viilgo onniia cicc;u IVvRTims. Onmia probanda ex lcctione Basilocnsi in qii.i liltinia aniniadvcisio csl oiniiino ncccssaria, et in \crl)0, nt viilgo lial)cUir, effieitis, vd is nltima syl;

Sel.lcnuin dc ^ui'. nat. disciplinain lUibrajor. lil). iv, c;ii>. 9.

P>arlliiiis I. c. cx Basil. cnsi, vcl alio consimili (cgcral speculum non spela-um cl siibdit : specnlnrn diininutivum csi a sp 'cii, non au-

In speta'0 famtatis.

tcm
illc.

(pio qiiis
(id

formam
pneter

aliiid

est

siiam speclal. Ex(;nipliim ncc hoc Pauliiiij non subit. Sic

Hoc

teslinionio nos usi

sumus

in illud

:

Speculum

jusliliof, n. 5,

la!)a ciiin d

oniiltcnda,

nt faciiint ineiiorcs cditioiics,

vcl

Barth. scparanda. Ei generatione et saiuininis affinilale. Id est, non «y.it consanguinciis ncc allinis. (hissiiis cnini delinit consangnincos eos, qni saiKjnine iiiter se eonnexi sunt, ut ail 1)1]). D. de snis ct leifit. \. \, ^ post snos. Qnod nonni^i pcr gciicra!ioiu'in liabcliir. Modestinnsaniem D. de Gradib. et ajfmib., I. iv, § sed (juoniain. « Al(ines, inquit, snnt viri ct uxoris cognali : dicli ab eo quod dua! cognaliones, qu;e divcrsie inter se sant, pcr nnptias copnlantur, ct allcra allerins cognationis finera acccdit : nanuiue conjungcndic allinilatis cansa fit cx nupl-is. » Ergo cuni neipie saiiguiuc, neque, nl sic dicain, sangninis confinio .Moyscs con-

cuin exponcrcmus Italico sernione eas quas dicunt Litanias B. M. V. Laurctanas, quod el pnhlici juris fccimiis an. 1725, lypis Vcnctis Erlzianis.
§
"

VIH.

JSon unns, scd unum. Haud absimile habcs apiid Vincentiiim Liriiicnscm, commonitor. i, cap. 19 « !u Trinitatc alius atque aliiis , non aiiud alcpie aliud. In salvatore aliud ;ttqiie aliiid , non alius alquc alius. Qiiomo '-o in Tiinitaie aliiis
:

B atque
est

alius non aliudatquc aliu:!? Qiiia scilicct alia pcrsona Patris, alia !"ilii, aiia Spiritiis sancti.
:

Scd tamcn Paliis,
alia ct
alia,

cl

Fiiii, ct Spiritiis

sancli

non

vcniret ciim
finitale.

filia

Pliaraonis, opliiiic dixil Pauiinus,
illa el

eum alienum
e

ab

gcncralione ct sanguinis af-

Spirilum sanciiim Paraeleiuin cssr. G. Buda^r.s romment. L. G., pag. miiii 994, lic<pax«>. 3 etiam (signilicat) pro alio inlervenio, nl advocatus etpairomis. llnilc nxw.ylr.-o; diclllin CSl «ytov llv£ur.'.a, m;

scd r.na cailcniqnc natiira. Quoi!io;Io in Salvalore aliuij ;>lque aliud ; non alius alquealius? Quia viiiclicct allcra substantia diNinitatis, abcra bumanilaris scd tamen Deilas ct humaiiitas iion aiter ct altcr; sed nnus ideinque Gbristus, unus i('e!a:

que

Filiiis

Dei.

»

llis siniiii;»' rcpclil

Paiilinus

ii!).

i

co;itra Fcliccm, cap, 15.
b Impio (jrunniunt ore. Voces quoe besliis propri;e sunt, bominibns vana ct abs'ona loqucntibus alb..giiiUur. Sic Arnohius, lib. iii « Si !iovcnari;is nunierus cogJiomcn ISovcnsilum diicit, Goi-nilicius balare convincilur, qiii novitati pncsidcntibus divis
:

aulcm hic Pauliniim noii Puracliluin, ut"vuigo clfcrlur, sed Paracletum dixissc elciiiin inler crudiios, ail {]. Macer iii Hierolex. V. Puraclitus, conlroverliLiir an Pararlitus, vel Paracletiis litlera e pioducta dicendnm sil
Tzc/.vrwj
:cf.;
n^y.ot/.-^/.rirT-i;

Szy^otxfjrjv.

iNota

;

nam Ilaimon Ilalbcrstadiensis cpiscopus super cvangelia Dominicalia iiiquit, quod qiiidam Grixicus veevangeniens in lium, et dicerelur ParacHius, dixit Paracletus dcbcre <iici. Tamen non audemus illud mutare cx consuetudine. i Quain consucludiiiem tueri etiam ex prosodia el ex vi Grnecic diclionis conatur Joanncs Baplisia Tliiers, ut ait ibl ideni Maccr.
palatio rcgis,
lcgcreliir illud
f Et marancitlia anatliemate Macedonio. Barlbius, Adversar. lib. xi.iii, cap. 11. Mendosa sunt vcrba. Scribendum enim Dcteriorcs Ario et Eunoinio, ct Macedonio, analbematc inaranatba digni. Maranalha cxsecrationis forinuia cst, nt anatbcma. Patilus l ad
:

vim dointt. j Qu;c s; riptura minia e niulanda csl. Sic dc h;vreticis impurioiibus siniplicilate pagani illius Gornilicii,PauIini!s islic « ... Ln .'c
aliencc po!en!i;x)
:

cum

r>

eteosvaldcessccraninrquieiimadoplivumimpiogruRnuint ore. » Verutn autem cst qno.i nolavit Herabius ad nomen alluai al) Arnoliio, nam venex piovcibio stolidilatcmiiolat,etconzi/'ex, indeque Corni/iciusnon absone poteral vcrvccem subindicare, ciim aiietc cornutiiis vix ullum sit, cjus quidcm generis, animal. BvRTniis, 1. c. Scd oplime Paulinns kiercticis porcorum voeenv appingit, quos Pbilo Garpalius iii Gant. cant., vocat « gicges aniniaiiiim iuinumJoruin, j et TertuUianuslib. de Pncsciiplioiiilnis, cap. il de elbnicis h;crc,

licisque
(ttile

(iOrintbioS \VI

:

eWi;

ov fd.il

to-j

Kuoiqv 'ly^TOw X/jj-

1.2 uvpv.-juBtx. Quo(i inlcrpretantur alii aliter. Ductacst autcm vox a Scmmttha quoduliiniam exsecralionem sonat, ut notal lil». vi Paralipoinenon Joannes Drusius. Macedoniani autcm Spirituin sanclum negabant Deum esse, nt scrihit Ilonorius Augustodunensis in Gatalogo. Sed creaturam ct scrvum asscreljant, in id corrupio per distinctionein Joannis cap. \ loco, ut auclor esl Gonslantinus HarffTcv riTw aw.Or,uLx

rum
fingi.

Doniini .MaUb. vii inlclligit, videlicet, porcos non esse tnargaritas projiciendas. G;etenon est novum, voccs animaliuin homiiiibus afilitid
;

Gonsule Varroncm multa congereutem exemlii numerant, iii de quosdam afrcctuum hunnuiorum cbaracteres annotavii Apulcius lib. iii Florid., paulo ante finem. Fcsiive Ausonius in hoinincm vocis absonoe cpig. lxxv
pla et testimonia lii). vi, vcl, nt L. L. Sed in animalium vocibus
:

rv
'

Latralus caluloriim. lilnnilus
Balylii assiuiilas
:

rm;,'is

inenopulus, itidem catalogo, iinde nvjTjfjtaTo;/(i;;/o« appellabantiir, ut tradit Augnstinus, de HaBresibus cap. 52. El negabant apcrium tcstimonium Scriplurse esse, nbi Spirilus sanctus Deus diccrctur, qnoriira taiRcn aliqnot pioducil Leontius Byzantinns actione -i, ct pleni sunl Palrum ccmnicntarii. K;cc omnia erudite Bartbius.

Ca[irij;;ciii!iiiqiie ppciis, laiiigeios(|iie
;isiiios

equoniin : greges

qiHJiiue riniei e dicas, Murce, peciis. Galluriini c;iiUus et oraiiics giiliuie corvos Et qiiid(|uid vocuiii beiiua lals lialici,

Cum

vis Arc^idiuni tiiigere,

Omiii;i cuiii simules ita voie, ui licia lie^eritur, Nou potes Imuiaiix' \ocis liabere socuin.

De MaranaUia autem audi Ilieronymuin,
157
»>st
,

cpist.

Maranalha magis Syrnm quam Ilebrceum, tametsi ex confinio uirarumque
ad

Marccllam

:

«

iinguarum aliqnid
lelur
iion
:

et

Hebncum

sonei^

el inlerpre:

Sed cl grunnire alia signilicatione u*'irpatum rcperilur apud scriptores sequioiis Lalinitatis. Ducange iu Gloss. Grunnire, murmurare, riioresuuniinditjtiari.. Usus anliqui Cluniacenses. c. l(]y : « Ver^uin reinei:

Dominus noster venit : ut sit sensus Si quis amal Dominutn Jesum Chrislum, analhema sit :
:

piat, et loiies

hoc

facial quoli.:s
»

prioiem proplerhos

grunnire cognoverit.

cl illo complelo, dcinceps inleralur
vcnit.

Duminus

noster
•>

§

IX.
lii

adversus euin odiis pertinacibus conlendere velle, quem jam venisse conslel. > Vide hiijus excommunicalionis rilus ct forn;ul;i5 apud Baroiiium ad an. Chr. 57, n. 71 et scq.,'

Quod superflunm

sit

Ad

vicctn anittKT.

Sunt

Apollinaristai

,

quos

conlra Theopbilus Alexandi inns cpiscopus in cpiGi. ad Paschalcm I conlra Origenislas sic scribit d€ Substantiam r.on baltct inaniChristo ioqnens
;

<

»

m
mem
siiie

LIBELLUS SACROSYLLADIS COrsTIL^ ELIPANDUM.
ainma
:

N0T.4'.
:

17'^

neque eniin inanimein car- \ conversa ad Dominum soepe dicebat Qiii ptasmuHti me,miserere jHt'j,sicuti ei pra;scripserat abbas Paphnein hainiit, et pro anima ralionali, ipse, in ea nutius, qui eam ad bonain frugein reduxeral, uti Deiis \erbiim non fiiit, sioiit (lormiianies Apollinaris
discipiUi
suspica-iitur.
s

In Vita beati Dainasi papie

cx ms. codice

arctiivii canonicoriiin

sancli

Peiri

;

narrat Bellovacensis cap. 77.

in

Spec.

llistorial.,

lib.

xiv,

qiKC inserilnr tomo

XXVII

Bibliolli.

PP., narratur
"

(laninalio ii;eresis*Apollinaris his verbis : « Coiideninavit eiiani .\pollinaremLaodica! Syria; episcopum...

13

§

X-

asserentem solum corj^us, iion etiam aniiiiam a Domino dispensalione susceplam. In qno cum evidentiluis Evangelii teslimoniis urgeretur... vertit se post,

ne ex lolo vinci videretur, et ait euni habuisse qui(icm aniinam, sed non cx ea parl.'», cpia ralionalis est, sed ex ea sohim, (pia vivilicat coipus. Ad supplementuin vcro ralionalis parlis, ipsuin D;'i \erhuni liiisse peihibebal. Qu,e abserlio ii!»i ad aures bt^aii
Dainisi perlala est,
iliico

eam

lali seiitentia

depnlit,

M
(

deceiiieret
iia

:

Si

quis

Deiis,

vcre

homo

Filiitm Dei, qni sicut verc Init, vel humanilatis aiiquid,

vei deiiatis

minus diceret habuisse, alienus ab Ec-

lesia ju.iicaretur.

Qaam

sentenliam con(irmaripr;«-

D

tepil clinm in sancla secunda synodo, qu;(3 praH.ept.o f.l auclorilale ejus apiid (Jonstaiiliiiopolim cciebrala esl. ll;)s igiiur pertingit Paulinus qui « semiplenam sine anima lalionali, ct ad vicein aninuie divinani naturani in carnis dispensaiione assuinplain suspi1)

Punctus. Punctus eidein hinc est quoti funcium alio genere alii dicunt. BARTiiits. El (piideiii puii ctuin communitcr eflertnr neulro genere. Attanien etiam punctus puncti, et punctus pnnclus, ei punctuin puncli et puncta punctw, auctorcs non ignobiles iiir ter Latinos usurparunt. Plinius, lib. xxix, cap. G, « .Muslela; etiam ociilis punctu enilis, aiunt visum reverli. » Vegetiiis, lib. i de Be militari, cap. I"^, « ait Puncla duas uncias adacta inortalis est.» Ile« Mimdi punctui rnm Plinius, lib. ii, cap. GO, ait Iia.'c est malciia glori^e nostrai. » Qiiod Seneca, prx-tloc est « fal. lib. neutruin facit Nal. QiKCst. punclum, quod inter tot gentes ferro et igni dividitur « Punclum e.st ilind, in quo l paulo inlra navigalis, in quo belialis, in quo r(*gna disponi-

,

:

:

I

,

:

;

1)

(

:

lis.

B

^

[''ingamns
vel

animam

in

forma corporis, quasi
solidis.
:

li-

ncam
clc.

pnnclum

in planis et

De anima eruet

dila iinpiisiiione dispulat

Sicut in planis

soHdis,

tanlur.

»

^ Pio liac igilur re. Hoc genus scripioruin in allegoriis coiicinnandis ct per eas inllandis s nteiiliis Kiaxiine satagi*. Sic inagnilice sibi vide:nr loeulus Pauliiius hic nosler, cum ait : « Pro iiac igilur re, et

De ratione autem anima; eleganter cuni priinis Cbiudianus .Maincrlns, Tertnllianus, (pii tamen cuni corpore suo explodendus est, quod animai aflingit, eaiiique posl obiluin ex mala vila in d^nionem traisiire aulunjat, ut scribit etiain Honorius Augustodunensis, Nemcsius, Cassiodorus, Gregoriiis Thaumafurgiis, et noslra ictate Andreas \Viiliatus Anglus. Bartiiils.

liMJi.smodi erroris nubilo siyli fla!)ei!o ex aere meiitis

\enlosas nubiuin nmbras dispergerc resUnamus, qualeiius ieterni solisperiusas radio micanles stellas per (i'los valeat purisoblulibiis inspicere Scriplurarum. Ihec aticc;atiora suiil (}uam ut poesiin deceant :
(

Op;ima autem Paulini comp.iralio, licel non salis dara nec obvia. « Punclum cst cujiis pars nulla esl.
Linea vero longiludo latitudinis expers, t ait Eucli(Jes, lil). 1, delin. I et 2. De puncto ait Taquet, lib. i Elem. Gcoinetr. « Punctum omnisinagniluuinis quasi piincipium est, sicutnnitas nunieri.Linca...in:elligilur geiierari ex Iluxu puncti. t Et quidem Clavius, iiit quoque de « In magnitudine id concipi puiicto debetesse punclum, ([uod innumero iinitas, quodquo: in lempore inslans. Sunt enim et Ikcc concipienda individua. » Videtur autein issensus Paulinianic similitudinis esse sicut punctiim licct oninino indivisi:

fxemplam aulem
tiiain inagni

habciit Siilonii genium et multo un magis? Ennodii, qui d.oclissimi scriptorcs lorserunl verba alque oralionem ul a vulgo secederent, qui inquinate eo ti^mpore loquebantur lii antom in contraiinm vitiuin laborando incurrerunt. Bartuils.
;

C

:

'

Ariijicis

munn

covfii}u'ata. Barthiiss, qni, ut

in
in

Basileensi, legit
("cteris, sic

conficjutare,

non confKjururc ut
:

habet hr.nc ad locum

«

i.onfi<jnlarc ele-

gantcr dixii fujnlino velut opere conipingere. Figulo (juidem muUoties in sacris libris a-simihttur omiiip !!ens Deus. » Id patet ex Jer. xvui, IG; Isa. xlv, D; Rom. ix, 20 Psal. cii, 13 et 14 Job. x, 8 el d, ct alibi sx'pe,quoil qiiiJem non allegorice dictumest, vel ad similitudiiiem sed stricla signiiicalione el piopiie, quoiiiam Genes. ii, 7, dicilur Formavit S)om\nus Ueus homineni de limo ternv; vel, ut legil TertuUianus noa uno loco, pracipue autein de Kesarrect., cap. 5, finxit. Sed quam apte ad rem pnebcntem ibi cap. 7 « Obliteralns igilur ct devoratus csi limus in cainem. Qiiando? cum lactus est homo i:i animam vivam de Dei Ilatu, vapore scilicet idoneo lorrere (|uodainmodo liinum in aliam (iiialitalem quasi in testam, ita in cariiem. Sic el tigulo licet ar; ; , ;
:

;

bile,
sililis

et linea qnoipie
,

secnndum latitudinein indivitamcn constituunt et circuniscriiiunt quod:

,

p

cunquecorpiis, et (luaincunquecorporis p.irtem salva seniper sua proptia indivisibilitaie sic aninia vivilicat totum corpus et quamlibet ipsiiis parlcin, ipsa indivisa remanente. Et sicut qu;clibet ligura plaiia, vel solida, vel quadrangulaiis, si resolvatur, resolvilur iii lineam cl punctum indivisibile; ita vita membrorum corporis, etsi pereat per partes, non taineii deperditur indivisibililas aninue, ad quam tandein reducitur. Hoc idem explicari potest ex nuinero, qui ad uiiilalem legreditiir, iiec ultra dividitur. IIicc mihi videtur inens "Paulini. Si quis propius eam se asseqiii coididil, ainabo doceal sine invidia discere cupieiilem.

gdlam leinperato lem recorporaie,

ignis alllalu
et

in

maleriam robuslio-

fingere speciem, aptiorem pristina, et siii jam generis ac nominis. i Scite aiivertit Basilius Hexain., hoai. li : « Quo loco dictuni est Et fecit Deus liomincni : ud imaginein
alia
:

aliam cx

expresse positum cst verbum jain vero deinceps quando de corporis substajitia sermo est, verbum iiifert hoc, inlxT-, id est formnvit, finxit, plasmavit. Begius iiamque Psaltes hoc csse discriminis inter facluram cl lormationem edocuil suo iilo \cisicuIo Manus tnic fecerun: ms et plasmuverunt. Eecit, ulique interioreai ct arcanum hominein plasmavit sive liuxit iiinc externum. Congrue eniin ad c(X)num sive lulum plasinalio aut ligmentuin refertur, ul facUim ad iinafjinein. Cnro igitur formata (piidcm est, aiiima vcro ).ula.( llinc illaThais jaiii merelrix.posiea psjcnitcns
I)ei
1'ecit
,

eum

ibi

erotriCTcv, id est fecit

:

Uumanam monstrare naturam. B. cx Basileensi legcns huinanum constare naturam, ait, « Vitiala sunt porro isl:i de corpore et anima ... emaciila i l xinum sine altero niliil possit, Itumana mon tranle uatura. iloc cniin docel humana nalura , ct ideo est ea cx diiabns linila. > Bartiihs. iNoii ivjicio emendationem Basilecnsis lectioiiis. Sed vide num Barthiana correclione uiclior sil lectio (luam pio"^
:

ferimus?
§
"

:

XI.

:

ct aniiita ct corpus. Ilao aposloli seiilcntia, qiiam hic explicat Pauliiins, ulilur cliam sive Eiherius, sive Bcatus, sive uter(|ue (aml)orum eniin pricferl noinen liber, qiiem

Tria

dixit

:

spiriuis

Paiili

ct

ipd conlra
i:
1

li!t.

Elipandum lolcianum conciiinaninl), Noiiquud all"ia; aiunl, >A[ aiiima iiibubslaii-

;

179

S.

PAllLIM PATUIAUCU.E AQIILEIENSIS
aiiima

180
,

tia, el nllor spiiilus, siciit :»lt<'ra siibslnnlia csl

A

Ilmc

ct allcra caro; sed ipsa aiiima
Iits.

uniis csl i;lcm spiri-

tatioiiem
...

scmpcr propoiiiiiit vocis cxilitalcm commemoraiit. Virg. iEiieid. til,
Kt mugire adylis corliiia reclusis.
,

cl iiuissiv.
9'.'..

diim cxtcriorem carncm ainigit homo per pvnilenliam, secnndnm Apostoliini (// Cor. w, 10) inlerior anima renovatiir dcdie in dicin incognitionc Dei. Et postqnam cognoveril Dmim (iicilnr spiritiis, id est conlcmplativnsserviis Dci, qnia DiMim contemplalur per vilam cont(Mnplalivam videt D(Miin noii in corpore scd mente. Qiia; iihmis sic est in ratioiK! nnimic, sicut capnt in corpore. Qiii spiritns sic csl
Seil
; ,

ct lib. VI
...

V. 4<)2

:

[iirs tollere

vocem exiguain.

Ovidiiis Fast. lih. v, v.

ioG

:

t l'ml>ra crueiila Uemi visa est assislore locto j Al(iui', liicc. exigiio muriiiurj ve,))a ,o(]ui.

in

ralionc

inciilis sicut ocuii

in

capite.

»

Panliiins

«]ii0(iue per spiritmn interiorcm liominem inlcHigit « llic conlcniplalioni sludentiMn , (miiu infia dicat hahilare, in qiio Christus creditiir est interior qui inlrorsus sc per conieinplalionis graliam re:

,

tincl. » ^ Refectionis dnlcedine depaslus. Rariiruis,
s/KS, ait, est

depahcne pastns, satialus. Et vore. rs^am de

pi-vposilio
dcvitar^,

in

composilioneut plurimum
vcrbi
ul in
§

aiigel
,

si-

Vcrum vcnlrilo(|uoruin voces, qnihMs mussitare dJcunlur, ctiain natnrales ali(|uan lo fiiisse cl noii scm per ope caco l;cMioiiis cirict;is pluriliiis oslciidit P. Augustiiins Calmct ComiiKMit. iii v. 7 cap. xxviii lii). laI Ucgiim, (piem vide si luhct. Ncque vcteres IiOi^ tuit, interquos IlippacnUcs iy/c/.rrzpiu.itOov; cos vocat. Et Galemis iii Evplanat. liiig. quin. ilippocrat. ustis qui;> cst, ait, « hos cssc (iiii ore chinso loquuntnr c\ vcntre einitterc vocem vidcntiir. » Oplimc ergo haMeticoruin voces, clain (ioctrinassu:>.s effutienlinm,
-

,

gnilicationcm

verijis defrui

deperire,

B mussitantium
i>

dixit adinvcnliones.

XII.

Ecclcsice filios. EiHi arlis, nwl arKMijus scicnti;c, siint, qui doinestici vcliil cjus cl conscii arcanorum,

viajores nostri liac dcfniilione siincila. Sancitnm cst quod firinalum auciorilate, deinceps pro sancto hahctur Pauliiuis nostcr i Uiide el niaet
; :

a

Unde

nt singulari sttidio ei addicti. Sic Tvat^sg

luzprJ-.v

siint

Hippocratis discipuli, crarunl. lli siint quos
(T!j.hw;
lilios

(ini

illi

soli scicnli:c

se consev.fjl

[xy.^ia^n^ o-jyy«,t/.£vou;

Mpy.i-

jores nostri hac derinitioiie sancila ((luorum sagacissiina capacitatis pueritia lonae valJc a n:)stric tarditatis distat iiierlia) placuil cis, sanclo .'^nnucnte Spiriln, diias in uiu\ Chrisli persona proliieri induhilaiitcr naturas. » \ides quam nialc acccpla sil vcrissima h;cc de priorum Palrum doctriiia sententia. Scrihendum autem cxistimo. « Unde et majores nostri hac dcfinitione sancila ((fuorum sagacissima capacitalis pcritia longe ctvahle a nostra; tarditatis dislat igiiavia) placuil, sancto annuente Spiritu, » etc. Tria numcrose laudat in priscis Patrihus , sagacilaqua; pcr (liligenliam i,ein, capacilatcni, ucriliain , faciat. fil, ut omnibus inoilis siio x\o niajorcs cos
(lapacitas
iMs,
lil).

vowj

vn~pv/.'')

;ippcllat ipsc in JuranisNMto. Sic
(ioctissinr.is

Ecclcsi;c

dixil

noster

a;;tistes,.

B^RTIIIliS.
«^

Seinpilernum ex Patre. Bartliiiis, qui
,

cum Ba»

sileensi legit sed seinpilemo
htiic scripiori aiile

sic ail

:

«

SfMnpiteriH»

ocvum omne

et

ah xterno notat.

Sic

ille.

At Jiinianns

nem

significare
,

Majiis sempiterne proprie continuaiio;iit, qiiod stricte non congruit aiicrji-

autem
cap.

cst intcllectus. Claudianus

i\mbo idipsum eadcm voluiilate, eodeni scilicct spirilu cupiunt. Amho hoc idcm incorporea cupiiciiate pcrcipiunt. » Viclorinus mar« Sed ul niei scnsus capacitas lyr in Apocalypsin icntitproferri, quoniam denariusnumenisdecalognm
I,

Mamer- ^

li

;

«

qu:ie non per continuationem, seti tol;i tati 14 Dei simul est, ct instans perpctuuin. Altaincn hahcmus qui hiijtisino !i pnieler Paulinum cl alios auctores vocahuliim ad ;titcinifatcm significandam usurparun!. Claudianus Mamcrlus, lih. i de Statu aniniaj, cap. 5 « yEternitati aulcm quia passionem Chrisli scm,
:

:

piterne scivil (Divinitas) iit potequam ipsa disposiiil, passionis tempore novi niIiil(|uod nosceret, nc dicam quoJ scntiret, accessit. n Etinfra, cod. cap. sc.MH/;iternitatem pro a;tcrnilate accipit. « Omne enim tein-

signilicat,

ccntcnarius virginitalis coronani oslenJit.
§

porancum,
<i

ait,

mobile atque mutabile, imnmlahilis
i

IjAr.Tints.

ct stans seinpiternitas includit.

XllL

n Mussitantium adinvenliones. Mnssitare frequenlativum cst a mnssare. « Mussare autem ail Varro, lib. VI dc L. L., dicluni, qiiod nuiti non amplius (Miam fxu dicunl, a qiio idcin (Ennins) dicit Quod
,
;

minimum
lestus,

est, ncqiic, ut

aiunt

,

f*j

faccre audct.

Barthius, legens fere loco /«'((;, nt in Basileensi velcrnosum, vctustum, vctcrem, ;cvo jam rancidiim notat. Papias in GIosannosus. Sic Sidovctnslns Velernosus sario nhi vide notata ah crudilib. i cpist. 1 nius lissimis intcrpretibus. Hicc Barlhius assccutus mcnYeternosa fwce perfidia'.
,

:

,

,

,

,

,

>

lit.
:

M, ex ipso Ennio; Mussare, murmurarc.
:

Ennius

In occulto mussabant.yu\gi)\ero pro taccrc ISon decet mussare bonos. (iicitur, ut idem Ennius At Nonnius de Diflcr. diclion, ail: « Mussareetmurinurare discernuntur, quoJ luussarc liominum sit, occulte quid etpressa voce loqucnlium quod celatuin velint. \irg. in x Mn.
:

tem Paulini. Scd cst velcrnosus qui gravi premitur somno.

ait

Fcstus; ctitacstpropricloquendo.CajterumTcrentius non absiniili sensu vcrho utitur in Eunucho, v. (587,
act. IX, sc.
IV
:

d

Hic est vetus, vielus, veiernosussenex.

(Jiiid

forluna leral pipiili, scd dicere mussant,

ct alibi

:

IJbiDonatus: Vcternosus, morbo veterc confcclus. Clarius alter scholiastes, Pctriis Marsus. Vcternosns dicitnr is qui morbo et incommodo senectutis laborat.
E((uidcm pro vetcri Pauriiuim usurpasse manifeslum novos liostcs, \cest, tiim cx antithcsi quam ponit tum qnia Adoptiani Neteriiosa perfidia pollutos
; :

Flent... mnesli miissantqne patres....

Murmurarc autem niajoris soni est, proximi ad tumuUum. Virg. in Georg. .... nemorum increbrescere murmur. » Ilujusmodi aulem vocissonus trihiiitur pythonihus
i
;

slorianisinttmjam aholitiim restaurarc vidclianliir, ul patchit in Dissert. doginatica de Fclicis ct Elipandi
h;iM'csi.
e Pienariastjnodus. terminnvit. Tcrminnre\\\c\\vo r/p^H(recst. QuodctCiccroiiMi'p;ivilde Finibuslih. « Oiiini aulem privationc doloris i)ut;il Epicuins ler.
. i

cl venlriloqnis, et ([uibuscunqnc inaleficis, 7««. xxix, •i : El erit (jiiasi pijtlionis de terra vox tua, ct de finmo

dofiitium tuuin mHss/i((/>(7. CoelinsUodiginus, lib. vii, cap. 10, testalur sua lcinpeslatc « fiiissc Ilodigii

mulicrcnlain
jiis

qnamdam
vcllet
,

.lacobam

noniinc,

cx

cii-

vciitrc imniiindi spirilus vocc^ii pra-temieni, scd
,

'lameii
I

iibi

lligihilein amlivit

jiOvJlic,

ubi

de

(iearticulatam , ct proisns iii« Sic et ct inniinicri alii. sortilcgis ct divinaloribus agunl
ipse
,

minnri suinmam vohiplatcm. » Plenaria vero synodiis fiicitur vcl quia omniuin astiuitiinu cpiscoporuin stiffragiis ca, dc quibiis sernio, dcrtnita siiiil ; nam plcnariiim in jure diiilur qiiod adjcciionc non indicjcl, n. niarg. 1038, vel qina ait i»ercritts in Elucidar. pliirimorum cpiscoporum congicg;ilio rMil(faerunl
,

181
,

EPI^TOLA AD HEISTILFUM.

13
:

Ciiim « oiiciUT cf.c ni nniversale conciliupa tolius Occidentis (iici possit » ait G. Cave in iinc viii sac culi). Numerus enim ingens inlervenientiuni, vel constilulionuMi plenitudinis nommc tinic tcniporis ap,

A

verte, etc.

Con scoporuni el clcricoiMim diciliir MalUi. xwi non crgo licet eis pugnare. » Sancliis
;

Tonio I (^apitul., addit. II, c. "28, circa « Quoniain necotiumriec spatium lemporis tincm nec plenitudinem consnccrdolum nosiroriiin lialuiittius, ideo Ikcc consid.eranda distulinuis. Et Tomo II Capilul. Caroli Calvi an. 846, til. vii, in villa Spar« Plenitudo autem capitulorum quiie iii pleninaco mdine synodalium aclionum habentur... ila per loca coiuinenlur. s f Reservalo per omuia jnris privilerjia summi pontificis. Quanquain in conciiio Francoiordicnsi interfuissent Tiieopliilaclus et Slephanus Icgati Adriani jiontificis, nihilominus ad validitalem et robur, ut concilii definitionibus sedis Romaiue el papoe aucioiitas accederel, expelebat Paulinus. Neque enini Ecclesia el concilium supra ponlificem sed ponlifcx cst supra concilium et Ecclesiani sicul non menihra super caput, iicc oves super pastorem, ncc sponsa sBii caput supcr niemhra paslor super sponsum supcr gregein sponsus super sponsam positus est.
pcllahalur.
:

scrii^ehat Eugenio pontiiloi, li!). jv de Consideratione. « Quid tu denuo usuipare gladinni tcules, quoin scmcl jussus cs poncre iu vagiuam? > Inter canonicas vero sanctiones, queis clerici arma tractare prohil)cnlur quas iiahel Gratianus 23, q.
,

quoquc Bcrnanius

8, Decr. parle n, insignis est illa conciliiToielani

ii,

:

,

;

g

;

,

,

de clericis qui arma sumpsernit vcl suwpserunt, vidcliccl ut hac in re delinquentcs repcrti, mnisso ordinis sni cjradn in rnonastcrinm pa-nitenlia' coutradantur. Qusedam edilioues pereunitcr pccnitcntia' contradantur. Concihaheivt lium vcro Mcldcnsc , c. 57, Canonum contemptores L't « clericos arma fercntes appellal. Sic enini ait quicunque ex clero esse videnlur, arma inilitaria nou sumant, ncc- armati incedant... Quod si contcmpsprint, tanquam sacrorum canonum contemptoresei ecclesiasticie sanctitatis profanalorcs proprii gradus amissionc multenfur, quia non possunt siniul peo el m:.,., i.„„ i„.. o/,..i.oK. '^ "'' socculo militare.» Co!K?iiium hoc,quodanno845 hahitmn est, videtnr ex his ultimis verhis hausisse argunicnla ex ratione allata a Paulino, qui dixit « Neino
cap. 45, suh Sisenando
,

:

:

'

:

Au

pontifex, ct ciim eo Yalerianus, quem Aquilciensem credimiis, c:t!lerique advocaii ui causa Auxentii Romam episcopi, quoruin noiniiie cpisro[iis catholicisper Orienlcm conslilutis cpistola ex concilio Romano ii dala est. Ohtendenli! us enim numernin episcoporuin Ariii

tanlummodo

qiiod dicat

Damasus

sibi
^

hlandiatur quod utrumque possilelDeo
d

ctmundo

servirc.

Supplicandus

est.

Barthius

:

suppUcare aliquem

iiiini congrcgatorum contra statiita Niciieni concilii, sicpapa reponit. « iSeqiie enim pra^judicium aliquod nasci potiiit cx iiumero eorum qui apud Ariminuin convenerunt ciim constet neque Romanum cpiscopum, cujus ante omnes fuit expctenda sententia , ne(|ue... hujusmodi staiulis consensum aliquem comniodasse. > Hujusfacti et episloluc meminil eliam So:

phrasis liujus gcneris auclorum. Sic ille. Et vere. Nain apud Latinos cuni dativo usurpatur, ut notuin est. Peculiarem quamdain significationein hahet apud auctores infimse Latinitatis : est cnim se alicui honoris gratia inclinare. Usus anliqui

Cislersienses,cap. 71,
«

apudDucangeinY.

supplicare.
,

et discovero amhulant, humiliter incedant operto capite supplicantes invicem ohviando. Quod si

Dum

zomenus, Hh.

vi, cap. 25.
§

ahhati ohviaverint, divertant se in partem supplicanSuetoj Sed ct Lalini pro adorare usurparunt. nius de Augus!o in eumdem, c.95 :« Caium ncpotem,
tcs ei.

XIV.

qiiod Judaiam prxMervehens supplicasset, collaudavit. »
•^

apud Hierosolymam non

Juxta cvangelicas et apostolicas canonicasque recinlas. Regula% in Evangelio et Apostolo dcsumpl*,
velant, saltein indirecte, clericos arma sequi, aircruntur ihi a Paulino. Quihus adde quod dixerat Dominus Pelro, .Matth. xxvi , 52 Convertc gUidium tiium in locum suum. A quo loco sanctus Thomas2(jiuc
:

n

Vicariam retributioncm. Barthius,: Vicarivm est quod vicissim refertur. Talia si nos nimis diligenter prosequimur, scire velim censorcs nos tum otiosos inelcgantcr aulem occupari, qui ad serium fuisse
:

2, q.

40, art. 2, sic arguil

:

«

Pctro

iii

persona cpi-

exaincn lusus nostros vocant. Sic claudit Barthius. Yide taincn nolata a nohis in concil. Allinen. epistola. n. 57 et 58.

15

d'
PATRIARCH.E AQUILEIENSIS

EPISTOLA AD HEISTULFUM
Fx
ms. codice Rhcmensi callato

cum

cap. 40 lib. vi Decrctorum Ecclesico episcopi.

Burchardi Wormaciensis

I

icipit epislola

Paulini

patriai^chfle

Forojuliensis, edila in loco celcbri

nomen

synodo magna, contra Folicem hffireticum,de Heistulfo, qui uxorcm suara aduilerii propter unius teslimonium.
in
«

FranconoCurl, occidit causa

Adinoncrc

le

cuin
',fili ^

lacrymis et
Heislulfc',
fil.

muUo
tamen

gcmitu
f filiiis

D

crudcliler infelix homicidiuin perpatrasti.
cidisti
iihi

Nam
,

oc-

cordis curavcram
(lici

si

uxorcm tuam partcm
,

<>

corporis tui legitimo
luorlis

dehcas, qui [sed non

dici debel qui,f.'ra/.]

tam

inatrimonio socialani

sinc

causa

non.

