T.C.

MARMARA ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ ĐLAHĐYAT ANABĐLĐM DALI FELSEFE VE DĐN BĐLĐMLERĐ BĐLĐM DALI

TÜRKĐYE’ DE 68 KUŞAĞI VE DĐN
(DĐN SOSYOLOJĐSĐ AÇISINDAN BĐR NESLĐN ANALĐZĐ)

Doktora Tezi

TAHĐR PEKASĐL

ĐSTANBUL, 2007

T.C. MARMARA ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ ĐLAHĐYAT ANABĐLĐM DALI FELSEFE VE DĐN BĐLĐMLERĐ BĐLĐM DALI

TÜRKĐYE’ DE 68 KUŞAĞI VE DĐN
(DĐN SOSYOLOJĐSĐ AÇISINDAN BĐR NESLĐN ANALĐZĐ)

Doktora Tezi

TAHĐR PEKASĐL

Danışman : Prof. Dr. ZEKĐ ARSLANTÜRK

ĐSTANBUL, 2007

ĐÇĐNDEKĐLER
ÖNSÖZ .......................................................................................................................................................V KISALTMALAR ..................................................................................................................................... VI GĐRĐŞ ........................................................................................................................................................ IX 1. KONU ................................................................................................................................................... IX 2. AMAÇ VE ÖNEM ............................................................................................................................ XIX 3. HĐPOTEZ .......................................................................................................................................... XIX 4. TEMEL KAVRAMLAR ....................................................................................................................XX 5. SINIRLAR VE GÜÇLÜKLER........................................................................................................ XXI 6. METOD VE TEKNĐKLER.............................................................................................................XXII 6.1. ARAŞTIRMA MODELĐ................................................................................................................... XXII 6.2. EVREN VE ÖRNEKLER ................................................................................................................. XXII 6.3. VERĐLERĐ ELDE ETME VE YORUMLAMA ..................................................................................... XXII I. BÖLÜM................................................................................................................................................... 1 68 KUŞAĞI’NIN DOĞUŞU VE GELĐŞĐMĐ ........................................................................................... 1 1. BATI’DA 68 KUŞAĞI’NIN DOĞUŞU VE GELĐŞĐMĐ...................................................................... 1 1.1.2. Çekoslovakya Problemi............................................................................................................ 4 1.1.3. Özgürlükçü Sosyalizm Talebi .................................................................................................. 8 1.2. BATI’DA 68’DE ÖĞRENCĐ, GENÇLĐK VE ĐŞÇĐ HAREKETLERĐ ............................................................ 10 1.2.1. Amerika’da Gençlik ve Öğrenci Hareketleri.......................................................................... 11 1.2.2. Batı Almanya’da Gençlik ve Öğrenci Hareketleri.................................................................. 15 1.2.3. Đtalya’da Gençlik Ve Öğrenci Hareketleri.............................................................................. 17 1.2.4. Đngiltere’de Gençlik Ve Öğrenci Hareketleri ......................................................................... 18 1.2.5. Fransa’da Öğrenci Ve Đşçi Hareketleri ................................................................................... 18 1.3 BATI’DA 68 HAREKETĐ’NE YÖN VEREN KĐŞĐ VE GRUPLARIN FĐKĐR, AMAÇ VE NĐTELĐKLERĐ............ 23 1.3.1. Frankfurt Okulu ve Diğerleri.................................................................................................. 30 1.3.2. Provalar (Anti-Nükleer Hareketin Dedesi): Avrupa’nın Yippileri ......................................... 37 1.3.3. Bir Maocu Örgüt: “Proleter Sol”............................................................................................ 41 1.4. BATI’DA 68’ĐN SONUÇLARI VE YORUMLANMASI ............................................................................ 44 2. TÜRKĐYE’DE 68 KUŞAĞI ................................................................................................................ 59 2.1. TÜRKĐYE’DE “68 KUŞAĞI” KATEGORĐZASYONU ............................................................... 59 2.1.1. TĐP.......................................................................................................................................... 59 2.1.2. Yöncüler ................................................................................................................................. 62 2.1.3. Milli Demokratik Devrimciler................................................................................................ 69 2.1.4. Emek Grubu ve Sosyalist Gençlik Örgütü (SGÖ) .................................................................. 72 2.1.5. M. Ali Aybar ve Güleryüzlü Sosyalizm ................................................................................. 73 2.1.6.Hikmet Kıvılcımlı Çizgisi ....................................................................................................... 74 2.1.7. TMGT, TMTF ve MTTB ....................................................................................................... 75 2.1.8. Fikir Kulüpleri Federasyonu .................................................................................................. 76 2.1.9. DÖB, Dev-Güç, Dev-Genç .................................................................................................... 79 2.1.10. ASD (Aydınlık Sosyalist Dergi) ve PDA (Proleter Devrimci Aydınlık) Çizgisi -Doğu Perinçek ve TĐĐKP............................................................................................................................ 81 2.1.11. THKP-C ............................................................................................................................... 88 2.1.12. THKO................................................................................................................................... 90 2.1.13. TKP/ML (Türkiye Komünist Partisi Marksist-Leninist) ve TĐKKO.................................... 91 2.1.14. Diğer Gruplar Ve Teşkilatlar................................................................................................ 93 2.2. 68 KUŞAĞI’NDAKĐ KĐŞĐ VE GRUPLARIN ORTAK VE FARKLI YÖNLERĐ ............................................ 95 2.3. TÜRKĐYE’DE SOL VE GENÇLĐK HAREKETLERĐ .............................................................................. 102 2.3.1. 1960 Öncesi Sol Hareket ve Gençlik.................................................................................... 102 2.3.2. 1960-1965 ARASI SOL VE GENÇLĐK HAREKETLERĐ (68 KUŞAĞI’NIN HAZIRLIK DÖNEMĐ) 121

III

2.3.3. 1965-1971 Arası Sol ve Gençlik Hareketleri (68 KUŞAĞI’NIN OLUŞUMU) ................... 129 3. 68 KUŞAĞI’NIN GEÇĐRDĐĞĐ DEĞĐŞĐMLER .............................................................................. 247 3.1. 1971-1980 ARASI DÖNEM............................................................................................................. 250 3.2. 1980 VE SONRASI DÖNEM ............................................................................................................. 258 3.3. SSCB’DEKĐ DEĞĐŞĐM VE REEL SOSYALĐZMĐN ÇÖKMESĐ ............................................................... 265 II. BÖLÜM ............................................................................................................................................. 275 TÜRKĐYE’DE 68 KUŞAĞI VE DĐN ................................................................................................... 275 1. ĐDEOLOJĐ, PRAKSĐS VE KOLEKTĐF KĐMLĐK ......................................................................... 275 1.1. 68 KUŞAĞI-ĐKTĐDAR SÖYLEMLERĐ VE DEVRĐMCĐ ŞĐDDET .............................................................. 301 1.2. MODERNLEŞME BAĞLAMINDA SOSYALĐST HAREKETLER VE GENÇLĐK ......................................... 310 1.3. MODERNLEŞME BAĞLAMINDA MARKSĐZM, MĐLLĐYETÇĐLĐK VE ĐSLAMCILIK ................................. 313 2. MARKSĐST ĐDEOLOJĐ VE DĐN..................................................................................................... 314 2.1. ĐDEOLOJĐ, DĐN VE KĐMLĐK ............................................................................................................. 326 2.1.1. Resmi Đdeolojinin Dine Yaklaşımı, Pozitivist Eğitim ve Kimlik Đnşası ............................... 326 2.1.2. Türkiye’de Resmi Đdeolojinin Söylemlerine Eklemlenen Solun Dine Yaklaşımı (1923-60) 340 2.2. TÜRKĐYE’DE 68 KUŞAĞI’NA ETKĐDE BULUNAN KĐŞĐ VE GURUPLARIN DĐNE YAKLAŞIMI ( 1960-71 ) ............................................................................................................................................................ 345 2.2.1. Yön Hareketinin Önde Gelenlerinin Dini Yaklaşımları ....................................................... 353 2.2.2. TĐP’in Önde Gelenlerin Dine Yaklaşımı .............................................................................. 355 2.2.3. MDD (Milli Demokratik Devrim) Görüşünün Önde Gelenlerinin Dine Yaklaşımı............. 356 3. 68 KUŞAĞI’NIN DĐNE ĐLĐŞKĐN YAKLAŞIMLARIYLA ĐLGĐLĐ SÖYLEMLER ................... 358 3.1. MARKSĐST YORUMLAR ................................................................................................................. 358 3.1.1. Dinin Emperyalizmin Sömürü Aracı Olduğu Yaklaşımı...................................................... 360 3.1.2. Đlericilik – Gericilik (Đrtica) Yorumlamaları......................................................................... 364 3.1.3. Din Đstismarıyla Kullanılan Cahil Halkın Yaptıklarının Dine Uymadığı Görüşü: ............... 380 3.1.4. Đslam Sosyalimi Söylemleri ve Tepkiler .............................................................................. 380 3.2. DĐNĐN BĐLĐME/AKLA AYKIRI OLDUĞU YAKLAŞIMI ....................................................................... 386 3.3. LAĐKLĐK YORUMLARI .................................................................................................................... 386 4. 68 KUŞAĞI’NIN HALKIN ĐNANÇLARINA VE DĐNĐ HAREKETLERE ĐLĐŞKĐN PRATĐKTEKĐ TAVIR ALIŞLARI...................................................................................................... 390 4.1. HALKI KAZANMAYA YÖNELĐK POPÜLĐST YAKLAŞIM (PRATĐK YAKLAŞIM) .................................. 390 4.2. DĐNĐ MUHATAP ALMAMA/ GÖRMEZLĐKTEN GELME TAVRI ........................................................... 399 4.3. SINIFSAL, TEPKĐCĐ, MÜCADELECĐ TAVIR....................................................................................... 400 5. ĐDEOLOJĐLERE DĐNĐ BĐR HÜVĐYET VERĐLMESĐ .................................................................. 415 III. BÖLÜM............................................................................................................................................ 439 DEĞERLENDĐRME VE SONUÇ........................................................................................................ 439 KAYNAKÇA.......................................................................................................................................... 449

IV

ÖNSÖZ Bu çalışma da “Türkiye’de 68 Kuşağı ve Din” ana başlığı altında “68 Kuşağı” olarak kategorileştirdiğimiz gençlik kesiminin dünya görüşünün sosyal ilişkiler sistemi içinde nasıl oluştuğunu ve bu dünya görüşünden hareketle söz konusu kuşağın dine, kültüre olan yaklaşımını ele aldık. 68 Kuşağı’nın süreç içerisinde hangi ideolojilere niçin sarıldığını anlamaya çalışarak bu kuşakta yer alan insanları eyleme götüren sebepleri, sosyal ilişkiler ağını ve bunların oluşturduğu modelleri ortaya koymaya çalıştık. Bilindiği gibi Kemalist, Sol Kemalist ve sosyalist söylemler ve icraatlar Türkiye’deki modernleşme süreci aşamalarını anlama açısından önemlidir. Dinin egemen olduğu bir toplum yapısından modern toplum yapısına geçişte ideolojik grupların ve hareketlerin dinin yerine bir dünya görüşü kazandırdığı ve kimlik inşa edilmiştir. Tezimiz üç kısımdan oluşmaktadır: I. Bölümde, “Batı’da 68 Kuşağı’nı ve Gençlik Hareketleri”ni; “Türkiye’de 68 Kuşağı” üst başlığı taşıyan II. Bölümde 68 Kuşağı Kategorisindeki grupları, “Türkiye’de Sol ve Gençlik Hareketleri”ni, “68 Kuşağı’nın Oluşumu”nu, Đdeoloji, Praksis ve Kolektif Kimlik ilişkisini, 68 Kuşağı’nın iktidar söylemlerini ve devrimci pratiklerini, geçirdikleri değişimleri anlattık. III. Bölüm’de ise “Türkiye’de 68 Kuşağı’nın Dine Yaklaşımları”ndaki söylem ve tavırlarıyla ilgili kavramları; yaklaşımlarının dayandığı temelleri vererek tasvir ve tasnif ettik. Tezimizde, 68 Kuşağı’nın “din”e karşı yaklaşımlarını, bu yaklaşımların dayandığı temelleri, kullandıkları kavramları ve görüşlerindeki değişimleri ele alarak bir din sosyolojisi yapmaya çalıştık. Dökümantasyon metot ve tekniklerini kullanarak tasvire dayalı bir çalışma yaptık. Oldukça büyük bir evren olan 68 Kuşağı’nın içindeki farklı renkleri oluşturduğumuz örneklerden hareketle tasvir etmeye çalıştık. Bununla birlikte içinde farklı renkleri barındıran 68 Kuşağı’nı bütünüyle tasvir ettiğimiz iddiasında değiliz. Çalışmamızın bundan sonraki çalışmalara basamak olacağını düşünüyoruz. Bu çalışmanın ortaya çıkmasında büyük payı olan kıymetli hocam ve danışmanım Prof. Dr. Zeki Arslantürk’e, değerli eleştiri ve katkılarıyla bana ufuk açan tez jürisindeki hocalarım Prof. Dr. Đsmail Kara’ya, Prof. Dr. M. Tayfun Amman’a, Doç.Dr. Niyazi Akyüz’e, Doç. Dr. Kemalettin Taş’a, ilgi ve katkılarından dolayı Prof. Dr. Yümni Sezen’e, burada adını zikredemediğim bütün hocalarıma, tezin ortaya çıkmasında maddi ve manevi katkılarıyla bana destek olan herkese teşekkür ediyor, bana sabırla katlanan ailemi saygı ve şükranla anıyorum.

Tahir PEKASĐL Đstanbul, 2007

V

KISALTMALAR A.B.D. A.P. A.S.D. A.S.T. A.S.T.A. A.Ü.T.B. a.g.e. a.g.m. a.g.r. B.S.P. C.F.D.T. C.G.T. C.H.F. C.H.P. C.L.E.R. Ç.H.C. D.D.K.D. D.D.K.O. D.D.Y. D.Đ.S.K. D.P. Dev-Genç Dev-Güç D.M.O. D.Ö.B. D.T.C.F. D.Y.P. F.K.F. F.K.Ö. G.Y.K. H.O. Đ.T.Ü.T.B. Đ.T.Ü. : Amerika Birleşik Devletleri : Adalet Partisi : Aydınlık Sosyalist Dergi : Ankara Sanat Tiyatrosu : Üniversite Öğrenci Birlikleri Federasyonu : Ankara Üniversitesi Talebe Birliği : adı geçen eser. : adı geçen makale : adı geçen röportaj : Birleşik Sosyalist Parti : Sosyalistlerle, Aşırı Solcu Grupların Çalıştığı Fransız Demokratik Emek Konfederasyonu. : Fransız Komünist Partisi önderliğindeki Đşçi Sendikaları Konfederasyonu : Cumhuriyet Halk Fırkası : Cumhuriyet Halk Partisi : Comité de Laision des Révolutinnaires (Troçkist bir örgüt ) : Çin Halk Cumhuriyeti : Devrimci Demokratik Kültür Derneği : Devrimci Doğu Kültür Ocağı : Devlet Demiryolları : Devrimci Đşçi Sendikaları Konfederasyonu : Demokrat Parti : Devrimci Gençlik Federasyonu : Devrimciler Güçbirliği : Devlet Malzeme Ofisi : Devrimci Öğrenci Birliği : Dil Tarih Coğrafya Fakültesi : Doğru Yol Partisi : Fikir Kulüpleri Federasyonu : Filistin Kurtuluş Örgütü : Genel Yönetim Kurulu : Halk Oyunları : Đstanbul Teknik Üniversitesi Talebe Birliği : Đstanbul Teknik Üniversitesi
VI

Đ.T.Ü.T.O.T.B. : Đstanbul Teknik Üniversitesi Teknik Okul Talebe Birliği.

Đ.Ü.T.B. Đ.Y.T.O.T.B. J.C.R. K.D.P. K.Đ.T. K.K.K. K.P. K.U.K. M.B.K. M.D.D. M.D.D.-S.D. M.I.R. M.N.P. M.P. M.T.T.B. M.Y.K. N.A.T.O. O.C.Đ. O.D.T.Ü. O.L.A.S. O.S.P.A.A.L. P.D.A. P.K.K. Provalar P.T.T. R.S.D.P. S.B.F. S.D. S.D.D.F. S.D.S. S.D.S.

: Đstanbul Üniversitesi Talebe Birliği : Đstanbul Yüksek Teknik Okul Talebe Birliği : Jeunesse Communiste Rèvolutionnaire / Komünist Devrimci Gençlik Örgütü : Kürdistan Demokrat Partisi : Kamu Đktisadi Teşebbüsleri : Ku Klux Klan : Komünist Parti : Kürdistan Ulusal Kurtuluşçuları : Milli Birlik Komitesi : Milli Demokratik Devrim : Milli Demokratik Devrim-Sosyalist Devrim : Devrimci Sol Hareketi : Milli Nizam Partisi : Millet Partisi : Milli Türk Talebe Birliği : Merkez Yönetim Kurulu : Kuzey Atlantik Paktı Organizasyonu : Anarşist Komünist Örgütü : Ortadoğu Teknik Üniversitesi : Latin Amerika Halkları Dayanışma Örgütü : Asya, Afrika ve Latin Amerika Halkları Dayanışma Örgütü : Proleter Devrimci Aydınlık Dergisi : Kürdistan Đşçi Partisi: : Kışkırtıcılar-Provokatörler (Anti-Nükleer Hareketin Dedesi); Avrupa’nın Yippileri : Posta Telefon Telgraf : Rusya Sosyal Demokrat Đşçi Partisi : Siyasal Bilgiler Fakültesi : Sosyalist Devrim : Sosyal Demokrasi Dernekleri Federasyonu. : Students for a Democratic Society (Amerikalı genç militanlar, 1962 yılında SDS’i ‘Demokratik Toplum Đçin Öğrenci Derneği’ni kurdular). : “Sozialistische Deutschen Studendtenbund” (S.D.S: yukarıda sözü edilen Amerikan örgütü ile aynı harflerle belirtiliyor ama aynı anlamı taşımıyor. Bu örgüt Almanya’da Sosyal Demokrat Bir Öğrenci Örgütüdür). : Sosyalist Gençlik Örgütü
VII

O.D.T.Ü.Ö.B. : ODTÜ Öğrenci Birliği

S.G.Ö.

S.N.E.S. S.P.D. S.S.C.B. Sa. s. T.B.K.P. T.D.G.F. T.E.P. T.H.K.O. T.H.K.P-C T.Đ.Đ.K.P. T.Đ.K.K.O. T.Đ.P. T.K.Đ. T.K.P. T.K.P.-M.L T.K.S.P. T.M.G.T. T.M.L.G.B. T.M.T.F. T.Ö.D.M.F. T.Ö.S. T.R.T. T.S.Đ.P. T.S.P. U.N.E.F. U.N.E.S.C.O. Y.D.H. Y.Đ.P. Y.Đ.S. Y.S.E. Y.T.P.

: Syndicat National de l’Enseignement Supérieur : Almanya’da : Sovyet Sosyalist Cumhuriyet Birliği : Sayı : Sayfa : Türkiye Birleşik Komünist Partisi : Türkiye Devrimci Gençlik Federasyonu : Türkiye Emekçi Partisi : Türk Halk Kurtuluş Ordusu : Türkiye Halk Kurtuluş Partisi Cephesi : Türkiye Đhtilalci Đşçi Köylü Partisi : Türkiye Đşçi Köylü Kurtuluş Ordusu : Türkiye Đşçi Partisi : Türkiye Kömür Đşletmeleri : Türkiye Komünist Partisi : Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist : Türkiye Kürdistanı Sosyalist Partisi : Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı : Türkiye Marksist Leninist Gençlik Birliği : Türkiye Milli Talebe Federasyonu : Türkiye Öğretmen Dernekleri Milli Federasyonu : Türkiye Öğretmenler Sendikası : Türkiye Radyo ve Televizyonu : Teori ve Pratik Birliği Dergisi : Türkiye Sosyalist Partisi : Union Nationale des Etudiants de France (Fransa’da komünist eğilimli güçlü bir gençlik örgütü) : Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu : Yeni Demokrasi Hareketi : Uluslararası Gençlik Partisi : Yapı Đşçileri Sendikası : Yol-su-elektrik : Yeni Türkiye Partisi

T.Ö.B.-D.E.R : Türkiye Öğretmenler Birliği Dernekleri?

VIII

GĐRĐŞ

1. KONU Batı’da, 68 Öğrenci olayları ile gündeme gelen, daha sonra 68 Kuşağı olarak anılan kuşağı ele almadan önce “Sol Düşünce”de ortaya çıkan farklılaşmayı anlamamız gerekiyor. Eski Sol-Yeni Sol olarak ortaya çıkan farklılaşmada, Yeni Solun ortaya çıkmasında Batı’daki 68 Eylemlerinin önemli bir etkisi vardır. Eski Sol’un Sovyet Rusya veya yabancı siyasal sistemlere eğilimleri, Batı ülkelerinde çeşitli sosyalist ve komünist partilere katılma gücünde bir artışa yol açmıştır. Sınıf çatışmaları ve işçilerin siyasal üstünlük sağlamaları bu gelişmenin ana motifini teşkil etmiştir. Fakat Eski Sol’un taşıdığı bu Marksist özellik, 2. Dünya Savaşı’ndan sonra sert bir dönüşle Sovyet karşıtı bir kimliğe bürünmüştür. Bilhassa ABD’de 1950’lerde başlayan medeni haklarla ilgili eylemler, Vietnam Savaşı karşıtı hareketler, 1960’dan sonra geniş çapta gençlik hareketlerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Böylece Eski Sol’a karşı, farklı bir sol anlayış olarak Yeni Sol ortaya çıkmıştır. Eski Sol ile Yeni Sol arasındaki farklılıklar üç temel noktada özetlenmektedir: a) Toplumsal kökleri ve yönetimleri (yönelimleri) bakımından Eski Sol, göçmenler, proletarya ve orta sınıf aydınlara dayanırken; Yeni Sol öğrencilere, burjuvaziye, aydınlara ve siyahlara dayanıyordu. Bunun gibi, Eski Sol ekonomik adalet ilkesini benimserken, Yeni Sol, sosyal adaleti, idealizmi, özgeciliği (altürizm) benimsemiştir. Eski Sol’un kahramanları ve modelleri arasında Lenin, Mussolini, Stalin dikkat çekerken; Yeni Sol kendine Fidel Castro, Mao, Che Guevera, Fanon ve Hao‘yu örnek almıştır. b) Eski Sol, siyasal ideoloji yönünden Marksist, Fabian, Kollektivist ve Meliorist iken; Yeni Sol Maoizm ve Marksizm’in ihtilalci yöntemlerini uzlaştıran, bireyci ve bir ölçüde de nihilisttir. c) Strateji ve taktik açısından Eski Sol oturma gibi pasif eylem, boykot, fırsat buldukça sabotaj ve iş yerlerinde şiddet kullanma taraftarı iken; Yeni Sol, Eski Sol’dan fazla olarak, üniversite kampüslerinde, çeşitli öğretim kurumlarında gösteriler düzenlemekte ve terörizme yönelmektedir. Görülüyor ki, Eski Sol ile Yeni Sol arasında benzerlik ve birleşmeler vardır. Bu da hür dünya ve Demir Perde’nin (Iron Curtain) düşünsel bir ürünü, bir devamıdır.1 Yeni Sol’un, geniş çapta, orta sınıf; öğrenciler, aydınlar ve liberallere dayanması, onu proleter sınıftan çok burjuvaziye kaydırmıştır. Bu gelişmenin doğal bir sonucu olarak da, Eski Sol sınıf çatışmasının yaratıcısı olan eski Marx’ı; Yeni Sol ise, yabancı1

Orhan Türkdoğan, Sosyal Hareketlerin Sosyolojisi, Đstanbul: Birleşik Yayıncılık, 1997, s. 255-256.

IX

Baskı. 1968’in uzun vadede KP’leri zayıflattığını. hem de daha önce var olmayan muhalefet hareketleri ve biçimleri yarattığını ifade etmektedir. 68 Hareketlerinin ortak paydası olan özgürlükçülük. 58-61. Sovyetler Birliği’ni de. s. Sosyal Hareketlerin Sosyolojisi. bölücü bir nitelik taşıması ve Beyaz Sol’un Siyah Sol’u desteklemesi de Yeni Sol’u eskisinden ayıran önemli bir noktayı teşkil eder. Daha çok merkeziyetçi. 1997. Yeni Sol’un hizipçi. X . s. Murat Belge. 68 toplumsal hareketlerinin silahlanmaya. eşitlik. eskiden olduğu gibi Yeni Sol’u meşgul etmeyecektir. “Yeni Sol” anlayışının gündeme gelmesinde 1968’in doğrudan bir etkisi olduğunu. Batı dünyasındaki hem muhalif yapıların bazı özelliklerini bir ölçüde değiştirdiğini. Batı toplumları. Türkiye Dünyanın Neresinde?. 6. ABD’nin haksız müdahalelerine büyük tepki gösterdiğini. Đstanbul: Birikim Yayınları. Marx’ın kişiliğinde “kahramana tapınma kültü” artık. Batı’da 68 Eylemleri ile gündeme gelirken. Sorunların indirgenemez olduğunu ve özgürlüğü savunuyorlar. dünyanın başka bölgelerindeki bürokratik.3 Belge. Bunun gibi. 1968’in göreneksel dünyaya karşı bir baş kaldırma olduğunu. 2 3 Türkdoğan. bürokratik karakter taşıyan Eski Sol’a ait şahsiyetlerin ve düşüncelerinin tartışılmaya çalışıldığı bir ortamda Türkiye’deki 68 Kuşağı’nın Yeni Sol’u pek tanımadığı söylenebilir. geleneksel Sol’un bürokratik. Bu bağlamda. Yeni Sol veya Yeni Radikalizm bundan böyle. modern zamanların yeni sosyal hareketleri olarak feminizm ve çevreciliğin de bu dönemle birlikte önce gelişmiş Batı ülkelerinde sonra giderek bütün ülkelerde gündemin ilk sıralarına doğru tırmanışa geçtiğini. genç Marx’ı benimsemiştir. Murat Belge. 256. uygar özgürlükler gibi kavramların savunulması gündemine almıştır. Türkiye’de yeterli bir sosyalizm birikimi ve tecrübesi oluşmamıştı.2 Buradan Türkiye’deki 68 Kuşağı’na geçebiliriz. 68 kuşağı ile ilgili yaklaşımlarına şu şekilde devam etmektedir: “Sosyalizmin teorisinde somut bir düzen değişikliği vaadi vardır. Punkçılık gibi çeşitli gençlik akımlarının ve “underground” kültürlerinin temelini 68’in oluşturduğunu ileri sürmektedir. Toplumdaki sınıfsal egemenlik yapısı değiştirildiğinde kötülüklerin kaynağının yok olacağı vaadidir bu.laşma teorisiyle. hürriyet. 68’in ırkçı karşıtı bir söylem geliştirdiğini ve gelişmiş ülke gençliğinin modern insan modeline tepkisinin bir ürünü olan Hippilik. Eski Sol’un bütünleşme (entegrasyon) taraftarı olmasına karşın. Türkiye’deki 68 kuşağının öncü isimlerinden ve günümüzde de Sol ile ilgili düşünceleri ile gündemde önemli bir yer tutan Murat Belge’nin görüşleri dikkat çekicidir. 68 dönemini tecrübe ederken. 68 sosyal akımlarında belirgin belirgin bir düzen değişikliği öngörülmüyor. merkeziyetçi sosyalizmin varlığından haberdardı. “ezilen sınıfların sorunları” yerine. Belge. merkeziyetçi tavrıyla çelişiyordu. savaşa. Yeni Sol.

Bir avuç TKP’linin kural olarak acılı mücadeleleri dışında örgütlü bir sosyalizm olmadığı gibi. Edward Shills’in önerdiği “merkez-kenar” modelinden hareketle Şerif Mardin. Political Participation In Turkey – Historical Background and Present Problems-. Akarlı. 2. tepeden inmeci. Türkiye’de Solun tarihi. “Modernleşme. Đttihat-Terakki geleneğinin mirasçısı olmayı kabullenmek zorunda kalmıştır. “Türkiye Cumhuriyeti’nde Sosyalizm (1960’dan Sonra)”. Türk siyasal hayatını çözümlemek için bu modeli Türkiye’ye uyarlamıştır. 7 . C. Merkezçevre kavramlarının 68 Kuşağı’nı ve eylemlerini anlamada. Türkiye Dünyanın Neresinde?. Bu çerçevede Berlin ve Budapeşte hakkında bilgi sahibi olunması dolayısıyla. Engin D. 2002. Türkiye’de sosyalizm tecrübesinden ve bilincinden bahsetmek mümkün değildir. aydınlanma düşüncesine dayanan ilerlemeci bir yol izlediğini ileri sürmektedir. XI . First Edition. Batılılaşma ve Türk Solu”. Bkz. “Center-Periphery Relations: A Key To Turkish Politics?”. hatta 1960’lara kadar TKP tarihidir5 TKP ve devamındaki sol hareketler. Sol hareketler. Daha da ötesi. 1962. aksine evrimci. Edward Shills’in ortaya attığı merkez-çevre kavramlarının* 60 öncesi ve sonrası öğrenci hareketlerini anlamada bir anahtar vazifesi göreceğini düşünüyoruz. 62-64. söz konusu bu mirasçılığın bir ifadesi olmak üzere. Sovyet-Nazi Paktı’nı vb.Baskı. Batı’da 68 kuşaklarının bu fikri altyapısına karşın. Đttihat ve Terakki ve Kemalizm’den gelen etkiler olmakla birlikte. Đstanbul: Boğaziçi University Press. Đstanbul: Đletişim Yay.). Modernleşme ve Batıcılık. gelişmelerden haberdardılar. Metin Çulhaoğlu. Moskova’da faaliyette olan mahkemelerden.7 Bu bağlamda. Tarihsel süreçte. 3.6 Metin Çulhaoğlu. dünya komünizminin somut tarihinden de habersizdiler. Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce.T. 1960 sonrası Sosyalist hareket.Avrupa’nın çeşitli ülkelerindeki KP’lerde yansımalarını da yakından izlemişti. 6. Gabriel Ben-Dor. 170-188. resmi söylemin evrimci.. 1997. 68 Kuşağı üzerinde Jön Türkler. bürokratik. Murat Belge. 136. Şerif Mardin. s. iç içe geçen bir yol izlediği görülmektedir. c. Türkiye’deki sosyalist hareketin pek çok yerde resmi söylemle örtüşen.A . Đstanbul: Birikim Yayınları. 1983.”4 68 Kuşağını ele almadan önce Türkiye’de Solun tarihine kısaca değinmemiz gerekmektedir. pozitivist özellikleri ile örtüşmektedir. s. Baskı. 1968’de kendilerini eylem içinde bulan ve sosyalizme hem merak hem de ilgi duyan gençler. Süreklilik ve Kopuş Đçinde Marksizm ve Türkiye Solu. Đstanbul: El Yayınevi. Prag’ın Stalin Rusya’sı tarafından işgal etmesi pek fazla şaşkınlık yaratmamıştır. aydınlanmacı. 1950. genel anlamda resmi tarihte ortaya konulduğu şekliyle ilerici-gerici ayrımını benimsemiştir. c. (Ed. 7-32. Türkiye’deki sol hareketin devrimci değil. özellikle iktidar-iktidara 4 5 6 7 * Murat Belge. sosyalist düşüncenin entelektüel bir donanım sağlayacak eserlerinden izler de yoktu. Haluk Yurtsever. 1975. Đstanbul: Đletişim Yayınları.D. konumuzun sınırlarını çok aşacağını düşündüğümüzden konumuzu Cumhuriyet tarihi ile sınırlandırdık. s. s. s.

Shills. yani halk. “toplumu yöneten semboller. “Center-Periphery Relations: A Key To Turkish Politics?”. 269. Kemalizm’in katı laiklik yorumları ve uygulamalarıyla devam ettirilmiştir. bir kısmı merkezdeki statülerini de kaybetmeye başlamıştır. Son sayısı Aralık 1934-Ocak 1935 tarihini taşıyan Kadro. çünkü ancak bu şekilde otoriteyi. Kadro dergisi kapatılmış ve Kadrocular değişik görevlere atanarak grubun işlevine son verilmiştir. Đbrahim Necmi. 1950 yılında yapılan seçimler sonucunda. Vala Nurettin. Đstanbul: Boğaziçi University Press. bu tarihten sonra yayınını durdurmuştur. Şerif Mardin. ordu mensuplarının. Devletçi. First Edition. Merkezin inanç ve değerleri doğrudan bu rollerde somutlaşırken. Gabriel Ben-Dor. çevrenin siyasette temsilcisi konumuna yükselen DP’yi kabul etmeye yanaşmamışlardır. Şevket Süreyya Aydemir. çevrenin siyasi alandaki temsilcisi konumundaki DP. Merkezin otoritesine bağlı alt sistem olarak Kadrocu elitler. CHP. 1932 yılının Ocak ayında yayımlanmaya başlamıştır. (Ed. Fakat Kemalizm’i “sol”a yatkın yorumlamaya çalıştıklarında. iktidarı temsil ** 8 Kadro. Yakup Kadri Karaosmanoğlu. Hikmet Özdemir.8 Đnönü dönemiyle birlikte merkezin değer sistemi. kurucuların sıkı sık yayımlanan yazıları dışında Behçet Kemal Çağlar. Ahmet Hamdi Başar.etki etmeye çalışan baskı grupları ve öğrencilerin referans aldığı bu grupların öğrencilerle ilişkileri bağlamında açılım sağlayacağını düşünüyoruz. aydınlar gibi merkeze etki eden güçler çevreyi. merkez tarafından kendisine şüpheyle bakılan ve gözetim altında tutulması gereken bir alan olarak görülmüştür. merkeze sahip olabilmek için devletin imkanlarını ellerinde tutmak gereğini kavramışlardı. Laiklik ilkelerinin içini doldurmaya ve devlete yön vermeye çalışmışlar ve böylece sistemle bütünleşmişlerdir. Neşet Halil. Ankara: Bilgi Yay. Şakir Hazım. Mehmet Đlhan. Muhlis Etem. Falih Rıfkı Atay. XII . Mühendis Nazir. Kalkınmada Bir Strateji Arayışı Yön Hareketi. merkezi. Bkz. Political Participation In Turkey – Historical Background and Present Problems-. Türkiye’de merkez. merkezi besleyen. Tahir Hayrettin. Merkezde bir ağ örgüsü şeklindeki kurumlar rol dağıtımını gerçekleşmektedir. çevrenin değerler sistemini. Engin D. Akarlı. Çevre. Fakat. Bu anlamda merkez. A. Halkçılık. bürokratik elit. kendi içinde bütün oluşturan bir takım alt sistemler de mevcuttur. bürokrasi. 1923-46 yılları arasında taşra veya çevre. s. uzun süren bu katı laiklik uygulamalarına karşı DP’yi desteklemiştir. Vedat Nedim Tor ve Şevki Yazman tarafından çıkarılan Kadro’da. merkezde yer almaya başlamıştır. Đsmail Hüsrev Tekin. Hakkı Mahir. Devletçilik. Şerif Mardin’e göre. Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte inşa edilmeye çalışılan Kemalist değerler etrafında bir araya gelerek. I.). Burhan Asaf Belge. DP’nin iktidarda olduğu 1950-60 döneminde merkezde güçlü konumları bulunan bürokratların. Ahmet Hamdi Tanpınar. toplumsal eylemlerin gerçekleştirilmesindeki meşruiyet kaynağını oluşturmaktadır. merkezde söz sahibi olmaya giriştiklerinde. Münir Đriboz’un yazıları yayımlandı. 1986. TKP kapatılınca üyelerinin bir kısmı (Kadrocular)** sisteme uyum sağlayacak bir yapıya bürünmek zorunda kalmıştır. aydınların otoritesi ve etkinliği azaldığı gibi. s. Eflatun Cem Güney. Basım. 23.. Batılılaşma yolunda bir dizi devrimler yapmıştır. 1975. ordu. Şefik. değerler ve inançların oluşturduğu bir bütün” olarak tanımlamaktadır. merkezin değer sisteminin oluşturulmasında bir etki grubu görevi görmüştür.

devlet toplum ilişkilerine de oldukça bağlı bir tarih olduğunu belirtiyor.9 Kentel. 1950’lerden itibaren başlayan merkez-çevre çatışması olarak adlandırılabilecek. siyasal ifadelerin ortaya çıktığını. Kentel. bu kesimler tarafından bir tür “iradecilik” (volontarizm) denilebilecek bir zihniyet şeklinde toplumsal aktörlerin zayıf olduğu bir durumda gençler tarafından kabul edilen bir süreç olduğunu belirtiyor. dolayısıyla devletin gençlere ve aydınlara yüklediği misyonun. 136. X. toplumlarda kabaca iki sürecin hakim olduğunu. XIII . -olmayan toplumsal aktörler koşullarındacumhuriyet ile birlikte gençliğe ve aydınlara yüklediği bir işlevden söz ediyor. Yayına Hazırlayan: Ahi Çakmak. bir yandan hareketliliği sağlamak gibi bir işlevin. 1960’ların sonlarında 15-16 Haziran işçi hareketiyle gençlik hareketlerinin son noktaya çıktığını ve daha sonra da düştüğünü ifade ediyor. sivil toplum içinde herhangi bir sosyal kategoriye bağlı gençlerin hareketinden çok. 2002. diğer yandan bu hareketi emebilecek bir entegrasyon sürecinin olduğunu. Kentel. “üçüncü dünyacılığın” gençleri etkilediğini. dünya konjonktüründe etkilenmelerin arttığını. Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllülük ve Gençlik. Türkiye’de sivil toplum ve devlet arasındaki ilişkilerde devletin. çevrede yükselmekte olan toplumsal hareketlere karşı devletin kullandığı bir aktör ya da ajan olarak ortaya çıktığını. siyasal ifadesini Cumhuriyet Halk Partisi ve Demokrat Parti geriliminde bulan bir tür toplumsal çatışma içinde gençliğin devletin merkezi yetki ve modernleşmeci hareketinin taşıyıcısı rolünü üstlendiğini ve bir anlamda. 12 Mart darbesine kadar bu modelle örtüşme özelliğinin devam ettiğini. toplumların aynı zamanda. sendikaların doğduğunu. hem de halkı merkeze uygun olarak yukarıdan aşağıya “değiştirmek” mümkün olabilirdi. Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu. 15-16 Haziran hareketleriyle entegrasyonun sağlandığını belirtiyor. Türkiye’de Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumunda Gençlik Örgütlenmeleri ile ilgili konuşan Ferhat Kentel. Türkiye Cumhuriyeti’nin istemiş olduğu modernleşmeci politikalar çerçevesinde entegrasyonun ön planda olduğunu. Kentel. 9 Ferhat Kentel. ‘Türkiye’de Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu’. hem hareket etmeye hem de beraber olmaya çalıştığını. entegrasyon ve değişimin aynı bütünün iki ucu olduğunu. fakat toplumda yeni bir takım aktörlerin. Katılım ve Sivil Toplum” konusundaki bildirisi. devletin.eden devlete hakim olmak suretiyle hem iktidarın imkanlarından yararlanmak. s. “Gençlik. dolayısıyla 27 Mayıs gençliğinin temel özelliğinin devletin modernleşmeci ve merkeziyetçi anlayışıyla örtüştüğünü ifade ediyor. modernleşmenin yüklenicisi ve yukarıdan aşağıya bir ajan olması itibariyle özellikle temel aktör olduğunu. gençliğin tarihinin devlete paralel bir tarih olduğunu. Türkiye’deki gençlik hareketlerinin esas olarak devletin modernleşmeci politikalarına getirmiş olduğu çerçeve ve sivil toplumun toplumsal aktörlerin zayıflığıyla ortaya çıktığını. Đstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları.

a. aksine toplumu dışlayan ve daha çok politik hayatta doğrudan belirleyici olan siyasi elitlerin kendi aralarındaki manevralarla iktidara gelme mücadelesini ortaya koyduklarını ileri sürmektedir. yani merkezin değerlerini esas alır. Baskı. söz konusu hareketi elit bir hareket olarak değerlendirmekte ve halkın oy verme gibi son derece doğal demokratik haklarının hayata geçirildiği 1950 yılının sosyalistler tarafından “karşı devrim” olarak tanımlandığını. Đstanbul: Birikim Yayınları. merkezdeki gruplarca ordu yönetime el koymaya davet edilmiş ve ordu 1960 ihtilalini yapmıştır. Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllülük ve Gençlik. Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu. s. 60’lı 70’li yıllardaki temel tartışma devletin önce ele geçirilmesi. ‘Türkiye’de Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu’. Merkeze etkide bulunmaya çalışan etki grupları. Böylece merkez-çevre çatışması merkezin askeri güç kullanarak otoritesini sağlamasıyla merkez lehine kazanılmıştır. halkın “kurtarılacak” bir unsur olduğunu belirtir. Đnönü ihtilali çağrıştıran sözler sarfetmiş.g. Ferhat Kentel. 1920’lerden 1960’lara 70’lere kadar Cumhuriyet gençliğinin darbelerin destekleyicisi olarak gelişen bir süreçte. s. DP’nin CHP hakkında meclis tahkikat kararı vermesi siyasi tansiyonu yükseltmiş. sosyalist bir sisteme giden yolda eksik kalmış. “Gençlik. X.11 Đşin eylem boyutunda ise merkezdeki siyasal oluşumu temsil eden CHP’nin gençlik örgütlerini harekete geçirmesiyle olaylar farklı bir mecraya doğru seyretmiştir. 2002. grupların problemlerini anlatmaktan çok.e. Katılım ve Sivil Toplum” konusundaki bildirisi.10 Kentel’e göre. Kemalist devrimi. 164. sonra da toplumun düzeltilmesidir. 137-8. 68’deki özgürlük anlayışının. merkez ile iç içe ve merkeze yakın solun faaliyetlerine zemin hazırlayacaktır. fakat Cumhuriyetin kuruluşundan beri taşıdığı toplumsal bellekten aktarılan iradeci mantıktan kopamadığını. I. Belge. bununla birlikte TĐP. Bunun üzerine. Bu gelişme karşısında mevcut DP hükümeti olayları önlemede yetersiz kalmıştır. Kısaca bu yönelim. 1960 sonrası kurulan TĐP. 1970’lerde devletten koptuğunu.12 10 11 12 Ferhat Kentel. Yön Dergisi de. merkezin değerlerinden hareketle sosyalizmi milliyetçi bir tarzda yorumlamaya çalışır ve Sol Kemalizm’i savunur. s. akabinde Đ. 1997. CHP’nin desteklediği öğrenci eylemleri yapılmıştır. 68. Türkiye Dünya’nın Neresinde?. merkezin değerlerini daha sol değerlerle eklemlendirerek veya Kemalizm üzerinden kendisini ifade eden sosyalizm anlayışları ile merkeze hakim olmaya çalışırlar. Đstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları. 1961 Anayasası. Belge bu konudaki görüşüne devamla. Yayına Hazırlayan: Ahi Çakmak. Murat Belge. Çünkü. dolayısıyla bağlı oldukları toplumsal ilişkileri. XIV . Kemalist devrimleri. iktidarı ele geçirip reformlarla sosyalist bir düzene geçme çabasıdır. M.Kentel. tamamlanmamış bir devrim olarak görür. esas olarak yukarıdan müdahaleci bir misyon taşıyan misyoner mantığıyla örneğin “bir sosyalist” devletin taşıyıcısı olarak gençliğin yukardan aşağıya bakan bir mantık içerisinde mücadeleye devam ettiğini ifade ediyor. toplumun bütününü içine alan bir özgürlük anlayışı olmadığını..

geniş cephe faaliyeti anlayışı içerisinde sosyalizme giden yolda “asker-sivil aydın zümre”nin öncülük edeceği geniş bir anti-emperyalist cephe oluşturmak için mücadele etmiştir. Kıvılcımlı grubu vb. Belli. Deniz Gezmiş ve bir grup genç. emekçiler) geniş cephe faaliyeti anlayışıyla örgütleyerek merkeze hükmetmeye çalışmıştır. Köylüler. MDD hareketiyle gençlere yön verir. Bu bağlamda gençlik. üniversite hocaları. kamuoyunda sosyalizmin meşruiyet bulmasının zeminini hazırlamasının yanında sosyalist bir iktidara giden yolda “iktidar olabilme” imkânlarının arandığı bir ortamda bir “askeri ihtilal”e de zemin hazırlamıştır. TĐP. M. gençlere sosyalist teşkilatlanmayı öğretirken. Yön Dergisi. sosyalizmi kitlelere duyurmakta ve meşru hale getirmekte önemli roller oynamıştır. TĐP’in legal çerçevede hareket edip aktif gençliğe cevap verememesi. MDD hareketi daha sonra ikiye bölündü. derneklerin (TĐP. YÖN Dergisi ve Devrim Gazetesi fikri altyapıyı oluşturmaya çalışır. pasif kabul edilmesi MDD’cileri hakim hale getirir. çeşitli sol dergiler (Türk Solu. Önceleri üniversitelerde devrimci öğrenci teşkilatları ortak hareket ettiler. YÖN grubu. “geniş cephe faaliyeti” anlayışı çerçevesinde sistemi. panel ve formlar da önemli rol oynamıştır. sosyalist bilincin oluşmasında Marx. Belli. Ant. Mihri Belli. CHP’li Uluç Gürkan ve grubu 27 Mayıs benzeri bir darbe için çalışıyordu. Kemalizm’le eklemlenmiş sosyalizm tartışmalarıyla gündemi oluşturmuş. aydınlar ve yazarlar.). Eylemler vasıtasıyla gençler arasında anti-emperyalist. Anayasanın sosyalizme açık olup olmadığı tartışmaları yapılmış. merkezi değiştirip dönüştürmeye çalışan. Mao vb. Lenin. Đşçiler. kendilerini sosyalist olarak görmelerinde. sol kesim açık olduğunu iddia etmiş. H. dernekler MDD’cilerin eline geçer. TKP geleneğinden gelen M. Bunun yanında. Merkezdeki diğer grupları (Ordu. sosyalizmin Türkiye şartlarında inşa edilebilmesi tartışmalarını gençliğin gündemine sokmuştur. çeşitli konferans. sosyalist grupların. Aydınlık Sosyalist Dergi vd. eylemleriyle kamuoyunu etkileyen bir sosyal baskı grubu gibi işlev görmüş. 1960 Đhtilali’nin ve 61 Anayasası’nın getirdiği imkânlarla Türkiye’de sosyalizm gelişme katetmiştir. Bu arada gençlerin sosyalizme sempati duymasında. 1968’lerde hemen bütün gruplar. anti -feodal kollektif bilinç pekişir ve siyasi kimlik ön plana çıkar. Milli Demokratik Devrim (MDD) tartışmalarıyla ve sosyalist eylem anlayışıyla sosyalist düşüncenin kamuoyunda kabullenilmesini sağlamaya çalışmış. Üniversitelerde devrimci öğrenciler birliği (DEV-GENÇ) öğrenci derneklerinin yönetimini ele geçirdi. Mihri Belli ve MDD’ciler. Aydınlar vb. merkezin bir takım değerlerine Sol Kemalist değerleriyle eklemlenerek Marxist –Leninist ve son kertede Maoist bir sistem getirmeye çalışan bir alt grup oluşturmuştur. TĐP.) etkisiyle Sol Kemalizm üzerinden sosyalizme kaymaya başlar. önderlere ait eserlerin Türkçe’ye tercüme edilmesi kadar. 1965’ten sonra gençlik. ordu XV .1965’lere kadar öğrenci gençliği CHP’nin etkisi altında merkeze bağlı olarak faaliyetlerini sürdürür.

s. başlangıç itibariyle siyasi partilerin (CHP. 68’den sonra da ciddi bir devrimci eyleme yönelen Türkiyeli gençlerin rotayı ön bilgisiz. Milli Birlik Komitesi üyelerinin ihtilale yönelik eylemleriyle kesişen. provokasyonlarla birleşmesi sosyalist ve milliyetçi gençliğin silaha sarılmalarına yol açmıştır.13 Ona göre. 1974 affıyla birlikte sosyalist gençler hizipler halinde ufak kümelere bölünerek tekrar örgütlenmişlerdir. XVI . önceleri işçi. “devrimci sosyalist eylemler”in yaygınlık kazandığı.müdahalesini düşünmekle beraber işçileri. sol darbe beklentileri boşa çıkmıştır. 1971 Đhtilaliyle askerler yönetime el koymuş. Öğrenciler. disiplinli örgüt adamı olmanın alternatifi gibi görünen Dev-Gençlilik yani “Devrimci Gençlik”. Marksist bir cuntaya da sıcak bakıyordu. 1997. 70 sonrası gençlik iktidar mücadelesine yönelecektir. TKP geleneğinden gelip TKP dışında kalan “eski tüfek” sosyalistlerin etkileriyle gelişen. Gençlik hareketleri. Đstanbul: Birikim Yayınları. hızlı bir şekilde siyasi yönü ağır basan hareketlere dönüşmüştür. işçi sınıfının öncü olmadığı Türkiye’de. kendi tecrübelerine dayanarak kat ettiklerini söylüyor. 68’in Türkiye’de mevcut olmayan klasik solun boşluğunu doldurduğunu. bu insan tipinin yer aldığı TKP’nin deneyimlerinin sınırlı olduğunu ve dolayısıyla 60’larda sosyalizme. Türkiye Dünya’nın Neresinde?. yerli 13 Murat Belge. aksine daha canlı ve heyecanlı Dev-Genç eylemliliğine yönelmiş. daha sonra bu çatışmaların bir takım kışkırtmalarla. bir “aparatçık” olma tehlikesini içeren. emekçi sınıflara bilinç taşımaya çalışırken daha sonra “öncünün öncüsü” gibi bir devrimci bir görev üstleneceklerdir. M. Belge. Gençlik hareketleri. Türkiye’nin merkeziyetçi. 64. Sağ-sol çatışması içinde çatışmaya dayalı bir kimlik geliştirmişlerdir. yeni yeşeren sosyalist harekette ağırlığını duyurduğunu ve bu ülkede 68 ile başlayan politik hareketliliğin Batı’daki gibi özgürlükçü ve bireysellikten yana gelişmemesinin önemli bir nedeni olduğunu. Mahir Çayan ve ekibi daha sonra silahlı mücadele yöntemini seçecektir. Türkiye’de 68 hareketine katılan gençlerin büyük bölümü parti bünyesinde bir çalışma tarzını değil. 71 sonrası gençlik daha radikal tavırlar geliştirmişlerdir. Türkiye’de ise bu olguların pek bilinmediğini. Sosyalist gençlerle milliyetçi-muhafazakar görüşlü gençlerin tartışmaları ve birbirlerine müdahaleleri ve müdahalelere karşı cevap verme refleksleri çatışmalara yol açmış. siyasi hedefleri ön plana çıkan. sol kolektif bilincin oluşumuna temel sağlayan bir süreçtir. Baskı. bürokratik siyasi kültürünün. TĐP) gençlik kollarının denetiminde cereyan eden. daha sonra YönDevrim Grubu. köylüleri örgütleyerek geniş bir sosyalist cephe faaliyetiyle sosyalist bir şuur ve bir sınıf bilinci oluşturma çabasındaydı. I. Türkiye’de 68 hareketi ve devamındaki hareketler toplumsal bir eleştiri olmaktan ziyade siyasi bir eleştiridir. 1968’deki Batılı gençler için Stalin’in komünist militan tipinin fazla çekici olmadığını.

Bu sosyalist hareketler arasında farklılıklara hakim olan devrimci bir heyecan ve ruh ile olaylara yaklaşılmakta ve dünyadaki sosyalist devrimci hareketler rağbet görmektedir. Milli Demokratik Devrimciler. Türkiye’de solcu gençliği bir “devrim aciliyetinin” sardığını ifade eden Belge. sosyalizmden çok anti-emperyalizm söylemini kullanmıştır. varsayılmış bir “yurtsever” tipini kapitalist düzene karşı ajite etmeyi amaçlamış. sosyalist dünya görüşü ve sosyalist eylemler kimlik inşa sürecinin önemli birer parçası haline gelmiştir.15 Din. dünyadaki devrimci eylemlere sempati ile baktıkları ve sahip çıktıkları görülmektedir. XV. 1202-1206. Đstanbul: Đletişim Yayınları. 68 Kuşağı’nın yeterli Marksist formasyona sahip olmadan. Bu gruplar.14 68 Kuşağının dünyadaki bütün devrimci sosyalist hareketlerden etkilendiği görülmektedir. 68 Kuşağı. TKP-ML-TĐKKO vd. “Sistem Dışı Sol Muhalefet”. s. THKO. Sonraki aşamada dünyadaki devrimci hareketleri Türkiye’ye uyarlama çabasında. THKP-C. Pozitivizmin hakim olduğu devrelerde dinin giderek etkisizleşerek yok olacağı inancı vardı. 14 15 Murat Belge. 68 Kuşağı gençliğinin bütüncül bir bakış açısıyla teorik bir çerçeve bütünlüğüne sahip olmadan. zihinlerde ayrı bir yer işgal etmektedir. Ayrıca. Emek Grubu. altmışların Türkiye’de ezeli kimlik arayışının belli başlı dönemeçlerinden birine tekabül ettiğini ve 68 Kuşağı’nın “değişim”den yana olduğunu. Eklektik veya bağdaştırmacı bir tavırla her türlü sosyalist yaklaşım. Daha sonra bu inancın yanlışlığı anlaşılmıştır. homojen bir kategori oluşturmamakla beraber aralarında ortak yönler bulmak mümkündür. 68 Kuşağı. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi. Sosyalizmi. Sekülerleşmenin artmasıyla. Yani. dinin etkileri kurumsal anlamda azalmakla birlikte bireysel anlamda etkisini devam ettirmektedir. XVII . Türkiye Dünya’nın Neresinde?. Fikir Kulüpleri Federasyonu. 68 Kuşağı’nın önemli bir çoğunluğunun o dönemde Marxist-Leninist çizgiden yürüdüğünü ve insanların aynı bilinç formasyonu taşımadığını ileri sürmüştür. Yön-Devrim Grubu. 67-81. Marksizm biçimlerini yer yer. Kemal Can-Cengiz Erdinç. sanayileşme yanında kültürel düzeyde de farklılaşma eğilimi taşıdığını belirtiyor. toplumsal bir kurum ve bir pratiktir. Türkiye’nin toplumsal bir sıkışma içerisinde bulunduğunu. eklektik veya bağdaştırmacı bir tavırla bütün sosyalist hareketlere. c. kalkınma. Bu kesimi belirleyen Milli Demokratik Devrim ideolojisi. Mihri Belli ve ASD çizgisi. sosyal bir fenomendir. Dev-Güç. içinde çok farklı grupları barındırmaktadır: TĐP. sosyalizmi ideal bir sistem ve kimliğin bir aracı olarak gördükleri anlaşılmaktadır. Doğu Perinçek ve PDA çizgisi.ideolojiden daha baştan etkilenmiştir. bir tür kimlik kartı deklarasyonu biçiminde kabul etmiştir. Güleryüzlü Sosyalistler. Dev-Genç. s. “teori” ve “pratik” tartışmaları gündeme gelmiştir.

Karl Marx. 1998. pozitivist eğitimlerine eklemlenen Marksist kültürle beslenmiş. Đstanbul: Vadi Yayınları. yerine sosyal ilişkiler sistemini kuşatacak bütüncül bir değerler sistemi getirilememesi ve verilen pozitivist eğitim Cumhuriyet’ in ilk nesillerinden başlayarak sonraki nesilleri de etkilemiştir.. Cogito. Marksist ilerleme yerine pozitivist ilerlemeyi tercih ettiği vurgulanacaktır. Emin Köktaş (der. Metin Kayaoğlu. 119120. XVIII . pozitivist yaklaşımlarının devam ettiği. 182. Bununla birlikte. gerek dokümantasyon tekniği ve gerekse 68 Kuşağı’ndan olan insanlarla yaptığımız mülakatlar sonucunda. bu durum 68 Kuşağının dine yaklaşımında temel rol oynamıştır. Marx.19 Din konusunda 68 Kuşağı’ndaki insanların nasıl bir anlayışa 16 17 18 19 Yasin Aktay. Hegel’in “Hukuk Felsefesi’ni Eleştiriye Katkı” başlıklı yazısında “insan dini inşa eder. olumsuz örnek ve durumların dine yaklaşımlarını etkilediklerini belirtmektedirler. dinsel” bir olgudur. s. Marxizm’ deki pozitivizm ve ilerleme fikrine değinilecektir. bir uygarlık bunalımıydı ve “sol” bu değerler yozlaşmasından doğan manevi. s. Marxizmi “Aydınların afyonu” olarak niteleyen Aron için Mayıs 68 bir “psiko-dram”dı ve bu “karnaval” ancak “Tocqueville”ci bir yaklaşımla yorumlanabilirdi. Lenin. kendi dünya görüşlerine ve eylemlerine aykırı hareketlerin. F.. 68 Kuşağı’ndan olan kişiler. Türkiye’de Cumhuriyet’ i kuran iradedeki pozitivist düşünce ve dini kurumlara yönelik tutum ve uygulamalar ile TKP’ nin Kemalist modernleşmeye verdiği desteğin kesiştiği.. M. Batı için Mayıs 68 ile patlak veren bunalım. dine ilgisiz kaldığı veya karşı tavır aldığı vurgulanacaktır. Mao vb. diğer Marxist ideolog ve eylem adamlarının görüşlerine yer verilecektir. ahlaki boşlukta. “Đslam’da Bir Keşif Turu: Marx’ tan Gazali’ ye”. 19. dini kitlelerin afyonu değerlendirmesine kitakse. Din Sosyolojisi.g. 185. Ercan Eyüboğlu. 2. Ercan Eyüboğlu. Hatta.17 Đnsanlar için ideoloji bazen dini çağrıştırıcı bir hüviyet kazanabiliyor. Mauriac’a göre “Mayıs bunalımı politik değil. Baskı. “Devrim Dışında Devrim”. Đstanbul: Kış 2000. a. Marx’ın. sayı: 14.m. Türkiye solunun da “Batılılaşma” taraftarı olduğu. Đstanbul: Yapı Kredi Yayınları.: 17 s. sa. Teori ve Politika. Eskiye ait kurumların ve değerlerin gerici sayılması. aydınlanmacı. din insanı değil.18 Marksizm ve din kısmında önce Marxizm hakkında bilgilendirme bağlamında.). Kanaatimize göre 68 Kuşağı. 1998.Din insanın afyonudur”16 demektedir. s. Zaman içerisinde bu kuşaktaki insanların siyasi düşünceleri değişse de aydınlanmacı. “Pozitivist” eğitimden geçen geleceğin aydın ve bürokratlarının sol düşünceyi dünyadaki konjonktürün de etkisiyle daha kolay benimsediği. Dini görmezlikten gelme veya dini Marxist açıdan yorumlama gibi anlayışların var olduğunu görüyoruz. bununla birlikte dini kültürel bir olgu olarak kabul edenler de görülmektedir. gençliği cezbedebilmiştir.

C. 3. 68 Kuşağı.S. ilericilik-gericilik (irtica. din istismarı). eylem yönü ağır basan ideolojik bir kuşaktır. Marksist dünya görüşünde dinin ne anlam ifade ettiği açık olmakla beraber. niçin sarıldığını anlamaya çalışarak.12 Eylül 1980 Đhtilali ve S. 68 Kuşağı’nın hangi ideolojilere. Bu bağlamda. homojen bir grup değildir. “68 Kuşağı” olarak kategorileştirdiğimiz bir gençlik kesiminin dünya görüşünü sosyal ilişkiler ağı içerisinde ortaya koymak ve bu dünya görüşünün dine. bu kuşakta yer alan insanları eyleme götüren sebepleri. XIX . Ayrıca. Bu bağlamda. sosyalist dünya görüşünün kitlelerce benimsenmesinde ve iktidar olmasında izlenecek strateji ve taktikler ile kültürel etkileşimler dolayısıyla kişilerin kendi dünyalarında dinin ifade ettiği anlamın farklılık arzetmesi. Bunun yanında. Dinin egemen olduğu bir toplumdan ideolojik temelli grupların ve hareketlerin önem kazandığı devreye geçilmesi ve bu durumun dünya görüşünü inşa etmesi önemini korumaktadır.B. laiklik yorumları. dine yaklaşımda Marksist yorumlar. 68 Kuşağı’ndaki insanların dine yaklaşımlarını. bunların dayandığı temelleri ve görüşlerindeki değişimleri anlamaya çalıştık. 2. 3. 68 Kuşağı’nın “din”e karşı yaklaşımlarını. bu kuşaktaki insanların geçmişte ve günümüzde kamu ve özel kurumlarda rol almaları ve gündelik hayatı belirleyici konumlarda bulunması da sosyolojik açıdan önemlidir. 68 Kuşağı’nın “din” çerçevesinde kullandığı kavramları ortaya koyarak anlatmaya çalıştık. kuşaktaki kişilerin dine yaklaşımının anlaşılmasında ortaya çıkan zorluklardır. 68 Kuşağı. HĐPOTEZ Hipotezlerimizi şu şekilde sıralayabiliriz: 1. kültüre olan yansımalarını ortaya koymaktır. sosyal ilişkiler ağı ve bunların oluşturduğu modelleri ortaya koymayı amaçlamaktayız. bu durumun kuşağın dine yaklaşımında belirleyici olduğunu gördük. konu kimlik inşa etmede dinin yerine ideolojinin rolünü anlama açısından dikkate değerdir. müslüman bir toplumda yaşamaktan kaynaklanan pratik kaygılar.sahip olduğu çok açık değildir. pozitivist yorumlar. dini sosyalizmle birlikte yorumlayan ya da sosyalizmi benimsetmek için dini terimleri yorumlayan yaklaşımlar. 2. AMAÇ VE ÖNEM Bu araştırmayı yapmaktaki amacımız. bir kategoridir. Sol-Kemalist ve sosyalist söylemler ve ortaya koydukları icraatlar Türkiye’deki modernleşme sürecinin bir aşamasını anlama açısından önemlidir. 68 Kuşağının siyasi düşüncesinde farklılaşmalara yol açmştır.’nin dağılması ile reel sosyalizmin çökmesi. 68 Kuşağı’nın pozitivist eğitim sürecine eklemlenen Marxist-Leninist. dine ilgisiz yaklaşımlar. Maoist çizginin söz konusu dönemde ağırlığını hissettirdiğini. dine kültürel bakan yaklaşımlar alt başlıklar olarak verilmiştir.

Soğuk Savaş dönemi sonrasının katı ideolojik kamplaşmasının etkisi olmuştur. Marksizmin. 68 Kuşağı: Dünya’ da 1968 öğrenci hareketleriyle kendisini duyuran.”20 20 Şerif Mardin. Batı’ da daha çok Yeni Sol. emperyalizmin yanında kabul ettikleri eylemler ve “dindar” tipi etkili olmuştur. 5. “Din bir toplum olayıdır. 1968 öğrenci hareketleriyle gündeme gelen toplumsal hareketlerde patlama yaşandığı bir zaman dilimidir. Đstanbul: Đletişim Yayınları. bütün sosyal kurumların bir niteliğidir. Genel olarak bütün dinler. 4. din olayının coğrafi. Maoist. zaman zaman cuntacı eğilimlerin ağırlığını hissettirdiği. akla. sosyal. ideoloji ve eylem yönü ağır basan gençliğin oluşturduğu. strateji. bir inanç sistemine inanmaya benzer süreçleri yaşamıştır. Din sosyolojisi. 238-9. öteki sosyal kurumlarınkiyle benzerlik gösterdiğidir. Şehir gerillacılığı. Türkiye’de 68 Kuşağının geçmişte dine bakışlarını belirlemede. Beşinci Baskı. Kemalizm ile eklemlenmiş milli bir soldan sosyalizme evrilen. sosyal süreçte yıllara göre değişen başat grupların. yalnız dinin değil. Örneğin. Leninist. Alt hipotez: Türkiye’de 68 Kuşağı’nın geçmişte ve günümüzde dine bakışlarını belirlemede. 1998. 7. merasim. düşüncelerin. s. Bu çerçevede 68 Kuşağı’ndan olup geçmişte Marksizm’e ve yorumlarına gönülden inanıp bağlanan gençler.4. ilerlemeye. 6. Dinin yaşanması kavramının akla getirdiği bir diğer fikir de. devrimci mücadeleye karşı olduğu düşünülen. Anarşist ve Anti-emperyalist grupların etkili olduğu sosyal hareketlerde yer alanları tanımlamada kullanılır. genel olarak emperyalizme. Din bir toplum olayı olmasaydı “din sosyolojisi” adını taşıyan bir bilim dalı ortaya çıkmazdı. Kır gerillacılığı yorumlarını hayata geçiren. taktik ve eğilimlerin hakim olduğu. Maoist. bilime. içinde bir çok sosyal grubu barındıran bir kategoridir. Türkiye’de 68 Kuşağı: 1965-71 arası dönemde homojen bir grup olmayan. Geçmişte ve günümüzde 68 Kuşağının din yaklaşımında seküler zihin yapısı etkili olmuştur. dini yaşandığı gibi inceler. özelde “Đslam dini”. 68 Kuşağı’nın dine yaklaşımında. Bir dine inanma sürecinde işleyen mekanizmalar ile Marksizm’e inanma sürecindeki mekanizmalar arasında benzerlikler vardır. sömürgeciliğe ve gericiliğe karşı olan. pozitivist eğitimlerine eklemlenen Marksist yorumlar etkili olmuştur. Yani inanma süreci benzer işlemektedir. dinin bir sosyal kurum (müessese) olduğu ve insan davranışını belirleyen yönlerinin. Din: Bir toplumsal kurum ve olgu olarak “dini inanç ve pratikler”. Türkiye’de Din ve Siyaset. kültürel değişkenlere göre değişmesi demektir. Dinin yaşanması demek. XX . TEMEL KAVRAMLAR 68: Özellikle Batı’da.

etkide bulunan insanların gençlerle etkileşimleri. 65 tarihi aynı zamanda AP’nin iktidara geldiği yıldır. bu çalışma. Bu yüzden 1971 tarihini belirleyici olarak görmekteyiz. içerisinde barındırdığı sosyal gruplar kısaca tanıtılarak bu gruplara yön veren. XXI . Çalıştığımız evrende ele alınan söz konusu grupların ve bu gruplardaki kişilerin sayısal çokluğundan ve gruplarla ilgili bilgilere kaynaklık eden yazılı materyallerin zenginliğinden dolayı konunun farklı yönlerden ele alınarak işlenmesi mümkündür. Sağın iktidarda olması öğrenci hareketlerini hızlandırmıştır. hatıratlardan daha önce yapılmış mülakatlardan hareketle satır aralarını okuyarak konuyu tasvir etmeye çalıştık. 68 Kuşağı’nın günümüzdeki değişimlerini ve bu değişimlerin dine olan yansımalarını ortaya koyabilmek için ampirik çalışmalara ihtiyaç olduğunu ifade etmeliyiz. söz konusu dönemi öğrenci eylemleri bağlamında ele almıştır. sol örgütlenmelerin gerilla mücadelesine giriştiği. sosyalist gençlik ile sınırlandırmak durumundayız. 68 Kuşağı’nı tasvir etmede 1965-71 arası dönemin belirleyici olduğunu düşünüyoruz. Ankara’da çıkan Dönüşüm Dergisi ve daha sonra kurulan FKF’nin Sosyalist bilincin ortaya çıkmasında önemli rolleri vardır. Doğrudan 68 Kuşağı ile ilgili olmamakla birlikte dünyada ve Türkiye de 68 Gençlik eylemlerini anlatan birkaç bilimsel çalışmayı zikredebiliriz. Bu insanların bir bölümü kendilerini 68’e nispet etse de. Yön-Devrim. 68 Kuşağı’nın oluşumu. kuşağın söylemleri ve eylemleri konularının ayrı birer çalışma konusu olduğu izahtan vârestedir. 60’lı yılların kendine özgü sosyal gerçekliği içerisinde incelememize konu olan sosyalist gençlik karşısında kendilerini milliyetçi-muhafazakar tanımlayan insanlar da yer almıştır. Daha çok dergilerden. 68 Kuşağı’na kaynaklık eden her bir grubun (TĐP. kitleden koptuğu ve Askeri Muhtıra’nın yapıldığı. sosyalist ve milliyetçi hareketlerin kesintiye uğradığı yıldır. grupların birbirleriyle olan ilişkileri ve bunların gençlik üzerindeki açılımlarını vermeye çalıştık. Söz konusu başlıkları özetlemenin zorluğunu yaşadığımızı belirtelim. SINIRLAR VE GÜÇLÜKLER Araştırmamızda yukarıda tanımı verilen “68 Kuşağı” bir kategori olup. Bu anlamda. 68 Kuşağı’nın dine ilişkin yaklaşımlarını anlatan çok fazla esere sahip değiliz.5. 1965 tarihini Kemalist gençliğin sosyalizme yönelmesi ve sosyalist bir bilinçlenmenin yoğunlaşmaya başladığı yıl olarak görmekteyiz. konuyu sol-Kemalist. Ahmet Taner Kışlalı’nın “68 Öğrenci Ayaklanmaları” konulu bir doktora çalışması olmakla birlikte.) ayrı birer çalışma konusu olduğunu da belirtmeliyiz. gruplar arasındaki farklılıklar. MDD vd. bu yaklaşım ideoloji ve eylemin ağırlıkta olduğu bir zaman dilimine vurgu yapmaktadır. 1965 tarihinde TĐP parlementoya girmiştir. Türkiye’deki Sol Hareketler. Kuşağı oluşturan gruplar. 1971 tarihi.

Türkiye Đşçi Partisi (TĐP). din sosyolojisi açısından tespit amacıyla yapılan bu araştırmada dökümantasyon metot ve teknikleri 21 kullanılmıştır. 1995. 2003. kategoriler geliştirilmiştir. Evren ve Örnekler Araştırmanın evreni. Tez konusuyla ilgili kitap. Baskı. Fakat daha önce. kültürel sebepler ve 68 Kuşağı’nın dine olan yaklaşımını ortaya koymaya yarayacak kavramlar 21 22 Zeki Arslantürk. 68’e damgasını vuran. sosyal. Öğrenci teşkilatları (Fikir Kulüpleri Federasyonu. 6.. Dev-Güç.2. Türkiye Halk Kurtuluş Partisi Cephesi (THKP-C) vd. Ankara. Araştırma Modeli 68 Kuşağı’nı ve bu kuşağın dine yaklaşımını. Sosyalist Fikir Kulüpleri.1.. dergi.3. XXII . buna göre metinler seçilmiş ve metinlerdeki temalar verilmeye çalışılmıştır. Proleter Devrimci Aydınlık grubu (PDA). Verileri Elde Etme Ve Yorumlama Daha önce de söylediğimiz gibi araştırmamızda dökümantasyon yöntem ve tekniklerini kullandık. M. DÖB. 64-75. Đstanbul. 68 Kuşağı’nın almış olduğu pozitivist eğitime eklemlenen Marksist yorumlarının yanısıra sözkonusu kuşağın dünya görüşlerinin ve toplumsal kimliklerinin inşa edilmesinde önemli rol oynyan kolektif eylemler ile “öteki” ye ait eylemlerin kuşağın dine yaklaşımında belirleyici etkenkenler olduğu görülmektedir. Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO). METOD VE TEKNĐKLER 6. ansiklopedi. 68 Kuşağı kategorisi içinde yer alan gruplardır. Analize konu olan verilerden örnekler seçilmiş. fikir ve eylem yönüyle etkili olan gruplar belirlenmiştir: Yön-Devrim Grubu. Sözkonusu gruplara ait kişilerin görüşleri belgelere dayalı olarak verilmiştir. s. 140-154. Bu kadar geniş bir ana kütlenin incelenmesinin güçlüğü ortadadır. “gerici” din adamı motiflerinin kuşakların dine yaklaşımında etkili olduğunu görmekteyiz. Hasan Şimşek. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Milli Demokratik Devrimciler (MDD). 68’i oluşturan siyasi. resmi ideolojinin cumhuriyetin ilk kuşaklarından itibaren verdiği pozitivist eğitimin yanı sıra “yobaz”. Seçkin Yay. II. Đlahiyat Vakfı Yay. Sosyal Bilimciler Đçin Araştırma Metod ve Teknikleri. 3. Aydınlık Sosyalist Dergi çevresi (ASD). Üniversite Fikir Kulüpleri.6. Baskı. Dev-Genç.22 6. 68 Kuşağı’nın özellikleri. 68 Kuşağı’nın dine yaklaşımında Soğuk Savaş dönemi sonrasının ideolojik kutuplaşma ortamını kuşak temsilcilerinin dine de ideolojik olarak yaklaşmalarında etkili olmuştur. Araştırmamız nitel bir araştırma olup 68 Kuşağı’nın içindeki grupları tasvir edecek kategoriler geliştirilmiş.Ü. Ali Yıldırım. hatırat kitapları gibi dökümanlar taranmış ve ilgili kısımlar seçilmiş ve tasnif edilmiştir.

II. söz konusu kuşağın söylemleri ve eylemleri. Türkiye’de 68 Kuşağı’na etkide bulunan kişi ve grupların dine yaklaşımları. 68 Kuşağı’nın toplumsal süreç ve ilişkiler ağı içerisinde.. Türkiye’de resmi ideolojinin söylemlerine eklenen Sol’un dine yaklaşımı. Đstanbul. 1995. Türkiye’de 68 Kuşağı bölümünde 68 Kategorizasyonu içinde 68 Kuşağı’na etkide bulunan temel grupları. 68 Kuşağı’nın dine ilişkin yaklaşımlarıyla ilgili söylemler ve pratik yaklaşımları anlatılmıştır. bulgular teorik çerçevede sistematize edilmiştir. süreç içerisinde kuşağın değişimi konularını anlattık. hatırat. Bölümde. kuşağın oluşumunda etkili olan faktörler. Đlahiyat Vakfı Yay. Batı’da 68 Kuşağı’nın oluşmasına kaynaklık eden gruplar. II. kolektif kimliklerini. dergi ve makalelerin taranması ile elde edilen bulgularla ortaya konularak tasvir edilmiş. Bölümde ise resmi ideolojinin dine yaklaşımı.kitap. Türkiye’de Sol ve Gençlik Hareketlerini. 68 Kuşağı’nın “Türkiye’de 68 Kuşağı ve Din” başlıklı III. 35-44. M. sosyal varlık alanlarının belirlenmesinde etkili olan determinasyon ilkelerini23. XXIII . iç ve dış konjonktürün de etkisiyle dünya görüşünün nasıl şekillendiğini. Sosyal Bilimciler Đçin Araştırma Metod ve Teknikleri. 23 Zeki Arslantürk. I. pozitivist eğitim ve kimlik inşası. Baskı. kuşağa kaynaklık eden gruplar arasındaki farklılıklar ve 68’in sonuçları anlatılmıştır. ideolojilerini. Bölümde. 68 Kuşağı’nın Hazırlık ve Oluşum dönemlerini. iktidar söylemlerini ve praksislerini. sosyal grup ve eylemlerin bu dünya görüşünü nasıl inşa ettiğini. Marx ve yorumcularının dine yaklaşımı.Ü. s.

Çev. Üçüncüsü. Kanat. 1997. Sökmen.I. Đkincisi. Đstanbul: Metis Yayınları. 1995. Sosyal Bilimleri Düşünmemek. T. Kültürel Faktörler 1930’lu yıllarda Sovyetlerde yaşayan -terör ve hatalarla dolu deneyim. dünyada sistem karşıtı hareketleri sarsmıştır. Siyasal. 1960’lardan itibaren Japonya’nın ve Batı Avrupa’nın nisbi ekonomik yükselişleri buna örnek gösterilebilir. 1 . BÖLÜM 68 KUŞAĞI’NIN DOĞUŞU VE GELĐŞĐMĐ 1. Baskı. 19. Wallerstein. Đstanbul: Avesta Yay. Sömürgelerde baskıyı sürdüren sosyal demokrat hükümetler de. s. Batı’da 68 Hareketi’ni Ortaya Çıkaran Sosyal. Somay. SSCB tarafından yönetilen komünist devletler blokuna “gem vurmaya” çalışıyordu. ABD hükümeti. dönemin sosyalist ülkelerinde. Đkinci ve Üçüncü Enternasyonaller arasındaki tarihsel farklıları keskinleştirerek ve “komünizm karşıtlığı”nı ideolojik bir unsur olarak ortaya çıkarak. Birincisi.24 1945’de dünya sistemi içinde ABD hegemonyasının kurumsallaşması.1. Immanuel Wallerstein. artık hegemonyası sorgulanır hale gelmiştir. ABD’nin bu nispi zayıflamasının çeşitli ve farklı göstergeleri vardır. S. Hopkins. ABD’nin gücü nispeten öylesine zayıflamıştır ki. ABD’nin Üçüncü Dünya’daki gelişmelere doğrudan müdahale etme yeteneğinin önemli ölçüde azalmasıdır.25 24 25 G. 309.. Çev. 99. B. dikkat çeken ekonomik ve toplumsal yeniden yapılanma söz konusudur. dışardan bakanlar için iyimser bir görünüm çizmiyordu. ABD. değişen tempolarla da olsa. Yüzyıl Paradigmasının Sınırları. I. 1967 sonrası konjonktürün geniş toplum kesimlerini etkileyen birkaç unsur bulunmaktadır.: C. Ne var ki bu terör ve hatalar komünist devletlerde 1945‘ten sonra da birbiri ardına yinelenmekten geri kalmamıştır. I.: Taylan Doğan. Batı işçi ve sosyal demokrat partilerinin “dişlerini sökmeye” çalışmıştır. s. Sistem Karşıtı Hareketler. K. sistem karşıtı hareketlerin artan politik gücünün gelişimini engelleyerek genel bir karşı hamleyi mümkün kılmıştır. BATI’DA 68 KUŞAĞI’NIN DOĞUŞU VE GELĐŞĐMĐ 1. Arrighi.

yozlaşma. Baskı. bu dünya sistemine yönelik eski sol muhalefetin stratejisinin temelli bir sorgulanışı olarak görmediğimiz sürece 1968’i anlamamız olanaksızdır. 1960’lı yıllarda yeni toplumsal hareketlerin ortaya çıkması. Ancak 1960’ların sonlarına doğru yeni hareketlerin eski hareketleri giderek daha fazla eleştirmeye başlamasıyla vurgu da kaymaya başladı. Önceleri. ihmal ve kibir gibi çok ağır itham ve suçlamaların yöneltildiğini görmekteyiz. pasifist. I. hepimizin yola çıktığı yer.Bir yandan ABD ve daha genelde dünya sistemine egemen yapılar ve kurumlar sistem karşıtı hareketlere dışsal olarak saldırırlarken.. Anayasa’nın koruyucusu olan hükümetin. Bireysel haklara saygı temelinde yetiştirilen gençler. Lynne Segal. “ Hangi Sol? Sosyalizm. Wallerstein. Çev. Dünya sisteminin olumsuzluklarına karşı yürekten gelen bir çığlık ve aynı zamanda. s. Çev. Çöküşten Sonra Sosyalizmin Geleceği.: Osman Akınhay. hareketleri doğuran. Batı’daki 68 için şöyle bir tespitte bulunmaktadır: Stalinizm karşıtlığı. soluduğumuz havaydı. Baskı.26 Doğu Almanya’daki Forum Hareketi ile Stalinist egemenliğinin sosyalist ve demokratik değerlerin içinin boşalmasına ve yoksullaştırılmasına yol açtığı ifade edilmektedir.:Robin Blackburn. Feminizm ve Gelecek”. Hopkins. 1993. O günlerde metropollerde her türden anarşist. K. s. Arrighi. Der. suç ortaklığı. Siyahlar ve beyazlar için ayrı barlar olduğunu anlayamazlardı. Ama daha sonraları çoğunlukla onlardan belirgin bir şekilde kopuş göstererek cepheden saldırıya geçtiler. Yeni sol hareketin giderek güçlendiği bir dönemde. kendilerine inandırılmak istendiği kadar mükemmel bir toplum olmadığını keşfettiler. Đstanbul: Metis Yayınları. 1995.: C. çok sevdikleri Amerika’nın. Somay. 149-150. 100. bu hareket içerisinden eski sola karşı zayıflık. Sistem Karşıtı Hareketler. asla “fiilen var olan sosyalizm” olmamıştır. ütopyacı. I.27 1960’lı yılların başında Amerikalı gençler. bununla eş zamanlı olarak bu hareketler de içsel rahatsızlıklar. yeni unsurlar eski sistem karşıtı hareketlerin taktiklerini “reforme” etmeye çalıştılar. Sökmen. Lynne Segal. s. Troçkist. 1960‘lı yılların başında ortaya çıkan bu yeni hareketler içerisinde statüko taraftarlarının gücü en ön plândayken ve eski sol muhalefetin yetersizliklerine ilişkin düşünceleri ise ikinci plândaydı. Kanat. B. “Parti” üyesi bilmece gibi bir şeydi. hiç bir koşulda. reformist ve üçüncü yolcular bir arada görülmüştür. Đstanbul: Ayrıntı Yay. 60’lı yıllardaki Batılı radikalizmin yükselişine esin kaynağı olan ve arkasından 70’lerdeki feminist vb. yani kendilerini giderek daha çok “sorunun bir parçası” gibi gösteren rahatsızlıklar çekiyordu. bizim ortak evimiz. 2 . devrimci. bir siyahın okula alınmamasını anlayamazlardı. I. Bu durum hoşgörüyle 26 27 G. parklarda beyazlara ayrılan banklara siyahların oturmasını yasaklamasını anlayamazlardı. Batı dünyasına örnek ve kılavuz olarak tanıtılan Amerikan toplumunun. T. geleneksel eski sol hareketlerin dışsal ve içsel olmak üzere bu çifte güçlüğüne bir tepki olmuştur.

anlayışların. Üst üste depremler geliyordu.28 1. 3 . ardından da büyük sanayi kentlerinin kenar mahallelerinde patlak veren isyanlar başlamıştı.: Ragıp Duran. gençlerin her türlü iktidara meydan okumalarına giden yolda başkaldırısına ruh verdi. 28 Dany Cohn-Bendit. s. bu gerçeği haykırmak amacıyla sokağa indiler.1. sonuna kadar mücadele etmenin gerekli olduğunu gösteriyorlardı. Đstanbul: Afa Yayıncılık. üniversite kampuslarındaki tüm isyancı gençleri bir çatı altında topluyordu. isyanın önderi oluyordu. 17-18. Çok azınlıkta kalan ve çok faal olan birtakım kümeler. Önce tabii ki siyahların sorunu. SDS hareketi. Amerika’nın güney yollarına düştüler. Çev. 1987.1. Amerikan iktidarı.karşılanabilecek bir durum değildi. Vietnam’da çamura batar. Siyahlar ise. hala önemle aranmaktadır. müziğin ve ritmin erdemlerini iletiyorlardı. Đşte. Gençlere öğretilen iyi (Amerika) ile kötü (komünizm) arasındaki mücadelede böyle şeyler yoktu. ne pahasına olursa olsun. 1929’da olan türden bir iktisadi bunalım değil ama daha çok bir manevi bunalım söz konusudur. siyasal özgürlük. Hiç olmazsa görünüşte. Dernek. cop savurarak. gençlere. böyle ortaya çıkıyor ve 60’lı yıllarda giderek büyüyordu. dinamizm ve çekiciliklerini kaybetmiş bir durumda olsalar bile. Daha sonra Amerika tarafından Asya yada Güney Amerika’da başlatılan yada alttan alta desteklenen savaşların yankıları duyulur oldu. 1962 yılında SDS’i (Demokratik Toplum Đçin Öğrenci Derneği) kurdular. Bob Dylan’la Joan Beas ise kitleleri seferber edebilecek nitelikteki militan metinlerin. Herbert Marcuse. Küba çıkartması fiyaskoyla sonuçlanırken. Beatnik ozanları. Akılla mizah da gençlerin müttefikiydi. Amerikalı genç militanlar. Tekno-demokrasi. her yerde olduğundan ve bugüne kadar tarihte görülenden daha yüksektir. gençlere Amerika Birleşik Devletleri gerçeğini öğretti. Gençlerin üniversite kampuslarında bu başkaldırılarını ifade etmelerinin yasaklanması. Baskı. Bununla beraber. özellikle dünyanın geri kalan kısmının bundan daha da az yararlandığının bilinçli ölçüde. böyle ayrımlar anlaşılamaz ve kabul edilemezdi. I. Bu dönem içinde gençler. zevk ve coşkudan yasaklanmış gençlere. insanlar arasındaki ilişkilerin değişik yaşandığı devrimin itici gücü haline gelmişlerdi. bireyin yabancılaşmasını öğretiyordu. yengi kazanmak için. Amerika kendi değerlerini yalanlıyordu ve gençler. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. gelenek-göreneklerin. Mac Luhan’da. Amerikalı gençlerin her türlü iktidara meydan okumalarına giden yolda ilk fünyeyi ateşlemişti. Siyasal kurumlar artık pek tartışılmamaktadır ve partiler oldukça kireçlenmiş. Manevî Bunalım ve Sisteme Karşı Çıkış Batı’da kişiye sağlanan hayat seviyesi. yangın bombaları atarak ve kamu düzenini bozdukları gerekçesiyle onları gözaltına alarak. Kennedy. Amerikan rüyasının yenilmezliği ve meşruluğuna olan inançtaki ilk çatlak. üretim aracı rolünde sıkışıp kalmış. Batı sistemi 60 yıllarının sonundan beri bir bunalıma girmiştir. gençlere yeni kitle iletişim araçlarının olağanüstü gücünü.

kardeşlik ve sevgi aradıklarını. 1977. serveti küçümseyen bir hayat sürüyorlar. anarşinin. Çağdaş üretim ancak bu ölçüler içerisinde tam anlamıyla gelişebilir (Maurice Duverger. Çekoslovakya Problemi Çekoslovakya 1945’te müttefik kuvvetlerce kurtarıldı ve Sovyetler Birliği’ne terk edilen Alt-Kayoal Rutenya bölgesi hariç 1919 sınırlarını kazandı. paranın egemen olduğu bir dünyada. 1948 Şubat’ında meşhur Prag * 29 Tekno-demokrasi: Üretim güçlerinde. s. insanlık dışı bir toplum olduğunu söylemektedir. tekno demokrasiye* bütünüyle karşı çıkmaktadırlar. Tümüyle iktisadi büyümeye ve kâra yönelmiş bir toplumun. Ankara: Doğan Yay. 188-189.. Duverger. mutluluğa yer tanımayan. eğlencenin. ast.. Çev. şiirin peşinde koşuyorlar. insanlık dışı bir toplum olduğunu söylüyorlar. büyük idari birimler vs. serveti küçümseyen bir hayat sürdüklerini belirtmektedir. baskı grupları. s. Ankara: Doğan Yay. hazzın ve şiirin peşinden koştuklarını. Paranın egemen olduğu bir dünyada. kardeşlik ve sevgi arıyorlar. umutlarının sınırlarını zorlayacak biçimde. 1977. uzmanlaşmayı. aksine daha çok bir manevi bunalım olduğunu. Modern üretim mekanizmalarından doğan disiplini. amaçlarını reddetmek suretiyle. Yoksa. Komünist Parti Mayıs 1946 seçimlerinde oyların yüzde 38’ini aldı. Batı sisteminin 60’lı yılların sonundan itibaren bir bunalıma girdiğini ve bu bunalımın 1929’da yaşanan iktisadi bunalıma benzemediğini. büyük kolektif örgütlerin kurulmasına yol açıyor.29 1. Çev. güçlü sendikalar. bu çoğunluk Batı sisteminin değerinden ve geleceğinden şüphe mi duymaya başlamıştır? Devin ayak bastığı toprak kaymakta mıdır? Şimdiye kadar eşi görülmemiş ve bugün için erişilmesi imkansız olan muazzam iktisadi gücü.1. ast-üst ilişkisini. çok azınlıkta kalan ve çok faal olan bir takım kümelerin araçlarından çok amaçlarını reddederek tekno-demokrasiye karşı çıktıklarını. yığın partiler. sözkonusu toplumun modern üretim mekanizmalarından doğan disiplini. örgütlenmeyi reddedip doğal davranışın.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. geleneksel ahlâkın yasaklarına karşı çıkıyorlar. Duverger. Batı’nın Đki Yüzü. geleneksel ahlâki yasaklara karşı çıktıklarını. Đçten içe onlara imreniyor. yüzyıl sanayi devrimine benzeyen bir dönüşümdür. Batı’nın Đki Yüzü. Tekno demokrasi çok sağlam görünüyor”. bir ahlâk bunalımının kurbanı olabilir mi? Şu an için bunu iddia etmeye imkan yoktur.bunun araçlarından çok. Vicdanını rahatsız ediyorlar. babanın inkârını ve cinsel özgürlüğü gerçekleştirmek suretiyle. Maurice Duverger konuyla ilgili birtakım sorular soruyor ve tesbitlerde bulunuyor: “Sessiz çoğunluk bunları itiyor ve nefretine konu ediniyor olmalı ama garip bir biçimde. Nerdeyse umutlarının sınırlarını zorlayacak biçimde. Teknik ilerlemeler. tümüyle iktisadi büyümeye ve kâra yönelmiş bir toplumun. örgütlenmeyi reddedip doğal davranışın. liberal demokrasinin gelişmesine yol açan ve 19.üst ilişkisini. uzmanlaşmayı.2. Maurice Duverger. anarşinin. 125). davranışlarının etkisi altında da kalıyor. Dev firmalar. mutluluğa yer tanımayan. Babanın inkârını ve cinsel özgürlüğü gerçekleştirmek suretiyle. 4 .

