You are on page 1of 3

ΑΝΑΜΝΗΣΗ (< ἀνά + μιμνήσκω): Reminiszenz/Erinnerung

,
Remembering, Remembrance, Reminiscence, Recollection.
Στη Νεοελληνική, η λέξη ανάμνηση δηλώνει την επαναφορά
στη μνήμη (ανάκληση, αναπόληση, ενθύμηση) γεγονότων, περιστατικών, εντυπώσεων ή εμπειριών τού παρελθόντος.
Στον Πλάτωνα, ανάμνηση καλείτο η γνώση (τών Ιδεών) λόγω
τής πίστης του στις έμφυτες έννοιες και στην προΰπαρξη των ψυχών (βλ. μετεμψύχωση). Γι’ αυτό και, κατά τους αρχαίους Έλληνες,
η Μνημοσύνη ήταν η μητέρα των Μουσών.
Στην Ψυχολογία, ήδη από τον Αριστοτέλη, ανάμνηση λέγεται
η ―μέσω τού διαδοχικού συνειρμού των παραστάσεων («καθαρή ανάμνηση» ή «εικόνα»)― ανάκληση στη συνείδηση (και άρα η αναγνώριση) πρότερων ψυχικών συμβάντων. Η ανάμνηση διακρίνεται
από τη μνήμη από το ότι κυρίως, ενώ στη δεύτερη (αν και άλλοι ψυχολόγοι τις ορίζουν αντίστροφα) η ανάκληση λαμβάνει χώρα ακούσια, άμεσα και χωρίς εξωτερική (π.χ. ερέθισμα) ή εσωτερική (π.χ.
συνειδητή) αφορμή, στην πρώτη συμβαίνει προθετικά και έμμεσα με
κάποια διανοητική προσπάθεια. Στην Ψυχοθεραπεία, κάνουμε λόγο
και για αναμνηστική συνέντευξη ή συζήτηση μεταξύ ψυχοθεραπευτή και ασθενή.
Στη Θρησκειολογία, ανάμνηση ονομάζεται η ενθύμηση υποσχέσεων (θυσιών ή ταμάτων) προς τους θεούς (βλ. αναμνηστική θυσία, που ψυχαναλυτικά ερμηνεύεται μέσω τής οιδιπόδειας αμφιθυμίας τού Totem).
Στη χριστιανική Παράδοση, ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος
γνωρίζει ότι η όλη ψυχική διάθεση του ανθρώπου επηρεάζεται από
την ανάμνηση, όπως και από τον «νόμο» τού συνειρμού (συγκεκριμένο χωρόχρονο, τρέχουσες ειδήσεις κ.λπ). Γενικά, οι ανατολικοί
Πατέρες τής Εκκλησίας, ως ψυχο-παιδαγωγοί και θεραπευτές
ψυχών, τάσσονται υπέρ τής ενεργητικής λειτουργίας τής μνήμης,
δηλ. τής βουλητικής ανάμνησης, η οποία με την κατάλληλη παιδεία
και άσκηση (βλ. μνημοτεχνία) συμβάλλει ευεργετικά σε όλες τις
πτυχές τής ζωής. Έτσι, οι Άγιοι προτρέπουν ―μέσω τής «φυλακῆς
τοῦ νοός»― να μην αφηνόμαστε, ραθυμώντας ή παρασυρόμενοι από
τα θέλγητρα της αισθητής ηδονής (Διάδ. Φωτ., Λόγ. ασκητικός 56,
Μάρκ. Ερημ., Ἐξ ἔργων δικαίωσις 131), στην εμμονή, επανεμφάνιση
και εμπιστοσύνη της διαταραγμένης (απατηλής και φανταστικής)
και τραυματικής μνήμης ή στην «καρδιακή λήθη» τού Θεού (Μάρκ.
Ερημ. Νόμος πνευματικός 62), ούτε να επιτρέπουμε την είσοδο στην
ψυχή (διάνοια) μας ακάθαρτων λογισμών, αλλ’, αντίθετα, μέσω τής
αδιάλειπτης προσευχής, να την προφυλάσσουμε (Μακ. Αιγ., Ομιλ.
53, 16) και να την καλλιεργούμε με την (πνευματική) ενθύμηση (επίκληση) του «Ονόματος του Θεού» (βλ. «συνεχή μνήμη Θεού», Ιω.