YARIAISTES LECTIONES
EX PITHOFANA KDIT.
*

Curamus,

ita

Crat,

Haslulfc,

ita ct (.rnlianus..

,

1S5
tibi

S.
resiblfiileia
vitic luae.
«,

I'AI:LI.M

PATUlARCII.t AQriLEIhi.NSIS

L^»
[

non iiisidianlem quocunqiie
invenisli
,

j\

animo qu;v
imperata,
catis tuis
,

tibi

fuerint

ICd.

Lubb. add. ab alibalc

j

inodo

Non

eam cum
incitatus
* *

alio

viio
,

si

forle ignoscat " iiiftnila Dci bonilas pec-

ncfariam rem facientom

scil

a diabolo

el

refrigeret aniiiiam

tuam
lihi

,

priusqnaui

iiupio inflanimatus furore, lalrocinii

niore alrociiis
,

crucicris perpctuis flainniis. IIoc

lcvius ct inolius

eam

gladio luo,

crutlelior omiii beslia
t.

iiitcreinisti

e se corlissiino scias

[isliu! consiliuin

ul cerlissimc

[atrocior el

crudelior o. b. eam. g.
post

intercmisti.

scias levius et salubriiis est, ut sub alteriiis cuslodia
liigoas deflonda pcccala. /u/. Labb.]. Sin

Ex
teni

Labb.].

Elnunc

morlem

ejus addis iniipiilaf

aulem poe-

super iniquitatein, filiorum tuorum improbe

nitcntiam publicam in

domo
-',

tua permanens, vcl in
tibi

proedo, qui malri

non pcpercisti,
,

et idco

"

filios

luos

hoc mundo
c\bortaniur.

vis agore

quod

gravius et durius

orphanos

^

esse fecisti

induccre vis ^ supcr

eam

ct pcjus esso

non

" diil)itos,

ila

ut agere delicas tc
poi^-

niorlis causam post mortein per unum boniicidam ct cum * nec secundum Evangercprobum ' teslem lium i, necuUa divina humanaque lex unius tcstimonioetiam idonei * queinpiam condemnat vel justilicat [incusare vis mortuam. ILiec nec Evang. conce,

()miiil)us diobiis qiiibus vixoris *'

niiere. Yiniiin ct omiicni sicerani i'non bibas ". Car-

nein i nullo unquain tcnipore

^'^

ullam quamlibel co-

medas

prsoter [Gr«/., pr;etcrquani] ^'

Pascha

et

diem

Nalalis

Domini. In pane
^*'.

et

aqua

et

sale pocnitcre

dit,

nec y.

d. h. lex ut

u.

t.

eliam idoneo aliquis
Ibid.].
**

B

[Gral., poenil. age]

In jejuniis, vigiliis et oratio-

condemuelur
nec

et justilicctur.

Quanto magis
scelestissimum

nibus atque eleemosynis onmi tompore perscvcra.

per islum flagitiosissimum et tam
illa

Armis
loco

^

nunquam
*

cingere

,

nec

^'

caiisa in quolibet
"

debuit viva condemnari, nee lu poteris
:

" post

liijgare

pra^sumas.

Uxorem nunquam
,

du-

prius causa criminis sublilicjus morlem excusari si et tunc (er in veritate " fueral invcstiganda
,
,

cerc, noc

concubinam haberc [Grat.
-^.

concub. non

hab.]

,

nec adullerium conimitlcre
"

In balneo

nun-

rea

'^

fuisset inventa,
*'*

secundum

legis

tramilcm, dcetsi

quani lavare
te

"

:

in conviviis lcetanlium

nunquam
reponere.

buit excipere

ultionis vindictam.
,

Nam

verum,
,

iniscere

^*'.

In ccdcsia segregatus ab aliis Chriet posles te similiter
^^

quod

absit, fuisset
**

sicut adulter iUe menlilus est

stianis post

oslium

"

post octo
dimittere
voluisses
Luisses.
II L

annos

poenitentia k forsitan

"

peraeta

Ingredientium et egredientium te
tionibus

supplic.tor orale].^

eam per approbatam causam potcras si deoccidere eain " tamen nullalcnus
:

commendare

[Grat.,

commenda
existimans

Acom-

^

munione
diebus
In
si

sacri coiporisJ et sanguinis Chrisli cunctis

Non enim

vult

Deus morlem peccatoris, sed
et

vit?e tuio

indignum

te

^^

abslinere.
''

convertalur ad posnitentiam

vivat.

Idcirco

uUimo
^

taincn cxitus vitye luse die pro viatico
sil

piaceat tibi conciliura no&trura,
tibi

ei
,

fac

hoc quoJ

merueris ut

qui tribuat

,

tantummodo

veniali-

melius et levius vidcri polest
,

n,iserere anim-je
honiicida.

G

ler

ut accipias libi concedimus.
et alia

luse

ul

non

sis

tuus

'Mibimelip^i

Qua-

Sunt

mul.a quae

libi

durius et satis acrius
peccati, iiifelix
^^
,

propter

"

homici.ia,

rogamus

le,

relinqucre hoc
tibi
:

maac-

erant juxla tam
adjicienda
:

" magnum pondus
si

ligMum sceculuin [Duo cousilia
placeat
el miserere aninia;

proponimus

Sed

ha^c omiiia qu;e

supra miseriauxiliante

cepta tecum deliberatione duorum, elige magis quod
:

corditer dicta sunl, perfecto corde
ffceris el cuslodieris;

Domino

tuse,
,

ct tu hic in

islo

confidimua de immensa
te

\Q

angusto tempore positus. Ibid.]

quod

traxit

le

ad
in

Dei clementia remissionem

tuorum habiturum
resolvet lc]
in terris
,

lam immanissimum pcccali
[in Grat.

facinus,

Iiigredere

peccatorum

ct

secundum "

boni juslique pastoris
,

deest
,

,

in]

•"

monaslerium, humiliare sub
[et

impcrantis jussioncm resolvit te [Grat.
sancta Ecclesia ab hoc viiiculo peccati
sis

manu

abbalis

multorum

muUorum

,

Grat.] fra-

ul

trum precibus adjutus ". Observa cuncta simplici

per ipsius gratiam

,

qui

eam sanguine

suo acqui-

YARIANTES LECTIONES
EX PITHOEA.NA FDIT.
Grat, Grat, * Latronum, ct Grat. * Et (ilios, et Grat. ' Testem incnsaveris mortuam, et Grat^ * Quoiiiam noc Evangel. ' Monco, et Grat. " El sceleslum, et Grat. •' Neo a te post ejus mortem accusari, et Grat^ " SuDtil. erat investig. Grat. " Si ita fuisset, et Grat. **^ Accipere, el Gral. " Post septem, et Grat. '^ Poenit. peracla. Grat. " Tamen eam nullatenus debuisli, et Grat.
*
*

O«0fiu0! ''« Concilatus,

^'

P

et

non dubitcs] ita ut agere debes exliortamur, " Quibus poonitere debes, et Grat.

et

Cra^,

"
*'

Bibes,

et

Grat.
et

NuUo unqiiam tempore comedas,
In Pascha, et in die N.

Grat.

"
'^ '^

Pceiiilcnliam age.
in qiiolibet loco, et Grat.

" Ncc "

" Tu
*"
*'

homicida.
te

" Relinque quapropter
«iaiculum, et Grat. sic.

rogamus hoc maluni

Adjutus observa,

et

Grat.

et Grut. Laveris, et Grat. '" Te misceas, et Grat. •" iiumiliter te rcpone, Gra!. ^' Egreuiontiuin suppliciler. *^ Communiono corpor. el sang. Domini i;. c. d f, i. te oxistimes, et Grat. '* Pro vjat. si sit qui tribual, et Grat. '^ Juxta magnum, ct Grat. Qii* tibi misericord. supra dicta sunl, et Grrii. •'' El secundura dictum justi bonique pahloris r^solvore sancta Ecclesia ab hoc vincuio.
•""'

Commitlcrc audeas,

Agcre [quod ppjus

tibi et

dnrius

ct

gravius esss

isr>
fivi.',

EPiSTOLA AD HEISTULFUM.
soluUis
iii

NOT.i:,

186
asccnJas, causam luani et alte-

cceiis.

Sin aulem [Grat.,

si

auteni]

A balneo

,

equum non

aliler feceiis

,

el

sancUe malris Ecclesiic tani salu(lespexeris, ipse tibi sis

r.us in convenlu lidelium

non agas;

in conviviis la^-

brcm aJmonilionem
et in

judex

;

lantium nunquam sedeas,
;

in ecclesia

segrcgatus ab

laqueo

^*

liiabolico inretitus

permanebis. Sansuper caput tuum.
'^

iiis

Cbristianis post ostium buniililer stes, ingrcle

giiis [Grat., « a

el sanguis] luus

dientium et egredientium oralionibus suppliciter

N;)s alieni a consorlio tiTo p.o
saliile, ipso'opitulantc,

aliorum iiliorum Dei
in-

omnisolliciludine intenti

commendcs, communione sacri corporis el sanguinis Domini cunclis di bus vjt^c tuaj indignum te existi-

iiilimiir

desudare, et Domini attenlius misericordiam

mes
Suni

;

in

ullimo lermino \\tx
,

tiire

pro viatico,
tilii

si o!;-

quotidie iinpiurare. Qiii
vivit et

cum

Patre el Spiritu sanclo

servavcris consiiium
et alia

ut accipias

conce.limus.

regnat Deus in tiinitale perfecla, per omnia

mulla duriora, qu;e
:

tibi

juxla pondiis
si liacc

sx'cula saeculorum.

Amen.
fusiora sunt
taleesl.
iit

lanti facinoris essent adjicienda

sed

oTnnia

{Qucc sequunlur apud Burcliarduin
ibi.

qnx supra

misericordiler dicta sunt, perfcclo corde

Deo auxiliante perfecesis et custodieris, confidimus dc immensa Dei clemenlia remissionem tuorum pecet sagimen omnibus diebus vilic time non comedas, exct secunduin boni justique calorum babiturum cepto unodieResurreclionisDonuni,et uno die Pente- B pastoris imperium resolvat te sancta Ecdesia ab
Labb.)

Secundum autem consilium

dopone, et cuncta siecularia negoiia dimitte.

Arma Carnem

,

,

costes, et
in

uno dieXatalisDomini:ca}teristemporibus
aqua
et interdaai

boc vinculo peccati
qui
lis.

in terris, ul per ipsius gratiam,
,

pane

et

leguminibus

et oleribus et in

eam suo sanguine redemit
Sin aulem aiiler feceris,
et

sis

solutus in coe-

paeniteasin jejuniis, in

vigiliis,

in oralionibus,

sanclK malris eccle,

eleemosynis perseveres omni tempore, Vinum medo-

sijc

salubre consilium despexeris

ipse libi sisjudex,

nem
illis

et

niellilam

cervisiam

nunquam
dijcas,

bibas nisi in

et in

laqueo diaboli
sit

,

quo

irretitus teneris,

maneas

,

praedictis diebus.

Uxorem ne

concubinan)

sanguisque luus
consorlio luo
inatieas,
:

super capul luutn,

^ b INos alieiii a

non habeas, aduUerium non
jugii

facias,

absque spe conte laves in

et siib indissoluhili

analbemale per-

pL-rpeluo

pennaneas.

Nunquani

donec Deo

el saiiclai Ecclesi.e satisfacias.

VAmANTES LECTiONES.
EX PITUaEANA EDIT.
•'

Laq. diaboli,

et

Grat.

'^

SoUiciludine nitimur desudare,

el

Grat.

IN

EPISTOLAM AD HEISTULFUM NOT/E.
C
cordis

PRiEFATIO.
Epistola brec non est Steplwni V papse, ut Gralianus ait c. 33, q. 2, c. Admonere ; qni sicut in aliis non raro errat ila el boc in loco, sed I*auliui patriarcbit Aiiuileiensis. Quoii et asserit Burcbardus inio tt Ivone ipso, canonum colveluslior Graliaiio leclor. Hoc nos dociut assima Iversio posita in calce bujiis canonis in ediiinK' Gratiani Pillice;ma , sicut el (juLe posita est in fionle ab eodem Pitboeo, cum hno Paulinus Forojuliensis episcopus ad Heidicit stutfum an. 79i in Germnnia. Quod el adverlit Morinus de Sacram. Ptcisit. lih. vii, c. 7, n. 10. Sed et edilio Lab!)eana Conciliorum ex ms. codice Rbeineiisi l\uilinum auctorem agnoscit aitque editam ex concilio Francofurlensi contra Felicis ba^resiin coacto; ita ut nulius in bac re du!)itationi locus ;>in, ,
:

non volnntalis. Prudcnter autem Hincmaro sentenliism de iixoricidis Pauliiii expele!)al. Nemo eni;!! perilia sac;orum ca;;0!iuai lu::c lcnporis Hincmaro ^inleiuat; iiemo in contro;

judicii
a!)

,

Vulfadus

versiis

iitaii

iinoni.Jiiius
I

deli

iendis juris

consuliior
et

habebalur, quo

vel

so!a

caiisa civortii Lothar.i
:

,

ita ut qu;K iii biijusce Teul!)erg;c nianiiesto evincit juris facti([ue qsucslionibns oiiri in {.'ies (liiruuitates poluisscnt, et velcruin canoniim doclr.na factoruni(|ue exemplis roliorari vei inlirmari debuissent , iJ ab docli-simo cxperlissimoque Hii.cinaro jure ineritoque Vulfa;!us censucrit esse petciulum. Cieteium quia c; put hoc in dccretis Glossalor, ut assolel ,

conaiur, glossam ejiis dare op.iniii!n diixi quia epistola conferta est fxqnisitis erudilionis capilibus noii levi manu ea traclanrla _ censuimus sed notis fusioribus pro re nala illuplius reli-iquatur. H;iec illa cst quain Hincmarus *^ strare, lectorem adprecaiites ut conalus noslros khemcnsis episcopus senlentiam vocat de uxoricia^qui bonique faciat. dis, quain sibi niitli rogabat Vulfadus Biiuriaensis n Admonere. Glossa Hug. sic ponit bunc casum arcbiepiscopus , ut tesiis est Flodoardus Hisior. Iste Heistulfus uxorem suam inlcrfccit, ei post morBhein. lib. iii, cap. 21, recensens illustres viros (|iiitcm cjiis eam de adulterio accusaljal volens lilios l)uscuin epistolaium cral Hincmaro consueludo qiios ex illa babuerat, ostendere esse adiiltei-inos , ait Biluriyen. arcliicpiscopo Vulfudo de Itis (fui ct ad hanc exinconsulie uxores suas inlerficiunt, senieuliAn] Paulini, et i(a indignos successione paterna 'quam sibi milti pciierat, scripsJ. Vulfadus liic ille est cusationem inducebat unum solum testeni homicidam cijus ordinationein Hincmuus reprobabat et adullerum. quia facta ab Ebo:ie olini aribicpiscopo Bliemen.ii I^rimo ergo papa redarguit cum de morte uxoris. scd exaiicloralo. Quam tainen c<)inpio'>arunt noiinulla Posiea nolat eum de Iribus scilicet qiiia post inorconcilia Gallicana, iit SijessioMcii. iii el Trecense, et tem ejiis illani arcusabai; qui;i per unicum teslem, pontilices Nicolaus i ci Adrianiis II et ctiin rcprobiim ct criminosum. I^s:ea ostendit ci qui ct ral;i(ii lialiuil elcctionem Vulfadi in arcbicpiscopum liiinri(jiKim paMiitentiam dcl>cat agcrc, ct ponit in (jiis ccnsem faclain, ctsi qii;csti;)iic nondum sopita, a opinioiiC [Forte oplione] an in inouiistcrio vel extra <;arolo Calvo. Simultates tamcn inler eos nullas V. lit agfie poenitcnliam. HacleniiS Glossa. fuisse haec rauluarum epislolarum missitatio salis J.7 I'cigitGlossator,ct lionalide Gralianuniseculus fompro'>at ct opiiiioiiis fuisse contentionom, non aflirniat auctoicm cpislohc Slepbanuni V papam fiiisilliislrare
,

inus.

Vcrum
,

:

:

:

:

,

,

,

:

,

,

:

,

;

:

!87
RC, qui lanion
;

S.

PAULIM PATRIAUCILE

AQUlLEifclNSIS
xi\, G
:

m
jam non
siin!
:

amplius posterior nam scdcm tcnuit ab an.'81G ad an. 817, pcr fuit nienses scplcm. Ycrum Gratiani auctoritatem pra'tcr ca qu« siipra in pniefatione posuimus, uutarc satis liquetcx aliis supposilis dccrctis, ct pra^cipue ex ilio ([uoil eidem pouliiici atlribuit Dccr. c. 05, c. Quia sancla, quo in clcclionc Romaiii pontificis placiMim
Paulino
l'^

aiinis ct

A

dun, sed una caro. Non placcl aulcm ad Gcncsis vcrha GIoss;(^ Talinudic;e cxpositio aicntis n Yerha illa in curncni unam, de prole pcr utriimqiic parcntcm formata dicuiilur. Ibi scilicct lit caro eoriim una. i lla ad Ueresith cap. 2, comm. 28, quam allcrt S(^ldcnus dc Jugclio Mattli.

iUnjHC

rc nat. ct gcnt. jiixta

discipl.

Ilclir.

lib. v,

cap. 2.

impcraloiis, imo ipsius pnrsciitiam, V( lcsialonim Ipsiiis allcndcndam esse asscritiir : ciijus Haroiiins iioslcr, an. 81(5, u- 101, ex aliis confictis liuiusmodi
l

(K^creiis a

Gratiano spar^im
;

al)sqiic crilcrio inscrlis,

ralsitatcm dcprehLiidit ct prxcipue ex duobiis imniediatc scqucnlihus : Cum Adriantis, el, Ego Ludovicus,
(|i!aiii

quibus evincitiir iion
dcdiiclunii

modo

in

praxim imn;

prolc carcrcnt parcntcs, iion haheietur Ii;cc iinitas carnis. Magis arridct qiiod ait Mcnochius in locuin cit. Gcncs. ctsi Ile! raicum commentuin iion cxcludat, « Eriint diio in carnc uiia, primo pcr copulam carnalcm. Sccundo synccdochicc, id est eriint unus homo, una persona civilis. Tcrtio qui;i conjux cst dominus corporis siii comparis, et siq
si

Enim vcro

sed libcram s;'mpcr Romanis fuisse cleclionem pontilicis, ncc ab impcratoris arbilrio prpcndisse. Qiiod confirmatur aiiclorilale Magislri Flori Ecclesi* Lugdunensis dia(oni, qui, lcsle N. Alcxandro in Synop. bist. cccl. s,-cc. IX el X, cap. I, art. 3, scripsit circa an. 820 ; « ct in libello de elcctione cpiscoporum, n. G, ait In Uomana Ecclesia usquc in pra'seniein diem cerninuis al)S(]ue interrogatione principis, solo disposilionis (id cst divinw, quod addcndum putal dc Murca Concord. Sac. et Inip. lib. viii, c. l^i) judicio, et lidclium
:

decrclum Quia sancla

unius caro cst altcrius caio.

unam carnem,

scilicct

Quarto cirective, quia prolcm gcnerant. s Pulchie

p

Asterius Amasea; episcopus nedum corporalcm, sed et oeconomicani communioncm viri et uxoris dcpingil homilia in ilhid Mattha^i An liceat liomini dimillere uxoreni suam quacunque ex causa. Sic enim ait t!e
:

pactis nuptialilnis
lida et firnia satis
:

:

«

Suiit

equidem

illa

quoqueva-

suffragio lcg'tiine ponlificcs coiisecrari

;

ct n. 7 scr/.

Quapropler

in s;iciis

canouihus Patrum, uhi pluriiiue

cgonihilominns ad Adami voccni provoco: Ilwc caro ex carnibus meis : lioc os ex ossibus meis : ipsa vocabitur uxor mea. d Et infra pra*stringens maritos dcspcclui hahentcs uxores: « Incutiant pudorem vel \\\x commoditales, quas uxor affcrt. Membrum est, adjutrix cst, vita; socia,et conimu'
Qiiod si forle calamitas Sola uxor aiilucrct, wgra; parlismembrum, et in malis serva et ministra, mariiique addicta ohscquio, lacrymas absiergil, eic. » Jure igilur invchilur in ilcistulfum, (^ui uxorcni suam, paitem corporis sui, enccaverat. Non resistentem, non insidiantem. G[oss. Supple maxime, quia si eiiam resisterct, vel insidiarefcur, non ideo dcberet eani intei ficcre. Non esl hic argumentanduin a contrario sensu proptcr capilulum 32, q. 5, Quidquid. Exc Glossa. Paulinus duplici rationc patrocinalur c usx mulie' ris, et quia non resliterit, et quia non insidiaveril marito. Besistentem auiem non dicit eo sensu quo excludat resistcnliam scu vim, qua quis vim faclam repellit, ul marito aggredienli se, necemque intentanli, motibus, calcibus, ictibus, nisu biachioruiH millo modo restiterit. Ilis ct hujusmodi actibus nimis naturalc cst vitam in suhilo discrimiiie positam tueri. Ecqiiid ctiam tandcm hac resislentia proficeret
genitrix lihcrorum...
incidit...
•^ :

caus;e commemoianlur, sinc qui!)us episcopalisordinatio irrila habenda cst, de bac rc (st ilicct dc inlcrvcntu principis in cligcndo pontiiicc) nihil habctur inscrtum. i Si lanlum tricnnio ante faclum fuisset a Stcphano decrelum Quia sancta, quomodo adeo reccnlis originis canon lalere potuissct Florum, ut asscrerct ahsolulc nihil ad sua usque tempora in cano-

nium

nibus Patrum liiisse de hac re inserlum ? Supposilitium ergo cst dccretum Quia sancla, ct falso Slcunde niirum non cst, si a^que phano Y altributum i;dso eidcm Stepbano tiibuilur capitulum Admonere,
;

quod

as crcre non ausim. Si quid divinarc licet, nonicn vidctur Longohardicum. Plura ctenim hujus tcrniinalionis r.oniina hac

cst Paulini. ^ Heistulfe. Quis bic fuerit

p ^

gcnte passim repcriuntur Marculfus, Landulfus, Uodulfus, Gisulfus cl his similia vocahula, qua; a tcptcntrionalibus genlibus in Italiam invccta csse i!on duhitcs. Iloc nomine appcllabatur unus cx filiis Pcmonis ducis Forojulicnsis, qui iii rcgno Longoardico Desidcrium pra;ccssil, quiijue plurimum bcllo et cladibus Slephani IIl pontificatus lcmpus lurbavit. Vide Uaroninm ad an. 752 ct scqq. qiii ad an. 75G ciim e vivis sublatum mcmorat. Sed ctaliiim suh ha!c lempora Heistulplium nomine in seric cpifecoporum Mogunlicnsiiim invcnies, qui prinius recoiisclur in capitulari Triburicnse, an. 822, ad Theo^ conis ViUam. Fil.us dici. Gloss. Arg. quem privari nomine rationc criminis, juxla illud Si re priveris ncc nomen baberc merciis, art. 15, q. 2, postquam 2, q. 7, § Quibus ergo 2, q. 1, scelus, et C. defer a nullo. Arg. (cntra. dc p(rn., dist. i, si ex bono, nain filii Dei (licuntiir, qui non crant in ecclcsia. Ila^c in GIoss. Yerbo tamcn quia qui a gralia cxcidunt, seciindum piVTscntem staiuni non dicuntur filii Dci pcr gratiani ideo dicil Paulinus Ilcistullum homicidam iion debere dici filium, ut legit Gratianus vel sub dubitalionis formula si fillus dici dcbes, ul Labb. el Pith., qua; tamcn, aliquando ahsoliite ncgantis, vcl asserentis, est fornuila, ut patehit infraad illa verba Si forle ignoscat infinila Dei bonilas. Partem corporis tui. Gloss. Siniilc quid supra 31, q. 2, de ISeplis, el 27, q. 2, Agatliosa, ct est arg. quod qui excijiit aliinenta sihi, videlur excipcrc uxori, cum amho sint unura corpus, ct ctiam filiis ct servientilius, argu. 50, distincl. sludeat, et fl'. de
iii
:

I

fcmiiia,
cillior?

scmper viro comparata

uti

moUior

ita

imbe-

Non

ccm, non

rigeram. liumero, dc quiljus Giiaihco ille Tcrentianus Eunuch., V. G80, act. iV, sc. vii, dicebat.

resistentcm igitur inleUige non conlumacontentiiisam, sed oliedientem et viro moHoc autcm verl o eximit feminam ex eaiii

rum

...

Noluiil

Novi ingcnium muliercm. vibi vebs; ubi nolis cupiual ultro.
sal. vi, v.

«^

Et Satyricus,

2^2.

:

D

fere causa esl, iu qua nonfemioa litera Moveril...

NuUa

:

Hinc Varius Geminius laudatus a divo Hierony-. mo, lib. I. contra Jovinianum aiehat Qui non liligat cmlebs est. Tuetur eti.tm ipsam ab abo crimine, quo
:

:

;

:

''

visu et hab., lib. 2. Ita Glossa.

Innilitur h;ec appellatio vcrhis Gcn.

duo

2i. F.yunt in carne una. Qiiod coiilirma\il Doniiiuis in E\anii,

impcti solent mulieres, cas scilicet insidiari marili.s, cum exotico amore capiuntur. IIoc adverlit sanctus Joannes Chrysostomiis, hoin. 49 in Matth. i Talis ccrte rcs luxuria est, non petulantes sohim, verum homicidas facit. INcc duhitandum csl aduherii cupidas, ad maritorum c;cdem, quibus injuri^im aflerre mcdilanliir, paralas esse atque accinctas. » H;rc aiitcm qiiia noii adulicra, ncquc insidiatrix credeiida. f Improbe prwdo. Gloss., iSon quod eos privare possit. Licct cnim uxor piopter adullcrium interlicialur, dos tamcn ad cjus lilios devolvitur in aiilh. ul lit. malr. cl avi.ie, § Si de adulterio. Scd quia cos solicel hitio cl prolcclione malerna privare conaris cnim rcguhiriter lucrifacial dotcni ob adulleiiuio u.xoris, cx de do. inlcr vir. et uxor., cap. Pieruniqne.
:

»80
cl

EPISTOLA AD IIEISTULFUM.
lucrifacit, ciim

NOT.E

m

hoc lainon casu non
si

eam

inlerlicit,
ff.

A

etiani

pacium
si

lecil

de ea lucranda prius.
Glossa.

solut.

clarius, « Tesiiinonium non oporJere uiiiiis iioininii» admilli. s Ilinc illud proveriiium, cujiis meminit Rho-

matrim.,

ab

/(0S/i7>.,§ 3. Ita

6 Filius tiios

psl qiii carct
|-.ropric

Orphamis proprie is patrc prwsidioqne paterno. Ex qiio non
orplianos fecisti.

diginus lib. vii, cap. 22, Vni tcsli nec Caioni quidem credcndnm. Quapropler laudatur siimmopere a Valeiio Max., lih. IV, cap.I,ex. 11, Q. Miitius Sco^vola,
qiii

(|!iihus

iion

videtur locutus Paulinus vocans oiphanos non obicrat pater. Yeriini pncterqiiamqiiod semper in jure stricie accipilur hoe verljum, et

cessissel;

vel sibi ipsi crcdi noluerit, nisi aliiis testis inler« Quoniam, aieha(, nuiiis testimonio ali-

Orphanolrophos, C. de episc. et cleric, orphani vocentiir non «pr.ecise palre, sed parenlibns destituti, non mah^ liUos HeistuKi orphanos appelin lege

q;iem credere pessimi esset exempli. > Igitur si teslinwninm ct Itominis cl nnins infirmum
cst, uti

dicebat Minuciiis in fine sui Oetavii, (|uaiito iiifirmius erit uiiius nc!)ulonis et damnali nomiiiis viri,
«

lahat, qui palre quoqueerant cariluri. Oh iniuiinanilalein eniin ipse a natura el sangiiinis k'ge desciverat;

ul itroinde nervose suhiutulerit

Paulliiiis nostcr

:

adeoque quid paterni

officii

iioinine sibi siiopondissent

(ilii,

charitatisve ab ejusmodi qui partem sniipsius,

iivorem neinpe, respective et maliein, atrocior omni bcstia, ut dicebat Paulinus, suslulisset sii)i ct suis ? Q;ioi! si ipse extorris et profiigus vel urgentc conscicntiix;

Quanto magis per islum flagitiosissimiim cl scelesiissimiim iiec illa viva de])uit condemnari nec, etc. > Equidem I. XII Ta';iul. s;int h;rc verba Improbus inlcsiabilisqne es'.o, id est, si improbus ct intestabilis; scilicet quod teslificari iion possil. lloc sensu verhuin
:

accii)ienduin essc docet

Gudliiis

Jroct.
:

Ait.

lib.

vi,

Jiis qnoque cap. 7, duin ait de Tarralia Vestali « morsu, vel a jnilice exsilio muUatus se de patria doaioque subduxisset, noiihe (ilios solaiioproi- g testimoiiii dieendi {Tnrraiia') trihiiitur, testaliilisque Tina oinnium feminarum ut sit dalnr. Id verhum est sidioque paterno spoliabat, et orplianos vere el proipsius le;^is Horatiro. Conirarinm esl in XII tabidis prie cnnstiluebat ? Ex. contextu videtur ha'c fiiisse scriptiini Improbns intestabiHsqne esto. » Iliiic CiKUMis Paulini. Qui matri, ait, non pepercisti, cl filios cero in Orat. pio 51. Fonti^jo jure jndices suos sic tiios orpluinos fecisii. Satis Jg enim dixissetad maalloquehatiir et condocebat « Igitur tcstibus, juditeriiam orbitatem filioriim indicandam, malri non ces, non credere cupidis, et iratis, et conjuratis, et prpcrcisii : addendo et filios tnos orplianos fccisti, iiiah religioae rcmolis non sohim poteslis, sed etiam (iirat palre qnoqiie eos canliiros. debetis. » Conditiones autem probitatis et inculpatiB Indnccre snper eam vis causam mort:s posl morvit.v qnns re(|uirii, Callistratiis in legitimis testibus lem. Cum crimina exstinguantiir morlc, 23. d. qnovide ff. d3 tcslib., I. testinm, et ibi Budiicum. Adde, rnmdam, C. si rcus vel occus., l. i, 7iisi rationc boliiinc Singulariter adulterii uota infamem atestimonio )!ornm quis nqere velit. C. eo. i. uh. C. si pendcn. fercn !o delmisse prorsus ar(!eri. Damnatis enim nppell. mors interve. 1. 2, ff. de rei vcn. uliqne. lla adulterio non est in pactis vel tCstamcntis jiis testiGlossa. monii produeendi, ut apiid Joan. Calv., verbo TestaImpietatis arguit Ileistulfnin Paulimis, qiii manes tores, ait Harmenopuiiis lii». i, cap. I 'O xaTaotzKSjiff uxoris exagitaret objiciens infandum scelus, adul;e:
:

1'

:

i-Kt. y.QL/jic/. 6 ^up-vpV. e'v Sl«G/iz'/J. rium, qiiando ipsa se di feiulere et causam siiam tueri ^ 1'a'niieiilia peracla. qiiod quidem cst immane faciArg. quod post pcractam ainpliiis noii posset pffiiiitenli.im et criaien purgalum pct st quis acciimis, et impietatis genus apud omnes genles snmuionain mors ullimn liuea rcruvi ut p snri de crimine illo, ul 15, q. 5, Presbijter, et 25, p.M'e exsecrandum (list. c. uit. extr. de Scliis. fraierniiatis 2, nam per(iicebat Horatius lih. i, t^pist. 17, v. 79, daudit vilcrens momorandi criminis lahem, ete. dist, 01, non (ielicet omne judicimn. Hic potius locum habet illud « Nemo unqnani in- necjamns, et I, q. 7, si quis oninem ; nam pcr pocniArno!)ii, lih. i adversus Gentes tentiam non desinit quis ess;". nocens, ff. de wdil. nocens male inleremptiis infamis est, nec turpituedict. quis sit fugitivus, imo etiam post haptisma polinis alicujns commaculatur nota,quianonsuo inerilo test de hoc accusari, ul cxlra de divort. Gaudemus poenas graves, scd crucialoris perpetitur sevitate. i i Cum nec secnndnm Evanijelium, nec ulla divina in fine. Arg. contra 23, q. A, si illic, et 52, q.i, quod auiem, in fine 3, ete., non erii, e\c.,apnd: cl 50 'lumanaque lcx unins tcstimonio etiam idonco quemdist. ferrnm et extra de nccus. de his fi. de oeJil. quam condemnai vel jnstificat. Unde non tenet 21, q. ct cdict. quod iia. De hoc (Sxi G, q. I, qni crimcn ], Quicunqne. Credilur tamen uni lanquam recitacap. illi qiii. Sed nonne prcejudicat sibi marilus tatori vel taiiquam socio, ut 8, q. 5, 86, dist. tanta. cendo per septennium, cuin uUra qiiinqiienninin non Ihec Glossa. audiatur accusatio adiilterii, ut C. de adnlie. adnlDuabus de causis Paulinus Ileislulfum arguit et tcr? Scd illud quicunque et d. 8. qiii conlempla 2i. (juod unico tesli, et quod scelerato crediderit. Et q. 5, eccc, et dicit pocnitentia pcracla, sed ante la(luod ad primum a(tinet, nec Evangelium, ait, nec tam tainen sententiam, supra pioxi. q. 5, c. Cliriu!la lex divina vel huniana uniiis tantum credit t 'stistifinn. Hactenus Glossa. iiionio. Ex Evangelio qiiideir liahemus monituin DoEvolve canones legesque hic addiicUis, et si quid iniui, Matth. xvui, IG, latiim a fraternc corriiiienies: dillieultatis oecurrit, levi inanu rcsolvcs. iSos ad aliu Si te, iiiquit, non andicrit, adhlbe iecnm adliuc nnum vel diios, nt in ore dnorum vel trium iestinm siet omnc ^ properamus a Glossa non exposMa Occidere nullatenus debuisscs. Leges mnndan;v, verbum. Respexit Domiiius ad iiiud Deut. xvii, G: In (sic eas vocat Nicolaus papa, eap. inter luvc, 33, q. vre duortim vel iriur.i testinm peribii qui interficictur. .\emo occidatnr uno contra se dicente tesiimoninm. 2) etsi aliquando permittaiit uxoies adulteras occijYon dere, ut Cato Oraiionc de duie,'(\um\\ citat Gellius Si^d preserlim ad cap. xix, 15, ejusdem Deiit. « lib, x, c. 23, dicehat In adnlterio uxoiem tuam stabil testis unus conira aliqncm, qiiidquid illud pecH deprehendisses, sine judicio impune nccares » cnti et facinoris fuerit : sed in ore dnorum aul trium
; :
: : :

1

;

:

;

omne verbnm. Consona sunt Evangelio divin;T;que legi imperatorum humana stitiita, quic uuicum (estem omnino suhmovent. C. de lcstibus, II.
lestium siabit

JHSJurandi, qiuc est Const;intini ad Jiiliannm : « Sanximiis ut uniiis testiiiiouiiim nemo judiciim iii ipiacunqiie caiisa facile paliatiir admitti et nuiic manileste sancimus, ut iiniiis omnino testis responsio non ;<!i(liatur, ctiamsi pi;eclar;e curia; honore pr;efulgeat. » Juriscoiisiilti qiioquc idem proiiuntiant. Flpianiis, ff. de Qufrsiionibns, I. 1, in criminibus ait < Non uti(]ue in srrvi iinius qiuesdone fidem lei consiiLueiulam.» El Paulus (!'. cod., 1. x\, .^lariius, addit
:
:

tanien patrocinabantur ll.'istulli llagitio, qiii nou actu deprchensam et, ut loquitur Paulinus, « non invcntam cum alio viro nefaiiam rem facientem ; » seil susiirronis iiisligatione necavit. C;e;eruin et st liceat secundum lcqem Lombardicain, sed iion sccnnlioii

dum Romanam,

nt ait Glossa ad can.

cit-

inter h;ec.