1974. Öğrenci Ayaklanmaları. Yılmaz Altuğ. I. halkın önemli bir kısmı. Basım. 10. Polonyalı. 5 . 71-72. s. 28 Mart’ta general Svoboda Cumhurbaşkanı seçildi. Ankara: Bilgi Yayınevi. 1994. 1957’de Antonin Novotny Cumhurbaşkanı seçildi ve 1962’den sonra aynı zamanda Komünist Partisi Birinci Sekreterliğini de yürüttü. Doğu Alman. Bu isteklerin büyük kısmı özgürlükler ve halkın yönetime katılması ile ilgiliydi.30 Çekoslovakya gençliği Novotny ve arkadaşlarının yürüdükleri Stalinci yola 1955’den beri karşı çıkmaya başlamıştır. 1946 ile 1955 arası birçok siyasi yargılamalar oldu. Gençler Sovyet sosyalizmini beğenmedikleri için Dubçek ve Suoboda’yı tutuyorlardı. Önsöz. Özellikle üniversite gençliğinin Çekoslovakya Komünist Partisi’ndeki oranı gitgide azalıyordu. 9 Mayıs 1948 Anayasası ile Çekoslovakya bir “Halk Demokrasisi” oldu ve Sovyet gelişme modeli ülkeye zorla uygulandı. Bir dikta niteliği taşıması yüzünden. 1968 Nisan’ında kabul edilen Komünist Partisi Faaliyet Programı üzerine kurulmuştur ve gelecekte de bu böyle olacaktır..31 5 Ocak 1968’de Komünist Parti Merkez Komitesi Devlet Başkanlığı ve Komünist Parti Başkanlıklarını ayırdı ve Alexander Dubçek Novatny’nin yerine parti başkanı oldu. rejimin liberalleşmesi yolunda gençleri desteklediler. Ahmet Taner Kışlalı.33 30 31 32 33 Yılmaz Altuğ. Varşova Paktı Çekoslovakya’da manevralara başladı ve 20 ilâ 21 Ağustos’ta Sovyet.g. s. 9-10. Aynı destek işçiler tarafından da gösterildi. s. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. Mayıs 1948 genel seçimlerinde tek liste oyların % 86’sını sağladı. 72. 1968 Haziran’ında sansür kaldırıldı ve siyasi mahkumlar salıverildiler. Öğrencilerin on maddelik istekleri çeşitli sendikalarca benimsendi.32 Demokratik sosyalizm denemesine karşı Varşova Paktı ülkelerinin silahlı mücadelesi öğrenci hareketini sertleştirdi. Yeni liderler “insan yüzlü sosyalizm” yaratmak istediler.e. Eski Komünist Partisi Birinci Sekreteri Rıdolf Slanisky dahil pek çok kimse idama mahkum edildi.” Üniversite öğretim üye kadrosunun çok büyük bir çoğunlukla öğrencilerin hareketini desteklemesi dikkati çekiyordu. Prag darbesi”nden yirmi yıl sonra “Prag baharı” geldi.g. s.darbesinde 12 komünist olmayan bakanın istifası üzerine Komünist Parti iktidarı tek başına aldı. a. Bulgar ve Macar orduları Çekoslovakya’yı işgal edip “Prag Baharı”nı ezdiler. a. Önsöz. Millileştirme o kadar süratli cereyan etmişti ki 1949’da sadece işçilerin % 4’ü devlet sektörü dışında çalışıyorlardı ve dış ticaret Batı’dan Doğu’ya yöneltilmişti. Süratle ilerleme için reformcuların yayınladıkları “Đki Bin Kelime” manifestosu Sovyetler Birliği’nce şiddetle takbîh edildi. Ahmet Taner Kışlalı. Öğrencilerin yayınladıkları on maddelik istek listesinin ilk maddesi: “Bizim programımız. Çekoslovakya Sorunu. Kasım 1968 içinde boykot ve işgal gibi eylemler yaygınlaştı..e.

Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. Belçika ve Hollanda komünist partileri de aynı şekilde hareket ettiler. Cezayir. Fransız Komünist Partisinin mensuplarının sadece üçte biri işgali savundu. Fidel Castro. Sansür genelleştirildi. Çinliler Dubçek’in reformlarını da baştan beri beğenmediklerinden işgali iki revizyonistin arasında iktidar mücadelesi diye nitelendirmişlerdir. Altmış kadar kapitalist ülkede komünist partileri de Sovyetler’i şiddetle protesto etmekteydiler. Çekoslovakya’nın işgalini şiddetle tenkit edenlerin başında bir Varşova Paktı ülkesi olan fakat işgale katılmayan Romanya gelmekteydi. ancak siyasi açıdan savunulabileceğini öne sürmektedir. Sovyetler’i tecavüz suçunun en büyüğünü işlemekle suçlamış “bu surette modern Sovyet revizyonizminin tam iflas ettiği ortaya çıkmıştır” demiştir.. Đskandinav. 1994. Ünlü Fransız Komünist yazar ve düşünürü Aragon “komünist partiler arasındaki kardeşlik duygularını yıkacak şekilde Çekoslovakya’yı işgal edenlerden yana acır ve bunları gülünç bulurum” diyordu.35 Sovyet yörüngesinde Batı’dakinden farklı bir model geçerlidir.Mukavemet eylemleri sıklaştı. Çekoslovakya Sorunu. Onu Yugoslavya izledi. Hatta komünist partilerin çoğu bu şekilde hareket etmişlerdir. gizli Yunan Komünist Partisi. Küba Komünist Partisi idi. Dış Moğolistan. 1968 Çek “Bahar”ından sonra 34 35 Yılmaz Altuğ. Lüksemburg Komünist Partisi. Kuzey Kore ve Kuzey Vietnam Komünist Partileri ile gizli Batı Alman Komünist Partisi. a. s. Latin Amerika Komünist Partisi. Herbert Marcuse I’Express gazetesinde “Çekoslovakya’nın işgali. 17 Nisan’da Gustav Husak. Yılmaz Altuğ. sosyalizm tarihinin en kınanacak olaylarından biridir” diye yazıyordu. Đsviçre. Dubçek’in yerine Komünist Partisi Birinci Sekreteri oldu ve “normalleşme” başladı. 6 .e. 52-53. Kapitalist toplumdaki önemli eleştirel işlevden giderek yoksun kalan kültürel modernizm. Muhaliflerden partiyi temizlemek için komiteler kuruldu. Komünist Çin. 16 Ocak 1969’da öğrenci Jan Palack kendini yaktı. Rusya’nın hareketini alkışlayanlar ise gizli Türk Komünist Partisi.g. Asya ve Ortadoğu’daki birçok ülkenin Çekoslovakya işgalini kınadığını belirtmektedir. Çekoslovakya için verilen kararı hukuki bulmamakta. Örneğin. Waldeck Rochet yönetimindeki Fransız Komünist Partisi olayı takbîh etti. Arap Komünistleri.34 Çekoslovakya’nın işgalini dünya basını ve dünya düşünürleri büyük çoğunlukla kınamışlardır. Afrika. 10. Đtalyan ve Japon partileri de Fransız Komünistleri gibi işgale karşı cephe almışlardı. 1969 ve 1970 hemen hemen yarım milyon üye Komünist Parti’den atıldı. Önsöz. Rus taraftarı Hint Komünist Partisi bile işgale alkış tutmadı. Yılmaz Altuğ. Doğu Avrupa’da zaman zaman demokrasi ve toplumsal değişim için ya da en azından dogmatik ve otoriter bir Marxizm türünün sağlıklı biçimde gözden geçirilmesi için yıkıcı ve özgünleştirici bir güç olmuştur. Đngiliz. s. Fin. işgali kınayan bildiriler yayınladılar.

yığınlara. parlamentarizme. kültüre. Hıristiyanlık gibi) arasında kendi tercihini yapmak hakkına sahiptir. kapitalizme. Eduard Goldstücker ve Ernst Fischer’e saldırdı. Klaus Gysi modern edebiyatı savunan muhalif eleştirmenlere. egemen Çekoslovakya’ya. devlete.Stalinist Doğu Alman Kültür Bakanı Dr. Revizyonistlerin ekonomik programında hem piyasa. Önsöz. s. Peter Demetz. ikincisi partinin. Milliyetçiliğe. hümanizm. Ivan Svitak. parlamenter demokrasiye bağlı diğer özgürlükler istemişlerdir… Çekoslovakların istedikleri sosyalizmde kişi hür bir varlık olup ideolojiler (mesela Marxizm.37 Yeni felsefe “çalışma” ve “yabancılaşma” kategorileri üzerindeki yorumlarda orijinallik arz etmektedir. elite. s. sosyalizme. 34-35. fikir ve vicdan hürriyeti. işçi sınıfı tarafından doğrudan doğruya kontrol edilecekti. Brecht. 1995. iktidar tekelciliğine. Asya ve Amerika’da yeni sömürgeciliğe. Çekoslovak Marxist revizyonistlerinin platformunu şöyle özetlemişti: “Enternasyonalizmle. “Kafka’ya saygı duymak”. Liblice in 1963’teki Kafka konferansı üzerine iyi bir tartışma için bk. hümanizme. 1968’de Amerika’ya iltica etmiş olan Çek filozof ve yazarı Đvan Svitak. Komünist Doğu Avrupa’da modernizm. buradaki abartma da anlamlıdır: Batı’da ticarî akılcılığa dayanan iktidar modernizmin eleştirel dürtüsünün fitilini söker ve onu zararsız hale getirirken. eleştiriciliğe. Avrupa’ya. 82 (Kış 1972). doğrudan demokrasiye. Eugane Lunn. hem de planlı ekonomik unsurlar bulunmaktaydı. özgürlüğe EVET. kişiye. bu modelin ilk kez kamuya açık bir forumda ortaya konulduğunu ifade etmektedir. Çalışma ile Kosik’e göre insan. “Marxist Literary Criticism Today”. Đstanbul: Alan Yayıncılık. Aralarında oldukça farklar olmasına rağmen 1968 felsefesi etkin temsilcileri Karel Kosik. devletin. Milan Prucha ve Đvan Dubsky idiler. tüketimde tüketici seçme hürriyetine sahip farzediliyordu. Survey. halka. Yılmaz Altuğ.: Yavuz Alogan. Kafka’nın odak olarak seçilmesinin yanı sıra. anarşiye HAYIR” Çekoslovak revizyonistleri hukuka bağlı hükümet. 1968 Nisan’ında yayınlanan Çekoslovak Komünist Partisi Hareket Programı.36 Çekoslovak revizyonistlerinin ileri sürdükleri sosyalizmde üç unsurun başlangıçtan beri mevcut olduğu görülmektedir. 7 . Benjamin ve Adorno Üzerine Bir Tarihsel Đnceleme. diyordu. “tabiat”ı insanlar için bir ürün 36 37 Eugene Lunn. ekonominin ve kültürün bürokratlaşmasına karşı radikal bir eleştirme. üçüncüsü Batı Avrupa etelijansiyası ile birlikte bütün Avrupa üzerinde bir demokratik sosyalizm. Baskı. 63-65. Kafka savunusunun 1963-68 yıllarında Çek entelektüel muhalefetinin önemli bir odak noktası olduğunu. diktatörlüğe. Çekoslovakya Sorunu. Marxizm ve Modernizm Lukàcs. Lenin ve Stalin’in partinin elit rolünü oynamasına dair olan anlayışı reddederek “kitlelerin iştiraki” ilkesini ileri sürmüştü. Parti. gizemlileştirilmiş otoriter bürokratik aygıtlara yönelik bir tehdit olarak yorumlanır. bir “açık” Marxism gerçekleştirme tahayyülü. 352 (Lunn. 1994. Çev. “Çekoslovakya’da üçüncü sosyalizm yolunun bütün teori ve eğilimlerinin ideolojik kökeni olmuştur” tespitinde bulunuyor. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. Birincisi Jean Paul Sartre ve Emanuel Mounier’nin eksiztansiyalizmiyle etkilenmiş yeni bir filozofi ve etik. I.

1989. 35. “egemen yapılar” ve “göreli özerklik” kavramlarını geliştirdi ve “eklemleme” nosyonunu ayrıntılandırdı: Bu düşüncelerin Fransa. Erol Tulpar. daha önceki soğuk savaş döneminin bir ölçüde ortadan kalkmasına denk düşer. Revizyonist filozoflar yaratıcı özgürlüğü. “insan kişi”. yüzyıl Alman idealist filozofları Schelling ve Feurebach’ın fikirlerinin etkisi altında kalarak ferdin özgür faaliyetini. Proletarya diktatörlüğü döneminin bazı yanlış uygulamaları Marxistçe eleştirilip aşılacak yerde. “hümanizm” ve “yabancılaşma” idi. Bkz. s. 39 Louis Althusser. gerek Sovyetler Birliği ve Doğu Avrupa ülkelerinde. Baskı.. Bu görüş diğer komünist ülkelerinde Macaristan. 57. Stalin döneminde eleştirilmesi gereken pek çok şey olduğu gerçeğini meydana çıkarmıştı. ve diğer bir çok Avrupa ülkesinde (dikkat çekicidir. 8 38 8 . Murat Belge 2. “özgürlük”. gerekse Batı Avrupa’nın Komünist Partileri’nde önemli değişiklikler oldu. Türkçesi: Ahmet Fethi. Stalin döneminde yayınlanmamış olan 1844 Đktisadi-Felsefi El Yazmaları Kruşçev döneminde yayınlandı. sağ terimlerle dile getirdi.1. Lenin ve Felsefe.39 Kruşçev’in konuşması. daha geri bir perspektiften. tarihte devamlı bir rol oynayabileceğini ileri sürdükleri insancıl sosyalizm için esas kabul etmektedirler. çalışmayı ve yabancılaşmayı Batı eksiztansiyalizmi ile Marxizm arasında bir sentez yapılmasında harç olarak kullanmaktadırlar. sosyoloji ve kültürel. Marx’tan Foucault’ya Đdeoloji. Çekoslovakya Sorunu. Resmi hayatın bürokrasisi ise Kosik’te “yabancılaşma”nın tam sembolüdür. s. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. I. Baskı. Stalin’in genel baskıcılığına karşı tepki. Bunlardan Kosik ve Svitak 19. burjuva demokratizmi ve liberalizmi açısından eleştirildi. Yugoslavya ve Doğu Almanya’daki isyancı sosyalist aydınlar tarafından da ileri sürülmekte ve parti bürokrasisi yabancılaşmanın bir tezahürü olarak gösterilmekte idi. Mesela parti ve devlet bürokrasisi tarafından konulmuş bağları koparır. Önsöz. Yukarıda sıraladığımız terimlerle Stalin’i eleştirenler “El YazmaYılmaz Altuğ. Özgürlükçü Sosyalizm Talebi Althusser’in* çıkış noktasının. Bunu yapan tek kişi kendini çepeçevre saran bağları koparır. Kullanılan başlıca terimler.38 1. onun. * Althusser. Michele Barrett. ana akım Marxist gelenekten gelen yazarlardan çok. 1994. Frankfurt Okulu’nun popüler olduğu Birleşik Devletler’de değil) Marxist teori. Đngiltere. “insan”. 1956’da Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nde Kruşçev’in ünlü konuşması olduğu söylenebilir. kendini sol terimlerle değil.haline sokar ve bundan günlük hayatın bir ilişkisine dair “pratik” kazanır. Bilindiği gibi bu konuşma. Stalin dönemine getirilen eleştiri yanlış yönden açılan bir eleştiriydi ve bunun da yeni yanlışlıklar doğurması kaçınılmaz bir şeydi. Althusser’e göre. bu kitapta verilmiş olan Marxizm’in özünü bilerek çarpıttığı şeklinde yorumlandı. Stalin’in bu kitabı saklamış olması.: Bülent Aksoy. Đstanbul: Sarmal Yayınevi. Đstanbul: Đletişim Yay. Kruşçev’in yaptığı o konuşma ile başlattığı yeni dönemde. 196l. edebi ve film incelemeleri üzerinde muazzam bir etkisi olacaktı.3. Çekoslovak revizyonist filozoflara göre “yabancılaşma” insan hayatının aslî bir veçhesidir ve bu insanların içinde yaşadığı nizam ne olursa olsun böyledir. s. Çev.

Yeni Forum’un dramatik yükselişi ve düşüşü bize. Murat Belge 2. kendi kılıçlarının üstüne düşmesine ya da –bir daha asla ayağa kalkmamak üzere. kapitalizmin hümanist açıdan eleştirisi ağırlık kazandı. Çev. Đstanbul: Đletişim Yay.: Bülent Aksoy. böyle bir teorik tavrın kendi içinde tutarlı bir öncüsü olmuştu. liberal burjuvazi ve küçük burjuvaziyi çekebilmek için. 1989. Erol Tulpar. siyasal yelpazede yer alan pek çok kişi tarafından. özlemleri ve inançlarıyla bugün güya “sosyalizm”in tipik örneği sayılan bir Stalinistle. sosyalizmin hiçbir türünün asla popüler bir cazibe kazanamayacağının kanıtı sayılmıştır. otoriter rejimleriyle ve Stalinizmle de savaşmıştı… Neredeyse bütün eşitlikçi ve kollektivist çabaların on yıllık yenilgisi. bizim ortak 40 Louis Alhthusser. asla “fiilen var olan sosyalizm” olmamıştı. hem Doğu Almanya’da muhalif entelektüellerin aşırı derecede tecrit edilmişliği. Yeni Forum’la demokratik bir sol muhalefete sahip görünen tek ülke olan Doğu Almanya’da muhafazakâr ittifakın geniş yankılar uyandıran bir zafer kazanması. Faşizm’e karşı hümanizmin konduğunu görüyoruz. barışçı geçiş anlayışı için onsuz edilmez bir ideoloji olduğu düşünülebilir. Örneğin Lukacs. hiçbir koşulda. O günlerde radikal metropoller sahnesinde her türden anarşist.ları”nda kendilerine ideolojik dayanak buldular. çevre ve insan hakları aktivistlerinin Kilise’nin şemsiyesi altında kurdukları türdeş-olmayan bir ittifak olan Yeni Forum. Avrupa’da devrim ajitasyonu yapmaya elverişli sefalet koşullarının ortadan kalkmasıyla. siyasal bir muhalefet olarak bile örgütlenmemişti. Aslında. bir kumandaekonomisi “sosyalist”iyle çok ender olarak karşılaşırdı. Đkinci Dünya Savaşı’ndan ve özellikle soğuk savaşın sona ermesinden sonra ise. bırakın sosyalist bir muhalefet olmayı.deli doktorunun yatağına serilmesine neden olmuştur. Marxizm. hümanizmin. yalnızca kapitalist gelişmenin yıkıcı sonuçlarıyla değil. devrimci. gerekse demokratik ideallerle değerlere korkunç derecede değer kaybettirip yoksullaştırmaktaki başarısı konusunda çok şey anlatır. hayalperest. Meta fetişizmi. Marxizm’in Batı Avrupa’da hümanistleştirilmesi belki daha eskilere uzanan bir süreçtir. Anti-Stalinizm. pasifist. böylece. hiçbir zaman. hem de kırk yıllık Stalinist egemenliğin gerek sosyalist. Troçkist.. kapitalizmin insanı yabancılaştırması…40 Gene de otuz beş yılı aşkın bir zamandır birçok Batılı sosyalist. insanın kendi insani özü olan özgürlüğe yabancılaştıran etkenlerden kurtarma çabası olarak yorumlandı. Ancak var olduklarını çok iyi bildiğimiz halde. Lenin ve Felsefe. 8-9. reformist ve üçüncü yolcular görünmüştür. 9 . sendikalist. s. Baskı. bireysel de olsa. Avrupa’da Faşist rejimlerin kurulmasından sonra. bunun yanında Sovyet tipi devlet yada bürokratik sosyalizminin boğucu. 60’lı yıllardaki Batılı radikalizmin yükselişine esin kaynağı olan ve arkasından 70’lerin feminist ve diğer hareketlerini doğuran. ütopyacı. barış. Sovyet bloku içinde. solda yer alan pek çoğumuzun kronik bir karşılıklı suçlamaya kapılmasına. Faşizm’e karşı mücadelede zaman zaman kurulmasına teşebbüs edilen “cepheler”de.

Cogito. Feminizm ve Gelecek”. hızlandırıcısı. nüfusun önemli bölümleri tarafından reddedilmiyor. sayı: 14. Leninist ve sosyal demokrat sol (mevcut ırk.Jacques Brochrier’nin yaptığı söyleşi).. Ama tarih.evimiz. Sadece kadınlar –bazı kurtuluş hareketleri bunları sürüklemeye çalışmaktadır-. bundan böyle mayınlandığını bildiğimiz toplumumuzun yer altında. sessiz ve uslu çoğunlukların eseri değildir. çoğunluğa yakındır ve bazen bunu aşarlar ama özel bazı konular dışında.41 Solculuk diyorum ama aslında solculuklar demem gerekir yani özgürlükçülükten başlayıp disiplin yanlılığına varıncaya kadar. hepimizin yola çıktığı yer. demokratik geçişe bağlı ama son zamanlara kadar (Gorbaçov gibi bazıları göz göre göre piyasanın eleştirel olmayan müttefikleri haline gelmeden önce) açıkça otoriter ve demokratik olmayan Sovyet rejimlerini savunmaya hala hazır. 10 . “Bir Uygarlık Bunalımı” Mayıs 68. cins ve genel olarak sınıf hiyerarşilerini yansıtmasına karşın) kendi partilerinden bütün çalışan insanların ve onlara bağımlı olarak yaşayanların çıkarları için merkezi bir devleti yönetmelerinin istenebileceği (Leninist sol devrimden sonra.. bunu “kültür devrimi” olarak adlandırmak çok iddialı. Đstanbul: Yapı Kredi Yay. her yerde genç kuşaklar ve Birleşik Devletlerde siyahlar nispeten daha geniş bir temele sahiptir. “Parti” üyesi bilmece gibi bir şeydi ve bence hala öyledir: Sovyet toplumlarını eleştiren. 149-150. özyönetim düşüncesi politika cehennemlerinden su yüzüne çıkıyor. “kenarda kalanlar” yani kendi dışlarında fazla destek bulamayan birtakım dar kümeler: Öğrenci. Đtiraz edenler. yükselticisi olduğunu sanıyorum. Đkisi de çok azınlıkta kalmakla beraber. azınlığın da genellikle çok zayıf bir azınlığını oluşturuyorlar. gizliden gizliye hazırlanmakta olan bir şeylerin katalizörü. öyle ki. 1998. Gençlik ve Đşçi Hareketleri Đşçi sınıfının karşısında kalan liberal demokrasinin. Bu unsurların her biri dar sınırlıdır ve hepsi birden çok zayıf kalır. *. yabancı işçi vs. “kültürel gelişim” demek çok gevşek kaçacak. soluduğumuz havaydı. Büyük değişimler yer altında. bunların içindeki isyancı unsurlar. -Jean. s. Đstanbul: Ayrıntı Yay. 102-103 (*Magazine Littéraire. Üstelik. Mayıs 1976. Çöküşten Sonra Sosyalizmin Geleceği. Batı’da 68’de Öğrenci.2. diyelim. henüz isyana az yatkın görünüyorlar. Mayıs 68’in. “Hangi Sol? Sosyalizm.42 1. sözü edilen bu nüfus dilimleri azınlıkta bulunmakla kalmıyorlar. biz nasıl olduğunun farkına varamadan mayınlanan kültürümüzün yer altında. Edgar Morin ile Söyleşi. politika altı cehennemlerde tuttuğu devrimci eğilimler ve birden Mayıs 68’in hızlandırılmasıyla bir düşünce. öğretim üyesi. Yığın halindeki 41 42 Lynne Segal. s.: Osman Akınhay. sosyal demokrat sol seçimle) inancını paylaşıyorlardı. kültürel dönüşüm. Çev. burjuvazinin karşısında kalan eski monarşilerin aksine. 1993. aydın. on yıllar boyunca Stalinciliğin çekingen davranmaya ittiği. tekno demokrasi.

Ankara: Doğan Yay. 1967-1968’de fakülte işgalleri ve sokak gösterileri ile doruğuna varacağı Đtalya’da gelişiyor. “London School of Economics” işgalli bir boykota uğruyor ama Oxford ve Cambridge barış vahaları olarak kalıyorlar. son derece sınırlı kalıyor. çünkü geçmişte onlardan daha güçlü kümeler bunu yapamamışlardır ama onlar kadar az kalabalık itirazcılar.. sözü edilen faal azınlıkların kurulu düzeni devirmeyi başaracakları demek değildir. Amerika’da Gençlik ve Öğrenci Hareketleri Amerika’da 1950 yıllarında başlayan öğrenciler arasındaki kıpırdanışlarına yol açan tatminsizliğin kaynağı medeni haklar oluşturmaktaydı. Louvain’deki olaylar. Belçika’da. daha önce yer alan bu olayların bir ölçüde devamı ve en yüksek noktası gibi görünüyor. sayılarının azlığının bu bakımdan bir engel olmadığı anlamına gelir. Bugün.D. en 43 44 45 46 47 Maurice Duverger.S: Sazialistische Deutschen Studendtenbund). Đsmail Sandıkçıoğlu.1. birçok Batı ülkesinde. Duverger. 190-191. Rus Komünist Partisi’nin devrimi yapan sadece 25. Almanya’da olduğundan daha az olumsuz bir biçimde karşılanıyor ama sendikalar yine de çok çekimser kalıyorlar. faal itirazcıların oranı bundan aşağı değildir. sadece Büyük Britanya ve Đskandinav ülkeleri.. Birleşik Devletlerde. (S. Bu. a. Beyaz tekno demokrasiyi bütünüyle reddeden siyahların oranı herhalde çok daha yüksektir. “ Birleşik Amerika’daki Öğrenci Hareketleri : Columbia Üniversitesi’ndeki Son Olaylar. 1960’da güneyin siyah üniversitelerinde ırk eşitliği ve ırkların bütünleşmesi ile başlayan mücadelenin S. Maurice Duverger. 192-193. 1977.S: Students for a Democratic Society). Fak. Ankara: Ankara Ün. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de) Sempozyum Bildirileri.S44 ile geliştiğini ve Amerikan emperyalizmine karşı mücadele ile ırk eşitliği eyleminin birleştiğini söylüyor. Mayıs 1968 sırasında bir ateş yükselmesine uğruyor fakat. 11 . Avrupa’da.S45’nin gösterileriyle yaygınlaştığını belirtiyor. burada. bu çeşit olaylardan az etkileniyorlar. s.D.47 Üniversitelerde başlayan yeni hareketler. D. D. bazen amaçlarına ulaştıklarına göre.46 1. Bunun yanında öğrenciler statükoyu eleştirici hareketlere de ilgi göstermişlerdir. birkaç yıl sonra Québec’te. Yay. Montreal’de görülenler gibi. toplum düzeninin çok sağlıklı bir şekilde işlediği ve bozgunculuk tehlikesinin en zayıf ihtimal olarak göründüğü. işçi sendikaları tarafından Birleşik Devletlerde. Fransa’da. Eğ.2. ister kendiliklerinden olsun. genellikle. azınlıktaki küçük kümelerin öne atılışını izlerler. 144. Çev. Öğrenci hareketleri.koyun sürüleri. öğrenci hareketleri.e.g. Aynı 1966 yılında.. ister birkaç çoban köpeğinin veya sopa darbesinin dürtmesiyle olsun.43 Üniversite’de yer alan yeni hareketler.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam.000 üyesi vardı. s. 1969. milliyetçi bir nitelik muhafaza ediyor. (S. Mayıs 1968 öğrenci ayaklanması. Batı’nın Đki Yüzü. 1966’da Batı Berlin Hür Üniversitesi’nde Vietnam karşıtı mücadele ile başlayan hareketin bir sosyal demokrat öğrenci örgütü olan S. bu. Ekim 1917’de. Birleşik Devletlerde başladı. s. Stokholm Üniversitesi. Duverger.

. “Students for a Democratic Society” kuruluyor.e. 1960 Nisan’ında. s.. Maurice Duverger. en gelişmiş ülkede. Batı’nın Đki Yüzü. Amerikan üniversitelerindeki ilk mücadelelerin barışçı niteliği ile bunlar arasındaki fark büyük fakat daha sonra. çok disiplinli bir öğrenci örgütü Zengakuren yönetiyor. daha başlangıçta Amerikan emperyalizmine karşı mücadele ile birleşmiştir. toplumsal düzenciliğin en büyük ve bozgunculuk tehlikesinin en zayıf göründüğü. çok güçlü. dayanışma göstererek. ABD’de 1960’taki hareketlerin başlangıç noktası. çok örgütlü. Aynı 1960 yılı. s. harekete katıldılar: 1960 Nisan’ında. Başlık.m. 12 .gelişmiş ülkede. cop.50 * 48 49 50 Students for a Democratic Society (Amerikalı genç militanlar. a. öğrenciler böylesine güçlü bir örgüt yaratmayı başaramadılar.g. Harekette bulunanlar daha çok sosyal bilimler öğrencileri olmuştur. Üniversite binalarının işgali ya önemsiz kalıyor. barışçı öğrencilerin bir eşgüdüm komitesi ve Haziran’da. Çev. yada bunlar.s. Irk eşitliği için eylem.g.48 Columbia Üniversitesi’nde 1968 baharında gerçekleştirilen olaylar. Amerikan-Japon güvenlik antlaşmasının sebep olduğu bu hareketler. 1964 Berkley söz hürriyeti hareketinden beri en büyük eylemci hareket olmuştur. “Students for a Democratic Soclety”* kurulmuştur. Küba’ya hasmane tavır. ırkların bütünleşmesi yolunda öğrencilerin barışçı araçlarla mücadeleye giriştikleri Güney’in Siyah üniversitelerinde doğdu. ırkların bütünleşmesi yolunda öğrencilerin barışçı araçlarla mücadeleye giriştikleri Güney’in Siyah üniversitelerinde doğdu. Diğer üniversiteler. barışçı öğrencilerin bir eş güdüm komitesi Haziranda. polisin hoyratça müdahalesi ve siyahların ırk eşitliği yolundaki mücadelesinin sertleşmesi sonucunda. Santa-Domingo’ya müdahale vs. kalkan. kullanan militanların yürüttüğü bir şehir gerillası biçimini alıyorlar. 1977. Vietnam Savaşı. yani ABD’de başladı. Birleşik Devletlerde başladı. Japonya’da üniversite olaylarının doğuşuna tanık oluyor. 1960 yılında SDS’yi ‘Demokratik Toplum Đçin Öğrenci Derneği’ni kurdular.49 Üniversitede yer alan yeni hareketler. Maurice Duverger. polisin kıyasıya muharebelerle fethetmesi gereken gerçek müstahkem mevkîler haline dönüştürülüyorlar. dayanışma göstererek harekete katıldılar. Hindçini’ne kuvvet amacıyla askere alma hareketinin genişletilmesinin buna büyük bir yaygınlık kazandırmıştır. 191-192. bununla beraber. Zengakuren’in yöntemleri bütün Batı ülkelerinde taklit edildi. Bunları. esas itibariyle. daha başlangıçta. Irk eşitliği için eylem. Ankara: Doğan Yay. Başka üniversiteler.. Küba’yla başlayan büyük siyasal gerginlik. SDS’nin önderlik ettiği gösteri ve işgal ettiği hareketleri bütün öğrenciler tarafından destek görmemiştir. Öğrencin talep ettikleri spor salonu inşaatı durdurulmuş ve genel bir af çıkarılmıştır. 144-152. 191-192. 1960’ta.). s. Amerikan emperyalizmine karşı mücadele ile birleşiyor: Vietnam savaşı. a. Birleşik Devletler emperyalizmini hedef alıyor. bu fark azaldı. Đsmail Sandıkçıoğlu. Santa-Domingo’ya müdahale v.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. molotof kokteyli vs. Hindçini’ne kuvvet göstermek amacıyla askere alma hareketinin genişletilmesi buna büyük bir yaygınlık kazandırıyor.

Daha sonra. düşman eğilimlere bölündü. Bu yöntemler. I. hippi giysilerimiz. Yippiler. bu durumu değiştirmek istedik ve isyancı hareketi siyasallaştırmak için “Yippi Hareketi”ni yarattık. Bu durum. polise karşı savunma komiteleri kurduk. kışkırtma.D’deki Yippi Hareketi ve Uluslararası Gençlik Partisi’nin kurucularından olan arkadaşı Abbie Hoffman ile bir röportaj gerçekleştiriyor. nihayet katlanılmaz bir yükten. yıllar sonra A. Bir hafta boyunca. s.Dany Cohn-Bendit. Gerçek üstücü haberler yaymaktan da çekinmedik: Đnsanları kentin içme suyuna LSD karıştırdığımıza inandırdık…51 Gerçek anlamda öncü birkaç kadın meydanlarda herkesin önünde sütyenlerini çıkarıp ateşe verdiler ve Amerika güzellik yarışması töreninde olay çıkardılar. Amerika. Siyahlar. Kara Panterler bir grup militanı silahlı özsavunma eğitimine tabi tutuyordu. Çev. 70’li yıllarda. Baskı. Böylece. kadın hareketi.B. Kara Đktidar talep ederken. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. Tüm bir kuşağın kendiliğindenci isyanına dayanıyorduk. esrar çekerdik. insanları parklarda topladık. zaten birkaç yıldır. Onlar. Hippilerin ülkenin siyasi düzenini değiştirmek diye bir iddiaları yoktu. Đsyancı gençlerin arasında yapay olarak kurulmuş olan birlik patladı. Amsterdam’lı “Provo”lar tarafından uygulanıyordu. 24-25. Kendine özgü gereksinimleri. topluma küfrederdik… Kesinlikle hiçbir siyasi özü olmayan hippi hareketiydi bu. Çeşitli hükümetleri. rock dinlerdik. Đktidar sarsılmıştı ama sallanmıyordu. Chicagolulara bir başka yaşam tarzı sergiledik. 1968 yılında Vietnam Savaşına karşı çıkanları seferber edip Demokrat Parti’nin Chicago’da yapılan yıllık kurultayı sırasında büyük bir gösteri düzenledik… Sokaklarda bedava konserler verdik.: Ragıp Duran. çocukların isyanından hayrete düşüyor ama toplumsal düzenin temellerini tartışma konusu yapmıyordu. bir halkın mevcut iktidara karşı ayaklanmasını düşünmek bile çılgınca bir şeydir. Dahası Yippi Olimpiyat Oyunlarını düzenledik. aşağılanmayı ve yenilgiyi kabullenmek zorundaydı. toplumsal bir sınıf olarak değerlendiriyorduk ve bu sınıfın devrim yapacağına inanmıştık. 1987. 13 .” 1967’de insanları sokağa döktük ve “Uluslararası Gençlik Partisi”ni (YĐP) kurduk. Amerikan halkı. Amerikan yaşam tarzını reddeden gençleri kendi saflarımıza çekmek için yarattığımız bu karşı kültürden yararlandık. kendi gazetelerimizi yayınlamaya başladık. Savaş döneminde. aldatma ve zevke çağrı yöntemlerine hep sadık kaldılar. Vietnam savaşından kurtulmuştu. Hoffman şöyle söylüyor: “…Eskiden uzun saçlarımız. eğilimleri olan bu gençliği. Batı uygarlığının tarihinde ilk kez gerçekleşti. Böylece 51 Dany Cohn-Bendit. Amerika. çıplak ayaklarımız vardı. Biz. yaşlı kıtada. Đstanbul: Afa Yayıncılık. Weathermen adlı beyazlardan oluşan bir grup da şiddet yöntemlerini benimserken. sadece kimsenin kendilerine ilişmemesini istiyorlardı. bu bölünme onları zayıflatmıştı ama o zamana kadar kazandıkları başarılara da gölge düşürmemişti ve belki de en önemlisi. Vietnam’da uyguladıkları askeri siyasetleri değiştirmeye mecbur bıraktık.

Biz Devrimi Çok Sevmiştik. bütünleşme. 14 . “Kara Đktidar” muştuladılar. Dany Cohn-Bendit. kendilerini savunmak için 52 53 Dany Cohn-Bendit. demokrasi politikası başarısızlığa uğradığında. o dönemde. polislerin siyah gettolara gelip halkın üzerine ateş açtığında. s. siyasi makamlara aday olmazlardı. Hapis. 50 ve 60 yıllarında siyahlar. Đstanbul: Afa Yayıncılık. Baskı. Gençlerin çoğu. Seale’nın. Çev. 1971 yılında “Bobby Seale’e özgürlük!” diye slogan attığını. Amerikan siyasi yapısı tamamen ırkçı temeldeydi.g. bizim de gidip meşru haklarımızı korumak üzere onlara ateş açacağımızı biliyor.kendisini kemiren paslı kuşkudan da kurtuluyordu. KKK bugün bir siyah topluluğa saldırırsa. Irkların Eşitliği Kongresinin Yürüttüğü Mücadelelerde. Bizim tutumumuz çok sayıda insanı etkiledi ve siyahların politik kariyer yapmalarını teşvik etti. O zaman yürüyüşe geçeceğiz bu memlekette. Babby Seale o zamanlar şöyle konuşuyordu: “Bütün siyah halkın. çok nefret ettikleri “canavarın karnı”na gelip yeniden yerleşeceklerdi.45. s. ırkçı yönetimin üzerine yürüyeceğiz ve kahrolası bu hükümete ‘pis herifler eller yukarı. a.: Ragıp Duran. gençleri sistemin içine yeniden dahil de edebilirdi. Hatta böyle bir kariyer düşünmezlerdi bile.”53 Bobby Seale konuşmasına şöyle devam ediyor: “Kara Panterler hareketi. 43.e. I. insanları öldürdüğünde ırkçılığın çok fütursuz olduğunu. hareketin genel başkanı James Farmer’ın bir televizyon kamerasının eşliğinde. Philadelphia’da Bobby Seale ile röportaj yapıyor. özellikle de. onların seçilmesini sağladık. siyahların bazı yerlere alınmamasına karşı mücadele ettiğini. Seale. Amerikalılar’ın ve bütün dünyanın hayaline şiddetli bir şekilde çarpmakla yetinmedi. cinayet ve her cins şiddete muhatap olabilirlerdi ama aynı zamanda sistemin konfor ve huzuru. barış eli uzatma. 1985 Mart’ında. bu bir soygundur! Bize ait olanı almaya geldik!’ diyeceğiz. 1987. bu eylemlerin Martin Luther King’in ateşli nutuklarıyla ülkenin dört bir yanına yayıldığında bunalımın daha da arttığını ifade ediyor. Özellikle Ku Klux Klan’ın siyah yurttaşlara karşı haksız saldırılarına son verdi. siyahlar ordusunda toplanması gerek. 18-19. bu ülkede çok sayıda siyah politikacının seçim kampanyasını destekledik. eğer hayatta kalabilmişlerse.52 Dany Cohn-Bendit.. yinelenen bu eylemlerin Amerikalılar’ı bunalttığını. o zaman. Cohn-Bendit. Kara Panterler’in 60’lı yıllarda silahlanmış olmalarını haklı buluyor. düşmanın karnındaki devrimci direnişin simgesi olduğunu hatırlatıyor. Martin Luther King ile Sivil Haklar Hareketi ve savaşa karşı kampanyalarla bu durumun değişmesine katkıda bulunduk. Đsyancılar baskı ile karşılaşabilirlerdi.” Bobby Seale. ırk ayrımı yapan dükkan. sinema ve barların yetkilileriyle yılmadan usanmadan görüşmeler yaptığını. Bobby Seale ve onunla birlikte “Kara Panterler” örgütünün militanları. Biz.

demokratlaşma ve düzen değişikliği). siyasal eğitim (demokrasinin işleyişi ve siyasal katılım) C. Eğ. Romantizm (Duyumsal tecrübeler). Biz Devrimi Çok Sevmiştik. Batı Almanya’da Gençlik ve Öğrenci Hareketleri Doğrudan doğruya politikayla ilgili ilk ve yaygın öğrenci gösterilerinin.54 Richard Flacks.55 1. 2. 1969. Yay.. B. s. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de) Sempozyum Bildirileri. Yay. Ahlâki Yücelik : Menfaatçi davranışlara karşı antipati. genç nesil Almanların Nasyonal Sosyalizmin günahlarını babaları ile paylaşmak istememeleri. Fak. s.2. üniversite reformu (öğrencilerin yönetime katılması. Eşitlikçilik : Halkçılık. Dogmacılığa karşıtlık. Sempozyum Bildirileri. siyasal yönelimlerde görülen derin uçurumlar. 15 . öğrenci hareketlerinin dayanak noktalarını şu başlıklar halinde belirlemektedir: 1. Mine Göğüş. Yetki aleyhtarlığı (Merkezileşmiş karar sürecine karşı tutum). “Son Yıllarda Alman Üniversitelerinde Öğrenci Hareketleri”.2. “Amerikan Üniversitelerindeki Öğrenci Hareketlerinin Mahiyet ve Nedenleri”.silahlanma haklarının olduğunu. Toplum veya toplumculuk: Đnsan münasebetlerinin geliştirilmesi. 1969.. 159-160. 6. Eğitsel Nedenler: Aile eğitiminde ve üniversitede çocukların otoriter eğitime düşman olmaları. 47. Alman öğrenci hareketlerinin devrimci bir karakterde olduğunu ifade etmek mümkündür. kendilerini savunurken. 3-46. 1962 yıllarında “Spiegel Olayı” ile başladığı söylenebilir. Toplum yapısının demokratikleştirilmeden üniversite içi sorunların çözülemeyeceği düşüncesi hakimdi. Fak. Siyasal Nedenler (Đktidarın uygulamalarına karşı parlamento dışı muhalefet fikrinin benimsenmesi. 3. Öğrencilerin ve yol gösterici konumdaki öğretim üyelerinin arasında tam bir görüş birliğinin olmadığı görülmektedir. Seale. Toplumsal ve sosyo-psikolojik nedenler: 1933–1945 yılları arası zorunlu kültür değişmesiyle huzursuzluğu artan topluma 1945 sonrasında işgal kuvvetleri tarafından başka değerler enjekte edilerek sosyal yapının sarsılması. ayrıca Almanya’daki öğrenci hareketlerinin temelinde. 7.56 54 55 56 Dany Cohn-Bendit. Coşkun San. Ankara: Ankara Ün. Alman toplumunun kendine özgü sosyo-politik durumu yatmaktadır. 4. demokrasinin insancıllığını ve ekonomik haklarını savunduklarını ifade ediyor. Ankara: Ankara Ün. barışçı eylemle şiddete dayalı eylemin bir olmadığını. nesil çatışması. Eğ. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’ de) . savunma ile saldırı arasında çok büyük fark olduğunu iddia ediyor. Martin Luther King’e son derece sıkı bir şekilde bağlı olduklarını. demokrasi ilkelerinin milletlerarası politikada uygulanması isteği). Müesseseleşme Aleyhtarlığı (Özellikle üniversitelerin bağımsızlığını kaybettiği eleştirisi). Bu özel koşulların başlıcaları şunlardır: A. 5. s. toplumun eleştirilmesi. Kara Panterler Hareketi’nin barışçı mücadelenin bir sonraki aşaması olduğunu.

1968 tarihinde Rudi Rutschke’ ye yapılan suikast sebebiyle çıkan hadiseler.7. Turgut Kalpsüz. Essen. s.D. Stuttgart. Alman şehirlerinde (Münih. Hernert Marcuse’nin Hür Berlin Üniversitesi’nde konferans vermesi sebebiyle çıkan hadiseler. Felsefe Fakültesi ile Đktisat ve Sosyal Đlimler Fakültesi’nde açık bulunan kürsülere yeni profesörlerin tayini sebebiyle çıkan hadiseler. bir de. s. 1969.59 57 58 59 Turgut Kalpsüz. 1 Mayıs işçi bayramına hazırlık sebebiyle cereyan eden hadiseler. büyük mağazaları yakmaya bir çağrı gibi görünüyor. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de). bir aşırı sağcının suikastına uğruyor. Ankara. (Çok zayıf düşen ve her türlü siyasal eyleme son vermesi gereken) Dutschke’nin sahneden çekilişi ve olaylardaki aşırılıklar. Mücadele şiddetli oluyor. ABD’ne bağımlılığı (Başkan Yardımcısı Humphrey’in Nisan 1967’deki ziyareti dolayısıyla) ve üniversitenin demokratikleştirilmesini konu edinen gösterilere.5.D. 13.P. cemiyet düzeninin değiştirilmesi meselesi içerisinde. Ankara.. Maurice Duverger.S: yukarıda sözü edilen Amerikan örgütü ile aynı harflerle belirtiliyor ama aynı anlamı taşımıyor) öncülük ediyor. üniversite reformu. Batı’nın Đki Yüzü.57 Avrupa’da öğrenci hareketleri.58 Sonuç olarak. Batı Almanya’nın büyük gazetelerini adım adım tekeline alan. Vietnam savaşına karşı mücadele teması ile başladı. 1966’da. Otto-Suhi Enstitüsü’nün statüsünün yeniden düzenlenmesi dolayısıyla çıkan hadiseler. Sempozyum Bildirileri. Çev.D. Almanya’daki öğrenci hareketlerinde üniversite ile ilgili talepler ikinci plânda gelmekte.1968 tarihinde Prof. Vietnam’ı. Üniversite Öğrenci Birlikleri Federasyonu (ASTA) aidatını ödemeyi reddetmeleri hadisesi. daha sonra bir gerilemeye yol açıyor. ayrıca Batı Berlin) iki ölüme yol açan bir çok öğrenci gösterisi yapılıyor. “1968 Yılı Yaz Sömestrinde Cereyan Eden Öğrenci Hareketlerinden Đzlenimler”. Ankara: Doğan Yay. “1 Numaralı Komün”ün bir bildirisi.1968 tarihinde Hür Berlin Üniversitesi Rektörlüğü’nün işgali. 1977. bir polis memuru bir öğrenciye ateş ederek onu öldürüyor ve sonra beraat ediyor. Köln.1968 tarihleri arasında Germanistik Seminerinin işgali.4. mükemmel bir hatip ve bayraktar olan Rudi Dutschke tarafından yönetiliyor. 1969.5. bunları aşırı muhafazakâr bir siyasetin destekçisi haline getiren ve Nazilerin Yahudiler için yaptığı gibi devrimci öğrenciler üzerine kamu saldırısını davet eden Springer basın tröstüne karşı bir saldırı ilave ediyor. S. Buna 1960’ta partiden ihraç edilen eski sosyal demokrat öğrenci örgütü olan “Sozialistische Deutschen Studendtenbund” (S. 5152. s. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de).Turgut Kalpsüz. Mayıs ve Haziran ayları zarfında Doğu Asya Semineri Japon Dil Bilimi ve Sinoloji (Çin Dil Bilimi) bölümlerinin işgali. onları tevlid eden sebeplere göre aşağıdaki gibi tasnif etmektedir: 11. Müzakeresi dolayısıyla çıkan hadiseler. Rudi Dutschke. S. Frankfurt. Misilleme olarak. “1968 Yılı Yaz Sömestrinde Cereyan Eden Öğrenci Hareketlerinden Đzlenimler”. 27 ila 31. 15. Batı Berlin Hür Üniversitesi’nde. 1967’de. Dr.1968 tarihinde olağanüstü hal kanunlarının 2. Sempozyum Bildirileri. 11 Nisan 1968’de.5. 10.S dikkate değer bir önder. Öğrencilerin. 16 . 91.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. 192-193. onun bir cüz’ü olarak mütalaa edilmektedir. Berlin’de 1968 yılı yaz sömestrinde cereyan eden öğrenci hareketlerini. Birleşik Devletler’den ve Japonya’dan daha geç gelişti. Hanover.

. işçi sendikaları tarafından Birleşik Devletler’de. Ankara: Doğan Yay. Kimisi reform. a. Almanya’da olduğundan daha az olumsuz bir biçimde karşılanıyor ama sendikalar yine de çok çekimser kalıyorlar. öğrenci hareketleri. Hareketlere katılanlar arasında fikri bir beraberliğin olduğu iddia edilemez. özerkliği. temsili hiyerarşiyi reddeden doğrudan doğruya demokrasi fikri. Bu tarihe kadar reform tasarısını protesto etmek için birlikte hareket eden profesörler.g.1. kimisi de ayaklanma istemektedir.61 Seçimlerin yaklaşmasıyla 1967’den itibaren olaylar yeni bir safhaya girmiştir. s. Hareketler sırasında en aşırı soldan en aşırı sağa kadar değişik eğilimlerde gruplar bir araya gelmektedir. yalnız aşırı solcu grupların sayısı 50’yi aşmaktadır. reformların demokratik yollarla yapılmasını istiyor. profesörlerin üniversite dışı faaliyetleri.. siyasi partilerin üniversite konusundaki tutumu ve Gui Reform tasarısı. Maurice Duverger. öğrencilerin belli başlı şikayet ettikleri konulardır ve bu konularda reform yapılması istenmektedir. ayaklanmalar sırasında bir araya gelmekle beraber. kadrolu asistanların yetersizliği ve ekonomik– hukuki garantiye sahip olmamaları. Batı’nın Đki Yüzü. Đçişleri Bakanlığının bir sözcüsüne göre. “Đtalya’daki Üniversite Reformu Hazırlıkları ve Öğrenci Hareketleri” 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de) Sempozyum Bildirileri. 93-107.3. 1967 Kasımından başlayarak 1968’in ilk aylarında bütün şiddetiyle devam eden öğrenci hareketlerini organize ve kontrol eden partileri ve partilerin gençlik kolları haline gelen ve bu partilerin görüş ve çıkarlarını savunan bu geleneksel grupları reddetmişlerdir. s. 106-111. 1977. enstitülerin kürsülerin egemenliğinde olması ve enstitüler arasında işbirliğinin olmaması. Đtalya’da Gençlik Ve Öğrenci Hareketleri Üniversitede okuyan öğrenci sayısının artması. ders ve imtihan saatlerinin düzensizliği. asistanlar. üniversitenin demokratikleştirilmesi. Bunun yanında “Meşru Öğrenci Hareketleri Federasyonu”nu kuran bir grup.62 60 61 62 Esin Konanç.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. öğretim görevlileri. Öğrenciler tarafından ortaya atılan ve her türlü liderliği. Çev. kürsü profesörlüğünün bazı grupların tekeline geçmesi. hareketin iyi bir şekilde organize edilmesine imkân vermemektedir. öğrencilerin ve üniversite fiziki şartları ile öğretim üyelerinin yetersizliği. Bütün bu gruplar.m. hareketin Gui Plânı’nın protestosu olmaktan çıkmış olmasıdır. Bu kuruluşlar kendi içlerinde de bölünmeye uğramıştır. Hareketlere lise öğrencileri de katılmıştır. 17 . aralarında bir görüş birliğine varmış değillerdir. Öğrenci hareketleri.60 Aynı 1966 yılında. Ankara: 1969. öğrenci kuruluşları artık bağımsız hareket etmeye başlamıştır. Esin Konanç. burada. 193. 1967-68’de fakülte işgalleri ve sokak gösterileri ile doruğuna varacağı Đtalya’da gelişiyor. Son öğrenci hareketlerinin diğer bir özelliği.2. s. kimisi ihtilal.

Fakat bunların ne bir reform ne de ihtilal yapmak için tek bir cephe teşkil etmelerine imkân olmamıştır.2. Oxford ve Cambridge’de sakin bir ortam hakim olmuştur. sadece Büyük Britanya ve Đskandinav ülkeleri. Gençler. dilleri farklıdır. bugün 12. yer yer başarılı olmuşlardır. “London School of Economics” işgal edilmekle birlikte. içinde bulundukları toplumun iradesini elinde bulunduran ve toplumun aksak taraflarını gördükleri halde. daha köklü reformlar elde etmeyi. onlara dokunulmaz olarak gösterdikleri bir takım değerleri. kendilerinden önceki kuşağın.4. Ankara: 1969. daha iyi hayat şartlarına sahip olmayı. 1977. hükümet Gui Reform tasarısı yerine. bunları bertaraf etmek için yeterli enerjiye sahip olmayan yetişkinleri harekete geçirmek. “London School of Economics” işgalli bir boykota uğruyor ama Oxford ve Cambridge barış vahaları olarak kalıyorlar…64 1. çekinmeden ayaklar altına almalarıdır.2. s. 18 . bazı çıkarlar peşinden koşarak.63 1.5. 193. 111-114. Đtalya’da en aşırı sağdan en aşırı sola kadar çeşitli eğilimlerde olan öğrencilerin meydanlarda birleşmelerine sebep. Ankara: Doğan Yay. Đngiltere’de Gençlik Ve Öğrenci Hareketleri Avrupa’da. s. 1967’de Paris Fen Fakültesi dekanlığı işgal edilmiştir. Birleşmelerini engelleyen en önemli faktör çıkar ayrılığıdır. Her bakımdan yetersiz olan ve muhalefetin “Mini Reform” adını verdiği bu reform tasarısı. hatta onları bertaraf ederek kendi inançlarına uygun yeni bir toplum meydana getirmek istemektedirler. Öğrenci hareketleri.000 öğrencisi olan Nanterre Edebiyat Fakültesi bir ihtilal yuvası haline gelmiştir. yeni bir reform tasarısı hazırlar.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. kendilerini “kudurmuşlar” diye isimlendiren 40 kadar öğrenci Fakülte salonunda ellerinde polisle alay edici pankartlar olduğu halde gösteri yapmışlardır.Sol öğrenci grupları gayelerine ulaşmak işçiler ve pasif öğrencilerle işbirliğine gitmek istemişler. Fakülte hademeleriyle aralarında bir tartışma çıkması sonucu idarenin 63 64 Esin Konanç. Öğrencilerle işçiler arasında sınıf farkı vardır. Maurice Duverger. Kıta Avrupa’sının aksine Đngiltere’deki üniversitelerde yaygın bir eylem gerçekleştirilmemiştir. “Đtalya’daki Üniversite Reformu Hazırlıkları ve Öğrenci Hareketleri” 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de) Sempozyum Bildirileri. sözleri ile hareketleri birbirini tutmayan yetişkinlere karşı genç kuşağın haklı direnmesidir. 68 yılı Ocak ayında.. Bu anlamda Đngiltere’de kayda değer bir öğrenci veya gençlik hareketinden bahsetmek mümkün değildir. Fransa’da Öğrenci Ve Đşçi Hareketleri 1963’te inşasına başlanan. Genel grevler yüzünden Đtalya huzursuz olmuştur. 1968 seçimlerinden sonra. idare edenler arasına katılmayı ihtilâl yapmaya tercih etmektedirler. bir azınlık hükümeti olan Leone hükümetinin düşme sebeplerinden birini teşkil etmiştir. bu çeşit olaylardan az etkileniyorlar. Çev. Đşçiler sistemi yıkmak istememekte. Avrupa’da. Batı’ nın Đki Yüzü. sadece Büyük Britanya ve Đskandinav Ülkeleri bu gelişmelerden oldukça az etkilenmiştir.

22 Mart’ta “kudurmuşlar”ın miting tertip etmek için aynı Fakülte öğrencilerinden Daniel Cohn–Bendit’in başkanlığında bir amfiyi zorla işgal etmelerinden itibaren “22 Mart Hareketi” diye adlandırılmıştır. Devrimci Komünist Gençlik Örgütü. 1969.. Nanterre Üniversitesi’nin idari bölümlerini işgal etti. 19 . Bunların içinde üç önemli kişi yer alıyordu.”69 65 66 67 68 69 Yahya Akyüz.”67 Nanterre’de gelişen olayların Paris’e sıçraması gecikmedi. CLER (Comité de Laision des Révolutinnaires) adlı Troçkist bir örgüt birdenbire ön plana geçti. SNES (Syndicat National de l’Enseignement Supérieur) birtakım anarşist. Ankara: Doğan Yay. 3 Mayıs günü. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de) Sempozyum Bildirileri. ünlü sosyolog Alain Touraine ve Michaud. Bunun yanı sıra Marksist-Leninist Gençlik Birliği.. Ankara: Ankara Ün. Esas nedense. 1969. 1977. Bu hareket.65 22 Mart 1968 günü. Marksist düşünür Henri Lefebvre. Ankara: Ankara Ün. Ankara: Bilgi Yay. Çev. s. Ama eylemler çoğu zaman onları da aşıyordu. anti-emperyalist altı öğrencinin gözaltına alınmasıydı. Maurice Duverger.Fak.” Paris Üniversitesi Rektörü 2 Mayıs’ta dersleri durdurdu. Gerekçe. s.. Yahya Akyüz.Fak. Parisli Yıllar.66 1968 Öğrenci Hareketleri sırasında Paris’te olan Hıfzı Topuz.. Bu profesörler gençlerin savunmasını üstlendiklerini bildirdiler. 116-117.Eğ. Troçkist örgütler olaylara yön vermeye başladılar. Sorbonne’nun bahçesinde şöyle haykırıyordu: “Sorbonne yeni bir Nanterre olmalıdır. Nanterre’den Paris’e koşan Cohn-Bendit. 142 öğrenci..Yay. s. öğrenci olaylarını değerlendiriyor: “Sonra kendi aralarında daha sıkı bir dayanışma kurarak öğrenci haklarını savunmaya başladılar. Hıfzı Topuz. s..e.Yay.çağırdığı polisle bin kadar öğrenci çatışmıştır. Batı’ nın Đki Yüzü.g. O döneme kadar en güçlü gençlik örgütü sayılan komünist eğilimli UNEF (Union Nationale des Etudiants de France) birden bire gözden düştü. Hıfzı Topuz. “1968 Yılı Fransızz Üniversite Krizi ve Öğrenci Đstekleri”.68 “Bazı profesörler gençlerden yana olduklarını duyurdular. 1994. giderek yaygınlaşan bir bıkkınlıktı. Yahya Akyüz. 239-240. Komünist ve sosyalist eğilimli gençlik eylemlerine kolay kolay ayak uyduramadılar. a.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. 116. Basım. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de) Sempozyum Bildirileri. I. 194. O zamana kadar üniversitelerde gençliği temsil eden dernekler birdenbire boşlukta kaldı.Eğ. 238. s. Nanterre öğrenci hareketi böyle doğdu. Sorbonne’un bahçesinin Nannterre’li “kudurmuşlar” tarafından doldurulmuş olduğunu görünce “Batı” (Occident) adını taşıyan sağcı öğrencilerle aralarında çıkabilecek çatışmayı önlemek için polisi çağırdı ve aynı gün Milli Eğitim Bakanı’nın muvafakatiyle Sorbonne’da öğrenime ara verilmiştir. Olaylarda Daniel Cohn Bendit adında Alman Yahudisi bir gençle UNEF’in Başkan Yardımcısı Marc Sauvegeot’nun ve Yüksek Eğitim Sendikası Genel Sekreteri Alain Geismar’ın adları geçiyordu. “1968 Yılı Fransız Üniversite Krizi ve Öğrenci Đstekleri”.

azınlığın da genellikle çok zayıf bir azınlığı oluşturduklarını ifade etmiştir. 190. sisteme itirazı olanların “kenarda kalanlar” olduğunu ve bunların azınlıkta olduğunu. Yeni hükümetin Milli Eğitim Bakanı Edgar Faure. Böylece grev sözcüğü başka bir anlam kazandı. Dijon ve Rouen üniversiteleri de 7 Mayıs’ta gençlerin eline geçti. Gençler “grev” sözcüğünü çok tuttular. 30 Mayıs’ta bundan vazgeçip genel seçimlere gitmeyi karalaştırıyor. Montpellier.Fak. Strasbourg. Aix en Provence. Bu çatışmalardan en önemlisi “ Barikatlar Gecesi” denen 10/11 Mayıs gecesi olmuştur. öğretim üyeleri ve işçi kuruluşlarının gösteri için ortak bir çağrıda bulunmasını takip eden günlerde bütün Fransa’da 9 milyon işçinin greve gittiğini. Yalnız Paris bulvarlarında yürüyüşlere katılanların sayısı 30 bini aşıyordu.. “1968 Yılı Fransız Üniversite Krizi ve Öğrenci Đstekleri”. Đki gün önce Milli Eğitim Bakanı Sorbonne’un şimdilik açılmayacağını ilân ettiği halde 11 Mayıs’ta Afganistan seyahatinden dönen Başbakan’ın Sorbenne’u açmasını ve tutuklu öğrencileri serbest bırakmasını öğrenciler kendilerinin bir zaferi olarak kutladılar. profesörler ve diğer kuruluşlarla devamlı temas ederek bir reform tasarısı üzerinde çalışmıştır ve bu tasarı önemsiz bazı değişikliklerle Parlamento’da 7 Kasım 1968’de kanun şeklini almıştır.72 70 71 72 Yahya Akyüz. Ankara: Ankara Ün. s. herhalde Fransız toplumunun henüz etkisinden kurtulamadığı bu olayın sonucudur.Eğ. Aynı gün Jean Paul Sartre da Henri Lefebvre ile birlikte gençlerle dayanışma içinde olduğunu duyurdu. Zira o zamana kadar ayaklanmaya katılmamış olan büyük öğrenci kitlesi “polisle dövüşmek” için harekete geçti.e. Haziran’da yapılan seçimlerde de Gaulle’ün partisi. 7 Mayıs Salı günü. kapılara “Üniversite Grevde” pankartlarını astılar. Nantes.“…Olaylar artık Paris’i aşmış.. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de) Sempozyum Bildirileri. taşra kentlerine de yayılmıştı: Grenoble. Caen. s. olayların umulmadık ölçüde genişlemesinin en önemli sebeplerinden birini teşkil etmektedir. Bütün gözlemcilerin belirttiğine göre polisin Sorbonne’a girmesi. Batı’nın Đki Yüzü. öğrenci kuruluşları. Artık Sorbornne’un bulunduğu Quartier Latin’de öğrenci polis çatışmaları başlamıştır. De Gaulle. Maurice Duverger.g. işyerlerini işgal ettiğini. Komünist Partisi bu olayları “serüven peşinde koşanların eylemi” olarak tanımlıyordu. birkaç öğrenciyi götürmesi ve Fakülte’nin kapatılması. 20 . 1977. ezici bir çoğunluk kazanarak iktidarda kalmıştır. hayatın günlerce felce uğradığını görüyoruz. 1969.. Paris’te ve taşra kentlerde gösterilere katılanların sayısı 60 bini geçiyordu. Çev. a. Toulouse.Yay. bunların içindeki isyancı unsurların. Gençlerin kendilerine güvenleri çok artmıştı artık.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. Maurice Duverger. 24 Mayıs’ta krizin çözüm yolunun referandum olduğunu ilân ediyor. 191. s. 12 Mayıs’ta çeşitli öğrenci. Ankara: Doğan Yay. Diğer taraftan bir çok öğretim üyesi ve polisin şiddet kullanmasından nefret duyan kamuoyunun bir kısmı da öğrencilerin tarafını tuttu.70 Bununla birlikte General de Duelle’ün bir yıldan az bir zaman sonra iktidardan düşmesi.71 Duverger. 117.

Fransız öğrenci hareketinin en önemli özelliklerinden biri ve diğer ülkelerdeki hareketlerden en büyük farkı endüstri işçilerini ve kısmen de tarım işçilerini arkasından sürüklemiş olmasıdır. Çev. kısmen de ihtilalci bir özellik gösterdiğini söylemektedir. daha doğrusu sosyalizmle hürriyeti bağdaştıracak bir rejim istemektedirler. sosyoloji bölümde okuyan daha tenkitçi zekâya ve eğitim formasyonuna sahip. psikoloji. Maurice Duverger. öğrencilerin kendilerinin de ne istediklerini iyi bilmedikleridir. Ve Cohn Bendit. reformcu. Onlara göre. 1969. s. .75 Dünya kamuoyunca gençlik ayaklanmalarının babası olarak görülen Herbert Marcuse. Bu gençlik hareketleri bir teoriye dayanmadığı gibi.m. yönetime katılmayı. s. bütünlüklü bir organizasyondan da yoksundur. iktidara müzakere ve müdahale imkânı vermediği için bir avantaj olduğu kanısındadır. üniversite kapitalist düzenin kalesidir. Öğrenciler kapitalizmi olduğu gibi sosyalizmi de reddetmekte. Kapitalizmin iç ve dış sömürüsüne katılmakta. Ankara: Doğan Yay. 118-125. üniversiteye imtihansız giriş uygulamasının devam ettirilmesini istiyorlardı. 194. toplum meselelerini daha iyi analiz eden öğrenciler oluşturuyordu. Eğ. s. ”Belki gerçek.g.. .Öğrenciler. a. Batı’nın Đki Yüzü. Yahya Akyüz. s. 126-130. bu plân ve organizasyon yokluğunun. Yahya Akyüz. yeni öğretim metotlarının uygulanmasını. öğrenci hareketlerinde çok kuvvetli bir anarşi unsurunun olduğuna dikkat çekmektedir.g. hocalarla daha sıkı temasta bulunmayı. 1968 Yılı öğrenci hareketlerinin büyük ölçüde.m. Fakat grev ve işgallere giden işçiler toplum düzenini yıkmaktan çok. Bu Cohn Bendit’nin “önce bir kımıldayalım. üniversitenin özerkliğini..74 Đhtilalci öğrencilerin hareketindeki siyasi unsur. 21 . 130-131. Yahya Akyüz. maddi avantajlarının artırılmasını düşünmüşlerdir. ayrıca genç işçiler de militanlık yapmak üzere goşist gruplara girdiler. a. Fak.76 73 74 75 76 Yahya Akyüz. burjuvazinin koruyucularını yetiştirmektedir. hayata hazırlama amacına yönelik bilgi verilmesini. hareketin teorisini sonra yaparız” sözünden anlaşılmaktadır. Öğrenci hareketlerinin kaynağını felsefe. Yay. yarının sömürücüleri. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de) Sempozyum Bildirileri. Sorbonne’un salonlarına asılan bir afişte şöyle denilmektedir: Burjuva ihtilali hukuki oldu.73 Çin’deki Kültür Devrimi’nden esinlenen öğrenci kökenli militanlar işçilerle birlikte çalışmak için gidip proletaryanın kucağına yerleştiler. “1968 Yılı Fransız Üniversite Krizi ve Öğrenci Đstekleri”. proleter ihtilali iktisadi oldu. bizimki de insanın insan olması için sosyalist ve kültürel olacak. imtihanların kolaylaştırılmasını. 1977. Ankara: Ankara Ün. hareketin rejimi ve toplum düzenini yıkma amacı taşımasında ve yeni bir düzen aramaya yönelmesinde görülmektedir.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam.

-Jean-Jacques Brochier’nin yaptığı söyleşi). ardından gelen ussallaştırma girişimleriyle yavaş yavaş boğuldu. uslu ve düzene uymuş bir gençliğin güven verici görüntüsünü ortaya koyuyor. kendilerine soru sorulan gençlerin % 89’u “mutlu” olduklarını söylüyorlar (Gerçi. bunların % 35’i “çok mutlu” ve % 54’ü “oldukça mutlu” olmak üzere. Fransa’da 1969’da gerçekleştirilen başka bir anket. Nitekim bazıları da. olayın kendilerini aşan. alttan alta her yerde devam etmiştir. öğrenci huzursuzluğu ortadan kalkmamış.. “Bir Uygarlık Bunalımı”. o olayda özgün ve ilginç olan ne varsa geri plana itmektir. yalnızca gözlemciler için değil. bunun hiçbir zaman. sayı: 14. s.Duverger’e göre öğrenci emekçi dayanışması bir efsane olarak kalmıştır. hatta tertiplere başvuran. Batı’nın Đki Yüzü. daha çok şiddet yanlısı olan küçük kümeler içinde yer almışlardır. “oldukça mutlu” kavramının bulanıklığı daha az iyimser yorumlara imkan veriyor. ancak öğrenciler kendilerini toplumla bütünleşmiş olarak hissetmiyorlardı. liberalleri. Ortada devrimci bir durum da yoktur. 77 78 Maurice Duverger.yaşlılar mücadelesinin ve yeni kuşakların isyanının zayıflığını gösterecek bir biçimde. Paris Mayıs’ının yarattığı büyük bayramdan sonra. gençler. azınlığın da genellikle çok zayıf bir azınlığını oluşturuyorlar.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. 190. Batı’da olaylar durulmakla birlikte. Yer yer ortaya çıkan mevzii bunalımlar dışında. savaş sonrasında rahip işçilerin yaptıkları gibi. s. Bazı öğrenciler sadece üniversiteyi hedef alan reformlara katılıyorlar veya daha az devrimci siyasi hareketleri destekliyorlar. Bunun aksine diğer bazıları ise sistemli olarak provokasyonlara. Ankara: Doğan Yay. son derece şaşırtıcı bir olay olduğunu görürüz. Mayıs 1976. 1977. belki de birinci kümenin oranını zayıflatmıştı. önceden oluşturulmuş şemanın içine sokmak. bir olayın verilerini..). her biri ayrı telden çalan kendi sanayi toplumu kuramlarını üretmelerine engel olarak verilerini sildiler. Mayıs olaylarından hemen sonra Fransız üniversite öğrencileri arasında yapılan bir anket. 1998. % 54’ünün üniversitede reform istemekle yetindiğini. komünistleri. 103 (Magazine Littéraire. Olayın bir patlama yaratacağı ve hızla yayılacağı öngörülemezdi. “Öğrenci Komünü”nün başarısızlığından sonra meydana gelen hayal kırıklığı. Hareket karşısında yaşanan o müthiş şaşkınlık ve bütün bunlar. her şey. bunların içindeki isyancı unsurlar. pek yüksek olmadığını gösteriyor. sözü edilen bu nüfus dilimleri azınlıkta bulunmakla kalmıyorlar. üniversiteler sakin bir görüntü arz etmiş. % 31’inin ise sınavlara geleneksel biçimleri içinde girmek istediklerini ortaya koydu. Edgar Morin ile Söyleşi. Cogito. hasır altı edildi. Çev.78 Üstelik. öngörülemedi. 22 . Đstanbul: Yapı-Kredi Yay. sosyalistleri. Toplumbilimciler ellerine birer silgi alarak. fabrikada çalışmak suretiyle emekçilerle daha sıkı bir temas aramışlardır.77 Mayıs 68’in. olayın içinde olanlar için de. bunların sadece % 12’sinin toplumu kökünden değiştirebilmek istediğini. Eylül 1968’de. Ussallaştırmak.

. “Hangi Sol? Sosyalizm. Mayıs 1968’de. Aşağı yukarı 10 milyon ücretliyi kapsayan bir genel grevin. O zamana kadar. Çev. genel grevi kontrol etmiyor. s. Sendikalar ve Komünist Partisi. 1960 yılı. daha önce yer alan bu olayların80 bir ölçüde devamı ve en yüksek noktası gibi görünüyor. Her şey. Eski Sorbonne’un.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. Fransız toplumunun henüz etkisinden kurtulmadığı bu olayın sonucudur.aksine. Bazıları. “Hangi Sol? Sosyalizm.. Amaç ve Nitelikleri Lynne Segal. s. 3. Batı’da 1968’den önce olan olayların (açıklama bize ait)... Mayıs 1968 öğrenci ayaklanması. Fakat. Đstanbul: Ayrıntı Yay. 1871 Komününden beri görülmemiş bir biçimde. Paris’te doruklarına ulaştılar. yol açtıkları genel grevle. Büyük sayıda genç veya yabancı işçi çalıştıran birkaç işletme dışında. s. “öğrenci-emekçi” dayanışması bir efsane olarak kalıyor. Paris olayları. hayat şartlarında bir düzelme elde etmek için fırsattan istifade ediyorlar. Otuz yıl önce. Lynne Segal. Haziran 1968 seçimlerinde sağın zaferi ile son buluyor.81 1. yeni yetme bir anarşist ve altmışların öğrenci radikaliyken. Kasım 1990’da Londra Merkezi Politeknik Üniversitesi’nde düzenlenen Radikal Felsefe Konferansı’nda yapılan “Değerler. dilekleri devrimci değil.: Robin Blackbur. genelleşmiş bir anti-otoritarizmi ve özgür aşk politikasını savunuyordum”. 1977. 193. Der. Bas. 1944 Kurtuluş muharebeleri bir yana bırakılırsa.3 Batı’da 68 Hareketi’ne Yön Veren Kişi ve Grupların Fikir. emekçiler. 1993. işin sadece göstermelik tarafını meydana getiriyor. bir ulusal kahramanın otoritesi altında on yıldır iktidarda bulunan ve son çeyrek asır içinde Fransa’nın tanıdıklarının en sağlam olan hükümetin kökünden sarsılmış olmasıdır. Feminizm ve Gelecek” adlı makalesinde kuşağıyla ilgili değerlendirmelerde bulunuyor: “Siyasal kuşaklar şaşırtıcı bir hızla görünüp ortadan kayboluyorlar. başkentteki bütün üniversite binalarının ve taşradaki birçok fakültenin işgal edilmesi. herhalde.79 Fransa’da. Ankara: Doğan Yay. Burası şüphelidir. hiçbir üniversite olayı tek bir şehrin veya birkaç şehirde mevzii gösterilerin sınırını aşmamıştı.e. Batı’nın Đki Yüzü. Bu makale. 147. 190-191. Direniş ve Toplumsal Değişim” başlıklı konuşmanın genişletilmiş bir versiyonudur.83 82 79 80 81 82 83 Maurice Duverger.: Osman Akınhay. birkaç hafta boyunca ülkenin bütün ekonomisini felce uğratmış olması daha da önemlidir. a. 23 . En önemlisi ise. Feminizm ve Gelecek”. Çev.g. kapitalist sistemi devirmesi mümkün olan gerçek bir devrimin başlamış olduğunu düşünüyorlar. bir bayram ve devrim havası içinde bunların kızıl ve siyah bayraklarla donatılması. Öğrenci liderlerinin inandıklarının –veya inanır göründüklerinin. ulusal bir nitelik kazanıyorlar ama Paris. Çöküşten Sonra Sosyalizmin Geleceği. kendi kuşağım ve sınıfımdan başkalarıyla birlikte. şehrin merkezinde barikatlar kurulmuş olması daha önemlidir. General de Gualle’ün bir yıldan az bir zaman sonra iktidardan düşmesi. Đşçi ayaklanması hükümeti zayıf duruma düşürünce. ortada devrimci bir durum yok. reformcu olan işçi sınıfı üzerindeki etkilerini koruyorlar. Maurice Duverger.Öğrenci ayaklanmaları.

iktidara geçme. 1993.o sıralarda alternatif yada özgürlükçü sosyalizmle yakından bağlantılı olan kadınların kurtuluşunu keşfettim.84 Dany Cohn-Bendit. “kaldırım taşlarının altında plaj var” demek. sakinleşmiş tiplerin çoğu canımı sıkıyor: Şiddetli bir anti-komünist olmama rağmen..On yıl sonra öğrenci anarşizmi çabucak 1970’li yılların daha sınıf yönelimli. 68’de ve günümüzde kendisini değerlendiriyor: “Đnanmış bir barış yanlısıyım. faaliyetlerin ve yaşam tarzlarının yenilgisiyle ve düzensiz biçimde geri çekilişiyle karşılaşan ilk insanlar olmadığımızı bilsek bile (ki biz böyle bir durumda karşılaşan son insanlar da olmayacağız). kimsenin 68 Mayıs’ına ilgisiz kalamadığını ve son yıllar içinde86. Dany Cohn-Bendit. Bugün oldukça temkinli bir şekilde Yeşiller Partisi’nin yol arkadaşıyım.. Bu çevrelerde. 3. s. aynı zamanda eski fikirlerin yerine yeni fikirler benimsemekle meşgul yada Sovyet sosyalizminin cesedini görünce belleksizmiş gibi irkilen sol kesimlerden kaynaklanır. anti-emperyalist özgürlükçü sosyalizmine dönüştü. Çev. Bas. depresyondan. 1960’lı ve 1970’li yılların sosyalistleri ve aktivistlerinin. koskoca bir program… Geçmişten bu yana bayağı ilerleme yaptığım da söylenebilir. ya evet. 68 Mayısı konusunun açılması 84 85 86 Lynne Segal. 68’i yaşayıp şimdi içi geçmiş. yeniden bekâret kazanmak isterken “Reagan”cı havalar atan yoldan çıkmış Stalinciler’e acıyarak yaklaşıyorum. geleceğe ilişkin bir iyimserlik duygusunun diri kalması için çok gerekli olan dostlukları. sinizmden yada siyasal çizgi değişikliğinden uzak kalmak kolay değildir. Çöküşten Sonra Sosyalizmin Geleceği.: Robin Blackbur. yerini. bu tür mücadeleler tarihinin silinmesine tanık olmanın kasvetine bırakır. s.85 Yazar. 7. 148. Đstanbul: Ayrıntı Yay. Eski mücadeleler ve özlemlerin yok olmasını kişisel bir yenilgi gibi hissetmeye başladığınız zamanlar depresyon etkisini en ağır biçimde gösterir ve genellikle. Mücadelelerin ortadan kalkması yalnızca egemen medyada değil. günün yerel mücadelelerinde Londra sokaklarında “Halk Đktidarı”na ulaşmak için çabalayan insanlara katılmış durumdayım ve tam zamanında –yalnız bir anne ve komik bir sömürge kalıntısı olarak. Đstanbul: Afa Yayıncılık. Feminizm ve Gelecek”. paylaşılan etkinlikleri ve kamusal ortamların gelişme fırsatlarını sona erdirerek noktalanır. Kısacası. Değişiklik için kolektif eylem yapılabileceğine inanmanın heyecanı. Almanya’daki Yeşiller Partisi çekingen bir şekilde de olsa.: Ragıp Duran. 1987. 60’lı yılların başkaldırısının reddi yolunda gelişmeler olduğunu söylüyor ve şöyle devam ediyor: Özellikle de o dönemde goşist gruplara ağırlıklarını koymuş insanlarda vardı bu eğilim. 24 . Der. Bugün yaşamlarımızı dönüştüren ve anlam kazandıran ideallerin. Bense son birkaç yıldır bu fikrin militanlığını yapıyorum”.: Osman Akınhay. “Hangi Sol? Sosyalizm. Kitabın kaleme alındığı tarih: 1986. I. kendi tek ve biricik (ve solun umut verici bir biçimde daha dehrevî olan) parlak dönemimizin geçip gideceğini düşünmeleri gerçekten zordur. Baskı. Aradan yirmi yıl geçtikten sonra. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. Şimdi Đngiltere’de. yönetme-fikrini kabul ediyor. 68 Mayıs’ı reddedilse de. ben hala 68 mezunu bir isyancıyım…15 günde bir çıkan pflasterstrand. Çev.

hemen istiyoruz” şarkısını söylüyordu. yani gençlerin söz konusu resimlerle karşılaşabilmeleri için. gençler bu görüntülere şiddetle bağlanıyor ya da nefretle algılıyorlardı resimleri. silahlı yada silahsız iktidarı ele geçirmek dilediğinde olanların.. Nereye gitsem bana hemen bu geçmişten söz açıyorlar ve sadece büyük bir sıcaklık ve büyük bir nostaljiyle bu geçmişten söz ediyorlar. “68’ci” olumsuz bir nitelemeydi. Che’nin siması çıkıyordu ekrana. bugünkü eylemlerim ve düşlediğim gelecek arasında hep bir süreklilik olsun istedim. Đşte bu hırs. 1970’li yılların başlarında ayaklanıp bizi mücadeleye neyin sevketmiş olduğunu sorar. sinemanın getirdiği resimleri. hayatımızın gidişatını değiştirmek istediğimize inanıyorum. Ben. Bizim meydan okumamızın anahtar unsurları.8. çok sayıda gençte çeşitli tepkilere yol açıyordu. Baskı. Kanımca sarhoş edici ve sıkıcı bir dönem yaşadık. ne de cenaze marşı söylüyoruz. Bütün bu görüntüler. Çev. milliyeti ne olursa olsun. 7. yaşama zevki ve tarih anlayışıydı. Özel hayatımda ve siyasi bağlantılarımda.e. a. Jim Morrison “Dünyayı istiyoruz ve şimdi. ayrıca siyasi rejimlerin de haber ve bilgilerin hür dolaşımını sağlayacak nitelikte olması gerekiyordu. 9-10. s. We want the world we want it now. Aslında bu evrimin nedenlerini anlıyorum. evrensel çapta geçerli bir sloganın atıldığını sanırdı.g. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. bir yığın görüntü ve ses sayesinde. Đletişim araçlarının gelişmesinin yardımıyla. Sadece “biz devrimi çok sevmiştik” diyoruz. davranış biçimlerini. 1987.88 87 88 Dany Cohn-Bendit. I. Muhataplarımın çoğuna göre bu süreklilik kırılmıştı87 1968 yılında dünya aniden karmakarışık hale geldi. Dany Cohn-Bendit.insanları rahatsız ediyordu. Tabii tüm bunların gerçekleşebilmesi için. muğlak bir suçluluk duygusu kaplıyordu etrafı. “Her şeyi hemen isteyen” insanların. s.: Ragıp Duran. “baba-cool” tam anlamıyla küfürdü. Ayrıca. tüketim şekillerini de saymıyorum. Mesela televizyon haberlerinde yayınlanan görüntülerde Rus tankları Prag’a giriyordu yada Meksika Olimpiyatlarında Madalya kürsüsünde Carlos ve Smith siyah eldivenli yumruklarını göğe sallıyorlardı. Roma’da yada Torino’da kaldırımlar ve kaldırım taşları isyancı bir kuşağın simgesi haline gelmişti. Đstanbul: Afa Yayıncılık. Liverpool’un kenar semtlerinden bir Đngiliz grubu şarkılar yaratıyordu ve birkaç ay sonra tüm dünyanın gençleri bu şarkılara hayran kalıyordu. giyim tarzlarını. geçmişteki inançlarım. dünya tümelinin fiziki ve günlük varlığını yaşayan ilk kuşak olmuştuk. Çok yoğun deneylerle dolu ama aynı zamanda değerlendirilmesi güç rizikolar ve tehlikeler içeren siyasi faaliyetlere dalmıştık. 25 . bizim kaderimize damgasını vurdu. Ayrıca bir sürü insanın da benim arkamdan “o geçmişçidir” dediğini de biliyorum. Đnsan. Ne zafer şarkısı. Aramızdaki insanların çoğu hala. yaşadıkları ülkelerin düzeyinin kitle iletişim araçlarının gelişmesine izin vermesi. Paris’te ve Berlin’de. 15 yıl öncesinin parçasıydı bu. Mesela müzikte. eski muharip biçimine heves duymamaları ve kendi geçmişlerini tazelemeyi göze alamamaları aslında doğal.

… Şili’ye gidemeyince bu görüşme yapılamadı.e. Kendimi MIR’e çok yakın hiseddiyordum ve eminim ki Şili’de yaşasaydım MIR üyesi olurdum. 1917’nin Sovyetleri ne. 18. ayrıca genç işçiler de militanlık yapmak üzere goşist gruplara girdiler. Kitapta beni en çok etkileyen nokta. 1956 Macaristan’ındaki işçi konseylerini ve diğer mitleri. I. Vakti zamanında halkın Bastille zindanlarını ele geçirdiği gibi.. 61. yıkılmış umutları saymıyorum. Pinochet’nin darbesi sırasında MIR’ın önderi olan Miguel Enriquez’in arkadaşıydı. gelecek devrimlerin sorumluluğunu verdiklerini. Biz Devrimi Çok Sevmiştik.90 Fransa’da 1968 Mayıs’ı. 22 Mart 1968 günü. kendilerinin 68’den önce de proletarya düşkünü olduklarını.. tüm bildiri ve broşürlerde. Bu nedenle de halen faaliyetlerini yer altında sürdüren MIR’ın lideri Pascal Allende ile görüşmek istedim.89 Dany Cohn-Bendit. s.91 89 90 91 Dany Cohn-Bendit. 1918 Alman devrimine. Nanterre Üniversitesinin idari bölümlerini işgal etti. Chicago’da “Kızgın Günler” dönemiydi: Vietnam savaşına karşı çıkanlar Demokrat Parti’nin yıllık kurultayının yapıldığı binaya saldırıyordu.: Ragıp Duran. 26 . Bob Kennedy ve Martin Luther King öldürülmüştü”. giderek yaygınlaşan bir bıkkınlıktı. Dany Cohn-Bendit. 1980 yılında Carmen Castillo’nun “Santiago’da Bir Ekim Günü” adlı kitabımı okuduğumda yapıt beni çok etkilemişti. Çin’deki kültür devriminden esinlenen öğrenci kökenli militanlar işçilerle birlikte çalışmak için gidip proletaryanın kucağına yerleştiler. s.g.g. Gerekçe anti-emperyalist altı öğrencinin göz altına alınmasıydı. tarihi rolüne uygun olarak devrimi hazırlama görevini yüklediklerini. işçi sınıfına.e. 70’li yıllarda MIR (Devrimci Sol Hareketi) olayı beni çok sarmıştı. a. 1970 yılında Varşova Paktı ordularının Prag’a müdahalesine karşı Frankfurt’ta düzenlenen bir mitingde tanıştığım Adam Michniek’le tekrar görüşmek amacındaydım. işçi sınıfına. Çev. Dany Cohn-Bendit. Amerikan ordusu olası bir yenilgiden çekinmeye başlamıştı. Sovyet kıskacındaki Polonya’nın korkunç ve ürkütücü bir yer olduğunu anlatıyor. ama düşlerinde işçilerin devrime hâzır. 1936’nın özgür Katalonyası’na benziyordu. Mayıs 68. barış yanlılarının gösterileri yoğunlaşıyordu. Carmen. Amerika’nın tüm başkaldıran güçleri. 11-12. s. yaşamla dogmatik militan arasındaki uyuşmazlık olmuştu. nâzır bir halde olduğunu ifade ediyor. Polonya’da takip edildiğini. Vietnam’da TET saldırısı başlamıştı.Polonya benim açımdan acı bir deneydi. işçilerin iktidarı ele geçirdiği bir devrim olacaktı. Şili konusu ise bambaşka. “Biz Devrimi Çok Sevmiştik” adlı kitabında 68 Kuşağı’nın yaşadığı dönemi anlatıyor: “Yıl 1968. üniversite kampusları işgal altındaydı. Yazar. Dany Cohn-Bendit. yerleşik düzenin iktidarını sarsmak için bir araya geliyordu. a. Baskı. dünya tarihinin en büyük genel grevidir. işçilerinse pek kaygılarının olmadığını. sakince fabrikalarında çalıştıklarını. siyasi toplantılarda. Esas nedense. Özyönetimi. Mayıs 68’de. 1987. Đstanbul: Afa Yayıncılık. 142 öğrenci.

aynı toplantılara. hiçbir siyasi ağırlığının olmadığının söylenebileceğini. örgütlenmeye gitmek dahil her şeyin denendiğini. aynı anarşist grupta çalıştıklarını. kendisinin Jean-Pierre Deteuil’le. Bu öyle sık rastlanan bir dönem. çünkü hareketin bir anlamı kalmamıştı” diyor. 22 Mart Hareketi dağılınca. biz bir yerde tarihin motoruyduk. Dany’nin. 27 .: Ragıp Duran. toplumdaki bazı uygulamaları değiştirmek için müsait bir andı. biz tarihi yapıyorduk. hareketlerde kararların kolektif bir şekilde alınması gerektiğini.P.e. herkesin kendi başına çıkış yolu aramaya koyulduğunu. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. bugün şu tespitte bulunuyor: 92 93 94 Dany Cohn-Bendit. hatta bazılarının 22 Mart Hareketi’nin adını kullanıp Maocularla beraber büyük bir örgüt kurmaya yeltendiğini ifade ederken. kimilerinin bu duraklamayı kaldıramayarak sağa sola başvurup aynı numaralarla yeni bir şeyler yapmaya kalkıştığını belirtirken kendisinin devrim olabileceğine hiçbir zaman inanmadığını da dile getiriyor. Dany Cohn-Bendit. 63. a. yeni bir dizi girişimde bulunmak. s. bu anarşist.g. Đstanbul: Afa Yayıncılık. Dany. Jean-Pierre Deteuil. J. 65.Dany Cohn-Bendit.66. Dany Cohn-Bendit. s. s. a.94 Dany. Deteuil. anarşist fikirleri yaymak. bağımsız ve isyancı düşüncelere bağlı olduklarını. daha önce özellikle anarşist grupçuklar tarafından zaten oluşturulmuştu. Her halükârda Nanterre’de kaldığımız süre içinde böyleydi. yeniden bir devrimci hareket kurmak. aynı mitinglere katıldıklarını. bu soruya tatmin edici bir cevabının olmadığını ifade ediyor. Çev. P. 64-65. Her şeye rağmen yeniydi ve kolektif olarak tasarlanmıştı. kapitalizm ve komünizmden aynı derecede nefret ettiklerini dile getiriyor. I.g.e. Bu dönemde bir ayrılık oldu ve bizim söylemimiz artık kolektif olarak oluşturulmuyordu. hareketin var olmadığının. Buna karşılık Dany şöyle karşılık veriyor: “Belki “müthiş gece” değil ama 68 mayısında.. bir olgu değil. bu andan itibaren hemen 22 Mart Hareketi’nin dağıtılması için mücadele ettim. 15 Mayıs 1968’den sonra.. ama 68 Mayıs’ının rüyalarımızdaki o “müthiş gece”yle sonuçlanacağına inanmıyordum.”93 Deteuil “bizim söylediklerimizin bir bölümü. hareketin olayların gerisinde kaldığını. 1966’dan beri aynı devrimi düşlediklerini. Troçkist ve Maocu gruplar içinde sence ne yapmamız gerekirdi sorusuna J. Mayıs 68 hakkında şu tespitlerde bulunuyor: Mayıs 68. Yani tarih bizi yönetmiyordu.. 22 Mart Hareketi’nde 250 kişi olduğunu ve hareketin bir tek kişi tarafından simgelenmesine karşı çıktığını. bu nedenle de Dany Cohn-Bendit’e karşı mücadele ettiğini Dany ile yaptığı röportajda ifade ediyor. Daha sonra başka insanlar da bize katıldı ve o zaman örgüt meselesi gündeme geldi. Baskı.92 Jean-Pierre Deteuil. 22 Mart Hareketi’nde Dany ile aynı örgütte olan Jean-Pierre kendisini Anarşist Basklı olarak tanımlıyor ve Anarşist Komünist Örgütü’nde (OCĐ) faaliyetlerine devam ediyor (1985). Ben. 1987. örgütlerde.