Χρυσ., MPG 52, 634), των ευεργεσιών Του, των εντολών Του ακόμα
και (αναχρονιστικά ή ετερόχρονα, λόγω τής προγεύσεως της
αιωνιότητας, δηλ. της κατάργησης του ιστορικού χρόνου) των
«μελλόντων αγαθών», ιδίως σε περιόδους δοκιμασιών (βλ. «αγαθή
μνήμη», Συνέσ., MPG 66, 1353)· τότε, αναζωογονούμενης της
μνήμης (Α’ Μακ. 2, 51, Βαρ. 4, 27), προκειμένου να προετοιμαστού-

η ιστορική/χρονική ανάμνηση «μεταλλάσσεται» ―μέσω τής λειτουργικής/μυστηριακής πράξης (βλ. Εξάλλου. Κατά τον λεγόμενο λειτουργικό χρόνο (temps cultique). 1. 22. 23).. Βασ. Παλαμά. Θεολόγου. δηλ. 38. τ. 400) και η ανάμνηση συμπίπτει με το παρόν («παροντοποιείται»). Ιερ. 29. όπου ο άνθρωπος είναι πάντα παρών (θυμάται) στον Θεό και ο Θεός πάντα παρών (θυμάται: εβρ. ο Εμμανουήλ. την ανθρώπινη ενθύμηση τού Θεού. καθιστάμενη πλέον εκπλήρωση· με άλλα λόγια. τού Θείου (προφητικού) . 3. 43. 93) γι’ Αυτόν: «Μνημονευτέον Θεοῦ μᾶλλον ἤ ἀναπνευστέον» (Γρηγ. 26) το της «ευσεβείας μυστήριον» (Α’ Τιμ. «προγεύεται» τον πασχάλιο Δείπνο/Γάμο (αιωνιότητα).έ. 34. Κεφάλαια διάφορα 1. ατομικά και συλλογικά. Συμεών Ν. 38. 2. οδηγούν στη μετάνοια (Ιεζ. που ―με βάση το Λουκ. ανανέωση της Διαθήκης. “act” θρησκειοψυχολογικά)― «ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι» που «ὑπομνήσει» (Ιω. 32. 8)! Έτσι. 13. συσσωματωμένος με τον Χριστό). 14. 1. ζώντας από τώρα παρελθόν. (ευχαριστιακή) «Ανάμνηση» καλούνται οι λόγοι τής ευχής όλων των λειτουργικών τύπων τού μυστηρίου τής Θείας Ευχαριστίας. 1. η όλη θεολογική δομή τής εκκλησιαστικής Θεολογίας εμπεριέχει ένα είδος μνημονίου όσον αφορά στη σχέση Θεού και ανθρώπου. όσο είναι «μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός» (Ιεζ. 7) και αποδεικνύουν την αγάπη μας (Μακ. «ἐν Χριστῷ» πραγματοποιείται η λεγόμενη «συναγωγή τῶν καιρῶν» (Ἐπιστ. 18) ―με τη θρησκειοψυχολογική σημασία τού όρου (event)―. 35. ο χρόνος «ανακεφαλαιώνεται» (Β’ Κορ. 20) ενός άπαξ (ιστορικού) συμβάντος (event). πρός Διόγνητον 12. 2. 54. παρόν και μέλλον ταυτόχρονα. Ομιλ. 24-25)― υπενθυμίζουν τα Σεπτά Πάθη. Η Εκκλησία ως συλλογική ―συνειδητά και ασυνείδητα (πανανθρώπινη ανάμνηση/νοσταλγία τού Θείου λόγω τού σπερματικού Θείου Λόγου)― μνήμη ενισχύει. 9). Ματθ. 1. MPG 93. Άλλωστε. 16. ούτε συναισθηματική ή φαντασιακή empathy. όπως και η ψυχο-παιδαγωγική άσκηση των ιερών αφηγήσεων. τής μελέτης τού Θ. 27. Αιγ.. Α’ Κορ. η βιωματική μετοχή ιερών (χριστολογικών) γεγονότων τού παρελθόντος δεν είναι ούτε αναπαράσταση. 72. γινόμαστε αληθινός «ναός Θεού» (Μ. Λόγου. σε εσχατολογική λειτουργικά προσδοκία (Maranatha).