Leges enim Roinana! milius (piidem aguut, ulliiuuin seilicet supplicium mariio iixorem actii a (ide coiijug;ili desciseeiitem interlieienti remitteutes, ne*' lege Coinelia de sieariis eiiiii ('ompieheudeutes, qiiia ccnsi'iit ciim doluris iinpcln tractum, ut L. Graechus ad leij. Jul. dc aduUcr., non lanicn impune ahsal-

C

.

<9I
vnnl, ul vidcrc cst
fl".

S.
a;l

PArLlNI PATIUARCH.E AQUILEIE^SIS
Jiil., 1. si

tr:2
(jiios

haiic

lej^.

adid-

A

episcopus primus
ricalia

iii

Occidenle,

ad niunera cb;-

tcrhiin,^ de marito uvorein ocddentc , et IT. ail \. Coniel. de si:nriis, 1. \, lege Cornelia. '" Jngiedeie monnsieriiim. Ex lioc loco videlnr, (liioil qnaiiUunninqiie |H.BniteiUiiun qnis tencnlnr iinire, si iii!n'l reli^ioneni, ;ul iihun iioii leneatur, qui;» rcligio solvii vinenlnin jnraiiienli, ul extra de jurejur. pcrvenil. Iteiii soivit voliiin, iit cxlra do vo. vol. rcdempl. Scripiitnr. lliMn solvit vinculnin oliciiieiitiie •19, q. 2, diur. Lieel ergo a pnpa sit ;ilicni iiijuiicliini in pdinitentiam, ut eal Koiiiam, vel ;ili(]nid linjusinoili l'aci;it, ct iiitret i'eli;;ionem, iion dicitnr l!;uisgressor. llle eiiim dicilur trans;<reili, qni dest'iitm;ijus pro minoii, iit"20, q. 3, propositum, el 17, q. I, qiii hona. ar. ad idciii inf. de poenit. dist. 1, § liis aucloritatibus. Et lioc Un?;. coiicedit. Alii dicunt quod tenetnr adiinplere quo;l pro liisit et quod injnnctnm cst ei in jioenitenlia, nisi aliltas di^penset secuiu, 18,
q. 2, c. nuliinn. ILecGlossa. Liberiim lleislnlfo leliqiierat Paiilinus vel ingredi nionasteiium, vel domi p«!iilen(iam peragere, quod
et in Capitul. lib. vi, cap. 71, stiipratori
fili;c

B

mater-

indicilnr: Aut nioiiasterium pelat, aut si remanere \o!'ierit, lempora pfienitentiiE secundiim canones pleniter exsolval. » Solitudo qnippe

ter«

su;ic

<

foris

vilx monastic;X!,

et

.sludio orationis, et

asceterii continentia cum jugi corporis exercitio canonicis po!-

nitentiis;x;quiparal)atnr.
paenilenti;e,

Hincfortefaclumeslutdonuis pnvsertim pro femi.iis erigi-rcntur, nednm

ut a relapsu servareiilnr, scd ut poeiiitenti;e nuinia obeiinda iii bnjnsmodi domibus i(iclus;e comnio iius compeiisarent. Tcnipore Berroldi patriarcbie Utiiii ad sancti Quiiini una ex bis domibiis erat. Vi.Ie Append. 11, n. 17. Etcnini exlra ccenobia pocnitentes a c;ieleris seqiiestraliantur, diversa tamen rat^one, secundum scilicci gradiis poeniienti;e peractiie vel peragend;E. Nam quidam ad valvas, quidam iii narlliece ciim calechiimenis, quiiam inlra ipsam porlieum, qnidnm intra ecclesiam ipsam, qiiidam cum caHeris fidelibus, sed non in omnibus admit ebantur. Qui Ftenles, Audieiites, Substrati, Consistentes, sacramentorum Participantes, proiit injunctain poenitentiam gradatim solve' ant, noniiiiabantur. Qui vero gravioribus flagitiis erant o! stricti, non in porlicu qnidem, muHoqee minus inler catecbiimenos, sed sub dio in geniia provolnti oi';ilioiies ingredientium ex-

quoque dcpulavil. Ambnisius, cpist 63 : « Iii Verccllensi Ecclesia duo pariter exigi videntnr ab cpiscopo, moiiastcrii coiitiii(;iUi;i, et disciplina Ecclesi;E. H;cc enim primus in Occidenlis parlibus divcrs;i inter sc Ensebius saiict;e memori.i; conjuiixil; ul et in civilale positus instiUita monacborum tcneret, el Ecclesiam regeret jejunii solirielate. 1 Insupcr cuni poenilciuibiis p i^nalia oiiera indicerentur, vidclicet jejiinia, vigilia; el bujiismodi alia, Ii;ec qiioque in monaslcrio observabantur, teste Cbrysoslonio, laleprosequente moiiastici statiis indolem liom. ii in cap. v Epist. ad Tiinoih; « Vere, ait, doinus lucliis monasteria sunt, ubi cinis atqne cilicium, iibi soliliido, ubi risiis nullus, iinllus negotiorum SEcnlariuin slrepilns, ubi j(^jnnia, ubi lerrenoruin duritia lectulornm, » et c;Elcra qii.ne sequnnliir aifatim digna qna; legantur. Verum elsi h;vc abessent a monasterio (ct (luidem non raro aberanl, non eiiim innncenlilus monachis indiscriminalim is rigor in victu indicendns erat, qui peccaloribus iniponebatur iii ciilparum immaninm vindictam), ipsa oledientia propriieque liberlatis et arbitrii sacrificiuni, qiiaciinque piDenitentia Deo gratius, poenalia imposita opera abunde compensat. Ea enim locum tenet vel ipsiusmet marlyrii, ut sanclus Antiochus, hora. 39 de Obedientia dicehat : i Voluntatem propriam a te cxscindere, perinde est ac si proprium fundas sanguinem sed et hoc homini imputatur pro viciima. j Veriimtamen per monastcrii ingrcssum quanJoque non liberabatur qiiis a publica; pumiten ia; onerc, ut evincitur cx cap. 90 lib. vi Capitiilar., ubi dicilur : « Qui occiderlt monachuin aul clericum, arma relinquat, et Deo in monasierio serviat cunctis diebus vitic sua;, nunqnam ad sieculiim rcversuius, el septem annos publicam poeiiitentiam gerat. i Non cessabat igitiir oinnino debituin
:

poenitenti;E per professionem

monacbatus. Sed

qiiia

/-.

'

poscebanl, quos Uiemantes vocnbunt. 'S.tiiJ.vXou.i-ifjvg Yocat concil. Ancyran. can. 17, Gcntiaiius Hervetns vertit Uiemantes. Ad quos respexisse videlur Tertulliaiius, 1.9 cum dicerel, lib. de Pudicilia, cap, 4 « Reliqnas autem lihidinum furias inipias el in corpora et in sexus ullra jiira iiatnnE, noii moilo limine,
:

verum omni
siiiu delicta

ecclesi;E lccto

sed monstra.

s

submovemus, qiiia non Huie aulem poeiiitentium

Bequestrationi, si dintius poenitentia protraheretur, adjiciebatnr in catecbiimeiiio vel diaconia reclusio, quod evincitur ex Dialogo ii Gregorii papiE, quem recilat Baronius an. 72G. « Ubi peccavit qnis, et confessus fnerit, suspendii vel ampntationis capitis loco,

D

evangelium et crucem ejus cerviciiius circumponnnt, eiimqne tanquam iii carcerem in secretuia, sacro-

rumque vasoriim
coiiia,

ierario conjiciunt, in ecclesia; ni;v
visceriiius
vigilias, et lauilationem

ct

iii

calecbumena ablegant, ac

oornm jejunium, oculisqne
eJLis

ori indicunt. » Qua; cum ita essenl, qiia; pioprior huic scparatioiii vicaria subslilulio quam iiionacbatns pridessio ? Monacbus enim el moiiasterium
fcTTo TOTj ccj.ovc'.(^sa

conditio et slatiis monachi aptior erat ad poenalia opera exantlaiida, ideo ilbim suailebant, et quandoqne absolnle iiijungebant Ecc!esi;e Patres. « Hinc etiam, ait Morinus, de Poenil. lib vn, caji. 15, n. 12, orta videlur consueludo posterior isSa, et a miiltis usurpata, monacbalem habitumin extremisinduendi, ut quain vivenles amplecti poenilentiam detrectaverant, morientes salleni honoren!. Hoc feceriint magna cum hiimiliiate et animi devolione Luilovicus Crassus Francorum rex, Blaiica sancti Ludovici mater, et aiite hos Burchardus Meleduni et Corbolii comes, ut refcrunt hisioris; nostrae, muliique privati eorum pietalem imitati sunt aiqiie etiam nunc imilantur. > H.ec moriniis; cui addendum videtur hinc forte illud qiioque processisse, quod in Italia (forle et alibi), et pr;Ecipiie inler nostrates, non raro conspicitur ut nnilli, non cum in extreiiiis animain agunt, sed oninino mortui, et cum ad sepulturam efferunlur, vesliri aliciijus sacri ordinis habitu voluerint, et sic elalos terrae mandari testamento suo jusserint; et id quandoque eliam ex snperstitum pielate solummodo fiat. ° Si forte icjnoscat... Dei bonitns. Non ponitur dubitative, imo iiota est assertionis, et est penitus si. De poenit., dist. 1, quamobrem. Ita Glossa. Utitur Paulinus phrasi Scriptur* hac in re non infrequenti, ut Dan. iv, 24; Joel 11, 14; Jon. iii, 9; Act. VIII, 22. Audi Ambrosium lib. 11 de Pieiiil., cap. 5 (quidquid perperam dubilet Ribira in I. c. Joelis, an is eorum librorum sit auctor, nam ipse de se in
ps;il.

xxwu scrilieiis

teslatur

:

De

poenitentia

duosjam-

dicilur, quo;l soli et

discrcli a caelliner.

leris viverent
lib.
I,

v, 4.41,

monacbi. Hinc lliililius Gallicus de ascelis iiisubE Capiari;e:
,

Ipsi se

monachos Gniio C(irj;nomine diciiiil Uuod 50/) mdlo vivere leUe vubuit

El sanctus Hieronymus cpist. 13, ad Paidiniim « Si cupis esse quod diceris, monnchus, id cst, solus, qiiid f;icis in urbibus, quae utique non sunl solorum habilacula, sedmuUorum?) Traduxil aiitemad vitam soci;ilcin politicaitiqiio moiiachos Eusebius Verccllcnsls
:

quodnotanles PP. Benedictiiii, qni ad lydiuni lapidein Onera Ambrosii, ut de aliis r;ieiiint, revocarunl; maiiifeste evincunl non siipposi:itiiiiii, ut alium de poenitentin, quem ul poie Victoris Tnnonensis, rejec(Mniiit iii appennicem, sed gcrnianum esse Amlirosii felum);audi, iiiquam, Ambrosium refellenteni objeclioncm l'act;im a Novatianis ex hujusmodi scriptiiris, et pnecipue cx allala Actoiibcllos,

dudumscripsi

rum

apost.
,

viii,

22, aucloritale

irremissiliilitatem
bjlciciites.
»

pcccalorum

(inain

soainiabant,

E^o

Jl.^3

EPISTOLA AD HEISTLLFLM.
dico, nec

NOT.E.

\oi

.iutem ncc Pclnini duliitasse
i)r;<\uriicio
si

vcrhi iniius

A

20
r;iri,

iicisliiiA)

l;inlani causani slrangiilandam arhitror. pulanl duhilasse Pelruin, nun(n.iid el Deus duhitavil? qui ait ad Jereiidain iiroplielam {Cnp. xxvi, rers.i): Stu in alrio domus Doiniiii,et responsum dabis omni Juda\ iis qui vcniunt ddorare in domo I)otnini omnin verba quw constinii tibi respondere illis :

gravius siiii fuUiriim in sxciilo con:nio ct s;ieculo valedicere solituiiinemque in li r;/.'»

Kani

coiiservare el eremum in uriK>; quod a!.- Heislulio exigebalur, ut indical Glussa, et paiet ex consequcatihiis.

V

potum qui
Glossa.

Siceram non bibas. Per siceram inlellige omnem inehrial, ul 55 d., in pulea, vinolenliam :

noli auferre

verbum

:

(orsitan audient, et avertenlur.

ignorasse quid esset futurum. Sed non ignoranlia eo verbo e\piiniitiir, sed in Scripluris divinis frequens hujusmOiii consuetudo advertitur; eo quod simpiex sit elociitio. Siquidem et ad Lzechielem dicit Doininus : Fili hominis, mittam ego te ad domum Israel, ad eos (jui me exacerbavcrunt, ipsi et patres eorum usque in hodiernum diem, et diccs ad eos : Uccc dicit Dominus : si forte aud.ent ct terrebuntnr. INesciehat crgo eos posse aut non posse converti? iSon ergo seniper du. ilantis ista est elocutio. Denique ipsi sapientes s;Teculi, qui omnem gloriam siiam slaluunt in expressione veriiorum, qiiod Latine /f.._.„ j:..: .!..i :... ui furte dicimus, Gra'ce ruyjx, non .- ique pro duhita tione posuerunl. Aiunt itaque dixisse priinum suorum poetam (iiomer., lib. rir Iliad.) rj zxyoi. yji^a. eitqu.'jx, quod est, cito vidna ero ; et ali; i : T^y» yuo az
Dicaiit ergo et

Deum

num

Est hac in re illud Hieronymi, epist. 2 ad Nepotia« de vita clericorum « Sicera, ait, He!)r;so ser:

potio niincupatiir, (pi;e iiie. riare potest, sive illa quaj Irumenlo coiiiiciuir, sive pdinorum succo, aut cum favi decoqiiantur iii dulccm et l;arharam potionem, aul palmaruni fructus exprimuiitur in liquorem, cocusque fnigi.us aiji.a pingaior coloratur. » Sicera igitur velnl pro genere liaben-Ja, ul etiam colhgitur ex c:'.pinil. de villis ct ciirlis, c. -iS,

mone omnis

quo s.mcitum cst « ut iiisterio honos haheat

iinusquisiiue judex in suo miarlilices, fa!)ros ferrarios.

g

:

siceratorcs, id est qui ceivisiam, vel pom;;liiim, sive piraliimi, vtl aliud quodcuuque hquamcn ad hijjen-

dum aptum
tes

fiiei if,

facere sciant.

quandoque
«

his potioniliis

i Et qiiia pocniteiicanones vinuni veian-

tes eludeh; nt,

nam

ut de his ait Pliniiis

lib.

xiv cap.

ya.-v.y.x(/.-jio^j(jLv

^

kyjy.lot

n'/.'jr;; s^op,uvj5ivTr?.

INon

enim

iis simul insiiigenliuus unum facile ah universis posse prosterni. Sed nos iiosliis magis (piam alienis iitamur. Denique hahes in Evangtlio q:iiu ipse Filius de P;itre ait (cum misisset servos ad viueam siiam ct occidissent) Matlh. xxi, 57, dixLsse Patrem Miitam FHium mcum dilectissimum, forsitan psi verebnntur. Et ;,IiLi ex sua persona Filiiis ail {Joan. viri, 19) iSeqne me scii>s, neque Palrem mcnm.

duljitaret in oinui

inventum esl qncniadmodnm aqua quoq!;e iuejjriaret : j quod delesutLantur P;ilrcs coiuilii Ca1 iloneiisis ii an. 8;3, cap. 55, « i;t dei ciosius iis2^,
(c;irne et vino) iiilerdiclis, aIio;i;m
cii

oium

v.

1

po-

:

:

Si nie scirelis,

et

Patrem mcnm
:

forsitan scirelis. Si

ergo his veihis usus est Pelrus, quihiis Deus usus est sine pr;cjudico sciculiae siuc cur noii accipiauuis et Petrum his usimi sermonibus sine suai iidei priejiidicio ? iNeque enim poterat duiiilare de Christi miinere, qui solvendorum peccatorum dederat potestalem. t Hactenus Ain rosius. V^tuod si, ul ipse ex €orypIi;co poetariim Gia:corum facit, lii ex antesignauo Latinorum conlirmare volueris, ad illud \irgilianum JEneid. 1, v. 207
:

lioKum appe.hu vivere cognoscanUir; » idciico qnandoque in ta.\alione paMiilciiliarum expiesse receiisebantur piohi, it;ie potiones, nc Iraus legi lieret. Sic eoncilium Wormaliense anni 8()8, cap. 50 « Ai stineant a vino, medoi.e at(]iic cervisia mclli a per trcs dies per hebdomadam. n El sollicilantii.us p iiilcntes ad prcevaricalifinem animaiivcrsioiii: us occnirelant. Li '. « Li CapiluL, c;«p. 151 nulhis preshy:
i
:

...

Forsan

ct lisec olirn

memiuisse juvabi!.

ff. de rei vindicat. I. item ubi fortassis et forte iiou diihit;ilive accipil. Igilur Paulinus ciim dixeril si forte iijnoscut Uei bonitas, iion anceps erat de bonilate Dei, sed morem secutus est Scripturarum.^

Addilo quoque llpianiim,
si,
:

Gravius esse non dubites. Visum enim fuit majocouversari inter homines, et homiiiuin carere siiffragiis, quam procul ai» homiiiiLus sohiUum homiuum non sentire. C. de aposta. hi qui : Glossa. Eteiiim cum dicat Seneca, epist. 9 « l!in;ita est dulcedo amiciti;r> et qiiomodo s')litu;lo in odio cst, sic in dulcedine appeiitio societatis el hb. iv de Kenef., c. 18 Fac nos singulos ipiid siiiniis?... societatern tolle, et unilalerrr geueris hiimani, qiia vita susUnelur, scindes > nihil giavius molesuusqiie accidere Iiomini poterit quam amicoriiirr coiiviclu et socieiate privari. Vidi ego, ciinr de more iiiviseiem earcerihns detcntos, rem mihi tunc miram miilieies GustodiiC tradit;ts se invicem coiivi(-iis queieliscpie indesinenter impeientes, el inale;;itta jurgando maluo tunrei.te bile vomenles, ila ut iiiter ipsas vix ;\d horam quies aliquantula paxqiie daielur. Eveiiil iil cseteris a: sohitis dimi^sisipie, una lautuuimoiio rcliqua foiel. Ir.consoIabiLni regiessus iiiveni, et ferme conclaniati.e spei. Uog;ila quid rei e.ssel cur sic ;vgra doioret, suMalis veierunr inqui(!tu;iii!uni causi.s, jur"

ris

pa'n;e

poiiiiienlem invitet liheic aut c;irnem niandiicare, Uisi ad pi.esens p;o ipso uniim vel duos denarios jiixta qualit;;tem poe!;ilcnti;e dederit. » Qu;csliunciila l;imen in niargine Glossae supra allalai sic propoiiilur et solvilur : rsmupiid lieet ei hi; ere lac , vel amygdalinarn aqiiam, aut uvas comedere? EHcit V.,, Credo quod sic, quia lalia non iuehriant. Ita ilii. 1 Carnem nnllo vnquam tempore comedas. Sed nunquid ova, cum ovum sit caro liquiila, vcl lac, cum Lic noii sii nisi sangiiis colore miilato? Dicimus quod non, et hic vult litlera ilki qu:c seqiiitiir, in pane et aqua : sed lanien poiesl inlelligi, q lod lioc deheal facere in ceiiis dieLus ut legitiiiirs rciiis. Sed nunquid de lardo ulelur? nunquid nom.ne carnis est prohiLitum? viiletur quod non, arg. 82., d. presbijtery ihi enini sagimen permittitur, quando ova permiltuiitur. Glossa.
l;5icus
^

tcr aiit

:

In pane

et

uqna

et sale poenitere.
li;^-r-

Non novum

in-

:

vcntuni. Epipha-iius

75,

n. G, scrilens

contra

;

:

:

D

:

Aerianos dainnanles Chrisuaiiorum jejunia, apostoloriim tenqiori us huuc ritum accepliim referendumesse aflirmat « Quod si ex apo>u>lorum cons.itu tione repetenda no is audoriias est, ... cur sex p:r-' schaiis uiel.us (iniellige m;ijorcm he domad;im) uiliit oninino ad cibum piivter p;uieni, saL m et aquain
:

:

adiii eiiiium defiiiiiinl? » vesci xeropliagiis (ticit
iii^juii,

Quod
:

iii

Exposit.
Victii,

fitlei,

n. 22,.
dies,-

«

Sex
hoc

illos pa.scliatis

xeiopliagii.^, Ikic
assiievii
:

cst arido
est
ailliiiieic

Irausigcre'

ouiiiis popiilus
ciiui aipia

paiicm
d

duiihixaf

snb vespcram
ti>t;iin

Qiioi!
l:i

ad

tolarr?

qiiaih-agesinutm exlomiit canou 50 coiic
«

L;;o';ic( ni,-

Ojioru

t
B

seeiili s.

Gra!ca ha ent

Qiiadrages.mam j(jiiiia;'e ari is veAst — affcv 7r,v T;(70"c<o«j?o(ni»
:

giisque
dcjlere,

suLinotis,

rc-poiidit
siio

Siililuuiiiem

nec

jiidicio

iequipar;iu(.las

suam se rixas, bles,

eonvicia, quai aiias periiessa fueral, cum hac qiiielc sileiuioqie necessario. Adeo igiUii gravis csl s^olitii<i0, ut vel cum pace ipsa, bouorum omiiiiun maxiuio,

TcrUillianiis adveisiis pbysic.(>s, cap. 1, vidclur iunucrc xcroph;igi s addi poliiisse aLquid pr;v!er pa;iem el sal, sc;l ariiiiim et ex,<uc(uin. t Aiguuiit uos, ait, (piod j'.',i"''i<'* prepiia cuslodianiiis... qiiod e;iaitr xcropbagias oliservemus, siec.iiilcs lilium ab ouiiii cirue, cl omni juiulenlia, cl
•jv.crzvEiv ^rici',fv.yr)ivrag.

fugionda ccnse;3tur.

Merito cr-go diceliat liuiiinus,

iiviilloribus qiiiLusfpie

pomis, ne quid vinositalis vol

;

1

!;5
vt-l

S.
poUNiiiis.
i'sl,
>

rALLlM

P.VTUlAHCH.i: AQriLtilENSIS

199
specimen,
et
lii.it.i

e lamus

Xcrophagiis

aiiteni Iioiuoplia-

a

sic ipsiiis

(l(^po-,ili() luiiiiilitalis t'st

gias siiIkIciuIo, \d
ail

(nuloriiiii oomeslioiics, (lclia«

coMlcssio
(icticU)

(iclicli |):!lrali.
li!).

bere.jcjiinio nionaclii noii pinaiianl.

Ncc lanla
,

ciira,

gis onriaruim
siio

vi, oa|).

Joan. Saiisi)(;ricnsis (!c Njtinlerilum ut cx « 1^'il \7>
:

tap. '^^, inlcr rcnnntiant. C03 |)arantloi(iin cihonim vcl ooclionis impcndilnr, (jnipp(^ (|iii maxinie xcropliagiis vcl hoinopliagiis iiliinlnr. » Jain vidcs, ciiin iiomopliagiam intcr inoiiaclios aiulis, noii cam ossc qiiain in ctliniois dclcslabatur Arr.o.iiiis lib. v a;iv. gciit. : « n^uolianalia,

Cassianus

(lc

instil.

privctnr

iniles

inililia'

oiii','ulo,
t

in liis
1

ina.\im<;
«

nbi sacriicgia

ooniniitliinliir.

El infia

Profcolo (ligiins csl privilcgiiim (oinguli ct gladii» de (jiif) ibi lo(juitur) pcrdcrc, (pii oonoessa abutitnr polestatc. B Sed ct oocasioncm dcnuo iii homioidia relabcndi satagcbant Palrcs aufcrrc, cum dcposilio:iem gladii pra^oipereiil boinicidis poniilentibus. Iliiic aiehat, pr;elcrmitlainiis immania, (piii)iis iiomcii soribebat Lco papa Rustioo INarboneasi episcopo, Omupliagils Giajcum ost in (piii)us lii!'ore incntilo... epist. 02, cap. 10: « Contrariuni oinnino esseecdocaproruni rcolamaiitium viscera orucntalis orilius siaslicis K^gulispost puenilcntiic actionem (ergo mul;o (lissipatis. » Scd oomeslionem inlollige orudonim, magis in ipsa aoiione poenilcnliio) redire ad mililiain puta raplianos, rapas, allia, ca^pas, pcponcs, ciiounics;iiculaiem unde non cssc li',)Ciuni a la(|uois diaboli, res, caMcrarunuine lierbarum vcl olL-nim oanl,'s, vcl oriidis qui sc mililiu! muiidance volucrit iinplicare. t Et Pa(Uicis vcl aoctaria, vulgo iiisalalc, iinnt, antiipiiIres oonoiLi Nio;uni rcsuinentem militi;e cingulum sine alio oondimcnto vcscimur. Quod aulcni post oonversionem, jain olini dcposituin, ad proprium tus dioebant .xeropliagia, sub Pauliiii tempora siaum vomitnm tanquani oancm rcdeuntein (!eoe!ii annorum cibum dicelvant. P(jeiiitenliale Beda% cap. 7, oitatiim « in nnaqiuKpie o pccnilenlia post triennii inler audientes oommoraa Morino lib. vii, cap. 20, n. 2 tionem, oap. 11, alias 12, censucrunt muUandnm. heb.iomada tres dies sine vino, et meJonc, et oarnc, Pro tuenda aulein juslitia arina resumcre non intcrt't jcjunet usque ad vesperam, et manduccl dc sicot» dicebatur, ut patel cx synoio Uomana aiini 4078, cibo : ct tres quadragesimas semper de sicco cibo. n c. 5': « arma deponat, ulteriusque non ferat, nisi Et ex Poenitenliali Romano, ibidem n. A allaio jerefioiatur de sicco cibo. consilio episcoporum pro defendenda juslitia. i Qiiod j'iiiet ad vespcrain, et tunc pryeoipue iii hosles Eoclcsi;e fieri perniisit Nicolaus dnos dies in hebdomada ad nonam, I ifra : jejunet pajia ouidam maliioida?, utcsl 55, q. "2, c. lalorcm : et dc siooo cii;o comedat. Qaod temperanti;c gemts Iino ciijiis« Arma non sumat nisi oontra pag;\nos. » iion ignotnmjthnicis fuissecoUigitur exCapitolino, in que pcenilcntix' loco arma in inlideles ferre conciA;ilo;iino Pio, cap. 15 : «senex, antequam salutatores lium 23. Claromontanum an. 1095 convooans lidevonirent, paneiii siccum comcdit ad sustendandas « panem nisi les cruoe signatos ad loca sancta repetenda sub Ufvires; » e.x Vopisco in Tacito cap. 11 bano 11, statiiil habendum can. 2 : Quioimque pio siccnm nunquam comedit, eumdemqiie sale atqiie sola devolione, non pro honoris vel pecuniai adcaliis rebus condilum. » Ex Scneoa, qui de se diocptione, ad liber;indain Ecolosiam Dei Jerusalein prohal : « paiiis siccus, et sine mensa prandiuin, post iectus fuerit) iter illud pro oiniii poeniteulia repulequ;)d non sunt Iavand;c nianus. » Non ine latet siccus lur. » pro solus quandoque poni. Julius Capitol. in Maxi' alios siccis veliiNec iii quolibet loco Utigare prcvsumas. Ha;c « viros ooiisulares... minis, c. 15 ideo dioit, quia apud sivculare Iribunal non debet culis cxhiberet, alios, etc. t quod ilerodianus, lib. vn, suam querimoniam disceptando proponere qui^quain cap. 5, habet fxivcc.f o/yj^t/ac-tv, id ost, ut interpret;i* publice poinitcns, sed eoclesiasticum judicinm dchct lur Politianus, s ne ullis minisleiiis solos veliicuUs adire, sup. 2 q. 1 atiud. Supple crgOj )iisi liic in impositos. Sed magis ad vcrbum f/.ovoif soUs legonpropria causa et coram ecclesiasticis. Giossa. (kiin, ct hoc est siccis veliicuHs. Quod non intelhgen" Uxorem nuiHjuam ducere. Si tanicn duxerit, les quidam typograplii iii Capitoiiiio, non siccis veliilenet matrimoniuni, ;a'guni. supra. co I. Quicuiique. lulis, sed Scijthicis incpissime reposuerunt. Iteni Alii diciint oontra, nt not. infra eod. § de poeiiitenli(issum siout siccuin idem esl ac soluni, et assa xox bus. Glossa. est sola ct nudu vox non admistis aliis musicis, ajt A quarto s;eoulo usque ad octavum, imo ad duoNonnius i:i Dict. ab A inoip. Apprime ad rem faoit Assum exislimandecimnm usque viguisse et a militia abdicationeni, quod ait in diclione se([uenti et nuptiarum prohibilionom, vel ab uxore abstinendum est iii obsoniis sine pigmcnto saporis alieni : tiam; posl lioc tempus autemulrumqnecessasse, Ec^ queinadinoduni merum dioitur solum. » Quocunqu(i clesiaiiKpie cum poenitentibus initiiis egisse pluribiis niodo aiucm accipiatur siccus panis, paiiis hic fnigi docet eruditus Morinus lib. v de Pocni!. a cap. 18, esl hominis et temperati ; cibus vero siccus esl pcjemusque ad 2i qu;e si vacat,'lege. tentis, ut supra demonslraluni est. s Armis nuiiquam " In balnco nuiiquam lavare. Nisi de necessitate. cingere. Nisi consilio episcopi De conseo., d. 5, pervenit. Glossa. pro juslitia defendenda, el esl infra de poenit., dist. 5, Clemens Alexandrinus lib. iii P;ieJag., cap. 9 falsas. il;cc Glossa. « Balnei, ait, quatuor siiiit caus«, proplcr quas ad In homioidas pr.csertim hsec poena statuitur. Conipsuin aocedinuis. Vel enim causa munditiei vel o.aciliuni seu canitulare Wormaciense aniii 829, tit. 5, cap. 5 singulariter de uxorioidis. « Quioumiue propria D loris, vel saninuis, vcl postremo voluptatis. Volii ptalis auteni causa (\ux inslituitiir loiio, est rcjiuxore derelicta, vel siiie oausa i««(;r/t'c;a, aliam duoienda impudcns eniin voluptas est omnino exscinxerit uxorem, armis depositis publioam agat poenideiida. SunienJuin est autem lavacrum, mulieribus » generaliter autein concilium Triburiense lentiam quidem mundationis causa et sanitatis solius aulem anni 895, oaii. 55. « Si quis sponle homioiilium fooesanitatis causa viris. Caloris auiem c;iusa lavari esl r it, qiiadraginta diebus ab ingressu ccolcsi;e arccatur, superfluum, cum qnod frigore collapsuni est; possit el nihil numducet illis qnadraginta diebus pncter aliter reorcari. s Sed hajc vel viro bcnc morato et solum panem et salem, neciue bibal nisi puram induatur frugi oonveniunt. Perfection;s aulem sUidioso audi aquam : nudis pedibus inced;it lineis non sjicularia arma qiiid dioat Diadochus episoopus, o. 52 de I*eifectioiie vestibus, nisi t;mtum femoralibus spirituali « non porlet ; iiullo vehiculo utatur, etc. n Quye conConferre sc ad balneum nemo peccapropter .sona sunt slatulis a Paulino. Dupiioi autein ex causa aut a ratione ahenum esac dixerit tiiiii iJ a Patribus statutum fuit, vidclicct ut poenitcntes contincntiam t;imeii ab eo se abstinere, el virile, et pia;sefcrent humilitatem, et ut occasioiiem pcocandi maxiine tcmperantis esse dico. » Quod lolcrahat iii in alterins saiiguinem evitarent. Sicut enim gladii pueliula, vetabat tamen iii adulta Hieronymus epist. delatio honoris est insigne, ut dicebat Guntherus lA« Usque ad annos robusl;c 7, de institutioiie iili;e gurinus, lib. i de Gest. Friderici imperaloris relatis, si necessiias postulaverit, et balneas adeat. > « Sed infra Mihi oninino in adulta virgine lavaGSadius mundo facit csse vcrendos criim displicet, qu;x; seipsam debe! erubesccro. »
: : :
: :

:

,

'

:

<i

;

:

,

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

,

197

LiBER EXIIORTATIOMS AD IIEMUCLM FOROJLL.
biaiidiiias

108

Has auleni

quas

in virgine reprobabaiit,

A

jure a peccaloribus paMiiienlibus reniovebant sauclissinii Patres. Adde, cum, ut dicilur Cnpitul. lib. cilicium a sacerdnte, V, c. 1^2:2 « Ptieiiitentes . sicul ubiipie constilulum est, consequantur : super(liium esse, » ut dicebat sanctus Ililarion, et habet in ejus \ita sanctus Ilieronymus, « muiuiilias in cili:

facilius et foeJius deiinfjuitur in lioc crimine quani in aiiis, idco durior poeiia iii eo statuitur ar. 32, d.,
§

verum.
^

Glossa.

.

.

Venialiler ut accipias. Arg.

corpus et sanguinem Doniini

quod Ecclesia potest qnibusdam eliain in

cio (iiKx;rere.
>

d

-^

fine prohibere, arg. 27, q. i, impndicas. Sii. 2, q. 3, si quis episcopiim aut presbijterum, su. 13, q. ultiina quaisitum est, ibi, secundum pra',cepla cano-

A coinmunione
buic uxoricid;v!

sacri

corporis,

etc,

abstinere.

num. Ad hoe quod quanJoque
niuiii coaipelit
diii;

Ergo videtur quod magis peccat qui uxorem inlerficil, quam qui matrem, quia major poenitentia impoiii;ur

diciUir
sii.

et pielalis, arg.
si

illud quod jure coniconcedi rcsjicctu niisericor41, q. '5,quonium, ff. de usu-

quam

malricidie in
sic

illo c. lato-

frucui,

majus estcrimen, rem quod est infra q. ead.,et naiu arg. ii, q. 1, non afleramus, quodconcedit II. dicit quod magis peccat qiii se ipsum interiicit quam qui alium. 25, q. 5, si non licet. Unde magis
;

nniversx

extrnneo, et in c;clcris liic signatis : imm vid' Domini misericordia et veritas. Joan.

peccat, qui parteni cccporis sui interlicit, quam qui inalrem. Probat lioc eliam per illam auclorilateni vroptcr lioc relinquet homo palrem et malrem, et ad~ Invrebit uxori sua\ extra de biga. debitum. Alii dicunt quod "niagis peccat qui matrem inlerlicit, quam qui uxorein; sed qu a homines proniores sunt ad interliciendum uxores, iiioo ob lioc magis puniunlur, ut sic retrahanlur a lali facinore. Lnde non vaiel haec argumenlatio gravius puniunlur, ergo gravius peccant. El est si in fornicatione noloria liret cnim multa criniina sint graviora, tamcn quia
: :

"

:

Glossa. "a Sanrjnis tinis. L! c:;t peccatum. Uiide illiid, sanguis sanguinrm teliijlt, id cst, poccatuiu, 44, disU Epliesiis. Jo;ui. Giossa. ^^ iVos uliem. Ar. quol iion iiupKtatur piud.ilo subdiloruiii n::tlitia, ex qiio per eEiin iien stal quoiiiimis corriganlur, arg. 7, q. 1, § cum nulcm. Si;p. dist. 4-i, Epliesiis sup. 44, d. c. uli. Glossa. Qudd adduiitur coiisiiio secundo ex Burchardo lib. VI, cap. 40, sunt vel oldler, vel ex professo jain in snpeiioribus explicata fereoinnia; ideoipie aquum ea intacta omiltere visiim est, ne acliiiii agere, et p;itienliam iectoris uilcrius gravare imporluni videainur.