Dany. LĐP saat fabrikasındaki özyönetim türü deneylerinin köklü değişikliklere yol açmasa bile.e. LĐP saat fabrikasının işçileri. işçi sınıfı harekete geçmezse.. aşırı solcu grupların çalıştığı Fransız Demokratik Emek Konfederasyonu ç. kabul ediyor ve LĐP olayında amacın aydınlarla işçilerin 95 96 Dany Cohn-Bendit. Baskı. Dany Cohn-Bendit. daha sonra demir-çelik sanayinde çalışırken. Esas olarak 1968 mayısında doğmuş olan özyönetim rüyası. parçalandığını iddia ediyor. nükleer enerjiye karşı hareketlerin ya da çevre korumacıların hareketlerinin daha fazla demokrasi talep eden hareketler olduğunu ve cevap olarak da daha fazla demokrasi olmasının imkansız olduğu belirtildiğini. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. toplumsal sorunları çözmek için devletin gerekli olmadığına. J. Kafalarımızda bir mit gibiydi işçi sınıfı. s. hala özyönetime. J. Çev. “60’lı yılların sonundan bu yana toplumsal düzeydeki anlaşmazlıklarda. hep işçi sınıfına atıfta bulunduğumuzu görüyorum.g. a. 1987. P. Đnşaatlarda. ücret eşitliğine inanıyor ve bunları temel ilkeler olarak görüyor..n. devrimci militanlarla işçiler arasında bir dayanışma düşleyen Dany’nin fikirlerine katılıyor. işçiler de fabrikayı işgal ettiler. I. o zaman da bu hareketlerin dağıldığını.J. metinleri yeniden okuyunca. 67-69..n. yaptıkları konuşmaların işçi sınıfı üzerinde önemli etkileri olduğunu. 71-75. 68’de aydınlarla işçiler. Toplumsal hareketler. P.”Buna karşılık J. saat yapımına devam ettiler ve fabrikanın stoklarına el koydular. 28 . s.“Şimdi televizyonda ya da radyoda eskiden yaptığımız konuşmaları izleyince ya da o zaman kaleme aldığımız bildirileri. Deteuil. Marxist-Leninist partilerine proletaryayı dahil edemeyen birkaç aydın devrimci şef olduğunu iddia ediyor. ünlü “üretiyoruz ve maaşlarımızı alıyoruz” sloganı sayesinde somut bir içerik kazanmıştı böylece. başarısızlığa uğrayanın.P. gerçekleştirdikleri eylemlerin. J. yaratıcı dönemler ve mücadele eden insan sayısının ne kadar az olursa.Buna karşılık Dany. insanların doğru buldukları somut bir amaç için mücadele ettiklerini gördüğünü ama toplumu yönetmek için istek duyduklarına şahit olmadığını belirtiyor.. Deteuil. P.95 J. ilk adımı işçi grupları mı atıyor?” diye soruyor. Deteuil. toplumsal değişimlerin mümkün olmadığını ifade ediyor. Đşsizlik tehdidine karşı. P.) ile CFDT’yi (sosyalistlerle. Đstanbul: Afa Yayıncılık. fabrikanın kapatılacağını öğrenmişlerdi.: Ragıp Duran. sendikal eylem ve siyasi ajitasyon nedeniyle birçok kez işten atılan bu dönemler içinde de anarşist grupçuklarda sıkı militanlık yapan ve LĐP mücadelesine katılan Michel Chemin. “Đşçi grupları dediğin CGT (Fransız Komünist Partisi önderliğindeki Đşçi Sendikaları Konfederasyonu ç. P. Dany ile aynı fikirde olmadığını. amaçlarına ulaşma şanslarının da o kadar az olacağı kanaatini taşıyor. bütün sorunun bu amaca nasıl ulaşılacağı olduğunu ifade ediyor.96 1973 yılının nisan ayında.) kastetmiyorsun değil mi? Aslında hep azınlıkta olan gruplar ilk girişimi gerçekleştirir ve önemli bir rol oynar” şeklinde cevap veriyor. gerçek sorunları gündeme getirdiğini ileri sürüyor.

. Baskı. bitmek bilmeyen toplantılar hep proletaryaya bağlanmak içindi. ilkelerden. La Cause du Peuple’den çok Hara-kiri okuduklarını. Hıristiyan bir boyut vardı: Başkasına karşı saygılıydık. a. 1987. Đstanbul: Afa Yay. 86-87. Ama LĐP aydın hareketi değildi.e. şiddetli çatışmalara girmemek isterdik. Janis Japlin’in gündemde olduğunu. tabulardan bıkkınlık ama bir devrimden çok serbest. böyle bir şeyin geleceği böyleydi. 76.100 97 98 99 100 Dany Cohn-Bendit. hiçbir yürüyüş bize uygun görünmüyordu ve Quartier Latin’den Renault otomobil fabrikasının bulunduğu Billancourt semtine kadar her yerde “emekçilerle dayanışma”mızı haykırıyorduk. Şiddet konusu üzerinde derince düşünürdük. LĐP olayında dinsel diyebileceğim. a. Ama belliydi. Bendit. sonra birdenbire yaşamak istediler”. Chemin. s. Chemin buna karşılık polislerin kafalarına kaldırım taşları atmanın eğlendirici bir eylem olduğunu ifade ederken. Dany Cohn-Bendit.e.99 Bendit.e. insanların kafasında devrim fikri. kötü yaşam tarzından. Sadece gazeteleri ve bildirilerle broşürleri okuyormuş.98 “68 bir kıpırdanma. M. Chemin ile yaptığı mülâkatta 68’li birinin (“68 bir kıpırdanmadır” diye söze karışan ve adını açıklamayan) 68 yorumunu veriyor: 22 Mart Hareketi. M. Dışarıya açılıp işçiler ve köylülerle birleşebilmeyi amaçlıyordu. Chemin’in düşüncelerine karşıt fikirler ileri sürüyor ve o zamanlar işçi sınıfının şiddete başvurmasına ve köktenciliğine hayran olduklarını söylüyor. üniversite içinde kalmak istemiyordu. Chemin.” Dany. Bendit’in “ortak bir dil mi oluşturdunuz” sorusuna. a. o zamanların “kahrolsun küçük şefler!” sözünün Mao’nun “isyan etmeye hakkımız vardır” deyişinin tercümesi olduğunu ileri sürüyor. bir de “Charlie-Hebdo”ya daldıklarını ifade ediyor. durmak. O zamanlar çok sevdiğim bir deyim vardı: “Filozof işçi” olmak gerekir diyordu. 2. s.g.birlikte olması olduğunu söylüyor ve ilave ediyor: “… Okuma yazma bilmeyenlerle bir işçi hareketi yapılamaz. o zamanlar Jimmy Hendrix..97 Dany-Cohn Bendit. Libération gazetesinde uzun süre uygulanan ücretlerin eşitliği olduğunu belirtiyor. hayatın onlar için bir anlamı yoktu. s. CFDT’den biri bana şimdiye kadar hiçbir kitap okumadığını söylemişti. Savaş sırasında ve sonrasında insanlar birbirini yediler. M. dağınık bir hayatın başlangıcı. Đsyan dönemi boyunca kurulan ilişkiler. Dany Cohn-Bendit. 84. Biz Devrimi Çok Sevmiştik.. Chemin’e 60’lı yılların sonunun bir kültür kopması olduğunu söylüyor ve fabrikada bu kopmayı yaşadığını söylüyor.g. 82-83. Hiçbir atılım. Dany Cohn-Bendit.. 29 . s. goşizm dönemindeki ideolojik ilkelerinden birinin de.g. insanı faşist hale getirebilen bu şiddet içgüdüsünün insanı başkasını öldürmeye götürdüğünü de belirtiyor.

8-9. Kracauler. okulun önde gelen kuramcıları Naziler tarafından. Bkz. Trotsky’nin “The USSR in War” (1939) adlı denemesinde “kapitalizmin çözülmesi çok ileri boyutlara varmıştır. burjuva otoritesi ve değerlerinin giderek meşrûiyet sorunlarına yol açarak zayıflamasında buluyordu. Kitle Kültürü Efsanesi.1. verili koşullara denk düşmediğini ileri sürüyorlardı. ifadesini.: Aykut Kansu. kişinin kendi denetiminin dışındaki güçlerin oluşturduğu ve dışardan yönetilen davranışlardan farklı olan. Lowenthal) çalışmalarında sosyalizmin hedefi salt bir ütopyaya indirgenmişti. Marcuse. Alan Swingewood. Çalışan sınıflar yalnız irrasyonel psikolojinin ve (“otoriter” siyasal partileri destekleyen) ideolojik eğilimlerin değil. Avrupa işçi sınıfının devrimci rolünü reddetmiş ve Frankfurt Okulu’nun (Adorno.3.. Onlara göre. kapitalizm belirli ekonomik ve toplumsal yasaların işlemesi ve disiplinli bir devrimci partinin çalışmaları sonucunda zorunlu olarak çökecekti. Kitle Kültürü Efsanesi. I. Horkheimer. kapitalizmin tarihsel bir zorunluluk olarak ondokuzuncu yüzyılın yarısında erişeceği zirve noktasının ardından yozlaşacağına ve 1920’ler ve 1930’larda fiili olarak çökeceğine duyulan inançtı. s. Frankfurt Okulu için kapitalizmin gerilemesi.) Alan Swingewood. Tabii ki. s. 9. kişinin kendisinin yönlendirip oluşturduğu eylemleri ifade etmek için kullanılan bir terimdir. “kültür endüstrisi” başlığı altında daha sosyolojik bir yaklaşım geliştirecekleri Amerika’ya sürgüne gönderilmeden çok önce biçimlendirilmiş bulunuyordu. Praksis. Gerçekten de. belki de Ortodoks Marxist düşüncenin en büyük yanılsamasıyla da yakından bağlantılıydı. Modern kapitalizm. 1996. teknoloji ve bilimin üretim tarzı ve idaredeki özerk ve somutlaştırıcı rolü. Stalin ve Trotsky102 içinse. Basım. Ankara: Bilim ve Sanat Yay.. 9 (dipnot. praksis’in sıradan eylemden farklı olmasının en önemli 30 . s. Ankara: Bilim ve Sanat Yay.. denmektedir.101 Kapitalizm ve sosyalizmin evrimine dair tümüyle kötümser bu görüş. Trotsky sosyalizm mücadelesinde devrimci liderliğin önemini vurgulamaktaydı fakat geliştirdiği sosyal kuramın bu nihai evresinde temelde var olan. bu. I. aynı zamanda da kapitalist kitle iletişim aygıtlarının her yerde hazır bulunan güçlerinin de tutsağıydılar. proletaryanın örgütlü olmaktan ziyade atomize bir yapı arzettiği ve faşizm gibi irrasyonel ideolojiler tarafından kolayca nüfuz altına alındığı bir kitle toplumuydu: Yani Frankfurt Okulu’yla özdeşleştirilen kitle toplumu ve kitle kültürü kuramı.: Aykut Kansu. Belki bu inanç Trotsky’nin bize Céline’in kapitalist kültürün çöküşü ve barbarlığa yaklaşan bir duruma gelmesini en ince ayrıntılarına kadar inceleyen Journey to End of the Night romanı gibi romanlardan abartılmış bir övgüyle söz etmesini açıklamaktadır. Çev. tüketime yönelen bir işçi sınıfının ortaya çıkışı Marxist sınıf mücadelesi kavramının modasını geçirmişti.g. piyasaya yoğun bir devlet müdahalesi. a. Almanya ve Fransa’da muazzam sınıf mücadelelerinin yaşandığı 1920 ve 1930’larda veren Frankfurt Okulu mensupları. Frankfurt Okulu ve Diğerleri 1928 sonrasında Stalinist üçüncü Enternasyonel’den bağımsız duran Marxist düşünce.e. eski yöneten sınıfların çözülmesi de.1. Basım. Çev. Marx’ın bahsettiği kapitalizmin. kapitalist ekonominin artık daha fazla genişleyemeyeceği ve bu nedenle de kapitalizm kültürünün zorunlu olarak gerileyeceği ve yozlaşacağına dair katı bir inançtı.103 Kapitalist kültür ve toplumsal ilişkiler ya zorunlu olarak barbarlığa dek yozlaşacak ya da devrimci-praksis104 tarafından canlandırılarak sosyalist bir toplumun 101 102 103 104 Alan Swingewood. teori ile diyalektik bir ilişki içinde bulunan bir olguyu anlatmak için kullanılmaktadır. 1996. Marxist kullanımında praksis. Eserlerini Avusturya. Bu sistemin daha fazla yaşaması imkansızdır.

birleştirilmesi olarak anlaşılagelmiştir. Bu nedenle. “barbarca anlamsızlık” noktasına varacak kadar yozlaşmıştır ve tersine çevrilemez bir gerileme içindedir. siyasi partiler. Londra.“barbarca anlamsızlık” noktasına varacak kadar yozlaşmadığı ve tersine çevrilemez bir gerileme içinde olmadığı. s. a. kitleleri sahte inanç ve burjuva değerlerine inandırmaya yönelik toplumsal ve ideolojik işlevleriyle “geriliyordu. insanlık tarihinde emsali görülmemiş bir ölçüde yeni ekonomik ve kültürel zenginlik zirveleri yakaladığını düşünmektedir. Türkçesi: Ünsal Oskay. modern devlet nedenlerinden biri. Yani.” Pek çok çağdaş Marxist için “geç kapitalizm”105 terimi kapitalizmin tarihsel açıdan zorunlu çöküşünün.: Aykut Kansu. Oysa Frankfurt Okulunun ya da dogmatik bir Trotskyism’in gölgesi altında çalışan kimi Marxistler için çağdaş kapitalizm.g. aksine. 1989. aksine. Diyalektik Đmgelem. toplumsal yapıya dair bu denli monolitik bir kavrayış. Frankfurt Okulu ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü Tarihi. Tüm bunlar bir yana. Baskı. artık çok daha hassas bir güçler dengesi kapitalizmin en karakteristik özelliği haline gelmiştir. 1996. 10-11. kapitalist evrimin “ileri” aşamalarında söz konusu olmadığı ölçüde büyük bir uzlaştırıcı etki sergilediği çok daha karmaşık ve özerk bir toplumsal yapı yaratmıştır. totaliter devletin refah programları ve sendikaları hükümet idaresine katma yollarıyla emek hareketinin bağımsızlığını kontrol ederek ekonomik meselelere kesin surette müdahale ettiği bir toplumdur.. Alan Swingewood. Ankara: Bilim ve Sanat Yay. kapitalist üretim tarzının gelişmesi sivil toplumu değil ortadan kaldırmak. güçlendirmiştir. praksis’in teorik nitelikteki düşüncelerin ve değerlendirmelerin enforme ettiği bir eylem oluşudur.e. s. Martin Jay.. 22. Devrimci etkinliklerin gereği de. I. burjuvazinin proletarya üzerindeki bilinçli ideolojik ve kültürel manipülasyonu sonucu önlenmesi anlamına gelmektedir. 1923-1950. mesleki örgütler ve iletişimsel ve kültürel medya gibi kilit kurumları yoğun ve oldukça güçlü devlet aygıtı tarafından tahakküm altında tutulmayan.g. teori ile praksis’in.107 Kapitalizm toplumsal üretim ilişkilerini ve işçi sınıfı örgütlerini öylesine kurup geliştirmiştir ki. kapitalist üretim güç ve ilişkileri çelişme noktasına varmıştı ve daha fazla bir ilerleme kaydedilmesi de mümkün değildi. “Geç kapitalizm” kavramı. mevcut kapitalist toplumda yaşanmakta olan durumun tam tersine. s. Kapitalist üretim tarzının gelişmesi sendikalar. Ne var ki. Ona göre kapitalist ekonomide “nihaî kriz” olmadığı gibi. 9-10..temelini oluşturacaktı. genelde hegemonyanın sermaye birikimindeki önemini gözardı eden ve rıza sağlamaya yönelik kurumların tarihsel olarak yavaş bir şekilde inşâ edildiğini önemsemeyen Ernest Mandel (Late Capitalism. Adorno ve Horkheimer’in kullandığı anlamda. 1967) ve Jürgen Habermas (Legitlmation Crisis) gibi çeşitli kuramcılar tarafından kullanılmıştır. kapitalist kültür. Alan Swingewood. I.106 Kapitalist ekonomi ve teknoloji ile kapitalist kültür. Marxist teoride. 105 106 107 31 . kültüründe de nihaî kriz söz konusu değildir.e. 10. Alan Swingewood. Đstanbul: Ara Yayıncılık. diyalektik hareketi devre dışı bırakmaktadır. a. kapitalist ekonomi ve teknoloji ile kapitalist kültürün hiç de –Adorno ve Horkheimer’in kullandığı anlamda. Bkz. ekonomik belirlenimcilik ve tarihsel kadercilik Ortodoks olan ve olmayan Marxist kültür çözümlemelerindeki ortak özellikti. Alan Swingewood. Çev. Kitle Kültürü Efsanesi. Basım. s.

kültürel canlılık yaratmaya muktedir değildir. rıza yoluyla meşrûiyet edinmek arayışı içindedir. güçlü ve merkezileşmiş bir devletin baskıcı aygıtıyla proletaryayı otoritesine boyun eğdirmek ve sınıf mücadelesinin günlük gerekçeleriyle başa çıkmak zorundaysa da. s.. böylelikle de kültürel canlılığın yıkıldığını iddia edenler yalnızca Marxistler değildir. modern endüstri kapitalizmine yönelik eleştirilerinin mihenk noktasını oluşturmaktadır. hem de toplumun çözülmekte olduğunun iddia edildiği bu kuramların odağı. Alan Swingewood.e. a. kapitalist kültürün özel belirlenimleri ve tarihsel olarak somut biçimleri üzerinde olmaktan ziyade. I. 1996. Hem kültür. Leavis gibi edebiyat eleştirmenlerinin yazılarında endüstri -öncesi. 32 . toplum ve kültür hızla gerilemektedir. R. gazetecilik ve yayıncılık gibi popüler kültür kurumlarını ve kütüphane ve eğitim tesisleri gibi potansiyel olarak demokratik bir toplumun maddi. mekanik. Bu toplumsal bütünleşme (yani tepeden eklemlenme) işlevi devlet tarafından yürütülmez. zorunlu olarak güçlü bir sivil toplumun temelini de yaratmaktadır.boyut ve karmaşıklığı açısından hiç şüphe yok ki büyümektedir ama kapitalizm tahakküm sahasını güçlendirdikçe. ondokuzuncu yüzyıl kapitalizmlerinin tersine. kitle iletişim araçları. bu soyut kültür anlayışı üzerindedir. S. Söz konusu olan. Baskın sınıf olarak burjuvazi. işçi sınıfı örgütleri ve sosyalist ideoloji de burjuva tahakkümüne meydan okumaya başlar. Bu kitle kuramı. 12. Basım. Çev. T. teknolojik temellerini eş zamanlı olarak inşâ eden kapitalist üretim tarzının devrimci bir güç olduğunun reddi üzerine kuruludur. yalnızca renksiz. sivil toplumun özel kurumları. kısacası. feodal. kapitalist ve endüstriyel olmayan tüm yapı kalıntılarını başarıyla tasfiye eden çağdaş kapitalizm bağlamında hegemonyanın uygulanışı proletaryanın özellikle politika ve kültür açılarından eklemlenmesi tarzı üzerinde yoğunlaşmaktadır. hem de edebî/kültürel kitle kültürü kuramlarında bizzat kültür kavramı kapitalizm içindeki karmaşık toplumsal ilişkiler örgüsünden soyutlanarak. Kitle Kültürü Efsanesi. sivil toplumun. monolitik “bir bütün olarak kültür” anlayışına dönüştürülmüştür. topluma parlamenter demokrasi ve serbest piyasa ekonomisi üzerine kurulu kendi kurumları aracılığıyla egemenliği altında tutmak böylelikle de güç değil..g. aynı zamanda da.109 108 109 Alan Swingewood. burjuva ideolojisi ve işçi sınıfı örgüt ve önderlikleri arasındaki karmaşık ilişkilere dayanan bir süreçtir. 11-12. bağımsız burjuva kurumlarının gelişmesiyle sivil toplum giderek daha kuvvetli hale gelirken. s.: Aykut Kansu. Hem dogmatik Marxist. Eliot ve F. kapitalist olmayan topluma duyulan özlem. Sonuç ise.108 Ancak. Ankara: Bilim ve Sanat Yay. “yaşamı yadsıyan” bir uygarlık yaratabilir. Ama bu hegemonya süreci hiçbir zaman topyekun işlemez. öznel yargı ve değerlendirmelerin bilimsel çözümlemeyi dışlayacak kadar baskın olduğu ham bir “tüketimci” kültür kuramıdır. Frankfurt Okulu kuramları gibi bu yazarlara göre de burjuvazi. Böylelikle.

.: Aykut Kansu. Kitle Kültürü Efsanesi..C. Her iki gelenek de tüm bağımsız aracı toplumsal kurumların giderek bertaraf olduğu kollektivist. T. otorite merkezleri de olan güçlü merkezlerden kontrole doğru bir hareket söz konusudur. s. Max Horkheimer ve Herbert Marcuse gibi eleştirmenlerle modern kapitalizmin kültürüne eklemlenirken devrimci rolünü unutan endüstriyel işçi sınıfına güvenmeyi bırakan çok sayıda çağdaş Batılı Marxisti diğerlerinden ayıran. a. 1996.110 Frankfurt Okulu aynı zamanda Horkheimer ve Adorno’nun kitle kültürü kuramına katılmayan kişileri de içermektedir. Basım. kitle iletişim araçlarının bu yönlendirici işlevine ve toplumun kültürel “üstyapısı” aracılığıyla iktidar ve kontrolün uygulanması ve aracılaştırılmasına yapılan vurgudur. Wright Mills’in The Power Elite (1956) adlı eserinin temel fikrini oluşturmaktadır: “Özetle.g. oldukça dağılmış küçük güçlerden yoğunlaşmış güçlere doğru bir gidiş vardır ve az-çok üstü örtülü bulunan ve yönlendirme merkezleri oldukları kadar. Siegfried Kracuer ve Bertold Brecht’le birlikte Walter Benjamin kapitalist üretim tarzının kollektif doğasının yaratacağı yeni kollektif proleter sanatın (örneğin Brecht’in Epik Tiyatrosu) imkânları üzerine kurulu daha iyimser bir bakış açısı benimsemektedir.e. Gasset’in tutucu kötümserliğini ve kendi devrimci sınıflarına –burjuvaziye. 33 . Ankara: Bilim ve Sanat Yay.güvenlerini yitirmelerini yansıtmaktadır. modern toplumdaki yapısal eğilim ve onun iletişimsel tekniğinin yönlendirici niteliği. a.111 110 111 Alan Swingewood. Frankfurt Okulunun (Adorno. W. Örneğin. s. gün boyu okulda çocuğunuza göz kulak olan kadın… Rutinlerine gömülmüş olan bu kişiler … az ya da çok daraltılmış yaşamlarını aşamamaktadır. birbirlerine denk düşme noktasına varmış ve… erkek ve kadınları dar rutin ve çevrelere hapsetmiştir… Metropoliten toplumdaki kitleler birbirlerini artık yalnızca ihtisaslaşmış ortamlar içindeki parçalar olarak tanımaktadırlar: Arabayı tamir eden adam. I.. eleştirisini Eliot ve Leavis’inkilere bağlarken. yemeği önünüze getiren kız. 31-32.Eliot ve Ortega Y. eğilim merkezileşmiş örgütlenme biçimlerine ve birincil grup ve cemaatlerin bütünüyle yıkılmasına doğrudur: “Kitle toplumunda.” Amerika henüz Nazi Almanyası ve Sovyetler Birliği tarzında totaliter bir devlet değilse de. bilgili ve önemli ölçüde bağımsız kamunun yıkılarak büyük oranda ilgisiz bir kitlenin doğuşunun doğrudan doğruya modern sanayileşmeyle ortaya çıkan “ekonomik ve siyasal hayatın kollektivist biçimleri”ne bağladığı C.g.” Mills’in idealleştirilmiş ve romantik geçmiş tarih görüşü. 30-31. kaderciliği ve tarihsel ilerlemeye dair belirlenimci bakışı. Horkheimer ve Marcuse’nin) kültür eleştirisini yinelemektedir. toplumlarının yapısı ve bunun içinde birer kamu olarak rolleri hakkında bir fikir edinemezler. Çev. totaliter bir devlete doğru gidişin altını çizmektedir. Bu zayıf toplum anlayışı. Wright Mills.e. satış elemanı. Bu düşünce okulunun radikal kötümserliği –aradaki farklar abartılmamalıysa da. Bu kişiler. Adorno. Alan Swingewood.

içinde eğitim ve öğretimin gerçekleştiği kurumu dile getirirken. s. Bkz. Çok daha kapsayıcı bir şekilde ele alındığında Batı Marxizmi.: Ahmet Çiğdem.. oluşan yeni şartlarda. Bir anlamda Enstitü. Karl Korsch. bir yandan ileri kapitalist toplumlarla ilişkili olarak. Enstitü’nün kuruluşu. Đstanbul: Yapı Kredi Yay. 9-10. Bu kuruluş.g.Düşünce tarihinde “okul” sözü aslında birbirinden hiç de uzak olmayan iki ayrı anlamı gösterir. Dellaloğlu. Tom Bottomore. Ankara: Vadi Yayınları. şimdi felsefe.115 112 113 114 115 Besim F. Frankfurt Okulu. kurumsal olarak 3 Şubat 1923’te. “Bir Giriş: Adorno Yüz Yaşında”. Aslında bu enstitü. sayı: 36. 14. Enstitünün çalışmasında önde gelen bir yer işgal etmekteydi. özellikle kuram ve pratik arasındaki ilişkiyi kuracak ve Marxist kuramı yeniden canlandıracak olan sol kanat entelektüeller tarafından hissedilen gereksinime bir karşılık olarak görülebilir. Tom Bottomore. Frankfurt Okulu. Basım. Dellaloğlu. Adorno ve Marcuse aracılığıyla gelen) bir düşünceler demeti olarak kabul edilmektedir. Friedrich Pollock ve Karl August Wittfogel vardı ve tartışmaların çoğu Korsch’un Marxizm ve Felsefe adlı yapıtı üzerinde yoğunlaşmıştı. 60’larda en büyük etkiye sahip olan Korsch. Enstitü aynı zamanda psikanalize karşı güçlü bir ilgi duymaya başladı ve sonraki çalışmalarında başat? bir öğe olarak kaldı.112 Düşünce tarihinde Frankfurt Okulu ya da eleştirel kuram diye bilinen gelenek. “Frankfurt Okulu” dendiğinde. ikincisi belli bir iç bütünlüğü olan bir akımı veya geleneği vurgular.. Đlk dönem 1923 ve 1933 arasında Enstitü’deki araştırmanın değiştiği ve sonraları eleştirel teoride biçimlendiği gibi tekil bir Marxist düşünce kavramı tarafından yönlendirilmediği dönemdir. Marxist Çalışma Haftası” olmuştur. Bu toplantılara katılanlar arasında George Lukacs. 1920’lerde ortaya çıkan. 2. Enstitü’nün etkinliklerini yöneten bir ilke olarak yeni Hegelci eleştirel teorinin ayırt edici fikirlerinin açıkça ortaya koyulduğu Kuzey Amerika’daki 1933 ve 1950 arasındaki sürgün dönemiydi. 2003. 34 . merkezi Avrupa devrimlerinin yenilgisiyle ortaya çıkan özel koşullar içinde yer aldı. Gramsci ve Frankfurt Okulu’nun bazı üyelerinin metinlerinde kaynağını bulan (özellikle 1950’den günümüze Harkheimer. ön belirleyici bir biçimde felsefi ve Hegelci yeniden yorumlamalarıyla. yeniden dikkat çeken ve yüzyılın dönüşünden 1934’e gelinceye değin biçimlenen Austro-Marxist okul başta olmak üzere başka ve çok farklı Marxist düşünce biçimlerini de içermektedir. Đkinci dönem. s.: Ahmet Çiğdem. 1997. Almanya’da 1920’lerin başlarından beri sol radikal çevrelerin ortaya koydukları akademik kurumlaşma çabalarının bir sonucuydu.114 Tom Bottomore.m. Bunlardan birincisi. “Batı Marxizmi” genel olarak. Enstitü ve Frankfurt Okulu’nun tarihini dört ayrı döneme ayırıyor. 1994. Ankara: Vadi Yayınları. Lukacs. a. 2. Cogito (Adorno: Kitle Melankoli. Rusya’da Bolşevik devriminin zaferi ve özelikle Almanya’da olmak üzere. aslında bu iki anlamın birlikteliğinden söz edilmelidir. Tarih ve ekonomiden çok. Çev. 8. Basım. Marxist kuramın farklı. 15. Çev. Besim F. diğer yandan Sovyetler Birliği’ndeki devlet ve toplumun gelişmesinin artan eleştirel bir değerlendirilmesiyle belirlenen ve “Batı Marxizmi”113 olarak bilinen ve 1960’lardan itibaren “Yeni Sol” olarak ortaya çıkan geniş bir düşünce hareketinin bir kısmını oluşturdu. s. Üç aylık düşünce dergisi. s. Bunun ilk adımı da 1922 yazında düzenlenen “I. Felsefe). Frankfurt üniversitesine bağlı olarak Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü adıyla kuruldu.

Sonraları. Frankfurt Okulu. sonraki sosyolojik metinlerde geliştirilmişti. “… Marxizmin dalları arasında sayılma hakkına ihanet etmiş” ve toplumsal teoriye bütün yaklaşımı artan bir biçimde Marxist düşüncenin yeni ya da revaç bulan biçimleriyle karşılık (muhalefet) görmüştür.a.1950’de Enstitü’nün Frankfurt’a dönmesiyle birlikte “eleştirel teori”nin esas fikirleri açıkça bir çok temel metinde ortaya konuldu ve “Frankfurt Okulu” Alman Toplumsal Düşüncesi üzerinde önemli bir etki yaratmaya başladı. Göstermeye çalıştığım gibi bu farklı öğeler Frankfurt Okulu’na özgü değildi. Adorno’nun 1969’daki ölümleriyle birlikte artık bir okul olarak var olmaktan hükmen uzaklaşmıştır. 2. Özellikle bir önemli kaynağını Tönnies’in Gemeinschaft ve Geselleschaft117 arasındaki ayrımda ve Lucaks Marxizmi ve 116 117 Tom Bottomore.10-11. teknokrasi ve bürokrasi Max Weber tarafından “rasyonalizasyon” kavramında formüle edilmiş. teknokratik-bürokratik yeni bir egemenlik biçiminin yaratılışında temel bir etmen olarak bilim ve teknolojinin ideolojik etkisine yönelik eleştirel bir tavır ve kültür endüstrisi ya da daha genel olarak tahakkümün kültürel boyutlarıyla bir ilgilenim. Geniş ölçekli endüstrileşme. Bu dönem Frankfurt Okulu’nun düşünsel ve siyasal en büyük etkiye sahip olduğu dönemdir ve geç 1960’larda radikal öğrenci hareketinin hızlı büyümesiyle zirvesine ulaşmıştır. Birinci Dünya Savaşı’ndan 1960’lara kadar olan bütün dönemde Avrupa’da ortaya çıkan diğer toplumsal ve felsefi düşünce oluşumlarıyla yakından ilişkiliydi: Süregelen ve devamlı yenilenen “pozitivizme karşı başkaldırı” varoluşçuluk ve fenomonoloji öğretilerinde ve Lukacs ve Korsch’un Hegelci Marxizmiyle dolu ilk çalışmalarında ifadesini bulmuştu. özgün bir şekilde Jürgen Habermas tarafından da geliştirilmiştir. “Yeni Sol”un ortaya çıkışıyla Avrupa’nın büyük bir kısmında ve Enstitü’nün birçok üyelerinin (özellikle Marcuse’nin Almanya’ya dönmeyerek) kaldığı Amerika’da okulun etkisi yayılmaya başladı. Jay’ın kelimeleriyle. Bu dönemde… Horkheimer veya Adorno’dan çok Marcuse Marxist eleştirel düşüncenin yeni biçiminin başta gelen temsilcisi olarak gözükmektedir. 1970’lerden başlayarak Enstitü’nün dördüncü dönemi olarak kabul edilebilecek bir dönem başlamış. Basım.). 35 . Son yıllarda köken olarak kendisini etkileyen Marxizmden öyle radikal bir biçimde kopmuştur ki. Frankfurt Okulu’nun etkisi yavaşça çökmeye yüz tutmuş ve gerçekte Horkheimer’in 1973. Ankara: Vadi Yayınları.116 Frankfurt Okulu olgun döneminde birbiriyle ilintili üç öğeyi sunmuştur: Sosyal bilimlerde pozitivizmin ya da çok daha geniş olarak bilimciliğin epistemolojik ve metodolojik bir eleştirisi. Marx’ın tarih ve modern kapitalizm teorilerinin yeniden ortaya konulan biçimlerinde ve toplumsal bilginin mümkünlüğünün şartlarının yeniden eleştirisinde. özellikle 1956’dan sonra.:Ahmet Çiğdem. Çev. “Cemiyet ve Cemaat” (b. s. Buna rağmen Frankfurt Okulu’nun bazı merkezi kavramları bir çok (Marxist olan ya da olmayan) sosyal bilimcinin yapıtlarına girmiş. 1994.

e. F. Basım. 36 . Ancak Yeni Sol ve öğrenci hareketleri diğer Marxist ya da Marxisant öğretiler çeşitlemesinden de esinlenmişti. Frankfurt Okulu’nun bütün teorisine yayılan toplumsal-felsefi bakış açısı bir nesnel.”119 Frankfurt Okulu düşünürlerinin sosyalizme seyrek olarak gönderme yaptıkları (ve genellikle Sovyetler Birliği’ni eleştirirken) bunun yerine radikal bir hareketin amacı olarak “özgürleşim”i yeğledikleri de not etmeye değerdir. ABD ve Batı Almanya gibi ülkelerde güçlüydü.. bir bilim olarak Marxizmin yeni bir türevini geliştiren Althusser’di. Bu tavır bir muhteva ve açıklık kaybı içermektedir. 2. a. Avrupa’da devrimlerin başta olmak üzere Birinci Dünya Savaşı’nda ve sonuçta faşizme karşı mücadelede 20.g. Sartre ve bunları takip ederek. gerçekte gelecek bir sosyalist toplumun kurumlarının bazı göstergelerini Paris komünü hakkındaki öngörüleri ve kooperatif üretimi tartışmalarında vermiştir. a.Simmel’in yapıtı aracılığıyla özellikle olmak üzere Frankfurt Okulu’nu etkileyecek olan Alman kültürel eleştiri geleneğinde bulmaktadır.120 Marx. Dellaloğlu. Ador118 119 120 Tom Bottomore.68 ile hiç de özdeşleşmediklerini söyleyebiliriz. Çev. 61-62. 88-89.: Ahmet Çiğdem.. Ankara: Vadi Yayınları. s. Ama aynı şekilde –belki de hayata dair trajedidir bu. Frankfurt Okulu. 60. Tom Bottomore. Frankfurt Okulu buna göre Marxist ve radikal kurumların çok geniş eleştirel yenilenmesindeki yalnız bir düşünce oluşumu olarak. s. Bu özelliği sebebiyledir ki “sistem”e karşı yöneltilen 60’ların öğrenci hareketinde coşkulu bir karşılık uyandırdı. B. “geleceğin ahçı dükkanları için yemek tarifleri” yazma düşüncesini reddetmesine rağmen. Tom Bottomore. Goldmann’ın yapıtlarıyla) Lukacs. Marxist teorinin yeni formları 1956’dan sonra gözden geçirilmeye ya da oluşturulmaya başlandığında esas düşünsel kaynaklar Gramsci (özellikle Fransa’da L. yüzyıldaki işçi sınıfı tarafından yaşanılan yenilgilerin “felsefi bir düşünümü” olarak görülmektedir. Fransa ve Đtalya’da geniş komünist partilerin bulunuşu Ortodoks Marxist-Leninist düşüncenin varlığını güvence altına almıştı. 1994.g. Sonrasında zaten Marxist ve sosyalĐstanbul: Adorno’nun ya da genelde Frankfurt Okulu düşünürlerinin 68’in oluşmasındaki rolünün azımsanabileceğini söyleyemeyiz. Frankfurt Okulu’nun etkisi anlamlı ve yerel bir Marxist düşünce geleneğinin olmadığı ya da geleneğin genişlemesine evcilleştirildiği Đngiltere. bu tür teorilerin gelişimindeki yeri itibariyle de daha çok tartışma konusu olmaktadır. yasa-yönlendirimli tarihsel süreç düşüncesine karşı bir “öznellik savunusu”ydu. hiç olmazsa kısmen.e. Nihayet 1960’ların radikal toplumsal hareketleri de güçlü bir şekilde Çin ve Küba devrimlerinden ve Maoizm öğretisinden etkilenmişlerdi. çok genel olarak “Batı Marxizmi”. Bu zamanda Doğu Avrupa’da ortaya çıkmaya başlayan revizyonist Marxizm çok derin olarak Lukacs ve Gramsci’nin düşüncelerinden etkilendi. s.118 Diğer yandan Frankfurt Okulu’nun öğretisi “proletaryasız Marxizm” olarak betimlenilmekte.

Onun için önemli olan eylemdi.. Besim F.g. 2.. sayı: 36. 1987. Marcuse kürsüye çıkıyor. Dellaloğlu. s.” Ve nitekim öyle de oluyor. Dellaloğlu.121 Besim F. 37 . s. “Gençlik Ayaklanmalarının Psikodinamizmi.. Eğitim Fak. “Adorno ve Yapıtı”. Adorno ve Frankfurt Okulu için kendi politika kavramını. 64. O sıralar Almanya’da da şiddet eylemleri başlamıştı. Ortak Yapıt (Eser). s. Siyasal eylem olanağı kalmadı. Gençler Marcuse’den eylemlerine destek verecek bir konuşma yapmasını bekliyordu. Bu sırada Marcuse.123 Son yıllardaki gençlik olaylarını psikanalitik açıdan açıklamaya çalışanların çoğu bunu “Oedipus Kompleksi”nin toplumsal bir boyut kazanmasıyla açıklamakta ve buna “Kollektif Oedipus Kompleksi” demektedirler. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Dünyada ve Türkiye’de). Felsefe). 2003. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. Ferda Keskin ise onların politikanın tanımını.. Harekete geç! (Do it!.m. Ömer Naci Soykan – Ferda Keskin – Besim F. s. Besim F. 68’li gençlerin parkalarının cebinde en çok taşıdıkları kitabın Tek Boyutlu Đnsan olduğunu122 belirtirken.no’nun meşhur sözünü naklediyor: “Ben kitaplarımı öğrenciler onu okuyup sonra molotof kokteyli yapsınlar diye yazmadım. gençler onun eserlerinden alınma cümleleri duvarlara yazarlardı. Đstanbul: Yapı Kredi Yay. Freud’un psikanaliz doktrininden faydalanmak suretiyle gençlik hareketlerinin oluşunda “kollektif oedipus kompleksi” anlamını ortaya atmıştır. Provalar (Anti-Nükleer Hareketin Dedesi): Avrupa’nın Yippileri Dany Cohn-Bendit. Marcuse gelmiş.125 121 122 123 124 125 Ömer Naci Soykan – Ferda Keskin – Besim F. s.3. O sıralarda Almanya dahil bir çok ülkede özgürlükler kısıtlandı. 30. Ankara: Ankara Ün. Cogito. Cogito (Adorno: Kitle Melankoli. Yay. onun ne söyleyeceğini merak ediyor. Oysa biz şiddetin ortadan kalkmasını istiyoruz. iktidarın şiddetini daha da artırmaktan başka bir sonuç vermez. Ama Marcuse bunu dediği zaman gençler.. Dany Cohn-Bendit.124 1. Filozof Marcuse. birkaç dakika öncesine kadar idol olarak gördükleri bu adamı yuhalamışlardı. 35. Güncel politik eylemleriyle aralarında yöntem ayrımı vardı. Dellaloğlu. Yippi hareketinin stratejisini çizdiğini söylediği Jerry Rubin hakkında şunları söylüyor: Đdeolojik gevezelik yoktu Jerry’de. özellikle Marcuse’yi bir idol olarak görürdü. Rasim Adasal. 301-306. Dellaloğlu. 2003. Marx ve Mao’dan sonraki üçüncü M. s. Dellaloğlu. Üç aylık düşünce dergisi. Rubin’in Yippi döneminde yazdığı kitabın başlığı). Đstanbul: Afa Yay. 63. Baskı. binlerce öğrenci nefeslerini tutmuş. Ömer Naci Soykan da Marcuse ile ilgili anısında bunlara vurguda bulunuyor: “… Bilindiği gibi 68 kuşağı. sayı: 36. eleştirel kuramın bütün dünyada tanınmasında en çok payın Marcuse ve yapıtları olduğunu. Öğrenciler. Đstanbul: Yapı Kredi Yay. konuşma yapmak için Frankfurt Üniversitesi’ne davet edilmişti. Yeni Sol’un büyükbabası diye. olduğunu. Üç Aylık Düşünce Der. Birden “siz ne yapıyorsunuz?” demez mi! “Sizin bu şiddet eyleminiz. 1969.2. Ben Hamburg Üniversitesi’ndeydim ama haberleri Frankfurt’taki arkadaşlardan sıcağı sıcağına alıyorduk. içeriğini değiştirmeye çalıştıklarını söylüyor. “Bir Giriş: Adorno Yüz Yaşında”. a. 14.. sabitlemeyen bir anlayışları olduğunu. kendi tanımlayan ve bunu sürekli dönüştüren. Frankfurt Okulu düşünürleri apolitik değildi. konuşmaya başlıyor.

Avrupa’nın “Yippi”leri dediği “propo”ları. Provo’lar. Rolling Stones dinleyip Marlon Brando’yu izliyordu. 38 . bu eylemle. nükleer silahlanmaya karşı muhalefetten doğmuştu. Provo’ları. bugün Hollanda Kraliçesi olan. “Beyaz Bisiklet”in yanı sıra başka birçok girişimler de vardı: – “Beyaz Kızlar” Planı: Kadınların bağımsızlığını sağlarken cinsel ilişkilerin tamamen serbestleştirilmesini öngörüyorduk. evin boş olduğunu ve isteyenlerin bu eve yerleşebileceğini gösterecekti. 1966 yılında. – “Beyaz Evler” Planı: Her cumartesi. Bütün dünya. baskı mekanizmasının paralı askerleri olmaktan çıkarıp gerçek anlamıyla sosyal danışman durumuna getirmekti. Her semtte. 2. bundan böyle halkın temel ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlü olacaklardı. kent halkına boş evlerin adreslerini içeren bir liste dağıtılacaktı. Hollanda’da. gevşek adımlarla geziniyorlardı. Baskı. “Dijker” ya da “Pleliner”di isimleri. bugünkü Avrupa’nın mevcut Avrupa olamayacağı kanaatindeyim. bir kısmıysa Caz ve Beatles plaklarına takılıp James Dean filmlerine bayılıp Kerouac okuyordu. böylece bu simgesel renk. polisin ilk yaptığı iş. Mesela. Mesela. Kimisi rock. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. Ya da Paris’teki “Siyah Ceketliler” ve “Parlak Ceketliler” gibi.Dany Cohn-Bendit. Anti-Nükleer Hareketin dedesi sayıyor ve şu tespitlerde bulunuyor: “1965 yılında Avrupa’nın da “Yippi”leri vardı: Hollanda’da yaşıyorlardı ve isimleri “Provo” idi (kışkırtıcılar-provokatörler). Đstanbul: Afa Yay. “Beyaz Bisiklet” planına kaşı. 49. 1987. polisleri. Her ne kadar ilk eylemleri.”126 Provolar’ın çok zengin bir düş dünyaları olduğunu da kabul etmek gerekir. Tıpkı Londra’daki “Mod”lar ya da “Rocker”lar gibi. Provolar olmasaydı ve diğer ülkelerin gençlerine örnek olmasalardı. cinsellik konusunda serbest ve kolay uygulanabilir tavsiyeler veren büroların kurulması ve çalışması için çaba gösterdik. halka dağıtılan bisikletlere el koymak olmuştu. s. 126 Dany Cohn-Bendit. zengin ve müreffeh Hollanda’da. kibrit. Provo ruhunun temelinde yatan siyasi düşünce. bütün dünya basın-yayın organlarının en önemli yerinde sahneye çıkmışlardı. gençler korkunç sıkılıyorlardı. mevcut iktidara karşı yönelmişse de somut sorunlara kolayca uygulanabilir çözümler önermekte de gecikmediler. prezervatif istendiğinde hemen sağlayacaklardı.. o zamanki Prenses Beatrice’in evlenme töreni sırasında gerçekleştirdikleri çok ilginç eylem sayesinde tanıdı. Amsterdam’ın dar sokaklarında aynı uyuşuk. Bu tutum da. siyasi makamların sadece ve sadece baskıcı yöntemler kullandığını sergiledi. – “Beyaz Piliçler” Planı: Bu girişimin amacı. Burjuva kökenlilerse hakiki deri giysiler içinde otomobilleriyle zaman öldürüyorlardı. Beyaz giysili polisler. Đşçi kökenli olanlar motosikletlerle dolaşıyor ve sunî deriden ceketler giyiyorlardı. çakmak. Kadınların yaratıcılıklarını ifade edebilmeleri için boş zamanların arttırılmasına çalıştık. Söz konusu evlerin kapıları beyaza boyanacak. 60’lı yıllarda.

Propaganda yöntemlerinde son derece yaratıcı olan Kabouterler. Uyguladıkları baskıcı yöntemler. daha sonra münavebeli olarak bir başka arkadaşına görev teslimi yapıyordu.127 1970 yılının şubat ayında. “Orange Hür Devleti”nin kurulduğunu açıkladılar. yeni bir tür bir ortak yaşam. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. s. alan savunmasından ya da alan hücumundan kaçındılar. Provolar 1966 Haziran’ında yapılan Amsterdam yerel seçimlerinde yüzde 2. Resmi makamlar. Dağılma-yoğunlaşma-dağılma taktiklerini uyguladılar. Baskı. belediye sarayında o ünlü konuşmasını yaparken. bir süre sonra kendi aleyhlerine dönmeye başladı. Hareket tarafından demokratik yöntemlerle seçilen bir yetkili. meclis üyeliği koltuğunu bir yıl boyunca işgal ediyor. Kuruluşunu açıkladıkları yeni dünya. şehir gerillası mücadele yöntemlerinin tüm olanaklarını kullandılar. akıl hastaları ve Provo dünyasına hizmet eden insanlar olarak tanıttı. bu yaratıcılık dalgasına karşı kuracakları engelleri tasarlarken büyük güçlük çektiler. Kraliyet’in yayınladığı Resmi Gazete’nin başlığıyla bastıkları bir bildiride. – “Beyaz Kent” Planı: Amsterdam.– “Beyaz Kraliçeler” Planı: Dam alanındaki Kraliyet Sarayı. düşmanı kışkırttılar. zamanlarını olduğu gibi yaratıcılığa vakfedebileceklerdi. Đstanbul: Afa Yay. Otoriter toplumdan gayrı memnun ve o ortamda zehirlenmiş olan. köylüler. sarayın önündeki alan da oyun sahası haline getirilecekti.. hiçbir zaman rakip sahada. Kabouterleri işçiler. 1987. temel olarak barışçı ilkelere dayanıyordu. Provo hareketi 1967 yılında feshedildi ama Provo ruhu Hollanda siyasi hayatında iz bıraktı ve başta 1970 yılındaki “Kabouter” hareketi olmak üzere birçok girişime esin kaynağı oldu. tayin edici çatışmalardan. tüm işlerin. Kentteki tüm resmi saray ve anıtlar halka açılacak ve resmi makamların tüm toplantıları açık olarak yapılacaktı. topyekün çatışmaya girmediler. Mesela. Sonra. Söz konusu toplum. Roel Van Duyn. kamuya açık bir belediye sarayı. bir belediye seçiminde oyların % 11’ini toplayarak önemli bir siyasi çıkış gerçekleştirdiler. Provo militanları yaratıcı ve esnek insanlar olmak durumundaydılar ve her koşul altında düş gücünü ve girişim yeteneğini harekete geçirebilecek bir kişiliğe sahip olmalıydılar. 52-53. Provolar. yılmadılar. otoriter 127 Dany Cohn-Bendit. Düşmanın silahlarından korkmadılar. Böylece hiç bir iş yapma zorunluluğu olmayan insanlar. alternatif bir ekonomi ile geleneksel politikacıların tedavülden kaldırıldığı ve karar merkezlerinin başka türlü dağıtıldığı bir temelde gelişecekti. çalışmaların makinelerle yapıldığı bir gelecek kenti haline getirilmeliydi. 39 . halka. Kabouterler. değişik.4 oranında oy toplayarak belediye meclisine bir üye soktular. onu saldırgan duruma soktular. 2. yaşlılar. “işgal altındaki alan”da.

. olağan belediye hizmetlerinin yanı sıra yiyecek. cinsel sorunlara yeni bir yaklaşım getirdi. Roel Van Duyn. Provolar ve Kabouterler tarafından öne sürülen fikirler. sigarayı bırakma ve bıraktırma kampanyalarında son derece özgün ve göstericiye dönük eylemler düzenlemişti. Yıl 1964’tü. 1960 yılından bu yana yurttaşları kamu ve toplumsal yaşama çeşitli şekillerde müdahale etmeye teşvik eden ve yeni iletişim yöntemleri yaratmaya çalışan sanatçılarla karşılaştı. giyecek ve bedava konut sözü veriyordu. çift anlamlı ve alaycı biçimli isyanlar Hollanda ulusal kültürünün bir parçası. daha sonra isyancı diğer tüm hareketler gibi.olmayan. Đşgalciler. sigara ve tütün tüketimine karşı şarkılar bestelenmişti. Kabouter hareketi. Bakunin ve Kropotkin’in kitaplarını okurdum ve ‘işçi özerkliği’ne inanırdım.128 Roel Van Duyn. Ülkede çevre korumacı bilincin doğmasına katkıda bulundu. Roel. şiddetin bulunmadığı. kent sorunlarına ilgiyi artırdı ama mevcut ve egemen siyasi ve ekonomik sistemi hiçbir zaman tehdit etmedi. her ne kadar önder olarak ortaya çıkmayı hep reddetmişse de. Đstanbul: Afa Yay. 54-55. önerilen değişikliklerin gerçekleştirilmesine aktif olarak katılmıyorlardı. fikir ve eylemlerini şu şekilde ortaya koyuyor: “Provolar’ın ilk toplantısı. 1964 yılında gelip Amsterdam’a yerleşti ve bu kentte. Ben o zamanlar hareketin beyni. Amsterdam’ın göbeğinde 17. Orange Hür Devleti. Hollandalıların günlük yaşamlarında çok şey değiştirdi. Amsterdamlı gençlerin büyük desteğini kazandı. yıkılmak üzere olan binaları işgal edip onlara yerleştiler. mevcut ve olası tüm Kabouterler’e. Prova ve Kabouter hareketinin en etkili şahsiyetlerinden biriydi. Bu eylem. Đkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ve faşizmin ortadan kaldırılmasının ardından. güçten düştü. okuldan kovulunca. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. mülkiyet ve iktidarın hakça dağıtıldığı bir dünya isteyen bütün insanların temsilcisi olarak onları gösterdi. Baskı. Mesela. 50 bin kişiyi saflarında toplayabilmişlerdi ve polisle sert çatışmalara girdiler. 1980 yılında öğrenciler ve eski Provolar. Bu sanatçılar arasında Robert Jasper Grootweld. kararlı feminist eğilimlere güç kattı. anarşist hareket içinde yayıncı olarak çalışmıştım. Dev boyutlu gösteriler. 40 . Daha önceleri. daha ilk baştan bu geleneksel yöntemleri çok çeşitli şekillerde kullandılar. Lahey’de gerçekleştirilen ilk “sit-in”in (oturma görevi) düzenleyicisi. 2. s. 1987. Roel Van Duyn. Provolar da. anarşizm idealinin bize doğru yanıtlar 128 Dany Cohn-Bendit. teorisyeni olarak görülüyordum. kentteki heykellerden biri tütün kullanımına karşı mücadelenin simgesi haline getirilmişti. Bu heykelin çevresinde her akşam toplanılır ve sadece tütün karşıtı militanların anlayabileceği garip işaretler çizilirdi. Çünkü insanlar. yy’dan kalma küçük bir evde yapıldı.

hatta büyüledi. Baskı. Örneğin Jean Paul Sartre. 4 Mart 1972 günü. fabrikanın güvenlik görevlisi tarafından vurularak öldürüldü. Đnsanlar ta taşra kentlerinden bizi görmeye geliyorlardı. a. Patronlar ise giderek sinirleniyor. Toplantılarda. 56. eğleniyor ve kurumlarla alay ediyordu. Paris’te 200’den fazla insan Overney’nin naşını mezarlığa kadar taşıdı. Fransa’nın kuzeyinde 129 130 131 Dany Cohn-Bendit.129 Devrim fikrine çılgınca âşıktık ve başaracağımızdan da emindik. RenaultBillancourt’da düzenlenen bir eylem sonrasında.130Provolar’ın şaşaalı günlerinde Roel Van Duyn ile Rob Stolk unutulmaz bir ikiliydi. Biz piyasaya çıktık mı. a. Aslında bu insanların çoğu. Biz Devrimi Çok Sevmiştik. Bir Maocu Örgüt: “Proleter Sol” 70’li yılların başlarında.3. onların karmakarışık kafalarındaki isyana yakın olduğunu anlıyorlardı. taviz vermeyen radikal tutumlarıyla çok sayıda insanı etkiledi. s. 1970 yılında.g. Pierre Overney adlı bir genç. 2. Maocu bir örgüt olan “Proleter Sol”. Amaca ulaşabilmemiz için. Örgüt.. biz ediyorduk. “Proleter Sol”un kurucularından biri olan Alain Geismar’ı savunmak amacıyla Boulogne-Billancourt’taki Renault fabrikasına gitmişti. 1987. gelip geçenler de ne olup bittiğini merak edip çevremizde birikiyorlardı. örgüt kararı ile kuzeye. bizim savunduğumuz fikirlerin. Dany Cohn-Bendit. gençler de bize katılıyorlardı. Bizimle birlikte bir sürü insan gülüyor. Geismar. s. 41 . resmi makamlar da bu tür bir eyleme karşı ne yapacaklarını bilemiyorlardı. kamu düzenini bozduğu gerekçesiyle adalet önüne çıkacaktı. bu sistemin ucûbe hatalarını ve çelişkilerini katakullilerle ve gülünç kışkırtmalarla sergileyip yeteri kadar insanı bünyemizde toplamak ve daha sonra da bu sistemi berhava etmek istiyorduk. yürüyüşlerde. Serge’in siyasi koordinatörlük yaptığı bir açlık grevi eyleminde başarı kazanamadığını saptamış ve Serge’i kuzeyde çalışmaya göndermişti. Onlar.3. bu fikirleri ifade edemiyorlardı. Dany Cohn-Bendit. Bu mücadeleler sayesinde kamuoyu fabrikalardaki montaj bantlarını ve vasıfsız işçilerin çalışma koşullarını öğreniyordu. Yöneticiler.e. Serge. Fransa’da Maocular’ın davul zurnalarıyla desteklenen ve yaygınlaşan mücadeleler nefes kesiciydi. 51. 50. hemen büyük başarı kazandık. Douai’ye gönderilmişti. 1971 Ocak’ından 1972 Aralık’ına kadarl. Ancak.g. Maocular da bastırıyordu. bir fotomuhabiri olayın tüm gelişmesini resimleyerek gerçeğin ortaya çıkmasını sağladı: Overney kasıtlı olarak vurularak öldürmüştü. Basın yayın organları Maocuların provakasyonu olarak nitelemişti olayı.131 1. s. Rob’sa eylem adamıydı. Đlk başta. Roel fikir. etrafımıza hemen kalabalık bir polis grubu toplanıyor..e.vereceğine inanıyordum. her türlü otoriteye karşı direnişe katılmaya çağırıyorum’ derdim.. “Proleter Sol”un babalarından biri olan Serge July. genellikle siyasi açıdan cahil gençlerdi ama gençler. Đstanbul: Afa Yay. bizim söylediklerimizi anlamıyordu. ben hep ‘bütün gençleri ve işçileri. ilgilerini çektiğimiz gençlerde.

Aslında bu çelişki. Bu ikisinin arasında çelişki vardı. Biz Devrimi Çok Sevmiştik..-Bendit ile yaptığı mülâkatta. July bu soruyu şu şekilde cevaplıyor: “Benim kuşağımın en belirleyici unsuru Cezayir Savaşı’dır. onu da yine 60’lı yılların kuşağı güçlendirdi. Mobiletiyle dolaşır. C. goşizmin. Đç Savaşa Doğru başlıklı kitabı okurken. 1973 yılının Ocak ayında yeniden Paris’e döndü ve bu Mao’cu. s. La Dantec’in tutuklanmasından sonra verdiği bir nutukta. kendisini. 68’de doğmadı. Serge’ye. Ne var ki. July. 68’de iki akım çarpıştı: Bir yanda isyanın içeriği itibariyle son derece modern bir anlayış. Bu ortamdan da goşizmin idealizasyonu doğdu ve bu anlayış goşizmin çöküşünün koşullarını hazırladı. ancak bu toplumsal değişimler goşizmi de dağıtır. 2. – Bendit. bu öncü deneylerin girişimlerinin ve başarısızlıklarının bu toplumun kendini yenilemesinde katkıda bulunabileceğini belirtiyor. Dany Cohn-Bendit.e. Goşizm. Baskı. ileri gitmek için şok tedavisi gerektiğini iddia ediyor. insanların davranışları yine de kırsal kökenli ve arkaikti. Serge. Đstanbul: Afa Yay. C. “Burjuvazinin kaldırdığı taş kendi kafasına düşecektir ve sonuç kötü olacaktır. birçok toplumsal altüst oluşun kaynağındadır. s. Sonraları hızla sanayileşmeye başladı. o zamanlar çatışmadan yanayken. yeni bir gazetenin. D.g. Libération’un başına geçti. July.. Fransız goşizminin. iktidar sorunu konusunda derinlemesine sorgulamış.132 D. 132 133 Dany Cohn-Bendit. ancak ‘değişiklik yapmak için silahlanmak gerek’ fikri bir adım daha ilerlemiş olacaktır” dediğini ve bu söylev ve cümle nedeniyle de Đçişleri Bakanlığı’nın “Proleter Sol”un ilga edilmesini kararlaştırdığını. 88-89.133 S. Burjuvazi böylece bir muharebeyi kaybetmiş olacak. Maden işçileri arasında eylem geliştirmeye çalıştı. öte yandan da Devrimi taklit etmeye çalışan Muhteşem Gece’yi Mim tiyatrosunda oynamakla yetinen biçimler. Đşin bir başka yönü daha var: 50’li yılların ortalarına kadar. sondaki yıkımın olumlu neticeler doğurduğunu. Fransa kırsal nitelikli bir toplumdu. fakat Fransa’da Proleter Sol’un terörist eğilimleri bir yerde yıkan unsurlardan biri olduğunu..g. “Maocu Mücadele Komiteleri”nin örgütlenmesine çalışırdı. bundan terörizmi hariç tutuyor.e. a. Ve Fransa’da olağanüstü düzeyde bir kültürel gerilik vardı. S. Goşizm. 42 . 1987a. Fransa’nın probleminin sivil toplumun pasif ve biçimsiz olması olduğunu. 90-91. bugünse Libération’un iç barışın militanlığını yaptığını ifade ediyor ve bu kopma veya dönüşün hangi aşamada olduğunu soruyor. hatalarıyla birlikte son derece olumlu bir rol oynadığını. 60’lı yılların kuşağından çıktı ve bu kuşak 68’de sahneye çıktı ama aynı zamanda 68’de ne kadar arkaik unsur varsa. ülkenin hayal gücü hücrelerinin çok aşındığını. Serge July.sıradan bir Çin kızıl muhafızı gibi yaşadı. goşizmin avangard ideolojilerin tümünü yıktığını ve bu eğilimlerin sonuna kadar gidildiği zaman. 68’den sonra da bayağı sürdü. bir kuşağın insanı olarak tavsîf ediyor ve iktidar meselesinin kendi kuşağının canını çok sıktığını ifade ediyor. sonuna kadar gidilerek öncü ideolojilerin tümünün bitirilmesini sağladığını düşünüyor.

43 .e. yani “Proleter Sol” döneminde. Dany Cohn-Bendit. maden ocakları. s. 68 dönemi gerçek anlamıyla totalitarizme karşı iyi bir aşı olmuştur. kuşkusuz 68’in kazançlarından biridir.e. s. “Proleter Sol” kendi kendini feshetti. öte yandan Komünist Partisi’nin çöküşe gidişi 68’le başlamamışsa. vasıfsız işçilerin. o zamanlar kuzeyde maden ocakları bölgesinde.. Kültürel bir topluluk uzun sürede inşa olur.e. doğdukları günden itibaren sosyal sınıfların varlığını bildiklerini.”137 134 135 136 137 Dany Cohn-Bendit..” July. 94. çünkü hem Maocu.g. hem de başkaldırıcı olmak isteğindeydi. toplumun karmaşık gerçekliğine bir dalıştı bizim için. insanlar Marxizmin ne olduğunu hiç bilmeseler bile.135 July. “toplum ötesi” niteliği var ki çok güçlü.”136 Dany Cohn-Bendit’in bu konudaki kısa değerlendirmeleri şu şekilde: “68 sonrası dönemde. 68 sonrası gelişen goşizm totaliter biçimler üretmişse bile. a. Baskı. eşcinsellerin durumlarında köklü değişiklikler isteniyor.g. s. hem işçi dostu. 68 Mayısı. yabancı işçilerin özgün kültürel topluluklar oluşturma istemi ortaya çıkıyor. Đstanbul: Afa Yay. kültürel olaylar da ağırlık koydu: Kadın hareketi. başka toplumsal hareketler. Toplumun bütün katmanlarını içeren bir irade bu. Toplumun bir kesimi başkaldırıyor. a. Yapıyı tamamlamak ve başkalarına kabul ettirmek için zaman gerek. 2. kültürel azınlıklar. Sonuç olarak. Zaten bu çelişkide akla gelmeyen sonuca götürdü örgütü. bu durumun goşizmin bir sonraki dönemdeki evriminde ağırlığını hissettirdiğini kabul ediyor ve 68 dönemi konusunda şöyle devam ediyor: “Đşte bu dönem tüm bir kuşağın totaliter olgular konusundaki olağanüstü duyarlılığını açıklıyor olabilir. Biz Devrimi Çok Sevmiştik.g. Proleter Sol’u şu şekilde değerlendiriyor: “Bir kere. a. s. en azından 68 sayesinde hızlandırılmıştır. örgütün mikro totalitarizmin yatağı olduğunu. 1987. Fransızların bugün Polonya’da olup bitenler konusunda neden bu kadar duyarlı olduğunu da totalitarizme karşı olan bu olgu açıklar. Dany Cohn-Bendit. 93. kadınların talepleri gündeme geliyor. yeni toplumsal ilişkiler talep ediliyor. eşcinseller. 91-92. hataları ve çelişkileriyle birlikte son derece önemli deneyler. Dany Cohn-Bendit.. çevrenin sosyal sınıflar temelinde düzenlendiğini ve sınıf mücadelesinin olduğunu belirtiyor ve şu tespitleri yapıyor:134 “… Cezayir Savaşı. “Proleter Sol” bile çelişkiliydi.Bendit. “Proleter Sol”. Diğer ülkelerdekilere oranla çok daha fazla mevcut olan bu totaliter boyut. Kimileri belki sinizm olarak tanımlayabilir ama o dönemde Fransız toplumuna. Proleter Sol’un temsil ettiği öncülüğü “işçi dalkavuğu öncülüğü” olarak nitelendiriyor ve July’le bunun hangi yönlerini olumlu değerlendirdiğini soruyor. yeni müzikler… Buna karşılık July’nin değerlendirmesi şöyle: “68’in önemi burada işte. bir çok insanın örgüt içinde eziyet çektiğini. July. 92-93.

Bununla beraber toplum ve insana dair meselelerle ilgili önemli analizler yayınladılar. Batı’da 68’in Sonuçları Ve Yorumlanması Batıda 68’in sonuçlarıyla ilgili değerlendirmeye geçmeden önce. s. Dany’nin. Bu hareket ABD’de Beatnik ve Hippi olarak gelişti. kurallarını yeniden belirlemeleri gerektiğini138 ifade ediyor.g. Batıda 68 hareketine öncülük eden öğrenci liderlerinin kendileri ile ilgili değerlendirmelerine bir göz atalım. 94-95. a. Nanterre’de buna şahit olduk. Vahşi bir anarşizm olarak Fransa’da ise kısmen anarşizmin dirilişi şeklinde kendini gösterdi. Bu dergiler çok az tanınıyordu. Kendi hür ve otantik olma iradelerini meşrulaştırma gayretindeyken bu esnada modern birtakım akımlarla karşılaştılar ve bu aşırı açık revizyonist tavırdan hürriyetçi hareket doğmuştur. Satre’ın ölümüne kadar süregelen tüm mücadeleye katılan birisinin bugün kendi içine kapanıp Tevrat’ı incelemesini nasıl açıklıyorsun?” sorusuna Serje July “bir yaşam tarzı tercihi bu” şeklinde139 cevap veriyor. Biz Devrimi Çok Sevmiştik.Hür Çevrelerin Kültürel Tribünü” adındaki dergi de talebeler tarafından çıkarılmaktaydı. Birçok grup ortaya çıktı.4. “Bütün yaşadıklarımız ve öğrendiklerimizden sonra. Diğer yandan Revizyonist bir Anarşizm vardı ki başlangıçta küçük araştırma gruplarında kendini gösterdi ve bu araştırma gruplarındaki bazı öğrenciler Marx ve Freud’un düşüncesinden bazılarını Anarşist teoriye entegre ediyorlardı. Mayıs 1968’de öğrenci hareketlerini izleyen Edgar Morin. fakat bu metinlere pek rağbet gösterilmediğini söylüyor. 95.e. Otantik ve hür olmak istiyorlardı. 68 hareketlerinde en aktif militanlık yapan. s. Đstanbul: Afa Yay. Bu hareketin düşünür üstadları vardı... 2.. Pierre Victor gibi. Haziran 1968’de yazdığı 1968 Anarşizmi adlı makalesinde şu tespitleri yapıyor: Bugün entellektüel gençler arasında anarşinin hem doğuşunun hem de dirilişinin aynı anda şahidi olmaktayız. d’Elisée gibilerinin fikirleri üzerinde hayatlarını sürdürmekteydi. Marxistler. Baskı. Avrupa’da gençliğin büyük bir kısmı hem kendi hayatlarını hem de toplumu değiştirmek istiyorlardı.Bendit. 1987. 138 139 Dany Cohn-Bendit. siyasi partilere bağlamayı reddettiler. onlar da Marx’ı aforoz ettiler. aynı zamanda “Tribune.. de Proudhon. Bakounine’i aforoz ettiler. Marxizm’in ve Anarşizm’in ittifak etmesi isteğini yansıtmakta. July’e “68’de seçimler hıyarlara tuzaktır” dediklerini bugünse demokrasiyi yeniden tanımlamaya çalıştıklarını. Bu aynı zamanda şu anlamda bir anarşizmin doğuşu idi: Eski hürriyetçi hareket Bakounine. 1. “Kırmızı ve Siyah” dergisinin başlangıcından anlaşılacağı gibi. 44 . Dany Cohn-Bendit. Oradaki gençler varlıklarını birtakım organizmalara. Laurent Taihade’in anarşist metinlerden hoşlandığını.

Bakounine’ni görmezden gelirdi. kendini dışa vurmamıştı. Macaristan olayları. Bu ortamın doğurduğu neydi? Komünizm’in etkisinin gerilemesi. bugün modern anarşistler Marx’a karşı düşmanca tavır almıyorlar. Bunun gerileme nedenlerini biliyoruz: Komünizm gittikçe daha azalan bir devrimci yapıya sahip olmakla değerlendiriliyordu. derinlemesineydi. Lenin.R. şimdi biz kardeş sayılırız. Đhtiyar Anarşizm ile yeni anarşizm (maceracı tipler anlamında) bir takım olağanüstü kimseler vardı. Talebeler arasında Komünist Parti’nin düşüşü. Enternasyonel zamanında Marx ve Bakounine karşıtlarının özel bir karakteri vardı. Onlar’ın kendilerine çok yakın olduğunu hissediyordu. Söz konusu Marksizm’in ve Anarşizm’in orijinal bir sentezidir. Ancak. Komünizm’in etkinliğinin düşüşü. Buna karşılık Bakounine Marx’a hayrandı ve O’nun birtakım analizlerini benimserdi. Đşte Leninist ve Anarşist arasında varolan bu kardeşlik 22 Mart hareketi içinde de vardı. üstü kapalı olarak vardı. Ben geçici bir Proletarya Diktatörlüğünün gereklerine inanıyorum. bir bakıma Troçkizm’e geçmiş olan Lenin’in genç bir varisiydi.Revizyonizm ile bağlantılı olarak Anarşizm’in bu yeniden doğuşu. Marx. daha radikal bir şeyin sadece teoride değil aynı zamanda yaşam tarzında radikal bir arayışı. Anarşistler böyle bir şey yapmıyordu. Sonuç olarak yeniden solun Komünizm fikirleri.R. Ancak. Böylece Hegel’in bahsettiği tarihi yaşlı köstebeğin çalışması buradan işi gördü. 1. Oysa Stalinci Komünist parti Anarşizmi yok etmeyi kendisini adamıştı. 60’lı yılların öğrenci düşüncesinin yeni şartları sayesinde gerçekleşmiştir. değerlendirilmesi Lenin’in anarşistlere bakış açısı gibiydi. Bakounine’ne yakın olan neo-anarşist 22 Mart Hareketi’nin Marksist unsurlar tarafından mesela J. hem birçok olayın anlaşılmasını sağlamakta aynı zamanda da yetişkinler arasında olduğu gibi bazı talebeler arasında da çeşitli Troçkist akımlar ortaya çıkmıştır. Zaten bu yüzden hürriyetçi hareket içindeki nesiller arasında bu rezisyonların kabul edilmesi için sert bir çatışma olmuştur. Lenin “Devlet ve Devrim” kitabını yazdığında anarşistlere aslında şunu diyordu: Ben de devletin ortadan kaldırılmasını istiyorum. Bu. Vietnam Che Guevera ve Küba ile ilgili büyük afişleri asanlar diğer Troçkist ve Marksist talebe gruplarıydı. Konseylerin Komünizm fikirleri yeniden keşfedilmiştir. Yani. Bu fikirler devrimin başlangıcında Rusya’da vardı ve Kronstadt’ın isyanı esnasında da bu fikirler ezilmişti.C. J. Diğer yandan gerçek Enternasyonel dayanışma sadece 45 . Bu nedenle de gittikçe az mücadeleci. Aramızdaki yegane fark kullandığımız vasıtadır. ayrıca Khrouchtchev’in raporunun ortaya koyduğu iddialarla çalkalanması. Zira onlar organize olmuş bir partinin olduğu Çin. Sosyalizm ve Barbarlık dergisinin de fikirlerinin yaygın bir şekilde yayıldığı bir dönemdir. bütün bunlar söz konusu neo-anarşizmi doğuran sebeplerdir. gittikçe bir bürokrasi ve bireyi dışlayan bir güç haline gelmesi şeklinde eleştiriliyordu.C. Üniversite binalarında gösteride bulunanlar onlardı. Küba ve bütün ülkelerden çekiniyorlardı ve 3 Mayıs’ta siyah bayrak kaldırıldığında herkes şaşkına dönmüştü.

(Devlet anlamında). onların bir kısmı tutuklandığında içlerinden bir anarşist. Çünkü. Aynı şekilde yeni anarşizm hareketinde de çok sayıda yönelişler vardı. güç bir tümörün alınması gibi alınıp yok edilebilir. Bu anarşist efsanenin çok büyük tesiri olmuştur. Beatnicks ve Hippiler gibi hatta kitle kültürü de bundan nasibini almıştı: Bonnie ve Clyde. Öyle ki. Fransız veya yabancı talebeler ve işçiler için hak iddia ettiklerinde Mayıs ayının ilk günlerinde. Neo-Anarşizm’in Situationizm (durumculuk) kendisinden çıktığı Sürrealizmle etkileşimi olduğu unutulmamalıdır. kayıtsızlık anlamında) şeklinde adlandırmak daha doğru olur. O’na göre nihai olarak güç. suni bir şeyden ibarettir ve devlet tarafından empoze edilmiştir. Bu Komünist arayış kendisini kollektivist. Bütün bu hareketlerin hepsi bir çeşit modern anarşizme gitmekteydi ki bu bunun zannımca Hürriyetçi Komünizm (hiçbir otoritenin olmaması. Onlar. ona göre yağmalayanlar da kendi 46 . Bugün birçok yol anarşizme çıkmaktadır. Diğer ucunda organize olmuş birtakım gruplar yer almaktaydı ki bunlar topluma karşı mücadele etmek istiyorlardı ve çok şaşırtıcı bir zorbalıkla her şeyi darmadağın etme kararındaydılar. resmi Marksist. eşitlikçi. kendi kendini idareci olarak takdim ediyor ve ona göre otoriteden daima vazgeçilebilir. banknotları yakıyorlar ve parayı ortadan kaldırıp her şeyi ortak yapmayı istiyorlardı. iyi ve kötü kategorilerini reddetmeleri. Diğer yandan bir Đspanyol mirası da söz konusuydu: Katalanya’da. Bonnot topluluğunda romantizmin yeniden ortaya çıkışı. Mesela. Bu beni ve dostluk anılarını yüceltiyordu. düşüncelerinin gözüpekliği sonuç itibariyle bir skandal yaratıyor. Aragon’da veya bazı köylerde köylüler meydanları toplanma alanlarına çeviriyorlar. Göstericiler. Barikatları sokaktakiler. Bugün gençler bu agresifliği (saldırganlığı) anlıyorlardı.. Onlar ciddi anlamda çok açık fikirliler. Bu çekinceyi koymakla beraber genç anarşistlerin benim gözünde kayda değer bir üstünlükleri de var. anarşistler Marcuse’u okudukları zaman apriori olarak Marcuse’un tehlikeli biri olup olmadığını veya Marcuse’un proletaryanın tarihi rolünün inkâr edip etmediğini veya yazılarında bir parti fikrinin eksik olup olmadığı fikrini sormuşlar.Anarşistler ve Hür harekete yakın olan gençler arasında olmuştu ve bunlar eskiler arasındaki bu dostluk ortamından etkileniyorlardı. Diğer bir yol ise bürokrasinin siyasi eleştirisiydi. Anarşist düşünce tarafından şiddetin kabulü. Meselâ. Bir çeşit takıntılı araştırma hatasıyla malul değiller. hırsızlar için de hak iddia etmişti. Barikatların kurulması kendiliğinden gerçekleşen bir fenomendir. Her zaman yumuşak olan anarşizm’in uç kısmında saf bir bireysellik kısmı da vardı. Yani Anarşistlerin mücadeleci yönü gençleri harekete geçirmiştir. Troçkist ve Maoist partilerin mensubu olan militanlarında görülen skolastik dogmatizm’in esiri değiller. bir takım filmler ve şarkılar. hep birlikte kendiliğinden inşa etmişlerdir. Bana göre Neo-Anarşizm fikriyatının sınırlamalarından bir tanesi de güç meselesinin ortaya çıkardığı dramı fazla görememesidir.

Hareketin alevini tutuşturanlar onlar değildir. Alain Touraine. 47 . aktörlerdeki. Bu aynı zamanda. 166-7. Talep ve ihtiyaçların toplumsal belirleyiciliği. en önemlisi Sartre’ın rolü bile son derece müte140 141 142 143 Edgar Morin. okul ve ailenin rolü gibi…”142 “Yeni çatışmalar ortaya çıkmaya başladığı zaman eskileri. Le mouvement de mai ou le communisme utopique. Seuil. burjuvalar lakaytçı anarşist hareketten çok.’sı ile aynı hareketin içinde bulunmasıdır. Büyüme arayışı içinde olan. a. s. Tersine. Solun büyük entelektüelleri. bu durum hem sağda hem de solda hissedilmişti ve hatta öyle ki siyah bayrak resmi sendikaların gösterilerinde de kullanılmıştır. diğeri ise kırmızı ile siyahın ittifak kurmasıdır. Alain Touraine. kaosun kastedildiği anarşiden daha çok korkmaktadır. onların fikirlerden korkmadıklarını göstermektedir.g. “sosyo-profesyonel” terimiyle de tanımlanamayacağı anlamına gelir…”141 “Edgar Morin.e. toplumsal hiyerarşi biçimleri.. 294.yüzyıl köylü hareketi tarafından şekillenirdi. herkesi şaşırtan siyah bayrağı ortaya çıkması. “L’Anarchisme En 1968”. bak. Dehşet vericilik o kadar büyük olmuştu ki. oyunlardaki ve çatışmalardaki yenilenmelerin maskelenmesine neden olmamalıdır…”143 “Doğruyu söylemek gerekirse aydınlar zümresi (intelligentsia) Mayıs hareketinde motor rolü oynamamıştır. Đşte gerçek skandal budur. yani CohnBendit’in J. s.e. toplumun merkezi sınıflarıyla olan ilişkisiyle tanımlanır. Đki önemli fenomenden bir tanesi.C. Teknokratik tahakkümün yeni biçimlerine karşıtlık. Sorbonne’dakiler dahil. birini diğerine tercih etmemiştir. Gerçek niteliğini de farketti mi acaba? Dün olduğu gibi bugün de bu yorumun doğru ve yanlış olan iki yönünün olduğunu düşünüyorum.R. In Magazine Littéraire n 19-Juin 1968 s. böyle olsaydı. 291-2. yoksa anarşist hareket anlamına gelmemektedir. Böyle bir formülasyon ister kabul edelim ister kabul etmeyelim. dolayısıyla sermaye birikimi ve üretim araçlarının sahibi olan yönetici bir sınıfın gücü ve bu birikimi kullanıp büyümeyi yönlendirdiği bir toplumda eşitlik ütopyasına merkezi bir önem atfetmek yanlıştır. XIX. en olumsuz şartlar altındaki sosyo-ekonomik tabakaların çıkarlarıyla ilişkisiyle hiç tanımlanamaz. Mayıs öğrenci topluluğunun aşırı önemini farkeden ilk kişi oldu. Halk bilincinde anarşi. 1980. Ancak. O burjuva tabi ki kırmızı bayraktan nefret ettiği gibi siyah bayraktan da nefret etmektedir. a. ekonomik çözümlemeden çok daha geniş olan sosyolojik yaklaşımla ortaya konmalıdır. Đşte. karşı dünyanın sonu anlamına gelmektedir.g.. Devrim ilhamının devamlılığı.140 Edgar Morin’in bu değerlendirmelerini eksik bulan Alain Touraine şu yorumu getirmektedir: “Bir sosyal hareket dayandığı temelle tanımlanamaz. toplumsal hakimiyetin tabiatı gereği. Alain Touraine.tarzlarında sömürü toplumuna karşı bir başkaldırıyı ifade etmekteydi. Paris. devrimci bir eylemi destek olma kapasitesini büyük ölçüde yitirir. düzensizlik. s.

g. ama hareketi yöneten olmamıştır. s. s. özgürlükçü gelenekten. Mayıs 68’in geçersiz kılınmasıdır. Marxizm ötesi bir olaydı yada daha doğrusu. Mayıs 1976.e. Partilerin ve örgütlenmelerin hoşuna gşitmez… Liderlerin konuşmaları ile eylemlerinin gerçek anlamı arasında büyük mesafe vardır…”147 “Sosyal ve ekonomik gelişme. kuram açısından belli belirsiz ama çok canlı biçimde.. 36. Tanınmış aydınlar önemli bir inisiyatif kullanmamışlardır. bir olayın verilerini. fakat devlet ve iktisadi sistemle ilgili kurumların uyum sağlama kapasitesinin kötü olması bunu frenlemektedir…”148 Mayıs 68 sonrasının en önemli sonuçlarından biri olan bir şeyden söz etmek gerekir..e. buysa. Marxizm bu olayın içine “asıltı halinde” vardı..“gideren”. önceden oluşturulmuş şemanın içine sokmak. cesedi silip süpürdü. ussallaştırılamayan149 yanları kaldı. Alain Touraine. a.144 En fazla yaptıkları kalabalığa karışmak olmuştur. Troçkicilerin. hazmetmiş gibi yapan yalnızca Fransız toplumu olmadı. farklı ve hareket halindeki çevreye uyum sağlama kapasiteleriyle tanımlanır…”146 “Ütopya. Jean Jacques Brochier’nin yaptığı söyleşi). Marxizmden olduğu kadar kurulu düzene karşıtlıktan da gelen öğeler karışıyordu. 48 .g.g. a. s. a.150 Marxizmin.vazi olmuştur. Cogito. Bu bütünleşmenin sağlam maddi temelleri vardır.diyaloğa girmişler. 64. Alain Touraine. Mayıs 68 olayı. kendi ölçülerine uydurması gerekiyordu. yalnızca burjuvaların düzenine değil. “Bir Uygarlık Bunalımı”. olayı kesti. biçti. a. 37. Đstanbul: Yapı Kredi Yay. Bunu Nouvel Observateur’ün yaptığı bir mülakatta kendisi de hissetmiştir.e. s. 103 (* Magazine Littéraire. Alain Touraine.e. s.g. kendilerini her durumda değiştirme. sayı: 14. En görülenlerinin Nobel Bilim Ödülü aldığı entelektüel şahsiyetlerin devrimciden çok reformcu oldukları ve kalıcı etki yapamadıkları dikkat çekicidir. ideolojiler de. s. pürüzlerini giderdi. Maocuların düzenine de uyduruldu. Marxist-özgürlükçü bir ortaklaşalıktı.. 56. her şey düzene uyduruldu. Edgar Morin ile Söyleşi. ileri düzeyde endüstrileşmiş ülkeler. KP’nin. -22 Mart grubu. strateji geliştirmekten çok insanları hareket ettirmeye yarar. bana göreyse. Hareketin ruhu. Kapitalist ya da sosyalist olsun. sosyal sistemin bütünleşme kapasitesini büyük ölçüde artırdı. ne pahasın olursa olsun Mayıs 68’i kesip biçmesi. Fakat sosyal kurumların durumu etkili bir bütünleşmenin sınırlı kalmasına neden oldu.bunun içine.. o olayda özgün ve ilginç olan ne varsa geri plana itmektir. kendi şemalarına uydurabilmek içlin. kendiliğindenlik. 63. Ussallaştırmak. ölü yiyen böcekler. Bazıları -Aragon gibi. Alain Touraine. Yutulması olanaksız bu lokmayı – safça ileri sürüldüğü gibi. ideolojinin çerçevesi içine alınamayan. 144 145 146 147 148 149 150 Alain Touraine. Le mouvement de mai ou le communisme utopique.”145 “Bir toplumun yapısı bütünüyle iktisadi ve siyasi gücünün niteliğiyle belirlenemez. Đnsanı şaşırtan da zaten bu. 1998. sosyalizmden yada barbarlıktan. geriye olayın açıklanamayan.

aslında onun kusuru ve hatası olduğu kanıtlanmış oluyordu. özgürlükçü. sosyal demokrat ve komünist partilerin örgütlenme tarzını reddediyor ve herkesin istediği gibi davranabileceği özerk küçük kümeleri tercih ediyor. Marxizm üstü ve Marxizm dışı özellik göstermesinin. emekçilerin kendi kendilerini yönettikleri birimler. gençlerin. Cogito. daha çok 1848 üslubunda bir hayalci sosyalizm söz konusu. Tarımcı veya yarı-gelişmiş ülkelere 151 152 153 Edgar Morin ile Söyleşi. Yüksek öğrenimin daha eskimiş göründüğü Đtalya ve Fransa’da nispeten daha önemli olmakla beraber. işçi-sınıfının-örgütlü-partisinin serüvenin içinde yer almayışıyla açıklıyor.153 Öyleyse şunu ileri sürebiliriz: Mayıs 68’in ilk sonucu. Jeunesse Communiste Rèvolutionnaire/Komünist Devrimci Gençlik Örgütü (Ç. Birleşik Devletlerde bu yola giriş daha yavaş oluyor ama yine de öğrenciler bu yola giriyorlar.R. devam kontrolü. onun başarısızlığının nedeni olduğu. kapitalizmin eleştirilmesine ve sosyalist bir ufkun benimsenmesine varıyor. 49 . öğrencilerin oluşturduğu kesimde olmuştu. Bu durumda. Hocaların otoritesi.C. Sık sık Marxizmden söz edilmekle beraber. bunlar hiçbir yerde ön plana geçmiyorlar. 103-104. 1998. s. sayı: 14. üniversite hareketleri. Aynı yapıya dayanan bir ekonominin düşünü kuruyorlar. kitlelerle yeterince dirsek temasında olmamasıyla açıklıyor.. onların ardından gelen işçilerin bir hak arama hareketi olduğunu kanıtlamak gerekiyordu.R. özü kavrayıcı. toplumun baskıcı tabiatının fakültelere yansıması biçiminde görülüyor. örgütsüz meydana geliş özelliğinin. ondan geriye kalan ve serüvenin içinde yer alan örgütler oluyordu. genel bir baskı ve yabancılaşmanın özel bir hali olduğu düşünülüyor. başka bir yaşama olan sonsuz özleminden.m. her birinin kendi üretimini serbestçe örgütlediği ve diğerleriyle sözleşmeler yaptığı. Mayıs 68’in sonuçlarını. kendisini gizlemek oldu. onu gerçekleştiren devrimci gençliğin değil..Marxist düşünce de en az burjuva toplumbilimi ölçüsünde çaba göstererek her şeyi kalıp içine soktu. oyunsal. Salt üniversiteyi ilgilendiren sorunlar. Đstanbul: Yapı Kredi Yay.g. açılımından geriye. Dolayısıyla. Đtirazcı öğrencilerin çoğunluğu. Edgar Morin ile Söyleşi. a. Batı’nın bütün öğrenci hareketleri ortak özellikler gösteriyorlar.C. Toplum dönüşmeden.152 örgütü ile Mao öğretisinin söylencesel yanının ağır bastığı katı yapılar kalıyordu.N).. Mayıs 68’i ussallaştırarak doğasını bozanlar. Mayıs 68’in özgün ve ses getirici yanını oluşturan şeyin. hareketin içinde örgütlü devrimci partinin yer almamasından kaynaklandığını kanıtlıyordu. Đlk geri çekilişte dağılıp giden ve Mayıs 68’in özgünlüğünü oluşturan şiirsel. Öğrencilerin çektiği baskı ve yabancılaşmanın. Bu suretle. s. öğretinin önceden belirttiği yerde değil. hareketi etkisiz kılmak ve Mayıs 68’in. Maocular da. 103. Leninci J. “Bir Uygarlık Bunalımı”. Marxizm berisi. bağdaştırmacı yanından. sınav sistemi. bu başarısızlığın. disiplin yönetmelikleri. Troçki yanlısı J. burada sınırlı bir yer işgal ediyor.151 Patlama. üniversitenin dönüştürülmesi mümkün görünmüyor. Mayıs 68’in başarısını oluşturan şeyin yani kendiliğinden oluş.