με ψυχο-πνευματικά για το πάντα νέο (ευ-αγγελικό) ερχόμενο «γεγονός» (Ησ. Στουδ. Λουκ. 48. Θεόδ. 3. Λόγ. Ιερ. όπου ο (θεούμενος) πιστός. Zekharyáh = Ζαχαρίας) στον άνθρωπο (Εβρ. Γιατί. 20. Όλα αυτά θεραπεύουν τη φιλαυτία τού νου (Γρηγ.. ούτε απλή (ψυχολογική) ανάμνηση ή εκμνησία (όπου το άτομο ζει το παρελθόν σαν να ήταν παρόν). Ἐπιστ. 61. «χριστοποιούμενος» (δηλ. στη λειτουργία τής θεολογικής ανάμνησης συμβάλλουν κατά πολύ η τιμή και η μίμηση της ζωής των Αγίων ως ζωντανών υπο-μνημάτων τού Χριστού. Στη μακραίωνη λειτουργική πράξη και ορολογία. Τριάδες 1. την Ανάληψη.. την Ανάσταση. Θεολ. 23). 4). 4). 11. 16). τού αγαπητικού δεσμού Θεού και ανθρώπου: Γ’ Βασ. Νεεμ. αλλά μυστηριακή (υπέρλογη) ―με την επενέργεια της Θείας Χάρης― επανάληψη (δηλ. την «ἐκ δεξιῶν Καθέδρα» και τη Δευτέρα Παρουσία τού Κυρίου Ιησού Χριστού. 21. 19 (πρβλ.

. Τσι τσί γκ ου Σ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: B artle tt F. Πα πα δόπου λου Ν. . της ιεράς ψαλμωδίας. Λεξικόν τής Φιλοσοφίας.. Λεξικό τής Νέας Ελληνικής Γλώσσας. London: Cambridge University Press 1932. Die anamnese in der Erziehungsberatung. του ι δί ου . Erinnern. Weinheim: Beltz 2001. ΘΕΟΛΟΓΙΑ 73/2 (2002) 353-378. Γ λά ρου Α.Aussage.. Αθήνα 1980. Lernen. Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Μπα μ πι ν ιώ τη Γ. Das Erinnern von Orten und Objekten... Μνήμη και λήθη στη Θεία λειτουργία. Αθήναι 1955. Γ. θεολογικολειτουργική θεώρησις)». ΠΛΜ (1997) 388. L éon Dufour X.-C. φιλοσοφική. Λεξικό τής Ψυχολογίας. Η μνημοτεχνία τού Θείου Λόγου κατά τον ιερό Χρυσόστομο.. Μ. Αθήναι 1981. Θ ε οδώ ρου Ε.. Ν τόκ α Α. «Μνήμης εμπύρευμα: από την μνημαγωγική στην παιδαγωγική τής εικόνας». L arc he t J. Κ. Η ψυχή τού ανθρώπου κατά τον ιερό Χρυσόστομο. Vergessen. Επιστημονική Παρουσία Εστίας Θεολόγων Χάλκης 4 (1997) 223-236. Gre ue l L. Θεσσαλονίκη 2001. Λεξικό Βιβλικής Θεολογίας. Göttigen: Hogrefe 1999. Αθήνα 2000..Κ. Αθήνα 1989.. ΘΗΕ (1963) 521. Αν δρού τσου Χ. Αθήνα 2008. Σ. τής ορθόδοξης εικονογραφίας κ... Αθήνα 1998. Αθήνα 2002. L al ande A.Τ. Το Χρυσοστομικό Ήθος. Γι α ν ν ή Ε. Remembering: A study of experimental and social psychology. 2 τόμοι. Χ. «Ανάμνησις». Αθήνα 2005. Me c k li nge r A. K e mmle r L. Λεξικό Φιλοσοφικών Όρων. Λεξικόν τής Φιλοσοφίας.. Wirklichkeit – Erinnerung .κηρύγματος. Θ εοδώ ρου Ε. Θεσσαλονίκη 21965. Η μνήμη και η ανάμνηση στον Αριστοτέλη. Αθήνα 2007. «Μνήμη .Ανάμνησις (ψυχολογική. Σ..λπ.. «Ανάμνηση».. Τομ α σί δη Χ... C.. Bern: Huber 1980. Δ. Αθήνα 2007.. Zur Neurobiologie des visuellen Arbeitsgedächtnis. Β έϊ κ ου Θ. Bre de nk amp J. Μεθεν ί τη Κ. Η θεραπευτική των πνευματικών νοσημάτων.. Κ. Δ. Α. Στα υ ρό που λου Α. München: Beck 1998..