22 SAIllirClTI

PAULIl

PATRIARCII^ AQtlLEItNSIS

LIBER EXHORTATION
YULGO

DE SALUTARIBUS DOGUMEINTIS,
AD HENRICUM COMITEM SEU DUCEM FOROJULIENSEM SCRIPTUS UT VIDETUR
,

CIRCA AN.
CoUatus cum jihtribus cditionibus,
ct

795,
notis opportunis illustratus.

CAPUT PRIMUM.
Justilia et beatiludo

C

amare bonum siimnia
Ijonus esl
qiiis
:

est beatitudo.
a et

Qui
:

Deum amat

si

amare Deum.
ego nesciam
'

boiius ergo

beatiis

qiiem quanlo

ardentius ainat, ^ tanto melior edicietur. Qiialioc

mi

frater, si cupias scire, quainvis

tcnus

beatissimo

bono

abundare

te

faciat,

quam Dcum

perfeclissima

atque plenissiina est juslitia,
illique

charissime frater, ipse qui est hoc bonum, quotidi;inis precihus iiitegro cordis desiderio euin, etsi iiidi-

toto corde amare,

tota adhoerere vo!

luntate,

qui est

suinmum bonum

Suminum

vero

guus, deprecari

^

studeo.

* Sic mss. At ed., qu;ic * Sic tns. Cer. Benediclini.

.

.

.

;

at

YARIA?<TES LECTIONES. sit juslilia. Jusliiia namque est Deuin, PP. Bcnedict. studeam. NOT-^.
SEQUENTEs.

etc.

Ita

notant in

marg. PP.

PR.^FATiLNCULA AD NOTAS

Icm, qui debilor omnibus suin, omnibus sali.sfacerc.

Nonnulias ex sequentibus notis, qu;e ad criticen haud spectant, poteiam quidem, beiiigne iector, oinittere. Sed cuiii adverterini opus lioc ad niores per;iiiere, et concionaloribus verbi Dei noii inulile
iuturuin, pr;cscrliiii consacerdotiiius nostris coiigregalionum S. P. Philippi Nerii, quilius iiicumliit oniis popiilo vcrlia faciendi, quibus liber iste piaiiiori

Q"i criticen
l»'^"^

in historia et dibciplina

seclaiilur,

lia-

D

nonnibil, et reliquo in opere, quod t'<"ii"i desiderio faciat satis. Ilabeant igitur et qni "'*;'"'''^ ex,coliiiil ahoriiivi qiio serinoncs siios ad c;eteroruin ycdilicalioiieui locuplelent et inagis con"'
«t
liic
,

liinienl.

23
j

^

digestus speciiiicn et cxcmplar esse potest, iion ab le judicavi, iino in coinmodum eoruin iulurum esse duxi, si dat;i occasione r.i:iteri;im propositam, aliorum sanctoruin Patrum sciiptoruiii([U!'
stylo

l>e;ita vita

r;ibile,

^^ bonus Cijo et beatus. Seneca, epist. 85: boiiuin iii se pivifectiiin liaiiet iiiexsiipe(piod si est, pcrfecic licataest... Niimjuid

(liibitas (jiiin

beata viia

siimiiiiini

loiiumsit? Ergo
>

si

siiiiiiiium iionuin
•>

hidici, siiiiiiiie lieata est.

scntentiis consiniilii)us fulcircin, ne
co;,^ei-enlur,

aliiinde jielerc

quui forle ad prup.)siuiin faiejvn:.

Vd-

Tnnto melior efjicictnr. Optiine in lianc rem liabcj disijcrcntctn prie cu:lcris Auguslinum de moribus

,

,

m
CAPUT
Tuvero,
lio a

S.

PAULINI PATillAUCH.i: AQLILEIENSIS

iOO
(lignitatibusjubemur diligcro

U.

A

cxcclloiitioiilnis aniir.oR

Ilominis in crciilionc prirrogahva-.
fralcr charissiiilo, inleliigc quia consiinajestatls
divinir.

Ccmiitore n, ut quantuni a nobis intclligiiur, diigaliir; et

(luantiim diligitur seni|icr

in

mciimria
nobis

'

qiia

sanclLC Trinitatis, el opcre
:

recipilur, habcatur.

Ncc sohim
in

sufficit

Deum
:

creatus os

cx prinioquc coiuliiionis honore inlcllige
luo, duin laiitum

inleHigcrc, nisi

fiat

amore

cjus vohinias nostra

quantum deheas Conditori
dilor

mox

in

imo nec hoc

sufucil, nisi cuin

memoria
IV.

et voluiiiate

condilione dignilatis privileginiti pricslilit
;elernus
,

tihi

Con-

opus addntur.

ut

tanto
te

cum

ardeiitius ainares
intcili-

24 CAPUT
Converti ad

qnanto niirabiliorem
gercs.

ab eo esse con;ii!um

Deum.

tuo vero

capiti, fraier charissiine, addatiir gralia

CAPLT m.
Imaqo Dei quomodo in liomine. Nec hoc soUini ^ quod consilio sanctae
sic excellenler a

spirituahs scientiir, qu?c
Trinilalis

mentcm

tu;im ilhiminc!, et
et oplo, perducat.

ad vilam ceternam, sicut desidcro
Tiito

cnim cordis mei

alfectu opto,

Deumque depie-

scmper ad anleriora te e\tendas> donec perquod ad iniaginem el similitiuiinem suam ipse Crcavcnias ad sublimem perpelULC healiludinis coronam , quod iiiilli alii ex creaturis B ^t ani,^ii t,,} nobilitatem, quam in te op ime scio, lor oiiDiium te creavil nisi snli honiini concesait. El hsc est imago unitalis nullis amicorum consiliis, nulla sa^cularium ami>i,

Conditorc condilus es

sed etiam

cor, ut

:

,

cl triuitalis omnipr-tcnlis Dci,
iii

quam anima

tua baljct

tionc desideriorum, ab
mitlas. Noli

amore

Christi immiilari pcr-

se

:

priinum quia secundum
'
,

Doi doiium vivis ac
tui conditoris

sapis

sccundum quia ad imaginein
:

crealus cs

tor:iuni

licct

unus

tppelleris

homo

<",

luam bonitatem aliorum malignitale obscurare; sed ubique quantum vales, amaiiilis coram Deo el omni populo app.ireas '.Non decrit tibi giatia aiijiivantis

lanicn tres babes a Patre, et Filio, et Spirilu snncto

Dei,

si

libi

aderit volunla.s
iii

admonitio-

concessas digiiilulcs,

iil (>st

iiiicllccluai

,

voluniatcm

nis sanctje,

quam sopius

Scripluris divinis meiis

ft menioiiam. Qiiod i.!e.ai,licel aliis vcrbis,
gelio

iuEvan-

bonitatis tuse alteudit.

dcsignalur

,

dum

dicitur

,

DiHgcs

Dominnm
liis

Detim tnum ex

tolo corde tno, ct ex tota

unima tua,et
igilur ^

CAPUT
Eleemostjnam
Eslo, quaeso
'%

Y.

vxomnibns

viribusluis {Mattlt. xxn, 37). In

et

pia opera suadet.
laicus, ad
"

Iribus i.uagincm Con.iitoris nostii
iii

mirabilitcr

gcrit

quannis

omne opns

Dei

sua natura nostcr interior bomo, ex qiiibus qu.isi

G promptus, pius VARIANTES LLCTIONES.
;

ad paupcres

et iiifirinos,

consola-

'

Sic ed.

Ven. 1551.

.If

PP.

/?B. vivit ac sapit sicuti ad
qii;rrcci|>it
et

tasil. t^roben. an. 1556. At.
*
*

PP.BD.

^ Sic im. sui Conilitoris creata est. Ven. et notant inmarg. Mss. nonnnlli, quae proocepit habcanlur.

PP. BB. ciddunt : Noli putare (|uod is qiii hominibus aliquando displicel Deo per oiiinia displiceat. " PjP. lii?. etf. me.liocrisad delinquentes, ad Dei inlirmos niiscricors. Busil. et Vcnet. add. tc.
NOT.-E.
:

< Quanlo molius alquc diffusius Eccles. lib. i, c. l-i ditVamalur (Deus), lanto diligitur et aiiuilur arden

Animal.c.

:

«

Nccobboc soluniquidcm,quod
adimagincmet

siliu n sanct;e Trinitalis sic

ad conexceilenter a Conditore consimilitu(!i:iem
iu inle-

lius.

Quod cum

lil

,

niliil

aliud

";tb

hiimano gencre

ditusest, sedctiamqiiod

qiiam certo el coiistanli giadu iu optimam vitain et Nain quid crit aliiid optibeatissimam pcrgitur. mum homiuis, nisi cui inb;ierore esl bcatissimiiai ? Id aulcm cst sohis Deus, cui hairere certe non v;ilemus, nisi dilcitioiie, amorc, cbaritate. n a Consilio suncta^ Trinitcuis. Qiii scripsit li rum de
. . .

suam Creator omnium

eiiin crcavil, qiiod nulli alleri

ex crcaluris donavit; qua^ iniago diiigcnlius
rioris boiuinis digiiitate et nobiiitate
,

est considcr nda. » Et quia fucile est invcnlis addere ftisc proseqiiitur cxponere, quomo in aiimia iii siiis opeialionict poLouiiis sit imagoDei oinii a viviiicaii is, modeiiide recidil in senius et ventis, guber^.antis vcrba Paulini, ul mox paiebit. Tres liabes a Patre, et Filio, et Spir. S. dignitaa El licet uiiiu.i sil aiiiina tes, Scriplor laudatus sic

bus

Spiritu el

Anima, poni soblum, sivc

intcr
is

Opcra sancti Aiigusiini rede sancto Victore
,

:

luerit Ilugo

ut vult Trilbeinius, scu qiiidam Cistercicnsis
chiis, cl nomuialiin Alcbcrus, ut voluiit

mona-

<;

flini, ccrte Pauliiio posterior fuil , cap. 37 cilat Doetbium, Aiigustino posicrioicm, sed cliam boc et sequcns Pauliiii caput aiiie oculos illum

PP. Beiiediquia non modo

:

D

iiauira;, trcs taiiien in se b;d)et vires, id es!
ctuiii,

,

int; !lc,

habuisso, duiii cap. 35 et 30 exararet, patcliil scriatijue adeo ex vcr; is ptoreni utruinque conferenli « Taiita diipsis, quac subdimus, consiave polesi giiitas huiiian;Te conditionis esse dignoscitur, ut nou solum jubenlis scrmone, sicut alia sexdieruin opera ,
; :

sed con

-slatis sit

sanct;c Trinitatis, ct opere divinte in;ijehomo ut ex prinue conditionis honore intelligcict quanlum deb; rcl suoconditori,duin condilione mox cdgnitalis privilegiuinpriclantum
^ilio

crealus

:

m

stitit

ciconditor, et tanlo amplius condiloiein diiigerct, quanto mirabilius ab co se conditum intell.gevidet hx'C ab eodem fonle proceret. » Quis

mm

dere? Quod enim Paulinus singulariter Henrico dixerat, bic scriplor homini cuicunque in genere ac-

commodat.
^

JSec koc fo!uni,(ilc.

.\uctor libri de Spiritii

et

voluiitalem, el mcmoriam : quod idein licet aliis veruis, in Evaiigeiio desigiiaiur, cum diciair Diliges Doiiiinum, etc. d Pe:giibic cxpoiicre geiicralioncm Filii ei processionem Spiritus sancli iii diviids per iiilellcctuui el voluntateiii,quieapplicataninRC et polcntiis cjus. «i In his tribus divinam imaginem. Citalus .lUctor: « Atque iii his tribus diviiiam iiiiaginem gerit niirabiliier in sua naiuia noslcr honio inieiior, el(X his quasi exccllentioribus aiiim;5i vir.iius jui> imir ciligeie condilorcm, ut in qiianUim intoiligitiir, diligiv lur ; et in (luanUim diligilur, scmpor in iiieiiioria [vabealur. Ncc sobim siiiricii dc eo inlcliecliis , n;si fial in amore ejas voluntas. Imo ucc b;cc diio sufliciimt nisi niemoria adda.ur, qiio semper in n-enle inlclligentis el diligenlis maneat Dcus. i H;cc mea sentenlia satis evincunt scriptorem islum, qiiicunque tan» dcm fuerit, a PauIir»o plurima fui&se liiUiuatym.
:

:

: :

201

LIDER EXHORTATiONlS AD IlENRiClJM FOROJUL.
A Dcns dLmpavh
confitsi sunl,

90-2

lor m(prenl!um,conipaUcns miseiiis oniniiuii, largiJS
in

ossa

eorum qni liominibus plccent
sprevil eos (Psal. \u,

.

eleemosynis,

memorans

evaiigclic;tt

vitiua;
:

duo

quoniam Deus
:

(').

minuta (Luc.Wi, 2), et proplictanuiicentem esurknd panem (uum {Isa. iii, 7), at caule
(Jens

Frange
pr?cvi-

Et Aposfolus dicit
servus nnn essem

.Sj

fiominibus placerem,
i,

Chrisn

'

{Gal.
,

10).

Unusquisque amiciis
,

discretionem eleemosynre,

ita

ut

utrisque,

ad fcditicationem

non ad dcstructionem
^

pJacca
sunt

danti sciliccl et accipicnti, solalium

sit.

proximo suo
esse polcrit
,

,

quia non omnis amicus consiliarius
dicenle Sciiptura
:

CAPUT
Uaquc non solum de
multorum profectu
lihi consiliarios
*>

VI.

Amici

tibi

mulli, consiliarius

autem unus

{Eccli. \i, 6).

Consiliariorum delectus.
salute
lua,

venim etiam de
Elige
Licot cnim
timentcs, et verifacie

CAPUT
me

VII.

et

prospcritate meditare.
'',

Amicitia vera.

nptimos
S.T?pc

Deum

mutalionis locus

''

longe
:

«

t,ulis5.'t

tatem amantes.

enim adulatores blanda

a vobis corpore, sed nullatenus charilale

quia chafuit.

dccipiunl animas andientium se, et perpetua morte

ritas, d quje dcseri potert,

nunquam vera

Idco

inlerimunt. De lalilnis enim dicitPsalmista: Quoniiim

inlima

amiciliarum cbaritaic, quantum possumus*,

VARIANTES LECTIONES.
'

PP. BB. cave.

*

Ven. bonos.

*

PP BB

habitus.

NOTJF..
Ilinc arc;ue viri, opdnios dip;nitatem. De consiliariorum vero cni scribehat necossitate audi Joan. Antonium Cfiinpanum de gercndo magistratu « Fingunt poetai Jovem, cumqnid gravius sit deliberandum, convocare reliquos deos in concioncm, et in ordine rogare scnlentlam, nl intelbgamusco magis consulendos essc mortaiibu-; eos qui rcrum procdiM' sunt expcricntia, t(uo sunt ingenio he{etiore alque ohtusiore quam dii. » Qui antem consiilendi sint, paulo ante dixorat : « Cuin ad moderandam rempublicam fueris designatus cl in magislratu constitutus, non rejicias quorum sit opinio lauda!a sed eos in consubaiione masrnarum rerum, qua; in discpplationom vcniant, admillas, audias, attendas. > ^ Amici tibi. EcclesinsticuSr cap. vi, v. G. sic ha3fu!ti pacifici sinl tibi, etconsiliaiius sit tibi v.nus hct de mille. Vel, ut legit Valahlus: Fac bencrolos habeas multos ; at nnum de mille consiliarium. Qnihus concinit Bcnsira alpbabeto 2, lilt. qimel, dum sic ait licet Patefac arcanum luiim nni e mille . multt fuerint qui pacem tuam qua^rant. Hfcc et plura aiia
» Eliqe tibi consiliarios
,
:

B

onim h.anc Paulini sontentiam,quiaconstat cb.'i1 ant ritatom vcram posse aliqriando doscri. Omnis enini qui peccat a charitate exciiiit, ipsamque deserit. Poo catiir autom, heu nimiiim srepe! Ufcc verha nomino
Aiiguslini citantiir a Gratiann, de pocnit., dist. 2, c. diaritas , qiii aiidil « Non aiitem haliet charitatcns
:

,

:

,

.

.

I

hnhes apud Cornelium

in

hunc sanctrc Scriptura;

lo-

cum.
Locus longe tulissel, clc. Vulgarcs .^micitias abs*"nliam solvere, vel sahom per oam rcfrigescere, satis notum. Aristoteles Moral. Nicoinach. lib. vm, cap. 5 « Si dinturna ahsontia fucrit, amicitii^ quo<"
:

oblivionom inducore, unde dicium esf niullas ,jam amicitias dissolvit inaffahilitns. » Et r.laudianus episl. v. \7)% qu.ie csl 5 ad Olybriuin
viiletur
:

que

...

spntio debililalnr amnr.
lih. iii, v.

Properiius,

869, sive

adCynthiam

epig. i9:

Oiianlum ncnl's, animo tam procul ihitamor.

Sed hrec

in amicilias, (juas

flavit. Qn.TS

enim

virtule

natura, non virtns concoalescunt, absentiam non
lib.
,

aliquando peccaturus c^t criminaliter. » Quo falsum esse nemo catholicus ambigit et quod glos^a hahet ibi .Tqiie falsum est. « Gratiaitus, inquii, prr multas auctoritales ostendit qiioi! charitns ainitli no;i potest; quia si vidoatur amilii, non fiiit vera cb.aiitas. » Infia autem idcm Giossalor rem oxplicare conatur to quo' de:eri potest, addendo, id est quam contingit deseri vel dc facili et to vrra addeni'o, id est perseverans, finalis. Vel vern, ad viiam diicens, id esl ab benlilndinem (rternam. Sed paoe Gratir^.ni et GIossatoris, non crat locus hic aircrenius pro vera charilale supeinaturnli qua dii imur et suir.us auiioi Doi per gratiain, qui tanlummodo de hnmnna inlelligcndus est. Palet texuim eonsiderMjiili. Ait enim Paulinus ad comitem amicnm « Licet nie mutati.oi.is lociis ionge tulisset a vobis corpore, scd niillatonos charilate, quia charitaS qu;e descri potest, nunqn.ir;! vera fiiit. Ideo intima amiciliarnm charitate, qunntum possumiis Domino Christo c^injimgamiir. » Viden de qua loquilur charitate? nempe de rmicitia' amore, qua pariiuis studiis et votis, i;t .ninici honi nn.inimes, lendant ad conjunctiononi cnin Chrislo Jesu. Alia enim erat amicitia qua nnirontur Clsri.^Jo. ct luec supernaturalis est charitas; alia qiia sc miitiio foverent ad Christi amiciliam cbaritatcmque promerendani et luioc est naturalishumanaqne charitas, ct de liac intelligcnclus quia dc h.?c loqiiehatur, Paulinns. Equidem vcrbum cliaritas his scrupnq-ii
<

,

,

,

:

n

:

,

formidaiU. Ilinc Athenjcus Dipnosoph.
Mto-K-.QcwTTOTKTrjv

v, c. 2

:

Twv

Tvr/pot.u.wM

,

id cst

adamnrum
:

qnam nomine charilatis non alius amor si^pernaturalis, quo Doum diligiiiuis, sit infelligmidus. Sed profiini quique scriplores passim iisiirlum
injccit,

quam

omnium inliumanissimum

vccat illiid Tnlov wiy.oi vKt &VTSC, ovy sItIv (filoi, id est Procnl otnici deqentes, non sunt amici. Ideoque EnnodiusTicinensis, lib. V, opist. 4, scribebat Elisere. « Vivit in quacun(\'re terrarum parle proximitas ... pcr discretas icgionum chariUis damna non sentit; qnando inler (!os qui hahitalione separanlur, pra^senliai vice teneturafTectio. » Dolebat Turpilius, in Fra»m., v. ^i, se hac in re ex aliorum moribus a^slimari
,

gg

pant non ad divinam, scd ad humanam amicili.-^.ni signiricandam. Levius, dec. i, lih. x, cap. 17 « Trnlusque ardor militiim fuit, et cliaritate diicis et sr^o
:

.

Nuac me ex aliorum

infreniis iiidicot interrapedo [(Hiorum amicitins ieval.
iii

Benevolentiam sibi conciliaiit, et quod nptissimum est ad quiete vivtndum charitatom. » Quin ubi charitatem refert idem Circio ad deos, illud ipsum vcr!ium et ad homincs iTfoit, vt facit lib. de oratoriis parlilionib. Aut charilaie moventur homines nt deorum, ut piUrirc, iit paren(um aut aniore iit fratnim ut oonjugum, ut liheroriim, ut familiarium. » Scd ha'C (ut usuipem ipsiiis
I

majoris... cero, lii).

pr.nedrTC,

ut

nno
«

die...

urhem capercnt. Ci,

(leFinibus,

:

«

;

,

,

Non hujusmodi autem
rioum.
'i

erat Paulini amicitia

Ilon-

Cliaritas, qua" deseri potest, nnnqvam vera fnit. nobis liccat aliqua longius iinmorari, ul quorumih\m vitilitigatorum criminalionihus rials.Tlis. !mproIlic

Tulli vcrba lib. i (Jc Oralore) iiuasi per triinsennam praHerenntes strictim aspeximus. Igitur eharitas ct de liumana aniicitia diciti.r. De hacctinhoc scnsn lcciilum fuisso Paulimim q-ii atlento eonsiderol nomo ambiget. Hnno sonif^ntiam havsi! a-) lliercnvnicrjui
,

Pathol. xrix.

,

:

205
Doniino Chrislo coiijiingaimir
amici mei
{J 0(111. XV,
estis, si
i-i).

S.
,

PAULIM
qiiia

PATR!Al\CII/E AQlJlLElENSIS
ail
:

264
prxsidium; sed
'

ipse

Vos A de corpore
gonl
'^

uiiiiin

affcrre

plus lu-

fcccrilis qua'

ego prwcipio vohis
:

qui ea plus diligunt. Idco diligendus cst verus

El ilorum
;

ad (Jiscipulos suos

Jam

amicus noslcr Dominus Jesus Christus, qui pncscn-

non dictjm vos scrvos

scd amicos meos {Ibid. 15).

lem

felicilalcm

*

et .icteniam noliis trihuet l.calitiidi-

Amicitin Dei

et

CAPllT VIII. mandatorum commendantur
satagamus
»

ncm.
custodin.
ii-

Nam

Uedemi)lor noster idco dicilur, quia nos
:

redemit a diaboli captivilatc

el Salvalor,

salvando

Et
liiis

si

prtr.mia ;Teten!;c Yit;e volunuis promereii,

nos a poccatis nostris

:

Adjutor, adjuvando nos in
:

pr.TCCcpta totis viiibus

ciislodire. Pr;xi-

opporlunitatilius, in tribulatione

Protector, prote-

ccpl:i

namqne

ojiis

nolentibus
:

gravia sunt, volenti-

gendo nos
iliuisi
:

,

ut

inler

inimicos nostros

maneamus
tanii

t'US lcvia, sicut ipse ail
ct

Jugum cuim mcum
et
,

sunve
:

cst,

susceptor, susiipieiido nos in ;iclerna taLcr-

onus

mcum

leve {Mattli. xi, 30).
,

El iterum

Stiper
et

nacula. Ideo charitatem et praecopla ct

amorem

fjuem requicscam

jiisi

super Itumilem

quietum

amici nostri

totis viribus

adimplcamus,

et nobilila-

lem imaginis illius in nobis servemus. ^ Rememoremus semper quam inclytus et valde gloriosus est Salvatoris aulem amicilia in imperator et amicus nosler. IUe a nobis non aliud sis honoribus constal se et pjoxiinos diligendo coiisistit. Igitur quotiescun- B qmcril niunus, nisi spirilale. Caveamus ^ quahlum (pie boiiis actibus mandata Cluisti facimus, tolics possamus, ne aliquid in nobis * inveniai, quod ocuChristi amici vocamur. llle nos semper invital ad los ejus offendat. Et si forsitan, \it solel humanai fraamicitiam suam ct diabolus invidens quaerit nos n.ergilitalis conditio, aliqu:ini negligentiae maculam matrementem sermones meos? {Isa.
i,xvi

2.) Soecull

enim

^ amicilia aut lacro, aut beneficiis, aut diver:

gcre in infernum. Salvalor nos amat, et proditor nos
odit
:

lignus spirilus in nobis

"

infigat, cilius
'^

per confessio-

ideo non prsetcrmittamus

Redemptorem
sit

,

ncc

sequamur pra^donem. Chariur nobis
rcsiituit,
(lit.

qui liberlali

ncm el pcenitentiam fontemque lacrymarum ablucre eam omni studio festinemus, ne diu sine amici nosfri
maiieamus amplexa, quia paralior est nos reciperc" quam perJerc, tanlum si non tardemus * de die in diera reverli ad illum. Ilaic enim f duo mala omnipotens Deus odii in oinnibus hominibus,
gligcntiam
reverlcndi
,

quam

qui nos captivavit, et servituli subdi-

Semper ante oculos cordis pone, quod non amicorum lurba, nec familia^ mullitudo, non auri argtMilique congestio,

non gcmmarum
,

lapilii

fulgentes,
,

non

id est,

ne-

vindemiarum nberlas

non dcnsilas scgetum

non

et

desperalionem

salulis.
:

jucunditas extciisa pratorum possunt animoe'^ exeunti

C Tantum hxc

absint a cogilationibus procul nostris

YARIANTES LEGTIONES.
'

t!'ib.
t:t

cl

* Bened.; at Venet. felicitatem nobis et aeternse vit;s * Sic Bencd.; * Sic Ven. et npud Bened. deest, in nobis. Bcned.; at Venet. et reinemorenmr. * Sic Ven.; ''Bencd. in mary. Mss. nobis. Ven. infigit. ^ Bcned. in murg. Mss. non liabent, fontemque. Bened. tardamus.

Bened.;
beat.

at Yenet.

sedpotius lugent qui ea diligunt.

^

NOT^.
RufTino scriijens, de sua cum Bonoso ami« Charitas non potest comparari. •itia sic concludit Dileclio prctium non habet. Amicilia, quac desinere potest, vera nunquam fuit. Vale in Christo. » Vides iv.c a Hieronymo charitatem pio amicilia usurpari,
opist. 49,
:

«

rum voces habes

Animce exeunti de corpore. Lti dicobant ilPi, quoSap. v, 8 Quid iiobis profuit su
:

oimidemque prorsus

enim idem Hieronymi ac Paulini senlcntiain, si Paulini charitaii Hieronymi umiciliam subsiituas. Alcuinus quoque scribens Paucsse. Ipsi

lino nostro, opist. 113, sic incipit
ris

:

«

non oportel dilcctionem dividere

Absentia corpoquia amicitia
,

perbia, aut diviiiarum jaclatilia quid contulit nobis? Estque illud Psalmi xlviii, 18 : Cum interierit , non ncque desceudet cum eo gloria ejus. sumet omnia Scite Gregorius lib. v, cap. n in I Rcg. cap. xii « Repente quidem alta sacculi oorriuint, pulchra transcunt, k«ta el prospera evanescunt.Nam cum stare in hisfloribus suis mundus blandions cernitur, repen,

,

,

lina

fortuna turbatui

;

aui festina et omnia detur-

(jUM deseri poiest,

nunquam vera

tontiam ct Paulinum et (iicisse non dubito,qui utroque prior eain fuiteffatus. a Nolentibus cjravia, volentibus levia sunt. Idem cst ac si dicoret amaulibus ct non amanlibus. Unde Hieronymus opist. 22 anle (in. « Nihil amantibus durum c6t, nullus diflicilis cupicnti labor est... Amemus ot nos Christum, ejusque semper quaeramusamplexus, ct
:

Hnnc scnAlcuinum ab Hieronymo difuit.
»

bante morle concluditur. » d Plns luqent qui ea plus diligunt. Greg. lib. i, Moj Numiuan) sine dolore amiltitur, nisi quod ral. c. 4. sine amore possideiur. j Et Auguslimis de Ser. Da. « Non relinquitur sine doloro, in mont. lib. i, cap. 3
:

:

facile videbitur

omne dilficile brevia putabimusuni vorsa qux' longa sunt. n Et Augusliiius utrum^iuc r.mgens Trac. 48, n. 1, in Joan. i Nos!is quoniam qui amat, non laboral. Oinnis cnim labor uon ainanlibus gravis est. j b Sa^culi amicitia aut lucro , etc. Nihil hoc verius cl probatius. Hujusmodi amici vocantur in Scriptura &ocn mensce {Eccli. vi, 12), el qui « amico causa lanlummodo ventiis condolenl, » iil ait iaein Siracides, cap. 3,7, V. 5, 11, sunt, de qai!;us Cioero in L:t'lio, • amicos tanquam peoudes, (^os polissinunn diligunt, ex quibns sperant se maximum fructum esse capluvos. i Ilinc tritum illud Ovidianum de ponto lib. ii v. 202, seu eleg. iii, 8
:

••

jj

quoJ eum deleclalione retinelur. » e Cdvenmus quanium possutnus clc. Ex Caisario scr. 52, in Appen. T. v, S. Augustini sor. 229: « Quantum possumus cum ipsius a(ijutorio lahorenuis; ne Doininus noster in templo suo, hoc cst in
,

noi

is

ipsis inveniat, qiiod oculos suae majesiatis ofII

fcnihit.
f

Uivc euim duo mala, etc, id est diialio poeniicnti;« ex uimia, desperalio ex nulla spc. Augustinus, « Ex uiroque homincs poriTrac. 35 in Joan. n. 8 clitaiitur, el sperando et desperando contrariis rebus contrariis affectibus... Quid ergo ail Dominus pori:

clitanlibus

haecdicit

:

Vulgus

aiiii

ilius ulililale

probat.

Illis qui spepericlitanlui-, tardes converti ad Dominum, neque dij'fcras de die in diem, subito enim vetiicl ira illius, et iti tempore vindicta' dispcrdet te. lliis qui (jesperatione periclitantur (juid dicil? In quacnnque die iniquus conversus fueril, omties iniquitates ejus oblivisear. >
:

utroquemorlo?

Ne

:

'

205
©l
i!le

MBER EXIIORTATIOMS AD
lunc animis prope
erii uostiis.

HENRICUiM FOROJtL.
necessarium demandel
",

l-Vi

Ne, quaeso, de

A

sed quae ad salutcm et glo-

terrena felicilale gloriantes conlidamus; sed gratias

riam nobis prodesse

*

passint, innolescat.

agamus ei, qui dum homines esse voluit ralionales, non superliia scd humililate gg proscqui se roga,

CAPUT
Dens
sit

X.
vita

possessiu nostra.

vit.

Quce, rogo, major

a

esse nobis gloria poierit, vel
ejus imperatoris esse amicos,
itle

[Ex Julian. Pomerii vel Prosperi de Contemplat.
lib. XI, c.

sublimior honor,

quam

16.)Proinde

^ si

aliquid in

hoc sseculo possi-

qui super omnes imperalores est? Et quanto
blimior est in omnipoleiilia
'

su-

deredeleclamur, Deumquipossidet omnia,expedita'

et virtute

,

tanto nos

mentepossideamus,etineohabeamusqua!cunquefelicilerel sancte desideramus.

mnjoris debemus esse diligenliae in juslitia et sanctitate
et

Sed quoniam ncmopossiEt

humililatc et oliservatione

'

mandatorum

del

Dewm,

nisi qui

possidetur ab eo, simus nos ipsi facli
*.

iilius.

Dei possessio, el eliicietur nolis possessio Deus

CAPUT

IX.

quid potcst esse in

mundo

fclicius,

quam

cui efiici-

tur suus imperator et redemplor census, et hajreditas

Snnctilas in qao sila sit; leclionis Scriptnrarum comviendatio.

dignatur esse ipsa divinilas?
clus percipimus
:

Omnes cnim
^^

ex

illo

fru-

in illo
,

^7

^c
,

illo

semper

vivi-

Sanclitas vero in justitiai operibus constat. Justilia

B mus.
non
ct

Quid

,

rogo

homini

sutlicit
,

cui ipse conditor

vero duobus modis adimplelur, ut quoe prohibita
et quoe jussa
:

sufTicit?

Quid ullra quierit

cui

omne gaudium
?

sunt ab eo non faciamus,

sunt ab eo fa-

omnia suus Redemplor esse debel

ciamus, juxta Prophctam

Diverte a

malo,

ct

fac

CAPET
(Ex eod.
nos
ille lib.

XI.

bonum {Psal. xxxui, 15). Omnis enim sanctorum lihrorum serics ad nostram dootrinam ^ scripia cst f 1 hoc maxime nostris auribus intonat, et iterum atquc ilerum replicat, quid sit homiiii cavendum vel
,

Gaudium mundi.
Juliani,
c.

13.) Ileu

quam
fallit,
'"

subtiiiler

anliquus hostis decipicndo

eamque

caicitatem ante oculos mentis nostrse

obducit, ne

quid sequendum. In quibus
nie exercerc
'

libris tua dignilas

<^

opli-

disccrncre valeamus gaudia
rcgis oeterni
!

"
'^

hujussoeculi et gaudia

se novit; quia per iilos nolis loquilur

Nam
si

gaudere

quidem bonum

est

;

ipse

Deus

et

Dominus

nosler, et pioe volunlatis nobis

sed qui gaudet,

non inde gaudeal unde
honorcs hujus

del»el,

(lemonstral affectum. Recognoscamus et recogitemus
quali honore noi
si is illius

non potest bonum esse quod gaudet. Gaudei miles
lerrenus

legatio sit accipienda.Quid
'^

^

" acquisisse

sa^culi periluros.

a rege legatio aut indiculus

ad nosveniret,

numC.

vestes pulchras, et speciosas armillas brachio cir-

quid non
lale et

mox aliis curis postposilis prompta voluncum omni devctione lilleras acciperemus, el
Rex

cumdatas, coronam

capili

impositam

:

et lale

gau-

dium non
raptor,

est aelernum,

sed periturum. Gaudet el

lcgentes implere sa(ageremus? ei certe de ccelo

i-cgum et Dominus doniinanlium, imo et Redemplor
nostcr piT propbelas ct aposlolos dignatus est no!;is
dirigere litleras suas
:

cum desiderata rapucrit. Gaudet ebriosus. cum occasionem polationis invenerit. Gaudet adulter, cum ad delectationem corporis fruendi merelricis
pervenerit. Gaudet perjurus'*,
si

non ul

ali(iuod servilium

silji

hujus saeculi facul-

VARIANTES LECTIONES
' Sic Bened.; at Ven. observantia. Sic Bened. ; at ^ Sic Bcned Ven. legatio a rege aut a judicibus. ; at ^ Bened. in margin. Ms. Colb., scil ' « Z/twd. nohis Deus demandetur. TfH. expedilur mente possid. ^'^ ^ Sic Ven. ; at Bened. eln cxcUnle anteocui. " Ven. gaupossessor. Sic Bened.; at V<'«. adducit. '* Ven-sl. si(piiJein. '^ Bened. noii liabent acquisisse. '* Ven. male, periturus. ditun.
'

8ic Ven. at Bened. omnipotentia; in virlute. Ven. exerceri solet. * Sic Bened.; at Ven. Qnid

^

si

NOT^
major, etc. Non absimile illud quod QH(t' inConfess. li.'). viii, c. 0, narral Augusliiuis de aulico converso dicente « Major ne esse poteiitspes uoslra in palalio, quamul amici imperatoris siinus? Amicus autem Dei si voluero, ecce nunc fio. » b Ad uoslram doctrinam scripta ex iilo Apostoli Roman. xv, 4 Qua'cunque scripta sunt, ud nuslrum
a

(jloria

:

D

:

(loctrinam scripta sunt.