üniversiteleri toplumsal bakımdan daha bilinçli ve politik olarak daha elverişli hale getirmek olduğunu da düşünmüyorum. hatta açıkça olumsuz bir tavır takınmaktadır: Birleşik Devletlere veya Almanya’ya göre Đtalya’da daha az ama fark pek büyük değil. Batı toplumları için bir ütopyadır. (muhtemelen yeterince derin olmamasın rağmen) diğer eleştirilerden daha derin bir kopuş yaşamış olmasıyla sivrildi. ancak 1970’lerde ortaya çıktı. Çev.. 68 sonrası üniversitelerin yönetiminde yeniden yapılanmayı önemli görmekle birlikte. 1968’de ve bundan biraz daha önce veya sonra meydana gelen birçok öğrenci başkaldırısının bir temasıydı fakat günümüze 154 155 156 Maurice Duverger. Ankara: Doğan Yay. 1968 pek ağırlığı olmayan bir olay olurdu. geriye doğru bakıldığında. Çev. Sosyal Bilimleri Düşünmek. çünkü yönetim yapılarına yeni katılanları kafalamak ve nötralize etmek nispeten kolaydır ve gerçekte çoğu için de.. s.156 Wallerstein. tek sonucu bu olsaydı. üçüncü dünyanın genellikle sömürülmesi. sanayi toplumları ile proleter toplumları karşı karşıya getiren uluslar arası sınıf mücadelesi. Vietnam savaşı. hatta çok uzun tarihleri vardır. Küba’da veya Santa-Domingo’da durum.: Cem Eroğul – Fazıl Sağlam. 1968’in dünya üniversite sistemi üzerindeki etkisinin. 194. Đstanbul: Avesta Yay.e. s. bu zaten son yirmi yılda gerçekleşmiştir. Her yerde işçi sendikaları çekimser kalmakta. s. Wallerstein şöyle devam ediyor: Aynı şekilde. elbette daha uzun tarihleri. günümüz dünyasının temel bir verisinin bilincine varmış görünüyorlar. Argümanlarından bazılarının. Buna karşın. gerçekte. Maurice Duverger. 1997. Eğer.g.. 369. Immanuel Wallerstein. bu tepkinin bir parçası oldu. a. diyor.uygun düşen Maoculuk bile. “Öğrenci-emekçi” bağı tutkuyla aranmakta ama nadiren kurulmaktadır. 50 . 1977. aşağı yukarı 15 yıldır varlığını sürdürmektedir. Bu. uluslar arası ve emperyalist sorunlara büyük bir yer ayırıyorlar. Dünya çapındaki 1968 devrimi. Ondokuzuncu Yüzyıl Paradigmasının Sınırları. çeşitli sosyal bilimlerde varolan egemen görüşlerin ve öncelikle 1960’lar boyunca sosyal bilimlere dünya çapında egemen olduğu görünen kalkınmacılık ve modernizasyon teorisinin bir eleştirisi olarak sundu. bir perspektif olarak. temel bulmuyor. yüzyıl sosyal bilimiyle. çok yakın ilk dürtüyü yaratıyor ve daima önemli bir rol oynuyor. dünya sosyal bilimini etkilemekten geri durmadı ve dünya-sistemleri analizi. Öğrenciler doğrudan doğruya ilgili bulunduklarında (örneğin Birleşik Devletler’de askere almada olduğu gibi) bu rol daha büyük oluyor. ABD hegemonik dünya görüşünün dünya sosyal bilimindeki karşılığı olan ideolojikleştirilmiş pozitivizme ve sahte apolitizme karşı. çünkü o zaman liderler kitle içinde daha büyük bir hassasiyetle karşılaşıyorlar… Öğrenciler. 194-195. ABD egemenliği. daha geniş bir tepkiye katıldı. üniversite hareketleri. Bu eleştirinin yalnızca bir varyantı olmasına karşın.154 Öte yandan. Kendisini. dünya-sistemleri analizi 19.: Taylan Doğan.155 Dünya –sistemleri analizi bu isim altında. Batı’nın Đki Yüzü.

s.157 1968’in gerçek etkisi daha çok üniversitelerin entelektüel yaşamları üzerinde oldu. eşzamanlı olarak iki hedefe birden yönelen dünya çapında bir başkaldırı olmasaydı. Somay. bu hareketlerin zayıf. “merkezi liberalizm”in tarihçiler ve sosyal bilimciler için neredeyse tek kabul edilebilir konum olmasına karşın..kazanımlarına karşı. . 51 . bir bekle-göre yol açmıştır ve muhtemelen de her zaman böyle olacaktır. her şeye karşın kurumsal temelini yıkmaksızın. hakim güçlerle uzlaşmacı olduğu. Üniversite her zaman politik iktidarlarla bağını tamamen koparmayı olanaksız görmüş fakat her zaman belirli bir mesafe oluşturmaya çalışmıştır. Bu.g. a. politik iktidarlarla gerginlik içindeki etkinliklerin yeri olmuştur. Đstanbul: Metis Yay. kapitalist dünya sisteminin hakim güçlerine karşı yönelmişti ve böylelikle kendi anti-kapitalist ideolojilerini geliştirmesinin yanı sıra daha eski sistem karşıtı hareketlerden de anti-kapitalist ideolojiler devralmıştı. yozlaşmış. gerçekten yoksun katmanları ihmal ettiği ve kibirli olduğu suçlamalarını getirerek yönelttiği saldırıydı. Ortaçağ’da kuruluşundan bu yanal. Sosyal Bilimleri Düşünmek.bıraktığı miras küçük oldu. 1945-67 döneminde üniversiteler devletleriyle aşırı ölçüde özdeşleşmişlerdi. 1968’den önce. 1968’in ayırt edici özelliği. 1945-67 dönemindeki konsensüse meydan okumakla kalmadı. 1995. 311. Immanuel Wallerstein. Bu anlamda. 311-312. ilk yöne doğru bir salınım yaşıyoruz. Fakat aynı zamanda düzeni sarsan bir mirastı. Giovanni Arrighi. bir “dünya devrimi” olarak -aslında 1960’ların ortalarında başlayan ve yaklaşık on yıl süren bir devrimdir bu. Başka görüşler esas olarak ultravires (yasal otoritenin dışında) idiler. s. Entelektüeller bunun değerini. I. Sökmen. üniversitelerde tartışmak üzere entelektüel bakımdan izin verilen şeyin çerçevesi. 1968 hareketleri üniversiteleri aksi yöne doğru itti. Sistem Karşıtı Hareketler.e. gerçekte konsensüs tarafından sınırlandırılmıştı. b. Üniversite her zaman. tarihsel “eski sol”un –Batı’da sosyal demokratlar. s. Sadece yakın geçmişte. onun.159 157 158 159 Immanuel Wallelrstein. fakat dünya entelektüel yaşamını en az 19. Wallerstein.”158 Öteden beri ileri sürdüğümüz gibi. (Çeşitli adlar taşıyan) “etnik” araştırmalar ve azımsanmayacak ölçüdeki kadın araştırmaları gibi. Hopkins.1968’in merkezi özelliği. Kanat. yüzyıl konsensüsünün meşruiyetini ciddi biçimde zayıflatmaktı. merkez yerinde tutunamaz. 19. önceki sistem karşıtı çalkantılarla karşılaştırıldığında. (çeşitli entelektüel ufuklardan gelip) konsensüsü sorgulayanları cesaretlendirdi ve ilk olarak üniversiteleri açık (yada çoğulcu) entellektüel alanlara dönüştürdü. Çev. hem de Marxist görüşler hemşehrilik hakkı (droit de cité) kazandılar.bütün yeni araştırma alanları meşrulaştılar. 1968’den önce Batılı üniversitelerin çoğunda. Terence K. Bu elbette pozitif bir mirastı. 114-115.: c. Bir yandan. Gerçekte belirli bir süreden beri. 1968’in saldırısı konsensüs görüşlerinin savunucularının kibirlerini sarstı. 1968’in yaptığı. 1968 yalnızca sarkacın çevrimsel bir salınımını temsil etmektedir. Basım. s. Öte yandan. başka herhangi birisinden daha fazla takdir etmiyorlar: ”Şeyler parçalara ayrıldıklarında. Doğu’da Komünistler ve Güney’de ulusal kurtuluş hareketleri. yüzyılın ortasından beri yöneten daha derindeki konsensüsü de sarstı. 1968’den sonra hem muhafazakâr olmayan. Ondokuzuncu Yüzyıl Paradigmasının Sınırları.

68’i iyi anlamak için, en önemli nokta, yeni tip bir politika anlayışını getirdiğidir ki; Amerikan sosyologlarından, Avrupalı filozoflara kadar, bu olayın ardında yatan en büyük fikir ve yenilik güncelleşmektedir. Fakat 68, başlı başına bir bütün olarak nitelenemez, bu onun, geçen olayların, değişik mekanlarda yeniden güncelleşmesi demektir. Aynı zamanda güncelleşme bir geçiş, bir başkalık getirir. 68 teorik bir tezden çok, pratik bir olaydır ve pratik olması da kendi orijinalliğidir. Bu orijinalliğin arkasında da merkeziyetçiliğin eleştirisi yatar. Tarihte patlak veren olaylar aslında, uzun bir tarih ile; gelişen, dünya çapında önemini sürdüren fikirler ile belli bir başkaldırının çarpışıp patlamaya vardığı noktadır.160 Merkeziyetçiliğin sorguya çekildiği bir noktadan hareket edilmektedir. Đster pratik merkeziyetçilik, ister fikirsel düzeydeki merkeziyetçilik olsun, sorgulanmıştır. Olayları sıralamaya kalkarsak, çok fazla uzaklara gitmeden Yugoslavya’nın geçirdiği deney belli bir nokta teşkil edebilir. Bu, ilk defa Stalinizm ile bir kopma teşkil eder. Đkinci önemli olay Macaristan, Çekoslovakya olaylarıdır. Üçüncü olay ise, Amerika’daki hareketlerin gelişmesi olmuştur. Burada da sendikaların merkeziyetçiliğine karşı mücadele verilmiştir. Amerika’da ROMANO yeni işçi sınıfının, yeni stratejisini çizmiştir. Bu sırada, Fransa’da ve diğer Avrupa ülkelerinde de köyle sendikaların gelişmesi, Amerika’daki olaylar ile çatışmaktadır. Artık Avrupa işçi sınıfının 19. yüzyıldaki çehresinin değişmiş olduğunun farkına varılmıştır. Bu durum Fransa’da Serge MALET adlı düşünür tarafından geliştirilmiştir. Yeni işçilerin yeni stratejisi fikri, garip bir şekilde Sartre etrafında toplanılırken oluşmuştur. GORZ ise SARTRE’in çevresinde Yeni Bir Đşçi Sınıfına Doğru adlı çalışmasını yapmıştır. Anlaşılacağı gibi, işçi sınıfının yeniden tanımı söz konusudur. Aslında, 68 bir çok fikir akımının birbiri ile kesişip yeni bir şeyin ortaya çıktığı olaylar dizisidir.161 Tarihçi Eric Hobsbawm, 1950’lerin ortalarından 1970’lerin sonlarına kadar uzanan dönemi, Batı işkencesinin klasik çağı olarak niteliyor162 ve bunda etkili olan üç faktörün bulunduğunu söyleyerek, Batı’nın barbarlaşmasını, soğuk savaş cinnetinin egemen olduğu koşullarda nükleer kıyım tehdidi altında (!) olmalarına; başta Fransa olmak üzere birçok ülkenin sömürdüğü, alt ırk saydığı ülkelerin insanlarına zulmetmesi ve Fransız örneğinin arkasından, başka yerlerdeki sistemli işkencelerin de esasen polisten ziyade ordu tarafından uygulanmasına ve 1960’larda, Küba Devrimi ile öğrencilerin radikalleşmesinin ardından üçüncü bir unsur olan özünde gönüllü azınlık gruplarının iradi eylemlere başvurarak devrimci durumlar doğurma girişimlerinden oluşan yeni isyancı terörist hareketlerin yükselişe geçmesine bağlıyor. Hobsbawm, açıklamalarının devamında: “Bu grupların ana stratejisi kutuplaşma yaratmaktı. Ya
160

161 162

Ali Akay, Michel Foucault, Đktidar ve Direnme Odakları, I. Basım, Đstanbul: Bağlam Yay., 1995, s. 153. Ali Akay, a.g.e., s. 153-154. Eric Hobsbawm, Tarih Üzerine, Çev.: Osman Akınhay, Ankara: Bilim ve Sanat Yay., 1999, s. 396.

52

düşman rejiminin artık denetimi elinde tutamadığını göstererek ya da –koşulların daha olumsuz olduğu yerlerde- rejimi genel bir baskı uygulamaya kışkırtarak, o zamana kadar pasif kalan kitlelerin başkaldırıları desteklemesini sağlamayı umuyorlardı. Oysa iki yol da tehlikeliydi.163 Đkinci yol terörü ve karşı terörü birlikte tırmandırmaya açık bir davetti. Sağduyulu hükümetlerin bu tuzağa düşmemesi gerekirdi: Đlk yıllarda Kuzey Đrlanda’daki Britonlar bile soğukkanlılıklarını koruyamamışlardı.164 Bazı rejimler, özellikle askeri rejimler bu tür kışkırtmalara kapıldılar. Tabii bu barbarlık yarışında devlet güçlerinin kazanma şansının daha fazla olduğunu, nitekim onların kazandıklarını eklememe gerek yok herhalde.165 Fakat bu yer altı savaşlarını uğursuz bir gerçek dışılık havası da sarsmıştı. Sömürgelerin kurtuluşu için verilen son mücadeleler ve belki Orta Amerika dışında, uğruna savaşılan şeyler her iki tarafın da sandığından daha küçüktü. Çeşitli renkteki solcu terörist grupların sosyalist devrimi gündemde değildi. Bunların var olan rejimleri ayaklanmayla yenilgiye uğratma ve devirme şansları çok azdı ve bu bilinmekteydi. Gericilerin gerçekte çekindiği şey eli silahlı öğrenciler değil, silahlı haydutların yapmayacağı bir şey olan seçimleri kazanmayı başarabilecek (Şili’deki Allende ve Arjantin’deki Peroncular gibi) kitle hareketleriydi. Đtalya örneği, Avrupa’daki isyancıların en güçlüsü olan Kızıl Tugaylar’a rağmen, rutin politik işleyişin hemen hemen eskisi gibi devam edebileceğini göstermektedir. Anlaşılacağı üzere, yeni –isyancıların asıl başarıları, güç kullanmanın ve şiddetin genel düzeyinin birkaç çentik daha yukarı çekilmesini sağlamaktı. 1970’ler geride, eskiden demokratik olan Şili’de, amacı devrilme riskiyle karşı karşıya olmayan bir askeri rejimi korumak değil, yoksullara sinmeyi öğretmek ve politik muhalefet ile sendikalardan kurtulmuş bir serbest piyasa ekonomisini yetiştirmek olan işkence, cinayet ve terörün yaygınlaşmasını bırakmıştı. 1970’ler, Kolombiya ya da Meksika gibi doğal olarak kana susamış bir kültürün bulunmadığı, görece daha sakin bir ülke olan Brezilya’da, “toplum karşıtları ile” kaldırımlardaki sokak çocuklarını temizlemek amacıyla kan kusan polislerin oluşturduğu ölüm mangalarını miras bırakmıştı. 1970’ler, Batı’nın hemen her yerinde, hep aşağıdaki türden yazmış yazarlardan birinin sözleriyle özetleyebileceğim “isyanları zorla bastırma” öğretilerini miras bırakmıştı: “Hoşnutsuzluk her zaman vardır ama direniş yalnızca liberal-demokratik bir rejime yada modası geçmiş, etkisiz bir otoriter sisteme karşı başarı şansı bulabilir. Kısacası, 1970’lerin ahlakı, barbarlığın uygarlıktan daha etkili olduğu yönündeydi. Bu uygarlığın kısıtlamalarını sürekli olarak zayıflatmıştır”.166 1968 dünya devriminin politik eyleminin iki hedefi vardı. Đlki, elbette ABD hegemonyasına (ve SSCB’nin bu hegemonyayla gizli bir anlaşma içinde olmasına) karşı
163

164 165 166

Eric Hobsbawm, Tarih Üzerine, Çev.: Osman Akınhay, Ankara: Bilim ve Sanat Yay., 1999, s. 396397. Eric Hobsbawm, a.g.e., s. 397. Eric Hobsbawm, a.g.e., s. 398. Eric Hobsbwam, a.g.e., s. 398-399.

53

mücadele etmekti. Ancak ikinci ve nihai olarak daha fazla önem taşıyan politik hedef, başlıca üç versiyonu içindeki “Eski Sol” sistem-karşıtı hareketlerdi: Batı dünyasındaki Đkinci Enternasyonal hareketleri (yada benzerleri); sosyalist ülkeler (ve güçlü oldukları başka yerlerdeki –örneğin Fransa, Đtalya, Japonya) Üçüncü Enternasyonal hareketleri ve Üçüncü Dünyadaki ulusal kurtuluş hareketleri. 1968 sonrası dönemde, Eski Sola karşı gelişen hareketin (kadınlar hareketi, “azınlıklar hareketi”, ekoloji hareketi, antibürokratik hareketler vb.) asıl eleştirisi, Eski Sol hareketlerin gerçekten sistem-karşıtı olmadıkları ve (çeşitli ülkelerde iktidara yada kısmî iktidara geldikleri ölçüde) vaat ettikleri gibi dünyayı dönüştürmemiş olmalarıydı.167 Touraine’e göre, sosyal hareket, aktörler arasındaki değişen ilişkilerin bir sonucudur. Toplum “durumların değil, sosyal hareket ve ilişkilerin sahnelendiği bir oyundur. O’na göre sosyal çatışma toplum için anormal olmayıp, aksine toplumun kendisini ürettiği bir araçtır. Sosyal hareketleri toplumsal düzlemde çatışmacı fakat kültürel alana yönelmiş davranış biçimleri olarak tanımlar. Sosyal hareket temelde devlete değil, toplumsal bir muhalife yönelmiş harekettir. Touraine, yeni sosyal hareketleri kendisinin post-endüstriyel toplum modeline oturtur. Bu sosyal hareketlerin mücadele alanını, devlet ve pazar değil; özel ve kamusalın sınırlarının belirsizleştiği sivil toplum olarak görür. Ona göre, özel ve kamusal alan arasındaki duvarların yıkılması, hayat tarzları ve kimlikler temelinde yeni çatışma tiplerinin ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Dolayısıyla Touraine, sosyal hareketlerin, daha önce kamusal alandan dışlanan sosyal kategorileri dillendirerek sivil alanı genişlettiğini söylemektedir.168 Yeni sosyal çatışmaların alanı sistem tarafından yaratılır. Belirli konuların gündeme getirilmesi ise daha çok tarihsel ve konjonktürel faktörlere bağlıdır. Belirli ampirik çatışmalar, sistem tarafından sağlanan düzlemde bir araya gelen farklı gruplarca temsil edilir. Çatışmaların konusu ve alanı dolayısıyla sistemi senkronik düzeyinde tanımlanmalıdır. Aktörler ise aksine diyakronik düzey, konjonktürel faktörler özellikle de siyasal sistemin işleyişi dikkate alınarak tanımlanabilir.169 Günümüz toplumsal çatışmaları sistemin kültürel üretimini de etkiledikleri için sadece politik boyutlu değildir. Kollektif hareket basit bir şekilde siyasal pazardaki alışverişleri arttırmayı ya da sisteme katılımı sağlamayı amaçlamamaktadır. Toplumsal kaynakların üretimini ve tahsisini sağlayan mantığa da eleştiriler yöneltmektedir.170 Çağdaş hareketlerin yeni örgütsel formu hedefleri açısından sadece bir “araç” değildir. Biçim kendi içinde bir gayedir. Hareket kültürel kodlara odaklandığı için
167

168

169 170

Immanuel Wallerstein, Sosyal Bilimleri Düşünmemek, Ondokuzuncu Yüzyıl Paradigmasının Sınırları, Çev.: Taylan Doğan, Đstanbul: Avesta Yay., 1997, s. 310. Alberto Melucci, “Çağdaş Hareketlerin Sembolik Meydan Okuması”, Haz. Kenan Çayır, Yeni Sosyal Hareketler, Teorik Açılımlar, I. Basım, Đstanbul: Kaknüs Yay., 199l, s. 23-24. Alberto Melucci, a.g.m., s. 89-90. Alberto Melucci, a.g.m., s. 90-91.

54

hareketin formu bir mesajdır, hakim modellere sembolik bir tehdittir. Harekete kısa dönemli ve vazgeçilebilir bağlılık, pozisyonu daima tartışmaya açık çoklu liderlik, esnek örgütsel yapı, kollektif kimliğin fakat aynı zamanda sisteme sembolik başkaldırının da temelleridir. Bu temeller üzerinde insanlara zaman, mekân ve insanlar arası ilişkilerin sistemin rasyonel işleyişinden farklı olabilirliği sunulur. Dünyayı farklı bir şekilde adlandırma birdenbire hakim kodları alt üst eder. Araç ya da yeni bir araç olarak sosyal hareket mesajdır. Büyüsü olmayan peygamberler olarak çağdaş hareketler, hedefledikleri değişimin günlük hayatta pratiğini sunarlar: Tüm toplumu ilgilendirecek şekilde sosyal hareketin anlamını yeniden tanımlarlar.171 Kollektif hareket uluslararası ilişkilerin sadece görünen şekline değil, onları idare eden mantığa da karşı çıkmaktadır. Dünya sistemi resmiyette hâkim devletler arası ilişkilerin bir bütünüdür172… Alain Touraine’e göre temel çelişki, artık canlı emek ile sermaye arasındaki uzlaşmak değil, benim -Max Weber ile Lewis Mumford’ı izleyerek- “bürokratik-sınaî megamakine” diye adlandırdığım büyük bilimsel -teknik- bürokratik aygıtlar ile bir uzmanlar kültürüyle, çıkarlarının dışsal olarak belirlenmesiyle, profesyonel bilgi bankalarıyla ve teknolojinin çevreye bir anlamda el koymasıyla kendi yaşamlarını şekillendirme olanaklarının ellerinden alındığını hisseden toplum arasındaki uzlaşmazlıktır. Bununla birlikte hiçbir şey, bürokratik-sınaî mega makinenin ve onun önde gelen katmanının, aynı zamanda kapitalizmin karakteristik özelliği olan bir ekonomik rasyonalitenin (sınaî büyüme, sermayenin giderek daha büyük miktarlarının gerçekleştirilmesi, toplumsal ve kişiler arası ilişkilerin parasallaşması ve profesyonelleşmesi) ifadesi olarak da tanınmasını önlememelidir.173 Asıl olarak, “yeni toplumsal hareketler”de görülen “yaşam alanının sömürgeleşmesi”ne karşı kültürel direnişe dayanan bir çözümlemenin yetersizliği, bu hareketlerin kapitalizmde somutlanan ekonomik rasyonalitenin egemenliğine bilinçli ve somut bir biçimde saldırmamasından gelir. Bu hareketler kesinlikle anti-teknokratik niteliktedirler yani yönetici sınıfın önde gelen katmanının kültürel hegemonyasını hedef almışlardır ama ancak, onların ekonomik-maddî temeline değil, egemenlik ilişkisinin kültürel tavrına ve toplumsal sonuçlarına darbe vururlar. Yeni toplumsal hareketler, yalnızca “modern işçi”yle değil, ayrıca oy hakkından yoksun bırakılmış, ezilen ve sefaletin kucağına sürüklenmiş proletaryanın çağdaş eşdeğeriyle (yani sanayi dönemi sonrasının işsiz, ara sıra iş bulan, kısa dönemli yada part-time olarak çalışan, yaptıkları işle yada üretim sürecindeki konumlarıyla ne özdeşleşebilen, ne de özdeşleşmeyi isteyen proletaryasıyla) ittifak yaptıkları zaman sosyalist dönüşümün taşıyıcıları haline geleceklerdir.
171

172 173

Alberto Melucci, “Çağdaş Hareketlerin Sembolik Meydan Okuması”, Haz. Kenan Çayır, Yeni Sosyal Hareketler, Teorik Açılımlar, I. Basım, Đstanbul: Kaknüs Yay., 1999, s. 93. Alberto Melucci, a.g.m, s. 99. Der. Robin Blackburn, Çöküşten Sonra Sosyalizmin Geleceği, Çev.: Osman Akınhay, I. Baskı, Đstanbul: Ayrıntı Yay., 1993, s. 171. (Alain Touraine, Le Retour de I’arteur, Paris, 1984)’den naklen.

55

1960’ların sonlarında yakın dostu Ernesto ‘Che’ Guevara’yla birlikte gerilla savaşı başlatmak üzere Bolivya’ya giden ve yakalanarak hapse mahkum edilen Regis Debray, Batı kamuoyunun baskısıyla serbest bırakıldı. Küba Devrimi’nden çıkardığı evrensel devrim stratejisini savunduğu kitabı Devrimde Devrim Türkiye’de de yayınlanan Debray, daha sonra ‘foko’ teorisini tümüyle terk etti ve 1983-89 yılları arasında Fransa devlet başkanı François Mitterand’ın dış politika danışması olarak görev yaptı. Debray ‘Soldan Geriye Kalan’ başlıklı yazısında günümüzde üretimin esas olarak kol emeğine değil, bilgiye dayandığını, iş yerinin artık toplum merkezi olmaktan çıktığını; toplumda uzlaşmaz sınıflar arasındaki bölünme zayıflarken, din, ırk ve dil ayrımına; lüks tüketime, cinslere ve yaşlara göre bölünmenin arttığına; artık ‘seçilmiş’ sınıflar olmadığını; bunun yerini vergilerin, konut kesintilerin ve çocuk yardımları konusunda birbirleriyle çatışan ve hizmet işçileriyle kalife işçileri temsil eden çeşitli sendikaların aldığını; sonuç olarak sol’un tarihsel görev duygusunu yitirdiğini; köhne, baskıcı bir düzenin kalıntıları olan ilerleme lüksünün ve kurtarıcı öğelerle renklendirilmiş sınıf mücadelesinin sol’un programından çıkarılmasının iyi olduğunu; fakat bunlar olmayınca sol’un insanlığın kaderine yön verecek çizgide durup durmadığını bilemediğini belirtiyor.174 Debray, ‘sosyalizm yok, sosyalistler var’ başlığıyla özetlenebilecek yazısında sosyalistleri eleştiriyor. Avrupa’daki sosyalistlerin parlak başarılar kazandığını; ama ‘sosyalizm’le bir ilgileri olduğundan emin olmadığını; sosyalizmin kendi amacından başka sanki her amaca hizmet edebilecek bir şey haline geldiğini; Felipe Gonzalez’in Đspanya’yı uluslar arası sermayeye açarak modernleştirdiğini; Willy Brandt’ın Almanya’nın yeniden birleştirilmesi amacına hizmet ettiğini; François Mitterand, iktidarın paylaşılmasını meşrulaştırarak, Beşinci Cumhuriyet’i demokratikleştirdiğini; sosyal demokrat çizgideki Đtalyan Komünist partisinin ister iktidarda, isterse muhalefette olsun Đtalya’nın Avrupa topluluğuyla tam olarak birleşmesi sürecini hızlandırdığını; sonuç olarak bütün bu sosyalistlerin birleşik Avrupa, ekonomik modernleşme, demokrasi, etnik gruplara eşit muamele ve onları toplumla bütünleştirme gibi amaçları çok iyi savunduklarını belirterek kendilerine tarihsel kimliklerini kazandıran ‘işçilerin hakkının’ ne olduğunu sormaktadır. Çok sayıda parti üyesinin ‘Sol’un hangi amaca hizmet ettiğini sorduğunu; parti önderlerinin doğruyu söyleyebilseler şöyle diyeceklerini aktarıyor: “Sağ politikaları daha akıllı ve daha akılcı bir biçimde uygulamaya.”175 Artık sosyalizmin olmadığını, kararsız ve ne yapacağını bilmeyen sosyalistlerin olduğunu; buna bağlı olarak politikaya duyulan ilginin azaldığını; sosyalist enternasyonalin fiilen bir belirsizlikler örgütüne dönüştüğünü; sol’un her ülkede
174 175

Regis Debray, “Soldan Geriya Kalan”, NPQ, Güz-1991, s. 50-1. Regis Debray, a.g.m., s. 51.

56

savunma durumunda mücadeleyi devam ettirdiğini; karma ekonomiyi savunduğunu; artık değiştirici bir güç olmadığını ve yalnızca piyasayı frenleyici bir güç olduğunu, bir muhalif güç olmadığını, lafını bilen bir denge mekanizması olduğunu belirterek sosyalist solun tarihsel işlevinin yalnızca kapitalizme sadece yeni bir yüz kazandırmak olup olmadığını sorguluyor. Debray, sol’un dünya çapında önemli ve çok yararlı bir görevinin olduğunu, bu görevin uygar insanla etnik ve dinsel yamyamlığa boyun eğmesinden sakınmak için, ütopik sosyalizm yerine bir ahlâk anlayışı ve sivil yöntem olarak sosyalizmi koymak gerektiğini ileri sürüyor.176 68’in aktivist liderlerinden Dany Cohn-Bendit bugün kendisini anarşist olarak tanımlarken177 “Devrimde Devrim” kitabının yazarı Regis Debray, geçmişin muhasebesini yaparak evrensel bir devrim stratejisinin olamayacağını, devrim konusunda ulusal özelliklerin dikkate alınması gerektiğini vurgulayarak şunları söylemektedir: “Aradan geçen 20 yıl sonunda kitabının sadece Latin Amerika’ya ait, belli zaman ve mekân koşullarına bağlı bir kitap olduğunu; fakat geçmişte ülke ülke dolaşan profesyonel devrimcilerin her yerde devrim yapabileceklerine inandıklarını ifade ediyor. Ulusal özellikleri küçümsediklerini, gerçek devrimlerin ulusal nitelikli olduklarını fark etmediklerini itiraf ediyor. Komünizm ile kapitalizm arasındaki çatışmanın sona erdiğini, kapitalizmin dünya ölçeğinde bu savaşı kazandığını, pazar dinamiğine bir alternatifin olmadığını ama piyasanın diktatörlüğüne karşı sosyal demokrasinin alternatif rolü oynamak durumunda olduğunu ifade ederken yine de kendisini solda görmektedir. Sosyal demokrasinin komünizme karşı bir zafer kazandığını belirtiyor.”178 Rodriguez, 21. yüzyılın anahtar sözcüğünün yine ‘devrim’ olacağını belirtirken, diğer yandan, sosyalist devrimin bir çok ülkede başarısızlığa uğradığını, çünkü bu ülkelerin çok zayıf sosyalist düzenler kurabildiğini, Doğu Avrupa’da gerçek bir sosyalizmin değil, Kızıl Ordu’nun varolduğunu; Sovyetler Birliği’nin tarım kooperatiflerini devreye sokmadan Tarım’da özel mülkiyeti zamansız kaldıran Stalinizm başta olmak üzere liderlikte yaşlıların egemenliğinin, kitlelerin teknik eğitimden yoksun bırakılması ve partinin halktan kopması gibi hataların birçok ülke tarafından aynen devralındığını, özellikle Brejnev yönetiminin son zamanlarında Sovyet liderlerinin pencereleri ipek perdelerle örtülü limuzinlerle dolaşmaya, halkın da ‘işte onlar geçiyor’ demeye başladığını belirtiyor.179 Yippi hareketinin stratejisini çizen Jerry Rubin, New York’ta Mart 1985’te Dany Cohn-Bendit ile konuşmasında şu tespitlerde bulunuyor: “60’lı yıllarda bütün fikirler soldaydı. Tartışma solun içindeydi. Bütün önemli konuları aile, evlilik, cinsellik, yaratıcılık, iç politika, dış politika gibi bir sürü konuyu tartışıyorduk. Sağın hiçbir fikri
176 177 178 179

Regis Debray, “Soldan Geriya Kalan”, s. 51-2. Dany Cohn-Bendit, Biz Devrimi Çok Sevmiştik, 2. Baskı, Đstanbul: Afa Yay., 1987, s. 21. Hasan Cemal, Kimse Kızmasın, Kendimi Yazdım, I. Baskı, Đstanbul: Doğan Kitapçılık, 1999, s. 94-6. Carlos Rafael Rodriguez, “Soldan Geriya Kalan”, NPQ, Güz-1991, s. 53.

57

yoktu. Sağ, Tanrı, Anne, Vatan ve Ordu üzerine basma kalıp lafları kekeliyordu. 70’li yıllarda bu durum adım adım tersine dönüştü. Bugün sol iflas etti, ilginç fikirleri bugün sağ geliştiriyor. Başarmak sağın bir değer yargısı olduğu için, sol başarıya karşı çıkmıştı, böylece kendi başarısızlığının koşullarını yarattı. Sol, 60’lı yılların sonlarında parçalandı. Nedeni de liderlik karşıtı felsefe. (Bilirsin, insanlar “ben önderin otoritesine karşıyım, çünkü önder bana egemen oluyor” diyordu.) “Solda, hiç kimse, doğru dürüst ve ciddi bir şey yapamadı ve her şey yıkıldı…”180

180

Dany Cohn-Bendit, Biz Devrimi Çok Sevmiştik, 2. Baskı, Đstanbul: Afa Yay., 1987, s. 38-39.

58

2. TÜRKĐYE’DE 68 KUŞAĞI 2.1. TÜRKĐYE’DE “68 KUŞAĞI” KATEGORĐZASYONU 2.1.1. TĐP 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinden sonra işçiler de parlamentoda temsil edilme hakkı istemişlerdir. Đstanbul Đşçi Sendikaları Birliği idarecilerinden Kemal Nebioğlu, Şaban Yıldız, Avni Erakalın, Kemal Türkler, Đbrahim Güzelce gibi tecrübeli sendikacılar, yeni bir parti kurma kararı almışlardır. MBK’nın hükümeti yeni partilerin kurulup seçime gidebilmesi için 13 Şubat 1961 tarihini son gün olarak ilan etmiştir. O güne kadar kurulacak partiler ilk seçimlere girebileceklerdi. Kemal Türkler, Avni Erakalın, Şaban Yıldız, Đbrahim Güzelce, Ahmet Muşlu, Rıza Kuas, Kemal Nebioğlu, Salih Özkarabey, Hüseyin Ulubaş, Saffet Göksüzoğlu, Adnan Arkın, 13 Şubat 1961 günü, Đstanbul vilayetine müracaat ederek “Türkiye Đşçi Partisi”ni kurmuşlardır. 12 Şubat 1961’de kurucular ve Yönetim Kurulu seçilmiş, parti genel başkanlığına Avni Erakalın, ikinci başkanlığa Kemal Türkler, genel sekreterliğe Şaban Yıldız seçilmiştir181 TĐP’in kuruluş çalışmaları devam ederken, ayrı bir parti kurma çalışmalarını sürdüren Mehmet Ali Aybar ve arkadaşları açıklamaların yayınlanmasıyla birlikte kendi faaliyetlerini durdurarak bu partiye katılma kararı almışlardır182. 13 Şubat 1961 tarihinde faaliyete geçen “Türkiye Đşçi Partisi”nin kurucuları şunlardır: Kemal Türkler, Salih Özkarabay, Kemal Nebioğlu, Hüseyin Uslubaş, Đbrahim Güzelce, Rıza Kuas, Şaban Yıldız, Ahmet Muşlu, Avni Erakalın, Adnan Arkın, Saffet Göksüzoğlu. Kurucuların hepsi sendikacıdır.Kurulduktan bir yıl sonrasına kadar hiçbir varlık gösteremeyen Türkiye Đşçi Partisi, (müteşebbis heyet başkanı) Avni Erakalın’ın Yeni Türkiye Partisi’nden aday gösterilmesi dolayısıyla üstelik bir de başsız kalmıştı. Dağılmak gibi bir tehlike ile karşı karşıya iken, Türkiye Sosyalist Partisinin, TĐP’e iltihakı, 1 Şubat 1962 tarihinde ise Sabık Devletler Hukuku Doçenti Mehmet Ali Aybar’ın TĐP genel başkanlığına getirilişi, partiye bir canlılık vermiştir.183 Aclan Sayılgan, haftalık “Hür” ve “Zincirli Hürriyet” gazetelerinin de sahipliğini yapan Mehmet Ali Aybar’ın 1946-1947 yıllarında Marxist ajitasyonları ile bir hayli gürültü kopardığını söylüyor.184 TĐP genel başkanı olur olmaz, Türk Ceza Kanunumuzdaki komünistleri mahkum eden 141 ve 142. maddelerin anti-demokratik olduğunu, 27 Mayıs’ın ruhuna ve gerekçesine aykırı düştüğünü, bu maddelerin faşist Đtalya’nın ceza maddelerinden

181 182

Aclan Sayılgan, Türkiye’de Sol Hareketler, 3. Baskı, Đstanbul: Otağ Yayınları, 1976, s. 385. Đlhan Akdere ve Z.Karadeniz, Türkiye Solunun Eleştirel Tarihi, Đstanbul: Evrensel Basın-Yayın, 1986, s. 258-59. 183 Đlhan Darendelioğlu, Türkiye’de Komünist Hareketleri, (1910-1973), Đstanbul: Bedir Yayınevi,., 1973, s. 485-486 184 Aclan Sayılgan, Solun 94 Yılı (1871-1965) (Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Sosyalist-Komünist Hareketler), Mars Matbaası, Ankara, 1968, s. 381

59

aktarılmış olduğunu ileri sürmüştü.185 Mehmet Ali Aybar’ın TĐP’ne girişinden sonra, Sol Cephe tümüyle partiyi destekledi. CKMP’den Senato’ya seçilmiş olan Niyazi Ağırnaslı’nın 10 Şubat 1963’te TĐP’ne girmesi ile teşkilat, Parlamentoda da temsilci elde etmiş oldu. 17 Kasım 1963 Đl ve Belediye seçimlerinde toplam 35507 oy aldı.186 M. Ali Aybar’ın genel başkan olduğu TĐP’de Genel Sekreter: Orhan Arsal; üyeler: Rüşdü Güneri, Đbrahim Denizciler, Đsmail Topkar, Rıza Kuas, Kemal Sülker, Cemal Hakkı Selek ve Kemal Türkler, Yedekler ise, Đlhan Üngör, Cenani Güngördü, Cemil Gider’den oluşuyordu. TĐP 4 Şubat 1964 yılında Đzmir’de I. Genel Kongresini yapmıştır. TĐP, 1961 milletvekili seçimlerine kadar hiçbir varlık gösterememiştir. Partinin genel başkanı Yeni Türkiye Partisi’nden aday gösterilince partiden ayrılmak zorunda kalmıştır. Parti genel başkanı yardımcısının idaresinde kalan TĐP yok denecek dereceye düşmüştür. O sıralarda TÜRK-ĐŞ çevresinde de yeni bir parti kurulması fikri ortaya atılmış, ancak 1962 başlarında “Çalışanlar Partisi” ismiyle bir işçi siyasi teşkilatının kurulması için temaslar başlamıştır. Türkler ile Erakalın ise bu yeni teşebbüsü önlemek için gayret sarf etmişlerdir. 12 Mayıs 1962’de Türkiye Sosyalist Partisi, genel sekreteri Minnetullah Haydaroğlu’nun gayreti ile TĐP’e ilhak etmiştir. TĐP, TSP’nin ilhakı ile hareketlenme göstermiştir, ancak parti genel başkansızdır. 1946-1947 yıllarında Marksist ajitasyonlar ile büyük gürültü koparmış “Hür” ve “Zincirli Hürriyet” gazetelerinin sahibi, eski devletler hukuku doçenti Mehmet Ali Aybar’a TĐP’in genel başkanlığı için teklif götürülmüş, Aybar bu teklifi kabul etmiştir.187 “Çalışanlar Partisi”nin kurulması ile insiyatifin ellerinden kaçacağına inanan, klasik sol, yavaş yavaş uyanmaya, TĐP ile “Çalışanlar Partisi” arasında bir seçim yapma temaslarına başladı. Nihayet Türkiye Đşçi Partisi’ni ele almaya karar verdiler. Zira ne Alaaddin Tiridoğlu ne de başkaları, Türkiye’de sosyalizmin aşırı solun tekelinde olduğunu kavrayamamışlardı. TĐP, Türkiye Sosyalist Partisi’nin bünyesine iltihakı ile bir canlanma gösterdi.”188 1965 seçimlerine, 51 ilden 512 adayla katılan TĐP, meclise 15 milletvekili sokabilmeye muvaffak olmuştur. TĐP, Đşçi Partisi olmasına rağmen milletvekillerinden sadece dört kişi sendikacı idi. Milletvekili seçilenler: Doç. Dr. Avukat Mehmet Ali Aybar, Prof. Sadun Aren, Yazar, hukukçu Çetin Altan, Dr. Tarık Ziya Ekinci, Doç. Behice Boran, Dr. Mühendis Yahya Kanbolat, Avukat C. Hakkı Selek, Av. Adil Kurtel, Av. Yunus Kocak, Öğretmen Yusuf Ziya Bahadınlı, Yarbay Muzaffer Karan, Matbaacı Ali Karcı, Sendikacı Rıza Kuas, Sendikacı Kemal Nebioğlu, Sendikacı Şaban Erik189
185

Đlhan Darendelioğlu, Türkiye’de Komünist Hareketleri, (1910-1973), Bedir Yayınevi, Đstanbul, 1973, s. 486 186 Aclan Sayılgan, Türkiye’de Sol Hareketler, Otağ Yayınları, Đstanbul, 1976, s. 381 187 Aclan Sayılgan, a.g.e., s. 387. 188 Aclan Sayılgan, Solun 94 Yılı (1871-1965) (Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Sosyalist-Komünist Hareketler), Ankara: Mars Matbaası, , 1968, s. 380-381 189 Đlhan E. Darendelioğlu, Türkiye’de Komünist Hareketleri, s. 488-489; Ayrıca Aclan Sayılgan, Solun 94 Yılı (1871-1965) (Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Sosyalist-Komünist Hareketler), Ankara: Mars Matbaası, 1968, s. 388-390

60

Av. Minnetullah Haydaroğlu. Đstanbul. 194 Aclan Sayılgan. Rıza Kuas. Avukat Yılmaz Dereli. Anayasa’ya aykırı yasaların. Milliyet. Av. Kemal Aksoy. Đstanbul Đl Teşkilatı Başkanı Nurer Uğurlu.191 Bazı öğretim üyelerinin talebe cemiyetlerinin açık oturumlarına katıldıklarını görüyoruz. Niyazi Ağırnaslı. Yazar Müşerref Hekimoğlu. Akşam ve Vatan gazetelerinde. yazar Münir Cerid.. 491-495 192 Đlhan E. Adnan Cemgil. Đlhan Selçuk. Muammer Aksoy. Yücel Kıvılcımlı. Kemal Nebioğlu. 487 * Bu genel kongrelerde TĐP idarecisi olarak vazife alanların isimleri şöyledir: Mehmet Ali Aybar. Đbrahim Çetkin. Çetin Altan. Çekoslovakya’nın işgali Türk solunu altüst etmiştir. Sina Pamukçu. (1910-1973). Canip Yıldırım. Esat Cağa. Hayrettin Abacı. Salih Özkarabay. Filmci Metin Erksan.192 TĐP. Suat Aksoy. Mecit Çakır. Av. Gençlik Teşkilatı Genel Başkanı Ali Yaşar. Prof. Rahmi Eşsizhan.g. Đsmet Sungurbey. Türkiye’de Sol Hareketler. s. Yılmaz Halkacı. 1976. Ayata Beğensel. Genel Kongresini. Av. Orhan Çubukçu. Osman Sercan. Ali Aybar ve CHP parti meclisi üyesi Cemal Reşit Eyüboğlu maddelerin aleyhinde konuşmalar yaptılar. s. Nurhak Dağlarında gerillacılık yaparken öldürülen Sinan Cemgil’in annesi Nazife Cemgil. Kaya Canpolat.. Mehmet Ali Aslan. yazar Mahmut Makal. Av. Halit Çelenk. Atilla Asut. Darendelioğlu.. yazar Naci Sadullah. Güney Dinç. Şinasi Yeldan. Đstanbul: Otağ Yayınları. Burada Doç. Darendelioğlu.g. Abdulgafur Demir. 493. Darendelioğlu. Yılmaz Halkacı. 20 Kasım 1966’da Malatya’da 2. Ali Karcı. a. Yaşar Kemal. Sekreter Nurkalp Devrim vb. Kemal Bilbaşar. yazar Rasih Nuri Đleri. 28-29 Aralık 1968’de ise Ankara’da 3. a. s. basın mensuplarını da sarmıştı. Öncü gazetesinin açtığı imza kampanyasına katılmıştır. Cemal Hakkı Solak. Ahmet Top.e.190 Çoğu TĐP’li veya TĐP sempatizanı olan birçok isim. Prof. TĐP Genel Başkanı M. 489 191 Đlhan E. Türkiye’de Komünist Hareketleri. Nihat Sargın. Doğan Özgüden. Dr. TĐP’in başlattığı bu kampanya önce üniversite çevrelerinde tesirini göstermiş.g.193 TĐP içinde 1968 de Çekoslovakya’nın işgalinden sonra yeni bir tartışma patlak vermişti ve fikir ayrılıkları ortaya çıkmıştır. Genel Kongresini yaptı. Kemal Burkay. . yazar Selahattin Hilav. M. Hayrettin Abacı. yazar Oktay Akbal. Yazar Müzehher Va-nû (Nihal Karamağaralı).194 190 Đlhan E.e. yazar Hürrem Arman. Darendelioğlu. özellikle Đtalya’dan alınan ceza yasalarının yürürlükten kaldırılması ve bu konuda Anayasa Mahkemesi’ne dava açması için Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’e sunulmak üzere. Đlhami Soysal. yazarlar bu kampanyanın hararetli destekleyicileri arasına katılmışlardı. 61 . Yunus Koçak. 7 Aralık 1964’te Ankara Hukuk Fakültesi Talebe Cemiyeti Başkanı Uğur Mumcu ve fakülte doçentlerinden Uğur Alacakaptan’ın öncülüğünde 141-142 maddeler aleyhine bir açık oturum düzenlendi. Bedir Yayınevi. Tarık Ziya Ekinci. Bugünkü DĐSK’e bağlı sendikacılar. Behice Boran. Zeki Direk. Cumhuriyet.e. Şinasi Kaya. 1973. Mehmet Kemal vb.Milletvekili seçilemeyenler: Yazar Yaşar Kemal. 495-496 193 Đlhan E. Av. Kemal Sülker. Sadun Aren. s. daha sonra ise bir kısım sendikacıları. Mehdi Zana. s. a. Cenani Güngördü. Yahya Kanpolat.

ordulaşmış millet nizamıdır ve bu nizam.59 62 . Sadun Aren (belli bir süre). Tarihin tekerlerinin önünde takoz olmaya razı oluyorlar. Hikmet Özdemir. Basım. 1986.1. s. Yalçın.12 199 Hikmet Özdemir. Mümtaz Soysal. Bu kişiler. Soğuk Savaş’ın 1960 yıllarında aktif aydın kuşağı son derece etkilediğini. 151-152. Đlhan Selçuk. atılacak ilk adımın Sosyalist devrim olacağını ısrarla vurgulamıştır. Đstanbul: Đletişim Yay. Bu ifadeler. FKF Dev-Genç Tarihi. bir Soğuk Savaş demokrasisi arayışı olarak nitelendiriyor ve şöyle devam ediyor: “Gerçekleştiğine inanıldığı bir sırada Yön Hareketi. s. 2000. hemen hemen hiç kopmadan başından sonuna kadar birlikte davranmışlardır. Kurtuluş Kayalı.” demektedir Ş. 1988. şiddet yoluyla sosyal demokrasiyi gerçekleştirmek üzere harekete geçiyor. Aydın Üzerine Tezler-5 1830-1980 beşinci kitap.2. Ankara: Doruk Yay. Doğan Avcıoğlu. s. S. Bu konuda bir ölçüt getirmek kolay olmamakla beraber. 1997. birinci grupla ilgili dipnotta şunları yazmaktadır: Yön’ün başyazarı Doğan Avcıoğlu’dur. yine de bazı sınırlamalarla birtakım sonuçlara varmak mümkündür. Aydemir.. dönemin havasına da uyarak. diğeri de devletçiliktir. Đstanbul: Birikim yay. Forumcularda böyle bir anlayış yok. Birinci gruba doğal olarak YÖN’ün yöneticileri ve başyazarları girmektedir.196 Kadro dergisi etrafında oluşan siyasal hareket. 1990. 198 Yalçın Küçük. sürekli inkılap halinin yaratılmasının aracıdır. I.. Ankara: Bilgi Yayınevi. s. Grup (Mümtaz Soysal dışında). S. I.38. Türkiye Toplumunun Bunalımı. 197 Aydın Yalçın. Forum Hareketi’ni. Yön’ü bir kişiyi indirgemek ne kadar yanıltıcıysa. bütüncül devletçiliğin en ileri ifadelerini dile getirir. Bununla beraber zaman zaman Mümtaz Soysal.198 Hikmet Özdemir Yön Yazarlarını işledikleri konuları dikkate alarak dört guruba ayırıyor. “Devletçilik nizamı. tarihin bilinmeyen devirlerinden beri bizim milletimizin öz ve kendine has milli nizamıdır. TĐP’in günlük eylemlilik çizgisinin dışına düşmesi de kaçınılmazlaşmıştır.Basım. Kalkınmada Bir Strateji Arayışı YÖN HAREKETĐ. Đstanbul: Tekin Yay. Yöncüler Milli Kurtuluş hareketleri ideolojisini formülleştirirken de iki noktanın altı çizilmiştir. Bu tür bir devletçilik anlayışının izlerini 1960’larda Yön Hareketi içinde yeniden buluruz. durdurmak istiyorlar. Bunlardan biri bağımsızlık.. Ne var ki Sosyalist devrim sloganı anti-emperyalist mücadeleye kayıtsız olmak için bir gerekçe olarak alınmış. Şevket Süreyya Aydemir de başyazı yazmışlardır. 16 197 Ahmet Đnsel.195 2.. yer yer totaliter tonlar almaktan kaçınmaz. Đlhan Selçuk ve Đlhami Soysal’dır. yani Sosyalist mücadele içinde yer alacağını bu nedenle de Sosyalist mücadelenin özü gereği emperyalizme karşı mücadeleyi de kapsadığını belirtmiştir. I. Forum Hareketi’nin bu etkinin somutlaşması olduğunu belirtiyor. Devletçilik. Anti-emperyalist savaşın doğal olarak anti-emperyalist.199 195 196 Ali Yıldırım. Türk Düşünce Dünyasının Bunalımı.TĐP “Sosyalist Devrim” sloganına var gücüyle sarılmış. Yön’de imzası çıkan herkesi Yön yazarı saymak da o kadar yanıltıcıdır. FKF gibi bir gençlik örgütünün de inisiyatifini yitirmesine de bu gözle bakmak doğru olacaktır.Baskı.

Çetin Altan. Yön’de yönetici görev üstlenmemekle beraber. Sadun Aren girmektedir. Turan Güneş. Sırrı Hocaoğlu. özellikle 1964’ten sonra. çeşitli ülkelerin şairlerinden yapılan şiir çevirilerine de sık sık yer verildiğini ifade ediyor200. Yaşar Kemal. Yön’ün kendi deyimiyle statükoya karşı çıkan herkese sayfalarını açması olarak yorumlamak gerekir. yazmak yolunu seçmeleri anlamlı sayılmalıdır. M. Muammer Aksoy. Nijat Özön. Yön’de başta siyaset. Basım. Arslan Başer Kafaoğlu. Şevket Süreyya Aydemir. Bu durumu. Cahit Tanyol. tarih. I. böyle bir yazar kadrosu ve bu yazarların 200 Hikmet Özdemir. 60 63 . ekonomi. Kalkınmada Bir Strateji Arayışı YÖN HAREKETĐ. MDD tezinin pek çok noktada benzerlikler taşıdığı da gözden uzak tutulmamalıdır. Üçüncü grupta.. özellikle. sanat. Hikmet Özdemir. Mustafa Ekmekçi. Berkes ve Aydemir (Sadun Aren dışında) başından sonuna kadar Yön’de yazmışlardır. Kuşkusuz burada adları sayılan kişilerin Yöncü tezlerin oluşumundaki payları ve bu akıma olan yakınlık dereceleri aynı değildir. Mehmet Karabulut. kalkınma ve devletçilik konularını sıkça işlemişlerdir. Yön’de. Bununla birlikte. Aziz Nesin. Yön’e katkıda bulunan yazarların bu kadar geniş bir platforma yayılmış bulunmaları (gerek meslekleri gerekse ilgi alanları bakımından). Mehmet Kemal. Özdemir. Selahattin Hilav. Şükrü Koç. s. Đdris Küçükömer. Rauf Mutluay. Ankara: Bilgi Yayınevi. felsefe. geniş bir tanımlamayla bu yazarların tamamına Yön yazarları denilmesi mümkün olabilir.Đkinci gruba. Batıcılık. Dördüncü grup daha geniş bir yazar çevresini kapsamaktadır: Nimet Arzık. Ayperi Akalan. Memet Fuat. eğitim olmak üzere hemen bütün konularda yazıların yer almasını sağlamıştır. sosyalizm ve düşünce akımlarını.. Bu grubun dikkati çeken bir özelliği. Yön’de Nazım Hikmet’in ve Tevfik Fikret’in şiirlerinin yanısıra. 1986. anılan kişilerin Yöncü tezleri bütünüyle benimsedikleri şeklinde değerlendirmek yerine. Ceyhun Atuf Kansu. Yukarıda adları geçen yazarlar dışında. Yön’ün savunduğu temel tezlerin oluşumunda en az birinciler kadar etkili olmuş olan Niyazi Berkes. Atilla ilhan.) bulunduğunu. Đbrahim Çamlı sayılabilir. bu gruplamalara Yön’de düzyazıları aldığını. bununla beraber fazla sayıda şiirleri yayımlanan şairlerin ( Fazıl Hüsnü Dağlarca. Türkkaya Ataöv. Yön’de yazmamak bir yol iken. Muzaffer Erdost. Taner Timur. Aren. Fethi Naci. Şevket Süreyya Aydemir dışındaki iki yazarın üniversite öğretim üyesi olmalarıdır. Mihri Belli ve Erdoğan Berktay gibi Türk Sol literatüründe Milli Demokratik Devrim (MDD) ciler denilen grubun önde gelen mensuplarının yazıları da yayımlanmıştır. Bununla beraber. Fakir Baykurt. Hasan Hüseyin. Berkes. Behzat Ay. Hayati Asılyazıcı. Yön’de. Bu bakımdan. Aydemir Kemalizm’i. Erol Ulubelen. 1965’ten sonra işlenen konularla. Samim Kocagöz. Melih Cevdet Anay. Adil Aşçıoğlu. Ömer Faruk Toprak.

5). 60’lı yılların popüler konularından olan Vietnam sorunu en sık işlenen konulardandır. I. 61-62 202 Hikmet Özdemir. faşizm (%2. Atatürkçülük (%12. MBG yüzde 1.işledikleri konuların genişliğine.8). yüzde 21’i dış politika.3).g. fiilen asker ya da asker kökenli olanların oldukça yüksek bir oranda olmalarıdır. Kalkınmada Bir Strateji Arayışı YÖN HAREKETĐ. Fransa.3) izlemektedir. en az küçük partilerle ilgili konular işlenmiştir.3). Sıralamada en çok dikkati çeken de liberalizm kavramının doğrudan ve yalnızca bir kez anlatılmış olmasıdır.8 ve sağında yer alan grupların yüzde 20. yelpazenin solunda yer alan grupların yüzde 79..4). a. 201 Hikmet Özdemir.3. edebiyat ile ilgilidir.2).3).2). 62-63 203 Hikmet Özdemir. Yön’ün siyasal rakipleri durumunda oldukları sıklık dağılım oranlarından da anlaşılmaktadır.8) ve CHP (%29. Gerek Türkiye’yi gerekse komşularından bazılarını yakından ilgilendirdiği için Ortadoğu ile.1 oranında işlenmesidir. parlamentoculuk (%4. Siyasal Akımlar ve Seçilmiş Kavramlarla ilgili konuların sıklık dağılımları da şöyledir: Başlıca siyasal akım ve seçilmiş kavramlar arasında yapılan bir sıralamada sosyalizmin en başta olduğu görülmüştür (%29. s. yüzde 13’ü ekonomi.202 Yön’de kendilerinden söz edilen belli başlı Türk siyasal seçkinlerinin sıklık dağılımlarında dikkati çeken husus.8 . Burada asıl anlamlı olan. Bunları. Arap-Afrika sosyalizmi (%8. s. CHP ve yasadışı TKP). komünizm (%0. Bunu Yöncülerin siyasi ve iktisadi anlamda liberalizme şiddetle karşı oluşlarının bir göstergesi olarak kabul etmek mümkündür.8 ve Çalışanlar Partisi dışında kalanların (TĐP. Milliyetçilik (%3.e. bu alanda en çok işlenen konular Türkiye’nin ve dünyanın önde gelen sorunlarıdır (%33. Bu kavramı sırasıyla laiklik (%12. Basım. güçleriyle anlamlı bir paralellik içindedir. 1986. 203 Yön’de işlenen dış politika konularının sıklık dağılımlarıyla ilgili bulgulara gelince. CKMP’ye YTP ve MP’den daha sık yer verilmesi bu partinin radikal sağda yer alması ile açıklanabilir.g. ortanın solu (%7. yasadışı TKP yüzde 2. a. Bu durumu.3). Sağda yer alan partilerin sıralaması ise. 64 . doğu sorunu ve Kürtçülük (%11. halkçılık (%1. Türk siyasal hayatında askerlerin etkin rolleri hakkında önemli bir bulgu olarak değerlendirmek gerekmektedir. Bunlardan Türkiye ile ilgili olan dış politika konularının başında Kıbrıs ile Yunanistan gelmektedir. kalan yüzde 10’unu ise kültür sanat. bu durumun. s. başta ABD olmak üzere Đngiltere. Solda yer alan parti ve gruplar TĐP ve CHP’den sonra sırasıyla SKD yüzde 9. devletçilik (%5.7). başka bir yayın organında rastlamanın mümkün olmadığını. Yöncülerin 1960 sonrası Türk siyasal hayatının en etkin aydın grubu sayılmasının sırrını taşımaktan kaynaklandığını ifade ediyor. Yapılan hesaplamalardan elde edilen sonuçlara göre Yön’de işlenen konuların yüzde 56’sı iç politika..201 Siyasal parti ve gruplarla ilgili konuların sıklık dağılımları şu şekildedir: Siyasal parti ve gruplardan en çok TĐP (% 34.2).. 64-65.6). Ankara: Bilgi Yay.5).e.

6). s. bu çaba sürekli bir arayış niteliğinde görülmektedir. Kemalizm. Azgelişmiş Memleketler Sosyalizmi. genel bir eğilim olarak bağımsızlık. devletçilik (%6.4) en sonda gelmektedir. Ankara: Bilgi Yay. Sosyalizm için Đslamiyet’ten. 32 Yıldız Sertel. çözüm önerileri. Oysa bu sav çok daha önce.3) ve milliyetçilik (4. Basım. 2. üçüncü sırada bağımsızlık (%9.0). 1969. Kemalist devletçiliğin günün davalarını çözemeyeceğini de görüyorlar.207 Ne var ki. sanılıyor ki.4) izlemektedir. s. Đkinci sırada kalkınma (%11. Laborizm (Batı anlamında sosyal demokrasi) 3. Đstanbul: Ant Yay. Milli Kurtuluş hareketiyle başlayıp tamamlanmamış olan burjuva devrimini tamamlamaktı. a.204 Konuların işlenme sıklıkları ile ilgili bulgular. Öte yandan seçilen bu kavramların yıllara göre işlenme sıklıklarına bakılarak. Yön’de. bu dönem için şöyle bir yargıda bulunur: “Yurtsever burjuva aydınlarının “Türk sosyalizmi” diye adlandırdıkları bu teori üç ana temele dayanıyordu: 1.7) üçüncü grupta yer alırken. “Yön”ün amacı Türkiye’de uygulanması olanaklı bir sosyalizm bulmaktı. Genel olarak bloksuzlar diye adlandırılan Üçüncü Dünya ülkeleri ile ilgili konular (%24. sosyalizm ve milliyetçilik kavramlarının işlenme sıklıklarında düşmeler de olmakla beraber genel bir yükselmeden söz edilebilir. aynı 27 Mayısçılar’ınki gibi. 217-218 65 . “Türkiye’ye özgü sosyalizm” yalnızca Aybar’ın bir savıdır.e. Ankara: Toplum Yayınları. azgelişmiş ülkelerin denemelerinden ve “Đsveç sosyalizmi”nden yardım umulmuştur. I.6). Bu nedenle. Türkiye’de Đlerici Akımlar ve Kalkınma Davamız. Yeni Devletçilerin objektif hedefi. s. “Yön” dergisinde birçok kereler öne sürülmüş bulunmaktadır. Yöncülerin siyasal gelişmelerin etkisiyle Milliyetçi ve Sosyalist öğelere ağırlık vermeleri ve anti-parlamentarist bir yola girmeleriyle ilişki olabilir.. öte yandan işçi sınıfının genişlemiş ve güçlenmiş olduğunu tespit ederek. Kalkınmada Bir Strateji Arayışı YÖN HAREKETĐ.Batı Almanya. Bu durum. Özellikle bir yandan büyük burjuvazi ile yarı-feodal ağaların. 1986. “27 Mayıs Anayasası”nda sağlanan burjuva demokratik hak ve özgürlüklerin korunması ve geliştirilmesi ana amaçları arasındadır.. “sosyalizm” akımını 204 205 206 207 Hikmet Özdemir. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler(1960-1970) tartışmalar-nedenler.g. 1970. bazı anlamlı sonuçlara varılabilir. 68 Çetin Yetkin. demokrasi ve devletçilik kavramlarının işlenme sıklıklarında yıllara gör bir düşme vardır. sosyalizm ve kalkınma konularının öncelikle ele alındığını göstermektedir. Yöncülerin oluşturmaya çalıştıkları alternatif kalkınma modelindeki seçilmiş kavramların yıllara göre işlenme sıklıkları ile ilgili bulgulara gelince. 66-67 Hikmet Özdemir.. daha sonra da sırasıyla demokrasi (%8.205 Yaygın bir kanı var. başta SSCB olmak üzere ÇHC ve öteki Doğu Bloku ülkeleri de (%10. Japonya ve Kanada gibi ülkelerin yer aldığı Batı Bloğu ülkeleriyle ilgili konular (%31.1). s. Buna göre.5) kavramları gelmektedir. yıllara göre sıklık dağılımı en yüksek kavram sosyalizmdir (6 yıllık ortalama %31. Radikal bir toprak reformuyla ağalık sisteminin yıkılması. Oysa.206 Yıldız Sertel.

ticaret devletleştirilmelidir..e..214 208 209 Yıldız Sertel.e. 25 Mayıs 1963. Dış ticaretin ve mali kurumların devletleştirilmesi de sanayinin gerektirdiği yatırımlar için muazzam fonlar sağlayacaktır. 3-Toplum içinde sınıf çelişmelerinin kesinleşmesini önlemek için sosyal reformlar yapılması. YÖN.. Đstanbul: Ant Yay. sanayinin kilit noktalarının devletleştirilmesi.3 66 . dünyada gelişmekte olan. s. karın yerine sosyal faydayı geçirecek ve ekonomiyi memleket çapında organize ederek.Avcıoğlu. Batıda ikinci enternasyonele bağlı sosyalist partilerini özellikle Đngiliz Đşçi Partisi’ni. sosyalist düzen.. s. s. 14 Mayıs 1962.211 Yeni Devletçilerin “sosyalizm” anlayışını üç ana prensip etrafında toplayabiliriz: 1-Üretimin kar değil. sigortacılık. YÖN. Türkiye’de Đlerici Akımlar ve Kalkınma Davamız.işçilere dayandırmak istiyorlar.. Kemalizm’le yukarıda adı geçen “sosyal demokrat” prensipler arasında bir bağ kurmaya çalıştıkları görülüyor. ekonominin bütün kilit noktalarını elinde tutmalı. Türkiye için eklektik bir kalkınma nazariyesi ortaya atmış oluyorlar. 2-“Sosyalizm”e tedricen. 242-243 213 Doğan Avcıoğlu. Bu sebepten.221 212 Yıldız Sertel. “kapitalist olmayan yolla kalkınma” gibi görüşlerin de etkisi altında kalıyorlar.7.209 “Yön” Dergisi’nin başyazarı Doğan Avcıoğlu. özellikle faaliyetlerinin ilk iki yılı içinde. Programlarına bu partilerin prensiplerinden bazılarını koyuyorlar: Üretimde azami kar yerine. “sosyal fayda” esasının kabulü. Bugün. a. 208 Böylece Yeni Devletçiler’in. a.g. Ve böylece. . Bunlardan birincisi “Sosyal Adalet”. başta işgücü olmak üzere. milli servetin dağılımında adaletin ve parlamenter demokrasinin korunması. Sertel.e. s. sermaye birikimini hızlandıracak şekilde çalıştırılmalıdır. 21 Aralık 1961. Fakat bununla da yetinmiyorlar.3. “milli demokratik devlet” ile sosyalizme geçişin zeminini hazırlamak tezini de savunuyorlar. s.3 214 Doğan Avcıoğlu. s.212 Yöncüler geniş devletçilik sistemine bağlı olarak bazı önemli ekonomik prensipleri kabul ediyorlar. 18 Nisan 1962. patronlara karşı işçinin ekonomik savaşının savunulması vs.10. Temel sanayi devlet elinde olmalı ve sanayi. Sosyalist Kültür Derneği’nin açılış konuşmasında şöyle demiştir: “Kemalist devletçilik gelişen büyük burjuvazinin elinde dejenere olmuştur. “Sistemsiz Đyiniyet”. işçinin parlamentoya girmesi. bankalar.siyasal iktidarın nimet dağıtma vasıtaları haline getirilmiştir”. 219 210 Yıldız Sertel.213 Avcıoğlu’na göre.. a.. “az gelişmiş memleketler sosyalizmi”. “Kemer Sıkalım” YÖN. 13 Haziran 1962. 218-219 Yıldız Sertel. Türkiye azgelişmiş bir ülke niteliği taşıdığı için.Devlet teşebbüsleri. kendilerine örnek alıyorlar. Đkincisi ise üretimin “Sosyal Fayda” esasına göre yapılmasıdır.g.g.g. 1969. Đç ticaret sömürücü kuvvetlerin elinden kurtarılmalıdır. 220 211 Yön. s. “devlet. azgelişmiş ülkelerin birçoğunda kabul edilen. burada “sosyalizm”in Batı’dakinden ayrı şartlarda gerçekleştirilmesi gerektiğini görüyorlar. a. D. s. s. sosyal fayda hedefiyle yapılması ve yaratılan değerin adil bir şekilde dağıtılması. parlamenter yolla gidilmesi. kaynakların tam kullanılmasını sağlayacaktır. “Milyonların Affı”.e.210 Yeni devletçilerin görüşüne göre.. halka geniş demokratik haklar tanınması. . s.

217 Taner Timur. genel oy mekanizmasının geniş ölçüde ağalar kanalıyla ve ağalardan yana işlemesine bağlıyor. sendikalar. gençlik teşkilatları ve genel olarak aydınlar olarak yorumlamakta. Yön. bu güçler arasında işçi hareketinin ön safta yerini alacağını ifade etmektedir. atomlar halinde dağılmış köylerden meydana gelen bir toplumsal yapıda. Türkiye’de Đlerici Akımlar ve Kalkınma Davamız. böylece “parlamenter demokrasi” fikrini savunanların bir çıkmazda olduklarını söylüyor. parlamento dışı kuvvetlere başvurulmasını tavsiye ediyorlar.14 219 Doğan Avcıoğlu. parlamento dışı bir zümre oluşturarak iktidarı ele geçirdikten sonra. “Đnönü’den Beklediklerimiz”. Marx’ın değer teorisi yerine “fayda” teorisini geçirmeye çalışmıştı. her ne kadar Yöncü”lerin. “Göl Kıyısında”. sosyal adaleti sağlamak için milli gelirin dağıtılmasını esas kabul etmiş. Parlamento dışı kuvvetleri.”219 Taner Timur ve Avcıoğlu da bu çıkmaza çare olarak. D.” “Đkinci Cumhuriyetten sonra da devrimci kuvvetler ikinci plana itilmiş. Avcıoğlu da benzer bir yaklaşımda bulunuyor: “Memleketi ileri götürecek devrimci hamleler çok partili hayat ile durmuştur. Đstanbul: Ant Yay. Fabian’ları bazı üretim araçlarının devletleştirilmesi fikrine kadar getirmişti. s.g.215 Sertel. işçi hareketi. 1969. “Rejimin Gizli Hastalıkları Ümit Kaynağıdır”. “Đnanç Buhranı”. s.218 Bu konuda D. buradaki “devrim”den * Sertel. hür fikir boğulmuştur. 3 218 Taner Timur. Yön.g.e. Fabian sosyalizminin ideologlarından George Bernard Shaw. 220 Yıldız Sertel.e.. halka reformlarla şekil vermeyi düşünüyorlar. Yön 28 Şubat 1962. Sertel. 252-254 217 Mümtaz Soysal. 257-258 221 Doğan Avcıoğlu. Laboristler ve birçok Avrupa sosyalistleri gibi “sosyalizm”e devrimle değil. Fabian’lara göre toplum içinde adaletsizlik. 3. s. 1889’da çıkan “Fabian Essay”adlı eserinde. Yön. Sertel. onların da Fabianlar. s. Bu tahlil.. 13 Haziran 1962. 249-250 216 Yıldız Sertel. parlamenter sistemin son 15 yıl içinde muhafazakar hükümetleri işbaşına getirdiğini ifade ediyor ve bunun nedenini de. s. a. Türkiye’de milli demokratik bir idarenin parlamenter yolla iktidara gelebileceği inancında olduklarını ve geçiş safhasında aydın kadroların önderliğinde bir demokratik sistem kurulmasını öngördükleri iddiasını ileri sürse de216 Mümtaz Soysal. Yön’de “Rejimin yaşaması için sosyal şartların icap ettirdiği devrimlerin yapılması gereklidir” demektedir. 215 Yıldız Sertel. bu noktadan başlamış ve devletleştirme fikrine kadar gelmişti. Fabian’ların “sosyalizm” teorisi. Çünkü “rant”.221 Sertel. geliri emekten ayırmak suretiyle servetin çalışmayanların elinde birikmesine hizmet ediyordu. Toprak ağalarının siyasal nüfuzu ve parlamentodaki temsilcileri günden güne artmaktadır. s. halkın muhafazakar hükümetleri işbaşına getirmesine karşılık..Avcıoğlu. sosyalist görüşlerin halk arasında yayılması ve reformların parlamento dışı kuvvetlere dayanılarak yapısının çıkar yol olduğunu söylerken. 21 Mart 1962. 3 67 . s. 14 Şubat 1962.Yıldız Sertel. “Yön”deki “Göl Kıyısında” yazısında.220 Parlamenter demokrasiyi savunan yazarlar. a. devrimci ruh zayıflatılmış. Yöncüler’in Fabiancılar’ı* kendilerine örnek aldığını ileri sürüyor ve Türk Sosyalistleri’nin Fabianlar’dan biraz daha ileri giderek “ıslahatçı sosyalizm” fikrini savunduklarını. Bu teoriye göre emeğin yarattığı artık değerin kapitalistin elinde birikmesinden doğan çelişmeler yok edilebilirdi. tedrici yolla gidilmesini istediklerini ifade ediyor. Böylece. “rant”ın mülk sahibi sınıfların elinde birikmesinden doğuyordu.

s. 1969. Yön”cüler toplum bünyesinin kökten reformlara. Bu ikinci korku. Suriye’nin Hafız Esad’ını. Kapitalist sistemin gelişmesini tayin eden objektif kanunların bütün memleketlerde aynı olduğunu kabul etmiyorlar. bir sosyal mesken projesi gerçekleştirilmeli. Avcıoğlu. Yön. Süreyya Aydemir. “Marxizm.226 222 223 Yıldız Sertel.222 Doğan Avcıoğlu “sosyalizm”in tek olduğunu kabul ediyor. a. Sudan’ın Numeyri’sini. 226 Yıldız Sertel. bir toprak reformuyla feodalizmin kalıntılarını ortadan kaldırmak gerektiği onlar için açıktır.kastedilen şeyin. Öte yandan 27 Mayısçılar gibi onlar da.e. Ayrılık. öte yandan da değişik “sosyalizm”lerden bahsetmekle tezada düşmektedir. “Azgelişmiş Ülkeler Sosyalizmi” 223 Ş. 15 225 Hasan Cemal. 70’lerin dünyasında Mısır’ın Nasır’ının. Yön.” Avcıoğlu’na göre bu ortak hedefte sosyalistler arasında ayrılık yoktur. alt yapıda esaslı değişikliklere ihtiyaç gösterdiğini görüyorlar. “Batı Sosyalizmi”. Doğan Avcıoğlu. eşitlik ve kardeşlik ilkelerinin ışığı altında en iyi yaşamalarına imkan veren bir toplum düzenine ulaşmak. Cemal. s. Đstanbul: Doğan Kitapçılık. kapitalizmden sosyalizme geçişi burjuva demokrasisi şartlarında yapmak tezine hak kazandırıyor. Süreyya Aydemir de bu sisteme “Memleketçi Sosyalizm” adını vermekte ve azgelişmiş memleketlerde milliyetçi aydınların işlere hakim olmaları oranında “Memleketçi Sosyalizm” eğilimlerinin geliştiğini söylemektedir. bir yandan sosyalizmin tek olduğunu söylerken.. Kimse Kızmasın Kendimi Yazdım. 166-7.g. bu ortak hedeflerin uygulama şeklinden doğmaktadır. bu uygulama şekillerini üçe ayırıyor: “Doğu Sosyalizmi”. 1999. toplumda köklü değişiklikler yapacak reformlar olduğunu kaydediyor. Hiç değilse. Hem devrimci reformlar yapıp burjuva devrimini tamamlamak istiyorlar hem de devrimci hareketin diktatoryaya yol açmasından korkuyorlar. devrimci reformlar yapmak çabasında oldukları için çıkmaza giriyorlar. 259-261. bir devrimci hareketin güçlüklerine katlanmadan. Sınıf çelişmelerinin kesinleşmesinden. ancak görüşlerinin Moskova’ya daha yakın olduğunu ifade ediyor. gerici kuvvetlerin kurabileceği bir burjuva diktatoryası da onları ürkütüyor.224 H. 264-265. Türkiye’de Đlerici Akımlar ve Kalkınma Davamız. bu çelişmelerin bir işçi hakimiyetine yol açmasından korktukları gibi. haksız kazançlara karşı savaşmalı. Baskı. Đstanbul: Ant Yay. 68 . 30 ocak 1963. Kara Afrika’nın kendini sosyalist sayan bütün diktatörlerinin Moskova’nın müşterileri ve doğal müttefikleri olduğunu belirtiyor. ama onca bütün sosyalistlerin ortak istekleri şudur: “Bütün insanların hürriyet. sağlık reformu. vergi reformu muhakkak yapılmalı. Libya’nın Kaddafi’sini.” Özellikle 1963-1964’ten sonra Yöncüler’in “az gelişmiş memleketler sosyalizmi” veya “kapitalist olmayan yol” fikirleri üzerinde durduklarını görüyoruz.. s. “Sosyalizm Anlayışımız”. Doğan Avcıoğlu’nun ağzından hiçbir zaman ‘Ben komünistim!’ sözünü duymadığını.225 Sertel’e göre “Yöncü”ler böylece. 1960’ların. Memleketçi Sosyalizm ve Đhtilal”. Sertel şu tespitlerde bulunuyor: “Yeni Devletçilere göre toprak reformu. 22 Ağustos 1962.3 224 Ş. s. s. çalışma seferberliği yapılmalıdır. I.

milli kurtuluş devrimi safhasında olan memleketlere yeni imkanlar açmaktadır.110112.230 D. Türkiye toplumunun hangi gelişme aşamasında bulunduğunu ve nasıl bir devrimci adımın atılması gerektiğini anlamak için iki soru soruyor ve cevaplarını veriyor: 227 228 D. 1969. Burjuva demokratik devrimi. 265-266 229 D. Muammer Aksoy.. azgelişmiş ülkelerde. 20 230 Yıldız Sertel. s.Baskı. henüz anti-emperyalist savaş safhasında bir memleket olduğu için böyle bir yol tutulmalıdır. Kemalizm’in devletçiliğini. Đleri güçlerin halka dayanarak kuracakları sistemin “Milli Demokrasi” olduğunu ifade ediyor ve “Milli Demokrasi” kavramını açıklıyor: “Milli Demokrasi ne burjuva demokrasisidir ne de sosyalist demokrasi. Haluk Ülman. s. 12 Eylül 1962. Yön’ün neredeyse bütün yazarlarının Mülkiye’deki hocalarından. Yön.1.. Sadun Aren. s. Türkiye’de bugün bahis konusu olan savaşın sınıf savaşı değil. I. Avcıoğlu şöyle söylemektedir: “Çağımızda sosyalizm yükselme. 8-9. a. Đkincisinde ise işçi sınıfı egemen durumdadır.g. s. Đstanbul: Doğan Kitapçılık. tahlilinin sonunda. 22 Ağustos 1962. s. Đstanbul: Ant Yay. Batı’da olduğu gibi kalkınmayı gerçekleştirebilecek bir burjuvazi olmadığı için devletçilik sistemine ihtiyaç hissedilmektedir. Avcıoğlu şöyle diyor:”Atatürk’le başlayan milli kurtuluş hareketi tamamlanmamıştır.e . Devletçi ve Milliyetçi Kalkınma Yolu”. Cemal. milli savaş olduğunu ve işçi sınıfının önderliğinin bahis konusu olamayacağını ileri sürüyorlar.229 Yeni Devletçiler. kapitalist topluma geçmeyi öngörmektedir” Avcıoğlu. Milli Demokratik Devrimciler Mihri Belli. ifade ediyor. Avcıoğlu. Profesörlerden oluştuğunu.228 D.232 2. artık bir burjuva devrimiyle yetinilemeyeceği sonucuna varıyor.3 Yıldız Sertel.227 Böylece sosyalizme geçmeden önce bir geçiş safhasına ihtiyaç gördükleri halde bu safhaya da “sosyalizm” adını veriyorlar. “Đç şartlar da. O halde sosyalizmin bugün temel meselesi anti-emperyalist ve anti-feodal savaştır.D. 267 231 D. “Sosyalizm Anlayışımız”.3. Kendimi Yazdım. Turan Güneş. Onlara göre Türkiye. Bahri Savcı. Türkiye’de Đlerici Akımlar ve Kalkınma Davamız. Türkiye. Avcıoğlu’nun 1962’de belirttiğine göre. Kimse Kızmasın. 231 H. Devrimci. s. 232 Hasan Cemal. bugün birçok az gelişmiş memleket gibi milli kurtuluş hareketinden geçmektedir. Mümtaz Sosyal vd. Sovyetler Birliği’nin ve öteki sosyalist memleketlerin emperyalizme karşı savaşan memleketleri desteklemesi. Yön. feodal toplumdan. Batı tipi sosyal demokrasiyi. kapitalizm ise çökme safhasındadır. 14 Mayıs 1965. “Sosyalist Gerçekçilik”. “Halkçı. Bu devletçiliği rasyonel bir hale getirmek gerekir. milli kurtuluş devrimini bir burjuva demokratik devriminin çerçevesini aşmaya zorlamaktadır. 1999. 69 . O’na göre. Avcıoğlu. Avcıoğlu. en başarılı haliyle. Çünkü birincisinde milli burjuvazinin egemenliği kesindir. azgelişmiş memleketler için kabul edilen “Milli Demokratik Devlet” fikriyle birleştirmeye çalışıyorlar.

5 Ağustos 1966. Demokratik devrim. kapitalist sömürme düzeninin devamına bağlı olduğunu. Türkiye halkı kendi ulusal kaderini tayinde tam olarak özgür müdür? Yani bugün Türkiye tam anlamıyla bağımsız bir ülke midir? 2. a. geçilmesi zorunlu bir aşama. orta köylü ve yoksul köylü ekonomisinin hakim bulunduğu Türkiye gibi bir tarım ülkesinde. şehir ve köy küçük burjuvazisinin bir miktar üretim aracına ve toprağa sahip bulunmasına ve kimi durumlarda işgücü kiralamasına rağmen daha çok emeği ile yaşayan ve kapitalist düzende. s. Türkiye’nin emperyalist sistem içinde bağımlı bir ülke durumunda kalmasını gerektirenlere karşı. gerçekten demokratik bağımsız bir Türkiye’de yerinin olmadığını iyi bilir. politikasından kültürüne kadar Türkiye toplumunu baskı altında tutmaktadır. birlik içinde. Yazılar. tefeci gibi asalaklar tarafından sömürülen bir sınıf olduğunu. bağımlı kapitalizm ile sınıf çıkarı asla bağdaşmayan küçük233 234 Mihri Belli.233 Demokratik devrim kime karşıdır sorusuna şu şekilde cevap veriliyor: “Sınıf çıkarları. Türkiye bugün emperyalist sistem içindedir ve bu sistem yer altı kaynaklarından dış ticaretine. I.: Sol Yayınları. Türkiye halkının ulus payesine erişmesine karşıdır. Çünkü milli bağımsızlığın gerçekleştirilmesi ve feodalizmin ortadan kaldırılması. Ankara. sayı: 175. Buna kısaca demokratik devrim diyoruz. toplumsal hayatımızı her yönden etkileyebilmekte. Durum bu olduğuna göre. 10-11 Mihri Belli. Bu sınıf. gerçek ulusal birliği engellemektedir. statükonun sürüp gitmesine bağlı bulunduğunu.e. Türkiye’nin bağımsızlığını gerçekleştirecek. özgür Türkiye halkının engelsiz gelişmesi şartlarını sağlamaktan başka şey olamaz. 1970. demokratik devrimin iki ana görevidir. Yön.g. Türkiye halkının birlik içinde bir tüm olarak açılıp gelişmesini engelleyen feodal kalıntılar tam olarak temizlenmiş. ipuçları kompradorun elinde toptancı. besbelli ki.234 Mihri Belli.. Türkiye’de feodal güçler ülkenin birçok bölgelerinde ekonomiye hükmetmekle kalmamakta. Đmza: E. küçük-burjuvazinin sayıca da çok önemli bir sınıf olduğunu. etkisiz hale getirilmiş midir? Her iki sorunun da karşılığı olumsuzdur. Bizi sosyalist Türkiye’ye götüren. Emperyalizmle işbirlikçi sermaye ittifakının sebebi budur… Demokratik devrim. Emperyalizmin değişmez özelliği.1. gelişme halinde Türkiye toplumunun önünde zorunlu bir aşamadır ama yalnızca bir aşamadır. 11-13. işte bu emperyalizm-işbirlikçi sermaye-feodal mütegalibe üçlü ittifakına karşıdır”. feodal ağaya karşı. girdiği geri kalmış ülkede en geri toplum biçiminin temsilcileriyle ittifak kurmaktır. Baskı. Türkiye’de en geri toplum biçimi feodal ağalık düzenidir. işbirlikçi sermayeye karşı. s. milli burjuvazi ve küçük burjuvazi ayrımını yapıyor ve milli burjuvazinin varlığının. ideolojisi ile feodalizm. feodalizmi tüm izleriyle ortadan kaldırarak. Bilinçli özgür vatandaşlar topluluğu anlamında. Tüfekçi 70 . 1965-1970. Türkiye toplumunun önündeki devrimci görev.

bu aydın çevrelerinde yaygındır. Kemalizm’in milliyetçi. gerek genel durum bakımından içinde sayılması gerektiği küçük burjuvazinin en bilinçli kolunu temsil etmektedir. Geniş çevrelerinin sosyalist devrime karşı olması için de sınıf açısından bir sebep yoktur. dünya tarihinin ilk başarılı Milli Kurtuluş Savaşı var. “asker-sivil aydın zümre. Yüzyıldan uzun bir süredir Türkiye tarihindeki gelişmeler bu zümrenin damgasını taşır. gelenek ve tarih bakımından da imkansız görünmektedir”236 Mihri Belli. az çok eğitim görmüşlerin büyük çoğunluğu bu zümre içindedir. bu zümrenin durumunun özel olarak ele alınmasının gerekli olduğu ve bunun sosyalist teoriye aykırı bir yanının olmadığı şeklinde cevap veriyor235. Belli’ye göre. Türkiye’de. günümüzün şartlarına uydurulmuş bir Kemalizm olduğu söylenebilir. s. Tanzimat’tan bu yana. s. Denebilir ki.e. 14-16 Mihri Belli.” “Bu konunun hiç de küçümsenmemesi gereken bir de manevi yanı var: asker-sivil bürokrat zümre bir geçmişin. Aydınların hemen hemen tümü. Türkiye’de Đlerici Akımlar ve Kalkınma Davamız.. Đçinde bulunduğumuz aşamada asker-sivil aydın zümre demokratik devrimden yanadır.. anti emperyalist ilkelerinin Türkiye’de sosyal adaletin gerçekleştirilmesiyle sıkı sıkı bağlı olduğu ve köklü altyapı dönüşümlerinin gerçekleştirilmesinin bugünün Kemalist politikasının gereği bulunduğu bilinci. manevi bakımdan da. Son yıllarda sosyalist akım bu zümrenin geniş çevrelerini etkilemektedir. Asker-Sivil aydın zümre böyle bir geleneğin mirasçısıdır ve bu miras elbetteki zümrenin politik bilinci üzerinde etkili olmaktadır. bu zümre ile işbirlikçi sermaye-feodal mütegalibe arasındaki sınıf çelişkisinin ideolojik alandaki tezahürüne de değinir: “Asker-sivil aydın zümrenin ideolojisinin. Đstanbul: Ant Yay. çoğunluğu küçük-burjuva kökten gelme asker-sivil aydın zümre de (ki öğrenci gençliği kitlesini ve meslek erbabının çoğunluğunu da bu zümreye katabiliriz) küçük burjuvazi içinde ele alınmalıdır.g. küçük burjuvazinin sınırlarını genişletiyor: “Türkiye toplumunda pek önemli bir yeri olan. ne de oportünizme sapmadan gerçekten sosyalist bir politik çizgiyi izleyebildikleri ölçüde yani gerçek sosyalistler olabildikleri ölçüde. örneğin bir Çanakkale var.237 235 236 Mihri Belli. hiç değilse bu yönetimde önemli rol oynamıştır. devlet mekanizmasında olsun. 1969. söz konusu asker-sivil aydın zümreye önem vermek ve özellikle üzerinde durmak sosyalist teori bakımından doğru mudur?” sorusuna Belli. asker-sivil aydın zümre. 19 71 . Onun için bu zümre ile işbirlikçi sermaye-feodal mütegalibe ittifakı arasında uzun süreli bir uzlaşma yalnızca maddi değil. gerek kök bakımından. Bu geçmişte. Belli. Bu zümre. s.. demokratik devrim aşamasında pek önemli bir rol oynaması kaçınılmaz olan bu zümrenin önemini doğru değerlendirmek zorundadırlar.” “Bir iktisadi sınıf olmadığına göre. kilit noktalarını elinde tutmaktadır. bir geleneğin temsilcisidir. Ve Türkiye sosyalistleri ne sektarizme. 16-18 237 Mihri Belli.g.burjuvazinin bilinçlendiği ölçüde devrimden yana olacağını söylüyor. a. orduda olsun. a. Türkiye’nin yönetimini çok kez tekelinde tutmuş.e.

Đşçi Partisi’nin işçileri bilinçlendirip örgütlemede görevini hakkıyla yerine getiremediğini düşünmektedir. Doğan Tarkan. Özer Esmer.g. Orhan Silier. Đmza: E. 31 242 Mihri Belli. 35-37 72 . Özkan Taner.g. Kutlay Ebiri. a. Tüfekçi. Erdal Öz. Türk Solu. Erdoğan Yeşilyurt. Ankara’da 1970 kasım ayında Sosyalist Gençlik Örgütü’nü kurmuş ve FKF’nin çizgisini SGÖ’de sürdürmeye 238 Mihri Belli. Yazar kadrosu şu şekildedir: Koçak Açıkgöz.238 devrimin başarısı için devrimci güçlerin işbirliği yapmasının şart olduğunu ifade eder239. Ethem Yazgan. demokratik devrim aşamasında bir ülkede. Nejat Erder. feodalite. Bu üretim tarzlarını şöyle sıralar: Komünal toplum. Asaf Köksal. 18 Kasım 1969 239 Mihri Belli. s. a. Hakkı Erolcay. komünist hatta sosyalist düzenin kurulmasının söz konusu olamayacağını. ilk sayısı 1 Mayıs 1969’da yayınlanmaya başlayan “Emek” dergisinde çalışmaya başlar.. 5 Ağustos 1976. 1970. işbirlikçi sermayeye karşı (ki buna Türkiye’de bankalar da girer. Fatma Hikmet Đşmen. Cem Eroğul. Muharrem Kılıç.g. a. kölelik düzeni. Kurthan Fişek. Şaban Erik. Çetin Altan. 11..Belli. Turhan Tükel. FKF’nin kurucu üyelerinin de bulunduğu “Emek” dergisinde sorumluluk üstlenenlerin arasında Hüseyin Ergün. Osman Sakalsız.. devrimci eylemi kısaca devrimi gerçekleştirme uğruna eylem. s. Ankara: Sol Yayınları.4. Belli.e. I. Kutlay Ebiri. 1965-1970. 11-13. Baskı. Sayı: 103.240 “Demokratik devrim şiarı şudur: Emperyalizme karşı. s. Sahibi Şaban ERĐK’tir. dış ticaret sermayesi de girer). 25-26 241 Mihri Belli. Sosyalist harekette görüş ve eylem birliğini sağlamak amacıyla çıktığını ileri süren EMEK adlı haftalık gazete sosyalist yayınları yeni bir hız kazandıracaktır.g. Mehmet Sönmez.e.242 2.e. Abdullah Nefes. s. Adil Kurtel.e. 4. Asuman Erdost gibi gençler de bulunmuştur. bankaların millileştirilmesi şiarı. Mehmet Selik. kapitalizm. Dış ticaret sermayesinin millileştirilmesi şiarı. Doğan Tarkan. s. Murat Cahit Koğacıoğlu. Minnetullah Haydaroğlu.”241 Belli. Nihat Sargın. Abdullah Nefes. Muharrem Kılıç. Kurthan Fişek. 21-23 240 Mihri Belli. Asaf Köksal. tutarlı yurtsever olmadığındandır ve bunu sosyalistlerin tekelinde bir şiar olarak göstermek kadar yanlış ve zararlı ve bölücü bir şey olamaz. Yusuf Ziya Bahadanlı. a. Sadun Aren. Ahmet Kaçmaz. Emek Grubu ve Sosyalist Gençlik Örgütü (SGÖ) FKF’den istifa eden yada ihraç edilen TĐP yanlısı gençlerin büyük bir kısmı. bu. sosyalizm. 104. devrimi de bir üretim tarzından daha ileri bir üretim tarzına geçiştir diye tanımlar. sosyalist bir şiar sayılmamalıdır. Behice Boran.1. Yalçın Yusufoğlu “Emek” dergisinde çalışan gençlerin bir kısmı. Buna sosyalist olmayan bir kimse katılmıyorsa. Yalçın Cerit.. Adil Özkol. Feyzullah Ertuğrul. Milli bağımsızlığı hedef tutan bir şiardır. sayı: 175. Sait Çiltaş. Çağatay Anadol. 105. Şahin Tekgündüz. Hüseyin Ergün. Yön.

Haluk Yurtsever.çalışmışlardır.200. Sadun Aren. Leninizme karşı olduğunu. s. bağımsız çizgisinden taviz vermeye yanaşmadığını. “Gençlik” adında bir dergi çıkartmaya çalışır. Maoizmi açık dille eleştirdiğini ve şiddetin politikada araç olarak kullanılmasını reddettiğini. I. Boran-Aren kanadı bastırınca TĐP’ten ayrılıp ‘bağımsız sosyalist’ çizgisinde yürümeye başladığını. Basım. ama düşüncelerinden.g.1. Emek Dergisi çıkartılırken ve bir gençlik örgütünün kurulması hakkında yapılan toplantılarda ortaya çıkan tartışmaların getirdiği ayrılıklar sonucunda bazı TĐP’li liseli ve üniversiteli gençler. s. MDD çizgisini mahkum etti. Ali Aybar’ın her zaman ‘Moskova’dan bağımsız’ bir rota izlenmesi gerektiğini savunduğunu söylüyor. 243 73 . 245 Haluk Yurtsever. Süreklilik ve Kopuş içinde Marksizm ve Türkiye Solu. M. Şaban Erik. 1968’deki olağanüstü kongrede Aren-Boran-Sargın üçlüsü azınlıkta kaldılar ve muhalefetlerini Emek dergisi ile ürütmeye başladılar.244 Sosyalist Devrim tezi Emek grubunun TĐP 4. Türk radikalizmine ters düştüğünü. Büyük Kongresine sunduğu karar tasarısının kabulü ile partinin resmi görüşü oldu. görüşleriyle Aybar’ın Türk soluna. bir çok nedenin bir araya gelmesiyle TĐP ciddi bir krizin içine düştü. s. (Bkz. yaşadıklarını bütün boyutlarıyla eleştirel bir gözle sergilemekten kaçındığını. Cemal. Turhan Feyizoğlu. M. süratle tırmanan eylemlilik ortamının gerisinde kalış vb. Ali Aybar ve Güleryüzlü Sosyalizm H. Çekoslovakya olayları.243 1968-70 TĐP içinde bir dönüm noktası oldu. Minnetullah Haydaroğlu. Emek grubu parti yönetimini ele geçirdi. Gücünü ve etkisini yitirmiş bir örgüt olarak kısa bir süre daha yaşadı ve 12 Mart’tan sonra kapatıldı. fakat Aybar’ın Türk soluna aykırı noktalarını TĐP içindeki gelişmeleri. Aybar’ı parti içinde kişisel yönetim kurmakla suçlayan bir ortak önerge verdiler. 2930 Haziran 1970’de toplanan kongre. Stalinizmi. Fikir Kulüpleri Federasyonu. “Sosyalist Devrim” tezi esas olarak Emek grubu tarafından geliştirildi. II.. benimsediği ‘fertçi sosyalizmi’ için ekonomide ille de devletleştirmeci politikaların şart olduğuna inanmadığını. 1965’te TĐP Milletvekili olarak parlamentoya giren Sadun Aren’in TĐP içinde Behice Boran’la birlikte Moskova’ya yakın kanatta yer aldığını.185. Đstanbul: El Yay. çok partili demokrasiyi açık yüreklilikle hep savunduğunu.. ‘yanlış anlaşılmaktan’. Nisan 2002. II. Baskı. a. s. Seçim yenilgisi. M. Ali Aybar’ın işgale karşı çıktığını. Basım. Etti ama TĐP de artık eski TĐP değildi. Đstanbul: Ozan Yay.e. 10 Ekim 1969 seçim başarısızlığından sonra Aybar. 213-214 * Behice Boran.245 2. 244 Haluk Yurtsever. Proletarya diktatörlüğüne. Süreklilik ve Kopuş içinde Marksizm ve Türkiye Solu.5. 1968’de Sovyetler’in Çekoslavakya’yı işgal edip Dubçek’in ‘güleryüzlü sosyalizm’ deneyini tanklarla ezdiğinde Türk solunun birbirine girdiğini. 184). Ekim 1968 beşli önergesi* ile başlayan sürtüşme ve çatışmalar parti içinde ayrı disiplinlere sahip hiziplerin oluşmasına kadar gitti. Đstanbul: El Yay. Daha çok sendikacılara ve “Doğulular”a dayanan Aybar ile TĐP’li aydınlar ve kaldığı kadarıyla gençleri arkalarına alan Aren-Boran ekibi arasındaki mücadele 1968-70 yılları boyunca sürdü... Parti genel başkanlığından ayrıldı.

politik analizler ve pratik örgütlenme önerileriyle birlikte yürüttüğü bu bir yıllık teorik bombardıman yankısız kalmaz. Dr. Aralık 1970’de yeniden Sosyalist’in -bu kez haftalık dergi olarak. . 74 . SSCB’deki Sosyalizmi bürokratik bir yapılanma olarak tanımlamıştır. içinde bulunduğu ortamın sekterliğine -en azından üslup yönünden. Kimse Kızmasın.hakim güçlerce istismar edilmekten çekindiği için söyleyemediğini. Yine 1930’larda kaleme aldığı.246 bunları hiçbir zaman M. 1976.1940’larda yazdığı Devrim Nedir? broşürünü teksir olarak çoğaltarak dağıtır.adapte olmuş gibidir. I. I. 1970-71’in Kıvılcımlı’sı.159-160. 120-1. ABD ile SSCB’nin başını çektiği blokların askeri güvenlik gerekçesi ile yaklaştıkları üyeleri için aynı derecede tehlikeli olduğunu ifade etmiştir. Minnetullah Haydaroğlu. Behice Boran. Aybar ilk olarak “Türk Solu”nun bazı çevrelerinin ifadesine göre Troçkist lideri Mihri Belli ve kadrosunu. 247 Aclan Sayılgan. Bir bakıma bu kısacık dönemde. açıkça işgale tavır almış. Kıvılcımlı’nın. Kıvılcımlı’nın bu yoğun müda246 Hasan Cemal. Ali Aybar. 493. Aybar. Đstanbul: Otağ Yayınları. Türk Solu (1960-71) Eleştirel Bir Tarih Denemesi.Hikmet Kıvılcımlı Çizgisi Ergun Aydınoğlu. s. Đstanbul : Belge Yay. Şaban Erik. Hasan Cemal. bu konuyu aynı zamanda NATO’ya karşı çıkmış. s. Doğan Kitapçılık. H. Türkiye’de Sol Hareketler.yayınını başlatır. Oysa Aybar’ın sunduğu görüşler komünist tezlerin dışında değildir. YOL adlı yedi kitaplık çalışmasının ilk bölümlerini Sosyalist’te yayınlamaya başlar. 1970 yılına varıldığında teorik ve pratik müdahalesi son yılda hiç görülmeyen düzeylere ulaşır. Baskı. Baskı. 1992. son bir kaç yıllık gecikmesini telafi çabasındadır.247 2. ilkbahar gençlik ayaklanmalarından ve son olarak Çekoslovakya’nın Sovyetler ve dört Varşova Paktı üye devletlerin işgalinden sonra beliren komünist partiler arasındaki bölünmelerde Waldeck Rochet liderliğindeki Fransız Komünist Partisi ile Longo liderliğindeki Đtalyan Komünist Partisinin görüşlerini ve tezlerini geliştirmektedir. TĐP’in içini eleştirmediğini ifade ediyor. TĐP ve MDD’cilik hareketi üzerine çok ciddi eleştirileri vardır. s. Nihat Sargın’ı sinirlendirmiştir. 1999.248 Kuşkusuz onun bu dönemdeki yazılarının genç kadrolar üzerinde teorik yönden eğitici bir işlev gördüğü kabul edilmelidir. Đstanbul.1. Ardı ardına kitap ve broşürler yayınlar. ilk defa çevresinde onun politik görüşleri doğrultusunda hareket eden bir taraftar kitlesi oluştuğunu ifade ediyor ve bunu bir müstakbel sol hareketin embriyonu olarak tanımlıyor. Kıvılcımlı’yı Türk solunun “yalnız adam”ı olarak nitelendirerek. Kıvılcımlı’nın müdahaleleriyle. 1970-71’e varıldığında. 248 Ergun Aydınoğlu. 22 Ağustos 1968 tarihinde basına verdiği bildiride işgali “bürokrat ve halktan kopmuş bir yönetim icraatı” olarak değerlendirerek. Kendimi Yazdım. TĐP kongresi ve daha sonra da yeni bir siyasal parti konusunda somut önerilerde bulunur. sonra da TĐP içindeki bazı gurupları temsil eden Sadun Aren..6.

Gençlik kollarının çeşitli yayınları olan TMGT’nin Gençlik Dergisi adında aylık bir yayın organı da vardı.249 Eski TKP’li olan Kıvılcımla 1960’dan sonra haftalık Sosyalist gazetesini çıkardı (1967).1. Bu arada aynı yıl kurulan federasyonun tüzüğüne de “Milli Gençlik Komitesi” kurulması amaç olarak konmuştu. MDD’den umudunu kaybetmiş ama öte yanda da. Gazetesinde Toğmaç ve öteki komutanların yayımladıkları “bildiri”yi desteklemesine karşın. Bu komite TMGT’nin bir komisyonu olarak fakat parasal geliri Avrupa Konseyi’nden sağlanarak çalıştı. Artan hastalığı nedeniyle Belgrad’da öldü. Kıvılcımlı’nın 71 Muhtırasından önce çıkan kitaplarından bazıları şunlardır: Marksizm’in Kalpazanları. Böylelikle ortaya. Đstanbul: Belge Yay. dünya gençliği ile Türk gençliği arasında dayanışma sağlamak. 1964’te Bakanlar Kurulu kararıyla “kamu yararına dernek” olmuştur. Komite 8 Mart 1954’te Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı adını aldı ve aynı yıl kabul edilen tüzüğe göre asil üyeleri Türkiye Milli Talebe Federasyonu.. Marksizm’in Bibliyoteği Serisi I ve diğer kitapları ölümünden sonra yayınlanmıştır.haleleri.TEKSĐF. 1980. Baskı. Kızılay Gençlik Kolu. 1974 sonrasında bir kaç sekte bölünecek olan bir “doktorculuk” akımı da çıkmaktadır. Türkiye’de çeşitli yönlerde çalışan gençlik hareketlerini birleştirerek dayanışmayı artırmak. Birçok uluslararası örgüte üye olan TMGT. Kıvılcımlı Maddesi”.250 2. s. onun tezlerine ilgi göstermeye başlar. TMTF ve MTTB Dünya Gençlik Örgütü’nün kurulması için 1949 yılında Đngiltere’de yapılan toplantıya Türkiye’den de Türkiye Milli Talebe Federasyonu temsilcileri katılmıştı. Đşsizlikle Mücadele Derneği’ni kurdu. Sosyalist Kültür Ans.7. I. 7. bütün olarak solun eğitilmesinden çok. c. Đstanbul: May Yay. Komiteye . Anadolu Oymağı ve Milliyetçiler Derneği’nin temsilcileriyle Milli Gençlik Komitesi kuruldu. dünya barışı için çaba göstermek. genç kuşaktan yeni “doktorcular”ın ortaya çıkışı anlamına gelir. Türk Devrim Ocakları. 20 Haziran 1952’de Türk Devrim Ocakları ve daha sonra da TEKSĐF sendikası üye oldu. Đkinci Kuvayı Milliyeciliğimiz.. 75 . Türk Kadınlar Birliği ve 1957’de katılan Türkiye Đzciler Birliği oldu. H. Milli Gençlik Komitesi’ne bağlı olarak Avrupa Konseyi Gençliği’nin Avrupa Kampanyası Türkiye Sekreterliği kuruldu. Đlkel Sosyalizm’den Kapitalizm’e Türkiye’de Kapitalizm. Tarihsel Maddecilik Yayınlarından çıkan kitapları. Yazılarıyla “Türk Solu” hareketine katıldı. özellikle öğrenci ve işçilerin gençlik kesimiyle ilgili sorunlarını çözmeye çalışmak. 12-13 Ekim 1951’de Türk Kadınlar Birliği. 1992. gerillaya kalkışacak denli kendini yitirmemiş bir çok genç. Edebiyat-ı Cedîde’nin Otopsisi. 27 Mayıs ve Yön Hareketi’nin Sınıfsal Eleştirisi. 162-163.. TMGT. 12 Mart döneminde ülke dışına çıktı. Türk gençliğini yurtta ve dünyada temsil etmekti. s. “H. Türk Solu (1960-71) Eleştirel Bir Tarih Denemesi. TMGT’nin amacı. Yeşilay Gençlik Kolu. 249 250 Ergun Aydınoğlu. 687. Komitenin kuruluşundan beri üye olan Milliyetçiler Derneği TMGT çalışmalarına katılmamış ve kuruluştan çıkarılmıştır.

Kemal Okvuran. Atatürk döneminde ilerici uygulamalarından döndüğü iddiasıyla toplantı ve yürüyüşlerle tepki vermiştir. Samet Güldağan TMTF genel başkanı olmuştur. Metin Kumbasar. uluslararası kültür şenliklerine ve uluslar arası gençlik örgütlerinin düzenlediği kongrelere katılmak. Yavuz Celasin. başka ülkelerin öğrencileriyle karşılıklı kültürel. TMTF 12 Mart 1971’den sonra. Sosyalist Kültür Ansiklopedisi. 27 Mayıs 1960’dan sonra yeni yönetimine kavuşmuştur. TMTF 14 Mayıs 1950’de iktidara gelen Demokrat Parti’nin dinsel gericiliğe ödün verdiği. konferanslar. insan hak ve özgürlüklerini 27 Mayıs 1960’tan sonra 1961 Anayasası’nı. 1961 Anayasası’ndan sonra. siyasal eylem yaptığı gerekçesiyle kapatıldı ve binası Milli Eğitim Müdürlüğü’ne verildi. Bunun için çeşitli toplantılar. Nurettin Sözen. 27 Mayıs 1960 öncesinde laikliği. Ahmet Güryüz Ketenci. 1163. Cilt. Fikir Kulüpleri Federasyonu 1965-1971 arası gençlik olaylarının büyük çoğunluğunda Fikir Kulüpleri’nin.TMGT. seminerler düzenledi. Sencer Güneşsoy. 2. Erol Ünal. Đstanbul: May Yayınları. Ethem Özdemir bulunmuşlardır. Hüsamettin Canöztürk. Erdoğan Meto’dan sonra Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı’nın genel başkanlığını yapanlar arasında Sabahattin Başbuğ.251 Türkiye Milli Talebe Federasyonu (TMTF). TMTF’nin Genel Başkanlığını yapanlar arasında Ali Đhsan Çelikkan. 1965’te Adalet Partisi’nin iktidara gelmesi ve 1966’da yasal kongreye karşı bir mahkeme kararı ileri sürülerek TMTF binası sağcı öğrenciler tarafından zaptedilmiş. Đsmet Giritli. TMTF kongre ve yönetimleri Demokrat Parti dönemi sonlarına doğru baskı altına alınmıştır. mahkeme TMTF’yi yed-i emin olarak atadığı Doç. Mesut Ülkü. yer altı kaynaklarının ulusallaştırılmasını ve Atatürk’ün tam bağımsızlık ilkesini savundu.1. TMTF. Dünya Gençlik Örgütü’ne Türk gençliğini temsilen kurucu olarak girmiş. Nedim Üşdiken. yüksek öğrenim gençliğinin sorunlarıyla ilgili eğitici ve kültürel çalışmalar yapmak. öteki öğrenci dernekleriyle birlikte. 76 . Dr.. 1980. 1959 yılında TMTF yöneticileri polis tarafından TMTF binasından çıkartılmış. 8. hukuk devleti ilkelerini.8. ikinci başkanlığı Ankara’da olan ve Đzmir’de bir bölge temsilciliği bulunan federasyonunu amacı. Milli Gençlik Komitesi Başkan Dr. Nedim Üsdiken. Merkezi Đstanbul’da. düşünce özgürlüğünün genişletilmesini. Çetin Özek. özellikle FKF ve Dev-Genç’in etkili örgütler olduğu görülmektedir. Suat Abdik bulunmuştur. s. Aytekin Ozan. 251 “TMGT” Maddesi. ayrıca Ulusal Öğrenci Birlikleri Koordinasyon Sekreterliğinin de kurucu üyesi olmuştur. Nevzat Yalçıntaş’a teslim etmiştir. yayınlar yaptı. tüm yüksek öğrenim kurumları ve fakültelerindeki öğrenci derneklerinden oluşan bir gençlik kuruluşudur (1949-1971). Alp Kuran. Cevdet Nacaloğlu. turistik ilişkiler kurarak dünya ve Türk gençleri arasındaki bağları güçlendirmekti.

Bertrant Russel’den çeviriler yer almıştır. FKF 19 Nisanda. s. TMTF (Türk Milli Talebe Federasyonu) ve AÜTB (Ankara Üniversitesi Talebe Birliği) bildirilerinde olaylarda yer alanlar temsil yetkisi olmayan bazı siyasi partiler bünyesinde çalışan küçük gruplar olarak adlandırılmaktadır. ABD 252 Esat Korkmaz. Başka fakültelerdeki Fikir Kulüpleri örgütlenmesi olanları federasyona katma önemli faaliyet olarak görülür. FK’nin kuruluşunu şöyle anlatır: “Đlk Fikir Kulübü.Đlk Fikir Kulübü. II. Đşte önemli olacak eğitim çalışmaları. Hemen hemen hepsi TĐP üyesi olan Fikir Kulübü üyeleri partinin paralelinde. 4 Aralık 1954’te bir küçük burjuva aydın hareketi olarak SBF’de kuruldu. 1961 Anayasasının sağladığı özgürlük ortamı içerisinde sosyalizmin çeşitli biçimleriyle. Aziz Nesin. Dil ve TarihCoğrafya Fakültesinde. Bu durum sol eğilimli gençlerin bir arada toplanmasına yaradı ve böylece 1965 sonbaharında Fikir Kulüpleri Federasyonu kurulmuştur. sosyal çatışmalar üzerinde durulur. Ziraat Fakültesi’nde kurulan Fikir Kulüpleri izlemiştir. Mahit Şen’in yazıları. Đstanbul. Kavgalar fakülteleri sarmıştır. Anadolu Kültür Araştırma-Đnceleme Yayınları. Ziraat Fakültesi Fikir Kulübü) Hazırlanan tüzük 17 Aralık 1965 günü Ankara Valiliğine verilerek Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) resmen kurulmuş oldu ve tüzel kişilik kazandı. 2001. Derginin Kızılay’da satışı bazı gençlerin tepkisine sebep olmuş. ama esnek hareket etme yeteneğine sahip entelektüel düzeyi yüksek bir gençlik örgütlenmesini hedeflemektedir. bir yandan da bu gençlerin birlikte hareketlerinin ürünüdür. Türkiye Đşçi Partisi içinde Sadun Aren grubu kolaylıkla FKF’yi etkisi altına almıştır. Başta FKF dışında kalıp da sonra FKF’ye katılan bu kulüplerin bütünüyle MDD çizgisinde olduğu görülür. Baskı. 64 77 . “toplumcu fikirler” moda olmaya başlamış ve FKF de bu modaya uymuştur. Gazi Üniversitesinde. FKF’nin kuruluşundan sonraki ilk dönemi örgütlenme dönemi olarak tanımlayabiliriz. Batı burjuva demokrasilerini kendine model olarak seçen SBF-FK üyeleri 1960’lara değin CHP koşutunda DP’ye karşı yürütülen muhalefetin bir parçası olmaya çalıştı. Dönüşümün 22 Nisan 1965’te çıkan ilk sayısında Sadun Eren. Demokrat Partinin son yıllarında bir grup aydın hareketi olarak Siyasal Bilgiler Fakültesinde kurulmuştur. Kafa Tutan Günler -Yerüstü: ’68 Güncesi-. (ODTÜ Fikir Kulübü. 252 1965 baharında yayınlanmaya başlayan Dönüşüm Dergisi Sosyalist gençliğin toparlanmasını Fikir Kulüpleri Federasyonunun kurulmasını sağlamada işlevsel olmuştur. Kurucularının arasında öğrenciler kadar öğretim üyeleri de vardı. CHP paralelinde ve Demokrat Partiye karşı yürütülen muhalefetin bir parçası olmaya çalışmıştır. Siyasal Bilgiler Fakültesindeki Siyasal Fikir Kulübü’nü 1962’de Fen Fakültesinde. Bu dönemde örgütün organik olarak oturmasının yanı sıra kendi içinde bir hareketliliğinin sağlanması esas tutulur. Esat Korkmaz. Cilt I. Dergiyi satanlarla onlara muhalif olan sağcı gençler halkın gözü önünde dövüşürler. Dönüşüm olayı bir yandan sosyalist gençliğin potansiyelini ortaya koyarken. Cem Eroğul. Henry Lefebure.

165 78 . Dev-Genç (1965-71). Fikir Kulüpleri Federasyonu’nun eylemi.254 28 Nisan olaylarını anmak için tüm gençlik örgütleri Türk Milli Talebe Federasyonu (TMTF) çatısı altında toplanmıştır... yöneticileri bir araya gelebilecekleri bir lokale ihtiyaç duymuşlar ve Ankara’nın merkezinde bir lokal açmışlardır. kariyerist yöneticilerin elinde içkili kumarlı bir ders salonu haline geldi. gerek genel merkez olarak Ankara’da gerekse FKF Sekreterliği olarak Đstanbul’da daha geniş anlamlar kazanmaktadır. 1567.g. Muhalifler sık sık Mihri Belli ile görüşmekte. Gün Zileli. Belgelerle FKF. Yeni sosyalist örgütlerin işlerliğini sağlayan örgütlenme EYLEM ve EĞĐTĐM olanakları Đstanbul’da daha fazla boldur. Merkezi Yönetim Kurulu’na Ömer Özerturgut. 30 Nisan 1967. Đstanbul sendikacılığın yoğun olduğu bir şehirdir.. s.255 FKF’nin Đstanbul sekreterliğinin lokali Aksaray’da Prof. Bu. s. FKF’ye canlılık kazandıran örgütlenme Đstanbul Sekreterliğinin kurulması olmuştur.Dışişleri Bakanı Dean Rude’nin “Cento” toplantılarına katılmak üzere Ankara’ya gelmesini protesto kararı almış ve Amerikan emperyalizmini. Aren açılışta “Sosyalist gençlik Türkiye’de sömürücülüğe karşı savaşmaktadır. FKF’nin yayın organı olan Kavga’da şöyle anlatılır: Đstanbul’da Fikir Kulüpleri yöneticilerinin yaptıkları son toplantıda üç kişilik bir komite kurulmuştur. Sosyal gelişim hızlı ve temel çelişki daha belirgindir. Açılan lokal MDD’li gençlerin yoğun eleştirilerine maruz kalmıştır. Ancak gençlik örgütlerinin içinde FKF halktan kopuk eylem yapmaya hayır diyerek ayrı bir toplantı düzenlemiştir. I. Ruhi Koç. Sayı 5. Amerikan emperyalizmine karşı mücadeleyi reddeden TĐP oportünist yöneticiliğinin elindeki FKF hızla batağa sürüklenmektedir. Bu savaşın başarıya ulaşması için disiplin içinde yürütülmesi zorunludur” demektedir. 256 Ali Yıldırım. Bu yer haklı olarak FKF diskoteği olarak anılmaya başlandı. Sadun Aren tarafından 9 Temmuz günü açılmıştır.. Đstanbul’da sosyalist gençlerin örgütlenmesi Ankara ve diğer illere göre daha da avantajlıdır. Adnan Altıparmak.. FKF içinde de yönetime tepkiler artmıştır.50 Kavga. FKF merkez bürosu önüne çöreklenmiş. fikir almaktadırlar. s. Ahmet Kozat. Ankara: Yurt Kitap-Yayın.253 Yusuf Küpeli’ye göre. Yavuz 253 254 Ali Yıldırım. Basım. a. 1988.e. Fikir Kulüpleri Federasyonu Bülteni. korkak. s.. Ankara : Doruk Yay.Kurultayı 22 Ocak 1967’de yapılmıştır. Nato ve Cento’yu protesto eden bildiriler yayınlamışlar ve protesto gösterilerinde bulunmuşlardır. Bu komite sekreterlik kuruluncaya kadar tüm işleri yapacak ve sorumlu olacaktır. FKF-1.6 255 Ali Yıldırım.256 23-24 Mart 1968 tarihinde düzenlenen ikinci kurultayda FKF Genel yönetim Kurulu genel başkanlığına. FKF Dev-Genç Tarihi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Kürsüsü asistanı Doğu Perinçek seçilmiştir.

Doğu Perinçek’in FKF Genel Başkanlığına getirilmesi bir sürü tartışmayı da beraberinde getirmiştir. s. o günlerde patlak veren Haziran boykot ve işgallerini çekip çeviren. Ahmet Özdemir. genel başkan olması için dayatan Mehmet Ali Aybar ve TĐP yönetimini oyuna getirmiştir. Anadolu Kültür Araştırma-Đnceleme Yayınları. 79 . genelde kendine özgü ustalıkla TĐP çizgisinde görünmesini bilmiştir. M. Daha ileri çizgide örgütlenmemizi engellemek üzere aceleyle ve komik sloganlarla kurulmuş bir birlikti. s. Cilt I. 2. Dev-Güç bir karşı kuruluştu. 1992. II. Esat Korkmaz. Kafa Tutan Günler -Yerüstü: ’68 Güncesi-.258 Harun Karadeniz Dev-Güç oluşumunu şöyle tasvir eder: Büyük bir iddia ile kurulan Dev-Güç. Baskı. Diğerinde ise sloganlar sıralanıyordu. Parti’nin güdümü dışında ve örgütlü emeğin ötesinde küçük burjuva bir taban üzerinde. DÖB. DÖB’ün kurulmasıyla MDD görüşü öğrenci tabanında hızla yayıldı. Dev-Genç TĐP içinde tartışmalara yol açan ideolojik sorunlarda “Demokratik Devrim” görüşünü benmseyen Deniz Gezmiş ve arkadaşları. Đlker Gürkan. Đstanbul. Lütfi Kıyıcı. Doğu Perinçek özünde “Demokratik Devrimci” tezine yakındır. ne yığınlara dayalı 257 258 Esat Korkmaz. Dolmabahçe direnişini gerçekleştiren. Ekrem Öztürkler.Tarakçıoğlu. kendine açık destek veren.9. ancak bunda başarılı oalmayan Deniz ve arkadaşları. Bu birikimin oluşturduğu imkanlarla Deniz Gezmiş. M. Kongrede yaptığı konuşmada bu yatkınlığını dışa vuran kimi ipuçları vermiş olmasına rağmen. Baskı yok. önce iki bir bildiriyle ortaya çıktı. Böylece FKF yönetimi TĐP’in denetiminden çıkmıştır 257 FKF’nin MDD’cilerin eline geçmesinden sonra Belli. Kafa Tutan Günler “68 Güncesi”. Çünkü. M. Eral Karabilgin. Cevat Ercişli. FKF Dev Güç’e katıldığını bildirmiştir. Zeki Diren. Cihan Alptekin. Dev-Güç. kabaran gençliğin “öfkesi üzerinde anti-emperyalist anti-faşist bir cephe oluşturma” çabasına girdi.149150. 1966-67 öğretim yılı içinde Hukuk Fakültesi Talebe Cemiyeti’ni ele geçirmeye çalışan. Katılanların çoğu talebe örgütüydü. TĐP çizgisindeki FKF Đstanbul Sekreterliği’nin eylemsizliğine cepheden saldırıya geçti. Vedat’ın sembolik tabutuyla Vilayet’e yürünülmesi sırasında çıkan Cağaloğlu çatışmalarını yönlendiren Deniz ve arkadaşları oldu. Ender Ünay. 2001. Mehdi Beşpınar. Devrimcilere güç birliği oluşturmaları çağrısında bulundu. Saim Kurul ve Salahattin Okur bir araya gelerek “devrimci düşünceyi ve eylemi yaşatmak ve yaymak” amacıyla Ekim 1968 başında Devrimci Öğrenci Birliği (DÖB)ni kurdular. daha sonra Devrimci Hukuklular örgütünü kurdu. 15-20 kişiden oluşan “seyyar” devrimci bir çekirdek meydana getirdi ve devrimci eyleme yöneldi. Bizim tavrımız doğal olarak Dev-Güç’e karşıydı. Đstanbul: Arba Yayınları. Deniz Çamlıbel. Bu bildirilerin birinde “Esas Amaç ve Temel Hedef” açıklanıyordu.1.108-9. Burhan Germenyan seçildiler. Đstanbul sekreterliğine çoğunluğun oyuyla Veysi Sarısözen getirilmiştir.

Baskı. Belge Yay. GYK’da yapılan seçimlerde MYK oluşum ve Đstanbul Sekreterliği değişmedi ve FKF genel başkanlığı için TĐP’li Hüseyin Ergun ile MDD’ci Yusuf Küpeli aday oldu ve Yusuf Küpeli genel başkan seçildi ve FKF bu tarihten sonra bildirilerinde MDD tezlerine ağırlık verdi. Dev-Genç (1965-71). ancak gerçekte bu devrimci olanların güç birliği değildi. Bu Dev-Güç’e katılmamız elimizdeki gücü ileri çizgiye devretmek ve onların son tahlilinde cunta hesaplarına alet olmak demekti. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nde öğrenci olan Atilla Sarp’ın anlatımıyla. Kuram önemliydi.259 Ankara’da 1968 Mart’ının sonunda 27 Mayısçı’ların “dinci gerici” tabir ettikleri kesim 2. Kurultay’da seçilen genel yönetim kurulu ilk toplantısını 12 Ocak’ta Ankara’da yapmıştır. Sonuçta üniversitelerde burjuva bilinci yerine sosyalist bir bilinci yerleştirme amacının yanı sıra. s. ne de Türkiye’nin sorunlarını doğru olarak ortaya koyabiliyorlardı. Güçbirliği yapan örgütler bunu bir bildiri ile ilan ettiler. I. FKF. s. Devrimcileri gericiliğe karşı güçbirliğine çağıran toplantıya 20 örgüt temsilcisi katıldı. işçileri sömüren Türkiye’deki demokrasi rejimini değiştirmek için yalnızca propaganda yeterli değildi. Ali Yıldırım. silahlı eyleme de gerek vardı. Tam tersine gerçek devrimcileri sapmaya götürecek ve devrimci olanlara engel olacakların birliği idi. Dev-Genç’in Đleri’si tekrar tekrar Lenin’in “devrimci kuram olmadan devrimci hareket olmaz” sözünü aktararak adamakıllı geliştirilmiş devrimci bir kuramın önemine değinmiştir. Đstanbul. Örgüt yönetimindeki inisiyatif Atatürk ilkeleri ve 27 Mayıs çizgisinden öteye gitmeyen ve gitmeyecek kimselerdeydi. 1995. Basım. FKF’de ayrılığın ilk ayak sesleri duyulmaya başlamıştır. 1998. TMTF ve TÖDMF yer alıyordu. Gerçekten de zamanla Dev-Genç’in önderleri kanlı bir terör yaratmanın devleti denetlemek için zorunlu olduğunu bir gerçek olarak kabul etmeye başladılar. Olaylı Yıllar ve Gençlik. Dev-Genç üyeleri köylüleri birlikte emperyalizme karşı yürüyecekleri devrimci bir mücadeleye katmayı amaçlamışlardır. 232.260 Đstanbul’da 3. Ankara Yurt Kitap-Yayın. Örneğin kır gerillasından yana olanlarla kent 259 260 Harun Karadeniz. Şahlanış Mitingi düzenleyecektir. “Dinci gericiliğin” emperyalizmin ve kökü dışarıda kapitalizmin bir uzantısı olduğu ve tam bağımsızlığın önünde önemli bir engel oluşturduğu düşüncesiyle 27 Mayıs Milli Demokratik Devrim Derneği. Bildiriyle Türkiye Devrimci Güç Birliği kurulmuş oldu (27 Mart 1968). demokratik kitle örgütlerini ortak tavır almaya çağırdı. ama yeterli değildi.bir güçleri vardı. Sarp’tan sonra Dev-Genç’in başkanı olan Ertuğrul Kürkçü’nün gördüğü üzere. 80 . 8. Temel görüş ayrılıkları zamanlamaya ve yönetime ilişkindi.192. Özde üniversite öğrencilerini kapsamakta. Devrimci Güç Birliğine inanıyorduk. Beş kuruluşun temsilcilerinden oluşan yönetim kurulunda 27 Mayıs Milli Demokratik Devrim Derneği. Dev-Genç Marksist ideolojiyle donanmış siyasal bir gençlik örgütüdür. işçi ve köylü gençlikle de bağlantı kurmaya çalışmaktadır. DĐSK. Belgelerle FKF.

Sahibi Şerif Tekben. Đşçi sınıfının objektif şartları mükemmel değildir. Gün Zileli. yazı işleri müdürü ise TĐP’ten atılan Vahap Erdoğdu’dur. mimarı. Hikmet Kıvılcımlı olmuştur. bir süre sonra kır gerillasından yana olan partizanlar ayrılmıştır. Belli PDA’yı sağa sapma olarak tanımlar 262. Aydınlık Sosyalist Dergisinin kurucuları ise Doğu Perinçek. Mahir Çayan. 63-4. yoksul köylü de olacaktır. s. Bazı subaylar üzerinde başarılar kazandılar. Dev-Genç başkanı Atilla Sarp.261 2. ve Şahin Alpay konuşurken toplantıyı Ahmet Say yönetmiştir. Doğu Perinçek. Proletarya örgütünde ülkemiz şartları gereği. Gün Zileli.10. Şahin Alpay.1. Görünüşte Türk Silahlı Kuvvetlerinin 1920’de Kurtuluş savaşında olduğu gibi anti-emperyalist olduğunu düşünmüşlerdi. Vahap ve Seyhan Erdoğdu çevresidir. Doğu Perinçek çevresine dergide yaşam hakkı tanınmaz. PDA adına ise Doğu Perinçek. Đşçi sınıfının öncülüğü için objektif şartlar vardır. Cengiz Çandar. Asıl neden hükümetin etkin bir biçimde başa çıkamadığı şiddetti. Erdoğan Güçbilmez. “Eski Aydınlıkçılar Sol Sapma Đçindedir”. Mihri Belli doğal olarak derginin önderi. Ankara. Atıl Ant. askerlerin 1971 Müdahalesindeki bir neden de buydu. ASD (Aydınlık Sosyalist Dergi) ve PDA (Proleter Devrimci Aydınlık) Çizgisi -Doğu Perinçek ve TĐĐKP Türkiye Devrimci Gençlik Federasyonu (TDGF)’nu destekleyen yayınlar “TÜRK SOLU VE AYDINLIK SOSYALĐST DERGĐSĐ”dir. Đdeolojik öncülük bunun için çok önemlidir. PDA aydınlık yönetim kurulundaki 4 üye daha sonra TDGF-MYK’dan tavsiye edilecektir.gerillasından yana olanlar arasındaki mücadele bir süre sürmüş. Ant Dergisi. Atıl Ant ve Ömer Özerturgut’un kuruculuğunu yaptığı yeni bir dergi çıkartılır: Proleter Devrimci Aydınlık. Türkiye’de Sağ ve Sol Akımlar. PDA çevresi özetle şunları söylemiştir: MDD milli sınıfının katıldığı proleter devrimdir. Bu dergide teorik açılım yapan Mihri Belli. Turhan Kitabevi. Bu konuda subjektif katkı sanıldığından 261 262 Jocab Landau. Türk Solu dergisinde MDD cephesinden olaylara bakış söz konusudur. Daha sonra ASD ve PDA dergilerinin temsilcileri ile Dev-Genç temsilcileri bir araya gelerek bir açık oturum düzenlerler. Aydınlık Sosyalist Dergisi 10 Ocak 1970’de ayrılık yaşar. ama bu proletarya öncülüğünü reddettiğimiz anlamına gelmez. Münir Aktolga. 81 . Seyhan Erdoğdu. PDA yazarları. köklü dönüşümlerle proletaryanın öz örgütü haline gelebilir. TĐP devrimci bir yönetim. baş yazarı olur. Dev-Genç’in Türk Silahlı Kuvvetleri değerlendirmeleri sonuçtan farklı oldu. Derginin sahipliğini Münir Aktolga yapmıştır. 27 Ocak 1970. Açık oturuma ASD adına Vahap Erdoğdu. (Antiemperyalist-ancak Amerika aleyhtarı değil) Bundan dolayı Dev-Genç üyeleri propagandaları ile askerlere sızmaya çalıştılar. Bu toplantıda ASD çevresi özetle şunları söylemiştir: MDD proletarya öncülüğünde bir köylü devrimidir. TĐP’le mücadele imkanı kaybolursa proletaryanın örgütü kurulur. Türk Solu dergisi 17 Kasım 1967’de yayın hayatına başlamıştır. Cengiz Çandar. 1979.

Milli Demokratik Cephe dedikleri geniş cephe birliği anlayışı çerçevesinde Milli Demokratik Devrim görüşünü kabul ediyordu. Derginin sahipliğini de TDGF adına Atilla Sarp yapmıştır. ancak altı sayı yayınlanabilmiştir. Bu konuda P. Sosyalist Devrim’e bir hazırlıktır. işçi sınıfı kendi siyasi örgütü vasıtasıyla bütün milli sınıflara öncülüğünü. 27 Ocak 1970. PDA gibi dergilere yazmışlardır. işçi sınıfı öncülüğünde dört milli sınıfın siyasi iktidarı ele geçirerek Milli Demokratik Ekonomiyi uygulamasıdır. Đlk sayısı Mart 1970’de yayınlanan Đleri’nin ilk sayısında Atilla Sarp. Mao Zedung olsun. “Eski Aydınlıkçılar Sol Sapma Đçindedir”.daha çok olmalıdır. Aydınlık Dergisi’nin 1. Milli Demokratik Devrim. Sosyalist Fikir Kulübü üyesi Ersen Olgaç görevlendirilmiştir. Demokratik Devrim ile Sosyalist Devrim arasında bir Çin Seddi olmadığını belirtirler.263 ASD ve PDA. Bu ayrım daha sonra sınırların tamamen çizilmesini beraberinde getirmiştir. partinin yapısı homojendir. Milliyetler üzerindeki bütün baskıları kaldırır”. Milli Demokratik Devrim’den Sosyalist Devrim’e geçiş bir ‘kader’ meselesi değildir. Çünkü. Milli Demokratik Devrim’de öncü işçi sınıfıdır. politik ve örgütsel öncülüğüne dayanır. Dev-Genç’in yayını niteliği taşıyan “Đleri” Dergisi çıkarılmış. Milli Demokratik Devrim’de devrimin yolunu aydınlatan işçi sınıfı ideolojisidir. gerek PDA. işçi-köylü ittifakı temeli üzerinde bütün milli sınıfları kapsar. Milli Demokratik Ekonomi emperyalizme bağımlı kapitalizmin ve feodal kalıntıların. Öncülük. Lenin olsun.Ü. Proletaryanın öz örgütü sadece proleter ideolojisinde olanlarla oluşur. Milli Demokratik Devrim’in tamamlanmasından sonra. Lenin. ASD. Sosyalist Devrim Milli Demokratik Devrim’in kaçınılmaz bir sonucudur. Ant Dergisi. FKF başlangıçta “Kavga” diye bir dergi çıkarmıştır ancak bu uzun süreli olmamıştır. Engels.” 263 PDA yazarları. Parti içerisinde ideolojik öncülük söz konusu olamaz. sayısında yayınlanan görüşler. sosyalizme geçiş yolundaki bütün engellerin tasfiyesini esas alır. emperyalizmin sömürü alanı olan ülkelerde.D. Milli Demokratik Devrim’i Sosyalist Devrim’e bir hazırlık olarak görürler. ideolojik-politik ve örgütseldir. Münir Aktolga. emperyalizme ve yerli uşaklarına karşı devrim teorisidir. Stalin ve Mao Zedung’un düşüncelerinden meydana gelen bilimsel sosyalizmin. Bu konuda aralarında bir fikir ayrılığı yoktur: “Đşçi sınıfı. Gerek ASD. Milli Demokratik Devrim. 82 . işçi sınıfının ideolojik. Ant Dergisi’nde de yayınlanmıştır: “Mili Demokratik Devrim teorisi Marx. “Đleri”yi çıkarmak üzere derginin aynı zamanda yazı işleri müdürlüğünü de yapacak olan H. Kendilerine ait bir dergi olmadığından Dev-Genç’liler Türk-Solu. yoksul ve orta köylülerle ittifak temeli üzerinde sosyalist devrime ve sosyalist kuruluşa ilerler. çeşitli deneylerden geçerek kabul ettirir. Mart 1970’de TDGF’nin sözcüsü sayılabilecek bir yayın organı yoktur. Fakir Baykurt. Yusuf Küpeli’nin yazı ve konuşmaları yer almıştır. milli demokratik cephe. Milli Demokratik Devrim.

* PDA Dergisi. S. örgüt şarttır ve TĐP eğer ele geçirilirse. Ocak 1970. işçi sınıfı ve onun öncülüğünde halk kitleleri gerçekleştirecektir. Sayı: “Bilimsel Sosyalizm Temeli Üzerinde Birliğe Doğru”. Bugünkü Durumu. 264 83 . ama esas olan ideolojik öncülük olduğuna göre. PDA Dergisi’nin politik çizgisi esas olarak ‘Aydınlıkta Dünya ve Türkiye’ başlığı altında çıkan yazılarda çizilen politik çizgidir. Düşmanları ve Meseleleri”. Sayı: “TĐP’de Devrimci Mücadele”. üç beş aydın değil. 15.Bunların bazılarına göre. devrimin sosyal. bu parti proletaryanın öz örgütü olacaktır. işçi sınıfının partisinin politik yol göstericiliği gerekmektedir: “Đşçi sınıfının. 14. Aydınlık ve Türk Solu arasında bir bölünme ve Aydınlık’ı bir hizip partisi haline getirme çabasının olduğunu belirterek. bu doğru bir ilkedir. öncü sayılabilir. Bugünkü esas görevimiz. 265 “Yaşasın Proleter Devrimci Aydınlık”. Sayı: “Gerici Parlamentarizm Đflas Yolundadır”. 2. çünkü TĐP proletaryanın öz örgütü haline getirilebilir. Eğer TĐP ele geçirilemezse. eğer proletarya öz örgütüne kavuşursa. psikolojik şartlarını hazırlamak amacıyla. Örgüt Konusunda. 10. 2. Bunu savunanlar. Sayı: “Türkiye Đşçi Partisi ve Sosyalist Hareket”. olmasa da ‘ devrimci mücadele başarı kazanabilir. ‘TĐP’i örgüt olarak desteklemek’ ilkesi toptan yanlıştı. Diğer bazılarına göre. 6: Sayı. ‘Evet. henüz proletarya bilinçlenmemiştir. Diğer bazılarına göre. 9. müttefiklerinin de bilinçli olmalarıyla ve işçi sınıfı partisinin politik yol göstericiliğini kabul etmesiyle mümkündür” “…Milli Demokratik Devrimi.Bazılarına göre. gerici ‘parlamentarizmin sınırlarına hapsolmaktır. Sayı: “Oportünizmi Açığa Çıkartalım ve Đdeolojik Mücadeleyle Yıkalım”. “Halkızımın Milli Demokratik Mücadelesi. Proletaryanın Öncülüğü Konusunda. TĐP Konusunda. 7. 3. 12. 4: Sayı. hemen kurulacak yeni bir parti. Diğer bazılarına göre ise. Regis Debray’ın kitabında ifadesini bulan küçük burjuva politik çizgiyi açıkça benimsemektedirler. Sayı: “Đdeolojik Birlik ve Örgüt”.Bazılarına göre. Münir Ramazan Aktolga’nın Ankara Emniyet Müdürlüğü’nden aldığı ‘sahiplik belgesi’ ve noterden çıkarttığı birtakım kağıtlarla Aydınlık Dergisi’nin kendi özel mülkü olduğunu söylemesi ile ortaya çıktı. proletarya bugün devrimde öncüdür. “Eski Aydınlıkçılar sol sapma içindedir”. 27 Ocak 1970. “Đşçi Hareketleri”. Sayı: “AYDINLIK Halkımızın Milli Demokratik Mücadelesinin Parçasıdır”. bu bölücü unsurların PDA’ya karşı herkesle ve her fikirle ‘ilkesiz birlik cephesi’ kurduklarını belirterek ‘ilkesiz birlik cephesi’ni şu yönleriyle eleştiriyor:265 1. Sayı: “Devrimciler El Ele Milli Cephede”. tüm halk sınıflarını bilinçlendirmek ve örgütlemektir”264 PDA Dergisi. Sayı: “Proleter Devrimci Safları Çelişleştirelim”.Đşçi sınıfının devrimde öncülüğünün sağlanmasında. 8. PDA yazarları. Sayı: Dünya. devrimci mücadele ‘Parti olsa da. 13. Türkiye ve Devrimci Mücadele”. s. * Aydınlıkta Dünya ve Türkiye’ başlığı altında çıkan yazılar: 1. bu ilke. işçi sınıfının olduğu kadar. proletaryanın öz örgütü olacaktır. Ant Dergisi. Sayı: “Gerici Parlamentarizm Emperyalizmin Hakimiyet Aracıdır”. PDA. derhal o an öncülüğü kazanacaktır. devrimde öncülüğünün gerçekleşmesi. Aydınlık’ın kurulduğu sıralarda.’ Yine bazılarına göre. 3. 11. 161-2.

Pekala. gençlik örgütlerinin PDA çizgisiyle ‘Đlkesiz Birlik’ çizgisi arasında iki kanada ayrıldığını. ideolojik tartışmaların kapalı kapılar 84 . küçük burjuva öncülüğünde gerçekleştirilebilir. edebiyattır. biz öncü olmadığımız hiçbir eyleme katılmayız. 6.’ 5. ‘Devrim’ yapılır. Bunun en güzel örneğini TDGF Başkanı’nın Merkez Yürütme Kurulu üyelerinin çoğunluğunun muhalefetine rağmen yayınladığı ‘Ne Yapmalı?’ bildirisi oluşturur.Bazılarına göre. Çalışma Tarzı Konusunda. milli demokratik devrimden sosyalist devrime geçilip geçilmeyeceği bir ‘kader’ meselesidir. Yani. gelen gelir’. yığınları bilinçlendirme ve örgütleme diye bir meselemiz vardır. Diğer bazılarına göre. Feodalizm Konusunda. bu görüşlerle mücadelenin son birkaç ay içerisinde yoğun bir hal aldığını. milli cephenin ideolojik propaganda ve bilinçlendirme ile gerçekleşeceği doğru değildir. milli demokratik devrim stratejisi. Eğer küçük burjuva devrimcileri iktidara gelir ve genel demokratik programı uygularlarsa. tutarlı anti-emperyalizmdir. Diğerlerine göre ise. Diğer bazılarına göre. zaten güçbirliği sınıflararası güçbirliğidir. bilinçlenme kendiliğinden olur.Bazılarına göre. milli demokratik devrim stratejisi. kırtasiyeciliktir.Bazılarına göre. Yani. ‘Kemalizm.Đlkesiz Birlik Cephesi’nin bazı unsurlarına göre. ‘Ne Yapmalı?’ sorusu kitleye sorulunca. 7. onlarla güçbirliği yapılamaz. tarım dışında kapitalizm hakimdir. ‘Kemalistler düşmandır.4.Bazılarına göre. hakim üretim tarzıdır. Yine bazılarına göre. tarımda feodalizm hakim değilse geçerliliğini yitirir. yığınları ideolojik propaganda ile uyandırmak ve örgütlemek. ancak feodalizmin mevcudiyeti halinde geçerli olabilir. 9. milli kurtuluşculuktur’. ‘Biz hedefleri koyarız. Bugün Türkiye’de iki ‘hakim üretim tarzı’ vardır. Milli Cephe Konusunda. bu milli demokratik devrim olur. ‘Bütün milli unsurları milli cephede toplamak için ideolojik mücadeleye gerek yoktur. emperyalizme teslimiyetçi yanı yoktur. Bilinçlendirme Eylemi Konusunda. Başkalarına göre. 8. yığınlar sonra uyanır. birbirleriyle mücadeleye girdiklerini. demokratik devrim sosyalist devrim arasında gerçekten bir ‘Çin Seddi’ vardır. yığınlarda devrimin gerekliliğine olan bilinci yaratmak ve esas olarak kitlelerin enerjisini seferber etmek diye bir meselemiz yoktur. Bir ‘tarımda’. Kemalizm Konusunda. Milli Demokratik Devrim Konusunda. PDA. çünkü devrimci güçbirliği sınıflararası güçbirliğidir. Diğer bazı unsurlara göre. proleter devrimcilerinin kitle organı ĐŞÇĐ-KÖYLÜ GAZETESĐ gereksizdir.‘Dev-Güç’ teşebbüsü hiçbir şeydir. Tarımda feodalizm. milli cephe olmaz. bilinç gökten zembille iniverecektir. milli demokratik devrim bir program meselesinden ibarettir.Bu anlayışa göre. Ama başkalarına göre. bir de ‘tarım dışında. ‘Biz öncü değilsek. devrimci mücadeleyi bilinçli ve örgütlü yığınlara dayandırmak diye bir meselemiz yığınları devrime hazırlamak.

269 266 267 “Yaşasın Proleter Devrimci Aydınlık”. mücadelelerinin devrimin itici gücünü..268 MDD mücadelesine fayda ve katkı sağlayan her türlü hareket desteklenmektedir. işçilerin demokratik ve iktisadi haklar için mücadelelerinin şiddetlenmesinin. 15. öğretmen ve memur mücadelelerinin. 172. 268 “Gerçek Kahraman Kitlelerdir”. halkımızın bağımsızlıkçı. çeşitli kesimlerde ve cephelerde yürütülen bu mücadeleler arasında bağların kurulmasını ve güçlenmesini. 170. bir hareketin yalnız en öndekilerin bilincine değil. 166-7. 162-165.m.g.267 69 Deniz subayının bildirisinin. işçi-köylü ittifakı zemininde bu ittifaka destek olan bir unsur olarak toplumda devrimin kalıcı zaferlere ulaşmasına yardımcı olabileceği ileri sürülmektedir. milli zümrelerde yankı ve destek bulmasını. “TÖS genel başkanı Fakir Baykurt. birliğin gerçekleşmesini savunmaktadır. TÖS’ün faaliyetlerine değinilen bir yazıda şöyle denilmektedir: “Henüz emperyalizm ve işbirlikçilerinin kozmopolit ve gerici ideolojilerinin etkinliği altında hareketsiz duran yığınların siyaset sahnesinde aktif güçler olarak yerlerini almalarına büyük katkılarda bulunmasını beklememiz gereken böyle bir dönemin eşiğinde ve böyle bir ortamda TÖS ve Türkiye ĐLK-SEN’in gerçekleştirdiği öğretmenlerin dört günlük ihtar boykotu üzerinde duralım”. PDA. “Gerçek Kahraman Kitlelerdir”.g. S. köylülerin toprak için yürüyüşler ve işgaller şeklinde yaygınlaşan hareketlerinin tek bir hareket.ardında yapıldığını. Geniş cephe faaliyeti içerisinde. s.266 PDA. PDA. gerçek kahramanın kitleler olduğunu savunarak. 69 deniz subayının bildirisiyle açığa çıkan ordudaki devrimci gelişmelerin. esas olarak Mihri Belli’nin fikri önderliğini yaptığı Türk Solu dergisinin stratejisini eleştirirken. a. işbirlikçi iktidara karşı TRT çatısı altında ilerici aydınların mevziler kazanmalarının. s. hedeflerinin devrimci mücadele içinde alt sınıfları MDD saflarına kazanmak ve devrimi gerçekleştirecek gücü toplama mücadelesi olduğunu dile getiriyor. 15. demokratik ve devrimci mücadelesinin küçük bir parçasıdır’ demiştir”. kitlelerin yaratıcı gücünü oluşturma mücadelesi olduğunu. harekete katılanların tümünün bilincine dayanırsa güçlü olabileceğini ifade ediyor. 85 . PDA. Ocak 1970. a. ideolojik ayrılıkları gidermenin yolunun kitle önünde meseleleri tartışmak ve çözüm bulmak olduğunu dile getiriyor ve bu deneyimlerin ideolojik-politik çalışmalarda kitle çizgisi izlenmesi gerektiğini öğrettiğini. PDA devrimci gençliğin antiemperyalizm mücadelelerinin güçlenmesini. bütün devrimcilerin bilmesi ve üzerinde tartışarak doğru ilkeler üzerinde birliğin sağlamlaştırılması gerektiğini. S. asker-sivil-aydın zümrenin devrimciliğinin mücadeleleri içinde işçi sınıfı öncülüğünde. meseleleri sadece önderlerin değil. 269 “Gerçek Kahraman Kitlelerdir”. s. diğer taraftan sol’da mevcut olan ‘geniş cephe faaliyeti’ anlayışıyla kurulan cepheleri eleştirerek adını ‘Đlkesiz Birlik Cephesi’ koyuyor. Ocak 1970. PDA’nın asker-sivil-aydın zümre devrimci eğilimlerini yansıttığı ifade edilmekte.m. s.. birçok bildiriler ve demeçlerde ‘Boykotumuz. tek bir mücadele şeklinde birleşmeye doğru gittiğini.

örgütlenmeyi parti formunda yapma yolunu seçti. Şahin Alpay ve Halil Berktay yalnızca aydınlara dayanacak bir parti kurmanın yanlış olacağını söylüyor. PDA’da aynı görüşteydi. Türkiye’nin “yarı-sömürge. 2002. Gün Zileli. ayrılık bu savaşın. onun gelişmesinde ayrı ve ileri bir evre olarak “Mao Zedung Düşüncesi”ni eklediler. Onlara göre.PDA. Perinçek grubu. ”terörist” olarak nitelendiriyor. PDA’cılar. bunu da “ideolojik öncülük” olarak tanımlıyorlardı. TĐĐKP ile öteki örgüt ve eğilimler arasındaki tartışmalardan biri “cunta”.270 Bu iddiayı haklı kılan ifade ise. partinin köylük bölgelerdeki çalışmalar olgunlaştıktan sonra kurulmasının daha doğru olacağını savunuyorlardı. Sonuç vermeyen “Sosyalist Kurultay” girişiminin ardından Doğu Perinçek ve arkadaşları parti tüzüğü hazırlama ve partileşme işine giriştiler. Mao Zedung’e göre. kırlardan kentlere mi. s. Marksizm-Leninizm’e. ”darbe” konuları üzerineydi. Doğu Perinçek ve Ömer Özerturgut derhal bir parti kurulmasını istiyor. PDA’cılar uluslararası komünist hareketteki bölünmede açık ve kesin biçimde Çin Komünist Partisi’nin yanında yer aldılar. 234-235. o zaman PDA’nın teorisyenlerinden olan Şahin Alpay’ın büyük tartışmalara yol açan aşağıdaki yazısıydı: “Türkiye’de proletarya bugün devrime öncülük edebilecek objektif ve sübjektif şartlara sahip değildir. öteki hareketlerden farklı olarak. Đkincisi. PDA hareketi. Doğan Avcıoğlu’nun savunduğu devrimci mücadele de önderliğin “milliyetçi devrimcilere” ait olduğu görüşünün birleştiğini iddia ediyordu. Đkinciler ise. 1970’lerde MDD kökenli bütün gruplar değişik biçimleriyle silahlı devrimi savunuyor. Perinçek grubunun proletaryanın devrime önderlik edemeyeceği sözüyle. “Türkiye proletaryası milli demokratik devrime öncülük edebilecek objektif ve sübjektif şartlara tam olarak sahip değildi. Ama TĐĐKP’yi oluşturanlar 1970’in silahlı mücadele yürüten öteki devrimci hareketlerini “darbeci”. MDD’e hangi sınıfın önderlik edeceği tartışmasıydı. Mahir Çayan’ları “darbeci-maceracı”lıkla eleştiriyordu. devrimin temel gücünün de köylülük olduğu sonucuna varmışlardı. Bu şartlar altında. Baskı. Mahir Çayan ve arkadaşları ise Türkiye proletaryasının demokratik devrime öncülüğünün objektif şartlarının var olduğunu savunuyor. Partileşme sürecinde hareket içinde görüş farklılıkları çıktı. Đstanbul: El Yayınevi. 86 . “sömürge ve yarı sömürge ülkelerde devrimin yolu silahlı halk savaşından geçiyordu. pratik olarak da bir silahlı eylem çizgisi yürütmüyorlardı”. Süreklilik ve Kopuş Đçinde Marksizm ve Türkiye Solu. “maceracı”. Avcıoğlu’nun milliyetçi-devrimler bir kez 270 Haluk Yurtsever. başından itibaren MDD önderi Mihri Belli’yi cuntacılıkla. “devrimin özünün toprak devrimi”. En önemli konulardan biri. II. Oral Çalışlar ve Đbrahim Kaypakkaya ise kentte parti kurulamayacağını. partinin politik öncülüğünde bir çalışma tarzı benimsemektedir. yarı-feodal bir ülke” olduğu saptamasından çıkarak. kentlerden kırlara mı ilerleyeceği noktasında çıkıyordu. Bu tartışmalar daha sonra 12 Mart darbesine karşı gösterilecek tutum konusunda da sürdü. Son olarak.

171. Yedekler: Bora Gözen. Çin.. Bu grup PDA’nın çizgisini “sağcı.272 1969-71 döneminde Çin Devrimi’nin zaferi ve ‘Mao Zedung Düşüncesi’nin Marksizm-Leninizmin yeni bir evresi olduğu tesbiti genel olarak sosyalist mücadele içinde sempati toplamış. Sözün hayata geçirilmesi noktasındaki yöneliş farklılıklarından çıktı. esin kaynağını Çin Devrimi’nde ulusal kurtuluş hareketlerinde buluyor ve “sömürge ve yarı sömürge ülkelerde halk savaşı yoluyla demokratik halk iktidarını” amaçlıyordu. Silahlı mücadeleye başlayalım. “Sovyet revizyonizmi”nden bağımsız bu yeni çizgi. 87 .daha ön planda rol oynamaya aday gözükmektedir sözü hiç olmazsa bir süre için yanlış değildir. 2.Gruba göre. 273 Haluk Yurtsever. Vecdi Özgüner. Hasan Yalçın. Adil Ovalıoğlu ve arkadaşları PDA hareketinden ayrıldılar. 2002.Bu toplantıda Đbrahim Kaypakkaya ve 5 kişi özetle şu görüşü savundular: “Đşçi-Köylü gazetesini kapatalım.PDA çevresi. Ömer Özerturgut.Yayıncılık yapmak ve işçi sınıfı içinde çalışmak revizyonizmdir. Đstanbul: El Yayınevi. 235-236. Köylere gidelim. TĐĐKP içi tartışmalar pratik sorunlardan başlayarak gelişti ve kesin teoriksiyasal ifadesini ancak TĐĐKP’nin Doğu ve Güneydoğu Bölge Komitesi sorumlusu Đbrahim Kaypakkaya’nın eleştirilerinde buldu. Süreklilik ve Kopuş Đçinde Marksizm ve Türkiye Solu. s. s. 237-8.273 Đbrahim Kaypakkaya TĐĐKP MK’nın 1971 Eylül ayında yapılan toplantısına yedek üye olduğu halde katılmadı ve bir mektup gönderdi. Oral çalışlar. Grup.1 Mayıs 1971’de illegal Şafak dergisini yayımlamaya başladı.kitlelerle ilişki kurmanın en doğru yolu üretim içinde bir arada bulunmak ve onları üretim süreci içinde örgütlemekti. başlangıçta siyasal çizgi üzerindeki görüş ayrılıklarından çıkmadı.e. PDA ve TĐĐKP bu çizgiye sahip çıkmıştı. 2004. Baskı. 29 Ağustos 1971 tarihli mektubunda parti içindeki “sağ sapmayı” eleştirdi: 271 272 Turhan Feyizoğlu. Haluk Yurtsever. 8. dolayısıyla mücadelenin başında bir program ve tüzüğün oluşturulmasını gereksiz görüyorlardı. Mehmet Altun. Đstanbul: Ozan Yayıncılık. Mahir -On’ların Öyküsü-. Đbrahim Kaypakkaya. Gün Zileli. TĐĐKP’deki kavga. ”Birinci tasfiyeciler “ ya da “Troçkist grup” olarak adlandırılan Garbis Altınoğlu. 10-12 Nisan 1971’de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde TĐĐKP’ nin ileri gelen 30 kadrosu bir toplantı yaptılar. Türkiye’de silahlı mücadelenin şartlarının olduğu ve bu mücadele biçiminin daha işin en başında temel alınması gerektiğini savunuyorlardı. PDA dergisini ve Đşçi-Köylü gazetesini kapattı. a.”271 TĐĐKP’ nin ilk MK’sı Ocak 1970’de oluşturuldu: Doğu Perinçek. teslimiyetçi ve sınıf işbirlikçisi” buluyordu.g.” Bu toplantıdan birkaç hafta sonra hareketin kendisi değil ama Sıkıyönetim Komutanlığı.Vietnam ve Hindistan’daki devrimci mücadeleyi örnek almayı öneriyorlardı. proletarya partisinin silahlı mücadeleye bağlı olarak ve onun içinde inşa edileceği görüşündeydi. Ferit Đlsever. Sonradan TKP/ML’yi kuranlara ise “ikinci tasfiyeciler” adı verildi. Halil Berktay. Baskı. s.

Bunların Mao Zedung fikriyle ne gibi bir ilgisi vardır? Mao Zedung çizgisi. ( Bkz. silahlı halk savaşı çizgisidir ve meselenin esası da budur. bugün.11.Karadeniz. devrimci mücadelenin kapsadığı. 2. bizim şartlarımızda. THKP-C “TĐP. Mahir Çayan kendi devrim ve mücadele tarzı anlayışı ile Mihri Belli’nin görüşleri arasında yalnızca ayrıntıya ilişkin bazı farklılıklar bulunduğunu ve bunların zaman içinde giderilebileceğini düşünüyordu. 238. TĐĐKP saflarının burjuva hayat tarzına. bütün bunlar sağ hatadır hem de. hakim sınıfların şiddetli ve derin buhranlara düştüğü dönemlerde işlediğimiz hatalardır. sağ revizyonist görüşlerle uzlaşmakla. 2002. TĐP’e muhalefetle gelişen MDD çizgisinden ve hem TĐP hem MDD’ye tepki ve onlardan kopuş süreci içinde şekillendi. TĐĐKP’ni.g. Baskı.g.. Türkiye Solunun Eleştirel Tarihi. s. 274 88 . Peki biz halk savaşını neyle nasıl yürütmeyi düşünüyorduk? Yazı kurallarıyla mı? ĐşçiKöylü çalışma komiteleriyle mi? Yoksa hakim sınıfların istediği zaman kapatabileceği gazetede attığımız sloganlarla mı?274 Kaypakkaya. s. a. bir devrim partisinin ancak bir savaş örgütü öncülüğünde kurulabileceğini savunuyordu. 1960’larda tüm Türkiye solcularının toplanma merkeziydi. Đstanbul.e. parti içinde bir tür yabancılaşma duymasına yol açan esas neden. teoride Mao Zedung fikirleriyle sağ revizyonist görüşlerin (esas olarak ülkemizde Mihri Belli ve Hikmet Kıvılcımlı tarafından savunulan görüşlerin) bağdaştırılması. legalizm yapmakla.1. hareketin Burjuvazi içinde kök salmsıdır.. Süreklilik ve Kopuş Đçinde Marksizm ve Türkiye Solu. kolejlerde okumuş akademisyenlerin kişiliğinde parti önderliğine derin bir güvensizlik duymaktadır.e. pratikte ‘kendi güçlerine dayanarak’ ve ‘insiyatifi elde tutarak’ yürütülen ihtilalci bir faaliyet yerine ‘demokratik ittifaklara’ (yani burjuvaziye) bel bağlayarak ve insiyatifi onlara bırakarak (bu diğer hatalardan tabi olarak doğan bir sonuçtur) yürütülen teslimiyetçi ve uzlaşıcı bir faaliyet…Hatta bizim ‘parti’ adını verdiğimiz örgütlenme bile dergicilik faaliyetlerine hizmet eden tali bir unsurdu. Đbrahim Kaypakkaya’nın kendisini TĐĐKP’den ayrılmaya götüren. Önceleri Mahir Çayan ve arkadaşları MDD’li savunma grupları arasındaki iki bölünmede Doğu Perinçek grubuna karşı Mihri Belli’yle ASD çerçevesinde hareket ettiler. burjuvaziye bel bağlamakla eleştirmektedir. Ama THKP. s. Kaypakkaya. 226.”276 Haluk Yurtsever. * Akdere ve Karadeniz THKP-C’nin kuruluşunu şöyle anlatır: “Mahir Çayan ve bir grup arkadaşı tarafından kurulan ve belli başlı tezleri özellikle Mihri Belli grubuna karşı muhalefet içerisinde biçimlenen THKP-C örgütü. 276 Haluk Yurtsever. 1996. 235-6 275 Haluk Yurtsever.”(…) Arkadaşlar. 310-312). s. Đstanbul: El Yayınevi. örgütlenmede (birkaç büyük şehrin ve legal dergi faaliyetlerini esas alan) legalizm. burjuva alışkanlıklarına bağlı kişilerle dolu olması. sözünü ettiğimiz sağ hatalar nedir? Bunlar genel hatlarıyla ve özel olarak. a.“Yoldaşlar. dergicilik. Ancak bu ayrımın giderilemeyeceğini anlayınca ASD çevresinden bir mektup bırakarak ayrıldı.Yaklaşan TĐĐKP kongresine bakışı bu güvensizliğin anlatımıdır. Haluk Yurtsever’e göre. bütün dünya çapında devrim şartlarının (yani silahlı mücadele şartlarının) çok elverişli olduğu ayrıca ülkemizde halk kitlelerini.275 2. Đlhan Akdere ve Z. Evrensel Basın-Yayın. Doğu Perinçek ve çevresindeki burjuva sınıf kökenli. Burada silahlı mücadele fikri eksen alınıyor “emperyalizme karşı halk savaşı” sloganı temel mücadele ve örgütlenme anlayışlarını belirliyordu.

o zaman en büyük gençlik örgütü olan Dev-Genç yönetimine de hakimdi. 1989. Hüseyin Đnan ve Yusuf Aslan’ı kurtarmaktı. önce şehirlerde silahlı propaganda (şehir gerillası) ile güç toplayıp kırlara çekilmek. Devrimci Sol. THKO’dan Cihan Alptekin ve Ömer Ayna ile birlikte 29 Kasım 1971’den Đstanbul Maltepe askeri cezaevinden kaçtılar. THKP-C. Grup. ancak THKPC teorisinin yönteminin okuduğu kitaplardan aktarmalarla oluşmadığını. Hüdai Arıkan. Grubun önde gelen hemen bütün isimleri 12 Mart’tan sonra tutuklandı ve sıkıyönetim mahkemelerinde yargılandılar. Yusuf Küpeli. 1970 sonbaharında ise Mahir Çayan. Örgüt. Acilciler gibi pek çok gurup ortaya çıktı. Mihri Belli ile Doğu Perinçek arasında 1970 başında yaşanan ayrılıkta yine Belli safında yer aldılar. 17 Mayıs 1971’de Đsrail’in Đstanbul Başkonsolosu Elrom’un kaçırılması bu gurubun sansasyon yaratan eylemleri arasındadır. Ancak. 30 Mart 1972’de Niksar’ın Kızıldere köyünde askerler tarafından kuşatılıp öldürüldüler. Ziya Yılmaz ve Ulaş Bardakçı. Đstanbul: Cem Yay. Ulaş Bardakçı. Mihri Belli ile de yollar ayrıldı. Münir Ramazan Aktolga ve Ertuğrul Kürkçü imzalı “Aydınlık Sosyalist Dergiye Açık Mektup” yayınlandı. s. Orhan Savaşçı. Halkın Yolu. Đrfan Uçar ve Hüseyin Cevahir. Örgütün Genel Komitesinde şu isimler bulunuyordu: Mahir Çayan. Ziya Yılmaz. Amaçları. Sabahattin Kurt ve THKO’dan da Cihan Alptekin ile Ömer Ayna hayatlarını kaybettiler.ASD Yazı Kurulu’nun 29-30 Ekim 1970’de düzenlediği toplantıda Dev-Genç’e hakim olan Çayan çevresi ile Mihri Belli arasındaki ayrım ortaya çıkmış ve Ocak 1970’de Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi THKP-C* kendini ilan etmiştir. Mahir Çayan’ın görüşlerinin eklektik olduğunu. Daha 1970 yılı bitmeden Deniz Gezmiş önderliğindeki THKO (Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu) örgütü de kendini resmen ilan etmiştir. Ertan Saruhan. aksine dünya ve Türkiye’deki kendi pratiklerinden çıkardığı ilk teorik çerçeveyi buna uygun her türlü kaynaktan yararlanarak geliştirdiğini söyler. Ertuğrul Kürkçü. Mahir Çayan ve arkadaşları tarafından 1970’te kuruldu.. Münir Ramazan Aktolga. Bu sırada örgüt içinde ilk ayrılık çıktı. 4 Nisan 1971’de işadamı Mete Has’ın kaçırılması ve 400 bin lira fidye alınması. Birlikte Aydınlık Sosyalist Dergi’yi çıkardılar. idama mahkum olan Deniz Gezmiş. Sosyalist Sol Konuşuyor. Gurubun önderlerinden Mahir Çayan. Gençlik hareketi içinden gelen Mahir Çayan ve arkadaşları TĐP yönetimine karşı muhalefette milli demokratik devrim tezini savunan Mihri Belli ile birlikte hareket ettiler. Bu konuda Ertuğrul Kürkçü ise şunları 277 Rafet Ballı. Örgütün fikri mirası üzerinde ise 1975’ten itibaren Devrimci Yol. Yusuf Küpeli ve Münir Ramazan Aktolga hareketin program ve eylem çizgisini eleştirip ayrıldılar. Bingöl Erdumlu. Bu yılın kasım ayında THKP-C kuruldu. halk savaşı yoluyla kırlardan şehirleri kuşatıp iktidarı ele geçirmek şeklinde bir stratejiye sahipti. Sinan Kazım Özüdoğru. Merkez komiteyi ise ilk üç isim oluşturuyordu. Yusuf Küpeli.277 Haluk Yurtsever. Çayan ve arkadaşları. Çayan ve arkadaşları 26 Mart 1972’de Ünye’den 3 Đngiliz askerini kaçırdılar. Nihat Yılmaz. Saffet Alp. Sina Çıladır. Çatışmada THKP-C’den Mahir Çayan. 77-78 89 . Bir tek Ertuğrul Kürkçü sağ olarak kurtuldu. Ahmet Atasoy.

279 “Sonuç olarak THKP-C hareketinin düşünsel kaynakları. bugün de yanlış olan görüşleri: Öncü savaşı.. Uluer. s.e. özellikle kendisinden sonrakilerin eylemlerini etkilemiştir. Bir. Süreklilik ve Kopuş Đçinde Marksizm ve Türkiye Solu. Đstanbul: Cem Yay. ulusal sorun. Đstanbul: El Yayınevi. Partisi’nin benimsendiği bir genel stratejik hattın. Aynı bildiride örgütün amacı emperyalizm ve işbirlikçilerini ülkeden kovarak tam bağımsız Türkiye’nin kurulması şeklinde açıklanmıştır. ordusunun. Sri Lanka’da (Seylan). Umman’da da hareket halinde bir çok Halk Kurtuluş Cephe’sinin. 4 Mart 1971’de dört Amerikalı Astsubayın kaçırılması olayıyla yayınlanan bildiride THKO adıyla kullanılmış ve kamuoyuna ilan edilmiştir. sosyalizm mücadelesinin temel gücü olduğu gerçeğinin devrimci harekette yeni yeni farkına varıldığını. Kemalizm tahlili.”280 2. 226.1. THKO Türkiye Solunun tarihinde ilk kez silahlı eylemde adını duyuran ve mücadele tarzının bundan başka bir şey olmadığını açıklayan örgüt Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO) olmuştur. 2002. 1989. Yemen’de. 228.. Baskı.Karadeniz. Afrika ve Latin Amerika Halkları Dayanışma Örgütü) yürüttüğü bir uluslararası devrimci akımın içinden geliyordu. ancak bugün geçerliliğini yitiren görüşleri: Sosyalist ülkeler ve sosyalist demokrasi konusu. Bildiri aynı zamanda özetlenmiş bir program niteliği taşımakta ve devrimin stratejisi de burada anlatılmaktadır. s. Türkiye Solunun Eleştirel Tarihi. suni denge. o gün için doğru olan. s. Đstanbul: Evrensel Basın-Yayın.”278 Bülent Uluer kendisiyle yapılan bir röportajda THKP-C ve Mahir Çayan hakkında şunları söylemektedir: “THKP-C’nin görüşlerini üç kategoride incelemek mümkün. içinden çıktığı Türkiye sol hareketi. 281 Đlhan Akdere ve Z. işçi sınıfının. 1996. Bizim sarıldığımız gelenek bu üçüncüsüdür.g. Doğal olarak kurduğu sistem de eylemini. a. 134. “Mücadelenin stratejisi. II.söylemektedir: ”THKP-C’nin Mihri Belli ayrılığı sonrasında edindiği yeni yönelimin yalnızca Mahir Çayan’ın kafasından çıkmış olan bir fikirler manzumesi olduğu yargısı onun teorik evrimini değerlendirmek bakımından sık sık düşülen bir başka yanılsamadır. s. kendi pratiğini ve bu pratiğe uyan öteki pratikleri teorileştirerek bazen aynen alarak sistemini kurmuştur. THKP-C’nin siyasal ve teorik kavramlar portföyünde yer alan kavramların ve mücadele biçimlerinin büyük bir çoğunluğu. Çin devrimi teori ve pratikleri ve Latin Amerika devrimci pratikleridir. Đkincisi. 279 Rafet Ballı. THKP-C düzene ve içinden çıktığı yapılara başkaldıran bir pratiğe girmiş. silahlı mücadeleyi esas alan bir halk kurtuluş savaşıdır” 281 278 Haluk Yurtsever. Sosyalist Sol Konuşuyor. 1960’ların sonu ve 1970’lerin başında Latin Amerika’nın birçok ülkesinde.12. önderliğini Küba Komünist Partisi’nin ve onun öncülüğünde kurulmuş olan OLAS (Latin Amerika Halkları Dayanışma Örgütü) ve OSPAAL’ın (Asya. 280 Haluk Yurtsever. Mahir Çayan’da bu anlayışın eksik olduğunu dile getiriyor. parti anlayışı gibi. Mahir Çayan’ın yazdığı zaman da.312 90 . O gün olduğu gibi bugün de doğru olan görüşleri ise şöyle: Bürokratik sosyalizme tavır ve ihtilalcilik.

s. 1980. s.284 “THKP-C ve THKO aralarındaki farklara rağmen. Đbrahim Kaypakkaya’ nın önderliğinde TKP/ML’yi ve onun savaş gücü olarak TĐKKO’yu kurmuştu. Yer yok. kent gerillası ikili bir şahsiyet yapısı geliştirme durumunda. 282 “1971’de anlatımını THKP-C. Haluk Yurtsever. bu tartışmalarda da kent kıra göre açık bir üstünlük kazanmıyor”. sonraki dönemde bu çizgiye gelen başka gruplar da oldu. Daha sonra. THKO ve TKP-ML’de bulan devrimci demokrat hareket. TKP/ML (Türkiye Komünist Partisi Marksist-Leninist) ve TĐKKO 12 Mart öncesinde Mao ilkeleri yalnız Aydınlık gurubunda temsil edilirken. Buna karşılık Carlos Marighela. Baskı. Gazeteciler Cemiyeti Yay. fidye için adam kaçırma gibi eylemlere teşebbüs edilmiştir. * “Gerilla savaşları için kırlar mı. kırsal bölgelerdeki eylemlere imkan sağladığı için banka soygunu.”283 2. Tupomaro örneği üzerinde yapılan araştırmalar. Baskı. 1973. Ali Mercan ve Ali Taşyapan bu görevi üstlendiler. Küba uygulamalarında kırlardaki örgütlenme ön planda. c. Türkiye Gerçekleri ve Terörizm Beyaz Kitap. Türkiye’de Terör 30 Ocak-1 Şubat 1980. gerilla takımlarının arasında bağlılığın gelişmesinin zorluğu vb. Đstanbul : Đletişim Yayınları. Maocu ve onun bir biçimi olan Çaru Mazumdarcı görüşleri benimseyen bir hareketti. politik ve silahlı mücadeleyi gerilla öncülüğünde beraber yürüten tatbikatı (fokoculuk) benimser. Đlk adım Koordinasyon Komitesi oluşturmaktı. Kararların ortaklaşa alınması ve ortaklaşa uygulanması esasını benimsemiştir. Vietnam. Türkiye Đşçi Köylü Kurtuluş Ordusu (TĐKKO) ve Türkiye Marksist Leninist Gençlik Birliği (TMLGB) kağıt üzerinde kuruldu. TKP/ML ise yoksul köylülüğü hedef kitle seçen. TĐĐKP’den ayrıldıktan sonra Kaypakkaya ve arkadaşları hızlı bir örgütlenmeye giriştiler. Đstanbul : El Yayınevi.13. kent gerillasının savunmasını yapıyor. Demokratik devrimin “temel gücü”nün köylülük olarak saptanması ve bu konuda bir görüş ayrılığı bulunmaması bunu anlatır. daha çok kent ve kır küçük burjuvazisine. “Kent-Suçluluk ve Şiddet” Abdi Đpekçi Semineri. Cem Sonel ve Almanyalı Kadir KK üyesi oldular. kentlerden kırlara ve kırlardan kentlere gerilla eylemi* öneren iki kesimiyle de bir köylü hareketi yaratmaya ve onun üstüne oturmaya çalıştı. Bu nedenle şehir gerillası taktiğine gidilmemiş. Đbrahim Kaypakkaya. I. Bkz.1959-1960. 230-31. 2002. Süreklilik ve Kopuş Đçinde Marksizm ve Türkiye Solu. çeşitli renkleriyle Latin Amerika gerillacılığına öykünen hareketlerdi.THKO diğer ihtilalci sol örgütlerden farklı olarak kollektif bir yönetimi liderlerin ileride sıcak mücadele esnasında belirlenmesini kabul etmiştir. Çin. Sonuç olarak diyebilirim ki. 221. s.. sırasıyla Muzaffer Oruçoğlu. Debray’a göre kentte gerilla savaşı örgütlenmenin zorlukları var. 12 Mart sırasında Aydınlık grubunda olup yönetimi “pasifist” bulan bir kadro. s. “Türkiye Cumhuriyeti’nde Sosyalizm (1960’tan Sonra)”. 1983. emekçilerine dayanan. II. ancak fiili oluşumları bu yıllarda tamamlanamadı.7.1. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi. 283 282 91 . Derbay’ın eleştirilerini haklı göstermiyor ama başka sonuçlar ortaya koyuyor. Đlhan Tekeli. Arslan Kılıç. Régıs Debray “faco” kuramıyla bunun savunmasını yapıyor. Bu örgütte gene temel mücadele sahası kırlardır. 30-32. THKO. Ankara. 284 Murat Belge. kentler mi daha iyi bir çevre oluşturmaktadır? Her iki görüşü de savunan kuramlar var.

2002..285 Bir yandan. 288 Rafet Ballı. 1989. kamuoyunda Maocu ve kır gerillacısı bir örgüt olarak bilinmektedir. anti-emperyalist karakteriyle “milli” bir devrim öngörülüyor. s. 264-265 92 . 285 Haluk Yurtsever. Đbrahim Kaypakkaya’nın beş temel belgesi diye anılan yazıların toplamı olduğunu. feodalizm ile halk arasındaki çelişkiyi çözmeyi hedefleyen demokratik devrimdir.TKP/ML’nin teorik görüşlerini. öte yandan bu ittifakta işçi sınıfının hegemonyası savunuluyor. II. TKP/ML partinin teorik görüşlerinin derli toplu biçimde yazılı hale getirmek üzere Kaypakkaya’yı görevlendirdi. 243. 1970’li yıllarda “Mao Zedung Düşüncesi” olarak nitelenen akım olduğunu belirtmektedir288. yanlış bir teoriyle devrimci yol arayışının eklektizm. Kaypakkaya. a. Çin Devrimi’nin özgün ve yaratıcı bir deneyimi olan ‘kızıl siyasal iktidar’ hedefini aynen benimsemiş.287 1974-75’lerden beri TKP/ML ile bağlantıları olan Sefa Kaçmaz.e. a.. Đstanbul.e. köylülük. Çin’de olduğu gibi “uzun süreli halk savaşı yoluyla kurtarılmış bölgeler yaratıp şehirleri kuşatmak ve böylece iktidarı ele geçirmek şeklinde bir stratejiyi savunmuştur. Partizan Grubu için programın. devrim kırlardan kentlerin kuşatılmasına doğru ilerletilecektir. Devrimin yolu ve savaşım yöntemlerine gelince. Cem Yay. s. Đbrahim Kaypakkaya bunları 1971 sonuyla 1972 ortaları arasındaki 6-8 ay içinde yazdı ve başından beri Đbrahim Kaypakkaya’nın yanında yer alan Ali Taşyapan’ın tanıklığına göre. ama ittifakta proletarya egemen ve önder rol oynadığı için de proletarya diktatörlüğünün bir biçimi olan bir demokratik halk diktatörlüğü olacaktır. Sosyalist Sol Konuşuyor. bu devrimin niteliği gereği “milli burjuvazi” müttefik olarak kabul ediliyor. devrimin özü toprak devrimidir.”286 1972 Aydınlık grubundan ayrılan Đbrahim Kaypakkaya’nın kurduğu TKP/ML. 286 Haluk Yurtsever. 253.. iktidar bu sınıfların ortak diktatörlüğü. işçi sınıfı. s. 247-8. anti-feodal niteliğiyle “demokratik”. bu yazıların temelinin ise. Türkiye için de geçerli olduğunu kanıtlamaya çalışmıştır. genel teorik ve Türkiye özeline ilişkin bütün sorunları Maocu şablona uydurmaya çalışması olduğunu. Đstanbul : El Yayınevi. temel yaklaşım şudur: Silahlı mücadele ve onun bir biçimi olan ‘uzun süreli halk savaşıyla’ ülkenin belli köylük bölgelerinde ‘kızıl siyasi iktidarlar’ oluşturulacak. Baskı. TKP/ML ve önderi Đbrahim Kaypakkaya’nın ikinci büyük talihsizliğinin ‘Mao Zedung Düşüncesi’ni kılavuz alması. Süreklilik ve Kopuş Đçinde Marksizm ve Türkiye Solu. 287 Rafet Ballı. teoriden ve gerçeklerden uzaklaşma sonuçlarını ürettiğini ifade ediyor. Haluk Yutsever.g.g. s. siyasal çizgisini oluşturan temel kaynak Đbrahim Kaypakkaya’nın TĐĐKP program ve görüşlerini eleştiren yazılarıdır. gündemde olan devrim. şehir küçük burjuvazisi ve orta burjuvazinin devrimci kanadından oluşmaktadır. yarı feodal bir ülkedir. devrim bir halk devrimidir ve halk. TKP/ML’nin görüşleri şöyle özetlenebilir: “Türkiye yarı sömürge.

“Yasal anlamda son TÖDMF genel başkanıdır. Köy Enstitüleri’nin varlığını savunduğu dönemler olmuştur.1. 27 Mayıs 1960’da aynı görevi yapmıştır.1967’de Giresun’da yapılan 20. Đkinci toplantısında gericilikle savaş için sürekli bir komisyon kurulmuştur. onun için de TÖS’e karşı TÖDMF’yi savunduğunu. 93 . Şükrü Koç başkanlığındaki yönetimin yaptığı en büyük etkinlik 20 Şubat 1963 günü düzenlenen büyük eğitim mitingidir. Ahmet Öztürk. 2. 1968 yılında yapılan 21. Dağ bayır. 289 TÖS: 8 Temmuz 1965’de TÖS kuruldu. Bunların 30 kadarı 15. Şükrü Koç. artık kimseye koltuk değneği olmayacaklarını dile getirmişlerdir. 9. 3. Fakir Baykurt. Cilt. 1961 Anayasası’nın kabulünde TÖDMF’nin. 1968’deki genel kurulda TÖS yöneticileri TÖDMF’den de adaylıklarını koyarak yöneticiliğe seçildiler. Diğer Gruplar Ve Teşkilatlar TÖDMF (Türkiye Öğretmen Dernekleri Milli Federasyonu) Kurtuluş Savaşı’nda Mustafa Kemal’in ücretsiz propagandisti öğretmen örgütleri.14. 1202. 1948’de resmen kurulan Türkiye Öğretmen Dernekleri Milli Federasyonu. 1935’de durdurulan öğretmen dernekleri çalışmaları.Fethi Çelikbaş. öğretmen derneklerine kendi ocağı bucağı gözüyle baktığını. Kızılay toplantıları yurt düzeyinde ilericiliği. devrimciliği savunmak için 33 dernek tarafından benimsenmiştir.Vedide Baha Pars. köy köy gezerek 27 Anayasası’nı savunmuştur. Çok partili düzeni getiren Cemiyetler Kanunu’ndaki değişiklikten sonra yurdun birçok yerinde Öğretmenler Yardımlaşma Dernekleri kurulmaya başlanmıştır. 8. Bu sırada “Türkiye Öğretmen Dernekleri Milli Federasyonu” ve hemen hemen bütün öğretmen dernekleri bu örgüte federe olmuşlardır. Ondan sonra dernek tarihe karışmış ve TÖS devrimci öğretmenlerin yurt düzeyinde tek örgütü olmuştur. 1948’de kurulan örgütü böylece tarihe karıştırmıştır. Đkinci Dünya Savaşı bitimine dek (1946) sürdü. 289 “Türkiye’de Öğretmen Örgütlenmesi” Maddesi.. M. Đstanbul: May Yayınları. 1948’de Ankara’da Türkiye Öğretmenleri Yardımlaşma Derneğini oluşturdular. 27 Mayıs 1960 yılına dek iktidarların bir uydusu olma niteliğinden öte hiçbir varlık göstermemiştir… Örgütün sırasıyla genel başkanları şunlardır: 1. TÖDMF’nin önemli eylemlerinden biri de Kızılay toplantılarıdır. Sosyalist Kültür Ansiklopedisi. Bahri Savcı. Hamdi Atasagun. TÖDMF kurultayında olağanüstü genel kurulu TÖS yönetim kadrosu kazandı. TÖDMF varlığını 1969 yılı 22. Hayrettin Uysal. 7. 4.08.Turan Feyzioğlu. Ankara Kurultayı’nda kendi kendisini fesh edene kadar sürdürdü. Kurultay. 8. 6. TÖDMF’ye karşı TÖS’ün kurulması gerektiğini savunanlar CHP’nin. 5. s. 1947’de birden bire 100’e yakın “Öğretmen Yardımlaşma Derneği” kurulduğu görüldü.2. Sendika-Federasyon çatışması giderek arttı. 1980.