Tuadignitus. Du Cangcin Glossar. < Dignitas tilulus honorarius ([uo compcUantur reges (quid ni et principes?) Yide Beslium in comitibusPiclav., p.257, el Casau' onum ad Pollionem, p. A6c>. I. Edit. n liinc cliam coUige Ilenrici noslrl insigncin conditioncm. ^ Aut indicidus. Hanc puto leclionem genuinam. Legationes enim a regibns et principibiis, non a lilium judiciLus mitti solent, ut legit Yencta el Frobeniana edilio ajudicibus. Incliculus aiitem (qui est epislola quandoque, qiiandoquejussio principis non nisi sigillo, quo caret, dilferens a pra^ccpto cui solet apponi, ul vull, Bignonius in notts ad cap. G, li!). i roiinul. l\Iercul!i) tiari ct a regi!;ns solel. i Kl iii !ic
:

,

nominenil frequentius aevo illo. » Ibi Bignonius. Proinde si aliquid, etc. Legisse Paiilinum libros De conteinplativa vita cvincitur ex pluribus insertis ab hoc cap. 10 usque ad 20 qua; lib. ii et iii scripsii non Prosper, ut vulgo perperam creditur, sed Juliaiius Poiiierius, cujiis rei testem habemus Isidorum Hispalensem lib. De viris illustribus, qui de Juliano ait « Edidit eliain tres libros dc fulunc viloe contemplatione. Et Julianum, non Piosperum^auctorem illorum statuunt severiores criiici i)u Pinius, el G. Cave. In bis tainen Paulinus sic caute procedit cl prudenter miscendo propria alienis, ut plagiarii nolam cum non incurrisse, sed potius Uctus alienos ita sibi adoplassc, ut proprii vidcrenlur, legenli et conferenli peisj)icuum sit. Quis cniiu vitio verleril lol sanclis Palribus, qui superiorum temporum Patrum selcctas sciitenlias, ceu exquisita llorum manipula, ad ornatnm simul et pondus scriptis suis addendum, tam belle et apte muiuati siint? Producere collatione.s siipersedemiis, ne diftum dicamus, monuisse l^uUuin; modo lectorem suiricere crcdenles.
culi
<^ :
1)

,

207

S.

PALMX! PATRIARCII.€ AQUILEIENSl?
si

208
Joanacs aposlolus
dicit.

talos jurando acquisioril. Gaiulel iraciinilus,
siiani perfcceril.
tuof,

iraiu

A

«'iise

debemus,
ille

sicut sar.ctiis

Et multa

alia,

quai

inons bonilntis
poteril.

quomodo
leinus.
nisi

ambiilavit, ita et nos spiiitaUter
ost

ambu-

frater cbarissiine,
sit

comprehondere
:

Kt

Quid

ambuiare sicut Cbristus ambuhivif,

cuin

gaudere bonum

de his atque hnjnsmodi
'

conloinncrc vanitatem el folicitatcm bujus

28

tamen gaudere grande malum cst, et perducens ad inorlem peccati '. Nec ulkim quodlibet scehis coram

s;ecuU, et non liniere adversa pro

nomine

iUius pati?

Speremusquse promisit,
cossit.

Deo tam abominabile fit, quam pneterila peccata iinicuique noslrum reminiscendo gaudere el ' inde
exsullare,

et sequamur quo ipse pr.^Non nos uUo modo ab amore Cbrisli separet

hujus 3X'culi niiserabilis
uxoris aut liUorum gralia

dulcedo; iieque excusalio
*

atque in eis

''

seniper jacere. IIkc sunt

scilicct,

nec multa auri
dolectatio

qux
cnim

superius dixinius, unde nos gauJere vult

mun-

argcntique

congestio

,

'

possessionum

dus ut pereamus
gautiia

cum amatoribus

hujus mundi. Hoec

(hiin terribirtcr

contestatur nobis
:

sanctus Joanncs

vcUU vencna

diaholi rcpudiarc

debemus,

aposlohis diccns

Nolite diligere
:

quia non sohim corpora, sedet aniinamperpetuaUter

qua
et

in

mundo

sunt

quia

omne quod
ii,

mundum, neque ea in mundo est,
oculontm,
el

necare festinant.

concupiscentia carnis

est, et coticupisccnlia

CAPUT
Gaudium, arma
(Excerptum ex cap. eod.
slus esl aUidens (/ Cor.

XII.

ambitio

saculi

(/

Jonn.

13

16 ex cap. 19

et divitiiv spiritus iib.

B

ejus lib.).

Hxc

sunl, qua; ex paradiso dciiciarum in

ejusd.) Quaeso, frater

hoc miserabile exsilium
Quia
nisi diiectio

Adam

et

Evam

projecerunt.
,

mi, quKSO, has diaboU sagittas ad petram quae Chri-

Dei ab eis

defi^cisset

nunquam

sume scutum lidei {Ephes. VI, 16), in quo possis omnia teia ignea diael gaudeamus de bonis * Domini, boli exstinguere
x, 4),
:

diligeie coepisscnt
liuni, iino

male suadentis serpentis consi-

nec credidissent. Et concupiscentia oculo-

ruin,'quod sihi aperiri oculos cupierunt. Et amlilio
ssecuU,

de conscienlia pura, de confessione vera,et de poeniteniia digna,

quod

se lieri posse

quod Deus

cst,

crcdido-

de luctu et vera
®

trislitia,

quue noii

runt.
iriinis

Et ideo volens nos omnes apostohis ab his
generibus mortis cavere, dixit
est,
:

secundum
sahitein

s

icuUim

mortem, sed secundum Deum
vii,

Omne quod

operatur «tcrnam (/ Cor.

10).

Eam

in

mundo

concupisccntia carnis

est, et concirfii-

vero,

quai

secundum hoc sa^cuhim
prohibet dicens
in
:

est,

tristitiam

scenlia oculorum, et ambilio swculi.

itrmitcr Apostolus
stare Spiritum

I^otite

contrtestis in

sanctum Dei,

quo signati

Quibus gradibus

in

CAPLT XIV. pecculum primi parenles
lib.

lupsi slnt.
facilius,

die redempiionis.
(fi:jnntio et

Sed omnis amariludo
el

et ira et

in-

[Ex eod. cap.
fraler mi,
''

19,

n Pomerii.) El ut
si

clamor
:

blnsphemia tollntur a vobis

cum

bonilas tua inteUigat,

placet, qualiter

^)mm malitia

et estote

invicem benigni, misericordes,
el

iUi

primi homines,

Adam

scilicet et

Eva, conimiso-

donantes invicem, sicut
tis [Ephes. IV,
Icrli

Deus

in Christo donuvit vo-

runt lam grando peccatum, pandam, qualenus gratia

31 scqq.).

El quantum possumus so-

sludio niores nostros corrigamus, cl virtutes

Domini nostri Jesu Chrisli le ab hoc semper cavcro quia in illis duobus originaliter totmn concedal
:

omnium bonorum

acquirere

festinemus,

qualenus

damnatum

est genus

humanum.
:

lUi

enim non

e;Io;

pielatem Dei ei misericordiam in lempore opportuno

lent de Ugno prohibito, nisi concupisccrent

"

nec
nisi

consequi valeamus, et de promissione futuri
regai incffabiliter gaudeanius.

illius

concupiscerent nisi lentati
dcserti
'*
:

ncc lentarentur,
ipsi

Hac

sunt arma quie

nec desererentur a Deo,nisi

prius dc-

nos contra impetum diaboli armant et Deo commendant. Ilsec sunt

seruissent

Deum

:

nec

illi

Deum

dcsereront, nisi su-

arma

quae amioos nostros conforlant,

perbirent, et similitudinem Dei ad
daranabiliter neglexissent. Pro

quam

facli erant,

muniunt atque
rt

nobilitaut. IIxc

arma nobiscum
'.

sunt,

quo morbida eorum
et

intra nos,

Deo donantc, sunt

Ikie

sunt vene

corpora contraxerunt mortem,

juxta sentcntiam

divitise

nostrse.

Nam

pudicitia pudicos nos facit, ct
pios, et humilitas humiles,
et innocentia

Domini eo die credunlur
litor facta est

inortui,

quo

in eis

poena-

juslilia justos, et pietas et

necessitas moriendi.

mansuetudo mansuetos,

innocentos,

CAPUT XV.
Adam
(Ex
lib. II

cl simplicitas simplices, et puritas puros, ot
lia

pruden-

vel

Chrislum imilari quid
c.

sit.

pnidentes, et temperantia temperantes, et chari-

Pomerii,

20.) Hsec paulo antc dixi-

tas

Deo

et

hominibus nos

facit charos.

H?ec omnia

mus

de primis hominibus, ut lapsum et damnationis
sive supplicium
, :

buna a Deo, et a bono Deo creata sunt.

eorum evadere possimus exempluin
ipsum tamen debemus

Ci\PUT
Mundi contemptus
{Ex Pomerii
Jcan.
II,

XIII.

quia quamvis ex Adani simus carnaliter nali

noii

et

concupiscentiarum

lib.

ii,

de contemplat. vita,c. 21. ex
si

num

nostrum,

in

imitari, sed Christum Domiquo reuati sumus pcr baptismum

6.)

Et ideo

in illo esse

volumus, quod

el vivinius.

Quid

est imitari

Adam,

nisi

carnaHbus

VARIANTES LECTIONES.
* Sic Yen. quod est piamus ; ai Benea. ,pecxMtum, aaduntque in marg.: Refertiir * Ven. arfrfit,usquead mor. peccatum ad verbumesl, non ad perducens. ^ Sic Isa.,at Bened., iiideet. * Bencd. udd. in marg. ex ms,, " Ven. ^ratia, seii nec. ' Yen. non habet, Domini. * in Ven. deest, sxciihim. in Ven. deest, sunt. in ea.
"^

'

Sic Ven.; at Bened., auri arg. possession. delecl. " Pomerius, desererenti. pisseni ulrobique.

V"

Sic Ven.; at Dened.

et ipse

Pomemts

l.

c.

concu-

209

LIDER EXHORTATIONiS AD IIENRICUM FOROJLL,
'

210

morle nos perpelua oc- \ bus nostris credainus, nec discordes sinius ", sed magis eos quos valemus, ad concordiam inovocemus, cidi? Et quid est imitari Cliristum, nisi carnales quia secundum Evangelium, Beati pedes qui ad paconcupiscontias ac desideria in nobis niortificare, et
cencupiscentiis ac desideriis

cuni ipso qui nos pretio sui sanguinis redcniit,
citer regnare? Et
si

feli-

cem currunt

{Forte ex Matlli. v, 9, vel

Rom.

x, 15,

quando
;

in

Adam
^

fuimus, omnes
in Christo esse

{ex Isa. Lii, 7.)

in ipso

*

cecidimus

ila

quia

jam

CAPUT
Quid
sit

XVII
vivere.

cfppimus, omnes cum

illo

spiritaliter

rcsurgaraus.

sccundum carnem
i).

El ul totum dicam,

Adam

nobis abslulit paradisum,

{Ex

lib.

III

Pomerii, cap.

Nec simus

carnales,

ctChristus donavit regna coelorum, el corpus

suum

id est, carnaliter in

hoc sxculo viventes, quia Apo-

pro nobis peccatoribus tradidit. Christus enim morluns est
*

slolus dicit

:

Si secundnm
,

carnem
iile

vixeritis, viorie-

peccato, no:i suo, sed nostro. Unusquisque
'

mini {Rom.
vivit, qui

viii

13). Igitur

secundum carneni
:

autem nostrum non
iino.

omnium peccato
XYI.
ct

morilur, sed

CAPUT
Quid
sit

mori peccato

mundo.
maligna
in nobis

secundum seipsnm vivil quia ipse homo secundum scipsum vivit, id est, pergit quo vult, dormit quando vull, loquilur quu; vull, manducat el bihil quando et '^ cui vult, et ubi vult
est, ct vivit, et
;

Qiiid est peccato mori, nisi opera

B

^"1^ «l
ter

damnure,

el

hoc miserabile siieculum fugere? Ut sicut
carne
^

quantum vult; ridet et " jocatur turpitcr in quos vult et quando vull. Poslremo quidquid nasuave
cst,

hoino mortuus in sopulcro

nuUi

delrahit,

ri!)us

quaorit;

quidquid taclu blandum,
corpori
vult

nemini violcntns
iiiinem opprimit,
iis,

existit,

nemineni calumniatur, neinsultat

quidquid oculis delectabile, quidquid

suo
et

non invidet bonis, non

main^

J!!Oundum

,

exercet

ac sequitur
licita

qualilcr

non

luxurise carnis servit,

non bibendo magis ac

quando

vult, quia

omnia

ct illicita carnaliler

magis

in se sitim accendit,

non odiorum flamma
raptalur,
gerit,

vult, Deleclatur in vestimenlis pulcherrimis el equi-

ardescit, rion potenlibus ac divitibus hujus s^eculi

adulalur,
tMrbac
^

non

inquieta curiositate
sibi astantis

non

raaximce
sive

curam

non auro

argenloque

pallio

'

circumdatus dislenditur,

quando vult et sic non secundum Deum, sed carnaliter vivit el delectatur, ct omnia desideria carnis suce perficit siciU vult et quando vult.
libus et armis sicutvult et
:

non salutationibus potentuin nec parentum dolectalur,

CAPUT
{Ex
eod.
lib.
iii,

XVIII.

non se

injuriis fatigat,
sa^culi

non eum superbia
necat,

Vitiorum remedia.
inflat,

cap.

3).

Quapropter, charissime

non ambitio hnjus
turpiter jactat,

non vana gloria

non aurum

sive armillce alque

om-

in Cbrislo frater,

deprecanda nobis est divina clenobis crudclitalis iram re-

nes hujus

saeculi falsoe

divitise

inflammant, non ra-

C

mentia, ut desideria carnalia deleclatio spirilualis

imminuat,
stringat
"*,

et pietas et

in

bies insani furoris exagitat,

non equorum crassiludo

malignitatem patienlia coerceat, ci

amorque invitat, non pulcherrima species feminarum avidum reddi», non histrionum miserabilium
verba in

libijinenvpudicitia vincat, et animositatem tranquillitas tolerel, scurrilitatera et

verbosilatem tacilurui-

risum excitant,

non conlentiones hujus
tas

moderala compescat,

curiositali

seculi perlurbant, non audacia extoHit,
liujus sajculi delectant, n.)n

non gaudia

tale in vigiliis et orationibus et

studium spirieleemosynis " siicceir.-c

non iracundum aniraositas,

dat, ebrielatem sobrietas

domet,

ct furori

nian-

suspiciosum perversitas, non verbosum vanilas,
'"

Mon

suetudo dominetur, levitatem maturitas regat, luxu-

risorem malignitas, non mobilem instabilemsoeculiversatilis

que eumhujus
el alia

riam vera castitas excludat, mundi cupiditatem Doi
et

amor"facit. g^IIsec
intelligat
'*

proximi cbaritas rofrenet, jactantiam et super:

hujusmodi enumerando protelavf, ut

biara conculcet profunda humiiitas

quia bumilitas

dulcissima fraternitas tua, quatenus

homo carne
nec

homines sanctis angelis similes
angolis daemones fecit.

facil, et

superbia ex

mortuus nec facere potcst
(itiantum possumus ^

ista

qu?c dixi,

pali.

Et ut bis talibus non lorpeamus '\ sed studeainus

cum
.

Dei adiulorio cornora nostra

cum
et

.

..

vitiis

etconcupiscenliis morlificare {Gal. v, 24).

...

^

r» V

CAPUT XIX. // n Pcccatum nullian sme superbia, qtia^
.

/

diaboli e»t, sicnt

j-

t

i-

.

.

liumilitas

Christi.

induamur novuin hominem, qui secundum
''

Deum

{Ex eod.
damus, ipsa

iib. iii,

cap. 2.)

Et ut evidentcr ostcnfinis,

creatus est in jusiilia et sanciitate
IV, 24).

veritatis {Epli.

esl

poccatorum omnium initium,
non solum peccatum

Noc hum:inislaudibus delectemur, nec detra-

ot causa, qiiia

ost ipsa superpotest,.

ctoribus libenter

aurcm priubeamus, nec

adulatori-

bia, sed etiam

nuUuin peccatura potuit, aul

VARIANTES LECTIONES.
' ' /»i Bencd., carnalibus conciipiscenliis ac desidcriis in nobis moitificari. Vcn., \n illo. " Ven. cdit. pro. * i/j Ven. dccst, carno. Ven. deest, qiiia. Ita JuHan. l. c. ; caleri, pro peccato. Bened. * S/c Ven.; at Rcned., non turbam nolant in marq. qnod addunl ediii, ut inulli nostris lemporib. laciiint. niaximam sibi adslnntem c. 9. ^ Sic Ven.; at Bened., pallis, el notant in marg. mss. molioros pallia. '* Ita " Bened. in marq. mss. dosideratur Bened. et Ven., at Pomcrio est intex. injuriosum iy? inarf/. irrisorom. ^^ Bened. in marg. fiotant '* Ven. \(fncit. mss. Colbert. mortalis. ^^ Sic Bened.; at Ven. torqiioamiir. " Bened. in marg. editi addunl : cum siibjoclis et fratribus. '^ Bened. in marq. mss. rt rilate sanctilal. " Ven. el jucundalur. '^ Ven. sic, at Brnrd.vcsisVM. Ponierius habcl criidelitali lesislet. ffuidquid vult. " Sic Bcucd. cl Pomcr.; at Vcn, CurioL^itatein... sureidat.
'

Sic Ven.

;

at

^*

"^

,

;

ii\

S.

PAULIM PATRIARCH.E AQUILEIENSIS
A
mntiH In

2!
.\iv,

2

aul poterit esse sine supeibia. Siquidcm nihU aliuJ omne peccatuni esl, nisi Dei conlemplus, quo ejus
pr.-ccepla

me manens

ipse facil opera {Joan.
:

iOj-

Diabolus superbus et cupidus dicit

Mea

sunt omnia

contemninius

:

et

hoc nulla res

alia

per-

regna mundi etgloria eorum,et cui volo do ea {Matth.
IV, 8).

snadet homini nisi superbia. Porro superbia et cupi«lilas in

Christus
ut

cnm

divcs csset,

pro nobis factus

lantum unum

cst mahiin, ut

ncc superbia

'

est

pauper,

cjus inopia

nos divites redderemur

sine cupiditate, nec sine supcrbia possit cupiditas

'

{II Cor. viir,
cit
:

9).

Diaholus suporbus et cupidus di-

inveniri. De superbia namque nascuntur hicrescs,

Sirut colliguntur ova, quce derelicta sunt, sic uniet

schismata, detractioncs, invidiir, ine,

rixcie,

dissen-

versam terram ego congregavi,
ret

non

fuit qui

move-

siones, conteulioncs, animositatcs, ambitiones, elaliones, praesumplioncs, jactantia,
tas,

pennam,

el

aperiret os,atque ganniret {Isa. x, \A).
buinililate dicil
;
,

verbosilas, vani-

Christus

cum

Similis faclus

sum

mendacium, pcrjuriuni et CKtera hujusmodi, quae dinumerare per singula longum est. Cnpiditas quoque facit homincs gulosos, intempeinquietudo,
rantes, ebriosos, avidos, rapaces, fornicarios, adulleros, stupratores,

pelicano solitario

vigilavi et
,

factus
7,
;

sum

sicut passer

scUtarius in teclo {Psal. ci

8).

Diabolus per su-

perbiam

et cupiditalem

dicit

Exsiccavi vestigio pe-

incestos, flagiliosos ct alia

innu-

merabilia, per qu;« diabolus genus
pitare solet. {Simile, ne dicam

humanum

praeci-

dum meorum omnes rivos aggerum {Isa. xxxvi:, i!5). Christus cum humilitate dicit Nunquid non possum B rogare Palrem meum el exliibebit milii plus quam
,

idem, invcnies apud

duodecim legiones angelorum {Matth. xxvi

,

53)?

Et

S. Gregorium lib. xxxiv, Mor. c. ult.) bjam namque et cupiditatem diabolus dicit In coelum conscendam {Isa. xiv, 13), Chrisliis cnm huHumiliata est in terra animu mea mililate dicit
: :

Per super-

ut ad ultimiim concludam, riiabolus cuin ruina

ma-

gna per superbiam
cipitatur
tur.
:

et cupiditatem

ad infernum prae-

Christus

cum

humilitate ad calos eleva-

Ideo,

frater charissimc,

paucos

tibi diabolicuc

{Psal. xLHi,25).

Diabolus per superbiam et cupisimilis Ailissimo
{Isa.

fraudis laqueos et sanctoe humilitatis gradus dcscripsi, ut facilius tibi subjeclos valeas

dilalem

dicit

:

Ero

xiv, 14)
in
servi

docere

quomodo
perfi-

Christus per humilitatem, cum esset formam exinanivil semetipsum Dei
,

forma
acci-

vel qualiter hos evadant, atque per humilitatem re-

gna coelorum possideant. Et nos

si

volumus

piens,
itd

humiliavit

se

Patri
,

,

factus

obediens usque

cere nostri certaminis cursura, et ad aeiernam bea-

mortem {Philipp. ii G biam et cupidilatem dicit
solium

seq.).
:

Diabolus per super-

titudinem pervenire, caveamus in primis cupidilalem

Super astra Dei exaltabo
Chrislus

malam

et

superbiam diabolicam,

et

cum omni huEl
si

meum
:

{Isa. xiv, 13),

cum
et

huniililiumilis

militate Christi

conemur sequi

vestigia.

quis

late dicit

Discite a
,

me

quia mitis

sum

militans imperatori terrcno oainibus jussis ejus obe-

corde {Matlh. xi

29). Diabolus ciipiJus et superbus
,

^

dire decertat, quanto magis niilitaturus imperatori

per Pbaraonem loquitur dicens
et Israel

ISescio

Dominum,

debet custodire pra^cepta coeleslia?
ft

non dimiltam {Exod.
dicit,

v, 2);

Cbristus

cum
ejus

CAPUT XX.
et

,y

humilitate

Si dixero,
:

quia non novi eum, ero

Miles spiritalis

lerrenus.

simitis vobis

mendax

sed novi

eum

et

mandata

Frater mi, fiatcr

^

mi, aniniam tuam ad vigilan-

servo {Joan. viii, 55). Diabolus superbns et cupidus
dicit
9).
:

dum

excita, et nullus

eam

proegravet somnus. Miles

Measunt flumina,

et

ego feci ea {Ezech. xxix,
:

terrenus quocnnque loco mittilur paratus ac prornptiis est,

Christus

cum

humilitate dicit

Non possum
v,

a

30

neque

^ se
:

uxoris

aut

*

liliorum

gratia
sirie

vie ipso

facere

quidquam {Joan.
^

56)

;

scd Paler

excnsarc potcrit

multo

magis miles Christi

VAHIANTES LECTIONES.

Ven. Supcrbus.
ac.

Ven. ciipidus. Utrumque

sic

habet

Pom.

^

Ven. Idc addit, charissime mi.

*

SicVen.,

al Behed.,

NOTiE.
capite nsque ad cap. 45 qure hic habet Paulinus reperies in Admonitione ad Filium spirilualem, sed sus deque posita, inter opera sancli RaMafni. Hanc admonilionem non esse Basilii 8ilii omnes conveiiiunt qui incerli auctoris cam faciunt.
ft

Ab hoc

et si toin
p.

11, eiiilo

Parisiis

anno 1722,pag. 70Gafleral
ejusd.

^

hoc

opiis Adwoniliones. laioin
:

lom.

pra^la-

Adduntque Du Pin, Cave, Oudinus Latinam tantummodo vitam esse. El quidem nibil habct quod Gr;iesapiat, etsi pi;cfigaiur in (itulo inAppendice ad rerto inteqnete, vel anonijmo, ut in codicem regular. Profert Lucas Holstenirl-, meliori ordine teste Oudino. Crediieiim ego alicujus recen-

cum sernionem

monachi foetumessc,qui(|uodPaulinusadviriHn laicum et in dignitate posilum exponit, monacbo et ascet?e applicare conatur. Ipse consarcinalor opcris
lioris

Tertiiim (id esl hoc) denique opiiscubim affirmare ausim Basilii quuiein non esse sed aut a qno, aut quo temporc lucubralum sit, plane ignoro. » Si coiilulisset cum hoc Lib. exhortaiionis, dixisset cum sociis snis PP. BB. esse Paulini, vel ex Paulini libro dcccrptum. ^ Neque se uxoris. Milcs, uxore ducta, apud Ilebrocos militia solvcl atiir, saltcm ad tempus, ut babclur Deut. xx, 7, ct I Machab. iii, 56. Et dixit ut rcdisponsabant nxores (Judas) his, qni rent unnsquisqne in domum suam secundum legem.
tione n. G9, ita scrihat
«
: . . . . . .

Iii

mililia

romana

in

caslris feminas habere alilib. iv, v.

hoc innuit statim a principio dum ait": « Yerba enim ista sunt ex me, sed prolata ex divinis fonlihus. Neque enim nova doctrina instruam te, sed ea, quam didici apatribus meis. > Loca conrovenientia in notis non appono, ne actum agam. IIoc tantum moneo P. Garncrium nuperrimum operuni sancli Basilii editorcm hac dc rc nihil exploiati atlulisse,

quaniio vetitum. Hinc illud Propertii eb g. 5 :

2o9,

Romanis ulinam paiuiss-^nl casira Essem miiiiiae sarcina fida luae.
Qiiod
railitia;

puellis

:

caslilalem convcnire snpicnler judica-

rcnl. Servius ad v.

519

lib. iii -Enci;!.,

,

;

213
iinpedinienlo
»

LIBER EXHORTATIOMS AD HEiNRICUM FOROJUL.
hujiis socculi impeialori suo Doii)ino
ipsuiii pretioso sai!-

211
Yai nobis
ti

A

Inijus s;T>cuIi

pompam
est
:

projicit.

juguni

Jcsu Cliristo debcl obedire, qui
guine suo redemit.

Christi suave a nobis repellimus, et quiilquid grave

Tu

^

miles terremis contra
illo

iio-

ac onerosum

animie
et

iiostrai

siipponamus hoc

6iem visibilem pergis ad pugnam; cum
hostis
invisibiiis qiiolidie
tui

vero

ad porlandum

dum

diligimus periculum inci-

diniicare
'

non

ccssat.

Tu
ar-

damus

*

in

mortem.

contra corporis
niis

inimicos
illius

pugnare decertas,

CAPUT
Ad

XXI.
bcneficia recolil crea-

ulens carnalibus;

vero adversus diaholum

Dci ainorcm promoveudnm

est colluctatio

cum

arniis spirilalibus.

Tu

in prielio

tionis et redcmptionis.

galeam
6cd

<=

ferream gestas in capile; sed

iSlius

galea

Ideo, fratercharissime, consideremus qiiis est

',

qui

Christus est.
i!Ie

Tu ne

vulnereris, lorica indutus es

nos pretioso sanguine rcdemit, et quid
qui nos

ei

debeamus,

pro lorica Christi charilate est vestilus. Tu

cum

tanta penuria redemit. Si terreiios pa-

contra inimicum tuum lanceas et sagitlas emittis;
iile

rcntes cuin

tanto airectu diligimus, qui parvo tem-

contra inimicum

suum humilitatem
projicis,

et salubria

poie pro nobis susiiniierunt laborem, nonnc magis
nobis
,

8 coelestis Pater nosler amandus est qui pro nohiscruci^ affixus est? Nam quidqiiid parenlum vulnereris; ille nunquam debet esse inermis, quia ^ nostrorum circa nos fuit obsequium, cjus est benelicium, qui antequam nasceremur, in hoc s;t;cu1o sua illius hostis tuo est callidior. Tuus hoslis ad tempus providentia parentes nobisprseparavit, quoriim o!)sedimicat; illius vero hosiis, quandiu in corpore conquio nutriremur ", et ubera matvis lacte implcvit, sistit, cum illo pugnare non cessat. Tua arma labo-

verba dirigere studet. Tu donec pngnam perficias

arma

a

temelipso

non

ne ah adversario

viosa et gravia sunt ad portan

lum;

illius

vero arma

suavla et levia sunt.
accipis

Tu pro
ille

Ia!)ore

terreno terrenum

unde nutrireraur. Ergo magis omnibus diligamus rvcdemplorcm nostrum, qui et nos et parentes nostros propriis maniljus finxit
:

donalivum ^;
*

vero pro labore spiritali

et cuncta hona, qua?

coelesie accipiet

prremium. Tu ornamento armilla'
;

erga nos geruntur quotidie, ejus misericordi;ie, nou
nostris viribus ascribamus. Jubet

ruoi

e

brachia decoras

illc

virtiitum

ornamenta
terrenam

enim Scriptura pasi

aniinx suce a Christo decorem accipit. Semper enim
coeleste

rentes nostros ut propria viscera diligere,

tamen

'

donum

a Chrislo exspectat, qui

accedere nos

®

ad servitium

Cliristi

non prohiheanl:

VARIANTES LECTIONES.
^ ' Sic Sic V cn ; at Bcncd., conira corpQVA inimici lui pugnare. Sic Bcned. ; at F^n. accipit. ^ Sic ^ ^ In Ven. deest, Vcn.\ at Ikned., d("coraris. Ven. quis sif. Bened.; Vcn. incidimus. uobis. ' ^ Bened. ® In Ven. dccst, nos. Ven. crucifi.vus. in marcj. mss. Corb. nasceremur.
'

NOTJ^.
nos caslra movemiis

C

Caslra sunl ubi miles stclerit. Dicta auvel quod i!)i castrarelur lem castra qiiasi casla libido;nam nunqiiam his intercrat nnilier. Ei ad
Sic ait
:

<

:

illudlib. viii, V.
...

G88

:

spquilurque nefas
el

ililgyplia

conjux.
:

impedimentum philosophia;. Quai impedih;«c sint fuse ex Theophrasli libro De Nupliis prosequitur Ilieronymus lii). i advcrsus .loviniaiium. 1» Tu miles tcrrenus. E\\ioc el sequenlibus antithetis, quibus fuse proseijnitur tenipus, modum, qualitalem ai morum, hostis versuliam , vcrho oiiinem
pppcUat,

menla

« Nefas non in eo quod yEgypliam Romanus duceret, sed etiam quod nmlier castra sequebatur; quol in ingenti turpitudine apud majores fuit. L'iiae bcllaturus Pompeius in Lesiio 31 feliquit uxorem. Morem <onfirmat Tacitus Annal. lib. xiv, c. 27 « Yeleniui... neque conjngiis suscipieadis, neque aleiuiis li!)eris

De Anionio
lanlum

rei inilitaris;T^cononiiam,

Cieopalra sic ait

fiiisse, et helli

progressum, fincm, niiliteni virumscitissimum slrenuumque Henriejus gestis hellicis vide dissertatio-

cum nem
'

inferes.
1.

Dc

t

pellii)us fie!)ant gale;c.

Galenm fcrrcam. Sed a!) origiiie ex onimalium Homerus liiad. lib. x, v. 257
ci

:

Diomctii dat laiirin;im. Circa auleni
posuit taurinam. Xeiiophon
:

(laletim ciiput

posteris domos relinquebant. > Ilanc tamen severitatem Severus moiiivit, testanle Ilerodiano, simul et impro!)anle iib. iii, cap. 8 « Permulta indulsit, qiue nunquam antea acceperant. et domi habere mulierem permisit. Qu;e Nam . omnia procul a militari discipUna succinclos eos paratosqne ad helhim minime pncslilura videbanlur. » Quo forte respexi!; Teituiiiaiius qui Severi tcmpora attigit, cum lih. de Exhortat. caslitaiis cap. « Scilicel solis maritoiu.n domilius 8, ila scriheret bene est. Pcrienint c;elibum famili;Te, spadonum, militum, aiilperegrinanlium sine uxori!)us. Non eniin ctnosmililes sumus, eo qiiidem nnijoris discipliiue, quo et tanti imperatoris? » His verisis co:isona sunt qu3e Pauiiiius sulunfert « Mulfo magis miles Christi sirie impediiiiento hujus s;i'culi imperalori suo Domino Jesu Ciirisio debct ohedire. j *^ Sine impcdimento hujus sivculi. Scile ciiram uxoris, filiorum, faniili;e impeiliinentum vocat. Ideo Aposlolus / Cor. vii , 53, ait: Qni cnm nxore est solUcilus est qua; sunt mundi, quoniodo placeat uxori, quod iiifra vocat, impedimentum Doniinum obsecran<ii. Sive ut Chrysostomus in hiuic lociini Hom. 10
assucti, orbas sine

expeditione « Galeis (.llosincci) quales fere Paphlagoiii;i; suiit. » llerodotus Ii!i. VII « Thraces c pelle vnlpina c;issidcs ge:

de Cyri minoris coriaceis capita munieiMiil
lii».

v

,

D

.

.

.

stant. » d Accipis donativum. Id est

munus,

qiio milites

a

principe donabantiir, sicut congiario populus. S;ielonius in Ner. c. 7 : « Deduclus in foiiiia lii"o, populo congiarium; militi donativum proposuit. t

:

Ornamento armiltarum. Festiis « Armillas ex auro, quas viri mililaivs ah imperatorilms donati gerunt, dictas esse existimant, quod anliqiii huineros cum hrachiis armos vocabant, undc arma ab his depondentia sunt vocala. »
<=

:

f

:

Fiiriam de viduitate servamla luiini, sed si te a vero Palre non
:

Si lanicn acccdere, etc. llieronymus cpist. 10 ad «' Hoiiora palieni sepirat. Taudii!

scito sanguiiiis
cre;ilorein.
»

copnlam,

qiiandiii ille

suum

iioveril

Ilac inlentione scril)cl);it, sed eflicaeius Heliodoro epist. I, suadens ipsi solitudinem : « Rc-

cordare tirocinii tui dieni, qiio Chrislo in l)aplism:ite consepullus, in sacramcnti vcriia jiirasli, pro noi.ine ojus non te parciturum cssc palri, non niatri L«. . .

, ,

^15
si

S
,

PALLl.NI PAililUiCU.E
a

AQLiLElENSIS
ei

2!f»
,

auieni proliihacrint

nec.

squiluira

a nobis

illis

A

impolluta

servcnius

iil

ilie

i;i

iiobis

scm-

ticbcuir; ClirisUis diligendus est super jtarentes
hlros, quia

iio-

per liabitct, ct nos in
l>ostulat
paliia,
=

illo

jjcrmancamus.

Non enim
,

stus
tnit

:

non nobis Iribuunt parcntes ea qiuc ChriIpso enim dixit in Evangelio, Qui amut palrcm

ncquc ncquevesles pretiosas, ncquc armillas, neque
:

a nobis

aurum, ncquc argenlum
scd nos

mc

matrem aut filios aut agros plusijuam mc, tion est dignus [Malth. x, 57). Quanlo quisque euni plus
felicior et beatior efiioielur,

agros, et c;ptera hujusmodi
ia nobis
1)1

ipsos quaerit

:

rcquiescere cupil.

Accedamuscrgo ad

euai,

amat, tanlo

In

tantuin

vitam xlernam habcamus.

cnim nos
sil
;

arnavit,

utetiam pro nobis mori dignaliis
sunl; el ori
,

ct

manus

ejus qua; virlutes plurimas faciebant
aflixa;

CAPUT
Amorem
xisni,

XXII.
et

cl.ivis

pro nostra rcdeinptione

proximi inculcat
in

concordiw studium.

iMellinuo,

quo salutaris doclrina produxil
nuMuni maiedixit, opprobria
il;rc

fcl
,

pro
coe-

Habeannis ergo
quia qui

uoiiis

dilectioncm Dei ct pio(Ilom.
est

cibo impii pyrrexerunt; el qui neniinein
^iis est;

laesit

diligit

proximum legemimplevit
odit
,

ct qui

et inale-

xiii, 8).

Qui autcm e contrario
III,

homicida

dicta pro nobis pertulit.
ut nobis

omnia perpessus

cst

(/

Joan.

15).

Qui

diligit "
:

fratrcm suuin in
odiens
«

traii-

vifam icteriiam

donarct. Et
niliil

cum
a

nobis b
,

quillitale est cor

ojus

fralrein vero

tem•'',

lanla bcncftcia prxstet,
Hl diligamus

qua?rit

nobis

nisi

pestate circumdalus

cst.