15 Aralık 1969’da TÖS’ün kararıyla bütün ilk. 11Ülkemizin teknolojik açığını kapatmak için. (“Türkiye’de Öğretmen Örgütlenmesi” Maddesi. merkezi yapıda bir kuruluştu. c)Araçlar. 8-Öğretmenlerin temel ihtiyaçları. 4-Kapitalist toplumda eğitim kurumları ve işleyiş biçimleri. geçim. 94 . Đstanbul: May Yayınları. Kürt sorununa.. Planlama. dersleri boykot etmişlerdir. 1980. ne de toplu sözleşme hakkı vardı. genel merkezin bütün yetkilerini taşırlar. 5-1961 Anayasası’nda devrici eğitimin kökleri.Ülkemizin temel çelişkileri ve bu çelişkilerin eğitime etkiler. Doğu sorununu ele almak ve kendisine parti tabanı oluşturmak amacıyla. 290 “Türkiye’de Öğretmen Örgütlenmesi” Maddesi. Bu mitinglerde. 9-Eğitim devrimini gerçekleştirmede ve toplumu yeni amaçlara ulaştırmada siyasal ve toplumsal kuruluşların izleyeceği yollar. 8. Finansman ve Yönetim. TÖS. işçi sınıfının sosyalist devrim mücadelesinin gerçekleri açısından baktığını kabul ve ilân eder” şeklinde aldığı karar. 12-Öğretmen yetiştirme. metodu ve ulusal tercihleri. Sosyalist Kültür Ansiklopedisi. sendika kurma hakkının engellenmesi konuları üzerinde durulmuştur.Türk devrimci eğitiminin amaçları. yerleştirme. TÖS.g. 12 Mart’tan sonra TĐP’in kapatılmasında en büyük etken olmuştur. güvenlik ve örgütlenme. g)Beden eğitimi ve spor. şuranın eğitim problemine bilimsel ve devrimci bir çıkar yol arayan ilk derli toplu girişim olduğunu söylemiştir. politik görevini yapan bir kuruluştu. 1980. federatif değil. h)din eğitimi. Bu nedenle TÖS ekonomik değil. 10Cahilliğin ve teknik yetersizliğin giderilmesinde. c)Ulusal amaçlara vardırıcı uzmanlık ve araştırma kurumları. Ankara ve Đstanbul’da üniversitelerde okuyan kürt gençleri de kurulduğundan bu yana Türkiye Đşçi Partisi’ne destek veriliyor ve parti faaliyetlerinde etkin görevler üstleniyorlardı.Böylece TÖDMF ve TÖS fiilen birleşmiş oldu. Köy Enstitülerinin uygulamasından çıkan sonuç. • Şura’da on iki konu üzerinde durulmuştur. Şubeler bulundukları yerde. a)Herkese açık kurumlar. f)Halk eğitimi. eğitim kurumlarımızı nasıl düzenlemeli ve çalıştırmalıyız. 1. Cilt. öğretmenlerin durumu. Ne grev. TĐP’in 4. 2-Geri kalmış ülkelerde eğitim sorunları ve devrim ihtiyacı. 291 “Türkiye’de Öğretmen Örgütlenmesi” Maddesi. b)Üniversite ve yüksek okullar. e)Kültür ve sanat kurumları. bağımsızlıkları genel merkez siyaseti içerisindedir. bölgenin sosyal ve ekonomik durumunu ortaya koyan pankart ve sloganlar kullanıldı. s. 8. Đstanbul: May Yayınları. b)Sosyal ihtiyaçlar. d)Çalışanların çocukları için kurumlar. 6.290 4-8 Eylül 1968’de Ankara’da TÖS’ün yaptığı Devrimci Eğitim Şurası* bildirileri daha sonra ‘Devrim Đçin Eğitim’ başlığı altında bir kitap olarak yayınlanmıştır. orta ve yüksek okullarda öğretmenler derslere girmeyerek. parti içinde yer alan bazı Kürt aydınlarının önerisi üzerine bir “Doğu Mitingleri” dizisi düzenledi. Sosyalist Kültür Ansiklopedisi. 1205.291 DDKO (Devrimci Doğu Kültür Ocakları) TĐP. Eğitimin halka yönelik olmadığı sömürücü ülkelerin etkileriyle milli olmaktan çıktığı. ilkeleri. 3-Türk kültür ve eğitiminde emperyalist etkiler. 1204-5). Şuranın açılış konuşmasında Fakir Baykurt. s. 7-Türk toplumumun ihtiyaç duyduğu yeni eğitim ve kültürkurumları. Bunu eğitim dizisinden çıkarttığı kitaplarla. a. 1203-4. Büyük Kongresi’nde “…Partinin. TÖS Gazetesi ile ve toplandığı şuralarla yapmıştır. a)Biyolojik ihtiyaçlar. s. Türkiye Öğretmenler Sendikası olan bu örgütün gerçekte ‘Sendika’ ile isim benzerliğinden öte bir ilişkisi yoktu.m. Cilt.

13. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler kitabında. bugün bu yöneticiler birbirlerini suçluyorlar. 1996. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi. Türkiye’de sol kanat içindeki kümelenmelerin. Đsa Geçit isimli öğrenciler etkin bir rol oynamışlardı. Kürtlük bilinç ve şuurunun yaygınlaşmasını sağlayacak bir dernek kurulması yolunda görüş birliğine vardılar ve 1969 yılı Mayıs ayı sonlarında doğru Ankara’da Devrimci Doğu Kültür Ocakları adıyla bir dernek kurdular. 68 Kuşağı’ndaki Kişi Ve Grupların Ortak Ve Farklı Yönleri Çetin Yetkin.293 2. 1996. özerklik. Mehmet Tüysüz ve Ahmet Karlı isimli öğrencilerin çabalarıyla gerçekleştirilmişti. Hikmet Kıvılcımlı’nın “Atma Avcı292 293 Arif Noktalı. Ankara’da kurulan derneğin bir benzeri kısa bir süre sonra Đstanbul’da da kuruldu. Đstanbul: Đletişim Yayınları. Barzani’nin etkisiyle Irak’taki Kürdistan Demokrat Partisi’nin kardeşi olarak 1964’te Türkiye’de KDP kuruldu. Đsim ve tüzüğü aynı olan bu dernek Ankara’dakinin bir şubesi olmak yerine ayrı bir dernek olarak kuruluşunu açıklıyordu. 1960’lı yılların sonlarına doğru KDP parçalandı. 24 Kasım 1969 günü gazetelerde şu haber yer alıyordu: “Öğrencilerle Demokratik Devrimciler Çatıştı. 851. 12 Mart döneminde Kürt dernek.292 DDKO aylık bülteninde genel olarak Doğu Türkiye’nin iktisadi problemleri. Türk ordu birliklerinin Kürt köylerindeki şiddetli ve zalimane tutumuna dair yazılar yayınlanıyordu. “1800’lerden 1980’e Kürt Sorunu”. s. yalnızca kültürel haklar ile toplumsal ve iktisadi eşitlikten söz etmişken. hatta Türkiye Kürtlerinin tam bağımsızlığını hedef olarak görüyordu.” 27 Kasım 1969 günü gazetelerin birinci sayfalarından: “TĐP’li Gençler Tip Ankara Đl Merkezini Bastı” 19 Kasım 1965 günü “Yön” dergisi(sayı 138). yürüttükleri savaşın sanki egemen çevrelere karşı değil de.TĐP Kongresi’nde çıkan kavgada 10 yaralı var. Yümnü Budak. Dr. zorbalık gösterilerinde bulunulurdu. “Kürt Toplumu ve Ulusçu Akım”.2. Kürt köylülerinin (Kürt) toprak ağaları ve aşiret reisleri tarafından tahakküm altında tutulması. gene sol kanat içinde yer alan öteki kümelere karşı imiş gibi yapıldığını belirtiyor: “TĐP yeni kurulduğu günlerde parti toplantıları egemen çevrelerin adamlarınca basılır. 869. s. Cilt. 95 . Đstanbul’daki dernek ise Necmettin Büyükkaya. Hikmet Bozçalı. Martin Van Bruinessen. Kürt hareketinin sol kanadı o zamana değin. kuruluş ve partileri de kapatıldı ve hepsi hakkında davalar açıldı. Halim Dündar. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi. Gene bunun gibi önceki yıllarda TĐP yöneticileri iktidar partisini suçlardı. KDP. Bugün bu iş artık egemen çevrelerin işi olmaktan çıkmış bulunuyor.Zamanla TĐP’i yetersiz bulmaya başlayan kürt gençliği farklı arayışlar içine girmiş ve bu sırada TĐP içerisinde ayrılmalar olmuş ve hemen hemen bütün üniversitelerde öğrenci dernekleri oluşturulmaya başlanmıştır. Cilt. Đstanbul: Đletişim Yayınları. Bu derneğin kurulmasında Mümtaz Kotan. sol gruplar egemen çevreleri aratmıyorlar. Bu arada Ankara ve Đstanbul’da okuyan Kürt gençleri. 13.

. Çetin Altan ise. soldaki çatışmaları “Şark usulü bir sosyalist tokuşma” olarak nitelendiriyor. yazarı “müptediler için 40 yıl önce yazılmış Marksist el kitapları” aşamasında kalmış görüyordu. iftira var. bir süre sonra da Aybar. Bizim mücadelemiz bunlarla da olacaktır.e. Aynı derginin 12 Ağustos 1966 günlü 176. Sadun Aren gibi muhalifleri için şöyle diyordu: “Şu bizim aydınlar var ya..” sözlerini M. Bu tarihte “Yön” yaklaşık olarak. Behice Boran. Bu çizgi TĐP’in görüşlerine karşıt düşmüştür. Çetin Altan’ın “megalomitoman” olduğunu söylemişti. Aybar en geri burjuva çevreleriyle yarış halindedir. TĐP’in tüm yöneticilerini ve onlardan yana olanları Türk Ulusal Kurtuluş Savaşı’nı baltalamakla görevli “emperyalist ajanı” olarak nitelendirmektedir. Aybar için kullanıyor. “Türk Solu” dergisi bu küme içindeki bölünme karşısında şöyle diyerek acı bir gerçeği dile getirmiştir: “devrimciler arasındaki tartışmaların kaba kuvvete dayanılarak çözümlenmesi eğilimine kesinlikle karşıyız”.9-10. Ger294 295 Çetin Yetkin.Yalancılara karşı mücadelemize devam edeceğiz... Sosyalizme bu tip aydınların sahip çıkması.... işçi hareketini parçalamak. “aynı nitelikte Sükanvari suçlamalar.. Ankara: Toplum Yay. s. “Yön” de buna karşılık olarak. Ne var ki.emperyalizm” maskesine bürünmek çabasındadırlar. 295 “Yön” dergisinin ilk sayısı 20 Aralık 1961’de yayınlandı. Yazarın “Yön” ve “Yön”de yazanlar için kullandığı deyimlerden bazıları şunlardır: “kadrocu kalpazanlar”.A.. onların çoğu belkemiği olmayan yaratıklardır. 96 .” Bir süre önce de bir yazar Aren’in “amerikanofil”. Bununla birlikte.oğlu Din Kardeşiyiz” adlı bir makalesini olduğu gibi yayınlamıştı. sayısında ise Muvaffak Şeref: “Türk sosyalizminin akıbeti küçücük akıllarını hala küçük hesaplarda ve kulislerde kullanan küçük bir tutam aydının elinde bırakılamaz” demekteydi. Bu nedenle derginin ilk çıktığı andan başlayan tutarlı bir yol izlediği söylenemez. Tezvirat var. Türk sol düşünürlerinin bir tartışma alanıydı. Türkiye’de de aynı metodu kullanarak..10-11. Bugün her biri ayrı bir küme içinde dağınık bir durumda bulunanların çoğu o günlerde aynı dergide yazı yazmışlardır. a. 1970. Bunun için her şekli kolaylıkla alabilirler. “ideoloji kusmukları”. bu küme de bugün ikiye bölünmüştür ve şimdi her kümecik birbirini “küçük burjuva kuyrukçuluğu” ve “sapma” ile suçlamaktadır.g. Bir başka küme ise. Çetin Yetkin. “ideoloji turşuları”. “kadrocu karganın kılavuzluğu”..”294 Behice Boran. sosyalizm için en büyük tehlikedir.. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler (1960-1970) tartışmalar-nedenler-çözüm önerileri. Ortada fikir yok ki fikir ihtilafı olsun. Ama bu arada yurt dışında çıkan bir kitapçık bu kümenin tümü için şöyle diyor: “emperyalizm ajanları. anti-emperyalist savaşın gelişme sürecini durdurmak için “bilimsel sosyalizm” ve “anti. TĐP’in gelişmeye başlaması “Yön”ün görüşlerinin de daha belirli bir çizgiye ulaşmasını etkilemiştir.” Bir gün sonraki gazetelerde Aren’in karşılığı: “ne menem bir kişi olduğunu zaten ortaya koymuştur. “Milli Demokratik Devrim” kalpazanlığı bu ümitsiz çabanın açık bir belirtisidir”... s.

Öyle ki. Türkiye’de solun seçim kazanma olanağı yoktur. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler (1960-1970) tartışmalar-nedenler-çözüm önerileri. kökeni tarihimizde bulunan devrimci bir geleneği vardır. “Yön” ve TĐP arasında yoğunluğunu yavaş yavaş artırarak sürüp giden bu çatışmalara karşın dergi gene de çeşitli görüşlere yer veriyordu. komünizm. TKP’yi Moskova yörüngesinde gördüğünü. bu nedenle de işçi sınıfı hem sayıca azdır ve hem de bilinçsizdir. Öncülük bu tabakalardadır ve onlarda olmalıdır. Đstanbul. azgelişmiş bir ülkedir.15 297 Hasan Cemal. üçüncü sebebin bir darbe sonrasında Türk-Đş’le işbirliği yapmanın daha kolay olabileceği düşünmeleri olduğunu ifade ediyor. H. I. ördüğü bir ağ içinde tutsaktır. ağaların. Olanaklı olsa bile bu çok uzun bir süreyi gerektirir ki. Kendimi Yazdım. Kimse Kızmasın. toplum onu kendiliğinden destekleyecektir. devrimci bir yönetim toplumdan yana olursa. TKP illegal olduğu için Devrim sayfalarında gözükmediğini. Türkiye’deki ara tabakaların. Türk-Đş’in DĐSK’e tercih edildiğini. s. Bu çizgi şöyle özetlenebilir: Türkiye.. Türkiye Đşçi Partisi’ne. liderleri Seyfi Demirsoy ile Halil Tunç’un Devrim grubunca tanınması olduğunu. Cemal. Öte yandan. H. ancak Doğan Avcıoğlu’nun TĐP’ten daha az hoşlandığını. 1999. Türk komünist hareketiyle ilgili konular Devrim dergisinde aynı nedenle görmezlikten gelinmiştir.296 Ne var ki “Yön”ün çizgisi zamanla daha bir açıklığa kavuştu ve bu çizgiyi özümsemeyenler teker teker “Yön”den koptular.çekten de “Yön”. s. Cemal.. tefecilerin. çünkü toplumumuz ters bir biçimde koşullandırılmıştır ve kapitalistlerin. Parlamentoda çoğunluğu sağlayarak iktidara geçmek sol için bir düştür. Milli Demokratik Devrim kümesi ile tam bir anlaşma 296 Çetin Yetkin. hem bilimsel sosyalizmden yana olanlar. Đçinde bulunduğu bu koşullar işçi sınıfının devrimci eyleme öncülük etmesini olanaksızlaştırmıştır. 1970. bunun birinci sebebinin Türk-Đş’in milliyetçiliği olduğunu. Ne var ki. asker-sivil aydın zümrenin. hem de burjuva sosyalizmini savunanlar “Yön”de aynı anda yazı yazabiliyorlardı. “Yön”de başlayan. Kürtçülük gibi askerin duyarlı olduğu konularda asker üstündeki etkisini yitireceği düşüncesiyle fazla durmamıştır. ona yakın Devrimci Đşçi Sendikaları Konfederasyonu’na (DĐSK). komünist partisi. Yön dergisi. Devrim dergisinin yüz vermediğini. ikinci sebebin. Baskı. “ Devrim” de süren bu tutumu “Sol Kemalizm” olarak nitelendirebiliriz. Doğan Kitapçılık. 137. TĐP yöneticilerini dogmatik ve hayalci bulmakta ve kendisi daha pratik olmak istemekte ve bu nedenle de somut sorunları söz konusu etmekteydi. işçi sınıfı. 97 . Türkiye’nin bu süreye dayanma gücü yoktur. Oysa.. fakat söz konusu ‘Moskova’ olduğu için TĐP’e göre TKP’ye daha farklı baktığını bildiriyor. Doğan Avcıoğlu’nun yürüttüğü bu akım 21 Ekim 1969’da çıkarmaya başladığı haftalık “Devrim” gazetesi ile çok daha belirginleşti.297 Bu “Sol Kemalizm” akımı başlıca TĐP ile ve TĐP içindeki ya da onu destekleyen kümelerle çatışma durumundadır. Ankara: Toplum Yay.

Bu konuda Avcıoğlu.”299 TĐP’e gelince. 11 Ağustos 1969. hiç olmazsa bu kümenin bir kümeciği ile TĐP ile olduğu ölçüde bir uyuşmazlık söz konusu değildir. a. nakliyat v.içinde olmasa bile. çünkü. Yön ve MDD arasındaki ayrımı konusunda şu ifadeye yer veriyor: “Yön dergisinde sınıflar arasında kabul ettiği ve desteklediği milli sanayi burjuvazisi de. Ankara: Toplum Yay. Nitekim. “Ant”. 1970. Ekonomik bağımsızlık ise. “Vatan” gazetesi (bir ara). s.. “Forum” ve “TĐP Haberleri”gibi yayınlarda savunulmuştur. S. Bu nedenle.emperyalist mücadele yapılmış ama. Bu sonunculara göre ‘Milli burjuvazinin olmadığını iddia ettiğimiz anda. Ulusal Kurtuluş Savaşı’nda anti. bu parti bugün başlıca üç kümeciğe bölünmüş durumda olmakla birlikte her üçünün de temelde birleştikleri yönler çok. sosyalist ve anti-emperyalist mücadeleyi birbirinden ayırmak olanaksızdır. madenciliği. son çözümlemede toplumsal sınıflar arasındaki işçi sınıfı lehine çevrilmesi sorunudur. bu mücadele sosyalizm için mücadele ile birlikte yürütülmediği için. ekonomik bağımsızlık olmadıkça. s. Đşçi sınıfını ve onun politik örgütünü bir yana iterek girişilecek bir eylem sosyalist bir eylem değildir.e. ancak sosyalizm ile elde edilir. somut araştırmalar sonucunda ‘tutucular koalisyonu’na sokulmuştur. haftalık ve aylık “Sosyal Adalet”. “Dönüşüm”. 8.b. Ancak Demokratik devrimciler de ‘…Milli burjuvazinin bugün işbirlikçi sermaye karşısında boynu bükük olduğu ve bağımsız bir güç olarak toplumumuzda ağırlığını koyamadığı da bir gerçektir’ dediklerine göre görüş ayrılığını abartmamak gerekir.. 98 . devrimci eylemde işçi sınıfının öncülüğünü gerektirir. Doğan Avcıoğlu’nun önderlik ettiği akımın karşıtı düşünceleri öne sürdüğünü görürüz. sanayi. 300 TĐP içindeki bütün kümelerin özümsedikleri bu son düşünceye daha sonraları TĐP dışında kalan bazı sosyalistler ile partiden çıkarılan ya da kopan bir grup karşı 298 Çetin Yetkin. 16.16. TĐP’i genel olarak alırsak. Bu da yanlıştır. prekapitalist düzenin geri sınıflarıyla tam ittifak halindedir’. Türkiye’de ekonomiyi.g. Yıl 1.17. TĐP’e göre sosyalist mücadele ile anti-emperyalist mücadele birlikte yürütülmelidir. Türkiye’de yükselen sanayici sınıfsa böyle ilerici bir rol oynayacak yetenekte gözükmemektedir. Sosyalizm. siyasal bağımsızlığımız tekrar yitirilmiştir. sanayici sınıf ilerici ve devrimci bir rol oynamıştır. 300 Çetin Yetkin. TĐP’in görüşleri “Öncü” gazetesi (bir ara). Aksine. siyasal bağımsızlıktan da söz edilemez. işbirlikçi sermayenin tekelinde yeknesak bir bütün olarak kabul etmemiz gerekir’. 298 Ertan Cengiz. bir sınıf sorunudur. Şu halde. Emek Dergisi. işçi sınıfının ideolojisidir. şunları yazmaktadır: ‘Batı toplumlarının gelişmesinde. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler (1960-1970) tartışmalar-nedenler-çözüm önerileri. Öte yandan. Bu nedenle de. sosyalizme geçilmediği için. TĐP’e göre sosyalizm. Görebildiğimiz kadarı Avcıoğlu ile Milli Demokratik Devrimcileri ayıran başlıca görüş ayrılığı da buradadır. s. “Avcıoğlu: Teorisiz Bir Devrimci”. 299 Ertan Cengiz. 10.

. Yıl 1.302 301 302 Çetin Yetkin. yetkili parti organlarından bağımsız demeçler vererek Türkiye’ye özgü. Doğan Avcıoğlu’nun “Türkiye’nin Düzeni” kitabında ileri güçler kısmında işçi sınıfını küçümsediğini. Bugün için “Forum” Aybar ve çevresinin görüşlerini yansıtmaktadır. Avcıoğlu’nun umut bağladığı kategorinin ‘ara tabakalar’ olduğunu bunlara ‘milliyetçi devrimciler’ dediğini. MDD’ye göre. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler (1960-1970) tartışmalar-nedenler-çözüm önerileri. bürokrat etiketinin yapıştırmanın moda olduğunu. bugün TĐP içinde çok sayıda milli demokratik devrimci vardır ama. Bu kümeden genellikle bu derginin adıyla söz edilmektedir. 10. parti tüzüğünün 53. Türkiye proletaryasının hala geniş ölçüde kendiliğinden sınıf durumunda olduğunu. “sosyalizme aykırı” ve “aydınlarla emekçilerin arasını açıcı” nitelikte bulan bazı partililer eleştirilerde bulunmuşlardır. fakat MDD’cilerin bu konuda daha titiz davrandığını. Gerçi. “Avcıoğlu: Teorisiz Bir Devrimci”. Aybar’ın TĐP genel başkanlığına getirilmesini izleyen yıllarda parti içinde önemli bir uyuşmazlık çıkmamış ve Aybar genellikle tutulmuştur.301 Emek Dergisinde yazan Ertan Cengiz. gericilik ve düzen değişikliğine direnme olduğunu. milletvekili adayları sorunu ve en önemlisi. gerek parti tüzük ve programının milli demokratik devrimcilerce eleştirilmesi. Ne var ki. Sadun Aren ve Behice Boran’ın öncülük ettiği bazı partililer sosyalizmin bir üretim biçimi olduğu. Avcıoğlu’nu eleştiriyor. A. 1970. Maddesinin parti organlarına seçileceklerin yarısının emekçi olmalarını öngören hükmü nedeniyle su yüzüne çıkmış ve böyle bir hükmü “sun’i”. Ankara. 17-18. Bu eleştirilerde bulunanların bazıları partiden ya ayrılmış ya da çıkarılmışlardır. Ertan Cengiz. hem Kurtuluş Savaşı’nı hem de devrimleri Erzurum Kongresi’nden itibaren örgütlediği öncü bir kadro ile gerçekleştirdiğini ifade ederek D. parti içindeki ilk toplu düşünce ayrılığı 1964 Đzmir Büyük Kongresinde. gerekse bu kümenin TĐP yöneticilerinin tümüne karşı olmaları ve bir bölümünün partiye üye bulunmaması nedenleriyle bu kümeyi TĐP dışında ele alacağız. başka bir deyişle. MDD’cileri kendisine tanık gösterdiğini. 99 . devlet hizmetinde görev aldıkları için. 8.çıkmışlar ve Milli Demokratik devrim Kümesini oluşturmuşlardır. bu nedenle de Türkiye’ye özgü bir üretim biçimi olarak sosyalizmden söz edilemeyeceği ve sosyalizmin özünün zaten hürriyetçi olduğu gerekçeleriyle Aybar’a karşı cephe almışlardır. s. gerek partinin bugüne değin gelen genel çizgisi. bürokratın devrimcinin karşıtı olduğunu. Atatürk ve arkadaşlarının Harp Okullarından çıkıp. “kendisi için sınıf” olma yolunda ancak ilk adımları atmakta olduğunu belirtiyor. Toplum Yay. 11 Ağustos 1969. TĐP’in kendi içindeki bölünmelere dönersek. sonra da “Emek” dergisini çıkarmaya başlamıştır. partiden toplu çıkmalar. milliyetçi devrimcilerin çoğunun devlet kademelerinden geldiği için. S. hürriyetçi bir sosyalizm teorisini ortaya atması nedenleriyle Aybar’a karşı bir karşıtlık belirmiştir. Bu küme önce “Tüm”ü dört sayı olarak yayınlamış. s. fakat bürokratın başlıca özelliğinin tutuculuk. D. Emek Dergisi. bürokrat olmadıklarını Harbiye’de devrimciliği benimsediklerini.TĐP içinde daha sonraki kongrede iyice belirlenen kümelenmeler ise şöyle: M.

Uyuşmazlıkları milletvekili adayları sorunundan ileri gelmiştir. bu “birlik”in öne sürdüğü ayrı bir teorik-pratik düşünce bulunmamaktadır. O halde. bunda da küçük burjuva çevrelerinden gelen milliyetçi aydınların ön planda rol oynadığını belirtiyor. Sosyalizme ancak bu aşamaya gelindikten sonra geçilecektir. Doğan Avcıoğlu’nun milli devrimci kalkınma yolu tezinin Polonyalı iktisatçı Oscar Lange tarafından ileri sürüldüğünü. Avcıoğlu’nun bu tezi Türkiye ölçülerine göre geliştirdiğini ifade ettikten sonra. 477. stratejik nitelikli üretim kollarını devletleştirmek. ortaçağ kalıntısı sınıfların tasfiyesi ve köklü bir toprak reformu yapmak. sendikacılar olarak ayrı bir birlik oluşturdukları bir gerçek ise de. Avcıoğlu’nun “devrimci parti”sinin TĐP ile uzaktan yakından ilişkisi olmadığını. Antiemperyalist mücadele. 486. Doğan Avcıoğlu. Türkiye’nin feodal yapısı ve yarı-bağımlı olması buna engeldir. 11 Ağustos 1969. ekonomik bağımsızlığı sağlayacak kapsamlı mali ve fiziki planlama. tutucular koalisyonu dışındaki geniş bir kitle tabanına dayandığını. s. s. “Avcıoğlu: Teorisiz Bir Devrimci”. Avcıoğlu’nun çizdiği kalkınma modelinin ana çizgilerişu şekildedir: Kamu sektörünün ekonomiye hakim kılınması. Amerikan tipi kalkınmanın tutucular koalisyonu dediği sınıflara yaslandığını milli devrimci kalkınma yolunun ise. kamu sektörüne dayanan bir planlı bir sanayileşme. Türkiye’nin Düzeni (Dün-Bugün-Yarın) I. nedenler. 307 303 304 305 306 307 Ertan Cengiz. . D. önce anti-feodal ve antiemperyalist mücadele verilmelidir. . Ankara: Bilgi Yayınevi. 8. 100 . Emek Dergisi’nde yazdığı yazıda. Lange’in Marksist bir iktisatçı olduğunu.g. bu modeli daha çok bazı az gelişmiş ülkelerle ilgili yaptığı ampirik gözlemlerin sonucu olarak geliştirdiğini.g.304 D. 11. Ertan Cengiz. s. S. bir güç birliği söz konusudur. şu eleştirilerde bulunuyor: “Oscar Lange’e göre. 1968. 18-9. s. Basım. tekelci karakterdeki yerli ve yabancı sermayenin faaliyet alanını daraltmak. reformları gerçekleştirecek bir “devrimci parti”den bahsediyor305 Ertan Cengiz. proleterler hegemonyası temeline oturduğunu. Ayrı bir küme olarak yukarıda sözü edilen ve yakın zamanlara değin kendi içlerinde bir uyuşmazlık bulunmayan milli demokratik devrimcilerin savına göreyse. Doğan Avcıoğlu. a. işçi sınıfından başka bütün öteki “milli” güçler de katılacaklardır. s.e. Ankara: Toplum Yay. söz konusu partinin siyasi iktidar ele geçirildikten sonra örgütlenecek bir parti olduğunu. Avcığlu’nun programını uygulamak için kestirme çözüm yollarının cazibesine kapıldığını belirtiyor306 Zaman zaman ayrı bir kümeymiş gibi ele alınan partili sendikacıların ise..303 D. devrimci eylemin “milli” olmasını gerektirir. 11. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler (1960-1970) tartışmalar. Yıl 1.çözüm önerileri. a.m. Đlk sorun demokratik özgürlüklerin ve bağımsızlığın sağlanmasıdır. 1970. komünist kalkınma yolunun. Bu nedenle de antiemperyalist mücadeleye. Emek Dergisi.Ertan Cengiz. Türkiye bugün sosyalist bir mücadele yapacak aşamada değildir. Çetin Yetkin. fakat bu tezin henüz oluşum halinde olduğunu. Avcıoğlu. Sınıflar arası bir ittifak.

Bu iki küme arasındaki ayrılık kendisini daha çok bu milli demokratik devrime işçi sınıfının öncülük edip etmeyeceği sorununda göstermektedir. dergiye göre devrim “kesintisiz”dir. “ĐşçiKöylü” ve “Devrimci TĐP Haberleri” ile savunmaktadırlar. devrimin çeşitli aşamaları olabilir. “Aydınlık”. Aybar ve çevresine karşı cephe almıştır. nedenler-çözüm önerileri. Fakat. oysa Ant’ın görüşünde milli demokratik devrimin yalnızca bir aşama olarak ele alınması noktasında toplanmaktadır. Bu yeni atılım içinde de TĐP’i genel çizgilerde destekler durumdadır. Fakat soldaki bölünmeler ister istemez “Ant”ı da etkilemiş. “Aydınlık” dergisini çıkarmaya devam etmekte. Bu iktidar. 1970. Bu çevreye göre 308 Çetin Yetkin. 101 . Ant”ın yeni atılımına gelince.Bu görüşün milli demokratik devrim savından başkalığı. Fakat asker-sivil “ara tabakalar”. Fakat. Aybar olayından sonra dergi. Fakat bu küme de son günlerde kendi içinde ikiye bölünmüştür. bu aşamadan sonra işçi sınıfı kendi iktidarını yalnız başına gerçekleştirecektir. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler (1960-1970) tartışmalar. sosyalist örgütlenme. Ankara: Toplum Yay. bugün ittifak kurulacak sınıf ve tabakaları iyi değerlendirmek için onları tarihsel gelişim içine oturtmak gerektiğini söylemektedirler. Buna paralel olarak da Aybar’ı tutanlar dergiden ayrılmışlardır. Antçı Doğan Özgüden’e göre.Bu küme görüldüğü gibi TĐP’in temel tezine tümüyle karşıdır. . ikincisi de bu örgütün öncülüğünde bir ittifaklar dizisi içinde iktidara gelmektir. bu konuda henüz kesin bir tutumu bulunmuyor. “milli” güçlerden oldukları için mücadele kadrolarında Doğan Avcıoğlu kümesi ile bir yakınlık vardır. öteki kümecik ise “Türk Solu”. demokratik halk iktidarı olacaktır. Bu kümeciklerden Mihri Belli’nin önderi olduğu. ama. derginin tutumunu zaman zaman etkilemiş olduğu da bir gerçektir. 19-20. Bu yolda ilerlerken iki görev vardır: Birincisi. devrim kesintisiz olduğundan. s . Her kümecik ötekisini. “Ant”ın durumunu kısaca belirtelim: Her ne kadar Küçükömer ve arkadaşları “Ant”a yazmaktaysalar da. Genellikle “Ant” dergisi çevresinde toplandığı kabul edilen Đdris Küçükömer ve çevresinin görüşlerine değinmeden önce. milli demokratik devrimcilerin sosyalist devrimi adeta bir yana itip başlı başına bir milli demokratik devrim fetişi yaratmış olmaları. “Đşçi-Köylü”den başka “Proleter Devrimci aydınlık”ı yayınlamaktadır. 1967 yılı başında çıkmaya başlayan “Ant” dergisi başlangıçta TĐP’in sesini duyurmak amacına yönelmiş ve partinin görüşünde olanlara sayfalarını açık tutmuştu. Bununla birlikte bu çevrenin. 308 Çeşitli tepkiler doğuran “Düzenin Yabancılaşması-Batılılaşma” adlı kitabı ile Osmanlı-Türkiye tarihini yeni bir görüş açısı ile değerlendiren Đdris Küçükömer ve çevresindekiler ise. yayın organlığı ve yazarlık ilişkilerinin bulunduğu söylenemez. işçi sınıfının öncülüğünden sapmakla suçlamaktadırlar. 1970 yılının başlarında dergi yeni bir atılıma girişmiştir. Milli Demokratik Devrimciler düşüncelerini “Türk Solu”. Asıl amaç sosyalizmdir. dergi ile bu çevre arasında bir sözcülük.

Bununla birlikte sürecin uzunluğundan dolayı çalışmamızı Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren başlattık. 20-21. oysa Batıcı laik bürokratların halktan kopuk kaldığı. zamanla da artık-değer elde etmek amacıyla sürdürmüştür.1. Küçükömer’e göre. emperyalizmTürkiye halkı gibi çelişkilerin yanı sıra devlet-halk çelişkisi bugün eskisi gibi değilse bile gene de önemli bir oranda sürdüğünden. AP.3.309 2.3. Değeri yaratan köylünün ve emekçinin karşısında bu emeği sömüren Osmanlı bürokrasisi işçi sınıfının oluşumu ile birlikte işçi-köylü-emekçi ile ifade edilebilecek halk cephesinin karşısında yer almıştır. halkla birlikte olmak olanaksızlaşacaktır. Meclisteki II. başka bir deyişle artık-ürün. bununla birlikte.. bununla birlikte Đslamcı doğucu cephenin özlemlerine dayanan kadroların Türkiye’deki üretim güçlerini geliştirdiği. 102 . DP.) temsilcileri. nedenler .Osmanlı devlet aygıtını herhangi bir sınıfın kesin olarak ele geçirememesinden dolayı yöneticiler (bürokrasi) belli bir özerklik kazanmış ve bu özerkliği sömürüden olasılığınca yararlanmak. “halka rağmen” yönetiminde bulunduğu öne sürülmektedir. yüzyılın başlarında Türkiye’de sınıfların ne kadar gelişmiş ve olgunlaşmış olduğu. 1970. CHP) ile Batıya karşı kendisini savunacak tek dayanak olarak dine kapananların dayandığı Đslamcı doğucu halk cephesinin ( Hürriyet ve Đtilaf. bürokrasi de kendi içinde iki ayrı grup ideolojisinin etkisindedir. Kemalizm’den Sol Kemalizm’e ve Sosyalizm’e varan çizgide Türkiye’de sol ve gençlik hareketleri geniş bir zaman dilimine hitabetmektedir. s.çözüm önerileri. Grup. yapılacak anti-emperyalist ve sosyalist eylemde bu tarihsel gerçeği göz önünde tutmadan. Türkiye’de Sol Ve Gençlik Hareketleri Tezimizin çerçevesini oluşturabilmemiz için tarihi sürece değinmemiz gerekiyor. Ankara: Toplum Yay. 2. bürokratik şartlanmayı silmeden. Ama. sosyalistler bürokratlar karşısındaki tavırlarını doğru olarak saptamadıkça köklü bir harekete girişmeleri güçleşecektir. asker-sivil aydın tabakaların devrimci bir geleneğe sahip olduğunu söyleyen Avcıoğlu’nun sözcülük ettiği akım Milli Demokratik Devrimcilerin her iki kümeciğidir. Türkiye’de ilk sosyalistler. geniş halk kitlelerine dayandığı. Küçükömer ve çevresiyle çatışanlar ise. Batının üstünlüklerini onun üst-yapı kurumlarında gören Batıcı laik bürokratlar ( Jön Türkler. Tarihsel çözümlemede Küçükömer’ce belirtilen bu iki grubun da emperyalizme hizmet ettiği. olduğu ve olabileceği kadarıyla sınıf mücadelelerine hep rezervli ve 309 Çetin Yetkin. Đttihad-ı Terakki. Selanik gibi birkaç merkez dışında işçi sınıfının yoğunlaştığı merkezlerden söz etmenin anlamlı olup olmadığı vb. Türkiye’de Soldaki Bölünmeler (1960-1970) tartışmalar. Đttihat-Terakki’ye yön veren Jön-Türk Hareketi’nden Kemalizm’e. 1. Emperyalizmin girişi ile belirginleşen emek-kapital. 1960 Öncesi Sol Hareket ve Gençlik 20. kısacası. ayrı bir tartışma konusudur.

Praksis (6). güçlenip başkalarına yetişme durumunda olan ulusları yıkıma götürecek bir çatışma olarak görülmektedir. s. devleti ve yönetici bürokrasiyi. sanayileşme. Sosyalizmi (sınıf mücadelesiz) getirecek özne yada özneler kimler olabilir sorusunun cevabında. ayakta kalmak için güçlü olma” arayışıdır. Türk Milliyetçiliğinin Kökenleri. sosyalizmin en eskisi olmasa bile eskilerinden Mihri Belli 1960’larda şunları söylemektedir: “… Türkiye’de objektif şartlar bakımından 1937’de bugünkünden daha yakındık sosyalizme.. örneğin “doktrin” başlığı altına konuları Marxizmle ilişkilerin daha en başından sorunlu kurulması anlamına geldiği açıktır. Bu bakışın. Baskı Yok. örneğin gelişmiş bir işçi sınıfının varlığından daha önemli bir önkoşul sayılmaktadır. sosyalizme. sosyalizmin yolunu alabildiğine açan bir siyasal konumlanış olarak görülmesi.: 6. s. “Türkiye’de Sosyalist Düşüncenin Doğuşu: Konjonktürün Başatlığı”. 1970. 1986. Türkiye’de Sosyalizmin Maddi ve Düşünsel Kaynakları. Yazılar. Sonuçta. hatta kendisine açıktır. Çev. sınıf mücadeleleri uğrağından hiç geçmeden gerçekleşecek bir kalkınma. sömürgeciliğe ve Avrupa emperyalizmine karşı direnişi Darwinci terimlerle açıklamaya çalışmıştı”. bu anlamda bağımsız bir ülkenin yönetici bürokrasisi (devlet de denebilir). 13-14 312 Mihri Belli. ilk dönem sosyalistlerin hemen hemen hepsine damgasını vuran bir yaklaşımdır. oradan 1960’ların MDD ve Yön hareketlerine uzanan yerleşik bir ideolojik konumdur. bağımsızlık. tanım gereği sosyalizmin etkisine. Sosyalizmi benimsemiş olanlar dahil Osmanlı-Türk aydınının sınıf mücadelesi ürküntüsü. sa.310 Burada ana tema “yaşamak. Bağımsızlığın. emperyalist ülkelerin (yada “dış güçlerin”) nüfuzundan kurtulmuş. Başka bir deyişle. ilk sosyalistlerin bir başka yönelimi daha ortaya çıkmaktadır: Buna göre. Georgeon. yüzyıl başlarında bir çok Osmanlı yada Đslam aydını. s. . Üç Aylık Sosyal Bilimler Derg. Đstanbul: Yurt Yay. Başka bir deyişle. 2002.. ülkede gelişmiş bir sermaye sınıfının olmayışının. Sosyalizm şiarını atmak için objektif şartlar bakımından sebepler vardı 1937’de…Seçim yoktu o şartlarda…”312 310 F. Sınıf mücadeleleri ise. Türkiye gibi bir ülkenin sosyalizme geçişinde.32 311 Metin Çulhaoğlu.. Türkiye’nin ilk sosyalistleri “geç burjuva devrimi” kavramının sınıfsal çağrışımlarını büyük ölçüde göz ardı etmişlerdir. 1937’de Atatürk sağken ve Türkiye bağımsızken daha yakındık sosyalizme.311 O kadar ki.40-1 103 . doğrudan sınıf dinamikleri ötesinde. Aynı şey şöyle de söylenebilir: Türkiye’nin ilk sosyalistleri. modernleşme ve elbette güçlenme projesi olarak görülmesi.ürküntüyle yaklaşmışlardır. tercihini kapitalistleşme-burjuvalaşma sürecinden yana yapmaktan alıkoyacağı varsayılmıştır. Ankara: Sol Yay. doğrudan doğruya tarihe ve uluslararası ilişkilere Sosyal Darwinist bakışın ürünüdür: “20. Alev Er. sınıf mücadeleleri olmaksızın ulaşılabilecek (üstelik böyle ulaşması gereken) bir adil düzen olarak bakmışlardır. ilk sosyalistlerden kadro hareketine. Ankara. sosyalizmin.

19-20 315 Şefik Hüsnü Değmer. Komintern’in Kemalist rejime radikal eleştiriler yönelttiği uğraklar ülkede Kemalizm’den radikal biçimde kopmuş sosyalist kadrolar yaratamazken. devletçi ve devrimci politika. Türkiye-Sovyetler-Đngiltere üçgenindeki gelişmelerin ve şekillenme dönemi. 1978 Komintern’in komünistlere yönelik öneri ve direktiflerinde gözlenen gelgitler anlatılmaktadır. a. TKP içinde bir kesimin Kemalizmi etkileyecek bir çevre partisi istediği savıyla dile getirilen suçlamalar s. a. bir başka sonuçtur: Komintern’in çizgi değişiklikleri bakışımlı sonuçlar vermemiştir. Dönemin gelgitlerinden kalkarak genel bir çıkarsama yapacak olursak. bu ilişki ve dengelere göre şu ya da bu çizgiyi izlemesini önermiştir. Türkiye’nin ilk sosyalistlerine verilen görev şu olmuştur: Kendi kadrolarını korumak ve Kemalizm’e bu anlamda kan kaybettirmemek (en azından 1930’lara kadar bu konuda titizlik görülmektedir). s. Komintern Belgeleri.. 144-145. 316 Metin Çulhaoğlu. Avrupa’nın yaşadığı kanlı sosyal savaşları önleyerek. yeni bir cephe açmamak316. duruma göre (a) bu rejimin ülkede kapitalizmi geliştirip işçi sınıfı sosyalizmi için gerekli koşulları olgunlaştıracağı.: 6. Yeniden Kemalizm’in ilerici yanlarının öne çıkarılması s. s. Ankara. a. asıl önemli olan bu değil. kadroların Kemalizm’in yakınında konsolidasyonuyla. Manuilski’nin Aydınlık’ta yayınlanan kimi yazıları “Struveci ve legal Marxist bularak yönelttiği sert eleştiriler s. Söz konusu geleneğin derinlikli temsilcilerinden Avcıoğlu. 20 104 .. Türkiye-Sovyetler-Đngiltere üçgenindeki gelişmelerin ve dengelerin aşırı belirleyiciliğinde yaşanmıştır. Seçme Yazılar. bu kez 1920’lerin ve 1930’ların değil de 1960’ların yani ulusal kurtuluş savaşlarının yeniden yükselişe geçtiği bir dönemin konjonktüründe. Türkiye’de Sosyalizmin Maddi ve Düşünsel Kaynakları. 119-120. Türkiye’deki komünist harekete. 58-59. s.g... Eski Đttihatçıların Komünizm’in prestijinden yararlanmaya çalışmaları s. 44.314 Basit gibi görünse de durum açıktır.m. Metin Çulhaoğlu. Kemalizm’in desteklendiğini her uğrak.m. 14 314 Metin Çulhaoğlu. Praksis.g. Örneğin. Türkiye Komünist ve Đşçi Hareketi. 20 ).”313 Komintern politikaları. ancak Kemalist yönetimle mesafeleri. Üç Aylık Sosyal Bilimler Derg. 238 (Bkz. sa. 2002. Sovyetler’in gereksinimlerine ve uluslararası politik dengelerdeki konumuna göre önemli gelgitler izlemiştir ve Türkiye’nin ilk sosyalistleri de bu oynamalara zaman zaman ayak uyduramamışlardır. “Türkiye’de Sosyalist Düşüncenin Doğuşu: Konjonktürün Başatlığı”. Türkiye’de sosyalizmin doğuş ve şekillenme dönemi. 1920’lerin ve 1930’ların kadro çıkışının ardından en görkemli dönemini 1960’larda yaşamıştır.g. 200-206. daha sonra bu desteği abartıp Kemalizm’e kan kaybetmek ve kadroları likide etmekle suçlanabilmiştir. dünya devriminin menfaatleri için ülkedeki sınıf mücadelesinin ihmal edilmesi s. Ankara: Aydınlık Yay. 119-120. Komintern.89. Ancak. ülkedeki Kemalist rejimi gericilere karşı desteklemekle görevlendirilen parti. s.Bu gelenek. (b) kapitalizm dışı bir yol izleyip sosyalizme yönelebileceği perspektifinden hareketle315. 313 Metin Çulhaoğlu. Đstanbul: Aydınlık Yay. hatta bir saftan diğerine geçişlerle sonuçlanmıştır.m. 177. s... az gelişmiş ülkelerin sınıfsız bir toplum ülküsüne doğru barış içinde yol almasını sağlayabilir. inandığını açıkça dile getiriyordu: Ciddi bir halkçı.

Marksizmle ilişkilenme açısından bakıldığında. dahil). üçüncü verinin (konjonktür) neredeyse tek başına belirleyiciliğine mahkûm olmuştur. yukarıda değinilen iki eğilimin her ikisine de kapıldıkları söylenebilir. 2) Ülkede. Bunlar: 1) Ülkedeki sınıflar ve sınıf mücadeleleri (halk hareketleri vd. “üçüncü yolcu” bir sosyalizm arayışına girmiştir. tarihsel maddeciliğin Lenin tarafından vurgulanan farklılıklarının. kendisini önceleyen ciddi bir düşünsel birikimin üzerine gelip otur(a)mamıştır. “Türkiye’de Sosyalist Düşüncenin Doğuşu: Konjonktürün Başatlığı”. böyle bir zorunluluk olmadığını için. Marksizmin uluslararası prestijinin hem kolaylaştırıcı (yardımcı) hem de sorun yaratıcı bir yanı olmuştur. 9-11 105 . Đkinci sav birincisinin uzantısıdır: Aşırı konjonktür belirlenimi. gene aynı veriden hareketle (kapitalizmin ve sınıfların gelişmemişliği) bu kez yönetici kesimin “nötr” oluşu sonucuna varmış. TKP (Türkiye Komünist Partisi)nin 30’lu yıllarını anlatıyor: 317 Metin Çulhaoğlu. Bu eğilimlerin birincisi. Bu nedenle. Türkiye’de sınıfların ve sınıf mücadelelerinin olgunlaştığı bir ortama. Diğer eğilim ise... 318 Tevfik Çavdar. s. Ancak. Türkiye’de şekillenen sosyalizmin mayasında. Praksis. bir yanıyla daha Ortodoks ama genellikle liberalizme evrilen özellikler taşımıştır. 19-20. Türkiye’de sosyalist düşüncenin doğuşu ve şekillenmesi. sosyalist düşüncenin doğuşunu belirleyen dört temel veriden bahsediyor. Kolaylaştırıcı ya da yararlı yan.. 2002.m. sosyalist düşüncenin oluşum ve gelişiminde çok daha az iz bırakmıştır. s. Türkiye’de sosyalist düşüncenin yalnızca ilk doğuş ve şekillenme dönemine damgasını vurmakla kalmamış.. Üçüncü ve sonuncu sav da şudur: Türkiye’de sosyalist düşüncenin ve hareketin konjonktür belirlenimini aşması mümkün görünmemektedir. Türkiye’de sosyalizmin doğuş ve şekilleniş döneminin ilk temsilcilerinin. birinci eğilim çok daha kısa sürelerle canlılık kazanabilmiş.: 6. Konjonktür. 10-11 318 Metin Çulhaoğlu. a. Jakoben yan liberal yana hep ağır basmıştır. sosyalizmin daha sonraki bütün tarihsel dönemlerindeki çıkış ve yönelimleri de belirlemiştir.g. Bir doktrin olarak Marksizm. belirli bir ülkede doğuşu ve şekillenmesi de aynı uğraklardan (siyasal edim ve çıkışların ideoloji dışı maddi temellerinin de olduğunun kavranması ve yığınların yaşam koşullarının dikkate alınması) kendi özgül deneyimleriyle geçmek zorunda mıdır? Metin Çulhaoğlu’na göre. özellikle geleneksel aydınlar tarafından temsil edilen düşünsel birikim. sa.Metin Çulhaoğlu. Ankara. Sorun yaratıcı yan ise. Üç Aylık Sosyal Bilimler Derg. şu soruyu soruyor ve cevaplıyor: “Sosyalist düşüncenin belirli bir tarihsel dönemde. verili ülkede kapitalizmin ve sınıfların gelişmesini beklemeyi öneren. özellikle dış koşulların da etkisiyle sınıf mücadeleleri uğrağından geçmeyen. 4) doktrin. Türkiye’de sosyalizmin ilk döneminde ikinci eğilimi başat kılmıştır. Türkiye’de Sosyalizmin Maddi ve Düşünsel Kaynakları. 3) Uluslararası konjonktür ve bu konjonktürde söz konusu ülkenin özel yeri. iki farklı eğilime yol açabilmesidir. Çulhaoğlu. s. Marksizm'in hangi ülkede olursa olsun insanlara dünyasal bir bakış açısı ve analiz yöntemi sunmasıdır.317 Bu tür sorunların ortaya çıkışında kuşkusuz başka verilerin de payı olmuştur.

O bakımdan sosyalistler Türkiye’de Kemalist dönüşümlere geniş ölçüde hak verdiler” demekte. Doktor Hikmet Kıvılcımlı’ya 15 yıl. Akkurt. 1990. Bu arada yayın faaliyetleri devam etti.. Ankara: Đmge Yayınları.321 Sovyetler Birliği’ne giden insanların Sovyetler’deki sosyalizmin başarılarını anlatmaları. Abdülkadir Meriçboyu (Şair A. 2003. Tevfik Çavdar. Mahkeme Nazım Hikmet 15 yıla. Bununla birlikte yeni bir çok partililik denemesi. 331). 2. Hikayecilik ve yazarlık ününün henüz daha başlarında bulunan Sabahattin Ali o dönem sol ve devrimci hareketin içinde bir “aydın” olarak. Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılmasının iki yıl sonrasında ortaya çıkmıştır. 2. s. Eski Tüfeklerin Son Baharı. Ankara: Đmge Yayınları. Đstanbul: Gendaş Yay. I. telif yayınlarını görmekteyiz. S: 30-1. s. 155. 323 Emrah. propaganda faaliyetlerini hızlandırmıştır. Komünist Partisi’nin hücre çalışmalarının sürdürülmesi önemli sosyalist faaliyetlerdir.“Türkiye Komünist Partisi otuzlu yıllarda illegalitesini sürdürdü. ajitasyon. 106 . Kerim Sadi. a. “Mete Tunçay ile Kemalizm Üzerine”. 319 Tevfik Çavdar. s. Baskı. 322 Emin Karaca. Ankara. S. Bir diktatörlüktü o. 1929 dünya ekonomik bunalımı da ekonomik siyaset açısından yeni bir * Bu tevkiflerde baş hedef Nazım Hikmet’di.322 Mete Tunçay bir mülakatında “Bizim solcularımız milliyetçiliğe çok bağımlı kaldılar.. 320 Emin Karaca’nın Hüsamettin Dinç ile yaptığı röportaj. Sabiha-Zekeriya Sertel. Zaman zaman (özellikle de 1935 ve 1936) legalleşme çabalarına karşın bundan başarılı olamadı.). Kemal Tahir’e 15 yıl olmak üzere diğer kimselere de değişik cezalar verildi. Ömer Deniz 7 yıla. Liberal Düşünce Dergisi. Donanmaya komünist sızmasına yönelik davalar ise dört ayrı yerde görüldü. s. Türkiye’nin Demokrasi Tarihi 1839-1950. Türkiye’nin Demokrasi Tarihi 1839-1950. Nazım Hikmet’e 28 yıl (Harp Okulu Davas ile birlikte).Baskı. Zaten onların örnek diye bahsettikleri Sovyet tecrübesinde demokrasi çok özel bir anlama geliyordu. Nazım Hikmet’in şiir kitapları ile birtakım sol yayınların insanlara ulaştırılması. Nazım Hikmet ve diğerlerinin çeviri. Türkiye Komünist Partisi ülkenin dokuz kentine yayılmış “Sanat Mektepleri”nde örgütlenme. Hüseyin Avni Şanda. 96. Sadri Ertem. Baskı. . 1936’da Đspanya Đç Savaşı’nda faşistlerin işledikleri insanlık suçları Türkiye’de de yankı bulmuştur.e. Yıl 8. 321 Hüsamettin Dinç bu konuda şöyle bir örnek vermektedir: “Ünlü hikayeci Sabahattin Ali de 1930-1931 öğretim döneminde “Aydın Orta Mektebi”nde Almanca öğretmenliği yapmaktadır. TKP’nin orduya sızma girişimleri iddiası üzerine birinci mahkeme Harp Okulu’nda kuruldu. Türk solunda hiçbir zaman demokratik duygu olmadı. s. ( Bkz. 1999. 1930’lu yılların sonlarına doğru Kominternden “Kemalizm’in canını sıkmayı bırakın. Đstanbul: Gendaş Yay.Baskı. Ayrıca. Emin Karaca. onun destekçisidir. bırakın işçi haklarını diye. Bunlar arasında Haydar Rifat. Kemalist Türkiye Sovyetler Birliği’nin dostudur. (Bkz. 94-96. 331. şehrin öğretmen ve öğrenci çevresini “anladığını anlatarak” aydınlatmaktadır.. 1991.g.319 1930’lu yılların başında. Esaf Adil Müstecaplıoğlu.320 Bu konuda öğretmenlerin önemli işlevler icra ettiği görülmektedir.323 Kadro hareketine tekaddüm eden günlerin siyasal açıdan en önemli olayı Şeyh Sait isyanı sonucu Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın yanında her türlü muhalefetin susturulduğu Takrir-i Sükun döneminin başlamasıdır.” şeklinde bir direktif geldiğini ifade etmektedir.97-98. 1938’de büyük bir komünist tevkifatı* yapıldı. Kadir) on yıla. Orhan Alkaya beş aya ve Necati Çelik’in sekiz aya mahkumiyetine karar verdi. 1991. I. Eski Tüfeklerin Sonbaharı.

Đşte bu nedenlerle Kadroculuğun bir temel niteliği. Kemalizmi şöyle tarif ediyor: “Kemalizm. Đstanbul: Đletişim Yay. Devletçilik. Eflatun Cem Güney. Yalnız.. Aydemir. Tarihsel materyalizm ve diyalektik materyalizm de toplumu anlamanın anahtarı olarak görülmüştür. Siyasetin son derece sınırlandığı bir ortamda beliren siyasal hareketin muhalif olmadığı. 20. ekonomi alanında iktidar ideolojisinin tamamlanmasını gerektirecek bir boşluk vardır. Türkiye Toplumunun Bunalımı. s. Aynı zamanda kültürel anlamda yeni bir dönüşümün kurumlarının. Devletçilik bir ekonomik sistem şeklinde değerlendirilince de zaten sınıflaşmanın belirginleşmediği bir toplumun sanayileşmek suretiyle gene sınıflaşmanın oluşmayacağı kalkınmış bir topluma dönüştürülmesi eğilimi belirginleşmiştir. Aydemir.(Levent Cinemre-Ruşen Çakır’ın Mete Tuncay ile yaptığı röportaj. Sol Kemalizm’e Bakıyor. Neşet Halil.326 Kadro dergisi etrafında oluşan siyasal hareket. kurucuların sıkı sık yayımlanan yazıları dışında Behçet Kemal Çağlar.16 327 Ahmet Đnsel. ordulaşmış millet nizamıdır ve bu nizam. Muhlis Etem. daha doğrusu ideolojisi üretmektir. I. tepeden inmeci yöntemlerle çağdaşlaşmayı gerçekleştirmeye çalışan ve bunu biçimsel öğelere ağırlık vererek düşünen bir harekettir.. Osmanlı Đmparatorluğu’nda. Kültürel düzenlemelerin dayatıldığı bir ortamda aykırı kültürel seçeneklerin önerilebileceği düşünülmelidir. tarihin bilinmeyen devirlerinden beri bizim milletimizin öz ve kendine has milli nizamıdır. bu tarihten sonra yayınını durdurmuştur.g. Falih Rıfkı Atay. Münir Đriboz’un yazıları yayımlandı.e. Mühendis Nazir. Bu tür bir devletçilik anlayışının izlerini 1960’larda Yön Hareketi içinde yeniden buluruz 327. en azından Tanzimat’tan beri oluşan çağdaşlaşmacı akımın devamı olarak.. S. Yakup Kadri Karaosmanoğlu. Hakkı Mahir. Toplumsal yeniliği gerçekleştirmek için de siyasal araçlardan yararlanmayı ummaktadır. Đsmail Hüsrev Tekin. Şevket Süreyya Aydemir. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren Fransız devrimindeki Jakoben. Esas itibariyle bir ekonomi politikası yoktur. Vala Nurettin. bütüncül devletçiliğin en ileri ifadelerini dile getirir.14) 325 Kurtuluş Kayalı. Şefik. Ahmet Hamdi Tanpınar. Tahir Hayrettin. I. Şakir Hazım. a. Milli Kurtuluş hareketleri ideolojisini formülleştirirken de iki noktanın altı çizilmiştir. 2000. Đbrahim Necmi.yönelimi gündeme getirmiştir. yer yer totaliter tonlar almaktan kaçınmaz. s. 324 Mete Tunçay. Sayı:34’ten naklen) 107 . Bu ifadeler.. s. sürekli inkılap halinin yaratılmasının aracıdır.” demektedir Ş. Mehmet Đlhan. bir başka alanda. Kemalizm’le324 uyumlu bir milli kurtuluş hareketleri teorisi. S. 1932 yılının Ocak ayında yayımlanmaya başlamıştır. Kadro. 1991.15-16 326 Kurtuluş Kayalı. Ahmet Hamdi Başar. dönemin havasına da uyarak. Türk Düşünce Dünyasının Bunalımı. A. Çağdaşlaşmayı Batılılaşma diye anlayan. “Devletçilik nizamı. Đnkılabın ideolojisi bir bütünsellik arz ettiğinden ekonomi siyasetinin de diğer yaklaşımlarla tutarlı olması gerekmektedir. diğeri de devletçiliktir.151-152 (Ş. Son sayısı Aralık 1934-Ocak 1935 tarihini taşıyan Kadro. Đstanbul: Metis Yay. olamayacağı apaçık bir gerçekliktir. Türk Dili Tetkik Cemiyeti ve Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti’nin kuruluşunun hemen sonrasında yayın hayatına girmiştir. Bunlardan biri bağımsızlık.325 Kadro. “Programlı Devletçilik”. Baskı. 1990. Burhan Asaf Belge. Vedat Nedim Tor ve Şevki Yazman tarafından çıkarılan Kadro’da. Đstanbul: Birikim yay. Basım. s.

Fakat.g. milletin en ileri ve en duygulu unsurlarını toplayan azlık. her zaman sevk ve idare edebilecektir. bir taraftan da sonunda erişmek istedikleri bazı durumların Kemalist reformlarla ortaya çıktığını görünce. I.17 329 Kurtuluş Kayalı. fakat disiplinli bir kadronun iradesinde temsil olunur. a. daha sonra da doğru bir sezgi olduğuna inandığım görüş. 1925’ten sonra TKP’nin Türkiye içinde * Nitekim Ş. Bunun için solun cumhuriyet döneminde büyük sıkıntısı oldu. “Halka rağmen halk için” mantığı da bir anlamda bu oluşumun anahtarını vermektedir. Aslında Kemalizm’i bir anda oluşmuş bir şey değil.. s.19. partilerde olduğu gibi. dönenin TKP olduğudur. Kemalizm’in gerçekleştirmek istediği reformlarla solun çağdaşlaşmayla erişmek istediği noktalar çakışmaktadır.. fikirlerin isabeti ve yetiştirdiği inkılap neslinin liyakat ve heyecanı ile. Kadro.e.” ( Bkz. Bir aydın kadronun toplumu düze çıkaracağı temel düşüncesidir. o bu kalabalıkları. Bir taraftan altyapıyla ilgilenerek toplumsal düzeltimleri farklı bir ekonomik temele oturtmak isterlerken. Böyle bir ikircikli durumda kaldılar.Kadroculuğun ekonomik alandaki siyasetinin özü budur. Solun ilk yıllarında biraz şabloncu da olsa farklı bir gelişme. inkılap içinde en ileri unsurların. yıllar boyunca ortaya çıkan. Kadroda. Kadro gibi Türkiye Komünist Partisi’nin de desteğini almıştır.1990. 108 . Bilakis Kemalizm’in kültürel yenilikçiliğini hararetle desteklemişlerdir. 328 Kurtuluş Kayalı. Đnkılap. Bir taraftan karşı çıkıyorlar.. gelişigüzel her vatandaşın yeri yoktur.. Đstanbul: Đletişim Yay. Baskı. milletin bütün kalabalıklarını kendi teşkilat çerçevesi içinde toplayamayabilir. onun tek ve idealist lideri etrafında toplanan “Kadro”dur.Đnkılabın bütün yönetici fikirleri.226-227 ). Kadro dergisi Türkiye açısından hedeflediği toplumun. Kadro. Aydemir bu konuda şu şekilde konuşur: “. Kemalizm’in kültürel amaçları konusunda hiçbir itiraz sesi yükseltmemişlerdir. bir taraftan da sonuçlarını sevinçle karşılıyorlardı. Ama geniş ölçüde. kendisini tamamlayan bir düşünce diye görürsek. Tuncay değişenin sadece TKP olmadığını. Đstanbul: Remzi Kitabevi.328 Kemalizm’in kültürel anlamda muhafazakar muhalefete karşıtlığı. Aydemir. . M. çağdaşlaşma stratejisi vardır. Yenilikçi aydının gelenekçi halkı değiştirmesinin yolunun da ister istemez demokrasiyle bir ilişkisi bulunmamaktadır. 2000. içten içe sevinç duymak durumunda kaldılar. başlangıçta. inkılabın mahiyetini. gelişme istikametlerini tayin ve ilan eden prensipler.329 Türkiye’de sol hareket de yine çağdaşlaşmacı genel akımın içinde yer almaktadır. S. 1925’ten sonra ise partinin içinde böyle düşünmeye devam eden insanlar dışlandılar ve bunlar daha sonra giderek “Kadro” hareketini kurdular. Türk Düşünce Dünyasının Bunalımı. yani yasa dışılığa itilmiş olan TKP’de böyle düşünülüyordu. Đnkilap ve Kadro. Benim Türkiye’de Sol Akımlar adlı kitabımda. Kadrocular’ın dönek olmadıkları. inkılabı duyan şuurlu ve feragatli bir avangarddır.. Şevket S.. inkılabın tek ve idealist partisi. buna bir sempatiyle bakmak. ancak böyle bir kadronun ideolojisinde ifadesini bulur. Kadro. Basım. Soldaki insanlara da Türk Milliyetçiliğinin damgasını vurduğunu. Özellikle 1925 öncesinde gizli partide. mesela Türkiye’nin kapitalist olmayan yolda bir Kemalist iktidarla geliştirilebileceğine dair solun umutları vardı. 4. Bunu vurgulamak gerekir. Ankara hükümetinin de değiştiğini ifade ediyor. inkılabın irade ve menfaatini savunan. en ileri fikirler etrafında teşkilatlanmasıdır. bir elit kadro* tarafından oluşturulacağı kanaatindedir.. Kadrocular kültürel değişim programı.. s. s.

Basım. s. onun da “Başvekile söyleyin Paşam” dediğini.Baskı. Đsmet Paşa’nın da bunu işitmezlikten geldiğini anlatır. Đstanbul: Metis Yay. “Gerçi hakları da var ya. 2003. Gazi’nin de kendi kendine söylenir gibi. I. Kemalizm’le ve Üçüncü Dünyacılıkla sıkı bir bağlantısı olduğu aşikardır. 109 . Kadro Dergisi. sınıfsızlığı entelijansiyaya kakmak içindir.. Mete Tunçay CHF’nin Kemalistler’in tek parti diktatörlüğü çerçevesinde komünistlerin canına okunduğunu söylüyor. Komintern’in karara bağladığı klişeleri Türkiye için tekrarlamakla yetindiklerini belirtiyor. kendi görev alanına başkalarının saldırısı gibi görmektedir. Đsmet Đnönü’nün Şahsiyeti ve Ülküsü adlı kitapçıkları yayımlanır. 579-580 336 Maurice Duverger. CHP’nin Đktisadi Siyaset Sistemi. 419-420. bilinemezliği ve mistisizmi ön plana çıkarmak için çıkıyor. 2000. Türk Düşünce Dünyasının Bunalımı..420-421(a. I.. sınıfsal. Bunu. o zaman TKP’nin Cumhuriyet Halk Fırkası’nın sol kanadı olduğu değerlendirmesine karşın 331.Đlkin.. 359. Ona göre. Đlkin.r. a..19 332 Levent Cinemre ve Ruşen Çakır. 1930 yıllarındaki formülasyonunda sınıfsızlığı bir bakış olarak yerleştirmek son derece önemli ve önde bir yer kazanıyor.çok sıkıştırılıp da birçok önderleri yurtdışın da yaşamak ve komintern disiplinine ayak uydurmak zorunda kalınca.“Recep Peker’in Kadro’nun. Kemalist devrimin özü itibariyle pragmatik olduğunu ifade ediyor. a. bir adım daha atarak.332 Yalçın Küçük’e göre. 330 Levent Cinemre ve Ruşen Çakır’ın Mete Tuncay ile yaptığı röportaj.335 CHP için teorinin pratikten sonra geldiğini Fransız sosyal bilimci Maurice Duverger de tespit etmişti. 335 Đlhan Tekeli-Selim Đlkin. Basım. Đstanbul: Đletişim Yay.e. Siyasi Partiler. 337 Đ.. s. s. Kurtuluş kayalı.g. Đstanbul: Tekin Yay.336 Đnönü’nün cumhurbaşkanlığa gelmesi ve Dünya Savaşı’nın başlaması ile Kadrocular “müdafaa ekonomisi” kavramı çerçevesinde devletçilik tartışmalarına yeni bir hız kazandırmış olmalıdırlar. Đzleyen Ağaç Dergisi.. Sol Kemalizm’e Bakıyor. kemalizmin. a. s.Baskı.333 Kadro dergisinin ilk sayısından itibaren CHF Umumi Katibi Recep Peker bu yayından rahatsız olmuştur. Aydın Üzerine Tezler-5 1830-1980 beşinci kitap. bilimsel ve proleter bir bakışın köklerini kazıyabilmek için seferber olmuşa benziyor”. mektup için aynı eser bkz. s.. 330 Kadroculuğun Narodnizmle.g. Tökin’in.e. Đstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. Ankara: Bilgi Yay.g.16 333 Yalçın Küçük. 1991. I. Yakup Kadri’nin Vedat Nedim’e yazdığı mektuptan hareketle şunları nakleder:. Bir Cumhuriyet Öyküsü Kadrocular’ı ve Kadro’yu Anlamak.446. s. Kadro’ya makale bile yazdı. Duverger. rejimin temelini sarsan yayınlar yaptığı görüşünü savunduğunu.” Đ. 2. Rejim. 331 Kurtuluş Kayalı. Đlk iki kitapçık CHP’nin ideolojisini yorumlayarak sistemleştirmeye çalışmaktadır. 1974. Đdeolojik yol göstericiliğin Kadro Dergisi tarafından yüklenilmeye kalkılmasını yersiz bulmaktadır. Ülkü Dergisi ile köycülüğü hedef olarak gösterebilmek ve kabul ettirmek için çıkarılıyor.Tekeli-S. 14-15. Fikren ve kalben onlarla beraberdir” dediğini. s.. s.334 Đsmet Paşa bu konuda Kadroculara yakındır. s.337 1946 yılında Đsmail Hüsrev Tökin’in CHP’nin Dünya ve Cemiyet Görüşü.Tekeli-S. Tökin ve Aydemir bu yolla Kadro dergisindeki görüşlerini bu koşullarda yeniden üretmişlerdir denilebilir.g. 1988. 309 334 Đlhan Tekeli-Selim Đlkin. Gazi’nin de birden parlayarak Şükrü Kaya’ya “bu işi ne zaman halledeceksin” diye çıkıştığını.

S.Đ. Ama yine de geçen zaman içinde Kadrocular’ın önemli bir kısmı özellikle dönemin sonuna doğru DP ile uzlaşma içine girmişlerdir.. Nilüfer Yalçın. s. Nejat Bengül. 340 Yalçın Küçük.456. Đstanbul: Tekin Yay. Forum Hareketi’ni. Hükümet. Turhan Feyzioğlu. Türkiye’nin yeni ekonomik politika arayışlarına girdiği 1958 yılında Kadro’nun yeniden gündeme girdiği görülmektedir.Đlkin. Cahit Talas. 1986. 448.e. durdurmak istiyorlar. s. Türkiye’nin yeni bir arayış dönemine girdiği sırada Kadro’nun hatırlanması dolayısıyla gündeme gelenlerdir.Tekeli-S. Aydın Üzerine Tezler-5 1830-1980 beşinci kitap. hatta zaman zaman kapatıyordu.Đnönü: Şahsiyeti ve Ülküsü başlıklı kitabı.Đlkin. Metin And.Tekeli. Bu yılların aydınlar çevresinde etkili olan iki yayın organı Forum ve Pazar Postası. 1988. Osman Okyar. büyük ölçüde birbirlerinden kopuk olarak kendi yaşam gailelerine hapsoldukları söylenebilir. II.. Đsmail Türk. Dışarıda denge politikası yürüten hükümet. Turan Güneş. Mümtaz Soysal. s.Basım..339 Aydın Yalçın. bir Soğuk Savaş demokrasisi arayışı olarak nitelendiriyor ve şöyle devam ediyor: “Gerçekleştiğine inanıldığı bir sırada Yön Hareketi. 110 .Basım. .340 Değişen dünya konjonktürün Türk siyasi hareketine. Yaşar Karayalçın. 269 ). 2003.. Tabii önemli olan bunlar değil.g. Dünya Savaşı’na girilmemesi amacıyla izlenen denge politikasına zarar veren pek çok gazeteyi uyarıyor. Soğuk Savaş’ın 1960 yıllarında aktif aydın kuşağı son derece çok etkilediğini. Ankara: Bilgi Yay. Tarihin tekerlerinin önünde takoz olmaya bile razı oluyorlar. Bir Cumhuriyet Öyküsü Kadrocular’ı ve Kadro’yu Anlamak.. bu uzlaşma altında bazı Kadroculuk eğilimleri sezilebilir. Bülent Ecevit. Bunların bir kısmı Đsmet Paşa’nın sosyalistliğini kanıtlamak için Kadro dergisinde yazı yazmasının gösterilmesi yüzünden olmaktadır.338 Kadrocuların DP döneminde. dolayısıyla sol harekete yansıdığını görmekteyiz.. Yalçın.şahsiyetini ve milli iktisat ve cemiyet davaları hakkındaki fikirlerini tahlil eden ve bu fikirlerden bir sistem icrasına dönük” bir çalışmadır. (Bkz. Muammer Aksoy.. Bahri Savcı. Đnönü’nün cumhurbaşkanlığı döneminde olduğu gibi kadrocu düşüncelerini yeniden üretme olanağını bulamadıkları. Oktay Yenal. Kalkınmada Bir Strateji Arayışı Yön Hareketi. şiddet yoluyla sosyal demokrasiyi gerçekleştirmek üzere harekete geçiyor. Eğer Kadroculuk ideolojik içeriğiyle değil de varolan bir iktidarı dışarıdan yol göstererek bölüşmeye çalışma süreci olarak tanımlanırsa. Sadun Aren. Hikmet Özdemir. Ömer Sakıp’ın Kadrolar’ı analiz eden yazı serisine yer vermiştir. Akif Erginay. Đnönü’nün çeşitli tarihlerde söylediği nutuklara ve yazdığı makalelere dayanarak onun “. Forumcularda böyle bir anlayış yok. Şerif Mardin. 339 Đ. Şevki Vanlı. Fahir Armaoğlu.12 * Okyar’ın verdiği bilgilere göre Forum’un yazarları arasında şu isimler bulunmaktadır: Aydın Yalçın. Coşkun Kırca. Nejat Erder.. DP’nin Türkiye’de estirdiği liberal rüzgarların sona erdiği. Forum Hareketi’nin* bu etkinin somutlaşması olduğunu belirtiyor. I. Đstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. I. s. buna bağlı olarak içerde de 338 Đ. a.

Bu örgüt daha sonra DĐSK Sendikası’nı oluşturuyordu.. savaş yıllarındaki TKP ve Sol Hareketi tasvir ediyor: “Savaş sırasında Türkiye’de TKP ya da benzeri bir sol partinin etkin bir çalışması olmamıştır. 397. “Türkiye’nin Birleşmiş Milletler Beyannamesi’ni imzalayarak bu örgütün kurucu üyesi olması. insanların birkaç örgütle bağlantısının olduğu görülmektedir. o dönemdeki çalışmaları şu şekilde anlatıyor: “ Mustafa Kolkır. 2002. Ali Aybar.341 Tevfik Çavdar. 46 344 Emin Karaca. s. Yurt ve Dünya ve Adımlar dergileri etrafında toplanmıştı. sendika.”342 “Sol akım bu dönemde Đstanbul ve Ankara çevrelerinde gelişmiştir. örgütlerin birbiriyle irtibatlı olduğu. Gendaş Yay. a. hücre çalışmaları ile sıkı bir şekilde örgütlendiği. Pertev Naili Boratav.. Kısa sürede sendikayı kurduk. 1946 yılı Haziran’ında Şefik Hüsnü’nün kurduğu legal Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi Ankara’da da faaliyete geçince orada görev aldık.100-101. Bunlar Türkiye Sosyalist Partisi ve Türkiye Sosyalist Emekçi 341 342 Barış Ünlü. Sadece “Vurgunculara. s. Đstanbul...344 “Ben önce Haliç Mensucat Sendikası’nda görev aldım.. Eski Tüfeklerin Sonbaharı. “Halk Partisi’nin sendika uzaklaştırmıştık.g.343 II.Baskı. s . Đstanbul: Đletişim Yay. s. Niyaz Berkes. Ankara: Đmge Yayınları. emperyalizm ve ırkçılık karşıtı bir yayın politikası takip ediyordu. Dünya Savaşı yıllarında gizli faaliyetlerini sürdüren TKP’den Hüsamettin Dinç. ihtikara ve karaborsaya karşı bir cephe” hareketine girişilmiştir. I. 1999. a. 343 Barış Ünlü.g. Bu yıllarda defalarca kapatılan Tan gazetesi. ne var ki bu etkinliğin de istenilen ölçüde olmadığını. Đstanbul çevresi Tan Gazetesi etrafında toplanan solculardan oluşmaktaydı. içerisinde yapılabilecek tek etkinlik de buydu. 45-46 Tevfik Çavdar. ve Madeni Eşya Đşçileri kurucusu olan Maden-Đş yönetimindeki adamlarını gençlik teşkilatları. faşizm.Baskı. Muzaffer Şerif Başoğlu gibi kişilerin oluşturduğu Ankara çevresi ise. Sonradan Demir Sendikası’na çağırdılar. I. faşizm ve ırkçı Turancı karşıtı olan bu iki dergi 1944 başlarında kapatılmışlardır”.denge politikası yürütmüş. Ankara Yüksek Tahsil Gençlik Derneği ile ilişki kurduk.98-99. Baskı. 345 Emin Karaca. ben ve bir de Eskişehirli Mustafa’yla üçümüz hemen bir Komünist Partisi hücresi kurduk.e. Ciddi bilimsel yazıların yayınlandığı. Behice Boran. Bir Siyasal Düşünür Olarak M. ses getirmediğini de söylemek durumundayız. örneğin Almanya savaşta henüz güçlüyken ve kaybedeceği belli değilken sağ akımların yayınlarına hoşgörülü davranılmıştır. Adnan Cemgil. dış politikada daha çok SSCB ile yakınlaşılmasını savunan. 1991. Parti’ye bağlı Ağır Madeni Eşya Sanayi Sendikasını kurmaya çalıştık.e. faaliyete geçtik. Türkiye’nin Demokrasi Tarihi 1839-1950. iç siyasette çok sesliliğe bir geçişi hızlandırdı. O günün koşulları. 111 . s. Bu dönemde iki önemli sol parti kuruldu.345 Bu dönemde solun parti. 2. Marksist çözümlemelerin yapıldığı. sanat mektepleri. Bu derneğin iki drijan militanı Şevki Akşit ve şair Enver Gökçe ile bu vesile ile tanıştım.

Bir Siyasal Düşünür Olarak M. Ancak Halk Partisi’nin uygulamalarına 346 Tevfik Çavdar.347 Kanaatimize göre. Köy Enstitülerinin mimarı Đ. çıkmaza girmesini ve bir noktadan sonra noksan kalmasını. Türkiye’nin Demokrasi Tarihi 1839-1950. Dünya Savaşı’ndan ABD. Demokrat Parti’yi oluşturanlar da sonuçta Halk Partisi’nden gelmişlerdi ve onlar da temelde Batıcıydılar.. 347 Barış Ünlü. Amaç sınıf bilinci uyandırılmış köylüler yetiştirmek ve evrimi bunların aracılığıyla hızlandırmaktır. biraz daha sıradan vatandaşın rahat edebileceği bir ortam oluşmaya başladı. 2002. s. Ancak bilinçlenmiş emekçi sınıflar daha ileri süreçlere geçebilmeyi sağlayacaklardır…348 Milli Şef dönemi 14 Mayıs 1950 seçimleriyle sona ermesinden sonra. Durumun kritiğini doğru olarak yapması. başka bir deyişle burjuva devriminin tamamlanarak proleter devrime dönüştürülememesinin nedenlerini anlayabilmiştir. s. Đngiltere ve Fransa gibi “demokrasi”ler ve SSCB galip çıkmıştır. Hakkı Tonguç’un düşünce sistemini değerlendiriyor: “Öncelikle içinde eyleme geçeceği Kurtuluş Savaşı sonrası Türkiye’sinin siyasal ve toplumsal yapısını. Đstanbul: Ant Yay. 397. Türkiye’de siyasal iktidarın gücünü aldığı asker-sivil bürokrasi ve egemen sınıflar ittifakın çıkarları. Demokrat Partisi’nin 7 Ocak 1946’da resmen kurulmasıyla beraber çok partili hayata geçmiştir. Baskı. 1991. Köy Enstitüleri “devrim için eğiterek” bir sınıf bilinci temeli oluşturma amacıyla kurulmuştu. ileride yapılacak alt yapı değişikliklerini hızlandıracak uygulamalara girişmiştir..218.”346 1945 yılı Türkiye’nin siyasi hayatında önemli bir dönemeçtir. Milletin çoğunluğunu teşkil eden köylü kesimi biraz daha saygı görmeye ve bürokratların kapısını daha bir rahat açmaya başladı. Devrim Açısından Köy Enstitüleri ve Tonguç. savaş sonrası düzende kapitalist blokun ve onun lideri ABD’nin yanında olmayı getirmiştir. Ankara: Đmge Yayınları. Ali Aybar. 1970. bu koşullar içinde ona. Devrimci bir yol izlemek mümkün olmadığı için de evrimci bir yol izlenmiştir. I. II. Bas. 112 .47-50 348 Engin Tonguç. I. Ezanlar Arapça okutulmaya başlandı. Bunun yanında savaş ekonomisi şartlarının toplumsal yapıda meydana getirdiği değişiklikler. Bunların dışında 1946 yılında sol görünümlü iki parti daha kurulmuştur. toplumun bazı kesimlerinin hızla zenginleşmesini sağlarken geniş halk kitlelerinin daha da fakirleşmesine sebep olmuştur. I. Türkiye Sosyalist Đşçi Partisi ve Türkiye Đşçi ve Çiftçi Partisi. s. Türkiye’de biraz daha özgür. kendi alanında önemli bir derecede bağımsız davranabilmek olanağını sağlamayı başarmış. Engin Tonguç. Baskı. Bu açıdan Köy Enstitüleri atılımı bir çeşit “devrim için eğitim” atılımı sayılabilir. Đstanbul: Đletişim Yay. Sömürüldüğü düşünülen köylüde sınıf temelli bir bilinç oluşturarak toplumsal yapıyı değiştirmek amacı hedeflenmişti. Köy Enstitüleri ve Öğretmen Okullarının 68 gençliğine giden yolda bir alt yapı sağladığını düşünüyoruz. siyasal olanakları kullanarak eyleme geçme yolunu açmıştır. Siyasal iktidar bu yıl içinde siyasal ve örgütlü muhalefete izin vermiş ve Türkiye.ve Köylü Partisi’dir. Eylemi bir çeşit devrimci taktiği sayılabilir: Koşulların alt yapı değişikliklerine elvermediği bir ortamda. Anadolu Đhtilalinin duraklamasını.

ilgi. Halk kitleleri kendi dünyevi ihtiyaçlarıyla kültürel ve tarihsel kimliğini temsil ederek kendisine hürmet gösterecek liderler aramıştır. Belli. Yarın -Đdeolojiler 3-. Bugün. Đnönü bunu kabul etmedi. sosyalizm idealine merak. dünya ve ülke olaylarını Marksist açıdan değerlendirme talimleri yapıyorduk. “Bir Đktidar Aracı Olarak Gençlik ve Şiddet”.350 S. Bizatihi devrime yani devrimci duruma planlanış henüz uzakça bir ideal gibi görülüyordu Türkiye için. Ocak-Şubat 1997. Doğu-Batı Düşünce Dergisi. Ancak sivil ve asker bürokrasi ve buna dayalı üniversite mensupları bu durumdan hiç de hoşnut değillerdi. DP’nin seçimi kazanmasının hemen akabinde ordu mensupları. Ayağı çarıklıların kendi iktidarlarını sarsmasını hazmedemiyorlardı. Aslında DP zamanında. Zaten biz milletçe “imtiyazsız sınıfsız kaynaşmış bir kitle” değil miydik? Uluslararası planda ise dünya barışının korunması idi söz konusu olan. 113 . 30.349 Türkiye’nin 1950’den 2002’ye kadarki demokrasi tarihinde ideoloji açısından bakıldığında 1922-30 arasında oluşan ve 1930-50 arasında uygulanan devlet ideolojisini kısıtlamak. Ankara. Đnönü’ye seçim sonuçlarını geçersiz sayması gerektiğini bildirdiler. 35. bazılarının Fransa’ya gitmek zorunda kaldığını belirterek TKP tevkifatı sonrası durumu şöyle anlatıyor: “Savaşı hemen izleyen o yıllarda. genellikle Türkiye’nin kalkınıp 349 350 Cevat Özkaya. öte yandan iktidar ve muhalefet arasında geçen bir mücadeleden ibarettir. Paris’teki Türkler’in Türkiye emekçi sınıflarının kurtuluşunun. s. özlem ve giderek bu uğurda savaşım istenci yaratmaktı en önemlisi. ellili yıllarda TKP tevkifatı sonucu. 37.muhalefet ediyor ve halkın biraz daha dikkate alınması gerektiğini düşünüyorlardı. S. Uluslararası konjonktür müsait değildi. yani 1946’dan 2002’ye kadar geçen zaman bir yandan partiler ve halk arasında. Sosyalizmin benimsenmesinde temel bir faktör olarak Türkiye’nin “gerilik”ten kurtulması ve “ileri” bir ülke düşüncesi ve özlemi yatmaktadır. bir çok arkadaşının sosyalist ülkelerden birine sığınmak istediğini. Đktidara gelince Demokrat Parti kısmi bir takım rahatlamalar sağladı. Teorik bilinçlenme. silahlı propaganda gibi mücadele yöntemlerine ilişkin konular gündeme gelmiyordu henüz. “Türkiye’de Bugün Đdeoloji Durumu”. Halk liderlerin uzlaştırıcı kabiliyetlerine ve tecrübelerine ve bilhassa kendi kültürel kimliğine ve varlığına olan inancına önem vermekteydi. 16. Belli. Bunun üzerine DP iktidarının ilk yıllarından itibaren ordu içinde darbe için gruplaşmalar oluşmaya başladı. S. O zamanki Türkiye için sosyalizmin bilimini halka tanıtmak. s. Türkiyeli komünistlerin bulundukları yerlerde barınmaları güçleştiğinde. Kemal Karpat. Umran. toplumun öz kimliği ve kültürü ile bağdaşır hale getirmek olarak görünür. muhatabımız Türkiye’nin emekçi yığınları idi”. Đşçi sınıfının büyük bir bölümü sınıf olduğunun bile farkında değildi henüz denebilir. S. Dün. şehir-kır gerillası ya da örneğin öncü savaş.

28-29 353 Cevat Özkaya. bazı özgürlükleri kısması. s. 1933 yılında Bulgarların Türk mezarlarını tahrif etmeleri üzerine protesto gösterileri yapılmış ve bu gösterilerin artması sonucunda 80 genç tutuklanmış. 1928 yılında Talebe Birliği “Vatandaş Türkçe Konuş”. 2003. hem varolan sosyal ilişkiler ağı içerisinde iktidar odaklarını etkilemeye çalışmasını göstermesi açısından. Tahkikat Encümeni ve Vatan Cephesi teşebbüsleri bahane edilerek muhalefetin dozu artırıldı. s.353 Kadroculardan Şevket Süreyya’nın. güdümlü olmayan gençlik hareketleri de yapılmıştır”. s. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. 1948 yılında Türkiye Milli Talebe Federasyonu (TMTF) kuruldu. halk tabanında ma’kes bulmuş bir muhalefet değildi. 218-9. üniversite dışına çıkartılması kararını protesto gösterileri ile birlikte öğrencilerin fakülte ve üniversite yönetim kurullarına katılma taleplerini görüyoruz. Đstanbul: Belge Yayınları. 1950-56 yılları arası yeni yönetimden beklentiler dönemi olarak geçer..çağdaş bir düzeye varışının sosyalizm yoluyla olacağına inandıkları için bu davaya bağlandıklarını ifade ediyor. 1947’de üniversite öğrenci derneklerinin. siyasi iktidarın basiretsizliği. “Kazım Kolcuoğlu ile yapılan röportaj”. “elitçi” yaklaşımlarını göstermesi açısından ilginçtir. Kazım Kolcuoğlu’na göre. Sivil-asker bürokrasi. 1946 yılında Đstanbul’da “Đstanbul Yüksek Tahsil Gençlik Derneği”. “Bir Đktidar Aracı Olarak Gençlik ve Şiddet”. üniversite camiası ve bunlara destek veren basın. Đstanbul Yüksek Tahsil Derneği. 1994.Anılar-. Turan Feyzioğlu. Bu. 35. Boşuna mı Çiğnedik?. CHP’den milletvekili seçilmesi. 1960 öncesi gençlik eylemleri zaman zaman güdümlü olmuş. Ankara’da “Türkiye Gençler Derneği” kurulur. 28-29 Nisan olayları. Ocak-Şubat 1997. 1937’de Hatay’ın Türkiye’ye ilhakı için gençlik gösterileri yapılır. Bunun sonucunda dergileri kapatılır ve çalışmaları engellenir. S. Önemli bir eylem yoktur. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi 351 352 Sevim Belli. bir memurunun Türkçe konuşmasına kızarak hakaret etmesi üzerine gençler şirket binasını tahrif etmişlerdir. 27 Mayıs Đhtilali’ni yapan MBK üyeleri tarafından Kurucu Meclis Üyeliği’ne getirilmesi. Talebe Birliği kapatılmıştır. muhalefetten oluşuyordu. 1957 yılından sonra beklentiler bitmiştir ve dönemin iktidarının baskı rejimine kayması karşısında yeniden hareketler başlamıştır. 352 1957’den itibaren ekonomik durumun nisbi olarak kötüleşmesi. Umran. 1924 yılında öğrencilere indirim yapmamakta direnen yabancıların elindeki Đstanbul Tramvay Şirketi protesto edilerek Tünel’deki şirket merkezi tahrif edilir. 1933 yılında Wagon Li şirketi müdürünün. Đstanbul: Ozan Yayıncılık. hem de Kadrocuların “halka rağmen”. I. 27 Mayıs 1960 devrimi. 16 114 . “tepeden inmeci”. “Hür Gençlik” adlı bir dergi çıkartır ve o dönem Nazım Hikmet için af kampanyası düzenler. “1945’te Tan Gazetesi gençler tarafından basılarak tahrip edilir. Baskı. “Yerli Malı Kullan” kampanyalarını açmışlardır.351 1960 öncesi önemli öğrenci eylemlerini şöyle sıralayabiliriz: Cumhuriyet’in ilânından sonra üniversite öğrencileri “Talebe Birliği” adı altında örgütlenmişlerdir.

ancak bazı tekelleri (inhisarları) imtiyazlı şirketlere dağıtarak ihaleler yoluyla. Đstanbul.28-29 355 Yahya S. çok partili düzen içinde bulunmaktadırlar ve bu gerçeğe uyum sağlayacaklardır. Dolayısıyla Türkiye’deki devletçilik uygulamalarına. 1932-1939 Türkiye’sinde devletçi bir politikanın uygulanması rastlantı değildir. 27 Mayıs’ı yapanlar çıkış koşulları olarak. Nitekim. Bu fırsatı değerlendirmeye çalışan daha çok Şevket Süreyya oldu. s. ekonomik kalkınma aracı olarak devlet kapitalizmine başvurması. yeni bir anayasanın hazırlanmasını. herhangi bir doktrinin ya da ideolojinin gereği olarak değil. Bilgi Yay. a.Türkiye’nin yaşamında önemli değişiklikler getirirken.354 Cumhuriyet Türkiyesi’nde devletçilik.1986. planlı ulusal kalkınma düşüncesinin kazandığı öncelik oldu. sosyalizmin bir doktrin olarak hiçbir zaman benimsenmemiş oluşudur. s.. Đlkin. sosyal adalet gibi kavramların ön plana çıktığı bir ortamın Kadrocular’ın kendilerini yeniden üretebilmeleri için uygun olduğu açıktır. bütün bir Cumhuriyet dönemi boyunca liberal ve devletçi politikaların iç içe kullanılması bunun bir göstergesidir. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin önünü açtı. teşvik tedbirleriyle özel sermaye 354 Hikmet Özdemir. Kalkınmada Bir Strateji Arayışı Yön . Kaldı ki.Tekeli-S. Belirtilmesi gereken nokta. Anayasa hazırlamak için bir kurucu meclis oluşturuldu.31 115 . anti-emperyalizm. Öte yandan 27 Mayıs sonrasında yaşanan diğer önemli gelişme.g. Tezel. Meclis’te Đnönü’nün kendisi kışkırtmasa bile şartlar tam olursa ihtilallerin meşru olacağını söylemesi. Đ. DP dönemi sorumlularının yargılanarak cezalandırılmasını ve nihayet kendilerinin daha sonraki dönemdeki yaşamlarının güvence altına alınmasını öngörüyorlardı. 1923-50 arasında Türkiye’nin siyasal yönetiminde söz sahibi olan asker-bürokrat kökenli kadronun. Tezel’in belirttiği gibi kapitalist sermaye birikiminin özel bir yolu olmaktadır. Tabii ki artık bir tek parti dönemi içinde değil.Hareketi. Kadroculuğun yeni koşullarda yeniden üretilmesi için uygun bir ortam hazırlıyordu. sosyalist olduklarını söyleyen çoğu ülkeden daha geniş olduğu halde. Kadrocular’a da. hızlı sanayileşme politikasını en yaygın bir devletçilik uygulamasına dayandırması evrensel önemi olan bir bilgi konusu olarak görülmektedir. 1961 seçimlerine CHP Manisa adayı olarak girip seçildiğini belirtmektedir. Türkiye’de sözü edilen dönemde devletin ekonomideki payı ve rolünün.17 356 Hikmet Özdemir. ekonomik gelişmenin zorunlu bir sonucu (pragmatizm) olarak bakmak gerekmektedir.356 Devletin bizzat işletmecilik yapmaması.Basım. I.. Cumhuriyet Döneminin Đktisadi Tarihi (1923-1950) s.e. Planlı ulusal kalkınma. Yakup Kadri’nin 1960 askeri müdahalesi sonrasında Kurucu Meclis üyeliği yaptığını. bunalım döneminde başka yoksul ülkelerde de (örneğin Latin Amerika’da) önemli ölçüde sınai devlet girişimlerinde bulunulması böyle bir görüşü doğrulamaktadır.355 Bu nedenledir ki. Yahya S.

. hukuk ve askerlik alanlarında yetişmiş kimselerden oluşmaktaydı. fakat siyasi bağımsızlığa sahip bir ülkede 20.Basım. a.32-33 358 Hikmet Özdemir.g. Bu nedenledir ki.Dünya Savaşı’ndan sonra başlayan dış yardımların rolü de bu çatışmada büyük önem taşımıştır. Yön Hareketi. geri kalmış. Özellikle askerlikten yetişenler için devletçiliğin her şeyden önce bir milli savunma aracı olarak anlaşılması da böyle bir politikanın uygulanmasını olumlu yönde etkilemiş olmalıdır.) yapılmıştır. Savaşın bitiminde milli ekonomideki kaynaklar kuruduğundan. dış güçlerin baskısıyla oldukça karmaşık bir yapıya sahip olmuşlardır. Đlhan Tekeli ve Selim Đlkin’in yaptıkları değerlendirmeye göre. Kalkınmada Bir Strateji Arayışı. Kaldı ki. Bunda. uygulanan politikayı saf anlamda liberal bir politika saymak doğru değildir. Bu yıldan başlayarak devlet.e. Daha önemlisi. Her ne kadar 1940-45 yıllarını dünya savaşı nedeniyle ayrı düşünmek gerekirse de. devlete bir sınır çizme yönünde yapılacaktır. 1986. devletin egemenlik alanını genişletme yönünde değil. sistemin yeniden üretim şartlarının sağlanmasında dolaylı müdahalelerini arttıracağı gibi. Devletçilikten. 30’lar CHP’sinde devletçilik daha çok pragmatik nedenlerle savunulmuştur. s. yeni kurulan devlet işletmeleri. 116 . yani köklü bir liberalizm geleneğinin olmayışının etkisi de aranmalıdır. yoğun biçimde doğrudan müdahalelerde de bulunmaya başlamıştır. iç koşullardan bağımsız olarak dış dünyadaki gelişmelerdir. kurulan karma teşebbüslerin yönetiminde özel sermayenin etkin olması şartına bağlanmıştır. “halkçılık”ı gerçekleştirmek için yararlanılma yoluna gidilmemiş. Bilgi Yay. Yeni yorum. yeni bir kalkınma hamlesini iç kaynaklara dayanarak başlatmak imkansızlaşmıştır. I.357 1932. ters yönde... Denilebilir ki. özel girişimi bir prensip ve menfaat meselesi olarak destekleyecek kuvvetli fikirlerin.359 357 Hikmet Özdemir. kapitalist gelişmeye yönelmiş. o yıllarda daha çok idarecilik.. Devletin milli hayattaki payını çoğaltacak ve böylece kendilerine geniş çalışma imkanları açacak herhangi bir teşebbüs bu kimselerce olumlu karşılanacaktı. 1923-31 ve 1932-39 dönemleri. 1930’lardaki gibi. bürokrat aydınlar arasındaki zoraki nikah bozulmuştur.358 1938 yılından itibaren önceleri zorunluluk olarak başlayan devletçilikte bir yumuşama görülmektedir. Geri kalmışlığı yenebilmenin umudu gittikçe dış güçlere bağlanmaya başlayınca. s. Tersine devletin düzenleyici ve korumacı yanı belirgin bir şekilde görülmektedir. II.e. 35-37. böyle bir yola gidilsin diyenler de “zoraki diplomat” (Yakup Kadri Karaosmanoğlu kastediliyor.yüzyılın başlarında izlenebilecek iki alternatif yolu temsil eder. savaşın sonu adeta 1930’lar devletçiliğinin tarihsel görevini tamamladığını ilan edecektir.g. gelişen yerli burjuvazi ve büyük arazi sahibi sınıflarla. a.birikimini ve kapitalist gelişmeyi hızlandırması dönemin belirleyici özelliği olduğu için. bir dönüm yılıdır. Đstanbul. s..34 359 Hikmet Özdemir. ülkenin siyasetine ve dolayısıyla ekonomisine egemen olan sınıf. Türkiye’ye yapılan ABD yardımı çerçevesinde gelen fonların kullanılması.

s. Bir Strateji Arayışı.361 Böylece.. Bürokrat kökenli aydınlar. hükümetin kontrolü dışında tutulması üstünde durulması ilginçtir. s. asker ve sivil kökenli bürokrat aydınların prestij kaybetmelerini açıklamaya bazı kolaylıklar getirebilir. buna karşılık sanayicilerin ve serbest meslek sahiplerininkinin arttığını ortaya çıkarmaktadır. Đstanbul.362 Siyasi partilerin öğrenciler üzerinde etkili olduğu ve öğrencilerin bir baskı grubu rolü oynadığı görülmektedir.. Üçüncü Dünya için de devlet olduğu söylendiğine göre. bu anlamda 27 Mayıs ihtilalinin nedenlerinden birisi olurken. Yön Hareketi. siyasal alanda bürokrat kökenli aydınlar ile burjuvazi arasındaki mücadele. 360 Türkiye’deki KĐT’lerin kuruluş yılları ilginç bir göstergedir: Bunların 11’i 1950’den önce.38-9. 18 Nisan’da konulan 360 361 Hikmet Özdemir.g. Prof. 1950’lilerin sonlarına doğru (ve tabii 1960’larda) kendi yarattıkları burjuvazinin imkanlarını kıskanarak onunla iktidar mücadelesine girişmişlerdi.e. Hikmet Özdemir’e göre bu veriler 1950-60 döneminde. subayların (asker bürokrat aydınların) toplum içindeki statülerinin düştüğünü. 27 Mayıs’tan sonra bu coşku etkili bir muhalefet grubu yaratmayı başarmıştır. kamu kaynaklarını harekete geçirerek ülkede Cumhuriyetin kanatları altında bir milli burjuvazi yaratmayı amaçlayan politika yavaş yavaş bir tepki doğurmaya başlamıştı. bir Üçüncü Dünya ülkesinin aydınları olan Yöncüler açısından devletin bu kadar ayrıcalıklı olması olağan sayılmalıdır. 1950’deki siyasal iktidar değişikliğiyle birlikte asker ve sivil kökenli bürokratlar.g. a. 1986. Nitekim. I. 27 Mayıs 1960 Đhtilali öncesi CHP öğrenciler üzerindeki etkisini artırmıştır. Tarihin ayrıcalıklı konusunun Hegel için tin (geist). 17’si 1950-60 döneminde ve 11’i de 1960’dan sonra kurulmuştur. Türkiye ekonomisindeki rakipsiz güç olan devlet işletmelerindeki ayrıcalıklı konumlarını zaman içinde yitireceklerdir. s. 1961 Anayasasının hazırlanışı sırasında kamu teşebbüslerinin. Bilgi Yay.. başlangıçta. 12 Nisan 1960 tarihinde Demokrat Partisi’nin Halk Partisi hakkında meclis tahkikatı açılması kararını vermesi ve daha sonra 18 Nisan’da bu kararın Mecliste kabulünden sonra gelişen olaylar bunun en çarpıcı örneğidir.e. 362 Hikmet Özdemir.1950 yılında DP’nin iktidara gelmesinden sonra çok belirgin hale gelen yeni tür dış ekonomik ilişkiler ve bunlara bağlı olarak geliştirilen politikaların uygulanması. Bundan dolayıdır ki. 25-26 117 .Basım. Marx için sınıf. 37-8. 1964 yılında çıkarılan 440 sayılı Yasa. kamu kesiminde reorganizasyonu ve kamu kuruluşlarındaki yöneticilerin bir miktar hareket özgürlüğüne sahip olarak ilgili bakanların kontrolünden bir ölçüde uzaklaşmalarını öngören bir özellik taşıyacaktı. Böyle bir anlayışa sahip bürokrat aydınların. Arif Payaslıoğlu’nun 1958’de Türk işadamları arasında yaptığı anket. 27 Mayıs Đhtilalini neden büyük bir coşku ile karşıladıkları daha kolay anlaşılmaktadır. devletin ekonomideki rolünü azaltmak bir yana daha da arttıracaktır. a. Hikmet Özdemir.

Ben şerefleriyle uygun bir tören yapacağım. bütün siyasi faaliyetleri. “Menderes Đstifa”. partilerin kongreleri. 365 Muammer Taylak.365 Đstanbul olaylarının ertesi günü 363 364 Cem Eroğul.364 28 Nisan olaylarında iki öğrenci ölmüştür. Öğrenciler gittikçe yaygınlaşan bir direniş içinde örgütlenmişler ve eylemleri üzerlerine sürülen ordu birliklerine komuta eden subaylarca büyük ölçüde desteklenmiştir. Büyük Millet Meclisi’nin tahkikat kararı ile ilgili müzakerelerin yayını ile ilgilidir.Karadeniz. törene yalnız öğrenci temsilcileri katılacak. 28 Nisan 1960’ta büyük kitlesel katılımla başlayan öğrenci hareketi şiddetle bastırılmaya çalışılmıştır. askerler ise öğrenciyi desteklemiştir. Đstanbul: Evrensel Basın-Yayın. Cumhuriyette Öğrenci Hareketleri. 1996. “Diktatörler Kahrolsun” diye bağırmışlardır. 29 Nisan günü saat 16. baskı rejimi kurarsa. Nisan sonunda başlayan yığın hareketi Ankara’ya da sıçrayarak büyümüştür. Bu hırçınlığa rağmen olaylarda polis etkisiz kalmış.30’da toplanan kalabalığa halktan destek ve alkış gelmiş "Şehitlerimizi istiyoruz”. bir beyanname hazırlayıp dağıtmışlardır. Komisyonun kurulduğu ertesi günü Kızılay’da CHP’nin merkezi önünde ilk öğrenci gösterileri olmuş fakat toplanan öğrencileri polis hemen dağıtmıştır. 1990. binlerce öğrenci “Kahrolsun Diktatörler” ve “Menderes Đstifa” sloganlarıyla Beyazıt’tan başlayarak kitleler halinde yürüyüşe geçmişlerdir. Bu yasakların Mecliste görüşmeleri sırasında Đsmet Đnönü’nün yaptığı konuşma basına intikal etmemiştir.205. S. şimdi iktidarda bulunanların milletleri ihtilale nasıl zorladıkları insan hakları beyannamesine girmiştir.yasaklar. 1969 S. Çünkü genel olarak aydınlar ve ordu DP’nin “rejimi tehlikeye soktuğu” düşüncesindedir ve öğrenci eylemlerinin “rejimi korumaya yönelik” olduğuna inanmaktadırlar. o memlekette ihtilal behemehal olur. Đstanbul Üniversitesi tatil edilmiş ve gece sokağa çıkma yasağı konulmuştur. polisi istemeyerek hep bir ağızdan “Ordu kalsın. Öğrenciler arkadaşlarını istediklerini ve cenaze hazırlığı yapacaklarını söylemişlerdir. Bunun kabulünden sonra Đstanbul’da büyük bir öğrenci gösterisi olmuş. arkadaşlarınıza söyleyin dağılsınlar” karşılığını vermiştir.. Eğer bir idare insan haklarını tanımaz. s. Đnönü Meclis’te yaptığı konuşmada: “Biz ihtilal metotları takip ederiz. seçimsiz iktidara gelmek isteriz derler. yeni örgüt kurmaları. polis gitsin” diye bağırmıştır. II. dışımızda bizimle münasebeti olmayanlar tarafından yapılacaktır” demiştir. 29 Nisan günü Üniversite bahçesinde toplanan öğrenciler kısa sürede 6-7 bin kişiyi bulmuştur. Aralarında bir komite kurmuşlar. Böyle bir ihtilal. Ankara: Başnur Matbaası. Demokrat Parti Tarihi ve Đdeolojisi. Saltanat. komisyonun faaliyeti ile ilgili bütün yayınlar. Türkiye Solunun Eleştirel Tarihi. Bunun üzerine öğrenciler okul bahçesinden ayrılmamışlardır.285 118 . Olayların büyümesi üzerine hükümet sıkıyönetim ilân etmiş. Đlhan Akdere ve Z.Meşrutiyet ve I. Đstanbul: Đmge Yay. toplantıları. Örfi idare komutanı: “Onları size vermeyeceğim. Bu olaylarla öğrenci. 156.363 Tahkikat komisyonunun görev ve yetkileri hakkındaki kanunun kabulünden sonra da geniş çaplı olaylar ortaya çıkmıştır.

21.00’yı geçe yine gruplar belirmeye başlamıştır. 14 Mayıs’ta Ordu vapuru ile Đstanbul’dan hareket etmiştir. O güne kadar hep demokratlara karşı olanların gösterilerini izliyorduk. Bu dünya size kalır mı?” derken başka bir gruptan “Dağ başını duman almış” sesleri yükselmiştir. Cilt I. Ankara’ya dönen Menderes 21 Mayıs’ta son derece önemli bir ihtarla karşı karşıya kalmıştır. s. O gün okullarından 366 367 Cem Eroğul.. 2001. ıslıkla Gazi Osman Paşa Marşı’nın melodisini çalacaklardı. Gençler eylem gününe değin sakallarını kesmeyecekler ve o gün toplandıklarında. Demokratların karşı gösteri haberi bize ilginç geldi. büyülü bir formül olarak kulaktan kulağa yayılıyordu. 368 Alpay Kabacalı. Baskı. 555 kodu. Đstanbul: Đmge Yay. 1992. Kabacalı kaleme aldığı eserinde 555 K olayını gazeteci Karakuş’tan şöyle aktarır: Beşinci ayın beşinci günü Kızılay’da demokratların karşı bir gösteri düzenleyecekleri haberi duyuldu.367 5 Mayıs 1960 tarihinde “555 K” adıyla anılan. hiçbir gerekçe gösterilmeden on bir günlük bir tatile sokulmuştur ve iki gün sonra da Başbakan Ege’de bir geziye çıkmıştır. II. Đstanbul: Altın Kitaplar Yay.158 Esat Korkmaz. Artık hemen her gün Kızılay’da bir gösteri yapılmaktadır. Menderes’i çevreleyen gençler “Yuh” sesleriyle onu itip kakmaya başlamışlardır. Türkiye’de Gençlik Hareketleri.. Boğazdan geçerken binlerce Çanakkaleli sandallarla gecenin ilerlemiş saatlerinde kendisine sevgilerini bildirmeye gelmişlerdi. caddelerin kalabalık olduğu anlarda ansızın bir köşeden fırlatan bir grup.368 Bu olaylardan sonra 11 Mayıs’da Meclis. Gayet sert davranmasına rağmen polisin bunlara hakim olmasına imkan yoktur. CHP örgütünün konumlandırdığı topluluklar tarafından alkışlanarak bu eylemler kısa zamanda bir gösteriye dönüştürülüyordu.164 119 . Saat 16. kendi sloganları durumuna getirdiler. Đstanbul: Anadolu Kültür Araştırma-Đnceleme Yayınları.366 555 K kodunu. Ankara ve Đstanbul’da trafiğin sıkışık. Menderes arabadan indi ve “Menderes istifa” sesleri yükselmeye başladı. Hukuk’a ve Siyasal’a yapılanları kınamak ve isteklerini daha geniş kitlelere duyurmak için büyük bir eylem hazırlığı içine giren öğrenciler.Bunlar nizam ve devlete karşı gelmenin ne olduğunu anlamada gecikmeyeceklerdir. Yine Plevne Marşı yeni şekliyle okunmaya başlamışlar “Kahrolsun Diktatörler. Kafa Tutan Günler –Yerüstü: ’68 Güncesi-. S. 1990. 5. Demokrat Parti Tarihi ve Đdeolojisi. 29 Nisan akşamı Menderes radyodan bir konuşma yapmış. “Menderes Đstifa! Hürriyet!” sloganlarını haykırarak halkın arasına karışıyor.Ankara’da büyük gösteriler olmuş ve bunlar ondan sonra da devam etmiştir. Olay yerine Menderes.. Ankara’da büyük bir gösteri düzenlenmiştir. bu konuşmada “. Đzmir’deki gösteri çok daha kalabalık olmuştur. s.. Bunlar zavallı başlarını nizamın sarsılmaz kalelerine vurarak kendilerine gelecekler ve korkarım ki o zaman bu bedbahtlar geç kalmış olacaklardır” demektedir. Karşıt görüşte olanlarla bunlar arasında bir çatışma durumu korkusu 555 K’ya özel bir önem vermiştir. Sistematik biçimde sürdürülen bu eylemler sırasında. Bayar ve Koraltan da gelmiştir.ayın 5’inde saat 5’de Kızılay’da yapılan gösteriye binlerce öğrenci katıldı.

Kitlesel düzeydeki öğrenci hareketlerinin biçimlenmesinde. 372 Cevat Özkaya. parlamento dışında bir kitle hareketliliği oluşturarak Tahkikat Komisyonu etkinliklerini denetim altına almak isteyen CHP’nin ve bu politikaya destek veren kimi profesörlerin yadsınamaz katkılarının olduğunu görüyoruz. Đstanbul: Anadolu Kültür Araştırma-Đnceleme Yayınları. s.. 17. 120 . 2001. Nuriye Akman’ın Demokrat Parti iktidarına karşı ‘Ordu gençlik el ele’ sloganını attığını. eski hükümet tarafından yok edilmeye çalışılan cesetlerin ortaya çıkarılması için bir çok ipucunu ele geçirdiği haberlerini yayarak371 darbe ortamının olgunlaşmasında ve meşruiyet kazanmasında rol oynamıştır. Bunun yanında. Kafa Tutan Günler -Yerüstü: ’68 Güncesi-. 4 Haziran 1960. 28 Nisan 1960’ta Đstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde. bulamadıklarımızı da kalbimize gömüyoruz” diyerek çok kişinin öldürüldüğü intibaını vererek öğrenci kitlesinin tahrik olmasına yol açmıştır . yaptığı bir konuşmada. Mevcut iktidara güvendiğini gösteren kalabalıklar meydanlarda Menderes’i karşılıyorlardı. Bülent Nuri Esen. Ocak-Şubat 1997. orduyla ilişkilerinin çok iyi olmasından dolayı komutanların kendisini çağırdığını hatırlatması üzerine Hacaloğlu. s.369 Öte yandan ülkenin bir çok yöresi bu gösterilerle çok ilgili değildi. 1995.370 Beyazıt Meydanı’nda gençler gösteri yaparken polisin havaya ateş açması ve bu esnada seken bir kurşunun Turan Emeksiz adlı öğrencinin ölümüne sebep olması daha sonra propaganda aracı olarak kullanılmış.çıkan Harbiyeliler bir yürüyüş yapmışlardır. Đhtilalden bir gün önce Eskişehir’de Menderes’i yüz bine yakın insan karşılıyordu.372 Milli Birlik Komitesi üyelerinin de gençlik eylemlerine sıcak baktıkları. öğrenciler bahçeye döküldü. Artık ordu da açıkça göstericiler yanında yer almaya başlamıştır. Baskı. II. basın. hükümet uygulamalarını protesto etmek için Anayasa Hukuku dersini vermeyi reddedince. 371 Akşam Gazetesi. Milli Birlik Komitesi’nin. Umran. Cilt I.79. “Bir Đktidar Aracı Olarak Gençlik ve Şiddet”. dönemin Đstanbul Üniversitesi rektörü Sıddık Sami Onar. MHP Kaynakları Hareketi ve Gelişimi. Buna karşı DP’nin ikinci kademe yöneticilerinin bir kısmı partiden ayrılmıştır. S. 35. Esat Korkmaz. Ankara: Cedit Yayınları. Milli Birlik Komitesi’nin törenine özel uçakla götürüldüm…Bizim o günlerde yeterince algılayamadığımız o müdahalenin 369 370 Mustafa Çalık. öldüğü farzedilen üniversite öğrencilerini kastederek “cesedini bulduklarımızı mezarlığa. Prof. 19-20. Menderes 25 Mayıs 1960 günü Eskişehir’e gitmiş ve 27 Mayıs’ta askeri müdahale yapılmıştır. şu cevabı veriyor: “Evet ben. ordunun politikaya müdahale etmesinin zemininin hazırlandığı anlaşılmaktadır. öğrenci olan Algan Hacaloğlu. 1960 ihtilalinden önce. hareket bir anda kitlesel bir gösteriye dönüştü. öldürülen gençlerin cesetlerinin yem makinelerinde kıyılıp toz haline getirildiği.

iktisaden kendi kendine yetmek. Đşçi. DP’nin CHP hakkında Meclis Tahkikatı açmasına ekonomideki sıkıntılar da eklemlenmiştir. Bunun üzerine. Mauss. 121 .. Böylece merkez-çevre çatışması merkezin askeri güç kullanarak otoritesini sağlamasıyla merkez lehine kazanılmıştır. aydınlar ve siyahlar teşkil etmektedir. Bu gelişme karşısında mevcut DP hükümeti olayları önlemede yetersiz kalmıştır. 2. c) strateji ve taktikler d) temsili şahıslar ve forumlar olmak üzere dört noktada toplamaktadır. proletarya ve aydınlar olduğu halde. a) sosyal kökler ve yönetimler. soy etnik grupları olarak belirleyen kimseler olduğu bilinmektedir. idealizm ve alturizm noktasında yoğunlaşmaktadır. bugün yeni solun güdüleri daha ziyade topyekun sosyal adalet. Jocab Landau. burjuvalar. 46. 374 Đşin eylem boyutunda ise merkezdeki siyasal oluşumu temsil eden CHP’nin gençlik örgütlerini harekete geçirmesiyle olaylar farklı bir mecraya doğru seyretmiştir. göçmenler. Yugoslavya gibi sosyalist bloktan gelen işçilerin ve entelektüellerin sol hareketlerin eksenini teşkil ettikleri bir gerçektir. din. Ana muhalefet partisi CHP tarafından desteklenen ve zaman zaman yönlendirilen bu eylemler diğer toplumsal ve siyasal koşullarla birlikte 27 Mayıs 1960’ın oluşmasında rol oynamıştır. Mebus Borcu. serbest meslek sahipleri (avukat. 1960’lardan sonra geniş çapta örgütlü işçi kuruluşlarına ve öğrencilerine kaydığı. Türkiye’de Sağ ve Sol Akımlar. Yeni sol’un. dil. 1979. s. Ülkemizde de hem eski hem de yeni solda işçi gruplarının büyük çoğunluğu ve temsilcileri umumiyetle yurdumuza göçmen olarak yerleşen gruplarla. s. bugün: öğrenciler. merkezdeki gruplarca ordu yönetime el koymaya davet edilmiş ve ordu 1960 ihtilalini yapmıştır. 1960-1965 Arası Sol ve Gençlik Hareketleri (68 KUŞAĞI’NIN HAZIRLIK DÖNEMĐ) Dün eski sol’un kaynakları.. 1999. .uzun vadede demokrasiye nasıl bir sıkıntı yarattığını. Özellikle Bulgaristan. eylemleriyle siyasal iktidarla çatışma içerisine girmiştir. eski solun görülebilir güdüsü iktisadi adalet. Đlk kategoride. eski-yeni sol arasındaki bu tür zıtlaşmaları. askerin politikaya girişi zeminini nasıl oluşturduğunu o zaman algılayamamızı ciddi bir eksiklik olarak görüyorum”. üstü kapalı da olsa DP iktidarını ve uygulamalarını eleştiriyor ve bu kulübün gayri resmi yayın organı durumunda bulunan Forum dergisinde muhalif yazılar yazılıyordu. eski solun sosyal kökenlerinin aydınlara dayandığı görülmektedir. öğrenci ve aydınlar 373 374 Nuriye Akman. Aynı şekilde. . b) siyasi durumlar. aydınların ise üniversite öğretim üyeleri.373 1950 yıllarının sonlarına doğru DP iktidarının icraatlarını baskıcı bulan yüksek öğrenim gençliği. 207. 1954 yılında kurulan ve bir kısım öğretim üyesi ve öğrencilerin bir araya gelerek oluşturduğu Siyasal Bilgiler Fakültesi Fikir Kulübü. doktor ve yazarlar gibi) gazetecilerle kendilerini.3.2. Ankara: Turhan Kitabevi. Đstanbul: Dünya Yayınları. yerleşim merkezlerinde yoğunlaşan kütleler olduğu bilinmektedir. öğretmenler.

13.g. eski konak sahiplerinin çocuklarına rastlamaktayız. yani ordu gençliğin etkisi görülmüştür. Leninist-Maoist yorumlarından etkilenen. sosyalist hareketin ‘sınıf’ durumudur.dışında güvendiği. Orhan Türkdoğan. büyük kitlesiyle sosyalist bir “çağdaşlaşma” hedefinin.”376 Kemalizmin öznesi devlet olan “bir çağdaşlaştırma” misyonunun ideolojisi olarak tanımlanmaktadır. s. Türkiye’de 60 sonrası solun ve 68 Kuşağı’nın Batı’daki sol’dan ziyade. 1990.kategorisinin önemli bir kesimi birinci veya ikinci kuşak göçmen veya etnik kökenli oldukları şüphesizdir. “1960 Sonrası Kemalizm". 1960’larda birçok ülkenin gençliğini saran sosyo-politik katılım dalgasının Türkiye’de de yer edinmesi hiç zor olmamıştır. bu terimin Kemalist terminolojide orta ve daha üst tahsildeki gençleri ifade ettiğini belirtir. Tanzimat sonrası Batı’ya açık kolejlerde yetişen üst sınıfın çocuklarının zaman zaman sol akımlar arasında yer aldıklarına tanık olmaktayız. 122 . Kemalizm’in devleti özne sayan düşüncesiyle çatıştığını ifade ediyor.377 1960’lı yıllar siyasi partilerin öğrenci içinde desteğini arttırdığı ve öğrencilerin bir baskı unsuru olarak belirdiği yıllardır. Ömer Laçiner. 156. 377 Ömer Laçiner.e. Đletişim Yayınları. Birleşik Yayıncılık. Đstanbul. 268. Faaliyetleri kapitalist sistem için geniş bir dizi sosyal hizmeti yerleştirmeye yönelikti. Eski-yeni sol arasındaki bir zıtlaşımda. Sosyal Hareketler Sosyolojisi.. s. Đmge Yay. kuzey ve orta Avrupalı sosyalistler. Radikal eşitlikçilik yerine. Đstanbul. ücretli işçilere düşen payın büyütülmesinden söz etmektedir. 1960 sonrasında Kemalizm’in devletin çekirdeği -ordu ve yüksek bürokrasi. refah devleti sosyal demokratları. Böylece hayat standartlarının yükseltilmesi. Fakat etkilenme kaynaklarını göz önüne aldığımızda. Demokrat Parti Tarihi ve Đdeolojisi. 1960’da başta polis olmak üzere bazı devlet kurumları ile yaptıkları çatışmalardaki dramatik başarılar. 378 Cem Eroğul.378 27 Mayıs 1960’tan sonra gençlik toplumda büyük etkinlik kazanmıştır. sosyalist dönüşüm fikri yerine. 1960’ta gençliğin müdahale için zemin hazırlaması ile toplumda iki gücün. ülkemizde şekillenen solu ‘yeni sol’ olarak nitelendirmektedir. Đstanbul. 261-2. Eski sola nazaran yeni sol. ülkemizde aydın kadro olarak ‘orta sınıf’ kökenlidir. daha sonra da gerillacı yöntemlere yönelen eski solla ilişkili olduğu görülmektedir. Çok söylenen gençlik kültürü yaşamın belirli alanlarına yayılmıştır. gençlere güçlü bir önemsenme duygusu kazandırmıştır. 772. s. . Cilt. 1997. desteğini aldığı “gençliğin”. a. 1996.375 Orhan Türkdoğan. 1950 sonunda ortaya çıkan bu eylem dalgası 1960 sonrası artarak hız kazanmıştır. 1960 darbesine 375 376 Orhan Türkdoğan. refah devleti kavramını benimsemişlerdir. daha adil bir sistemden ekonomik büyümeden. “Đkinci Dünya Savaşı’ndan sonra. CDTA. Marksizmin. 1960’lardan sonra. Az da olsa burjuva asıllı olanlara. s. ekonomik pastadan işçilerin aldığı payın büyütülmesinde başarılı oldular.

Baskı.doğrudan katılmamışlarsa da yaptıkları gösterilerle. Hasan Basri Gürses. Kurtuluş Savaşı yıllarında gençliğin siyasal eğilimi ve amaçları bugünkü siyasal liderliğin çizdiği ulusal politika ile çakıştığını. gençliğe devrimlerin bekçisi ve sürdürücüsü gözüyle bakıldığını ifade ediyor. uluslararası şartlarda emperyalizmin desteğinin alınması şeklinde değerlendirmektedir. öğrenci gençliğin siyasal iktidarla ilişkilerinin cumhuriyet döneminin ilk yıllarında genel hatlarıyla uyumlu bir görünümde olduğunu. 1968’e kadar gençlik grupları. dünyanın başka yerlerindeki öğretim görmüş gençliğin yanı sıra.380 Fulya Gürses. öğrenci gençliğin hükümete karşı giriştiği eylemlerin bu konudaki birikimin ve diğer politik toplumsal koşulların bütünlüğünde hükümetin düşürülmesiyle sonuçlandığını. 412-3. Türkiye’de Sağ ve Sol Akımlar. Turhan Kitabevi. bu nedenle 1960 dönemini genel olarak DP iktidarına karşı muhalefetin en yoğun olarak sürdürüldüğü kurumların başında üniversitenin geldiğini. 1997. 27 Mayıs 1960’dan sonraki kısa bir süre içinde. MDD’ciler. Mustafa Kemal’in gençlere “bağımsızlığın ve Cumhuriyetin koruyucusu” görevini verdiğini. burjuva bürokrasinin nisbi bağımsızlığını kurması. Sol-kemalist çevrelerin CHP. Hasan Basri Gürses. 123 . DĐSK ve diğer sendika ve meslek örgütlenmeleri ile yaptıkları güçbirliğinin kamuoyu oluşturup toplumda kabul görmesi için gençlik eylemlerini yeni bir cuntaya yönlendirme gayretinde olduklarını görüyoruz. Ankara. bu dönemdeki “ilerici” atılımların “devrimlerin” gençlik tarafından desteklendiğini. aydınlarla birlikte. gençlikle siyasal iktidarın ilk uyuşmazlığının Demokrat Parti iktidarının son yıllarında ortaya çıktığını. baskı grubu işlevi görüyor. s. Dünya’a ve Türkiye’de Gençlik. Egemen sınıfların temsilcisi olduğunu iddia ettikleri Demokrat Parti’ye karşı üniversite ve üniversite gençliğin olumsuz bir tavır aldığını. Gerçekte öğrenci önderleri. Fulya Gürses. “merkez”in etkisi altında bir etki. Toplumsal Dönüşüm Yayınları. 1960’larda sık sık yenilenen bildiriler ve gösteriler. Hasan Basri Gürses. gösteriler ve boykotların üniversitelerde de etkin biçimde kullanılabileceğinin farkına varmışlardır. 27 Mayıs 1960 Devrimi’nin koşullarının oluşmasında öğrenci gençliğinin önemli bir yeri olduğunu bu nedenle ‘Devrim’in ardından oluşturulan Kurucu Meclis’te gençliğe yer verildiğini ve üyelik ayrıldığını belirtiyor. Fulya Gürses. YÖN. Đstanbul. bu devrimlerin o yıllarda “çağdaş uygarlık” diye adlandırılmış olan “Batı tipi” bir toplumsal yapı oluşturmaya yöneldiğini. Hasan Basri Gürses. s. darbe öncesinin dayanılmaz ortamının yaratılmasında önde gelen bir rol oynamışlardır.379 Fakat Türkiye’de 27 Mayıs Đhtilalini yapan Kemalist. 1950’de Demokrat Parti’nin iktidara gelmesini burjuvazinin iktidara gelmesi. Türkiye’deki gençlerin de siyasete karşı etkin ilgilerini ayakta tutmuştur. 46 Fulya Gürses. 1979. gençlik ile siyasal iktidar arasında uyumlaşan ilişkilerin (bu 379 380 Jocab Landau. öğrenci gençliğin bu devrimleri benimseyip desteklediğini. 2.

Kemalizm’in “Ulusal Kurtuluşçuluk” ve “laiklik” çizgisinde egemen olmasını sağlayarak. s. bir yandan da toplumsal dönüşümü kendi ideolojileri doğrultusunda etkilemeye çalışıyorlardı. Amerika’nın Küba’da Castro’yu yıkmak için giriştiği başarısız Domuzlar Körfezi çıkartması ve arkasından ABD ile Sovyetler arasında başlayan ve dünyayı nükleer savaşın eşiğine getirine füze krizinin Mülkiye gençliğini ayağa kaldırdığını. 2. I. 1997. 382 Hasan Cemal. Kimse Kızmasın. Cemal. sağ-sol arasında bir duvar yükselmeye başladığını. Cemal. 27 Mayıs 1960 Đhtilali olmadan kısa bir süre önce ‘Demokrat PartiliHalk Partili’ ayrımının ortaya çıktığını. ordunun içinin karışık olduğunu. kendi düşüncesine aykırı siyasi partilerin iktidarda olmasıyla çatışmanın şiddetlendiğini söyleyebiliriz. Đstanbul. Baskı. 383 Hasan Cemal.g.383 27 Mayısçılar bir yandan kendi konumlarını güçlendirme ve geliştirme çabalarını sürdürürken. başta CHP olmak üzere DP’nin ileri gelenlerinin hapiste olduğunu. Türkiye’de yıllar sürecek cepheleşmelerin tohumlarının bu dönemde atıldığını. a.a) 1965 yıllarından itibaren yeniden bozulduğunu. DP iktidarı sırasında gençlik eylemlerinin siyasal iktidara karşı yöneldiğini. 155. 158-61 124 . Toplumsal Dönüşüm Yayınları. kamplaşmanın Demokratlarla 27 Mayıscılar arasında yaşandığını. gençlik eylemlerinin siyasal iktidarla çatışmadığını. gençlik eylemlerinin baş hedeflerinden birinin siyasal iktidar olduğunu ve bunun aynı zamanda giderek ‘düzene karşı’ olmaya getirecek bir süreci başlattığını belitiyorlar.dönemde CHP ve CHP ile AP’nin birlikte olduğu koalisyon hükümetleri ülkeyi yönetmiştir -b. s. H.e. ancak kutuplaşmanın daha çok iç politikada yaşandığını. dolayısıyla gençlik eylemlerinin kendi siyasi düşüncesi ve ideolojisine uygun olan siyasi partiyle uyumluluk arz ederken. Baskı. s. Yön dergisini okumaya başlamakla birlikte. ‘Kahrolsun Amerikan Emperyalizmi!’ sloganlarının eli kulağında olduğunu anlatıyor. Bunun için de Kemalizmi kendi yorumlarıyla yeniden yücelterek 50’li yıllar boyunca toplumda eski etkisi azalmaya başlayan devletin bu resmi ideolojisi üzerinde bir tür restorasyon yapıyorlardı.382 27 Mayıs’la toplumun bölündüğünü. Yön dergisinin bu karışıklığı kaşıdığını. Doğan Avcıoğlu’nun katıldığı bir açık oturumda Amerikan aleyhinde bir havanın ortaya çıktığını. 1962’de Talat Aydemir’in darbe girişiminde bulunduğunu anlatıyor. herkesin demokrasiyi sadece kendisi için istemeye yöneldiğini. Menderes-Zorlu ve Polatkan’ın idam edildiğini. “Đlericilik” ve “devrimcilik” 381 Fulya Gürses. H. 413-5. idamlarla birlikte siyaset sahnesinde zaten kıt olan hoşgörü-diyalog-uzlaşma gibi kavramlara hasret kalmaya başladıklarını.381 Burada 68 Kuşağı’nın oluşum aşaması olan 1960-65 yıllarında CHP’nin iktidar ya da iktidar ortağı olduğunu. Kendimi Yazdım. anti.. H. kendinden farklı düşünenlere hak tanımadığını belirtiyor. Doğan Kitapçılık.Amerikan görüşlerinin tomurcuklanmaya başladığını. Đstanbul. devletin militarizasyonu çabalarını toplumun dikkatinden uzak tutmayı başarıyorlardı. Hasan Basri Gürses. 1999. Cemal. Dünya’a ve Türkiye’de Gençlik.

bir terim olarak yer almamaktadır ama halkçılığın içeriğini oluşturduğunu gördüğümüz konularda seçmeler yapılmıştır.B.”385 Mustafa Zülkadiroğlu. Đstanbul: Đletişim Yay.. şaşkın bir şekilde M. Türkiye’de sol akımlarım gelişmesnde ve 68 Kuşağı’nın oluşmasında meşruiyet zemini sağlayarak önemli rol oynamıştır.adına attıkları her adımı. Bizdeki “kollektivist anlayışın bir uzantısı. s. Ordu.384 Aclan Sayılgan. Cumh. 1998. bugün hala devrim karşıtı unsurların. onları “Đkinci Kuvayi Milliyeciler” olarak alkışlıyor. karşı devrimcilerin saldırdığı 27 Mayıs’ın Türkiye’nin devrimci mücadelesinde öneminin çok büyük olduğunu. 1961 Anayasası “demokratik bir devlet” anlayışı getirmektedir. Devlet. Böylece. askeri gücün devlet içinde özerkliğinin genişlemesini ve sonraki dönemlerde ordunun devlet ve toplum hayatında ön plana çıkmasının temellerini atıyorlardı. s.386 Şerif Mardin. Mars Matbaası. 380. 1968. Çivi Yazıları. 204-205 Aclan Sayılgan. Ankara. Baskı. I. s. hulûs çakıyordu. böyle bir durumun 1789 Fransız Đhtilali ile Đran’daki Molla Devrimi’ni aynı kaba koymaya benzeyeceğini ifade ediyor. Türk. Đstanbul. Đlk günler. T. 1961 Anayasasını modernleşme açısından değerlendiriyor: “1961 Anayasası’nın Batı’nın köküne dayanma konusundaki adımları da toplumsal çerçevemize oturtulamamıştır. reformistlerin. meşruiyet anlayışıdır.K. Đkinci uzantısı ise iletişim araçlarının ve aydın gruplarının gelişmemesi ve Đslami sistemlerde devlete karşı koyma geleneğinin bir meşruiyet kaynağı olarak Batı’daki gelişmelere benzer toplumsal dayanaklardan mahrum kalmış olmasıdır. 1998. üyelerine yaptığı sondajlarla zemini yoklamıştı. Hikmet Kıvılcımlı.C. 7. “Sivil Toplum”. s. 1983. 68’li Yıllar/Eylemciler.K. 12 Mart hareketi ve 12 Eylül 1980 hareketi ile aynı kaba konulamayacağını. DP iktidarına son veren 27 Mayıs hareketinin getirdiği 1961 Anayasası’nda “halkçılık”. Sosyalistlerini fenersiz yakalamıştı. Siyaset. ordusunun tarihsel gelenekleri üzerine oturtarak orduyu olağanüstü derecede yüceltiyorlar ve devlet içindeki “eski yerine” oturtuyorlardı. Yaşar Kemal’in röportajlar bahanesi ile M... Türkiye Komünistlerini.B. 386 Bedri Baykam. 60 Đhtilalini şöyle değerlendiriyor: “27 Mayıs 1960 devrimi. Birinci Basım. Osmanlı bürokratik-patrimonyal idaresinin devlete bağlı. .’ne mektup ve telgraflar göndererek. 387 Şerif Mardin.”387 1961 Anayasası. Ankara: Đmge Yayınevi.. Solun 94 Yılı (1871-1965) (Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Sosyalist-Komünist Hareketler). klasik kişisel haklara ek olarak sosyal haklar ve “sosyal adalet” ilkesini getirerek. 68’de Kemalistlerden hızla sosyalistleşen insanlar olduğunu belirterek. eşitlik anlayışına ekonomik bir içerik kazandırmasıdır. 27 Mayıs sürecinde CHP kökenli insanların CHP’nin uyum partisi olması ve TĐP’in devrimci düşünceleri savunmasından dolayı CHP’lilerin TĐP’i benimsediklerini. Dön. Bu anayasanın “halkçılık” açısından asıl önemli olan yanı. 1961 Anayasasının getirdiği “sosyal 384 385 Şaban Đba. Dr. 1922 125 . Ans. c. 595.

. “dayanışmacı” halkçılık yorumları geri plana itilmiştir.m. s. bütün değerlerin biricik yaratıcısı olan emekçi halkın. “toplumu ilerletmek için köklü reformlar yapmak ve gerici ve tutucu ekonomik. Emekçi sınıfın içinden doğan TĐP’de. Cumhuriyet Dön. “Halkçılık ilkesinin zorunlu kıldığı”. 1933 389 Mete Tunçay. TĐP.” Bu nedenle de “bütün zenginliklerin. Türkiye Ans. 1961 anayasasıydı. Yine de. bir işçi sınıfı partisi olarak kitle partilerinden değişik bir halkçılık görüşünü savunuyordu.. 1983. “halkçılık” ve “halkçılığın devlet ve hükümet şekli olan” ve “fert ve zümre hakimiyeti”ne karşı olan “Cumhuriyetçilik” ilkelerini benimsemektedir. devletçilik cumhuriyetçilik. c. Cumh.devlet” anlayışına göre...1933-1934 126 . 1961 Anayasası’nın “halkçılık” açısından getirdiği en önemli katkı. TĐP’in ilkelerindendir. Gerici ilişkilerle savaşmak için “emekçi halkın yürütümüne doğrudan doğruya katılıp denetlediği emekten yana planlı devletçilik” kaçınılmaz olarak görülmektedir.g.. belki de. Yeni anayasal olanaklar içinde gelişen TBMM’de bir grup kurarak temsil edilme olanağını bulan TĐP. “Türkiye Cumhuriyeti’nde Siyasal Düşünce Akımları”. herkesi Türk sayan bir temel ilkedir. Bu akımlarla birlikte. Đstanbul: Đletişim Yay. 1983. s. araçcı (enstrümantalist) bir anlayışla. onlara asgari bir yaşama düzeyi sağlamayı ödev” bilen bir kurumdur. 1928 390 Đlhan Tekeli. ideolojik bir örgüt haline gelmiştir. ”insan ve insanın emeğini en yüce değer olarak tanımlamaktadır. milliyetçilik halkçılığa indirgenerek yapılmıştır. Türk. a. orduyu ya da egemen sınıfların partilerini etkilemeyi yeğlemişlerdir.389 TĐP Programında TĐP’in halkçılık anlayışının çıkış noktası. “Bir yarı sömürge olarak yaşamış halkın sömürgeciliğe karşı tepkisinin ideolojik planda ifadesi olarak halkçılıktan ayrı düşünülemeyecek olan Türk milliyetçiliği de. böyle bir harekete katılmaktansa. emekçi sınıf diye tanımlamıştır. Yorumlarıyla bu anayasanın kitle partilerince değil. devrimcilik ve milliyetçilik ilkeleri yeniden yorumlanarak sosyalizme geçişi sağlayabilecek bir bütün haline getirilmeye çalışılmıştır. politik iktidarın da kaynağı ve gerçek sahibi olması” anlamında. halkı. s. Anayasa’da yazılanlardan çok.390 388 Đlhan Tekeli. “Türkiye’de Halkçılık”. daha önce gördüğümüz gibi. Đstanbul: Đletişim Yay. Türkiye’de sol düşünce akımlarının gelişmesine kapı aralaması olmuştur. halkçılık milliyetçiliğe indirgenerek değil. TĐP. sosyalist eğilimli aydınların çoğu. cumhuriyet döneminin halkçılığında önemli bir ilerleme demektir.” TĐP’in ideolojisinde halkçılık ve milliyetçiliğin özdeşliği. halkçılığın yorumlarında sınıf olgusu ve ekonomik çıkarlar ön plana geçmiş. Cilt 7. kısa sürede bu aydınların eline geçmiş ve sendikacılığın siyasal uzantısı olmak yerine. ancak sosyalist bir yolla gerçekleştirilebileceğini göstermeye çalışıyordu. refahlarıyla ilgilenen. Dön. Ans. Bu.388 1961 Anayasası döneminde sosyalistlik bazı aydınlar arasında yayılmaya başlamıştır. 7. sosyal ve politik ilişkilerle savaşmak” biçimindeki devrimcilik. hiçbir ayrım gözetmeden Türk devletine yurttaşlık bağıyla bağlı. TĐP programında halkçılık. devlet “vatandaşlarının sosyal durumlarıyla. sınıfsal olarak.

s. 50’lerde hız ve yoğunluk kazanan değişme süreci. Ancak bu eylemlerde AP ve CHP'’in de tutumu küçümsenemeyecek kadar çoktur. Bunlardan birincisi Türkiye Đşçi Partisi. Bu damarlar kullandıkları ayrılık sloganlarına karşın çoğunun temsilcileri ortak. a. 127 . çıkarılan 115 sayılı yasa ile öğrencilerin yönetime katılması kabul edilmiştir. Ama öğrenci cemiyetlerinin seçtiği temsilcileri üniversite yönetimi kabul etmedi..1960 ihtilali sonrası üniversite gençliğine önem verilmiş. s. Türkiye Đşçi Partisi (TĐP) ve yeni kurulan Millet Partisi (MP).Cedit Yayınları. Đstanbul Ozan Yayıncılık. Jocab Landau. düşünceleri çözümlemeleri birbirine benzeşiktir. çalışmalar düzenleyerek üniversite gençliği üzerinde etkinlik sağladığı bilinmektedir.391 Kazım Kolcuoğlu.g.394 Bu siyasi partilerden özellikle CKMP ve TĐP.29 Turhan Feyizoğlu. Bu nedenle eğitim ve öğretim sistemi konusunda üniversite öğrenci birlikleri ve üst kuruluş olan TMTF’nda bazı çalışmalar yapılıyor. Ankara.e. Ülke sorunları konusunda birçok toplantı ve araştırma yapılıyor.e. ancak bu partilerin etkisi ya çok azdır ya da hiçbir varlık gösterememişlerdir. Baskı. Yeni Türkiye Partisi (YTP). Deniz Bir Đsyancı’nın Đzleri.. O dönemde yeni yeni bilgiler edinmeye başlamıştık. bu konuda şunları ifade etmektedir: “1961 Anayasası’nın kabulü ile ülkeye yeni bir anlayış geldi. Đstanbul.79. 1965’lerde CHP ve CKMP’nin yanı sıra siyasal yaşamda göze çarpan dört yeni parti vardır: Adalet Partisi (AP). 1960 Đhtilali sonrasında MTTB. Bu iki gurubun etkinliği ile öğrenci eylemlerinde organize bir canlanma olacaktır. 60’larda daha da genişlemiş ve yeni boyutlar kazanmıştır. Yeni özgürlük düzeni içerisinde Batıdan çok miktarda çeviriler yapılmaya başlandı. .395 1960’lı yılların başında sosyalist canlanmanın iki ayrı koldan yürüdüğü görülür. 42. Solda oluşan bu örgütlenmenin karşısına 1964 yılından itibaren sağda Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi çıkacaktır. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. paneller düzenleniyordu.29-30 Mustafa Çalık. a.: 2000. s. 1995. öğrenciler geniş çapta örgütlenmeye gitmişler. TMGT ve 27 Mayıs Fikir Kulübü’nün gençler üzerinde etkili olduğu. 22-23. Turhan Kitabevi. açık oturumlar. TMTF.g.392 Türkiye’de 1950’lerde hızlanan ve gittikçe yoğunluk kazanan sosyal ekonomik ve kültürel değişme süreci siyasi hayatın bütününü olduğu kadar siyasi ve ideolojik akımları da yönlendirmiş ve derinden etkilemiştir. 1979.396 391 392 393 394 395 396 Kazım Kolcuoğlu ile yapılan röportaj. s . MHP Kaynakları. Jocab Landau. Hareketi ve Gelişimi.2003. 17. s. Müdahale sonrası CHP ile Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Üniversite eğitiminin bize fazla bir şey vermediğini gördük. s. öneriler ileri sürülüyordu”. Turhan Feyizoğlu. daha sonraki öğrenci eylemlerinde büyük roller oynamıştır.393 CHP ve DP arasındaki siyasi mücadele 27 Mayıs askeri müdahalesi ile kısa bir süre ortadan kalkmıştır. diğeri ise Doğan Avcıoğlu’nun yönettiği Yön Dergisi’dir. Su Yay. Ankara. Bazı başka partiler de kurulmuştur.46 Turhan Feyizoğlu. Türkiye’de Sağ ve Sol Akımlar. bu örgütlerin toplantılar.

Đstanbul.401 H. Sevim Belli. s. Kuşkusuz sol düşüncenin tamamen serbest hale gelmesi. Baskı. Toplumda Amerika’ya karşı bir tepki oluşmasında ve milliyetçi duyguların kabarmasında 1964 yılı önemli bir tarihtir. ama komünizm sözcüğünün tehlikeli. s. I. I. Maddesi gereğince suç sayılabildiğini. 1960’ların ilk yarısında kendisi Mülkiye’deyken sosyalizm sözcüğünün tabu olduğunu. bu olay üzerine daha duyarlı hale gelmişti.398 Bu anayasa (1961 Anayasası) çerçevesinde Türkiye’de demokrasiye dönerken Türkiye’de sol siyasal düşünceler ve hareketle de gelişmeye başlıyordu. Kendimi Yazdım. 460 400 Đ. Üniversite gençliği ve aydınlar bağımsızlığımız konusunda. Đnönü’ye mektup göndermesi. üstelik bu sözcüğün ‘Moskova uşaklığı’ ya da ‘vatan satıcılığı’ gibi her türlü olumsuz anlamlarla yüklü olduğunu. s. Özellikle yeni anayasa içinde ön plana geçen sosyal devlet ve sosyal adalet ilkeleri sol düşüncenin ifade edilmesinde rahatlık sağlıyordu. 1999. Doğan 397 398 Hasan Cemal. pek çok olumsuz etkenlere karşın büyük bir kitle hareketi meydana getirildiğini ifade etmektedir. Üniversite gençliği üst örgütü olan TMTF ve birlikler aracılığı ile ülke sorunları ve üniversite eğitimi konusunda gerçekten bilimsel çalışmalar yaparak sonuçlarını kendi üyelerine ve kamuoyuna aktarıyorlardı. Su Yay. 1994.399 Bu sınırlı özgürlük ortamı içinde sol hareketler. . 401 Turhan Feyizoğlu.2003. Tarih Vakfı Yurt Yay. 460-461. Kimse Kızmasın.120. Đstanbul. Cemal. 458. 1964 yılında Kıbrıs olayı patlak verdi. Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. onun yerine devletçilik. 128 . Ülkenin bağımsızlığını zedeleyen ikili antlaşmalar gündeme getirilmiş. Baskı. Bir Cumhuriyet Öyküsü Kadrocular’ı ve Kadro’yu Anlamak.397 Sol düşüncelerin toplumda ifade edilebilmesi. bu konuda çalışmalar yapılmıştır. ceza yasalarındaki ilgili maddelerin kalkması anlamına gelmiyordu. antiemperyalist karakterlerini uygularlarsa ve Kemalizm’in ilkeleriyle uyumlu yorumlara giderlerse. Garantör devlet olarak Kıbrıs’a müdahale kararının o zamanın ABD Devlet Başkanı Johnson tarafından durdurulması ve Başbakan Đ.. yasa dışı olduğunu. TĐP’in yeni kurulduğunda. a. 61 Anayasası’nın demokrasi ve solun açılım göstermesinde oldukça önemli olduğunu.H. kendilerine varlıklarını sürdürebilecekleri bir meşruiyet alanı oluşturabileceklerini düşünüyor ve buna göre davranıyorlardı.Tekeli-S.g. hemen hemen hiç yoktan denebilecek gibi. Bu çalışmalar kamuoyunu etkiliyordu. toplumculuk kavramlarının kullanıldığını belirtiyor.Tekeli-S. Baskı.: 2000.Đlkin. Bu nedenle “petrolün millileştirilmesi” kampanyaları açılmış ve bu konularda araştırmalar yapılarak broşürler ve kitaplar yazılmıştır.e.. 399 Đ. Genişletilmiş özgürlükler alanında çok dikkatli davranan bir sol düşüncenin ifade edilebilir hale gelmesi demekti.Đlkin. Đstanbul: Doğan Kitapçılık. s. 30. özellikle gençlik kesiminde kendisine sempatizan ve yandaş toplamaya başladığını. sosyalizm sözcüğünün artık telaffuz edildiğini. Deniz Bir Đsyancı’nın Đzleri. Belge Yay. ayrıca uçaklarımıza benzin verilmemesi başta üniversite gençliği olmak üzere tüm halkımızı etkilemişti.400. 17. TCK’nın 142. Đstanbul. meşruiyet kazanması 61 Anayasası’nın getirdiği açılımlar sayesinde mümkün oluyor: Sevim Belli. s. Metin Toker’in. Cemal.

SSCB veya ABD’nin yanında olmaya itmiştir. * Edward Shills’in önerdiği “merkez-kenar” modelinden hareketle Şerif Mardin. Kemalist gençlik ile) işbirliğine ve güçbirliğine girerek çevrenin siyasi alandaki temsilcisi DP’yi 1960 darbesiyle merkezden uzaklaştırmışlardır.403 2. M.300-1 129 . 7-32. 1965-1971 Arası Sol ve Gençlik Hareketleri (68 KUŞAĞI’NIN OLUŞUMU) Edward Shills’in ortaya attığı merkez-çevre kavramlarının* 60 öncesi ve sonrası öğrenci hareketlerini anlamada bir anahtar vazifesi göreceğini düşünüyoruz. kadro baskı grupları şeklinde isimlendirebiliriz. Đstanbul. Merkezçevre kavramlarının 68 Kuşağı’nı ve eylemlerini anlamada. Đstanbul. 404 Buradaki baskı gruplarını ideolojik amaçlı. Ferhat Kentel. merkezi. Sovyet devrimiyle birlikte bir çok sosyalist. Doğan Kitapçılık.. Akarlı. Barış Ünlü. Kimse Kızmasın. siyasal ifadesini Cumhuriyet Halk Partisi ve Demokrat Parti geriliminde bulan bir tür toplumsal çatışma içinde gençliğin. Bir Siyasal Düşünür Olarak M. Barış Ünlü. Bu konuda bkz.3. kripto’nun kendi gerçek inançlarını gizleyen bir anlam içerdiğini. 1975. First Edition. Ali Aybar.. M. Đstanbul. Đstanbul. bürokratik elit (bürokrasi. s. her zaman SSCB’nin güdümünde olmuş olan TKP geleneği gibi nedenlerle. toplumsal eylemlerin gerçekleştirilmesindeki meşruiyet kaynağını oluşturmaktadır. Merkezin inanç ve değerleri doğrudan bu rollerde somutlaşırken. Engin D. s. 1950’lerden itibaren başlayan merkez-çevre çatışması olarak adlandırılabilecek.3. 307. s . s. Tayfun Amman. Bkz. Türk siyasal hayatını çözümlemek için bu modeli Türkiye’ye uyarlamaktadır. imkanlara tekrar kavuşmuşlar. Boğaziçi University Press. kendisini eylemsel ve düşünsel açıdan SSCB’ye bağlı hissetmeye başlamıştır… Birçok Türk sosyalisti. CHP. eleştirel ve sol düşünce birikimin azlığı. hem de halkı yukarıdan aşağıya merkeze uygun olarak “değiştirmek” imkanına kavuşmuşlardır.Ü. 162-3. ordu. özellikle iktidar-iktidara etki etmeye çalışan baskı grupları404 ve öğrencilerin referans aldığı bu grupların öğrencilerle ilişkileri bağlamında açılım sağlayacağını düşünüyoruz. askerin gözünde komünistler ‘Moskova ajanı’ kabul edildiği için takiyye yapıldığını ifade etmektedir. merkezi besleyen. Đlahiyat Vakfı Yay. Zeki Arslantürk. Bu anlamda merkez. bağımsız düşünememişler ve dolayısıyla bağımsız hareket edememişlerdir. Kendimi Yazdım. 1999. otoriteyi. “Center-Periphery Relations: A Key To Turkish Politics?”.Avcıoğlu-Đlhan Selçuk çizgisinde olanlara ‘kripto solculuk’ suçlamasında bulunduğunu. Gabriel Ben-Dor. “toplumu yöneten semboller. kendi içinde bütün oluşturan bir takım alt sistemler de mevcuttur. I. Giriş kısmında ifade ettiğimiz üzere. Şerif Mardin. Böylece. Kavramlar/ Kurumlar/ Süreçler/ Teoriler. I. aydınlar. Mehmet Ali Aybar’ı bunun dışında tutmuştur.402 Soğuk Savaş pek çok aydını. Baskı. Political Participation In Turkey –Historical Background and Present Problems-. Đletişim Yay. Shills. Sosyoloji. Bundan da önce. devletin merkezi yetki ve 402 403 Hasan Cemal. değerler ve inançların oluşturduğu bir bütün” olarak tanımlamaktadır. Merkezde bir ağ örgüsü şeklindeki kurumlar rol dağıtımını gerçekleşmektedir. (Ed. merkezin sağladığı statülere. Baskı.). 2002. iktidarı temsil eden devlete hakim olmak suretiyle hem iktidarın imkanlarından yararlanmak. 1999. merkezdeki devletçi.

e.modernleşmeci hareketinin taşıyıcısı rolünü üstlendiğini ve bir anlamda. 1960 sonrası kurulan TĐP. yani merkezin değerlerini esas alır. 60’lı 70’li yıllardaki temel tartışma devletin önce ele geçirilmesi. sendikaların doğduğunu. merkez ile iç içe ve merkeze yakın grupların faaliyetlerine zemin hazırlayacaktır. 138. fakat toplumda yeni bir takım aktörlerin. dünya konjonktüründe etkilenmelerin arttığını. 164.405 Kentel. iktidarı ele geçirip reformlarla sosyalist bir düzene geçme çabasıdır. X. “üçüncü dünyacılığın” gençleri etkilediğini. 130 . Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu. 1920’lerden 1960’lara 70’lere kadar Cumhuriyet gençliğinin darbelerin destekleyicisi olarak gelişen bir süreçte. dolayısıyla 27 Mayıs gençliğinin temel özelliğinin devletin modernleşmeci ve merkeziyetçi anlayışıyla örtüştüğünü ifade ediyor. 1960’lar Türkiye’sinin belki de en önemli özelliği 1961 Anayasası ile gelen. Đstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları.. Kemalist devrimi. Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllülük ve Gençlik. merkezin değerlerini daha sol değerlerle eklemlendirerek veya Kemalizm üzerinden kendisini ifade eden sosyalizm anlayışları ile merkeze hakim olmaya çalışırlar. Yön Dergisi de..406 Kentel’e göre.g. 1960’ların sonlarında 15-16 Haziran işçi hareketiyle gençlik hareketlerinin son noktaya çıktığını ve daha sonra da düştüğünü ifade ediyor. Katılım ve Sivil Toplum” konusundaki bildirisi.407 1961 Anayasası. 137. s. ülke tarihinde o güne değin görülmemiş bir siyasi özgürlük ve demokrasi ortamıdır.e. Kısaca bu yönelim. dolayısıyla bağlı oldukları toplumsal ilişkileri. bununla birlikte TĐP. Yayına Hazırlayan: Ahi Çakmak. 1970’lerde devletten koptuğunu. siyasal ifadelerin ortaya çıktığını. Çünkü. a. ‘Türkiye’de Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu’. 405 406 407 Ferhat Kentel. 2002. “Gençlik. tamamlanmamış bir devrim olarak görür. sosyalist bir sisteme giden yolda eksik kalmış. grupların problemlerini anlatmaktan çok. s. çevrede yükselmekte olan toplumsal hareketlere karşı devletin kullandığı bir aktör ya da ajan olarak ortaya çıktığını. Ferhat Kentel. Merkeze etkide bulunmaya çalışan etki grupları. Ülkenin ilk seçimle gelen yönetimi DP iktidarına karşı 27 Mayıs 1960’da yapılan askeri darbenin hazırlanmasında ve meşrulaştırılmasında ana rolü siyasi “özgürlük ve demokrasi” talepleri oynamıştı.g. askeri müdahaleyi hazırlayan ve gerçekleştiren güçler tarafından harekete geçirildiği görülmektedir. esas olarak yukarıdan müdahaleci bir misyon taşıyan misyoner mantığıyla örneğin “bir sosyalist” devletin taşıyıcısı olarak gençliğin yukardan aşağıya bakan bir mantık içerisinde mücadeleye devam ettiğini ifade ediyor. fakat Cumhuriyetin kuruluşundan beri taşıdığı toplumsal bellekten aktarılan iradeci mantıktan kopamadığını. 12 Mart darbesine kadar bu modelle örtüşme özelliğinin devam ettiğini. Kemalist devrimleri. merkezin değerlerinden hareketle sosyalizmi devletçi. s. a. Ferhat Kentel. DP yönetimine karşı başkaldıran gençlik hareketinin bir yönüyle “manüpüle” edildiği. milliyetçi bir tarzda yorumlamaya çalışır ve Sol Kemalizm’i savunur. sonra da toplumun düzeltilmesidir.

iktidardayken yapılan birtakım reformlarla sosyalist devrimin gerçekleşeceğini düşünen sosyalist bir partidir. Mihri Belli’yi Kıvılcımlı’yı almadığını belirtiyor. 35. aydınlar. . niteliksel 408 Şahin Alpay. Đmge Yayınları. sürekli ve hızlı bir ekonomik büyümenin ve reel ücretlerde sürekli artışın yaşanmasıdır. elverişsiz seçim kanununa rağmen. işçiler. hatta kimi eski sosyalist ‘Bunlar sicilli komünist’ gerekçesiyle üye yapmadığını.170-1. onun mirası üzerine kurulmak yerine. Almanya ve birçok Batı ülkelerindeki sosyal demokratlar gibi. Buna karşın.409 1960’larda Türkiye Solu’nda Batı’daki anlamda bir sosyal demokrasi ve sosyal demokrat parti göremiyoruz. o güne kadar görmediği ölçüde geniş özgürlük ve demokrasi yanında. s. Türkiye kapitalist bir ülke mi. Bu tartışmaların düğüm noktası devrim meselesidir. I. 409 Bedri Baykam. parlamenter yoldan demokratik kanalları kullanarak iktidara gelmeyi amaçlayan. 1998. ekonomik gelişmeyi de “yetersiz” ve “aldatıcı” bulan görüşler. köylüler. öğrencilerle birlikte tüm emekçilerin kendisinde toplanmasını isteyen. Bu tartışmalar bir ölçüde bugün de sürüyor. “Türkiye’de hakim üretim ilişkilerinin niteliği 1971 öncesinin önemli tartışma konularından biri idi. Toplum ve Bilim Üç Aylık Dergi. 1988. TĐP. Đstanbul. kendisini miras yaptığını. o güne kadar tanık olmadığı ölçüde hızlı ekonomik kalkınmaya sahne oluyordu. evrimci bir yol izliyor. 131 . tek başına iktidara gelmesinden sonraki dönemde gençlik hareketinin “özgürlük ve demokrasi” söyleminden uzaklaştığı ve büyük çoğunluğu ile bir “düzen değişikliği”. Đşçi sınıfına bilinç götürülmesine çalışan. sosyalist hareketin “öncü” organizasyonu olarak görmektedir. Türkiye’de TĐP’in yaptığı. Türkiye’nin Kapitalist üretim tarzına geçmiş bir ülke olduğunu kabul ettiği için. Birikim Yayıncılık. işçi sınıfının oluştuğunu savunan işçi sınıfının “öncü” güç olmasını isteyen. Önemli olan önümüzdeki devrimin niteliğinin saptanmasıdır. 1965 seçimlerinde DP’nin mirasçısı Adalet Partisi’nin. 1960 sonrasında gerçekleşen demokrasiyi de. Baskı. “68 Kuşağı Üzerine Bir Deneme”. toplumların gelişmesinde ani bir sıçramayı. TĐP de tedrici. 1960’larda Türkiye. TĐP’in kuruluş aşamasında kendisinden önceki sol hareketlerin sağlıklı bir değerlendirmesini yaparak. yoksa feodal ya da yarı feodal bir ülke mi? Egemen sınıf feodal toprak ağaları mı yoksa geri nitelikte bile olsa kapitalist sistemin ürünü olan bir burjuvazi midir? Bu sorulara verilen cevaplara göre farklı stratejiler ortaya atıldı. 1960’lar Türkiye’sinin başka bir temel özelliği. aydınlar ve üniversiteli gençler arasında giderek yayıldı. 1962’den başlayan ve 1970’lerin ortalarına kadar süren bir dönem için. TĐP kendini. Devrim. Söz konusu dönemde devrim tartışmalarının çok yoğun yaşandığını görmekteyiz.1960’ların ikinci yarısında. seçmenler nezdinde olmasa da. 408 Haşmet Atahan. s. Sayı: 41. “devrim” ve “sosyalizm” söylemi içine girdiği görüldü. 68’li Yıllar/Eylemciler-. Ankara. Almanya’da gelişen sosyal demokratların diğer güçlerle koalisyon yapmasına tam benzemiyor.

ölçeği olarak kullanmaktır. ne yöneticilerin. geçerli yöntemlerle çözüm yoluna sokacaktır. mücadelelere girişmek ve bu eylemlerin işçi sınıfına ve emekçi kitlelere örnek olacağı. gelişmesinde hangi aşamadadır.410 Boran. akılcı. kök salmayan. buna bakılır. 168 411 Behice Boran. kıdem tazminatı. a. Nedir bilimsel sosyalizmin temel ilkesi. açık seçikliğe kavuşturulup belirlenmeden. ücret. 169-170 132 . devrimci sözcükleri ve kavramları ilerici çevrelerde. bu partiye sadece oy vermekle gerçekleşmez. Devrim olarak tanımladığımız bir niteliksel sıçramadan sonra üretim ilişkileri sisteminin değiştirilmesi. Sübjektif tercihlere değil! Bunlara göre mücadele şekilleri ve yöntemleri tespit edilir. Söz konusu olan toplum. işçi sınıfı dışında ne denli keskin mücadele biçimleri önerse. özümsemekle 410 Behice Boran. hangi imkanlar vardır veya yoktur. devrimciliğin kıstasına ilişkin şu tespitlerde bulunur: “1971 öncesi yıllarda devrim. referandum gibi ekonomik sorunlarla sınırlanmamalıdır…Đktidar olup ülkeyi yönetebilmek bu bilgileri ve mücadele deneyimlerini kazanmakla. ikramiye. Đşçi sınıfı içinde yer almayan. 1992. yayınlarda çok kullanıldı ama devrim kavramının içeriği.” 411 Behice Boran şöyle demektedir: “…Đşçi sınıfının. s.bir değişimi ifade eder. Mücadele biçimleri ise. Đstanbul. Đşçi sınıfımızın kendisi iktidara hazırlanmalıdır. devrimciliğin temel kıstası sınıfsallıktır. onlar tarafından giderek benimseneceği düşüncesi ve uygulaması. Oysa. sosyalist devrim olduğunu savunmuştur.e. Savunma Yayın Sorumlusu: Hasan Basri Gürses. bulanıklık içinde yapılan yanlışlardan biri. bilimsel sosyalizmin devrimci hareket ve mücadele anlayışı ile bağdaşamaz. Evvela. işçi sınıfının yalnız ideolojik öncülüğünü değil. ne de örgütlerin sübjektif tercihlerine bağlı değildir. ancak sorunları planlı. Türkiye’de devrim aşamasının burjuva demokratik değil. hangi doğrultuda gelişmektedir. Đşçi sınıfının mücadele ufku. tanımlanması saptanmadan.. ama ülkenin devrimci teorisi o ülkenin somut şartlarının somut tahlili sonucu elde edilir. Behice Boran. bir hareketin devrimci olup olmamasının kıstası. Đşçi sınıfı dışında kadrolar oluşturmak. s. Sosyalist Yayınlar: 1. emekçi sınıflarla ortaklıklar kurarak gerçekleştireceği iktidardır ki. Ama sözünü ettiğimiz nitelikte bir iktidar şu partiye değil de. mücadele biçimi sorunu önemli olmakla beraber. devrimin objektif şartları oluşuyor mu oluşmuyor mu ona bakılır. devrimci teorisiz yürütülemez. Bu belirsizlik. hatta uygulasa bile gerçek anlamda devrimci değildir. fiili öncülüğünü oluşturup geliştirmeye çalışmayan bir hareket.” “Elbette ki işçi sınıfı partileri her türlü mücadele şekillerini kullanmaya hazır olmalıdırlar ama mücadele şekilleri ne bireylerin.g. yeni bir sistemin kurulup yerleştirilmesi anlamında devrim süreci devam eder. benimsenen veya kullanılan mücadele biçimini. bir ülkenin devrimci hareketi. bilimsel sosyalizm ışığında somut durumların somut tahlili sonucu saptanır.

e. etki ve kontrol kavramları gelmektedir. Türkiye’nin yarı feodal. TĐP’i desteklemiş olmakla birlikte. iktidar ve güç kavramlarına değinmekte fayda var. 1969 seçimlerinde TĐP’in başarısız olması ve dünyada ve özellikle Batı’da yükselen devrimci dalgayla birlikte 68 gençliğinin yoğun teveccühüne mazhar oluyor. devrimci hareket diye bireysel ve anarşist. Boran. Konu siyaset sosyolojisini ilgilendirdiği için. s. Bu bağlamda güç. güçbirliğinde temel örgütün TĐP olduğunu söylemişlerdir. Bunların başında iktidar.mümkündür. demokratik kanallardan iktidara gelme çabasıyla sosyal demokrat bir parti görünümü vemektedir. MDD’ciler. partileşerek kazanabilir. sebatlı. en basit ya da bilindik anlamıyla iktidarı. bilinçlenmiş militan bir güç haline getirmek lazımdır.. arzu edilen ya da amaçlanılan hedefe ulaşma yeteneği olarak tanımlamıştır. Đşçi sınıfı bu bilgileri. 1968’den itibaren yaygınlık kazanan MDD görüşü. Kendi bağımsız partisi aracılığıyla ancak iktidar olabilir ve iktidarda kalıp işleri yürütebilir. iktidar için gerekli yetenekleri ancak politik düzeyde örgütlenerek.. bu harekette küçük burjuva sabırsızlığına. Bu kavramlar en azından gündelik dilde çoğunlukla aynı şeyi ifade ederler… Heywood. mücadele deneyimlerini.”412 Boran. Sosyalist Yayınlar: 1.414 TĐP yöneticileri. “… her halükarda işçi sınıfının müttefikleriyle beraber politik iktidara gelebilmesi için mutlaka işçi sınıfını öncü durumuna getirmek ve işçi sınıfını. otorite.g. Đstanbul. “Birleşik Cephe” veya “geniş halk cephesi” anlayışı çerçevesinde bütün devrimci güçlerin TĐP’te toplanması gerektiğini. soğukkanlı bir hareket olduğunu. dolayısıyla işçi sınıfının oluşum aşamasında olduğu tespitinden hareketle parlamenter yoldan iktidara ulaşmanın zor olduğu düşüncesiyle geniş cephe faaliyeti anlayışı içerisinde asker-sivil aydın zümrenin öncülüğünde bir ihtilalle iktidarın elde edilmesini ve yukarıdan aşağıya reformlarla devrimin gerçekleşmesini istiyorlar. s. diğer bireyleri bağlayacak formal kararlar alabilme kapasitesi olarak görülmektedir.e. gerek Yön-Devrim grubu işbirliği yaparak iktidara talip oluyorlar. 168-169 413 Reformizm’den kasdı. a. uzun vadeli. programlı. 1992. Böyle bir güç haline getirmedikçe hiçbir yoldan ve hiçbir şekilde işçi ve emekçi sınıfların iktidarını sağlaması mümkün değildir” demektedir. işçi sınıfının reformizme ve devrimci lafazanlığa kaymaması 413 gerektiğini. 412 Behice Boran. a.g. işçi sınıfının sosyalizm mücadelesinin uzun nefes isteyen. devrimci lafazanlık. Gerek MDD’ciler. sağa saparak burjuva sistemiyle uyuşup bütünleşmesi. TĐP. sosyalist devrimle iktidarı ele geçirme söylem ve hedefi ile bir devrimci parti. s. “Siyasal tartışmalarda birbirinin yerine çokça kullanılan kavramlar vardır. kapitalist üretim tarzına geçme aşamasında bir ülke olduğu. müttefiki yoksul köylüyü ve destekleyicisi diğer emekçi sınıfları örgütlemiş. keskin devrimci söylemle işçi sınıfını maceralara sürüklemek ( Behice Boran. Savunma Yayın Sorumlusu: Hasan Basri Gürses. terörist hareketlere başvurmaya yer olmadığını ifade ediyor. 170-171 133 . 170) 414 Behice Boran. kestirme yollar aramaya.

Güç kavramının birden fazla boyutu vardır. a. 415 Kayhan Delibaş. I. bizi meşruiyet problemiyle karşı karşıya getirmektedir. MDD tartışmalarıyla ve sosyalist eylemlerle sosyalist düşüncenin kamuoyunda kabullenilmesini ve sağlayarak ve geniş bir “halk cephesi” anlayışı içerisinde bir cephe oluşturarak. gücü kimin elinde bulundurduğu ve kime karşı kullandığı sorusudur. Mihri Belli. toplulukta ya da toplumda gündemi oluşturmak belli bir güce sahip olmak anlamına geldiği için güç-erk konusundaki tartışmalar. s. buna egemen sınıfın ideolojisi demiştir.). aynı zamanda. bu kurumlar. sol kesim açık olduğunu iddia etmiş.416 1960 Đhtilali’nin ve 61 Anayasası’nın getirdiği imkânlarla Türkiye’de sosyalizm gelişme katetmiştir. birbirlerinin diğerleri üzerindeki etkisi. Emin Yiğit.e. Robert Dahl siyasal gücü karar verme sürecini etkileyebilme yeteneği olarak tanımlamıştır. 134 . otoriteyle alâkalı bir yığın sosyal kurumlar bütününden oluşmaktadır ki. ne sıklıkla işini yürütebildikleri ve hangi konularda işlerini yürütebildikleri sorunlarıyla ilgilidir. Diğer bir sorun. Bu görüşe göre. Güç’ün üçüncü boyutu ise bireylerin grupların ve toplumun düşünce sürecinin kontrolüdür. Belli. güç kavramının üç boyutlu olduğunu ileri sürmektedir. Bunun yanında. Sevinç Güçlü (Ed. Yön Dergisi.415 Bazı yazarlar iktidar ile etki kavramlarını birbirleriyle özdeşleştirmektedirler. 177-180. Ona göre. Güç kavramının ikinci boyutu ise gündem oluşturmaktadır. Kemalizmle eklemlenmiş sosyalizm tartışmalarıyla gündemi oluşturmuş. gündem oluşturan ya da yönlendirmeye açıktır. siyaset bilimini otoriteyle ilişkili olan kurumların bilimi olarak tanımlamıştır. Duverger’de ise güç. Kurumlara Sosyolojik Bakış. sosyalizmi kitlelere duyurmakta ve meşru hale getirmekte önemli roller oynamıştır. egemenliğine dayanmaktadır. Duverger’e göre siyasal güç tartışması. Ona göre. diğerlerini etkileme çabası güç aktivitesi olarak algılanmaktadır. ‘iktidar’ veya ‘etkisi’ olarak görülmesidir. Easton’a göre. ‘Siyaset Kurumu’. Emin Yiğit. isterse yüksek düzeyde olsun her zaman ‘meşru’ bir şey olarak algılanır. Steven Lukes. 416 Kayhan Delibaş. TĐP. 2005. 173-176. Weber’de güç (etki) bir toplumsal ilişki içinde dirençlere karşı kendi iradesini kabul ettirebilme şansıdır. güç kimin işini yürüttüğü.g. ister düşük düzeyde. sosyalizmin Türkiye şartlarında inşa edilebilmesi tartışmalarını gençliğin gündemine sokmuştur. Bunun sebebi iktidarın bir bireyin diğer bir birey üzerindeki. MDD düşüncesiyle iktidara giden yolda iktidara etki eden odakları etkileyerek “iktidar olabilme” imkânlarını aramıştır. Đstanbul. iktidar özgül bir içeriği olan belli bir komutanlığı belirli bir grup tarafından uyulması olasılığıdır. Anayasanın sosyalizme açık olup olmadığı tartışmaları yapılmış. Ona göre. güç. Birey Yayınları. s. birinci boyutu karar almaktır. Herhangi bir grupta. Marx.. bir baskı grubu olarak gençliğin faaliyetlerini de bu bağlamda kamuoyu oluşturmada araçsal olarak yönlendirerek kamuoyunda meşruiyet zemini oluşturmaya çalışmıştır. Buradan yola çıkarak Duverger. Baskı.

talebe teşkilatları ve parti kanalıyla propaganda. 1998. Alfa Basın Yayın Dağıtım. Bunu yaparken. ideolojik düşünce. ordu ve polis gibi güç araçlarının idaresini elinde bulunduran birbiriyle rekabet halindeki grupların elde edilmesini gerektirir. günümüzün moda deyimiyle ‘durumdan vazife çıkartmak’. panel.Türkiye’de gerek 1960 ihtilalinin gerçekleşmesinde ve gerekse 60 sonrası siyasi hayatın anlaşılmasında “elitler” teorisini ve “Baskı Modeli”ni araç olarak kullanmanın faydalı olacağını düşünüyoruz. 2nd Edition. Hughes. Elitlerle toplumun geri kalan kısmı arasındaki ilişkileri açıklamada elit teori bir takım yetersizliklere sahiptir. Elitler arasındaki ilişkiler güçten ziyade genellikle karşılıklı çıkara dayanır. üniversite 417 Robert E. bu etkenleri kontrol altına almaya çalışırlar. yeni bir duruma ilgili yeni bir durum oluşturmak. aslında iktidar sorununda farklı çözümlere vurgu yapmalarıdır. Son olarak. etkin güç tekelleri. I. temel varsayım. toplumsal. bazen de var olan tutumlardan bazılarının yerine kendi amaçları için daha uygun yeni tutumları oluşumunu sağlamak için yaparlar. Diğer bir sebep. s. Basım. John A. Propaganda ve Kamuoyu Oluşturma. Dowse. “Baskı modeli. Elit teori. yöneticiler. bu teorilerin güç teorisinin bir bölümünü oluşturmakla birlikte. topluma yön verme anlamında. Political Sociology. silahlı kuvvetler. 174-5. New York. Đstanbul. dergi. elitlerin egemenliği için güç kontrolünden başka unsurlara da dayanmaktadır. azınlık veya elitlerce kullanılan güçle yerine getirilir. belli durumlar karşısında bireylerin ne gibi tepkilerde bulunacaklarını belirleyen. coğrafi. broşür ve kitap gibi iletişim araçlarını kullanarak etkili olmakta. Elit teori ayrıca. 135 . konferans. Bu unsurlar temelde elit teorisyenlerin üzerinde durduğu gibi elitlerin kendi aralarındaki uyumu ile toplumda elit olmayan unsurlar arasındaki uyumsuzlukla açıklanır. bazen var olan durumu sürdürmek ve bu tür tutumları bozucu güçlere karşı koymak. 23. kulüp. bu etkilerin ise kısmen kontrol altına alınabileceğidir. gazete. John Wiley&Sons. tutumların.”418 Merkeze etki etmeye çalışan elitler. 418 Osman Özsoy.” “Elit teorilerle ilgili bizi ilgilendiren husus. bir taraftan öğrenciler üzerinde birtakım dernek. etnik kökenlerle yaşam tarzları benzerliğine vurgu yapar. forum. demokratik partilerdeki oligarşik oluşuma sebebiyet veren temel husus liderliğin doğasından kaynaklanmaktadır. parlamento. Bu sebeplerden biri güç ilişkilerinin bizzat kendilerinin çatışma yaratmasından kaynaklanır.”417 “Kamuoyunun üzerinde kontrol kurmak için girişilen eylemlerde. elitlerin üstünlüğüyle bağlantılı olarak Robert Michels’in siyasal partilerin oligarşi eğilimleri konusunda da dediği gibi. s. Propagandacılar bilinçli olarak. polis gücü ve dini örgütlenmeler gibi yapılardan destek almalarına vurgu yapar. dış etkilerin tesirinde olduğu. elitlerin eğitim. Bütün elit teoriler elit gücün toplumdaki iş çevreleri.

farklı grupların kaynaklık ettiği. Demokrat Parti Tarihi ve Đdeolojisi. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi.öğrencilerinin eylemlerini kamuoyu oluşturmada araçsal olarak kullanmaktadırlar. Milli Demokratik Devrimciler. ideoloji ve eylem yönü ağır basan gençliğin oluşturduğu bir kategoridir. birtakım ortak özelliklere sahip olmakla beraber homojen özellikler gösteren bir grup değildir. sömürgeciliğe. 1202-1206 136 . Leninist. THKO. kemalizmle eklemlenmiş milli bir soldan sosyalizme evrilen (farklı yorumlarla Marxist. Güleryüzlü Sosyalistler. taktik ve stratejilerin. Bu geniş cepheli güçbirliği dayanışması içinde her grup kendi hesabını yaparak oluşan kamuoyunu ve güç imkanlarını kendi ideolojik hedeflerine kanalize etme ve merkezi elde etme amacını gütmüştür. ailelerinin eğitim durumunun genel olarak iyi olan gençleri kapsamaktadır. Doğu Perinçek ve PDA çizgisi. anti-feodal.419 68 Kuşağı. içinde çok farklı grupları barındıran bir kuşaktır. üniversite öğrenci gençliğinin ağırlıkta olduğu.emperyalist. TĐP. homojen bir grup değildir. TKP-ML-TĐKKO vd. Kamuoyu oluşturmada ve iktidara etki etmede gençlik bir baskı grubu rolü oynamıştır. Mihri Belli ve ASD çizgisi. Kemal Can-Cengiz Erdinç. Bununla birlikte iktidara etki etmeye. ortak menfaatleri gereği güçbirliği yaparak. Đletişim Yayınları.420 Kuşak Kavramı: 68 kuşağı. Đstanbul. 156. yaşları genel olarak 1828 arasında değişen. gericiliğe karşı olan. s. c. XV. bir kategoridir. sosyal süreçte yıllara göre değişen başat grupların. THKP-C. yön vermeye çalışan 68’e kaynaklık eden gruplar. az sayıda işçi ve öğretmen sendika ve derneklerine bağlı gençleri de dahil edebileceğimiz. 1990. 68 Kuşağı. Bizim burada incelediğimiz 68 Kuşağı kavramı. Merkez-Çevre ilişkileri bağlamında merkeze bağlı modernleştirici bir baskı grubu fonksiyonu gören 68 gençliği. eğilimlerin hakim olduğu. oluşan kamuoyundan kendi düşünceleri doğrultusunda yararlanmak istemişlerdir. Dev-Güç. zaman zaman cuntacı eğilimlerin ağırlığını hissettirdiği). Bu gruplar arasında farklılıklar olmakla beraber aralarında ortak yönler bulmak mümkündür. Đmge Yay. Kır gerillacılığı aşamalarından geçen. . Şehir gerillacılığı. toplumun orta ve üst gelir seviyesinden gelen. gruplar. Maoist. s. 1960’lı yıllar siyasi partilerin öğrenci içinde desteğini arttırdığı ve öğrencilerin bir baskı unsuru olarak belirdiği yıllardır. Bununla birlikte 419 420 Cem Eroğul. Fikir Kulüpleri Federasyonu. Dev-Genç. Emek Grubu. Yön-Devrim Grubu. Üniversitelerde beklemeli olmasından ya da devrimci hareketlere katılmasından dolayı söz konusu öğrenci gençliğin üst yaş sınırının 28’e kadar çıktığını düşünüyoruz. buna bir çeşit geçici koalisyon denilebilir. “Sistem Dışı Sol Muhalefet”. 68 Kuşağı. kuşak yapısı itibariyle 1965-71 yılları arası. genel olarak anti. düşüncelerin. daha çok 1965-71 arasındaki dönemde üniversitelerde öğrenci olan öğrenci gençliği kapsamaktadır.