Vir mitis et

bcnignus

eum

,

ct

aisimas

nostras et corpora

B

ciiamsi patilur ma!a, pro nihiio ducit: iniquus aulem

col sparso crine, ct scii^is vcslibus, u!cra, quilius le nutrierat, matcr oslendal; licel in luiuine pater jacc;U per calcalum pcrge patrem siccis ocidis ad
:

:

vexillum crucisevola. Solum pietatis genus ost in hac rc csse crudelem, » " Nec sepultnra, elc. ex illo Luc. ix 60 Sine ut mnrlui sepeUarJ moriuos smos, quoJ respondit Doinilius adolcscenti, qui pietatispnetextu abejus scquela discedere voleiiat. Qiicm ia locum qu;r.stionem propoiiit ct solvit sanctiis Ambrosius in Luc. lii). vn i Cum rcligiosum liuinaniii acccperimus onicium
,
:
:

,

bic paterni qiioiiue funeris , sopulUira prohibefur, nisi ut intelligas humana postba.benda divinis? Bonum sluilium, sed m:ijus impedi-

quemadmodum
inenlum.

Sib';alum deificatum! .... Quis dalit, ut a amorem Dei et proximi, iiiler has diias sorles in pace in idipsum dormiam et requicscam? » Hieccstilla, quae a Joan, Climaco in Sc;!:» Paradisi grad. 8 vocatur « absoluta ir;ie victoria, iuter immariium turbinum procelbis tranquilla animi screnitas. d Hanc tenebat vere melliduus liernardus, qui epist. 25^, etsi injiiri;>, aocusarelur a Pra^nion slraiensibus, abbali tainen eorum sic scriiiit circa fincm cpistokie: «Ego aulem, fratrcs, quidquid faciatis, decrcvi semper diligere vos eliamnon diicctus.... solvere vel potius ahrumpcre vos poieritis sed non me. Adhyercbo vobis etsi nolitis adhffircbo etsi nolim ipse. Olim me alligavi forti vinculo ch:^ritale
qiiics,

me

tiansl.itus in

,

:

,

Et sanclus Petrus Chrysologus ser. 10 : « Non pietalis obscquium ncgat, sed divinum prspoiiit humanis affectihus scrvilutem. Audilc quid discipuliis ilixerit Permiitemihi prim.umire et sepelire patremmeum. Hucei nonprimum csse dcbuit,sedsecunduiu : terieiuispistercoelcsti postponenduseslPatri. » i» Et cum tiobis, etc. Augusliuus De catecliizandis vudibus cap. 4 « Ipsum Deum quoniam prior dili^xit nos, et Filio suo unico non pepercit sed pio nohis omuibiis Iradidit euni, si amare pigebat sallcm redamaie non pigeat. iNiilla esl cnim major ad aniorem inviiatio, quam praovenire amando. Et niinis durus cstanimus, qui dileclionem, si nolcbat impeniiere, iiolil rependere. » Et IJer.nardus ser. 20 in Caut. Super omnia reildit amahilcm 32 le mihi Jesu bone, calix, quem I.dhisti op is nostra) redcaqjlionis. « Non postnlat a nobis aurum.. Juxla illud Psa!. xi.ix, 9 Non accipiam de domo tua vilulos, mque de q-ei]lbns tnis hircos. Vel juxta iilud Isaio?. xlui 9.5 Non^ tc servire feci in oblalione, ncc laborem tibi prxbni in th.ure. Non emisti mihi argento cfihunum et odipe victimarum tuarum non inebriasti me. Agnovil
»
: :

iion licla, illa, qu;ie

nunquam

excidit.

Cum

tur;>alis

cro paoilicus

,

oonturbaiitibus dal;o

quoque locum

ir;e,nc dialiolo dcm. Vincar jurgiis,Yincam olseqiiiis. Invitis pra^stabo, ingratis adjiciam, honorabo el coii-

C

,

,

'emnenles nie. » e Odicns tempestatc circumdatus est. Id quoque vcrii;.!iimum oh disciplinam contrariorum. « Odium doliniunt,aii Plutarchus De Invid. et Odio, affcctioncni (jiiamdam, et projiosiium malo faciendi, cjusque oooasionem captandi. > Odio autem cumsociaUir, ul Si)l:'t, ira ( odinm enim est Tullio lib. iv Tusc. q. ini
quasi procellas iii aiiinio Ira oap. 1 « liic (ira aiiecius) toUis concitatus eC in impetu est.... uuiu allcri noceat sui negligens, in ipsa irruens tela , ci uliionis secum m\d!,a tractarc avidus. Quii.!am ilaque c sapicnlibus virisiram dixeruntbrevem insaniam. » « caiiom Ita irasceniium (ul furentium) Ei iiifra signa sunt. FlagiMnt el micant ooiili,muItus ore tolo riihor, exicstuante ab imis praecordiis sanguine labia quaiinnlur, denlcs conipiimuntur , liorrent et subriguntur capilli, spirilus coactus ac stridens, arliculoium seipsos torquentium sonus, geinitus miigitiisqiie, ct parum explanatis vocibus sermo pia^iupliis, ct complosic SLcpius manus, et puls.Ua humus pedi' iis, et toliim concilum corpus, magnasque ii';e minas agens, foeJa visu ct honenda faciesdepravanlium se atque intumcsconliiim. t Hinc Chrysostomus in psal. v : « Odis«e graveest, et turbas ac tumuliiis « Odium excilans, y Et hom, 8 ex cap. v Malth. spirilus esl tenebrarum, ct uhicunque insederit soididat pulchritudinem sanilalis. t f pro \ ir milis et benignus, etiamsi patilur mala nihito ducil : nn\\si , inquam, ab adversariis illaia; de his eniin scrmo est, ut oonsideranti patet. Opiime de Iiao mansiictudine ait Climacus in Scala Para<lisi « grad. 2i Est prominensadvcrsus iiam maris rucii^t.

inveterata) vcre turbas et

Audi Seiiecam

lib. i,

De

:

:

'

,

:

:

,

:

,

,

i

1

cl Lucretius, iinpiiis alioquin
lib, i, v.

poeta, qui qmuiivis
,

p.Mperam multa de
vcre efTalus esl
Iiis;i siiis

divinitate scripseril

hoc tamcn

p.

CO

:

pclleiis viribiis, ndiil indiga nosiri.
,

non noslra, ul ait Clemens Alcxaiulriniis P;o{iag lib. i!i,c. 1 « Solus Deus luilla re omuino indigc', et maxime qiiidem gaudet, quando \idetmenlesncsd-asornatumundas. > Quod aliis verbis
iaiiiimis,

Oiid autem requirat, cum nos
Dcus
:

rcq>iirit,explio;>t

:

L;(ttantiuslib. vi, Divin. Inslit. cap. l,dixit: « Nihil s:mcia,etsingularisilla majestasaliudahhoaiinedesi-

,

d;'rat,quamsolaminnocenliam.^ Vidc.\Iicha^ain,vi,8. Qui diligit fratrem suum in tranquiUitale cst eic. Mbii vcriiis. Hinc Cassiodorus lib. dc Amici. cap. {fiiod churilas est sabbatum, vocat « c!iarit;!tem vcvati! mciitis iiiimaiKC requiem et perfooium saiiba«iim. > Et siib linem libri sic cxolainal « cxccl'^
,
:

:

pes, (pi;c omnes illisos (liiclns disi^ohil ot frangil ncc ipsa interim iiiOveUir aut fiangilur. > llinc .>oiie l;aclantius Cicei'oncm arguit Divin. Instit. lib. m.
,

ii.';!ii;i

cliaril.Tli:.,

o diilocdo amnris, o sccuril:is, o iv-

o>:p.

18,

quod sapicntem

(Jical

<

noccrc liomim

lic

:

.

217

LIBKR EXHORTATiONiS AD HENRICUM FOROJIL
proximo, conluplenus est
,

2! 8

eliaiu parvuin » vcrbuin audiens a
ineliain arbilraUir. Q;ii cliaritate
qiiillo

A

detraclorem, iBendacem, superbuni

omaiijus U!odii
siniilis esi

tran-

exccralur Deus. Invidus aulem vir
quiejactatur fluctibus maris
:

navi,

animo

et

serenissinio vuliu procedil; vir odio

in

e

perturljatione esi
:

plenus anibulat iracundus. Tu autem, fraler charis-

semper

:

ut lupus rapax insanit inaniter

in

miseria
:

sime, ne moveas cuique
(*

scandalum
aliis

in

vila

tua
di-

detinetur, et tabescens

ad nihilum redigitur

sem-

rem quai ad
soli

te

non pertinet,

tractandam

per furore plenus particeps daemoniorum

efficitur.
:

uiille, et nisi

rogatus vel interrogalus, enoda te inde,
est placituin judica, et injustas aiiosi aliter

llomo pacificus securam possidct mentem
ab angelorum agmine munitsis,
tis

lolus est

eiquod

Dco

et fructu jucundita-

rum
illi *

sententias,

non potes,
libi
tibi

evita, et miseriutile
,

repletus,

gaudens

et delcclans in

Domino. Omnia
:

cordi;»"

locum da)

et

non quod

sed quod
fieri ^,

ejus in

pace versantur.

Discordiam fugat

secreta

placitum

sit, facias.

Quod

non vis
iv, IG).

ne

meutis suaiilluminat. Consorlium angelorum merebitur,
et

proximo tuo cupias evcnirc {Tob.
dcris
^

Si

eumvi-

regnum

ailernce

beatitudinis

perpetualiler

iu

bonis actibus cnnversantcm, congratulare

obtinebit.

ei,et illius gaudiuni

tuum

dicito

<= :

et

si

aliquid adver''.

CAPUT
B
Ne, quseso, frater
cepta aut quasi a
noslri
ulla
nii,

XXIII.

S'nn palitur,
1

illius trisliliam

tuam depula

Ne simu-

Virtutes anhncc.

l).'us

ao corde unquam diligasproximum tuu!n,quia in bis ad iracundiam provocatur. Qai enim amplecti<i ,

fabulosa arbilreris Dei

priTe-

me

edita,

dum

ex fonte.Salvatoris
pnrceplis

tur pacem, in mentis su;ebospilio mansionemprcepa-

sunt

"

emanata. Ne frangat animam tuain
vel prosperitas

ratChrislo, quia Cbristus p;^.xest

et in

pace re.

adversitas

inundi

a

quiescere vult. Yiriuu autem iracundum, inviJum

ct a niand;itis Dei et a charitale qwx. est in Christo

VAPxIANTES LECTiO.NE S
^ Bencd. in marg. Glossema quod abest a mss., sed tamcn ipsi non luUunt, ut (ilins faciunt texius. Ven. Dco. ^'en.videas. ''Bened.inmarg. edili addunt, etmm solum justis,sed el peccUohbus condole. » Ven.sud.

^

NOT.E.
siiuplicem, ait, ve.fairique sententiam duoriim verborum adjeclione Nocituruni dixit esse bonum virum , corrupit? jam ex hoc ipso boni viri iioraen si fueril h^.cessitus

bere,nisi lacessituminjuria.

quam

oJ.eris

tibi

fieri,

vide ne

tu

ali^innndo alteri facias.

Qu\xi

gnoine ita AIex;i:idro Severo arrisit, ut teste VA\o Lainpiiiio iu e.jus Vita cap. 51, « ClamaEet ssepius quo:! a (juiljusaam sive Jiuhcis sive Chrislianis autiierat, ct lone!iat ; i;lque per pr:i'Conem ciim aliqiiii! emendaret (! ci juberct Quod tibi non vis feri, aileri ne fcceris. Quam srn;enliam usque adco dilexit, iil et in palalio, et in publicis operibns prascribi juberet. Huic consona est illa Christi Doiiiini senlcntia Malth. vii, 12, de qua Hieronymiis epist. 10, sive Pauliniis potius ad Celantiam c Quasi ad com:
I)

:

necesse est, si nocebit. » Quin vel ipsi elhiiici iianc uissimulationem injuriarum maximi faciebant,
aiiiillal

ceriissimum siguum. Quam pro exemplo exioHebal Seneca in Catfine. < M. Catonem, ait lib. ii, Delra cap. o2, in Lalneo quidam percussitiiuprudens. ... Postea satisf;v me percussum. Non inemini, inquit cienli Cato Melius pulavit nou aguoscere, quain vindicare. » El de hoc lib. De Constant. 33 saidentis cap. 14 Majore aiiiiuo non agnovil, (|uam ignovisipso sel. j Hoc esl quidein luala el iujurias, quas jiaii-

tauquam

sapienliae virlulisqiie periecl;ie

^

:

,

:

pendiosum quoddam commonitorium
gelii

illa

lilii

Evan-

,

eligenda sententia est, el superscribenda cordi
(iu;e

:

I!

tuo,

ad
:

totius jusliti;c
el

breviarium Dominico
vultis ut

niur, pro nibilo ducere.
"

ore profertur vobis homines,
<^

Omnin qu-wcunqne
vos facite
illis.
»

faciant

Parvum verbum. Imo quandoque suspicio

ver'

i

vel facti alicujus cor.tra se in (juoiiimdam aniiuis iram accendit. Seneca hoc adverlit non uuo loco in

De Ira, lib. ii , cap. 22 « Causa iriicundiiie opinio injuri.R est,cui nonfacile creJeudum est... Nc et cap. seq. siut aures criminantiiuis faciles, > « Quid, quod nou criminationibus taiitum, sed suspicionibiis impeliimur, el ex vuUu risuqiie alieno p.jora inierpretali, innocer.tihns irascimur? i Cap. 2i : « Toilen;ia ex animo suspicio et coiijectura, tailacissinia irritamenta. llle me parum huuiane s;ilutavil: ille osculo meo non adlispsil ; ille inciioailie lum sermonem cito ahrupit : ille ad coeuam non \ocavil; illius vulius aversior visus esl. Noa deerit suspicioni argumentatio. » Lib. vero iii, cap. 2 Non expedit, ait, omiiia vi;lcre, oninia aiidire niidle nos iniuria; traiiseaut, ex quibus plerasque :ion accipii qui nescit. Non vis esse iraciiiulus ? u» sis curiosus. Qui inquirit quid in se dicliim sil, (pii inaligiios sermones, etiamsi secrelo habiti siiit, cverril, se ipse inquietat. Quaidam inlerpretatio eo perducit, ul vi<!eaiiliir injiiri^e. » Uicardus a S. Viclore « Mirabile saue, Ir. i, De Slatu inter boiii. cap. D ait, iino cl miserabile, nobilem illaiu crcaturam ad imagiucm Dei crealam, ct omni crealura; pr;vlataiu
libb.
:
: ci : :

'^

lllius gaudiumtuum ducilo... illius trislitiam turim deputa. Quod consonat cum illa Pauli sentenlia Gaudere cum gaudentibus, flere cv.m (lenlibus {Rom. xii qn;ie dsio, compassio sciiicct et cougraluialio, 15) spons.e ubera vocal sanctus Bernardus Scr. 10 in Cant. Ad rem sanctns Grcgorius liom. 5 in Evang. t Volimlas bona est sicadversa alterius, sicut noslra periimescere sic de prosperitate proxinii, sic.ut dc nostro profeclu gratiilari. Aliena damiia nostra crodere aiieiia lucra noslra pulare. » Cliristus pax est, el in pace rerjuiescere vult. Juxta illud Apostoli {Epk. II, 14) Ipsc est pax noslra. De quieleautemejiis estillud {Psal. i.xw, 5) Inpace factus est locus ejus. Quod usurpat Guaricus Alii)as ser. 3 de advcnlu Doniini « Cum invitas Jesum, iiiquit, vide ne Deum nnijestatis ad sordit!um el imligiium inviics hospiliiim, uLd ncc (e ipsun; patiatur ha!;ilare quietiim uxor liligiosa... non enim nisi iii pace ii! lo:
:

:

:

:

<'

:

:

:

ciis (^jus.

t

Aiuii
:

sic

disscreniem
sciat se
,

Ilieronymum « Locus Dei
Qiun;

iu

hunc

lociini

psalmi
\):\-

ii();i

est nisi in aniM';!,

qu;c

paccm habet.

ergo aninia non habet

ccm,

non esse locum Oei.

Pacem meam do
l!;vc cst Sal\;i-

vobis pacem meam relinquo vobis. toris li;ereditas. t
«

Invidus in perlurbniione

est
ii,

ad modicum verbum, tenuemque flaliim, ad linguic soniliim, aerisqne iclum a rccliiutiinis su;e slalu
quasi viohNiler excuti, cl lurliiuis more in verliginein agitari. » (Jnod tibi noii vis ficri, ne proximo luo cupiris Qnod ab alio evcuirc. Ex monito illo Tobi.c iv, 10
i^'

Ovi;l, (ie invidia

Metam.

lib.

semper. r.ecle et fusa sed inlcr c;vlera v.

780

ita canil

:

Np(; IViiilur .snniim

\ii;il;in|iliiis e\eit;i ciivis.

Sfd

vlilel iiigriilos, iiiialic.itiiinie vidfiido
iiuiii,

Siia'i'SsiislMiii
^ii|>['iiciuin'l'io

carpitiiue el Ciip.ui un;i.

:

siuun ebi.

;,

:

519
Jesii

S.

PAULLM PATIUAIICJLE AQUILKIENSIS
"

2-20
vii.S.^S)

Doniino

nosti'0.

Nam

virlus csi

animac

liuTi

A

copulaUir, foslinal placcre uxori suae (/ Cor.
inulto

\)mm

diligcro, el odissc i!la

qwx Deus non
scc-tari, ct

diligil.

magis anima Christi sangnine redcinpta dcbet
Jac.i, II, 15),
'

Yirtus est animae tuse paticntiam

ab omni

pbiccre Christo sponso sno. Deus cnim non se vult
vcrbis34t:»"t»nidiligi {Matili.w, 8;
el

impatientia declinare. Virtus esl animac tuac castita-

lcm tam corporis quam animoc custodirc. Virtus est anima) tuoe vanam luijus mundi gloriam contemnerc,
et

sed corde puro et operi')us jnstis

;

qiiia

non vcr-

borum, scd cordis cstauditor
cociestem a
j.is

et inspcclor {Sap. i,G),

omnia caduca calcarc,

ct pro illius

amore qui

te

Nun(|uam, quoeso, frater mi, carnalis amor amorcm
te

vedcmit, dura vivis in corporc, laborarc. Yirtus est

cxcliidat

:

nnnquam,

quaiso,

le,

hu-

animac tuse humilitati studere
ininari. Virtus est anima; tu3C

,

et

superbiam aboet

(luctivagi ac miserabilis suiculi dulccdo dccipiat.
;

iram

furorem cohi-

Nulla teseducat corporis pulchriludo
in

ne intret mors

bere ac reprimere. Virlus
stultitia

est

aniraoe tuae

ab oinni

animam tnam per

fenestras

oculorum tuonim

declinare et sapientiam divinam amplccti.

{Jerem. ix, 21).

Virtus est anim;ie tu*
subjicere, ct

omnem

deleclationem carnis
erigere.

CAPUT XXV.
Quam
jluxa; curnis delicin'.

mentem tuam ad Christum
et

Has

ergo virtutes
Boecularium

Dic mihi, quceso, frater mi, qualis profectus est
in pulchiitudine cariiis?

facile et perfacile potuisses oblinere, si

curam

Nonne

sicut

caducas ac lerrenas res devila-

Q

fenum

^ a;stalis

rc voiuisses, et nihil amori Christi procposuisses.

ardore porcussum arescit, ctpaulalim decorem pris-

tinum amiltit
qiuEso,

?

Et quando mors
in

<=

vcnerit, dic mihi.

CAPUT XXIV.
Ab studio in omnibusplaceiidi Deo
rai frater,

quanta rcmancbit

corpore
est

pulchritudo

?

nullo

amore aveUatur.

Tunc recognosces quia vanum
aniler diligebas.

quod antea

in-

ex tota mente dilige Deum, ut in
illi.

om-

Cum
'^

videris totum corpus intume-

iiibus

actibus tuis placeas

Qui cnim

conjugio

sccre, et in fetorem

esse conversum, nonne claudcs

VARL\NTES LLCTIOXES.
'

Ven. sine ullo scnsu sk

/;«{>('< ;

juslis,

bona

non vcrLorum,

elc.

anima

a Yirtus est anima' tua; , animoe quidem, quia in est, sed cx dono Dci, imo « doaum Dei , a quo

rum comparatione
Virgil. Eclog.
ii,

cxplicalur, pnescrlim a

poelis.

v.

17

:

»

solo dari polest, » ait Auguslinus lib. iv, de Civit. Dei, cap. 20. Cum autem « virtus ars ipsa beiic recteque vivendi a vclcribus deiiuita sil, » uti docet idem sanctus Doclor cap. seq. , bic quamdam iiene vivendi summam proponit Ilenrico Panlinus , quam in tnalis lolerandis , et illecebris fain forlitudine giendis quasi totam reponit. Elenim ut ail Tulliiis « Appdlata cst a viro virlus : viri Tiiscul. q. lib. II aulem pvopria maxime cst fortiludo. t la fragmeulis Lucilii, V. i)10, quaidam virtulis munera receriscntur et icrme modo , et oruine, quo a Pauliiio factum est:
,
:

A

foniio-e piipr, nimium ne crodf colori . ba ligusiracaLlmil, v.icciuia iiigra Ijyuutur
lib
ii,

Ovid. de Arl3 am,

v.

IL)

:

Forma

Q

boiiiim fragile esl, qiinnlumque acceJilad aiini^ Fil mirior ei spatio carpiuir ifisa suo. Nec semper viols, nci; SPinperlilia llorenl IlI rigei. amissa spiua relicta rosa.

Statius lib.

iii.

Silv. v.

456 lacryma; Fletrusci

:

florcnlesqiie m.inu scidil Alropos annos (jualia palliMilcs decliiianl lilia cinnios ,

;

Pubenlfsque
c

rosx'

primos moriunlur ad Austros

Virlus est lininini scire id quotl qu.Tque lial)e;it res. Viruis sciie iiDiniiii recium, utile, quiJ sil liouesium ; Quae boua, quae aiala, ileni quid utiie , lurpe, inlione[sium Virliis quaerendae finem rei scire modumque ; VirUis diviliis preliuin persolveni posse. Virlus id dare ciuoil re ipsa debeiur lionori lloslem esse alque iuiuiieum Uomiuuiu aiorumque ma(lorum Conlra defensorenti hominum morumque bonorum MaK'nilicare lios, his beue \ elle, his vivere amicum ;
; ;

Et qnandomors venerit...quanta remanebit ;.'«'chrilndo ? Pcrinde ac si diccrct nnlla. Puichre Silitis Italicus Punicor. iib. xii, v. 242
:
:

Solvitiir
ll

onine de^us letho, niveosque per artus SlYgiiis color et formce populatur bouores.
prac his

Sed

omnihus au;U Chiysostomum

in Psal.

Commoila pr;eierea
i>

prima piitare, Deiiide iiarfiilum, lerlia jam posircmaque noslra.
palri;e tibi

XLmnonlonge;i.fiiieIIoinili;c: « Quidaliudestpulchritudo corporis nisi pulvis et Uitum, attjue adeo quii!piam bis cliam deformius ac tetrius ? Quod si fidem non habes, considcra scpulcra hominum, et videbis

fenum. clc. Ex il!o Isa. xl, 6 ; Omnis faro fenum, et omnis (jloria ejus qnasi flos agri. Et Job XIV, 2 llomo quasi flos egreditur et conterilur. llomo, sicut fenum dies David quoque Psal. cii, 14 £jus, tamquam flos agri s:c efflorebit. ILcc omnia comprchendil lib. xi Moral. cap. 26, sanclus Gregorius cnm ait: « Quasi llos cgrcditur, qiii nitct i;i carne sed conterilur, quia redigitur in putredinem. Quid enim sunt nali hoinines in mundo, nisi quidani tioies in campo...Vita ilaquein canie,flosinfeuo est. Unde bcne per Psahnistam dicitur llomo, sicut fe-

Nonne

sicut

p.

:

:

;

luium ct pulvere:n. Quando cnim facies vilam prajsentem exuerit, lunc apparci.it iil quod est.> ^ El in fetorem esse coniersum. Qnia ut dicitur Eccli. xix, 5: Putredo et vermes Itiereditabunl ilConcidit caduver tuum : subter /;(})/. Et Isa. XIV, 11 te slernetur tinca tt operimenlum tuum crunt vermcs. De cadaveribus eorum ascendet fetor : El XXXIV, 5 tabescent montes a sanguine eorum. Primum locuni Isai;e insusurransqiiidam religiosus vir auribus juvenis « omnibus deliciis mollem vilam agentis, ita
:
:

eum
sol

pupugit, ul jain nihil aliud aniino volvere posillos et ilLis tineas.

:

quamvernies
dedit,

Deniquemanus
»

num

dies ejus,
ait
:

et sicut

quoque

Omnis

agri ita florebit. lsai;'.s caro fenum, et omnis gloria ejus
flos

Doo
r.tt
III,

scque ci iii religione dicavit. P. Illeronymus Plalus de bonosiatu

Rcni nar-

rcligiosi lib.

sicut flos agri. Homo eienim niore fioris procedit occnlto, et subito apparet in publico : qui statim

cx cx

pnblico per mortem retrahitur ad occulium. > Sic et siuiclusllicronymuslocumlsaisc mox allatnm cumatlulisset, sulidit epist.5,Nepotiani mortemdescribens: < Marcesccbat, proh dolor flante austro lilium, et purpura viokc in pallorein sensim migrabat. i Freqiienlissime et apud cthnicos formcc cadiicilas flo!

c;ip. ult. quod juvenis ille audivit, id sanctus Franciscus Dorgia cumpropriis vidisset ocuiis in cadavere Isabelhe impcraliicis foede commutato, de meliori vit;c instituto capessendo cogitavit. Sed magis ad rem sanctus Pctrus Damianus lib. vn, cp. 19, sic alloqucns Ijlancam, ({uam ab amoi-c tcrrenoruu) avcUere satagebat « Pcrpende quia caro, qu;e nunc accuratis dapibus cnutritur, patilo post vermibus
:

:

C

,

£-21

LIBER EXiI0RTAT40MS AD IIKNUICUM FOKOJUL.
ne sustineas fetoreni felidissimum
suavitas luxuri*,
et
?

iH
'^,

luires tuas,

Ubi,

^

tua. Detrahenti

*

enim
et
*

et audienti

utrique esca

quaeso, erit tunc

conviviorum

niortis animcc, est detractio.

Et ut brcvius concluauditor diabolum

opulenlia
l-ium

'

?

Ubi blanda verba, qnaj

corda audien«,

dam
tant

,

detractor
in

libens

por-

molliebant? Ubi sermones dulces

qui ania-

'

lingua.

Evila, quaeso, a tuis auribus la'

riludinem amantibus infundebant? Uid immoderalus
risus etjocus turpis? Ubi eflrenata et inutilis laetilia?
Iste

queosdetractionum, perquos captos
Postula
tibi
*

plurimos audis.
et pervigilem
:

a

Domino cor prudens

est

finis

pulchriludinis carnis et ol)leciationis.
peribit et concupiscentiaejus (/ Joann.

s.Misum

ut disccrnerc valcas verba delrahentium
insidias eorum"",

Mundus enim
II,

nnn ignores fraudcs et

el in retia

17).

quam
et

felicissimum

bonum

est,

et

quam
nostia

eorum non

veniat pcs tuus.

valde felicissimum splendidam pulchritudinem Christi

CAPUT XXVH.
Peccatorum
confessio.

amare

radiis

*

fulgoris ejus peclora

'

illnslrare,

etomnemobscurilalem a nobis

expellere.

Aliena debcnt esse a nobis omnia vitia mala, dura

CAPUT XXVI.
Detraclionis mala
,

hxreditas nostra Christus esse vult

:

ideo quia in-

et

ul fugicnda.

B
in

certi
iu

sumus de

talibus,
pii

prosteraamus nos hiimiruer
nostra
deleat ea ipse Patcr

Non accommodes

i>

aures

tuas ad

percipienda
^

conspectu

Patris nostri, et peccata
in

verba detrahentium,ne concipias mortcm

anima

cito

producamus

medium, ul

VARIANTES LEGTIONES.
' ' Bened. in Ven. et radiantibus fulgoribus. Sic Ven. ; at Bencd. opupulenlirc? Ubi bhindorum vor];a. marg. mss., pectoribus noslris. * Sic Ven. ; at Bened., Dctrahontis enim ct audienlis, ulrisq. e. m. esl a. de^ Bened. in marg. editi addunt : lilu u autem qui conqueritur, audi Iractio. " Bened.,povVM. quia non omnis qu«rimonia detractio ost. Est in Ven. edil. inter ansulas sic : (illum. detractiD.) Ven. p. q. p. a. caplos. * Bened. in marcj.. locus a glossenmto purgalus. Venclu qiiidcyn sichabel * Ven. tihi a. D. Deo. et addit : Non ignores frater f. et i. eorum, ([uia qui lilii utilia nuntiare videntur viam tuani explorare veniuni, vel utrum culpatum diligas, an non sed Deus pedem tuum custodiat, ne in rcte eorum veuiat. Frequenter enim qui tecum concordare volunt, aliorum scantlala fingunt.
'
:
'^

.

.

;

NOT.E.
ipsaque timc fit esca ro !onscaturire compelHiur lium... ac tanto graviorom exhalat puirefacta felo:

Deum

liiiem.

rem, quanto suaviorem sibi procuravit educala molEcce dum ista conscrihinuis, Sophia no!)is ad memoriam redil... Cujus tuiudus cum essct gypseus, arlificiosisque c:omei t;\r!oriim sludiiS und;<iiie communiius t;!uiam fetoris illuviem per coniimii circiter anni circulum exhalavit, ul lolerari vix posset, nec fratros quiesoere in tota claustii illius medietate permitieret. 8 Ponil deinde ob oculos exemplum nohilissima; cujusdam femin;ie (fortur ea fuisse uxor ducis Venetorum), cujus adhuc viventis coi pus omne compulruit, ut iiiembra cuncta marcescercnt,

suavilalem illam, et quam bonus 33 aspersisti, quia el aniatus sum et perveni occulte et colligabar hetus iierumnosis ad vinculum fiuendi
,

rofundit. qu;u!to felle mihi

«

Deiis

meui?,

misericordia hiea,

nesiiius, ut c;i'deror, \irgis fcrreis ardonlibuszcli, el suspicionum, et tiiiiorum, ot irarum atque rix;irum.» i> Non «a-oiH)Horft's,etc. Frequonsmouitum in Scri-

totumque cubiculum intolorabili prorsus fetore coii)nec quisquam tantam perferre narium injuriam poluil, non cosmela non servulus etc. Quod exemplum hoc epiphouemale concludil: « Quid ergo sit caro, docoat ipsa caro quodque perhibet
plerenl
: ,
,

t

:

mortua, teslelur

et viva.

n

" Ubi sermones dulces, qui amnritndinem amantibus infiindebanl. Sciie Pbuilus in Cislelhsri;! v. 60
:

D

Ecasior anior et rr.elle etfelle esl fecundissimtis. Guslu daldulce, auiarum ad salieluleiu usijue oggerit.

Pairibus aures non jiniibend.is susarionibus. Quin et ralionem traiiunt, qiia tam poriculoso Sepi aumalo o!is:stere valeamus. Eogli xxviii, 28 rem tuam spinis, lin;iu:nn nequam noli audire : forto innuens pra-ferendiuii csse in auiiicudo quauulam Viiltus gravitatem, qu;e iios a'grc ferre eorum lingu;e petulanliam signiiioet, et inserere se voleulem noslris aiiribus animi^iiue qiiasi pungat ct arceat, ut spiiiai lancinando aroon!, quo iion fas osl ingicui conanies; quod aliis vorbis dixerat S;do!iion Piov. Venlus aquilo dissipat plttvias, et facics x\v, 25 trislis iinqnnm dctratwntcm. lliiic Ilieroiiymus son « JNe obr verius Paulinus epist. 11 ad Celanliam treclaloiibus auctorilalem de consoiisu tiibiias, ne oorum vilium luUrias amuiendo;» Chrysusiomus vero liom. o a pop. Anlioclie. ila faciendum ess(! mon« Dic proxirno habcs aliquem qiKin laudes slrat
ptiira ei
; : : 1
:

:

Idem probat quod apud eumdem

in

Pseudolo Cal-

el

commendes? Auros apcriout uuguenta suscipiam;
;

liodorus legenti servo amasiai litteras garriebal
...

Lege

:

mihi videor com ea fabularier dulce ;:marumt|ue uua nunc niisccs milii.
:
:

si vcro luale velis dicere, verbis ingressum obluro non eiiim sterciis ot cceuum accipere sustinoo. Qaoil mihi lucrum si di licero ipiod ille sit improbus?... loqiicre ad ipsum: cuivmus nosira... ct curiosilaiem

Verissime dictum est Terrcnusamor delectal simul elcruciat, vel (piia admisceniur susfucioiies, invidi;v, irLe,caHeraquehujus generis ad dilani;indam animam, vel qiiia coiiscionti;e morsus hos inale amanies exagit;it. Utrumque ex Deo noverat Augusliniis, et fato tur lib. u Coiifess. cap. 2, n. 4. « Tu seniper aderas iniscricorditor saevicns et amarissimis aspergeus offensioiiibus omnes illicitas juouuditaies meas, iit ila qusererem siue otTensione jucundari, et ubi hoc posseni, non iuvenirem quid^iuam prieter tc, Domine, praeier te qui fingis dolorem iii praxeplo, et percutis ut sanes, et oocidis iios ne nioriamur abs te. t
Itaconscienli;e stimulos insinuans. C.eiera vero, qu;c amariiudine asporguut has suaves insanias lib. iii, tap. 1, idom Aug. exportus roconsot, qua' lanion in

ciroa vilam nostrain oxhilieamus. s concipias mortem. Sanctus Beinardus ser. De i An non ot triplici ciis;odia de liae inorle sic ait ip^e moriiur, qui veneiuim bibit quo;l ei nialesuada detracloris lingua pr.opiiiat ? Siquidem rurliin oi diloctionis viia sublrahilur, ct paulalim in eo fraterna

hanc.
<=

.

.

Ne

:

clMritas ndVigeseit. » 'i DelrahenLi ct andienti. Sanolus Bcrnardus vol quiouuqiie est alius de modo bene vivcndi ad « Qiii detrahit ot qui detrahensorore.n scr. 17 lom lihenter audit ulorqiie peccat. » Et Scr. 53 : « Pari ro;ilu detr;iho!il( s et audienlcs tenentur. > Ki lib. II De Coiisideratioiie oap. 15: « Dotrahere,ai l dolraliouiem auJire, quid horum daninabilius sii
:

,

11011

faoilo dixer.im.

»

, ,

,

m\
iiosler coeleslis.

S.

PAULLNl KA.'nUAUC{LE AQLILEIENSIS
fiierimiis,

«v7J

Et cuin confessi

non no^

\

scrpentes

(Mattli.

x,

16);
rcmitte

et

omnc

vcneni:ni

iru'
tiiii

juslificenius orantcs, ne, sicul Pharisaeus
(lanius condemnati.

ille, tlisce-

aniarum evome,
pra?cipit

et

conscrvis tuis ut

Moniorenuis

'

publicanuin

illuni,

diinillantur a Domiiio peccata tua, sicul
:

Evangelium
date
et

tt ita

oremus, ut veniam dclictorum conscqtii mereamur. Clamor cordis nostri pulsct ad aurcs omni;

Dimittile, et dimittetur

vobis

,

da-

bitur vobis [Luc. viii, 37). Et (pialcm ^ cupis erga tc

potentis Dei

quia in pura mente placabitur in lem-

csse

Deum,

talis eslo

ipse conservo

luo.

Et omne

pore orationis.

opus quodcunqnc inchoaveris facere, primura in-

CAPUT
Ovatio (juuliter
el

XXVIII quomodo fundenda.
Est tlenique gcnus

voca<=Dcum, elgralias
ris ^ illud,

ei

age: et

similiter fac. Invoca

cum consummaveDcum ex tolo cordc
ne dimitejiis.

Omnein

inaliliam cordis projiciainus a nobis, el re'

tuo, ct

invcnies

eum

:

et

cum

iiiveneris,

nntiainus in nos
serpentis »
,

peccantibus.

taseuin, ut conjungatur mcns tua

in

amore

quod cum

coeperit ire

ad bibentlum

Hoc, mi frater, slude in vita tua, et oralionem tuam

aquam, antequam veniat ad fontem, cvomit omiie venenum. Imitare et tu hunc serpenlem in hac parte secundum evangelicum Doinini noslri Jesu
,

puram

olTer Chrislo Domiiio,

ne cogitationes

hiijus
in di-

sasculi superfluje

conturbcnt cor tuum, neque
tua.

vorsa rapiatur

mens

Memcnto enim

se sub Dei

Clirisli prfficcplum,

ubi

ait

:

Estote priidentes sicut

B stare ^ conspectibus, VARIANTES LECTIONES.
NOT.E.

qui occulta cordis perspicit, et

»

Yen. menioremur.

*

Bcned.

in

nojis peccantibus, et ad. Ed. non duplici modo, sed vero.

Est (jcnus scrpsnlh. Sanctus Basilius, tcsle Maph.to Vegio De persevcranlia religionis Lb. v, cap. 2 viuClur rauiino subminislrasse bisioriani et moa
,

ralem co!iceptu:n. Sic eniin

ait

:

«

In

tempore ora-

lionis pnccepit Basilius, ut omnem maliliam projiciaimis a nobis, et remilaiiuis si quid habemiis adver-

proximum nostrum, sequentcs morem cujusdaui fcerpenlis, qui cu.m ca^pil iie ad bibendiim aquam aiiroquam veniat ad foiUem evomit omne venenum. El tu (inquit) imitare hunc serpenlem in hac parte, el omne vencnum irae amarum evomo, et reniitle conservo tuo, elc {Hwc ipsa snnt apvd Bcrnardum De modo bene vivendi ad Sororciii cap. 28, post
sis
vicdhmi.) » Sed liber ille Adnionilionis ad Filium Spiritualem, a quo haec siinilitudo caucitnr, non esse Dasilii sed potius cujiisdam monachi ab ipso Paiiiino nosiro Adnioni:io!iem ex.irabentis, ut dictum est ad cap. 20. CaHcrum Basilius Oralione 7 in liexamer. de Vipera cuin munrna congredionte quiddam uon absimile adiiucit. « Yipera iiiquit , tu animi iiiclevirus evoinit reverentia conjugii
, , :

p ^

rmem c Qualem te paraveris Deo, talis oporappareat tibi Dous. Cuin sanclo sanctus erii, et cum viro innocente innocens crit. Quidui requc et cuin auiante amans?.» c Primum invoca Deum. De iuvocatione Dci ia principio aclionum vidc quoe diximus in nolis ad litul. libol. Sacrosyllabi lit. b. Adde cx tlieologia ethiiicoium quod dicebat Plinius II in Panegyrico Trajano diclo < Bene ac sapienter, P. C. majores insliluorunt, ui rerum ageiuiarum ita dicendi initium caperctur a precationibus quod nihil rile, niiiil providenter homines sme deoruin immortalium ope, consilio, honore, auspicarentur. s Plato in Tinuico exemplum profert « Cum onines ait qui nicnlis quoquo modo conqjoles sunt, in operis cujiislibet vel parvi vcl inagni principio invocare Deum solcaiit, quanto nos aiquius est de nniverso, sive gecirca
:

tet

,

:

,

,

:

,

,

nilum

mentiam

et

inhumanitafcm
»

,

conjug.ileni

copuiam

sit sive ingcnituin, dispulaturos, nisi forle desipimus, invocare divinam opem. Ergo deos omnes deasque prccamur, in primis quidem, ut ea dicantur a nobis, tjULe illis placeant deinde ut nobis ipsi constemus. Quantum ad Deos altinet, sic a nobis
:

rcveritus non depoacs.

Quem

locuin altigil et fuse
.

prosequitur Alciati commenlalor in Embl. 192 « reverentiam in malrimonio requiri j iiiculcans. b El (luatem cupis ercja te esse Dcnm, talis csto ipse conservo luo. Praitcr ea qme aflert liic Paulinus ex Luc. VIII, 37, el simiiia, qu;» sx^pe in Evangelio occurrunt, pncserlim autein in oralione Dominica, ubi poS.ulanuis ul laleni nobis se pra:beatDcus, qualcs Hos ipsos fratribus noslris pivobuerimus, uompe ul nobis dimitlat quemadaiodum nos ipsis dimillinuss, esl locus Eccli. xxviii 2 et seq.j. I{elin<'iue pro.umo iuo nocenti te, et lunc dcprccanti libi pccclua solvenlur. Homo liomini rcservat iram, et a Dco qucv rit medeluml In homincm similcm sibi non liabet tniscricordiam, ct de peccutis suis deprecut r! Ipse cum caro sit, reservat iram, et propitiutioncm petit a Deo ! Sanctus Chromatius nosler Coiic. l de 8 Bealilud. in cap. v Mallh. tribuit locum luiiic Salomoni, sed est Jesiv; lilii Sirae, tpii Ecclesiasticus dicitur. Qiiare autcin a nonnullis Patribus liber
, ,

oralum sit. t Et cum consummaveris
''

illud, similiter fac. Id est

pariler oratione Deuin colilo, ul sit ip.se actionis nostra? exordium et perfectio. Thcocritus Eidyl. 17 :
'Ez Aio? upy^up.t^u.,
id esl
:

v.cr.l

tU Ai«

)iri'/rT£

MoijiTat,

D

Salomoni Iribuatur, vide Cornelium in iTolegomenis ipsius Ecch. cap. 2 sed redeamus ad propositum. Sanctus Petrus Chrysologus ser. 67
Ecclesiaslic;
:
:

«

Iloino

per

sine peccato esse iio.i potes, ct vis semquantum vis di(hinilti tibi, dimilte sempor
si
:

liiltli tibi

tantum quulies vis uiinitli tibi, lolics tu tiiniittc imo q,iia vis lolum dimitli tibi lotum dimitte. Ilomo int llige, quia cinillcndo aliis IM tibi vciiiam dedisli. » El hoc csl fenno q-iiod aliis vcrbis diccbat sunclus Berinrdus si/r. 00 in Cant.
,

diinitte
:

:

5ovc incipiamus, el in Jovem desinite Musive ilym. 1 iii Jovem iii fine, scv. Aristides orat. ex versione G. Carteri « Ab hoc incipere merito debemus, et in hoc dcsinere dictorum (imiiium et faclorum pr.xsidein ipsum et adjulorem, ceu univcrsi iinperatoreni, el solum pnefoclum semper invocanles. j Quid nos Christianos scntire, et facere oportet, cum sic eihnici loquantur? c Memento le sub Dei slare conspeclibus. Nenipe cum oras. De oralioiie cnini hic est sermo. Auclor Manualis, non quidom Angustiiius etsi inter cjiis opera tom. VI, ed. novis. reJoratur, sed vel Ansolnius, vel quis alius, cap. 29 sic habet < Sicut fiulhuii est momentum, quo honio non frualur vcl.ulatur Dei pietale vel misericordia, sic nullum debci esse niomenlum, quo eum praisenlem non habeal in meinoria. Idcirco non brevi crimine lenetur astrictus, quisquis in orationecum Deo loquiliir, cl sulito abstrahilur ab cjus conspectu, quasi ab oculs nou videnlis et audienlis. » Quod dclictum fiigit «ini
: ,

A

,

:

niente

Dco

i

cslquc cjus

pr;rsenli se sislil, uti dicebat Epiclotus, lOi senientia ex Joanne Stoba,'0 'E«v
:

Bzoi hi^^xrr/fJ ijO^^og,

h

tzu.ijw.; <j'tv tc.Jv

t.

rj

r; im yj/Xi

:

.

r
: , :

225

LIBER EXHORTATiO.NIS AD IIENRICUM FOROJUL.

2:5
aiinunlies, cl d«
:

secreta menlis lux: novit. Vigilanter ergo ct assidue
assisle
in

A

amaritudinein

et

timorem geheniKC
°

conspectu

Dei in lempore oralionis, ut
efet
ali-

eorum

salule

solhcilus ac

vigil exislas

quia pro

imminentom diaboli tentalionem lacilius possis Aigere. Si enim cogilationes hujus saeculi maloc
sordidte turbant cor
qiiid perpetrare,

omnibus
suade

libi su!)jectis,

qui in donio tua sunt, ratio,

nem Domino
eis, ut

reddes. Annunlia

praecipe,

impcra

tuum, et cogunt iUicitum
a

caveant se a superbia, a detractione,
a fornicatione, a luxuria,

per oraliones puras et vigilias san'

ab ebrietale,

ab

ira, a

per-

ctas depelientur

ab anima tua. Oratio

namque
el

jurio, a cupiditate, quae esl radix

omnium malorum.

grandis munisio est anim?c. Per oraliones ^ purissi-

CAPUT XXX.
Ul cupiditatis mala caveat

mas omnia
sputem
lerior
vel

nobis utilia tribuuntur a

Domino

cun^

cta noxia effuganlur.

Et ne

^

diulius de hac re

disi

Cupidus enim vir animam suam

c

venalim habet

immorer,

3@

sicut ex carnalibus

escis

invenerit tempus ut concupiscat aUcujus

aurum

alilur caro, ita

ex divinis eloquiis

et orationibus in,

aut argentum, seu vestes pulchras, vel etiam cujuslibet

homo nulritur et pascitur. Pasce quicso, animam tuam spiriluahbus cibis id est fide, spe,
,

muHerem pulchram

facie,

pro nihilo pcrpetnst
'^

homicidium.. Et ul quis effundit
ita est ei

aquam

in tei

ram,

cbaritale, et reliquis virtutibus, pcr quas intelligas

effundere sanguinem proximi sui. PIurimiK

Deum amari
extrema dies

^,

et cjus
"

pixcepta servari

:

ut

cum B animaiinmorlis pericuhim
{Josue
vii,

inciderunt propter cupidisiinl

tibi

evenerit. angeli pacis

le susci-

latem, et mulli Domiiio jubente ob hoc lapidati
25). Saul
:

piant, de potestate diaboli te eripiant, et

mereaiis

sanctorum consorlio
icternam

in

beala requieperfici, et vitam
sanctis possidere.

av^riliam factus est

enim alienus a Deo proplr et ad extremum de culniine
peremplus
est (/
Ile(j.

cum omnibus

Nam

cer-

regali expulsus ab inimicis suis

lissime scis, quia possessio regni coelorum promissa
libi est,

XV). Et de multis multa
pienti
^

dicere potuissem,

sed sael

sed vide ne ab ea extraneus efficiaris.

pauca

sufficiunt.

Dominus vero noster

37 CAPUT
Familia'.

XXIX.
omnibus
tibi

Salvator voluit de cordibus Pharisaeorum jiccunia-

curam
,

liortatur impendere.
,

rum amorem
salutaria
et

excludere

:

sed quia erant cupidissimi,
Naisi

Q«;eso

,

mi

frater

quseso

subjectis

Domini verba deridebant [Matlh. xv).

el bonoe vohinlalis in

domo
et

lua a majore usque ad

illum divilcm,

quem Dominus ad regna caloruin
euin inlrare non per-

niinimum, amorem

dulcedinem regni coelestis,

provocavit,

amor pecuniarum

VARIANTES LECTIONES.
*

Ven. depellantur.
" J&e?tcrf.
,

t-eiYare.

' In Bencd. Bened., et ut ne. ^ Few. pervigil. venerit.
'

decst re.

*

Bened. amare

et

sic

quod sequitur,

xat

7'/.ti

Trpd^io-iv, ou
:

ixri

«w«/5T>7f, sqti; Ss tov Gsov cry-

votxov,

ruemineris secundnm spiritum vel corpus , Deus astat prwsens inspector, iti omnibus ptecationibus et actionibus tuis Hon peccubis, habebis quinetiam Deiim cohabitalorcm. a Oratio munitio est animie. Egosippus, cum varia ex Scripluris aitulisset exempia , quibus probat sanctos Patres oralione dura quaique superasse , hostesque vicisso, subdit lib. v, De excid. Urbis Ilierosol : i Quis hsc et talia considerans non admirelur el non intelhgat in oralionenobis meliora esse arma , quani in virtute ? » Scilicet humana puia belseticper
iica.

hoc est

Si

NOT/E G orauduin. Eslergo hujusmodi quam exigit Paulinus. quod operanti
t

oralio mundissima,
Eccli. x, 9 et 10 : iniquius qnam

Animumvenalem
Avaro

hubet.

Ex

illo

nihil est scetestius...

Nihil

est

amare pecuniam : hic enim et animam suam venatcm habet. Quia « pro auro vendit aniiiHim suam diabolo, j ut hic ait Cornelius. Vel quia vila corporis
quandoque animai noniine in Scriptura ponitur, ui Joan. xv, 13 Majorem chariiatetn nettio habci ut atiimam suam ponat quis pro atnicis suis; S. Tliomas, 2, 2, q. 118, a. 5, ad 1, sic locum huiic inter« Avaius animam prelatur suam venalem habet, quia videiicet aniniam suam, id est vitam suam exponit periculis pro pecunia. t Utrumque compreillud
:

:

^

Per orationes purissimas. Qui sub Calonis noSi

mine circumforuntur versus
Deus
llic libi

ut carmina dicunl, prsecipue pura sit menie colendus.
est
noliis,

animus

« Cultus deorum est optimus... ut eos semper pura, integra, iiicorrupta ct mente et voce venercniur. j Plautiis Amplutr. v.

Et Cicero n De Nal. deor.:

^

hendit Auguslinus vel quis alius ser. olim 25, de. Varbis Doinini, nunc n. 567, edit noviss., ubi sic ait Qiue est ista, rogo, animarum insania, aniillere < ^''?'"' '''PP-^'-'''^ morlem: acquirere aurum, perdere
cailiim.
i"

»

4292, act. V.

:

Invocat deos immorlales, ut sibi auxilium ferant, Manibus puris, capile operto.

Ut quis effundit aquatn in terram, ita est ei ef~ fundcrc sancjuinetn. Psai. i.xxvui Effuderunt sanqnlncm eorum tatiquam aquam in circuitii Jerusatem. Similitudo froqiiens in Scriptiiris, pi;ecipue ad co:

piam
lur.

Sed Apostolus, I Tim. ii, 8, puras manus, cum oramus, adDeum tolli prsecipit, cum dicit Volo viros nrare in omni loco, tcvanies puras manus sine ira et
:

signiricandani, aut vilitatem roi qu:e profundi-

disceplationc. Puritas enim, quam prcecipue requirit l*aulus, in eo posita est secundum Chrysostomum
hic,

Ilom.8, ut ab
,

ira

odioque animus
id

sit

liber.

mundas, non aqiia lolas verum cupidiiate, rapina cajili!)us mundas, absque ira et disceptatione. ijuii!, oro hoc sibi vult? Quis enim irascilur orans? Caiterum ir;c nomine profanam injuriarum memoriam significare voluil. Munda sitoranlis intentio. nuUus adco aiiest
,
.
.

Puras,

inquit, maniis,

iliud Psalinistie sub persona Christi Doinini patienlis. Psal. xxi, 15 Sicut aqua effnsus sum. In primo,sensu accipiondum iliud Ose;e v, iO: Super eos effundam quasi aquam iram ttieam. e Sapienti pauca sufficijtnl. Dictum proverbialc, Terentius in Phormione v. 540, act. in, sc. 5, sic colloipientes Antiphonoin Getanique inducit Aii Pater adest hic. Ce. Scio : scd quid tum An. Ah, dictum sapienii sat est. Vifiv-licvt, iit Donatus ad huno
:

Hoc sensu accipiendum

:

'!

lociim observat: « Brevis sernio, <'t qiiasi quyedaiu a(hnonitio sulllicit sapicnti, qinul etiam vulgo dici
sulet
:

liax

bii,

ut

iniinicitias

exercens ad

Deum

p"rg;;t

iiiteliigonti j)au<.a siiflicJunt.

t

;

, , ,

S.
luisil

PALLINl rATRLVRClJ/L: AQLILEIENSIS

112,

{MaUh.
in

xix,

2).

Sed

el Jiidac pccliis avariliLC

A
Commendal
Et roga cos ul

CAPUT
liumilitatem
in

XXXII.
;

(lainnia

exaisil,

ut

Doinimun ciiiiclorum bonoruin
inipiorum
(

superbiam vituperal.

largitorein,

inanus iratleret

Maltlt.

XXVI, 15). Avarus eniin vir inferno esl similis.
1'ernus

In-

enim quantoscunque devoraverit, nunquam
oinnes Ihcsauri conduxcriiit

coram Deo agant quidquid
non
erit

omnibus opcribus suis humjlitcr eis agendum sit quia
:

dicit, satis est. Sic etsi

in avaruin,

nunquam

saliai)ilur.

CAPIJT XXXI.
Elccmosynnm de suo
Ideo,
frater mi, oninibus qui
fnciat.
in

Deo quidquid homo facit cum suporbia. Quod autem humililer fit, hoc est ei acceptum. In omnibus operibus suis sint humiles, quia
gratum
^

humiiitas

<=

virtiitum sublimitas est
nisi

:

nec ad regiium

coelorum quislibet venieL

per bumilitatem. Mulct orationes et elec-

doino tna sunt

lorum aulem temporum labores
mosynai, jejunia et
habuerint,
vigiliae si

proeclpe ab hoc vilio cavcre. Melius esl enim, ut ex

paupertate sua pasilhim quis
(juani

'

tribuat iiuiigenlibus,

mulluni cx injusta acquisilione. llnusquisque

ceplus est

cum superbia fincm pro nihilo apud Deum computantur. AcDco vir humiiis, el in se Deum geslal.
supcrbicC malo,

juxta quod hai.ct ponigal. Tanluni enim expelilur

Jam paulatim disscruimus de
tibi

sed

ab unoquoque eoruin, quantum
«•nim ab eo phis exigit,

ei

Deus

^

dedit.

Nec « proptcr

suljcclos nccessarium hunc locum insagillas diaboU discant

quam quod
'

ipse dedit. Elee-

veni, ut conlra

clypeum

hii-

niosyna

»

cum
et

iniqiiilate

acquisita, abominabiiis cst
''

militatis erigere.
et diabolo
<=

Superbus

^

autem Deo
licet

esl odibilis,
vilis
sit

coram Deo,

acccptum

esl

ei

quod
et

fueril fideliter

similis.

Humilis

habitu

acquisitum. Suntenim nonnulli, quidiripicntes alicna
facere se simulanteleemosynam
:

gloriosus

tamen

est virtutibus

apud Deum. Superbus
et verbis, et geslis
f

cum

aliospre-

atileni, etsi

decorusetclarus videatur aspectu, tamen
opcribus
vilis est
:

inant, aliis se misereri fingunt. Si

aulem ex proprio

apud

Dcum

labore dederint, gratum et acceplum erit Deo.

et vullu, et incessu

semper ejus dignoscitur superbia

VARIANTES LECTIONES.
^

In.Ven. decst,

(\\x\?,.

M'en.Doniinus.

^

V'e«.

cupiditale; sedin marjf.corrijfitjiniq. ''InVen. deestQ%i.

a Eleemosijna cum iniquitale acquisita. Chrysoslonuis lom. V, Ser. dc poenitenlia, qiii inciplt Provida inentc, sic ait : « Eleemosyna cuni iniquitate acquisita aboininalio est coram Deo. » Et boin. 56 ad po«Si propterea rapis ut miserearis, nipul. Anlioeh. hil hac pejus eleemosyna. Cum eiiim ex rapina nas:

dignitate, sed merito, quia cssteroe ab hacfulciunlur
et sustentantur, ut virlutes sint.

Chiysostoinus

Hoiii.

Nihil conferenJuin buniilitatis virtuli. Ipsa cniin mater es: ac radix, el alunma cl

50

in Act. aposlol.

:

«

p ^

catur, hoc eleemosyna non esl ssvitia quajdam est, et crudelitas. j Isychius lib. vii in Levit., cap. 25 i Si quis eleemosynam operari vul(, nec proxiino nocens operetur, neque, si pauper est, ipse rapiat divilum pccunias, ut pra^beat pauperibus. Deus eniin
:
:

fulcimentum et vinculum bonorum, i pula operum. Guanicus abbas Igiiiacensis ser. in sabbalo Hebdom. 2. Quadrages. in fine. « Iluniililas omniuni vii tutum
Ipsa fere
virtulein se esse neseiat. radix, et seminarium, et 1'omes, et incenlivum, et ipsa cuinuliis et fastigium, cuslodia et disciplina. Ab ipsa incipiunt, per ipsani proliciunl
est

maxima, cuin tainen

omnium

cleemosynam ex

justitia oiTerri vult.

Tandem
1
:

Isa;,c
«

Antiochcnus de niundi Contemptu

3g cap.

Ex

his aliis quai laboribus propriis acquisivit, non ex acquisilis per machinaliones et mendacia, pLMJuria et talsilales. Si vis seminare in pauperibus, de propriis seniina.

per ipsain conservaniur. ipsa consuminanlur Cuinque omnibus ut virtules sint tribual, si qua earum defuerit, vel minus perfecta fuerit, ipsa alterius defectu proftcieus, dispendium illius de se coinpenin
,

sat.

seminaveris, eruiU zizaniis amariora. i Quoiuodo autein de proprio dandiim sil et quanluin, docet Chrysoslomus hom.

Nain

si

de

alieiiis

Superbus Deo est odibilis, juxta illud Ecel. x, 7. coram Deo est et hominibus superbia. Hinc Prudentius in Psycboinachia, v. 535.
<i

Odibilis

45

in

I

Cor., ciica finem.
erit

facil ciun ut dicit Jacobus IV, G. ExeniplumestiaPharisajoLuc. x, qui bona opera nuilta faciebat, quae lamen Deo grata non fuevunl. Audi Gregoriumlib.xix Moral., cap.2in line de

h

Non

gratum Deo quidquid liomo
resislit,

Desine graiide loqui

:

frangit Deiis

omne

siiperbuai

Mugiia caduiil, iullala crei^aul, luiiielacla [ireinuiuur.
e

superbia. Quia Deiis superbis

Diabolo
23.

sitnilis.

mone plenus ^

est, - ^
«

^

quot labores uno vihoc Pharisjeo dissercntem « Quanta bona unius culpic tio percussi ceciderunt gladio siint perempta? Lnde niagnopere oportel et bona seinper agere, et ab ipsis nos bonis operibus ne si mentein elccaute in cogitaiione custodire vant, bona non sint, qna; non auctori militanl, sed elationi. > Et Augustinum ser. 1!5, edit. novis., « Ecce video Publicanum alias 36, de verb. Domini justificalum magis de teinplo descendere, quam Piiarisieum. Quaero quare? Quaeris quare? Audi quare Qiiia omnis qui se exaltat liumiliubilur, et qui se hu: !
:

Et orat. 53 vocat
Iloin.
dialjoli

Iino quisquis superbus est, d.ieail Cf«sarius Arelaten. Episc. _r--sanctus Basilius Seleuciae epistopus

superbiain arcem «gritudinum, qu:e
ait
«

> Sanctus quoque Cyprianus de Antichrisii spiritu nasci, id est de diabolo, cui exprobrat per prophetam [Isa. Tu dixisti in animo tiio : In xiv) Dominus, et dicit coelum ascendum super stellas Dei ponam sedem

morbo

jactalur.

epist. 55,

hanc

:

,

meam.
f

»

:

Et verbis et gestis, etc, descriptionem superbiix! vide apud Prudi>nliuin I. c. Cassianus De Instit. ca-nob.
I

:

mitiat exaltubitur. Audisti sententiam, cave causam inalam aliud dico. Audisli seiitenliam, cave superbiam. » Sic et paulo infra Paulinus noster « Multorum lemporum labores, inquit, et orationes, el elee• :

inosyna". et jv^junia, et vigilia,
'^

si cum superbia finein habuerunt, pro nihiio apud Deum computantur. i Uumiiuas, virtutnm sublimilus est non quidcm
,

cap. 29, graphice depingit superbuin: primiuis in loquela ejus clanior, in taciturnitate amariludo, excelsus el elTusus in lielilia risus irrationabilis in serielate tristitia, in responsione rancor, facililas in sermone, verba passiin sinc ulla cordis gravitate erumpentia. Expers patienlia; est, elc. i De incessu aiitem superbi Cassiodorus \'a« Superbus varicalis gressiriar. lib. vi, formiil. 9 bus p^jtet, j De oculis vrro sanctus Gregorius
lib. XII,

liiest

:

39

m
H
levilas.

LIUER EXHORTATiOXlS AD IIENmClJM FOROJLL.
Oipil sc
«

m
et

seniper laudari ab

'

homini:

A

I>landos

ei,

palientes siaiulaut, etsitempus inveniunt
fiunt.

t>us,

et bonis

quibus alienus

est, pracdicari se yult

amariorcs

Fornicatores

adulteros dijudicabit

non se

^ patitur

cuiquam esse subjectum, sed sem-

Deus

{Ilebr. xiii, 4)
"*

in die judicii.

De

perjuriis scri-

per inter suos pares primatum cupit tenere, et in et quod meritis obliinajorem gradum asccndere
:

ptum

est

:

Vir niultum jurans non efjugiet peccattim

nec recedet plaga

dedomo

ejus {Eccli. xxiii, 12).

De-

nere non potest, adulando

«^^

et

detrahendo

^ vult in-

Iraclio fornicatio est animae.

Unde
tuo

"

Psalmisla

:

De-

vadere. Et sicut navis est sine gubernalore

cum

ja-

tralienlem

secreto

proxinio

liunc

persequebar
dele-

cuuur

fluclibus,

ita cl

superbus levis circumfertur,
suos. llumihs
^

{Psal. c, 5). Discordiam ul

Salomon
est

cecinit,

instabilis per

omnes aclus
et

nuim
vus

se judicat, et

blando vuUu

aulem ultiintuens, coram Deo
feceril dicit
:

slatur Dominus, diceus
tur

:

Septimum
"^

quod detestaseminat inter

anima mea {Prov.

vi, 16), id est qui

eminens apparel;
iiuililis
«

cum omnia

Ser-

fralres discordiam {IbiU. 19).

Hos

nuili rei similes

sum, et

nihil sc fecisse testatur.
in

El Dcus
niiri-

judico nisi diabolo, qui seminavit discordiani inter

divulgat

opera ipsius, et profert

medium,

Deum

ei

hominera.

ficatque facta illius, el exaltat et clarum facit
et in

eum,

CAPUT xxxm.
Eucharisiicc sumptio.

tempore prccum suarum

,

quod postulat impe-

trare

miiitas obtinet

apud Deum potest. Ila^c et his similia sola huapud Deum quia ipse est sessio et
;

B

IL^ec
liis ^

"sunt cibi et pociila mortis animcc nostrce.

Ab

pielas

Domini
no])is

noslri Jcsu Chrisli nos liberet,
:

delectabile cubile
ait
:

Doniini noslri Jesu Chrisli, qui
nisi

et se

ipsum

edentUim tribuat, qui dixit
coslo

Efjo

Supcr quem requiescam,
et

stiper

Imrnilem

et

sumpanis vivus qui de
habet vitam ccternam

descendi (Joan.
el bibit

vi, -ilj.

Qui
,

qu etum
iterum
(Matlli.
:

paventem sermones meos

{Isa. lxvi, 2).
et

Et

mnnducat carnem meam

sanguinem

meum
57).

Discile a
II,

me, quia mitis sum

humilis corde

in semetipso {Ibid.,
et

29). Annunlia, quaeso, luis, et dicito eis:
resislil {Jac. iv, 6).
i,

unusquisque antequam corpus
nostri Jesu Christi accipiat, se

Sed sanguinem Domini
et se-

Quia Deus superbis

Et
*

:

Ira

viri

ipsum probet,
illo

justitiam Dei non operalur {Jac.

20).

Mulli se

cundum

Apostoli pracceptum, Sic de pane

edat et

VARIANTES LECTIONES
Dened. notant in marg.E]. adulando pra^Iatis, detrahendo et invl^ Ven., terram intiiens. Bencd. hoc non dcndo aequalibus, humilesqiie contemnendo, vult invadere. " Bened. non habent, sci iplum habent, nec tamcn notant quidquam in marg.; est in Venela sic inter ansulas. ^ Bened. et Psalinista. * Bencd. Iioc non habent, nec notunt. Sic inter ansulas est in Vcneta. Veu. est. Hi sunt. ^ Ven. ab his vcnenis p.
*

Ven. omnibushomi.

*

Yen. addit

et

^*

'^

NOT.€.
« Siiperbia per oculos xxxiv, cap. 17 judicatur. Ipsi quippe, per fasluiii tuiuoris inflali, quasi ex siibliini respiciunt, el quo se depriinunt, aliius extollunt. Nisi enim supcrbia se per oculos qiiasi per quasdam fenesiras oslenderet, nequaquain

Moral.

lib.

:

G

accedit,

nonmissus

se introraitlit, reordinatordinata,

Quidquid ipse non feceiil aut ordinave rit, nec recte faclum nec pulchre existimat ordinatum. Judicat judicanles, pra^judicatjudicaturis. » Non
reficit facta.

Deo Psiiniista milem salvum
bis.

dixisset (Psal.
facics, ct

xvii)

:

«

Populum

liu-

ocidos superborum hnmilia-

Nisi se superbia per oculos funderet, Salomoa «juoque de Juda3;e elatione non diceret {Prov. xxx)
:

absimili Paulini senleniis est illud quod de duorum Romanorum aemulis ducibus Lucanus lib. i, v. 12."), cecinit : Nec quemquam jam ferre potr^st, Csesarve priorem.

rompeiusve paiem.
^rfH/flMrfo.Chrysostomusin illiid Pauli I Thessal. 5 et 6. Neqne aiiqnando fuimus in sermone adulationis,.... ncque quwrentes ab liominibus gloriam, s\c explicat. « Non adulati snmus, quod quidem est eorum, qui.... volunt domiiiatum obtinere. Non potcst ut doininatum obtineauius. » dici Adulati sumus Ycl ut ait Primasius in eumdcm Apostoli locum « Oiiinis (pii adiilatur aut propter avariliam, vel glo11,
:

Ueneratio cujus excelsi sunt ocu.i,

et

palpebrce ejus in

c

altum surrectce. » a Ciipit se semper laudari, et cum non consequitur quod appetit, indignabundo silentio se ipsum commendat, ut ait Grcgor. in I Reg. cap, 14^, lib. « Mos elaloniin esse solet, ut V, cujus sunt verba cum ab eorum laudibus lingua aliena silet, icstimatio sua non sileat. Tacentibus quidem aliisclainant, quia scstimalioiiis suai praiconia in corde portant. j
:

,

:

[)

riam aduhuur.
<i
:

»

b

Non

per inter « Arroguntes oinnes cungor. Moral. xiii, cap. 9 ctis qiiidem lioniiniiius se aiquaiiter conditos ineniineriint, sed per fastum scientiye auditores suos ffiqnales sibi vel esse vel credere dedignantur : eisqiie sa per naturce conditionein conferunt, sed per tumorem scientise superponunt. yEquales quidem se judicant exstitisse nascendo, sed non sequales remansisse vivendo. » QuambelleBernardusser. Idediversis: « Solitudo haec superborumest, quia solos sese repulant, solos appetunt se putari. Litteratus esl: odit sociuin. Asliitus in negotiis saecularibus ncminem vellet sii)i similem inveniri. Pecuniosus est si ditescere vidcril alterum, cruciatur. Fortis est, aut formosus da ei parem et contabescit. Solitarius est sed erroneus. t El alibi, neinpe de gradibns huinilitalis ct .superbise gr. 7 pr;«sumplio, € primus in conventilius residet, in consiliis prinuis respoiidet; non vocaius
:

cuiquam esse siibjectum, sed semsuos pares primatum cupit tenere. Idem Gresc patitur

:

:

:

:

Dclruhcndo. Gregorius Moral. lib. xxxiii, cap. « Cuncti vanre gloria; sectatores, diim se omni5 bus pra^ferunt, alios quidein de fatuis sensibus, alios autem de indignis mcritis reprehendunt, id cst alios censent nihil scire, alios non bene viverc* n Delianain ut ait Pelriis clio enim a superbia procedit « Planc nisi nuillum Damianus lib. vi, epist. 50 nobis vita iiostra splcndesceret non tantopeie nostris oculis alieiia convcrsatio displicerct. s Dcus divulgat opera ipsius. Iiinuincralilia sunt exenipla. Duo nieininisse sit satis. Marue Magdalena; facinns, qu;e prevenit ungeie corpus Christi iii sepulturain per univcrsum nuinduiii juxta ejusdcia Christi prophcliam priwhcatur {Matth. xxvi, 53). Marlini eleemosyna ore Christi, qui acccperat, comadhuc ratechuiue« Mariiniis inenilatur, his verbis mis hac me veste contcxil, n ut iiarrat Sovcnis lib. YilK ejus n. 2. Verc Deus, ut aii Maria, exaltat hu;

,

<-

:

viilcs, et 7?!i se

hnmilint exaltabilur.

; ,

r.l

S.

PAl]i;iNl PATRIAUCIL'1': AQUILK1F':NS1S
cl
^iti.'

v,±
et

de calke bibat, quin qui indicjm manducal
c»rpus
et bibit,
et

A

i^salmista
10).

:

Scruians corda
:

rcnes

Deus {PsrJ. vu,
"

sanguincnt Domini,judicium

sibi

manducat,
ante
"

Kt ilerum
xr.iii,

Dominus
Va

scit

cogilatiunes liominum
:

non dijudicans corpus Domini
eiiiiii

(I

Cor. xi, 28).

{Psal.

11).

aliiii

idem Psalmisla
:

Inlci.
ct

Qiiando

eiun

'

accipere debenius,

ad

lexisli cocjitationcs

meas dc louge
nobis

scmitam

meam
5).

confessionem

cl pocnilentiani

recurrere debenius, et
:

funiciilum

meum

i7ivestigasti {Psal.

cxxxvin,

Mc,

onmes actus nostros
nostra,
si

curiosius disculere

et

peccata

qua^so, permillamiis
neqiie laiHiuam

in

cogilationes pravas,
sipcrnit

in nobis

senserimus, cito festinemus per
pocnitentiam
intra

minima negligamus, quia qui
dcfluit {Eccli. xix, 1).

coiifessionem

et

veram

abluere

,

nc

minimupaulatim
morsuin
pentis,
"

Non

spernainiis

cura Juda proditore diabolum

non celanies,

pereanms, protrabeiites etcclanlespcccaluinnosinim
de die
iii

coida noslra

diein.

venenum cjus conspcrgatur in venenum vita sit scrtamen mors esl bominis. Abscindamus virscipentis, ne
:

quia quamvis

40 caput
El
si

xxxiv.
'

gulta spinarum de agro cordis nostri, ne defigant

in

Peccata cordis cavenda, quia cor intuctur Deus.

nobis altas radices. Scimus enim, quia cor nostrum

quid male

*

aut

nequam cogitaverimus,
i)

de

ager est Domini nostri Jesu Cbrisli
cceleslibus disciplinis, et

:

excolamus eum
iii

co poenilentiam aganius, et velociter
noslro eradere festinemus.
est

illud

de corde
:

non sinamus
:

agro

taiiii

Ne velimus

dicere

<=

Non B imperatoris

semiiiari

f

zizania

sed cunctis floribi.s

pienles

hoc grande peccatum quod cogitavi. Heu insiquare non * iiitelligimus, quia in conspectu
!

virtutum decoremus, quia in his delectatiir omnipolens Deus sicul in Canlicis Canlicorum legilur
flos
:

Ego
osl

Domini

•!

cogitationes

nostice,

antequam

in

opus

campi,

et

tiHum convaUium {Can.n,
ct
^

1}, id

procedant, manifestse et apertnc sunt! Dicit enim
Ven.

ego decus mundi,
'*

virginitas humilium.

YAllIANTES LECTIONES.
'

illud.

quoniain vanse

Ven. mali. * Bened. et de eo. ^ licncd. non liabent, et. sunl.
"

Ven. non cogilamus. Vcl inteliii^imus

"

Ven. addil.

NOT^..
Antcad confessionem ct poenitenliam, etc. est illud ipsum, quod aliis verbis Aposioliis I Cor. XI, 28, praecipit juxta Tiidentinum sess. 15, cap. 7 a Coinmunicare volenli revocandum est in niemoriam ejus
a
:

dictionis atque oralionis. > ^ Ne veiimus dicere : JSon est hoc grandepecculunt.

(Pauli) prajceptum
stica

Probet seipsum Itomo. Ecolesia-

Chrysoslomus lom. Y de levium peccaJorum periculis, fuse hoc argumentumproscquiiur. Accipepauca: < Forsitan cogitatus noslros ad Deum non putas
pertinere? Nulliis actus iion cogitatione pr.Tcurrente perficitur millum opus nou corde meditaiite complelur Etsi nonmmquam cogitemus, nec ge rimus, disponimus, nec imi)lemus tamen cogilala pro factis lenentur, licct nondum opere compleanqiiia corporis tur. Facere enim cordis cogitaie esl est cogitata perficere.... Cor cogiiando tenelur i.'i crimine, licet corpus imniune videalur ab operc. Keus est jam animus qui cogitavit licet imimuic
: : :
:

aulcm consuctudo declarat eam probationem

necessariam essc, ut nullus sibi conscius morlalis peccali, quantumvis sibi conlriius vidcalur, absque pra'missa sacramentali confessione, ad sacram Eu charisiiam accedcre debeat. i Hyec sanctissima Ecelucet ex epislolis sancli iCypriani clesiir' praxis 9, 10, 11, el ex aliis locis non raro. Pauca cx his cpistolis accipc. In 9 sic habet, dolens intempesiive lapsis datam Eucharisliam « Nam cuni in minoribus peccatis agant peccalores pcenileiiUam jiisto tenqiore, et secundum disciplin-.c ordinem ad exomologesim veniant, et per manus inipositionem cpiscopi, et cleri jus communicationis accipianl nunc cindo teinpore.... nondum pcenitentia acta nondumexomologesi facta.... Eucharislia illis datur. » Dc hoc et in decima conquerilur, quod fernu! iisdem verbis repelit in undecima. iluc respicieitat l!-ernardus ser. 1, in Vigil. Nat. Do. cum iuquit Hethleem domum panis, et Juda confessionem sonai, i ct subdil Tu ergo.... si suscipias [tanem ilium qui de ccclo dcscendit, et datvitam niundo, Dominicum videlicet corpus Jesu.... Betbleem factus e^ ilignus plane susceplione dominica, si lamcn conu-ssio
:
:

C

corpus sil ab opere quod noii fecil. > In conspectu Domini cogitationss noslrcc. Kil opus est afferre Scripluras, quas jam proierl Paulinus in re alioquin satis nota. Polius elhnicos audiamus, queis h;cc ipsa veritas atiulsit. Seneca episl. d Prope esl a tc Deus, tecum est, intus est. 41 Ila dico, Lucili, sacer intra uos spiritus sedet, malorum bonorumque nostrorum observalor. » Et epist. 85 « Sic cerle vivendum csl taitquam in conspeclu vivanuis, sic cogitandum lanquam aliquis iu peclus in''
:

:

D

et potest. Quid enim proinspicere possit dest ab homine aliquid esse secretum ? Nihil Deo clausum esl. Interest aniniis nostris, el cogitalionibus mediis intervenit. » Sed el Thales, teste Larrtio
:

limum

non

defiierit.

i

Placet hic

duorum palrum

Eterii ct

PauHni nostri ferme avjy^povmv, et iu pugna quam cum Elipando inierunl, commilitonum, veiba huc facientia producereex lib. i contra Elipandum « Dicunt aliqui semper conimunicaie deliel Christianus, nisi aliquo inlercedente pcccalo, corpus Domini quotidie accipiendum.... Quod quijem bene dicunt, si hoc cum rcligione, et devotione, et humiliIJeali,
:

de Vitis Philosoph. lib. Deos homo inale agens
quit
hl).
:

I

:

«

Interrogatus lalerei
>

ne
iii-

:

Ne cogilaus quidem,
:

Unde

nil

mirum

I

Hist. Evag., v.

si Juvencus Christianus ceciinl 617

:

Nil ybsRiite iJeu loquinuir, ni! ahdita claii.sum l'ectons antra leguiil ; prxsens Deus oiiujia cerait.
*

Non spernamus morsum
i:

serpentis.

Theodorn.s

C«lerum si lalia fuei int pcccata, (juie quasi mortuum ab altari reinovcant, prius agenda
late suscipiant.

«Nequeenim nescis pravas cogilationcs serpenlium instar mordere, immisso in animum vcStudila ser.
iie.no
:

poenitcnlia esl, ac
^

sic

deindc hoc sulmiferum nie>

quodomni
est,

sludio

dicamenlum suscipiendum.
Velociter eradere
in
iih.

cxortum

ne ulcus

dillicile

eximendum est simul mora reddat. »

atqiie

adhibenda Cassianum

festinemus , de sollicitudine abigendis malis cogilationibus vide vi,C3p. i5, de Instiluiis Coenobiorum. IMonebal ct Antiochus hom. 81, < muIlivariiE ejusmodi cogitationes nuHa mora, sed ipso stalim aditu proHigand^ sunt, ac declinandai sludio pi.x' contra-

^ Seminari zizania. Auctor operis imperfecti inlcr Chrysostomi opera lom. II, edit. Lugd. 1687, honi. 15 in cap. vi Matth. « Triticum est voluntas l;on,i, quam seminat Deus in homine. Zizanium au»ei!i
:

est, cogiiatio

mala, qAiam

diabolus

seminaril pcr

carnem.

>

:

;;

«ss

LIBER EXII0RTATI0N5S AD IIENRICUM FOROJUL.

23i
,

CAPliT XXXV Caro domanda. Et semper atque » semper caro noslra subjecta
sit

A

aurigce, si frena laxaveriiil
ita et

per praecipilia ducuuUir
si

auima cum ipso corporc,

ei

frenum non

aniniK, et sicut ancilla famuletur dominae sua^.

imposuerimus, ad inferni prajcipitia dilabitur. Simus ergo boni et edocti aurigae corpori noslro, ut pe?

Ne

praibearaus vires

illicitas

corpori

nostro
;

,

ne
sed

viam reclam possimus incedere.

comraittat

bcUum adversus spiritum nostrum

semper subjecta sit caro, ut obtemperet jussis Spi^ rilus sancti. Neque incrassari permittamus ancillam ^
ne conteranal doniinam
ojus et obsequiis

CAPUT XXXYL
Luxus
Esciie

in cibis cavendus.

suani,

sed omnibus jussis
<=

mancipetur. Sicut enim
ita

equis

frena sunt imponcnda,

corpora nostra jejuniis et

iiimiae non solum animas, sed etiam nostra plurimuin tedunt, ct ad infirmitalera perducunt. Solet cnini per nimiani ciborum avi-

cnim

corpora

<=

oralionibus sunt infrenanda.

Nam quemadmodum

^

diiaicm et poculi inteuiperantiam frangi stomachi
IJt

'

a Semper atque semper. Uxc verbiingeminatio vira orationis inlendit, uli eliam atque etiam. Terentius Eunuch. V. 30, act. i, sc. 1 :

cum

carreribus spse elTudere qiiadrigae

B

Addunt se

in spalia , fruslra roiinacila lendcns terlur equis auriga, neque audilcurrus habeuas.

H

Proin

lu,

dum

est

tempus, eiiam alqiie eliam cogita.

Et magis atque
185.

mafjis, ut

apud Virg. Georg.

lib. iii,

e Esca; corpora nostra 'plurimum Iwdunt, et ad in^rmiialem perducunt. liippocraies lib. ii Aplior. 17 :

Otzox)

vyTpOfri

ncpo'.

fufjiv

nlzlMv iaD.^ri,

-zriv

•oovao-i

Tum
Quod

magis alque magis blandis gaudere magislri
elc.

Laudibus,
et in

nominibus geminatis hoc modo apparet, utestillud Virgilii /Eneid. lib. ii, v. 668
:

Arma,viri, ferle arraa.

Statius lib. vii Theb., v. 155

:

Arma, arma Mora rapil.

insani, sua quisque ignotaqne nullo

nutrimentum uHra naiuram plenins ijujerUur,morbumfacit. Ecclesiasticus cap. lxxxvh, 32 Noli avidus esse in omni epulalione et non te effundas super omnem cscam : in multis enim escis erit infirmilas. Apud Clementem Alexandiinum Paidag, 11, cap. 1 : « Anliphanes Delius medicus vel unain hanc dixit esse morborum causam, ciboruni varietatem. t Audi hac in re dissereiitem Chrj sostomum. Hom. 21 inJoan Si medicos p?rcontaberis, om« nium pene morborum caiisas inde orlas invenies.
noisi, id esl ubi
;
:

Et illud Jerem. xxii, 29 sermonem Domini. Semper

:

igitur

Terra, terra, terra uudi atque semper cst

Paulino inccssunter, et sine ulla interruptioiie. i> Ancillam, ne contcmnal dominam suam. Alludit ad illud Sara et AgarGen;vvi. De his cnim inoral!ler Sciipturani intelligit Nicolaus de Lira dum ait : < Per Aijiain potest inte!l'gi vir qiiicunque honus, ha^st in se ip3i>,Sarai, qutc bens in sua doino, 41 inlerpretalur princeps mea, propter quod per ipsam signilicalur ralio recta, qii* (iebct dominari, etAgar ancillam, id est carnem, quie: debet subjici, et castigari. Per hoc autcni quod dixit Sarai, ingredere ad aiicillam, iatelligitur condescensio facta carni ex causa ralioisabiii. Sed quia dillicile est ibi teiiere looduni debituni, iueo frequeiUer ex lioc consurgit robelio carnis ad spirilum, quod notatur, ciiin dicii*^'

'

ac simplex mensa valelndinis niater est, ita eam medici appeliaruiit saniiatis parenlem conlra saticlatcm nioiijorum ipsa medica arle incurabilium diverunl, qiioii perspicuum esl. Siquidem pediim, capiiis, oculorum, manuum ajgritudincs, paralysis, bydropisis, icieros, febres longiv el acka-, et plures id genus morbi nimia crapiila conlrahunVilis, tenuis
. .

,

lur.

Neque enim vacat
qui
.

in praisentia

omncs enume-

rare,

ex voracilale et crapula ingeneraitlur. D Causam dat Philo lib. De inuntsiopificio» Est autem immoderata ciborum congestio lethiiera et venefica, ulpoie concoctionem pra^ muliiiudine non
.
.

adiniltentibus qure
alia

ingesta sunt,

quando adduntur

super alia, priiisquam priora (ligesta siint. t Oplime auclor carminis ad Senatorem, Tcrtullianus aliquando putatus, vers. 50:
Esca alitnr corpus, corpus corrumpiliir esca ; VinKiue suaiii luinuit, si quid proiciKiitur ullra.
f
1.

lur,

despexitdGminum suam. Sed cum
laiem rebtilionem,
ait,

lalio denui.tiat

lioiiiiiii

deltet ralioni
:

subjicere

ca;'nem quod notaliir,

cumsubditur

Cui respondens
tua est: etc.

subversiones appellat stomaclii. « Sunt ilaquc mulliplices qualitales (ciborum) respuendie, qiice varia dclrimenta pariunt, malas cbrporum iiabilndines, dientiam. » stouiachorum '"•-^-"-';'^-'- » Sueionius in Caligula subvcrsiones. - ^u« .vi.iu.^ vjjuj^ui. rcna imponenaa. banctus bre!iicut Sicut equis frcna sunt imponenda. Sanctus Gre- i\ „, co m ''/'«''« stomachum, dixit. a Cun « Equus esi unicuique ^fP/ ^^' ^^"/"^'''^\^ gorius lib. Mor. xxxi, cap. 9 marcescentc adhu. ^^'.P'''^".'^'"'" snrgeret uc ^ ... sancla^ anim* corp-is suiim, quod videlicet novit et 'f pndiani cibi slomacno onere, tandcm .... egrcssus ab illicitis continenticV, freno reslringere, et rursum est. » Scneca episl. 2 » Fastidientis, ait, sioinachi charitatis impulsu in excrcitalione boni operis reesl mulia dcguslare, qute ubi vavia scnt ct diversa, luxare. Equiiis ergo nomine anima sancti viri e.vcoinquinanl, non alunt. » Idem duo christiani poet;c primilur, quai jumentum coiporis bene subdilum rescnserunt Prudenlius Catheiner. v. 451. Hym. anle git. » Audiendus Augiistinus late siuiilitudinem expocibuin nens lib. De ulilitaie jejunii c. 3. « Taii dissiiasori Neu piger immodicis dapibiis malo, servo veiitris, rcsponde per hanc siinililudiViscera lensa gravet slomaclius. nem etdic: si juinento forte insideres, si equo uterc-

\braham,Ecce,

ancilla lua in
:

manu

Erangi siomaclii fortitudo,

etc.

Clemens Alexan.

ad casligandam eam et si caro talem casligationem rt-fugial, debel nihilominus reduci ad ralionis obe<=

c.

:

T

,

.

.

,

:

:

ris, qui te gesliendo posset praecipilare nonne ut securus iter ageres, cibaria ferocianti subtraheres, ct fame domares quem freno non posses ? Caro mea jumentum meum esl iler ago in Jerusalem, pleruinque me rapit, el de via conatur excutere : via auiem mea Christus est. ita exsultantem non cohi,

Paraeiiesi ad Judices, v. 415, ei multiplicitate loquens.

Et Theodulphus Aurelianen. episcon. car. lib. i, in de ciborum vaiMetate

:

H»c ut parva foveot siomachum, si plura gravabuDt. Quod quomodo fiai audi Horatium Sat. lib. n,
161, Sat. 2
Dulcia se
in

v.

bebo jejunio
<i

?

s

Quemadmodum
Georg.
lib.
i

aurigce

,

juxla

illud Virgilii

in

hilem verlent, stomacboque luaiultum
pituiia.

(inc

Lenla feret

P^TROI..

XCIX.

:

S.
foflitudo,
icra
»,

PAULINI PATR1A.I\C1M: AQUILEIENSIS

^Zi',

nec

noii el abuiidaiiiia

sangiiinis et diolargilale
ista

CAruT \xxvn.
Dc ebrictalcm
conseriuentibus niclis.
,

el

pliiriinre

ongritudines

escaruni

«oniralii. Sicut cnirn

aninuc el corpori sunt

con-

Fugiamus
briare vino,

ebrictateni

ne crimcn luxurite incur'

uaria
iiii.

;

ila
si
<=

nicdcla ^ cst utriusqne tenipcranlia jcju-

ramus, quia Apostolus pia-cipit

nobis non nos inc-

El

iion

per oinne tenipus, salteni sacralissi-

inquo

est
«

luxuriu [Kplics. v, 18). Viiiuiu
lx'tiliam cordis,

nios dies

jcjuniorum, quanlum possumus

cum

Oei
fu'

enim
git,
*

noi)is

Deus ad

non ad ebric-

adjutorio, dclicias

mundi

et

ciborum opulcnliain

latem donavit. Bibamus ergo non quanlum gula exised

giamus
flanima

:

ne quando, quod avertat Deus, cruciati
'^

in

quaKlum naturaj
quod ad nicdelam

imbecillitas postulat.
f

Ke

quaeramus gutlam aqua?,

ot nulluin rcfri-

igilur

corporis nostri iributum

gcnum consequamur.
,

est,

ad pcrnicicm deputemiis. Annunlia, quaiso, tuis

VARIANTES LECTIONES
' sanguinis et colerum, et pl. a;g. esc. larg. contralii. Ven. Sang. pcr coleram etc. conlingunt. At Bencd. ^ * FeH. pr£ Vcn. iu cru( iatu flainma;. prajcipit di1'lraque lcctio videtur viliosa, et ut posuitnus, emendanda. fcns : Nolile incbriari, etc. * Ven. postulal ne id quod ad medelam, elc
:

Ei cliolera. Paulus yEgiueta, immodica est ventris pcrturbatio, quum dtjectione, tuin vomitu, ex ciboluin pcrpeti cruditate, obingurgitationis nimietatem, ;uit humorum rciii.ndantcm pravltalem, » apud Cx,iiura Rliodig. Antiq. lect. lib. iv, cap. 5. Hinc Eccle«

a

Cliolera, id est, Xo)ip«,

inquitme-

mijE. B belis jejunare

riicinic tertio

die, etc. In mcnse Septembris in terfi: scptimana jojunate die iViercoris, ct Veneris, et sabbaii. j Quia lainen aliqua jejunia iii cojiimeinoral;i pro moiiachis lantura slatula videntiir, placot bicex-

siasticus cap. x\xvii, v. 55 : « Iii nuiltis escis erit inlirinitas, el aviditas iippropinquabit usque ad cholerain. t El cap. xxxi, v. 25 : Vi(iilia, cliolera, et tortnra viro infrunito. Gr;iece est v-Tzlm-zoi;, quod est ininexplebilis. Sic et Seneca cpist. 24 : , Epula; cruditatem afferunt, » inquil, niini;ic videlicel, de quibus iioralius sat. lib. ii, v. 977 , Sat. 7.
autiabitis
«

scribcrc 187 Capilular.Iib. vi, queis iria solcmni;i jejunia ple! i nniversse indicantiir, qua; logitima vocantur. « Admoneant saoerdotes utjcjuiiia tria legi-

lima in anno agantur, id

cst, quadraginta dies ante Nalivitateni Domini , et quadiaginsa dies anle Pascha, ubi decinias anni solvimus, el po tPcniecoslcn

quadraginta dies.

Quanquam cnim nonnulla ex

liis

Nempe
k

inamarescuiit epulae sine fine petilse.
est

ulriusqne tcmperantia jejunii. Ecclt-sia Cimres, dicit « jcjuniuin aniinaljus corporibusque curandis salubritcr institulum. » Sanclus Atliaiiasius lib. de \irginit.a!e, lau-

Medela

iii

orat. Sabbati post

des jcjunii, ct ulilitates, qu;ie in animuin et corpus iiiter alia bsec habet reJ.undaii!, lale persequilur
:

oCiSf ri Trot^r

rt

vrjTXcta,
'^npc/.i-vtt,

/.a.l
y.c/.i

voo-ovf 6ipa7r-uii, x«£ fsv-

UKT'/ ffwp.aTtzK
v.«|55t«v

Oat,aova? iy.SixkltL,

x«t

).o-

yt(Ty.o\ig TTOvr^povb,

zaGaoKV, quid (aciat jcjmiium

tov vo",v /«wwpoTepov TiOtct , y.xi vide zat (7vM.y. flytacrfxivov ; id est
y.ui
:

morbis medelur, et disiillationes corporis exsiccat, el da-moncs expcllit, ct sensns pravos fugat, ct mentcm cluriorcm, cor e.vpurcjalum, corpus sanclifjcatum facit. c Sacratissimos rfiVs j>ji(??ior«m. Augnstinus epist. testamcntum no36 edit. nov., alias 80 « Ego vum rcvdlvens video pryeceplum esse jejunium. Qnil;us aulem diebus non opoiteat jejunare, et quil;us cportcat pr;cceplo Domini vcl apostolorum non invcniu definitum. t Igitur Ecclesia statuit jpjuniorum tcmpora cl dies. Qu;c autem cssent Pauiiui ;xMale pra;ler Quadragesimale et Quatuor Teinporuin j;im in iicclesia pia consueludine invccta jejunia, colligcrc iiam in ois est ex capilularibus rcgum Eranoorum iniiequens menlio. An. 817, in C;ipitulari iioii Aquisgiauens. de vita et conversalione Monachoruin
:

et

:

.

.

.

caiionica priveiitur auctoritale, no!)is t;uncn omnibus simul per consuetudincm plebis et parcnlum nosSrorum inorem \mc 0!;sorvare, ut sup'.'rius ostonsuin est, couvenit. Et licet omnibus dieims orare ot abslinere conveniat, his tamen toniporibus anipiius jcjuniis et poenitontiaj sorvire oportot. Pncler hicc aiitcin lcgiiima lempora jojuniorum, oinnis sexta feria propior passioneni Domini jojunelur. Sed et sabbati dies a plerisque, propler quod in eo Christus jncuit in sepulcro jejunio consecralus habetur. » Pr.Tcler ha;c observabantur etiam jejunia quae dicebanJur indicta. Indiceliantur aulein quandoque a rego pro causa publica, ul palct C;;p.tular. an. 828, cx opist. iLid. posita Ludovici ei Lolbarii, quac ciroa niodiuin sic babct : « Et i,t h;i!c nmnia successum haboaiit, volumus, ut geiierale triduanum jcjunium secunda feria posl Octauas Pentccosten celebivinduni indicelur, el generaliter ab oinnibus sunnna devotione obscrvetur. » Et ab episcopis, ut passira «ocurrit. Pcccare autem refraciarios palet ex conciii.o Gangrensi quod eos pnpoipil analhennitizari , relatum lib. V, Capilul. c. 152 jcjunio indiclo ; ct c\
, ,

Rliabano
in nolis

lib. ii,

De
:

iiistitutionc cleric.
<

cap.25, allalo
(jojunia), ait
-

a Baluzio

Ntc non

et illa

Rhabanus, omnino cuslodire oportet unuinquemque, qute communiter omnibus facere sive pro iribula tione, sive pro graliarum actione propiius ecclesiac

,

D

Qiiia qui conslituia atque (!emand;ila jejunia servare neglcxerit, peccat. » IIujusmodi erat disciplina Ecclesia; circa ajtalem Paulini.

mandat episcdpus.

51, staluilur, priut dies jejunii.
c.

« »

Ut non

jtijunoliir

nisi statuti fuacidit
:
<i

Baluzius in notis ha!c
:

h\

«vjitione

Cenluriatorum luco addunlur
,

Qualuor lem-

porum

jojuueiur, ul in vigiiia S^ancUe Mari;e, AnNaliiitale. Jojunalur siniintiatione, As.suniplioae nuliler in Nalali oninium apostolorum , seu sancti

in flamma qua^ramns (juHam aqua:, read poenam divilis de quo in Evangolio Luc;e XVI, 2i, qui cuni essct in torinentis et cruciaretur in namma, ab Lazaro aqua; gultain, sed incassuin, poppicit

d Cruciati

stulaiat.

'" nataii oii.loannis Baptislai de uiarlyrio, seu juslibet sancli ia cujus bouorem (letUcalus est locus

42

Vinum ad IwtUiam. Juxta illud Vinum in jucunditatcm crealum est,
•^

porum

ubi mililanl monacbi. » Jojunia autem Quaiuor leinsic distribue!)antur, ut e.\ bomilia 10 incerli iiuctoris in veiu&lissi;no codice Sancti Galli habot « JojuiJaluzius iu uotis ad c. 181), lil». vi Capitul nia, ait ille scriplor. debetis custodiie qualuor tt^npora ifl anno, i;l est niei:se Martio in prima sepliluana, quando inlrat Martius, debetis jejunaie die .Morcoris et tUe Veneris, et sabbati. In mense Junio in secunda seplimaua prtstqi-iam Jiinius inirat, tic:

latem. Yelul legit ;;pud Cornclium mim exhilarandis bominibus cieatum
c'iriandis.
»

Ecoli. xx\i, 55, el non ad ebriet ViTiguiina
:

Cui consona

scril it

non inCbrysostomus tom.
cst,
:

V,

hom. de ingluvie

et ebrietaie

«

Vinum datuni
;

cst, ut

exbilaremur, non ul liirpiter nos deinus ut rideamus, iion ut rideamur ut sani simus, non r.t a'grotcmus; imbecillitatem corporiscorrigamus, iku! ut animi vircs dcjiciamus. » AU medelam corpvris. E' cli. nli supra v. 57
;
'

:

LIBER EXHORTATIONIS AD IIENRICUM FOROJUL.
in

238.
so
aliqiiiJ

domo

lua subjectis,

quotl pleriquo
,

•»

Iioniicidia ct

A

'

'^

(l;rmon. Ebriosns pulat

oplimum ge
et

b foruicaliones perpelraverunt
<=

nec ipsam mortcm

rere,

cum

fuerit

a(i

praecipilia
e

dcvolutus. Per vi-

recusavcrunl

:

alii

per vinum a dicmoiiibus capti

nolentiam

armalur
et

ad

maledicta
^

convicia

sunt.

Nec

cst aliud ebrictas,

quam

manifeslissimus

proximorum,

immutatnr

mens

ejuSj ct

lingua

VARIANTES LECTIONES.
*

Ven. manifestus.

NOTvE.
Sanitas
est

animiv

et

corporis sobrius pctus. Chryso-

stomus hom. I, ad pop. Antioch. « Vinum mediciiia optima est, quando commensurationem habet
« Vinum dalum est, ut coropliniam. j Ei infra poris imbecillitatem corroboret, non ut animi sanitatem exierminet. » Plinins lib. xxiii cap. I, aliquas ejus medicas virtules enumerat dicens i Vino
: , :

aluntur vires, saiiguis colosque hominum, .... nervi .... stomachus recreatur, appetentia ciborum inviialur, tristilia; cura hebetatur, urina et algor exp llilur, somiuis conciliaiur. Prseterea vomitionem sistit , collectiones extra lanis humidis imposiiis miligat. Asclepiades utilitalem vini ajquari vix deorum poteiitia posse pronunliavit. • a Per vinum homicidia. Eccli. 1. c. v. 38 et seq. \innm mnUum potutum irritationem, et iratn, etruinas multas fucit. . et faciens vulnera. Scile sanctus PelrusChrysologus ser. 26 in illud Luc. xii, 45, de malo servo Et cceperit percutere scrvos ct ancilLis, et edere et bibere et inebriari, sic ait « Proprie dixit edere, et biLere, et inebriari, et percutere. Eiirielas c;Etiis matcr, parens lilium, fuioris genijuvaiitur,
. . :
:

g

trix, etc.

»

Ilinc Proverb. xxiii,

29

et seq.

Ciii

vw

?

eod. de Lacyde Cyrenceo : i Mortuus est ex paraquam ex immodica potatione contraxerat. Atlien;K'us lib. x Dipnosopb. cap. 12 non unum hujns rci afl^ert exemplum. Sat sit afferre illud ebriosi cujusdam, qui cx eiirietale in furorem actus sibi manus violenlas injeci. « Cleomenes Lacedemonius is fuit, qui merum bibebat, ... quod autem seipsum cullro caecidit ob ebrietatem , scripsit Herodolus. » Unde Siracides Eccli. cap. xxxi, v. 30 Multos exlerminavit vinum. d Ebrietas manifestissimus daamon. Sanctus Bernardus, seu quisquis alius est auctor libri De modo bene vivendi ad sororem c;'.p. 25 ex hoc Paulini loco « Mnlti per vinum ada;forte hausit quod scripsit monibus capti sunt ; nec est aliud ebrietas quam manifesiissimus (heinon. » Non infrequens est apud Patres ut ebrietas hac nota inuratur. Clirysostomus, hom. 19 in Genes. « Vere enim ebrietas vohinlarius est (kx^inon ; et gravius qiiam da;mon mentem ohtenebrat. » Petrus Chrysologus sor. 2G : « Eliriet:is est dcemon blandus, venenum dulce, rabies voluntaria, invitatus hoslis. t Sic hi ct alii Patrcs. Non tameii co sensu quo Manich;ei, qui dioebant vinum
lib.

lysi,

:

:

:

:

cujus patri viv? cui rixce ? cui fovew? cui sine cattsa vuhiera ? cui suffusio oculorum ? ISonne his qui commorantur in vino, et siudent culicibus epotandis ? Seiieca episl. 83 rein cxemplis confirmat. « Refer, ail, Alexandri Macedonis exeinplum, qui Clitum charissimuin sibi ac fidelissimum inler epulas transfodit,
etc.
j

(ipus, iino fel diaboli, etsi

uvas concederenl. Contra

(juos arguit

Augustinus

lib.
:

n Do moribus Mani«

chGeorum, n. 4i, cap. 16 perversio est vinum putare

Jam vero
fol

qua;

tantii

rum,
inerit
p.

et

uvis

comedendis

principum tenebranon parcere? Magisne

illud fel
j

cum

in cuppa,

quam cum

in

acinis

el infra

:

«

Marcum Antonium magnuin virum,

fuerit?
e

et ingenii nobilis quse alia res perdidit, et in cxter-

non Romana trajecit, quam ebrietas ? ILkc illiim crudelem fecit, cum capita principum civitalis coenanti referrenlur, cum inter
iios inores ct vitia
.
. . . . .

Armntur ad maledicta. DisserlePhilo lib. De viia « Vulgus ubi se mero expievit, ac sed insani;^ poculum .... si non vinum bil)isset, offensat, et canum ferocium more in rabiem vertitur
contemplativa
:

apparalissimas epulas, Iiixusque regales, ora ac manus proscriplorum recognosceret, cuni vino gravis sitiret tamen sangniiiem. Intolerabile erat quod ebrius faciebat.... Fere vinolentiam crudelitas sequilur, elc.
i>

s

Et fornicationes, imo qu<Tque turpia el nefanda. Qnare monebat Aposlolus Ephesios dicens Nolile inebrinri vino, in quo est luxuria [Eph. v, 18). Et Chrysoslonnis hom. de ingluvie et ebrielate « Illicitos concubitus, excogit;ins, et exleges amorcs. os, oculos nares et onmia prorsus membra pcccati cloacas ellicil. » Et bom. 71, in cap. xxii Malth. < Eiirietas multis capitibus, utllydra, annatur hinc enim fornicatio, hinc ira, hinc mollilies, hinc turpes amores oriuntur. » Eadem sentit Hieronynuis, exemplisque confirmat epist. 85 ad Oceanum. « Vinolenlia, ait, scurrarum est et comessaloruin venterquc mero a^stuans cito despumat in libidines. In vino
, :
.

coorli se invicem morsibus appeliint .... sic conflictantur tanquam in arena vel pancratio. » Lucreiius lib. iii v. 481 : Clamor, singiilius, jurgia gliscnnt. In Apophlheg. de Pyrrho h;cc narrat Plutarrhus : « Audicrat, adolescentes quosdam mullis inter pocula maledictis ipsum proscidisse. Eos poslridie universos ad se adduci jussit, primumque ex eis percunclalns est, an de ipso talia dixisscnt. Omnino,

moxque

.

.

respondit hic,
vini
noliis

talia

:

piuraque dixissemus,
A;!eo

si

plus

,

,

fuisset.

»

:

"

:

luxuria, in luxuria voluptas, in voluptate impudicitia Qui luxuriatur, vivens mortuus est ergo qui inebriatur et mortuus et sepultus est. Noe ad unins horae ebriet item nudat femora sua , quaj per sexcenlos annos solrietate conlexeiat. Lol per temulenliam, ncsciens lii)idinimiscetincestum, etquem Sodoma non vicerat, vina vicerunt. » Similia babet Origenes, hom. 5 in Genes. « Ebrietas decipit, qucm
est.
:

43

Sympos. lib. vin, q. I, cbrietatem delirationem ex vino obortani appeilanl, subdit « cnm garrulilas incomposita et nugae viiio aocedunl, finis inscilissimus ingratissinmsque seqiiilur, contumeli* et bacchaiio. » Quani auiem dvliralionein philosophi diccbant, menlis mutalioneni disit nosler Paulinus, cum scqiiitnr. ^ Imniutatur niens cjus. Plalo lib. i de logg. Athoniensem hospitom ct Cliniam sic loquenies inducit: « Athen. Ulrum .sensus, momoriun, opinionein, inloliigenliani vebenientiora eliiciat, vel prorsus exslinguat, si quis obriel;Ue fuerit oociip;itiis? Clin. Omnino certe exstinguit. Athcn. Ad eum igiliir ha! i:

verum esl, quod ip^o ex mente philosopliorum, qiii

tum
pos

redil,

quem puer

priniis

ab annis

bai-eliat. Clin.

profecto. Athen. Qiiare
crit.

Sodoma non decepit. Uritur ille ilammis nmlierum, quem sulphurea flamma non ussit. »
mortcm recusaverunt, pulo pro effugerunt csse posilum. Pauci enim admodum sunl, qui
•^

Clin.

comMinime. Athrn. Erit itaque pes-imus.
tuiic sui ipsiiis

nnnime

JSec ipsam

Clin. vabie. A(/jt'«.Non soliim igitur seiiex, ulvidetur, bis erit pucr, sod ipse ctiain ten ulontus ? Cliu. oji-

inortem conscisoant. Kon infrequentes vero, quos c\ iiimia ingnrgitalione inors fucril su'. secuia. Laerliiis lib. iv de Arcesiiao « Obiil, ut lioiniippus ail, ciiin merum immo.lico hansisset. Idcni
sihi
:

time id, hospL'S, cst dictum. » Sanctus Petrus Chry« Hanc (ebrielatom) qui sologus scr. 20 siip. allat. habot. so non babcl ; hanc qui habet, bomo non ost; haiic (jui b:»I;ot, iion p:"oc;'.IU!n faoil, sod ost ipse
:

t

pooo;iliiin.

t

239
balbulit.
Ilujusnioiii
ciiiiii

S.

PALLINI rAlUIARCILi: AQLILLIENSIS

£10
sed eiiani pro omni goneit:

vir ciim sc pulal bibere

A

soluni pro nobis doricis,

vinum, bibilur a vino. Plurinii enim homines pcr vinum maxiniam debililalcm conlraxcrunl, ncc potuerunt conscqui prisiinam firmilalcm
',

humano
Cliristus

<',

qui praHloslinati sunt ad vitam a;ternam,
fudit
:

sanguinem suum

ncc solum nobis,

quia non
piscis

sed etiam omnibus laicis, ejus ex toto corde pra^cepta servanlihus,

lcmperavcrunt gnhe ardorem. Sicut enini
avitlis

cum

regnmn ccelorum promissum

cst.

faucibus
intra
suscipit

^

propcrat, ul gUilial escani, rcpeule
:

Grandis

namque
<^:

confusio cst animabus laicorum,

hamum
vinum

fauces roperil
^

ita

ebriosus intra se
*

qni dicunt

Quid perlinct ad nic libros Scripturarum
I

iniraicum

,

qnod

intra
:

eum mox
horao

legendo audire vel disccre, vel ctiiim frequenler a
sacerdoles et ecclcsias sauctorum
clericus fiam,
ccre.
et

impellit ad

omne opus ncfjndissimum

et sic

recurrere?

Dum
'

ralionalis capilur ut ^ irralionale aninial.

faciam ea qusc oportct clericis
intelligit,

fa-

CAPUT XXXYIIL
Prwcepta Dei ad omnesChrislianos pertinere.

Quare non

quia
et

panem
regni

et

vinum,

aequaliicr

omnia hujus tcrrai bona, vuU participare, et
non vult?

felioitatem

ajquali

labore

jugum

Tu aulem,
libi

frater mi,

omnibus domesticis

tuis et

Chrisli ferre
^

Quid prodcst talibus una

subjeciis procciitc,
«

iterura propter f rigant
;

ut se sobrios cxhibeant, et parte in hoc sxculo esse sublimes, et alia proslraabstinentiam in supcrbiam se non " los in una parle fulgere auro et pretiosis vestil;us,
:

sed omnia Dei

lcmporate, juste, pie, et
aiijutorlum faciant
:

reli-

et in aiia miseriis

hujus

®

sieculi, et

viliorum caligisoHioitudo
f

giose s.ecundum

quia noQ

neoronpari?

Non

sit tibi

aliqua

'

f;e

VARIAATES LECTIONES.
*

rnors
lil

^ ' Benrd. in marg. sanitalcm. Vcn. avidas fauces profcrt. Sic potiores mss. habenl tameu ]no mox. At Ger. per vinum suscipit inimicum, (jui intra caia morans impellit. Ven. qui eum ^ Venet. clericos. ' * in Vcn. deesi, iiujus siconii. in Ven. deest. aliqua. introjerit, mox impellit.

Veii.

"^

NOTiE.
Lucrelius I. c. < Tardescit lingua. » Seneca cpist. 85 de ebriodisserens « A ijice, ait, illam ignoraniiam sui, dubia et parun^ cxplanalu verba, incerlos oculos, etc. t Quam belle effeotus Iiosce elrietalis descriljil beatus Engonius junior episcop. Tolelanus car. 5 contra ebrietaiem
^ Balbulit
/i?j(jf/(a.
: :

fronte vidcntur pr;Tcsorerrc vi^rba Paulini, quasi diceret, proeo gcnere hominum qui pr,idestiniili S2tnt. accipienila sunt verba Paulini eo sensu, quo Qui (Jesus) est salvalor ill