Benzer bir örnek yakın tarihte devrimi gerçekleştirmiş Vietnam işçi sınıfı hareketi için de söz konusudur. Türkiye’de de toplam nüfusun %60’ı 24 yaşından küçük. yok. 137 . her biri ortalama on senedir Parti üyesi olan delegelerin yaş ortalaması 29’du. sağlam sosyalistler yetiştirmeyi alır. Genç Öncü Yayınları:1. Örneğin Rusya Sosyal Demokrat Đşçi Partisi (RSDĐP)’nin ikinci kongresinde delegelerin yaş ortalaması 30’du.. 1978. Beş Yıllık Kalkınma Planı: 1985-89. işsiz gençlik ve diğer toplum kesimlerinin gençliği gençlik kavramının içinde yer alır. yok.e. Đşçi sınıfı partisinin burjuva ideolojisine karşı açtığı savaşta en önemli araçlardan birisi gençlik örgütüdür. Vietnam Devrimi’nin her aşamasından ağır görevleri yüklenenler ve başaranlar gençlerdi423 Bilimsel sosyalizme göre gençlik bir sosyal sınıf değildir. Dünya nüfusunun yarısının 20 yaşından küçük olduğu biliniyor. bir bakıma devrimin “siyasal ordusunu” oluşturma çabasıdır. s. Birsen Gökçe. s. Bu on senenin ortalama beş senesi hapishane ve sürgünde geçmişti. bir yandan da ana hedef olarak inançlı.425 421 UNESCO genç 15-25 yaş arası dönemi. Örgüt. s. Ekim devriminin arifesinde. 21 ). Gençlik Örgütlenmesinin Đlkeleri ve Türkiye.kuşağı belirlemede yaş sınırının çok önemli olmadığını düşünen az sayıda kuşak temsilcisinin de var olduğunu görüyoruz.. BM ise 12-25 yaş arası dönemi gençlik çağı olarak kabul etmektedir. 423 Yzr. Vietnam’da 1930’larda Parti’nin bölgesel komiteleri. Dördüncü kongrede delegelerin %22’si 24 yaşında. 424 Yzr. Bir gönüllüler birliğidir. V. . Bu nedenle gençlik her sosyal sınıftan belli yaş gruplarının oluşturduğu bir toplum kesimidir. Bu birliğin pekişmesi ancak gençliğe tam bir sosyalizm eğitimi verilmesi ile mümkündür. a.7..421 “Gençlik Örgütlenmesinin Đlkeleri ve Türkiye” adlı kitapta gençlik hakkında şöyle denilmektedir: “Gençliğin örgütlenmesi yarınların örgütlenmesi demektir. ( Bkz. Bu anlamıyla söz konusu kuşağın yaş sınırları gerek UNESCO’nun ve gerekse BM’nin genç yaş tanımında verilen sınırları aşmaktadır. a. altıncı kongrede.g.11-12. Ankara.g. %60’tan çoğu da 30 yaşından küçüktü. fedakâr üyelerden oluşur.g. S.e.. 422 Yzr. köylü gençlik. a. Başta işçi gençlik olmak üzere. taşra komiteleri ve parti hücrelerinin sorumlularının büyük bir çoğunluğu yine 18-21 yaşlarında gençlerdi. Gençlerin bilimsel sosyalizmin ilkelerini amaç edinen bir okul. Bunun örnekleri tarihte yaşanmıştır.”422 Gençlik içinde etkinlik sağlamak için yapılanlar. Gençlik örgütü her işe koşan.e. yok. yok. gençlik hareketi içinde partiye sağlam ve geniş bir platform hazırlarken. 425 Yzr. 9. 7-8.424 Gençlik örgütü bir okuldur. Devrimci Gençlik Birliği’ni Ho şi Minh ile birlikte kuran gençlerin pek çoğu daha sonra Hind Çini Komünist Partisi üyesi olmuşlardı. öğrenci gençlik. Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Gençlik ve Spor Özel Đhtisas Komisyonu’nda ülkemiz için 12-24 yaş arası gençlik çağı olarak kabul etmiştir. Ortalama yaşama süresinin çok kısa olduğu Türkiye de bir gençler ülkesi. s. Đşçi sınıfı partisi de genç insanlardan ve gençlik yıllarından beri sınıf mücadelesinde pişmiş insanlardan oluşur. bilinçli. disiplinli.

kuşak kavramı tanımlarken iki tür kuşak ayırt edilmelidir: Aile kuşağı ve toplumsal kuşak. Tarihçi Otokar Lorenz. 1996.). 426 Julian Marias. s. Dilthey aynı kuşakta olmayı bireylerin aynı yıllar içerisinde benzer dış etkenlere maruz kalmalarıyla ilişkilendirmektedir. bunun yerine aynı hayat biçimini benimseyen insanların yer aldığı dönemleri kastetmektedir. International Encyclopedia of the Social Sciences. kuşağın oluşumunu “bir toplumsal bütünün yeni bir yapı içerisinde entegrasyonu” olarak görmektedir. 1968. “Generations”. Wilhelm Dilthey. s. 6.). The Macmillan Company&The Free Pres.”427 Ortega Gasset’in ise kuşağı “tarihte kaçınılmaz olarak ortaya çıkan değişimle özdeşleştirmektedir. “bireylerle grup arasındaki dinamik uzlaşım ve tarihteki en önemli algılamadır”. yetişkinlik ve yaşlılık. 6. 14-15. Vol. bir yüzyılın üçte birine tekabül eden süre içerisinde verili kültür alanı içerisinde yer alan insanların hepsini bir kuşak kabul etmektedir. Sills (ed. Đzmir. Kentlileşme Sürecinde Ailede Kuşaklararası Đlişkiler -Đzmir-Bornova (Merkez) Çamdibi ve Altındağ’da Karşılaştırmalı bir Araştırma-. insan hayatını on beşer yıllık beş ayrı döneme -çocukluk. aralarında akrabalık bağı bulunmayan. David L. International Encyclopedia of the Social Sciences. Çağdaş. s. 1968. gençliği aynı zaman diliminde geçen ve aşağı yukarı benzer dönemler içerisinde yetişkinlik dönemini yaşayan. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.426 “Maurice Debesse’e göre. çocukluğu. The USA. fakat çağdaş oldukları için yaşama ve düşünme biçimlerinde benzerlikler gösteren insanların oluşturduğu toplumsal kuşak kavramı da söz konusudur. bir öncekinin oluşturduğu yapı ile yüzleşir.ayıran Ortega. Birbiri ardı sıra gelen nesiller. akran ise bu matematiksel çıkarımı değil. siyasi ve tarihi bağlamıyla değerlendirmektir. erişkinlik. Aile çerçevesi içinde tanımlanan kuşak kavramının yanında aşağı yukarı aynı yaşta. Gasset. bu çerçevede matematiksel bir kuşak anlayışını reddetmekte. 428 Julian Marias. 89-90. kuşak kavramıyla aynı duygular içerisinde yetişen. Sills (ed. gençlik. kuşak oluşumunda aynı tarihler içerisinde doğmayı değil. 138 . Buna göre. David L.Kuşak kavramı ile burada ele aldığımız husus biyolojik yaklaşımdan ziyade konuyu toplumsal. Ortega. Ona göre kuşak. her kuşak belirli bir hayat görüşünü temsil eder. Çünkü biyolojik kuşak kavramı bireyleri salt doğum tarihleri ile sınırlamaktadır. Ortega kuşak kavramının belirlenmesinde iki farklı olgudan yani çağdaş ve akran kavramlarından hareket etmektedir. bu yaş sınırı kuşaklar arası sınırları göstermede belirleyici olmayabilir. Lorenz yaklaşık otuz yıllık dönemi tayin edici bir süre olarak değerlendiriyor. Ortega Y. Buna göre. 427 Sevinç Özen. tarihi nesillerin oluşumunda on beş yıl aralığını kullanmakta. belirli yıllarda doğan bireyleri matematiksel bir çıkarımla kuşak’ olarak kabul ederken.” Gasset. The Macmillan Company&The Free Pres. aksine bireylerin hayata yaklaşımlarını dikkate almaktadır. “Generations”. The USA. 88-9. Kuşak ne bir grup öncü kadro.428 Kuşağın sınırlarını belirlemede 15’er yıl zikredilmekle birlikte. Vol. ne de halk yığınlarının toplamından ibarettir. bir takım derin ilişkiler ile birbirlerine bağlı olan insanları kastetmektedir.

Baskı. 90-1. The Dushkin Publishing.m. O’Connell. 118-19.bununla birlikte Gasset tarih araştırmasında kuşağı sınırlarının belirlenmesinde kesin araçları ortaya koymada kaçınılmaz bir eksikliğin olduğunu söylüyor. aynı tarihi tecrübeden geçmiş bir grup insanın varlığıdır. Doğan Kitapçılık. 93.435 Kuşağın yaş sınırlarını belirleme konusundaki görüşlerde farklılık olduğu için bu konuda daha esnek davranılması gerektiğini düşünüyoruz. 6. kuşak kavramının sadece doğum tarihine doğrudan bağlı bir olay olmadığını. Cemal. Mannheim. David L. s.430 Nihat Sargın. Baskı. The USA. belli bir tarih aralığında doğup birbirine yakın yaşlardaki gençlerin esas alınması gerektiğini ifade ediyor. s.429 Gasset. a. kişilerin dünya görüşünün şekillendiği ergenlik ve ilk yetişkinlik yılları olduğunu belirtiyor. kuşağını doğum tarihleriyle değil. 74. kuşaklar arasında var olan değer. Bir Kuşağın Son Temsilcileri “Eski Tüfek” Sosyalistler. s. Đstanbul. 1968. 46-47. The Macmillan Company&The Free Pres. var olan otoriteye ve eski nesillerin oluşturduğu hayat biçimine karşı 13-19 yaş arası ile 30 yaş altı gençlerin gerçekleştirdiği karşı duruş. bir kuşağın oluşumunu belirleyenin özel toplumsal bağlamlar olduğunu savunmaktadır. kuşağın on beş yıl sürdüğünü. otuz yılda bir veya yüz yıl gibi değişik 429 Jose Ortega y Gasset. kendisi Eski Tüfekler kuşağının son halkalarından biri olmakla birlikte. W. fakat on beş yıllık tarihsel zaman dilimlerini meydana getiren yılları nasıl böleceğimizi bilmediğini ifade ediyor. Vol. 430 Jose Ortega y Gasset. bir kuşağa nispet edilecek gencin yaşının bir tarihle değil. Đstanbul: Đletişim Yay. Kimse Kızmasın. Karl Mannheim. Onlara göre. International Encyclopedia of the Social Sciences. s. a. 60.433 Batı’daki bilhassa Fransa’daki 68 Kuşağı’nın 1968’deki hareketlerini “kuşak çatışması” olarak görenler de vardır. 139 . Bunun bir yılda bir. Connecticut.. 1962.g. s. 142 432 Hasan Cemal. araştırma için kullanılan metodolojide işlevsel bir değere sahip olduğu söylenebilir. bireylerde siyasal davranışı belirleyenin.432 Tarihi gerçekliğe bir çerçeve oluşturulabilmek için başvurulan varsayıma dayalı olarak üretilmiş kuşak skalasının (aralığı). Mannheim. Norton Company. 431 Atilla Akar. “Generations”. 434 Peter J. inanç ve davranış farklılıklarından kaynaklanır. Gasset.g. Çev: Mildred Adams. 1999. 1960’lı yıllar. aksine bir ‘tarih aralığıyla’ (zone of dates) belirlenebileceğini savunur. Man and Crisis. birbirinden farklı kuşak birimlerince (generation units) oluşturulduğunu ifade etmektedir. . s.e. 3.431 H. Bu eksiklik bir kuşağın varlığının hangi kronolojik zaman dilimi içerisinde başlayıp bittiğine karar verilmesiyle ilgilidir. kuşağın. Kuşağı belirlemede aynı yılda doğmuş olmanın değil. Bir kuşağı oluşturan yaş sınırının 17 ila 25 arasında olduğu hakkında bir görüş vardır. W. 433 Julian Marias. Sills (ed. 435 Julian Marias. meydan okuyuştur. 1989. Encyclopedia of Sociology.). “Generation Gap”. New York. Kendimi Yazdım. sosyalist harekete katılma tarihiyle anıyor ve kendilerinin sosyalizmin 60’lılar tertibi olduklarını belirtiyor.434 Bir siyasi kuşağı oluşturan. Kuşak çatışması. kendisinden daha yaşlı birçoklarının 60 sonrası kuşak içerisinde yer aldıklarını ifade ediyor. I. s.

3) Yeni Sosyalistler (1945-1960) (M. öğrencilerin akademik-demokratik örgütlenmesiyle. 6. 95. ortak ya da benzer özelliklere sahip olmakla birlikte farklı özelliklere ve görüşlere sahip farklı grupları içine alıyor.436 Aynı kuşak içerisinde bulunan bireyler arasında. Genç Öncü Yayınları:1. Đstanbul.e.. Süreç içerisinde değişim 436 Julian Marias. 140 . Bir yandan “partisiz devrimcilik” anlayışı. Gençlik Örgütlenmesinin Đlkeleri ve Türkiye. O dönemde sorunu.”438 Ergun Aydınoğlu’na göre. Gençlik alanındaki örgütlenmelerin başını hep üniversitelerdeki gençlerin çekmiş olması bu ilkesel karışıklığın en belli başlı nedenidir. Konu daha çok “eskiler” ya da “yeniler” gibi terimlerle. 438 Ergun Aydınğlu. s. istikrarlı toplumlarda siyasal kuşakların çok daha uzun bir dönemde oluşabileceğini ve yirminci yüzyılda Batı toplumlarında sosyal değişmenin çok hızlı ve yıkıcı olduğunu. 94. 102.. eskilerle diyalog arayışı içerisinde bulunmakta. 1960’ların son yıllarında kuşaklararası alışverişin eşsiz sayılabilecek bir örneği yaşanır. s. Perinçek). 4) En yeni Sosyalistler (1960 sonrası) (V. Sills (ed. bir eski kuşakça yerine getirilmektedir. Parti dışındaki solcu çevrelerin tek kaygısı. böylesi kavramlarla açıklamaya ve bilinçlere çıkartmaya çalışan pek başka solcu yoktur ortalıkta. bazen “eskiler”i yüceltmek. siyasi değişim yaşamış Batı dışı toplumlarda siyasi kuşak oluşumun daha kısa olduğunu ileri sürmektedir. yepyeni sosyal hareketlerin doğuşuna şahit olmakla birlikte onlara öncülük etmektedir. içinde bir çok grubu barındırıyor. 68 Kuşağı bir kategorizasyon. 103.dönemlerde oluşabileceğini söylemekle birlikte. Ran-R. gene yirminci yüzyılda sosyal. siyasi bakış olarak da özel bir tür iletişim söz konusudur. öte yandan öğrenci sorunlarının küçümsenişi doğru anlayışın hakim olmasını engellemektedir. F. işçi sınıfı politikasına hizmet eden gençlik örgütlenmesinin birbirine karıştırılmadığı tek bir örnek yok gibidir. Vol. H. s.g. The Macmillan Company&The Free Pres. öğrenci örgütlerinde kendi fraksiyonlarını güçlendiren bir ortamın yaratılması olmaktadır. 440 Yzr. 1992. s. Baraner). Belge Yayınları. bazen da yine onları karalamak için açıklanmaya çalışılır. 437 Julian Marias.). International Encyclopedia of the Social Sciences.437 Kıvılcımlı Türkiye’de son 40 yıllık sol eylemin önder kadrolarını başlıca dört sosyalist kuşak olarak sınıflandırmıştır: 1) En eski Sosyalistler (1920-1925) (Ş. Bunun sonucunda öğrenci örgütleri kolayca amaçlarından ayrılmaktadır. Ali Aybar). The USA. a. Politik kuşağa dahil olma yaşları. I. homojen bir grup değil.m. David L. bir genelleme. Erdoğdu-D.g. Türk solunun tarihinde ilk defa bu boyutlarda bir özgün siyasal eğitim görevi. R. a. 1960’lı yıllarda yeni bir kuşak yetişmekte. Kıvılcımlı).. Eleştirel Bir Tarih Denemesi 1960-1971 Türk Solu. H.440 Dev-Genç kuşağı yerine. 1968. 439 Ergun Aydınoğlu. 2) Eski Sosyalistler (1925-1945) (N.16. ‘Dev-Genç Grubu’ kavramını kullanmayı daha yerinde buluyoruz. Ona göre. ekonomik. diğer yaşam alanlarında olduğu gibi. Belli-M. 439 Bugüne kadar. dönemin ne kadar aralıkla oluşabileceği ve kuşak birimiyle ne ifade edildiği temel problemler olarak ortada durmaktadır. Baskı. Değmer-H. 1978. Ankara. s. “Generations”.. yok.

Ortega’nın kuşak tasarımı (schema). Çoğu TĐP ile ilişki içerisinde olan Fikir Kulüpleri etrafında yer alan öğrenciler. kitleden koptuğu ve Askeri Muhtıra’nın yapıldığı. Birçok ülkede gençlik hareketinin başını çeken işçi gençlik olmuştur. etkin olduğu dönemi 1965-71 olarak tespit ettik. Belge Yayınları. 8. Örgütlü işçi gençlik hareketi. 10 Ağustos 1965’te Đsmet Demir ve Suat Kundakçı’nın çabalarıyla ilk kez devrimci bir sendika olan Yapı Đşçileri Sendikası (YĐS) kuruldu.). 6. Ortega kuşağı belirlemede tarihi dönemleri esas almaktadır. kendi içinde ve dışında eylemleri var. Baskı. Bu dönemlerin belirlenmesinde dönüştürücü güce sahip kriz ve sosyal değişmelerin rol oynadığını ifade etmektedir. 1995. 442 Harun.17. 445 Yzr. Basım. David L. Karadeniz. tartışmaları. 1965 yılından sonra öğrencilerin siyasal eylemlerinin “sol” doğrultusunda geliştiğini. The USA.gösteren başat gruplar. Gençlik Örgütlenmesinin Đlkeleri ve Türkiye. Ankara. 2. 90. “Generations”. Sosyal süreçte.. Fikir Kulüpleri Federasyonu’nun kurulmasında işlevsel olmuştur. Đstanbul: Toplumsal Dönüşüm Yay. 68 Kuşağı içindeki itici gücün ya da o tür görevi gören gençlerin önce TĐP çizgisindeki FKF. insan tecrübesinin sonsuz çeşitliliği ilerisinde bir takım düzenliliklerin belirlenmesinde (detecting) kaçınılmaz bir öneme sahiptir. diğer gençlik kesimlerinin örgütlenmelerini teşvik etmiş ve sonunda farklı amaçlara sahip. Harun Karadeniz 1965 yılını. s. Bazı yerlerde öğrenci gençlik hareketi ve örgütlenmeleri Türkiye’de olduğu gibi önden yürümüştür. Baskı. daha önceki yıllardaki öğrenci eylemlerinin belirgin niteliği olan “ulusçuluk”un “anti-emperyalist” bir içerik kazandığını belirmektedir. Ankara: Yurt Kitap-Yayın. sosyalist ve milliyetçi hareketlerin kesintiye uğradığı yıldır. Olaylı Yıllar ve Gençlik.410. s. Bu yüzden 1971 tarihini belirleyici olarak görmekteyiz. I. 1971 tarihi. 1968. Sadece işçi gençliğe dönük örgütlenmeler daha önce ortaya çıkmıştır. s. International Encyclopedia of the Social Sciences. Dünya’da ve Türkiye’de Gençlik. Hasan Basri Gürses. bunların söylemleri. Dev-Genç’te bir grup davranışı sistemi olduğu söylenebilir. 1997. Đstanbul. Sills (ed.441 68 Kuşağı’nı anlatırken.442 Fulya ve Hasan Basri Gürses.33-38. Genç Öncü Yayınları:1. 444 Ali Yıldırım. 141 . 1960 sonrasında aydınlar arasında yayılan sosyalist dünya görüşünün gençlik hareketlerini yansımaya başladığı yıl olarak tanımlamakta.445 441 Julian Marias. Belgelerle FKF-Dev-Genç (1965-71). sol örgütlenmelerin gerilla mücadelesine giriştiği. 443 Fulya Gürses. Böylece insanın anlam dünyasının şekillenmesi ve dolayısıyla bir kuşak kavramının ortaya çıkması söz konusudur. 44. kurucu üyelerini seçerek 17 Aralık 1965 günü hazırladıkları tüzüklerini Ankara Valiliğine sundular ve aynı gün Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) resmen kuruldu.444 8 Temmuz 1965’te Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) ve Türkiye Đlkokul Öğretmenleri Sendikası (ĐLK-SEN). s. yok. The Macmillan Company&The Free Pres. alt gruplar. değişik kitlelerin temsilcisi gençlik örgütlerinin yanında tüm gençliği yığınsal olarak birleştiren merkezi gençlik örgütü de oluşturulmuştur. daha sonra Dev-Genç grubundan olduğunu söyleyebiliriz.443 1965 baharında yayınlanmaya başlayan Dönüşüm dergisi sosyalist gençliğin toparlanmasında. 10 Ekim 1965’te yapılan AP’nin tek başına iktidar olacağı seçimde TĐP %3 oyla 15 milletvekili alarak meclise girmiştir. Vol. 1978. S.

“yukarıdan”lığı idiyse. Kurtuluş Savaşı ve 27 Mayıs 1960 hareketlerinde ilerici aydınların ve öğrencilerin büyük rol oynadığı görülmüştür. s. yok. Yine aynı yıl yapılmış olan 53 boykot eyleminden 41 tanesi de 446 447 Yzr. Nermin Abadan’ın Türk üniversite öğrencileriyle. Đstanbul. sayı: 14.Burjuva devrimi sürecinin çeşitli aşamalarını noktalayan 1908 Meşrutiyet.6 Yzr. Mayıs 68. Aynı gelişme doğrultusu. 1968’le birlikte açılan yeni dönemin devrimci özneleri ise. Hasan Basri Gürses. Gençlik Örgütlenmesinin Đlkeleri ve Türkiye. Bu gelişme doğrultusunda.. Ankara. aşağıdan ve sivil idiler. 1998l. s. s. siyasal iktidarı protesto için yapılmış olanlarıdır. Ankara. miting ve boykot gibi eylem biçimlerinde de oluştuğu görülmektedir.”448 1965’ten sonra sola yönelen gençlerin eylemlerinin siyasal iktidarla çatışma içine girdiği görülmektedir. . genç işçilerin siyasal eğilimleri üzerine yaptığı araştırmayı yorumluyor: “Gençlik kuruluşları siyasal iktidarın politikasını eleştiren bildirileri sürekli olarak artmış ve 1970 yılı için birinci sırada yer almıştır. Đşçi-emekçi gençliğin örgütlenmesi yolunda adım atılamaması gençlik hareketinde ciddi bir boşluk yaratmıştır.446 Gençlik Örgütlenmesinin Đlkeleri ve Türkiye adlı kitapta. Praksis Üç Aylık Sosyal Bilimler Dergisi. burjuvazinin toplumsal hegemonyasını tesis etmesinde değil. o dönemde öğrencilerin bir sınıf gibi değerlendirilerek devrimci mücadelenin önderliğinin gençliğe yüklendiğini belirtilmektedir447. 1960 sonrasında da öğrenci gençlik ilerici fikirlere en açık ve örgütlenmeye en yatkın toplumsal kesimlerden biri olmak özelliğini geliştirmiştir. “ihtilalci” yada “inkılapçı” tipolojisinin 1960’lara kadar değişmeksizin gelen birkaç özelliğinden biri devlete özgülüğü. Ertuğrul Kürkçü. toplumsal dinamiklerin de devlet üzerindeki etkilerinin belirleyici olduğu bir zemin üzerinde kapitalizme karşı bir “devrim”in öznelerinin ortaya çıkışında. 448 Ertuğrul Kürkçü. 68’le birlikte açılan dönemin devrimci öznelerinin özelliğinin aşağıdan ve sivil olduğunu iddia etmektedir: “Türkiye’nin özgül “devrimci”.e. 1970 yılında yapılan mitinglerle en yüksek sayı. Gençlik hep öğrencilerden sayılmış ve öğrenci gençlik örgütlenmelerinin dışında bir örgütlenme çabasına girişilmemiştir. Fulya Gürses. sayı: 6. 8. Cogito. 1968’in tarihsel önemi kapitalizmin gelişmesinde değil.. önceki “devrimci” dönemlerden farklı olarak ilk kez aynı zamanda kentli. uluslararası. “Che’nin Çağrısını Ciddiye Almak”. 23. 1978. antiemperyalist ve gerici dini eylemlerin kınanması konulu bildirilerde de görülmektedir. daha baştan yanlış eğilimlerin uç vermesine yol açmıştır. 161 142 . ikincisi de “yerelliği” yada “milliliği” olmuştu. a. bu hegemonyanın inkârı için tarihsel bir imkânın uç vermiş olmasındadır.g. s. Ertuğrul Kürkçü. Bu koşullar sosyalist hareketi bütünüyle etkilediği gibi. yok. onun gençliğe bakışına da tek yönlülük getirmiştir. Genç Öncü Yayınları:1. Derg. Türkiye’de kentsel hayat süreçlerinin bütün toplum. Üç Aylık Düş. Hareketin sınıf karakteri. “Hala Bir “68 Kuşağı” Var Mı?”. Türkiye’de Sosyalizmin Maddi ve Düşünsel Kaynakları.

sömürülmeden yaşamaları gereğini yani halkçılığı daha iyi görmeye başladığını. toplumdaki adaletsizliği giderici.g. 143 . bunların başında da Mustafa Kemal’in Kurtuluş Savaşı’ndaki bağımsızlık şiarı geldiğini. 452 Zihni Çetiner. 450 Zihni Çetiner. a. Dünya’da ve Türkiye’de Gençlik.451 mecliste Türkiye Đşçi Partisi’nin dişe diş mücadele ettiğini. Büke Yayıncılık. çalışan insanların ezilmeden. zaten Kemalizm ilkelerini benimsediğini.449 68 kuşağı’nın oluşumunda dünya görüşü bakımından taban tabana zıt olduğu AP’nin iktidarda olmasının da etkisi olmuştur. kimisine yeni umutlar. Ölümü Paylaştılar Ama!. “Kurtuluş Savaşı Destanı” nın kendisini adeta büyülediğini dile getiriyor. Đstanbul. Öğrenci gençlik eylemlerini bu süreç içerisinde değişik nedensellikler taşıyan nitelikte olduğunu.aynı içeriklidir. 453 Zihni Çetiner.453 ifade ederek 27 Mayıs 1960’ı ihtilâl olarak nitelendirirken 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980’i düzen ve ABD yandaşı bir darbe girişimi olarak tanımlıyor.e. 21 Mayıs’ın düşünce olarak. s.410-411. 67-68. 12 mart 1971 darbesi sonrası devrimci pratiği yaşayan Zihni Çetiner kendi zihni oluşumundan bahsederken Yön dergisiyle tanıştığını. asker ve sivil kadrolar oluşturarak geleceği yapılandırmak istediğini iddia ediyor. yozlaştırılmış. 1997. a. Kemalizm kavramın içinin gün be gün biraz daha dolduğunu.g. 2003. gençlerin de kendilerine tanınan imtiyazı kullanarak iktidarlara etki etmeye çalıştığı görülmektedir. 68 Kuşağı’nın Fikir ve Eylem Dünyasını Etkileyen Unsurlar Genç bir Harbiyeli olup.g. Hasan Basri Gürses. cezaevinde bulduğu kitapları değerlendirdiğini söylüyor.. a. ancak özelikle 1965’lerden sonra siyasal iktidarla çatışmaya girdiğini bu veriler göstermektedir..e. yer altı-yer üstü zenginliklerin yabancılara kullandırılmaması vb. I. 62 451 Zihni Çetiner. 70-72. 67. Bir Đhtilâlcinin Anıları. Baskı. düşüncelerin ilgisini çektiğini. 454 Zihni Çetiner. Çetiner. 21 Mayıs 1963 darbe girişiminde militanlıkla başlayıp. kimisine de yeni ihtilâl ufukları açtığını.. gündeme getirdikleri her konu ülkenin dört bir yanına ulaştığını. 68 kimliğinin oluşmasında yeri vardır. Yapılan sessiz yürüyüşlerde en başta siyasal iktidarı protesto eylemleri gelmektedir.g. a.. bu tür eylemlerle mevcut AP iktidarı arasında bir irtibat olduğunu düşünmeleriyle de ilgilidir.. Eskişehir Cezaevinde de Yön Dergisini okumaya devam ettiğini. Sosyalist gençliğin “gerici” kabul ettikleri dini eylemleri protestoda artış. Çetiner. daha sonra Nazım Hikmet’i okumaya başladığını. 2. Đktidara ve iktidarın tasarruflarına karşı girişilen eylemlerin yoğunluğunun da. Genel olarak bakıldığında bütün hükümetlerin.. bağımsızlık. 59-60. Đstanbul: Toplumsal Dönüşüm Yay. dergisideki kişilikli bir dış politika. 450 Z.e. 452 27 Mayıs’ın büyük bir açılım getirdiğini. 68.e. s.454 449 Fulya Gürses. s. s. Baskı. s. milli petrol. içi boşaltılmış Kemalizm’i yeniden hayata geçirmek istediğini.. siyasi parti ve grupların gençliğin enerjisini “kullandığı”. s.

Kürsüden her söyledikleri o günkü iktidarın ipliğini pazara çıkarıyor.456 Z. 456 Zihni Çetiner. Çetiner. işgallerin ve boykotların yapıldığını. 1965 yılından sonra ülkemizde dünyaya yeni bir bakış açısının geldiğini. Bu arada Fikir Kulüpleri Fedarasyonu’na gitmeye başladım. s. hapishane hayatından sonra TRT’de işe başladığını ve görüştüğü insanları anlatıyor: “… Harbiyeli arkadaşların dışında yeni tanıştığım Uğur Mumcu ve Kemal Anadol’la görüşüyorum. sonuçta onları kudurtuyordu. nöbet tuttuklarını. Bir Đhtilâlcinin Anıları. Okuyarak öğrendiğim şeyleri tartışma olanağı buluyorum. öğrencilerin yönetime katılması. “Yön Dergisi çevresindekilerin oluşturduğu Sosyalist Kültür Derneği’nde hafta sonu veya akşam üzerleri yapılan tartışmalara katıldığını.g. sürekli okuduğu tarih ve yeni yeni yayınlanan dünya sol kültürünü içeren kitaplardan edindiği bilgilerin. 458 Zihni Çetiner 68’de Edebiyat Fakültesi’ni işgal ettiklerini. yaşamının bugüne kadar eylem kılavuzu olduğunu beyan ediyor. bursların arttırılması. Büke Yayıncılık. 2003. kitap sıkıntısının giderilmesi ve özel okulların devletleştirilmesi gibi isteklerle doldurularak toplumdan da destek sağlanıyordu. 83-85.” Z. 457 Zihni Çetiner.. 144 . o günlerin aynı zamanda sınav günleri ol455 Zihni Çetiner. Mehdi Beşpınar adındaki arkadaşla tanıştığını ve onun kendisini 68’li olan Mustafa Gürkan ve Uğur Büke ile tanıştırdığını ve bu vesileyle kendisini 68’li yılların olaylarının ve eylemlerinin içinde bulduğunu anlatıyor. bu nedenle yurdun birçok yerinde. ülkenin bağımsızlığı ve Nato’dan çıkılması isteklerini içerecekti. a.M.M’nde ilk kez temsil edilmişti..455 Türkiye Đşçi Partisi 1965 seçimlerinde on beş milletvekili ile T. Ölümü Paylaştılar Ama!. I. 72. demokrasi. 81-84. Đstanbul. Çetiner. Uğur Mumcu’nun cin gibi bir zeka ile yaptığı esprilerle kendisini etkilediğini. protestoya katıldığını.e.. Bu istekler daha sonra bir başkaldırı dalgasına dönüşerek. Türkiye’yi de içine almıştı. Şimdi yeni bir dünya keşfettim. Çetiner öğrencilerin isteklerini sürekli bildirilerle topluma ulaştırmaya çalıştıklarını. 72-73. patlayıcıların bir moral güç oluşturduğunu ve savunma amacı taşıdığını ifade ediyor.g.g.e.B. s. s. Baskı. Amerika’nın lehine Kıbrıs için arabuluculuk yapmaya gelen Cyrus Vance’ı protesto etmek için Ankara Esenboğa Havaalanı’nda ve Kızılay Meydanı’nda toplanan kalabalığa yaklaştığını. adının cuntacı olduğunu. 458 Zihni Çetiner. Buna iyice alıştığını. çok miktarda molotof kokteyli yaptıklarını. Bundan da büyük zevk alıyorum. açık oturumlarda insanlar ülke sorunlarını tartışıyorlardı. gerçek milliciliğin ne olduğunu sergiliyorlardı. a. 457 Söylem Zihni Çetiner’e göre 68’in içeriği şunlardan oluşuyordu: “Avrupa’da başlayarak bütün dünyayı sarsan 68 fırtınası.e.. s. Çeşitli paneller.. Đstanbul’da olduğu gibi. Daha çok özgürlük. Bu kavramların içi üniversitelerin özerkliği. a.Çetiner. Ülkenin gündemi öğrencilerin istekleriyle belirlenmiş oluyordu. sosyal adalet ve yönetimlere katılma gibi şeyler isteniyordu.

e. 459 Zihni Çetiner. bağımsız bir devlet olmasına.e. bir tespitte bulunuyor: “Đşgal ve boykotların sonunda öyle bir kesim oluştu ki. kendisinin etkisiyle işgalin başladığını. öncü öğrenciler önce eylem biçimini belirliyorlar. Eylemleri yönlendirenlerin radikal eğilimleri de dikkat çekmektedir. Đstanbul 2003.459 Çetiner. yer altı ve yerüstü zenginliklerinin ülke yararına kullanılmasına kadar.e. Türkiye devrimci ve öğrenci hareketlerine damgasını vuracaktı. ülkenin Nato’dan çıkmasına.463 Burada öğrenciler isteklerine uygun bir eylem biçimi seçmekten çok. Bu.. a. 88. işgal mi boykot mu yapmaları gerektiğine karar veremediklerini.461 Çetiner şöyle devam ediyor: “Yapılmak istenen köklü bir değişim ve onurlu. ülke sorunlarının kendi yaşamlarından önce geldiğini belirtiyor ve Yıldız Teknik Yüksek Okulu’ndan arkadaşlarının kendisini ziyarete geldiğini. isteklere destek veren kesimin her geçen gün işgalin sona erdirilmesini açık veya kapalı şekilde istediğini. Ölümü Paylaştılar Ama!. 463 Zihni Çetiner. Kısaca işgal artık siyasallaşıyor ve bu süreçte de yeni ideolojik kadrolar oluşuyordu. onları destekliyor. kendilerine güvendikleri hocalarıyla görüştüklerini ve bir anlaşmanın yapılması için uğraştıklarını. Baskı. sonra eylemin içeriğini doldurmaya çalışıyorlar. okullarının sorunları olduğunu.duğunu.g. s. s. işgal komitesi yetkililerinin. çeşitli siyasal isteklere dayanıyordu. Bu grup daha çok Beyoğlu Tünel’de bulunan TMGT (Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı)’de toplanır. Büke Yayıncılık.g.. işgalin ilk günlerinde Bozkurt Nuhoğlu’nun sağcı Ufuk Şehri ile tartışması ve yaralanması sonucu yerine komite başkanlığına doğulu Kemal Bingöl’ün geldiğini. bu nedenle de doğrudan işgale ve boykota katılmasalar bile. 88.g.g. 461 Zihni Çetiner. işgallerin son günlerinin geldiğini. 87-88. a. düzeyli bir ülke oluşturmaktı. Bir Đhtilâlcinin Anıları. a. a. Ufuk Şehri’nin silah taşımasının devrimci öğrencilerin devamlı savunma ve korunma ihtiyacı duymasına neden olduğunu iddia ediyor 460. I. Ankara Đktisadi ve Ticari Bilimler Akademisi’nde kayıtlı bir öğrenci olmasına rağmen okulla fazla bir ilişkisinin olmadığını. Çetiner. işgali bilfiil yapanların ve devamlı okulda bulunanların istekleri kabul edilmediği sürece direnme kararında olduklarını ifade ediyor.. 145 . s. saygın. ondan sonra ne isteyeceklerini tartışmaya başladıklarını anlatıyor. daha sonra öğrenci isteklerinin üniversite yöneticileriyle görüşülmesinin öne çıktığını. 89-90. önce işgalin kaldırılmasının. Dönemin sanatçılarından Gönül Turgut ve Ruhi Su’dan ders almış Rahmi Saltuk Edebiyat Fakültesine gelerek öğrencilere konser veriyor. 87 460 Zihni Çetiner.462 Zihni Çetiner.e.. s.. s. öğrenci isteklerinden. 462 Zihni Çetiner.

çünkü kendisi gibi 21 Mayısçıların affı için çok çaba harcadıklarını. sıkı dostlukların. gerekse SBF gerek diğer fakültelerde sık sık açık oturumların. Büke Yayıncılık. I. Vietnam Savaşı ve kalkınma sorunu olduğunu. Bundan sonra olaylar birbiri peşi sıra gelişti. 92. tartışmanın en değerli insan etkinliği olarak görüldüğünü yeni yeni kitapların yayınlandığını. 465 Zihni Çetiner. Teori ve fikir ile ilişki daima 464 Zihni Çetiner.çoğu zaman da orada yatar kalkardı. 466 Muharrem Kılıç’la yapılan söyleşi. gazetelerde çıkan köşe yazılarını bile altlarını çizerek okuyup kesip sakladıklarını. sosyalistlerin her konuda bilgi bakımından üstün olduklarını belirtiyor. ortak düşünceler ve birlikte yaşamakla gelişeceğini ifade ediyor. Çetiner. Đstanbul. 58-9. filo askerlerinin genelev ziyaretlerinin gençlerin onurunu kırdığını. o dönemde üniversite gençliğinin ilgilendiği belli başlı konuların ulusal petrol davası. 146 .. şöyle devam ediyor: “17 Temmuz’da Amerika’nın 6. bu teşkilatın turizm bölümünde çalışan Harbiyeli arkadaşı Ümit Şen’in kendisini tanıtımı ile yeni bir çevre edindiğini. Baskı. En azından kendi kuşağım ve içinde yer aldığım hareket üzerine şunu iddia edebilirim. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. ABD emperyalizmi. s. 2003. söyleşi toplantılarının yapıldığını. 1961 Anayasa’sı ve özellikle anayasanın sosyalizme açık mı kapalı mı olduğu konusu. o dönemde Yön ve Sosyal Adalet’in başlıca fikir dergileri olduğu. toprak reformu. bu teşkilata henüz daha cezaevinde yattığı dönemde de sempati duyduğunu. Eylemlerin Fonksiyonel Olması: Taner Akçam 1960 sonrasını değerlendiriyor: Solun 1960’dan sonraki macerasına bir bakalım. bir sömürge ülkesi olmadıklarını gösterdiklerini. başta hiç tartışmasız biçimde Çetin Altan olmak üzere Đlhan Selçuk ve Đlhami Soysal’ın kuşaklarının kalemlerinin kalemlerinden kan damlayan kahramanları olduğunu.g.464 Z. Ölümü Paylaştılar Ama!. Amerikan askerlerini taciz ederek onlara yılgınlık verecektik…” Çetiner. okumanın yazmanın. 2003.e. Turhan Feyizoğlu.. s. TMGT’de birtakım kararlar alarak harekete geçti. Kıbrıs politikası. 91. konferansların. öfkeye yol açtığını.. düşüncelerini TĐP’in temsil ettiği sosyalist halk hareketiyle bütünleştirdiğini. Đlk hareketi de yukarıda sözünü ettiğim grup. ayrıca Amerikan 6. tepki verdiklerini de ekliyor. a.466 Teori-Praksis Farklılığı. s.465 68 Kuşağı’nın Fikir ve Eylem Dünyasını Etkileyen Unsurlar: Muharrem Kılıç. Ozan Yayıncılık. diğer taraftan TĐP’in Meclis’teki on beş milletvekiliyle parlamentonun tozunu attığını. Bir Đhtilâlcinin Anıları.” Çetiner. filosu Đstanbul Limanı’na demirledi. Đstanbul. Tüm üniversite gençliği direnişe geçme kararı aldı. Teorinin Pratiğe Yönelik Yorumlanması. özellikle Çetin Altan’ın önce Milliyet ve arkasından da Akşam gazetelerinde yazdığı yazılarla her gün bir tabuyu yıktığını gün be gün ilahlaştığını.

“Şu farkla ki.469 H. … “Teori fikir” gibi şeyler de “lazım” olduğu için yapıldı. başka türlü yaşayamayacağına inandığını belirtiyor. Bununla beraber. onlar karşı devrimi 1942’de Saraçoğlu’nun Başbakanlığa gelişiyle başlatıyorlar. a. Yıl 1. SBF. ODTÜ’lü gençliğin kendine özgü bir yol izlediğini. iş gücünün sömürüldüğünü. S.467 Ertan Cengiz. Birikim Aylık Sosyalist Kültür Dergisi. Türkiye için bunun artık çıkmaz bir yol olduğunu. kendisinin de bu kamplardan birine aidiyetini kendi hayatının bir anlamı olarak gördüğünü. fakat özellikle gerici ve tutucu sınıfları ortaya koyarken kullandığı bilgi ve malzeme yığınının bütün ilerici aydınların yararlanması ve üstüne düşünmesi gereken bir laboratuar olduğunu. Doğan Avcıoğlu’nu teorisiz bir devrmci olarak nitelemekte ve onu eklektik bir terminolojiyle demokratik devrimcilerin tezini hemen hemen aynen savunduğunu. Hukuk. I. 468 Ertan Cengiz. Batı ülkelerinde yaşanan kapitalist yoldan kalkınmanın doksan yıllık bir dönemde özel koşullarda ve çok yavaş bir hızla gerçekleştiğini. DTCF ve Fen Fakülteleriyle Yüksek Öğretmen Okulu Fikir Kulüplerinin öncülüğünde kuruldu. ODTÜ SFK’nin. Baskı. Türkiye’de sosyalist gençliğin ülke çapında ilk örgütlenmesini oluşturan FKF önce Ankara’da. bütünleşmenin 1969’dan sonra bir 467 Taner Akçam.” dediğini. Yön dergisinde yazan Sadun Aren hocanın “Özel teşebbüs sistemiyle artık kalkınma olmaz.. “Avcıoğlu: Teorisiz Bir Devrimci”. Kendimi Yazdım. Siyasetlerin teorik sorunlarıyla uğraşanlar. ‘devletçilik’in açıldığını anlatıyor. gençlerin dünyasının 1960’ların ikinci yarısında “faşizm” ve “devrim”.g. Đstanbul. Doğan Kitapçılık. lazım oldukça kullanıldılar ve “işleri bitince” bir kenara bırakıldılar.”468 Hasan Cemal. “Birikim yada düşünmenin özgür alanı”. Türkiye gibi üçüncü dünya ülkeleri için ‘özel sektörcülük’ döneminin kapandığını. Kararlar “fikri veya teorik” tercihlere göre değil.e. “pratiğin ihtiyaçlarını” bilen. 147 . 66. 1999. 1920’lerde de 1930’da da karşı devrimin köklerinin mevcut olduğunu belirtiyorlar. 469 Hasan Cemal. 470 Hasan Cemal. s. siyaset içinde etkin kişilerdi. Batı’nın sömürgelere sahip olduğunu. 11 Ağustos 1969. o da devletçiliktir. fakat bugün demokrasinin olduğunu. Tek yol vardır. devlet hizmetlerinin geliştiğini. Avcıoğlu’nun Atatürk devrimleri ile ilgili fikirleri milli demokratik devrimciler tarafından da paylaşılmaktadır.fonksiyonel kuruldu. Muharrem Kılıç.113-4. FKF’nin kuruluşuna katılmadığını. “düzen” ve “devrim” diye ikiye bölündüğünü. s. sayı: 100. 8.470 1965 Yılı Olayları ve Eylemleri Aralık 1965’te Fikir Kulüpleri Federasyonu kuruldu. 67. s. 8. Kimse Kızmasın. vergilerin ağırlaştığını. işçi ve köylü kitlelerini o günkü tarihsel şartlar yüzünden hareketsiz ve tepkisiz oluşu yüzünden fazla ciddiye almadığını ifade etmektedir. Emek Dergisi. Cemal. Batı’nın özel teşebbüsle kapitalizmle kalkındığı dönemde. Osmanlı devlet geleneğinin solda da bir tür devam ettirilmesinden başka bir şey değildi sanki yaptığımız. Cengiz’e göre. “iş bitiren” kişilerce verildi. s.

s. TMTF ve TMGT bir yandan.. bugün durum değiştiği için. 59.. toplumsal devrimlerin pozitivist bir felsefeye kaynak olamayacağını belirtmek gerektiğini söylüyor.g.e. diğer bir özelliğinin devletten bağımsız bir şekilde örgütlenmesi olduğunu belirtiyor. Đlim-Yayma Cemiyeti gibi politik kuruluşlara da devletin para yardımı yaptığını ifade ediyor. Ozan Yayıncılık. Doğan Avcıoğlu’nu şu şekilde eleştiriyor: “O gün yetişmiş olan. s.” Ertan Cengiz. Kemalist tezi bir cümlede özetliyor: “Bağımsızlık içinde toplumsal devrim yoluyla çağdaş uygarlığa ulaşmak. 475 Ertan Cengiz. 27 Mayıs yanlısı Kemalist ‘devrimci’ ya da tutucu ‘milliyetçilerin’ yönetiminde. günün modası olan cuntacı devrimciliği reddetmesi.ölçüde gerçekleşebildiğini bildiriyor. Kılıç. 148 . 60. pozitivzimin bugün Batıda devrimci güçlere karşı statükocu bir felsefe olduğunu. Kılıç. Yıl 1. Atatürk’ün kurmaya çalıştığı burjuvazinin milli bir burjuvazi olduğunu. 1965’lerde Türkiye’de düşüncenin liderliği sosyalistlerin elindeydi. s.472 Muharrem Kılıç’a göre.g. devrimcilik anlayışının Atatürkçü devrimci anlayışına ne derece uyduğunu açıklamak zorundadır. laik bir cumhuriyet anlayışı etrafında anti-Kemalistlere karşı ideolojik savaş verirken. o dönemde. milyoner ve milyarderlerin meydana getirdiği ‘tutucu sınıflar koalisyonu’ savaş açarken.e. Emek Dergisi. a. Fakülteler ve yüksek okullar düzeyinde de öğrenci dernekleri bu iki eğilimin elindeydi. bir tür resmi ya da yarı resmi kuruluş olduklarını. 2003. Milliyetçiler Derneği. 11 Ağustos 1969. “Avcıoğlu: Teorisiz Bir Devrimci”. “Atatürkçü pozitivizmden” söz ettiğini. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. kitleselleşebilmiş değillerdi. TMGT de dahil tüm öğrenci örgütlerinin devletten her yıl maddi yardım aldıklarını. 9. FKF’nin üçüncü özelliğinin gençlik örgütlerinin belirgin biçimde etkisi altında oldukları ‘seçkinci aydın’ yaklaşımını. 473 Turhan Feyizoğlu.m.g. Sosyalistlerin düşünce düzeyinde ve tartışmalarda alt etmek olanaksız gibiydi. o tarihlerde sadece üniversite öğrenci örgütlerine değil. Atatürk’le pozitivizmin “çelişkisiz bir toplum” görüşüne bağlı olduğunu.474 Ertan Cengiz. Ancak ulusal düzeyde faaliyet gösteren gençlik kuruluşları sosyalistlerin değil.475 471 Muharrem Kılıç’la yapılan söyleşi. FKF’nin birinci özelliğinin hiç kuşkusuz açıkça sosyalizmi benimsemesi olduğunu. 474 Ertan Cengiz. 472 Turhan Feyizoğlu. Turhan Feyizoğlu.. s. a. MTTB öte yanda saf tutmuşlardı. devrimci teoriyi ve stratejiyi buna göre yeni durumlara uydurmak gerektiğini. Henüz sosyalistler okullardaki kulüpler halinde etkinlikte bulunuyorlardı. 59-61. yoksa yabancı ve işbirlikçi sermayenin temsilcisi olan bugünkü komprador burjuvazisi olmadığını. Doğan Avcıoğlu’nu Türkiye’nin düzeni eserinde bir defaya mahsus olmak üzere.473 Avcıoğlu. Cengiz. Đstanbul. TMTF.471 Muharrem Kılıç. toplumsal devrim anlayışını Atatürk’e dayandırmak zorunda olmadıklarını ifade ediyor. emekçi halka ve onun mücadelesine güvenmesi olduğunu ifade ediyor. S. hakim sınıfların ideolojik sınıfların bir aracı olduğunu. 9-10. s. 8. a. Türkiye Komünizmle Mücadele Derneği.

böyle bir karşılaştırmanın izlerine rastlamanın mümkün olmadığı. Türkiye’nin kurtarılması tartışması. Türkiye’nin yapısı itibariyle parlamenter yoldan iktidara gelmenin imkan dahilinde olmadığını. uygulamada her iki öğreti sisteminin sonuçlarının ortaya konulmadığını. günümüzde Marksizmin değil. Birinci unsur. aynı şekilde. 393-4. I. aydınlar ve akademisyenler arasında tercih edilir görüşler olarak yer almadığını. sendikalaşmanın. içinde bulunduğumuz aşamayı ve bu aşamadaki kuvvet ilişkilerini doğru değerlendiren bir stratejiden yoksun olarak ‘işçi sınıfı öncülüğü’ gibi bir argümanla ortaya çıktığı için TĐP’in ‘sol sapma’ içerisinde olduğunu. 224. ‘kapitalizm ile mi yoksa sosyalizm ile mi’ biçiminde sınırlı ve keskin bir aforizmada düğümlendiğini. Yapılan şeyin genellikle uygulamadaki kapitalizm ile teorideki Marksist ideoloji arasında gerçekleştirildiğini. TĐP yönetimine karşı muhalefet hareketi. 2002. s. Kemalizm ile Marksizm Arasında Geleneksel Aydınlar -Yön-Devrim HareketiĐstanbul. Birleşik Yayıncılık. kongre divan başkanlığını muhalefet adayı karşısında ancak birkaç oy farkla kazanabildi. teorideki kapitalizm ile Marksizmin tartışmalarının yanında. Basım. Malatya Kongresi ise parti yönetimi ile muhalefet arasında kesin bir hesaplaşmanın yaşandığı arenaya dönüştü. Gökhan Atılgan. bir ‘sağ sapma’ içine düştüğünü belirtiyor. 149 . TĐP ile Yön Hareketi ‘Eski Tüfekler’ ittifakı arasında yaklaşık beş ay boyunca kıran kırana devam eden tartışmalar sırasında güç dengesi ikinci grup lehine değişmeye başlıyor. sosyal politik önlemlerin kısacası ekonomi-politiğin her iki sistemdeki karşılaştırmalarının sosyalistler. öyle ki artık 476 477 Orhan Türkdoğan. TUSTAV Yayınları. Ülgener’in belirttiği gibi kapitalizmin ile Amerikanizm ile özdeşleştirildiğini her yönüyle ele alınırken az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerdeki uygulamalarda ortaya çıkan çarpık modeller örnek verilmek suretiyle. örnek olarak sosyal refahın gelir dağılımının her sektörde üretim artışının.Orhan Türkdoğan. bir Batı Almanya kalkınma modeli ile bir Doğu Almanya. ABD’nin gücünün nisbî zayıflamasıdır. sloganları ve görüşleri incelendiğinde. grev lokavt haklarının. Aron’un deyimiyle aydınların bir çeşit afyonu denilen sosyalizmin dünyanın her yerinde. Sosyal Hareketler Sosyolojisi. ne derece güçlü olduğunu bu partinin 22-23 Ekim 1966’da yapılan Đstanbul kongresinde açıkça gösterdi. s. 1997. Sadun Aren.477 1967 sonrası konjonktürün daha geniş toplumsal sahnesi başlıca iki unsurdan oluşmaktadır. Marksist öğretilerin var olduğunu belirttikten sonra. iktidarı elde etme yöntemi açısından ise. Çekoslavakya iktisadi sisteminin de karşılaştırmalı modeller olarak ele alınmadığını uygulamadaki kişi özgürlüğünün siyasi katılma haklarının ve demokratik yapının oyunun kurallarının felsefi kimliğinin yorumlanmadığını belirtiyor. özellikle yabancılaşmış aydınlar ve gençler arasında büyüleyici bir tılsım gibi kısa zamanda tercih edildiğini. Türk düşüncesinin sol tayfında yer alanların yayınları. 1965 sonrası Türkiye’de kapitalizm-sosyalizm tartışmalarının hızlandığını. bir Đngiliz ekonomisi.476 Doğan Avcıoğlu. sosyalizmin alternatifi olamayacağı tezi totolojik bir yargı biçiminde gündeme konulmuştur. Đstanbul. işçilerimizin ve köylülerimizin Amerikan ve Alman şirketlerinde iş bulabilme hayalinde olduğunu.

Sosyal Bilimleri Düşünmemek. Đktisadi modellerin Batı’dan iktibasının her şeyden önce o modelleri şartlandıran inanç. değer sistemi ve hayat tarzlarını da birlikte getirdiğini. I. değişen tempolarda gelişmekte olan. 1965 yılı başlarında Türkiyeli TKP’lilerden bir grubun bir araya gelerek örgüt problemini görüştüklerini. Çev. Birisi 1960’lardan itibaren Japonya’nın ve Batı Avrupa’nın (Avrupa için 1992’de oluşturulacak olan yeni yapıların kurumsal sonuçlarıyla birlikte) nisbî ekonomik yükselişleridir. TKP geleneğinin içinde vardı. her ülkenin tarihi gelişim. Orada yer yer Kürt milliyetçiliği ve Kürtlerden gelen fikirler ortaya çıkıyordu. toplantıya önayak olanların örgütün artık kendi adıyla eyleme geçmesi. 89. Đstanbul. s. ama bunlar daha çok iki halkın kardeşliği. kendi hesaplarına aktif eyleme geçmeyi göze alamadıklarını. Avesta Yayınları. Bu kendiliğinden oluşmuş bir fikir değildi. ayrıca. TKP’den mirastı Türkiye’deki sol harekete. Türkiye’yi parçalamaya yönelik gerici ayaklanmalar olarak yorumlama. Üçüncüsü. sosyal çözülme gibi radikal yapı değişikliklerine yol açabildiğini ifade ediyor.hegemonyası sorgulanmaz değildir. 395-6. ABD’nin bu nisbî zayıflamasının çeşitli ve farklı göstergeleri vardır. 68’li Yıllar/Eylemciler. birliği gibi sınırlı bir şekilde ele alınıyordu480 Sevim Belli.479 “Eski Sol”un 68 Kuşağı’na Etkileri: Oral Çalışlar. Birleşik Yayıncılık. Đkincisi. 1997. ABD’nin Üçüncü Dünya’daki durumlara doğrudan müdahale etme yeteneğinin önemli ölçüde azalmasıdır.478 Türkdoğan. iyi niyetli olmalarına rağmen göreve talip olma konusunda pek istekli davranmadıklarını. bunun için görev bölümü yapılması ve yeniden örgütlenme çalışmalarına girişilmesi önerisi getirdiklerini. zaten başka bir fikir yoktu. bu manevi oluşumların yerli yapıda kültürel şok veya kültürel boşluklar oluşturmak suretiyle toplum katlarını büyük çapta etkileyebildiğini. kültür ve değerler sisteminin şartlandırdığı bir bakış açısının olduğunu bütün bunların Marksizmin uygulamadaki sapmalarının biricik etkileyicisi olarak ortaya çıktığını belirtiyor. Ankara: Đmge Kitabevi. 19. TKP’de de önkabuller olduğunu belirterek şöyle devam ediyor: “…1926 Şeyh Sait Ayaklanması bir Đngiliz kışkırtmasıdır fikri. Kürt meselesi. Baskı. daha o zaman Türkiye’nin gündeminde değildi. 150 . ama Doğu mitingleri daha çok bir demokratikleşme olarak düşünülen bir olguydu. 480 Bedri Baykam. Taylan Doğan. 1998. s. s. Bunu TKP’nin ayrılan her iki kanadı da böyle savunduğu için. 1997. Sosyal Hareketler Sosyolojisi. Đstanbul. dikkat çekici ekonomik ve toplumsal yeniden yapılanmalardır. katılanların çoğunun Parti’nin politik eylemini düzenli ve etkin bir biçimde sürdürmesinin görev olduğu düşüncesinde birleştiklerini. 68 Kuşağı’nda TKP’den gelen önkabuller olduğunu. Geçmişteki Kürt ayaklanmalarını. o zamanki antiemperyalist ve devrimci cephede yer alan. bir 478 Immanuel Wallerstein. bugün eski sosyalist ülkelerde. Yüzyıl Paradigmasının Sınırları. 309 479 Orhan Türkdoğan. Doğu mitingleri vardı.

M. Yurt dışındaki Dış Büro’nun bir Komünist Parti örgütlenmesine karşı olduğunu. TĐP’ten çekilen gençliğin 1970 yılları sonunda kontrollerinde olduğunu ileri sürdüğünü dile getiriyor.. En küçük 481 482 Sevim Belli. 1951 tutuklamasında TKP örgüt sekreterlerinden olan Mihri Belli’nin TĐP içinde ve dışında TKP’nin yeniden örgütlenmesi için bir savaş başlattığını. TĐP’in yine bir kuluçka alanı olarak ortaya çıktığını beyan ederek Belli’nin.e. Reşat Fuat’ın Mihri Belli’ ye: “Görüyorsun zorla olmaz ! Biz ikimiz.458. s.483 S. onu legal. gençliğin başını çektiği bağımsızlık ve demokrasi mücadelesini yönlendiren bu kadronun yarım yüzyıllık komünist hareket içinde sağlam ne varsa onun temsilcisi konumunda olduğunu ve 60’lı yılların sonunda Türkiye politikasında belirleyici rol oynadığını ifade ediyor. Belli’den alıntı yaparak TKP sorumlu kadrosunun 1960’lı yılların özgül koşulları gereği. Erdal adıyla yazan Aydın Meriç’in yazdıklarından hareketle. 151 . I. Merkez komitesi gibi devam ederiz” dediğini aktarıyor. 483 Yalçın Küçük. Yalçın Küçük.Basım. Đstanbul. s. istifa etmedikleri ve ihraç edilmedikleri sürece devam eder. Belli’nin 1970’in sonuna gelindiğinde bağımsızlık ve demokrasi mücadelesinde gençliğin başı çektiği ve iç TKP’nin de bu başın içindeki beyni olduğu görüşünü aktarıyor. a. a. M. Aydın Üzerine Tezler-5 (1830-1980) beşinci kitap. M. 482 Küçük. . Baskı. sosyalist kampın başarısı sayarak benimseyen TKP çevresinin aktif desteği tüm sol potansiyelin TĐP’e kanalize olmasını sağlamıştı…”484 “… Herkesin illegalde görev alması gerekmez elbette.481 Yalçın Küçük. anti-emperyalist bir hareket olarak yığınlaştırmak olduğunu bildiriyor. sosyalizan. TKP’nin izlediği siyaset ve yöntemle ilgili önemli noktalara değiniyor: “Başlangıçta günün özlemlerine cevap veren doğru politikalar ve her ileri adımı kendinden. Partinin çalışması çeşitli yöntemlerle engellense de partililerin parti üyelikleri. Belli’nin TKP adıyla açıkça ortaya çıkılmama kararı aldıklarını teyit ettiğini belirtiyor. Đstanbul:Belge Yay. s. 1994. Bunun ülkenin. Belli.g. 716-7. Yalçın Küçük. amacın bir süre TĐP’in bir kuluçka alanı olarak kullanılması şeklinde formüle edildiğini. yönetimde tuttukları parti komitesi aracılıyla TĐP’i denetim altında tutmak.bölümünün TĐP’in durumunu savunduğunu. TĐP‘ten umut kesilmediği için dolaylı da olsa TĐP içinde çalışılmasını yeğlediklerini ifade ediyor ve bu toplantıya katılamayan Reşat Fuat’ın daha sonra Mihri Belli ile görüştüklerini. 484 Sevim Belli. TKP adıyla ortaya çıkmanın hızla yükselmekte olan antiemperyalist dalgaya bir katkıda bulunmayacağı görüşünde olduklarını. Tekin Yay. I. TKP arşivlerinden ve H. s. şimdilik. 1988.. Yalçın Küçük. TĐP hareketinin en parlak olduğu 1965 yılında TĐP içindeki bir kavganın açığa çıktığını. Yalçın Küçük.430.e. kendi geleceğinden yana yani. amacın. Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. örgütün ve kişinin koşulları belirler…Burjuva kurumları illegal komünist partiyi kapatamaz.g. kuvvetlenildiğinde almaya hazır olması için de denetim komitesinin elinde kalmasına kıskançlıkla bağlı kalındığını aktarıyor.717.

koşulsuz. I. Legalitenin sınırlarını zorlamak durumundadır.g. korkaklık gibi bir şey sanılıyordu. Mücadele alanını olabildiğince genişletmek için legaliteye çıkmak.birimler halinde de olsa her türlü büyüme fırsatlarını değerlendirerek ve yeni fırsatlar yaratmaya uğraşarak çalışmalarını sürdürürler. kitlelere yaymak demek oluyordu. Đstanbul. yerleşim merkezlerinde yoğunlaşan kütleler olduğu bilinmektedir. sınırsız bir legaliteyi kullanmak görevindedir. Ülkemizde de hem eski hem de yeni solda işçi gruplarının büyük çoğunluğu ve temsilcileri umumiyetle yurdumuza göçmen olarak yerleşen gruplarla.459. propaganda alanında bir muhit bir çevre oluşturulmalıdır. Özellikle çalışma alanları legal ise”. amorf hücreler oluşturur bu çalışma grupları. Program gereğince işe başlamadan önce. aydınların ise üniversite öğretim 485 486 Sevim Belli. hareketin kitlesellik kazandığını söyleyebiliriz. sosyo-ekonomik seviyesi oldukça iyi ailelerden gelen asker. Đstanbul. bununla birlikte legalitenin sınırlarını zorlayarak. legalite ile illegaliteyi birbirine alternatif olmaktan çıkarıp sosyalizm hedefinde birbirinin tamamlayıcısı haline getiriyor. Belli bu konudaki şöyle düşünmektedir: “… Đllegalite her koşulda pek devrimci bir tutum sayılıyor.”486 Esnek bir yaklaşımla illegalde çalışanların legalde de çalışabileceğini söyleyen Sevim Belli. olayı bir yöntem sorunu olarak görüyor. 152 . Belge Yay. legalite pasiflik. Belki daha esnek. Çünkü bu propagandanın kabul edilişini kolaylaştırır. 68 kuşağı’na mensup olanların eğitim durumunun oldukça iyi seviyede olduğunu. ekonomide. bunların bir kısmının asistan olduğunu görüyoruz. Bu uğurda çok mücadele verilmiştir Türkiye’de. Propaganda ve Kamuoyu Oluşturma. 174. faydalanılacak vasıtaların tespiti ve geliştirilmesi programın esas unsurlarıdır.485 “Siyasette. 1994. 487 Sevim Belli. Ama bu durumları. eylemlere öncülük edenlerin bir kısmının kolej mezunu. 459. kasabalarından gelen gençlerin harekete katılmasıyla. Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. s.. Sosyalizmi. Çünkü önde gelen birçok şahsiyetin üniversitede yaşça büyük.”487 68 Kuşağı’nın Fikir ve Eylem Dünyasını Oluşturan Etkenler (Etkide Bulunan Unsurlar) 68 Hareketi’nin başlangıcında. ‘ağabey’ konumunda olan insanlar olduklarını. Oysa tüm kitleleri hedefleyen bir hareket ilanihaye illegal kalamaz. I. Đzlenecek yolun seçilmesi. aydın elit insanların çocukları olduğu görülmektedir. Yugoslavya gibi sosyalist bloktan gelen işçilerin ve entelektüellerin sol hareketlerin eksenini teşkil ettikleri bir gerçektir. belli bir yararlı çalışmayı yürütmelerine tümden engel değildir. bağımsızlık ve demokrasi mücadelesini su yüzüne çıkarmak. 1998.e. Alfa Basın Yayın Dağıtım. Anadolu’nun il ve ilçelerinden. bürokrat. kitlelere yayılarak sosyalizm yolunda genel kabul görmek amacını taşıyordu. Basım.. ailelerinin aldığı eğitimin de üst düzeyde olduğunu görmekteyiz. a. Ülkemizde solun 1960’lardan sonra geniş çapta örgütlü işçi kuruluşlarına ve öğrencilerine kaydığı. Daha sonra. Osman Özsoy. s. Özellikle Bulgaristan. s. Baskı. doktrinlerin kavgasında iyi bir program askeri harekattaki plan kadar önemli bir rol oynar.

Mayıs 68. çocukluğundaki öğretmenlerin Kemalist olduğunu. Ankara: Đmge Yayınevi. 21. Đşçi. 491 Bedri Baykam. 23. sol-Kemalist anlayışı benimsemeleri. Ertuğrul Kürkçü bu konudaki görüşünü.. Praksis Üç Aylık Sosyal Bilimler Dergisi. serbest meslek sahipleri (avukat. Tanzimat sonrası Batı’ya açık kolejlerde yetişen üst sınıfın çocuklarının zaman zaman sol akımlar arasında yer aldıklarına tanık olunduğunu dile getiriyor. s. öğretmenler. 42-6. “Türkiye’nin özgül “devrimci”. seküler bir eğitim sürecinden geçmeleri dünya görüşlerinin şekillenmesinde temel teşkil etmiştir. evlerine Cumhuriyet gazetesinin girdiğini. 1998. 96. Derg. 490 Bu kuşaktaki birçok kimsenin ailelerinin CHP’nin siyasi görüşünü benimsemesi. Ankara. Eski sola nazaran yeni solun. önceki “devrimci” dönemlerden farklı olarak ilk kez aynı zamanda kentli. s.m.üyeleri. Cogito. ilkokulda kesinlikle din istismarı yapmadıklarını mesela “Allah böyle yaratmış” yerine “doğa böyle yaratmış” ifadesini kullandıklarını ve Kemalist fikirlerden sosyalist fikirlere geçiş yaptığını dile getiriyor. I. “Hala Bir “68 Kuşağı” Var Mı?”. 1968’le birlikte açılan yeni dönemin devrimci özneleri ise. Baskı. Türkiye’de Sosyalizmin Maddi ve Düşünsel Kaynakları. ailesinden Kuva-i Milliye’de. ülkemizde aydın kadro olarak ‘orta sınıf’ kökenli olduğunu. 187-8. Đstanbul. kendisinin de Kemalist fikirlerle yetiştiğini. I. 68’li Yıllar/Eylemciler. 1998. 156. 153 . 1968’in tarihsel önemi kapitalizmin gelişmesinde değil. bu hegemonyanın inkârı için bir imkânı uç vermiş olmasındadır.g. 68’li Yıllar/Eylemciler. doktor ve yazarlar gibi) gazetecilerle kendilerini. 1997. Ertuğrul Kürkçü. Baskı. s. Üç Aylık Düş.. sayı: 14. babasının iyi bir yurtsever ve iyi bir Kemalist yargıç olduğunu. Orhan Türkdoğan. Ankara: Đmge Yayınevi. ailelerinin Kemalist. 212-3. bu kültür içinde yetiştiğini. 161 490 Ertuğrul Kürkçü. s.. soy etnik grupları olarak belirleyen kimseler olduğu bilinmektedir. Bedri Baykam.* Haşmet Atahan. “ihtilalci” yada “inkılapçı” tipolojisinin 1960’lara kadar değişmeksizin gelen birkaç özelliğinden biri devlete özgülüğü. Türkiye’de kentsel hayat süreçlerinin bütün toplum. o kültürle yetiştiğini belirtirken. Ertuğrul Kürkçü.488 Buna mukabil. 21. 488 489 Orhan Türkdoğan. 1960 öncesi ve sonrasını eski-yeni sol şeklinde ayırıyor ve sosyalist hareketin ‘sınıf’ durumu’ yönüyle aralarında bir farklılık görüyor. s. aşağıdan ve sivil idiler” şeklinde ifade etmektedir. Đstanbul. din. bütün ailesinin CHP’li olduğunu. ikincisi de “yerelliği” yada “milliliği” olmuştu. burjuvazinin toplumsal hegemonyasını tesis etmesinde değil.491 Mehmet Beşlioğlu.489 Kürkçü’ye göre. Cumhuriyet aydını olduğunu. I. 1998l. Sosyal Hareketler Sosyolojisi. “Che’nin Çağrısını Ciddiye Almak”. öğrenci ve aydınlar kategorisinin önemli bir kesimi birinci veya ikinci kuşak göçmen veya etnik kökenli oldukları şüphesizdir. toplumsal dinamiklerin de devlet üzerindeki etkilerinin belirleyici olduğu bir zemin üzerinde kapitalizme karşı bir “devrim”in öznelerinin ortaya çıkışında. eski konak sahiplerinin çocuklarına rastlanıldığını. 261-2. a. dil. 24 * Bu konudaki diğer örnekler için bkz. s. Birleşik Yayıncılık. Dünya Harbi’nde şehit olanların olduğunu. az da olsa burjuva asıllı olanlara. “yukarıdan”lığı idiyse. pozitivist. uluslararası. sayı: 6. babasının Atatürk ve Đsmet Đnönü hayranı olduğunu. 219-220.

babasının 1950’li yıllardan itibaren CHP ilçe yöneticiliği yaptığını.g. 96. s.. annesinin 1954’den itibaren Tarsus’ta CHP’nin kadın kolu başkanı olduğunu bu yüzden siyasi yaşama ailece katıldıklarını. Bedri Baykam. kolejde arkadaşlarının etkisiyle Pop müziğe de ilgi duyduklarını. s. lise öğrenciliğinin yarısını Tarsus Amerikan Koleji’nde yarısını da Tarsus Lisesi’nde yaptığını. gazetelerinin köşe yazarlarını okumayı öğrettiklerini. 1998. 495 Bedri Baykam. 154 . tarih olarak 69’lardan itibaren bunun çok ciddi bir gelişme olduğunu ifade ediyor. büyüklerin dini görevlerini yerine getirdiği bir aile olmakla beraber. kuşağının Kemalizmi sorgulamakta zorlandığını ifade ediyor. a. Çin Kültür Devrimi’nden etkilendiğini. 496 Bedri Baykam.e. s. dedesinin Terakki döneminde askeri okula alınarak askeri ortaokul veya askeri lise öğrencisi olduğunu.494 1965-66 yıllarında Kemalizmin etkisi altında kaldıklarını.495 Gökalp Eren. daha sonra gençliğin giderek popülistleştiğini. tartışma imkânlarının olduğunu.g. feci köylü kökenli kişilerin saflara katıldığını. sonra okulu bıraktığını. daha çok psikoloji ve felsefeyle ilgilendiğini.. öğretmen olan ailesinin CHP’yi destekleyen Kemalist bir yapıda olduğunu.g.e.493 68 işgallerine katılan kuşağın büyük çoğunluğunun belki CHP’yle ilişki içerisinde olduğunu. bu nedenle bu kesimdeki insanlarda kızerkek ilişkilerinde daha demokrat ve özgür yaklaşımın olduğunu. kendilerine bir zorlama yapılmadığını. Türkiye’de solculuğun nispeten daha iyi eğitimli ailelerden gelen çocuklarla başladığını. a. Ulus ve Milliyet gibi gazeteler okuduğunu.g. 187-8. a. Ankara: Đmge Yayınevi. Rus klasiklerini MEB’nın yaptığı çevirileri okuduğunu belirtiyor. 153. Baskı. 68’li Yıllar/Eylemciler. s.e. 156. bu şartlardan etkilendiğini. sınıf arkadaşlarının etkisiyle sosyalizmden etkilendiğini. Cumhuriyet. Halk Partili bir aileden geldiğini..Gençlik liderlerinden Oral Çalışlar. 1965’te arkadaşıyla birlikte TĐP’in Taksim mitingine katıldığını.g.e. tamamen özgür bırakıldıklarını. 1965’de ODTÜ Đnşaat Mühendisliği’ne girdiğini. okuduğu kitapların ve ortamın etkisiyle CHP’nin ötesinde bir solun daha geçerli ve gerçekçi olduğunu düşünmeye başladığını ifade ederken eşi Đlkay Demir.497 492 493 Bedri Baykam.492 Yine. Dev-Genç. a.e. klasik müziğin yanı sıra. 145-6. 494 Bedri Baykam. başka bir ortamda sıçramaya giden bir kuşak olduğunu. 68’in bir dönüşüm anı olduğunu belirtiyor. o çevrelerden gelenlerle birlikte daha çok bir köylü kültürü yaşamaya başladıklarını.496 Gökalp Eren. CHP’li-Kemalist bir aileden geldiğini. sadakat gibi kadın ve erkeğin birbirini aldatmaması adı altında tamamen kasaba kültürünün izlerini taşıyan fikirlerin yavaş yavaş aralarına girdiğini ifade ediyor. Necmi Demir CHP’li bir aileden geldiğini. s. a.. s. 212-3. Onat Kutlar’ın sohbetlerinin hayatında önemli bir rolü olduğunu belirtiyor. Kaypakkayaların ekibinin aşağı yukarı hepsinin köylü olduğunu. I. 497 Bedri Baykam.. Çanakkale’nin bir kasabasında militan CHP’li bir babasının olduğunu DP’eyle kapışmaların içinde yaşadığını. ĐTÜ’nün sınavlarını kazandığını.

g. 501 Bedri Baykam. Marx’dan başlayarak sosyalizmin temel kitaplarını okuduğunu belirtiyor. 1950’den 60’a kadar CHP’li olduğunu 1964-68 arasında Ankara Kız Lisesi’nde okuduğunu.502 Mustafa Zülkadiroğlu. Küba ve Çin devrimlerinin gündemde olduğu.. Tarsus Amerikan Koleji’nde okuduğunu. 502 Bedri Baykam. 369-372. ailedeki siyasal ortamdan etkilendiğini belirtiyor. siyasi kişiliğinin aşağı yukarı Lise 1-2’de şekillendiğini. bunun kaçınılmaz olarak kendisini Batı kültürüne yakınlaştırdığını ve şekillenmesinde çok büyük rolü olduğunu. s.. Jandarma kumandanı olan babasının 1946’da DP’li iken. annesinin iki yaşından itibaren Celal Bayar’ın evlatlığı olduğunu ve onların yanında 26 yaşına kadar kaldığını. tartışmaları yapmak ve geleneksel olarak milliyetçi eğilim içinde yetişmek olduğunu.498 CHP’li Uluç Gürkan.499 Necla Kuglin.501 Atilla Sarp. Cumhuriyet ve Akşam gazetelerini takip ettiğini. s.. s. Harp Okulu’ndan sonraki dönemlerde yetişmiş subayların Đttihatçı geleneğinin kendisine yansıdığı bir subay çocuğu olduğunu. s. daha ilkokul öğrencisi iken ‘Đnce Memed’ ve ‘Yılanların Öcü’ gibi kitapları okumaya başladığını ve daha sonra Türk ve Dünya klasiklerini. asker bir baba ve öğretmen bir anneden. 500 Bedri Baykam. I. TĐP’le CHP arasında olduklarını siyasi formasyon bakımından Türk ordusuna yakın olduklarını. asker bir aileden geldiğini. söz konusu dönemde “Esas dinimiz Müslümanlık değil. 273-4.e. a. öğrenci hareketlerinin yoğunlaştığı dönemde klasiklerden siyasi kitaplara hızla atladığını. 219-20.g. o dönemde politik kişiliğinin belirlendiğini. Varlık dergisini. CHP Gençlik Kolları’na üye olup çalıştığını belirtmektedir.500 Salman Kaya. Nihad Atsız’ın romanlarından etkilenerek biraz Şamanist olmak istediğini. 60’dan önce evlerine Cumhuriyet ve Dünya gazetelerinin geldiğini. 155 . a. öğretmen okulundan mezun olup üniversiteyi kazandığını ve TĐP’i desteklediğini belirtiyor. asistan olan ağabeyinin kendisini TĐP’le tanıştırdığını. Ankara: Đmge Yayınevi.Mustafa Gürkan. Baskı. Şamanlıktır” düşüncesinde bir milliyetçi akımın var olduğunu.g. Darüşşafaka’da ve Đstanbul Atatürk Erkek Lisesi’nde okuduğunu. 1998. s. ‘Tek Adam’ve ‘Đkinci Adam’ gibi eserleri okuduğunu. ailece CHP’li olduklarını. a. 68’li Yıllar/Eylemciler. CHP eğilimi taşıyan bir aileden geldiğini. Osman Zeki Terzi’nin. 498 499 Bedri Baykam.g. babasının deniz astsubayı iken ordudan atıldığını ve daha sonra komünizan faaliyetlerde bulunduğunu. politikayla ilgilerinin CHP’yi savunmak. hocalarının yabancı dille eğitim verdiğini ve yabancı olduklarını. Hikmet Kıvılcımlı’nın Diyalektik ve Tarihi Materyalizm kitabını kendisine hediye ettiğini. ideolojik oluşumunda Yön ve Ant dergilerinin etkili olduğunu ifade ediyor. a.. eğitim kalitesinin çok yüksek olduğunu.e. Bedri Baykam. 537-8. babasının subay olduğunu. 301-2.e.e.

Baskı. 27 Mayıs’tan sonra okul olarak kendilerini Aziz Nesin’in oyunlarına götürdüklerini. s. lise yıllarında sorgulama süreci yaşadığını. a. Cemal. 1999. Darüşşafak’nın o yıllarda 27 Mayıs’ın çok etkilemiş olduğu okullardan biri olduğunu. Örneğin Oral Çalışlar. Baskı. Đstanbul’dan düzensiz olarak Cumhuriyet gazetesinin geldiğini.bu kültürel birikimin komünist olmasında da çok önemli bir temel oluşturduğu. Atahan: “Ben TĐP’in pasifliğine karşı gençliğin eylemleri ile yığınsal hareketleri ile yetişen bir kuşak içinde yer aldığım için.503 68 Kuşağı’nda. TĐP arasında bir dalgalanma yaşadığını anlatıyor.” Baykam’ın. Behçet Kemal Çağlar’ı Darüşşafaka’da izlediğini. arkadaşları ile babası arasında kavgalarda arkadaşlarını tercih ettiğini. Ömer Özerturgut gibi. Sonra doğrudan doğruya üniversitelerde hareketlerin başladığı bir süreçte bulduk kendimizi. sonra eve Cumhuriyet’in yerine Milliyet’in alınmaya başlandığını. Marx’ın. H. Kendimi Yazdım. CHP. Doğan Kitapçılık. 13 yaşlarında babası gibi Demokrat Partili olduğunu. Bizim kuşağın en küçüğü bendim… O hareketler içinde sosyalizmle tanışılma.504 Haşmet Atahan. I. 21-22 156 . Đstanbul. Şahin Alpay. Bunun yanında Uluç Gürkan gibi CHP’li bazı kuşak temsilcilerinin de kolej mezunu olduğu bilinmektedir. Đstanbul’a gelinceye kadar da böyle bir kültür içinde bulunmuştuk. o okulda okurken TĐP’ten etkilenmeye başladığını. 505 Bedri Baykam. Türkiye’nin önde gelen yazarlarının 27 Mayıs üzerine konferanslar verdiğini. Bedri Baykam’ın kendisiyle yaptığı röportajda. Ankara: Đmge Yayınevi. Daha sonra çıkan Sosyalist gazetesi. Çocukluğumuz Anadolu’da geçmişti. 12. 68’li Yıllar/Eylemciler. özellikle PDA grubunda kolej mezunu olanların ağırlıkta olduğunu görüyoruz. 593-5. Lenin’in kitaplarının çevrildiği bir dönemdi. o yıllarda Ankara’da babasının Demokrat Parti’nin yayın organı olan Zafer gazetesini okuduğunu. yerli-yabancı kimi yazarların okunmasıyla belli bir etkileşim ve gelişme süreci yaşadık” şeklinde cevap veriyor.g. Kimse Kızmasın. o yıllarda sizi etkileyen yayınlar hangileriydi sorusuna. politik fikirleriniz o dönem nasıl şekillenmişti sorusuna şöyle cevap veriyor: “Babam.. mesela Çetin Altan’ı. sosyalist fikirlere ulaşılma şeklinde bir geçiş süreci yaşadım. Engels’in.e. O kültürle yetişen. iyi bir Kemalist diyebileceğim bir cumhuriyet aydınıydı. Aziz Nesin’in bir süre Darüşşafaka’da okuduğunu. Cumhuriyet gazetesi alınırdı evimize. üç kardeştik biz. burjuva demokrat fikirlerle insanların yetiştirildiği Darüşşafaka’da 27 Mayıs’ın ilerici şekillendirmelerinin olduğunu. evde Cumhuriyet ve Milliyet gazetelerinin okunduğunu. iyi bir yurtsever. koleje giden arkadaşlarının Halk Partili olduğunu. Hasan Cemal. her ne kadar sosyalizm yapısı gereği okul içine girmemiş bile olsa. s. I.505 503 504 Bedri Baykam. Kıvılcımlı’nın kitaplarıyla. 154-7. s. 1998. 27 Mayıs Đhtilali’ni savunan kitleyi tercih ettiğini anlatıyor. bizi o dönemde etkileyen Türk Solu dergisi vardı.

Kommer olayı. Biz bir yanıyla da kendimize 27 Mayıs’ın yarattığı kuşak diyebiliriz. bu olay sonrasında Denizlerle daha yoğun bağlantısının olduğunu. önemli çevirilerin yayımlandığı. Adana. 68’li Yıllar/Eylemciler. DÖB’lü olarak aktif görevler aldığını ve militan kadroya dahil olduğunu belirtiyor ve DÖB’ün anti-emperyalist. anti-Amerikancı eylemler içine yoğun olarak girmiştir.. Vedat Demircioğlu’nun öldürülmesine yol açan olaylardan sonra Đstanbul Üniversitesi’ndeki protesto gösterilerinde maketle yapılan bir cenaze töreninde Cağaloğlu’na yüründüğünü. bir anlamda somut olarak yaşadığı olayların da etkisinde kalan bir yapısı vardır gençliğin. 157 . Bu çerçevede gençler pasif çizgiden koparak ve TĐP’i de pasifistlikle suçlayarak antiemperyalist. Buradan hareketle. buna örnek olarak TMGT’ye Kommer’in Đstanbul Havaalanına geleceği saatin söylenmesi üzerine DÖB olarak protesto kararı almalarının. Kanlı Pazar olayında toplanan kitle ve aynı günlerde Ankara. 23-24. yeniliğe açık olan ama kendi kişiliğinden de ödün vermeyen. s. I. Ben de kendimi böyle bir ortam içinde buldum. Baskı. 1998. anti-faşist bir çizgide üniversite gençliğini bir araya getirdiğini ifade ediyor. Bedri Baykam. DÖB’de Denizler’in başını çektiği. tütün mitingleri. bireyin katıldığı ve en çok ilişkide bulunduğu grup yada grupların ilişkiler sisteminin kişinin davranışını belirlediğini söyleyebiliriz. Atahan. 68 Kuşağının bu denli yığınsal. onların okunabildiği ve insanların biraz daha demokratik haklarını dile getirebildiği ve onun mücadelesini verebildiği bir ortamdı… Sosyalist eylem. 22-23. Gürkanlar’ın olduğu bir arkadaş grubu ile tanışmasının bu şekilde olduğunu. sosyal ilişkiler sistemi (netwlork)nin bireyin davranışını şekillendirdiğini. Đzmir.g.e. üniversiteye gidip oradan belli bir gücü toparlayarak Yeşilköy’e ulaşmalarının bir yada bir buçuk saatlik bir zaman dilimi içinde olduğunu507 söylüyor. DÖB’ün çok yoğun bir hareket kabiliyeti ve yoğun eylem çalışmaları olan bir yapıda olduğunu. bu denli etkili olmasında Kuvayi Milliye geleneği içinde davranmasının önemli payı vardır diye düşünüyorum. O yaşlarda kendi bildiği doğruları savunan. sosyalist düşünce ve davranış içinde bulunan insanların Kemalizm’le bir anlamda buluşması ve ortak değerlere bir anda sahip çıkması yani Kuvayi Milliye geleneğine sahip çıkmasından doğan bir ortam vardı. Ankara: Đmge Yayınevi. Zaten 27 Mayıs geleneğinden gelen bir yapı söz konusuydu.Atahan şu şekilde devam ediyor: “Ele avuca sığmaz insandır genç. Malatya. bireyin davranışını şekillendirdiğini. s. üniversiteye girer girmez kendisini boykot ve direnişin içinde bulduğunu. a.506 Sosyal Đlişkiler Ağı ve “Eylem”in Kognitif Dünyayı Şekillendirmesi Atahan. Trabzon ve Samsun’da yapılan büyük antiemperyalist mitingler kararsız bir çok militanla TĐP oportünizminin pasifizmini büyük 506 507 Bedri Baykam. 27 Mayıs Türk toplumuna oldukça demokratik bir ortam getirdi ve özgürlük ortamında sol hareketlerin gelişebildiği.

s. s. Artık TĐP oportünistlerine kesin darbeyi vurmak için karar alındı. birtakım demokrasi dışı gibi görünen ama belki de kendilerine. “işçi-ordu el ele” yada “gençlik-ordu el ele” sloganlarının atıldığı. Peşinde TĐP yönetiminde olan 6-7 kadar fikir kulübünün yönetimleri feshedildi.e. Selahattin. gençlerde net bir fikir ve tavır birliğinin oluşmadığını. 68 Ağustos’undaki Çekoslovakya olayları karşısında Aybar ve çevresinin sosyalizme karşı gelişmeler içlin gereğinin yapılması görüşüne karşı.. arkadaşlar arasında sen gençlik bakanı olacaksın. FKF Đstanbul sekreteri Sıtkı Coşkun istifa etti ve yerine Rahmi Aydın getirildi..510 Atahan 71’li yıllarda televizyonun olmadığını.509 Atahan. TĐP’liler ezildi. askerin gençlere sempatiyle baktığı bu ortamda öğrenci hareketleri. hayatlarının “tam bağımsız ve gerçekten demokratik Türkiye” sloganı çerçevesinde MDD yaklaşımına uygun düştüğünü. 29-30. Bolivya’daki yada Küba’daki gibi bir mücadeleyle bu ülkeyi kurtaracağız şeklindeki bir düşünceye samimiyetle inandığı belli bir dönemi babasıyla tartıştığını.g. gençlerin tankların üzerine çıktığı. gerçek demokrasiyi getirme amacını düşleten birtakım hareketlerin. 68’li Yıllar Eylemciler. 26-27. eğitim alınması ve dağ hazırlıklarının yapılması gibi kararlar aldıklarını fakat kendisinin Hikmet Kıvılcımlı ve kitaplarıyla tanışması sonucu böyle bir mücadelenin Türkiye’de başarılı olamayacağı. sen içişleri bakanı olacaksın şeklinde esprilerin yapıldığı bir süreç yaşandığını.. önce nefsi müdafaa ile başlayan silahlanma döneminin silahlı mücadeleye dönüştüğünü. etkilerin olduğunu. I. kendilerinde büyük bir Che hayranlığı olduğunu. a. (Yıldırım 1997: 369). 158 . s. Erim gibi DÖB’lü arkadaşların büyük bir kısmının Filistin’e gidilmesi. 27-29. bunda Stalin’in demokrasiye uymayan uygulamalarının da etkili olduğunu belirtiyor. a.g. o yıllarda Türkiye’nin ön palanda olduğunu. 510 Bedri Baykam. 1998. Devrimci Öğrenci Birliği (DÖB) üyeleri FKF’ye kaydılar.e. ordunun da bu geleneği yaşadığını söylüyor ve şu tespiti yapıyor: “Ben Deniz’in o THKO şeklindeki örgütlenmesini ve mücadelesinin temelini de (bana ait) temelinde (metindeki) ordudan 508 509 Bedri Baykam. asıl belirleyici olan konunun sosyalist devrim mi MDD mi çerçevesinde yapılan tartışmalar olduğunu. işçi sınıfı partisi başta olmak üzere geniş halk yığınlarının anti-emperyalist bir mücadeleye sokulmasının gerekliliği temelinde birleştiğini ve bu arkadaşlarından koptuğunu anlatıyor. Şiddetle. Bedri Baykam. Baskı. babasının bunların gerçekleşmeyecek şeyler olduğunu söylediğini. Atahan.508 Atahan. Ankara. bunun 69-70 yılları arası bir yıl süren bir dönem olduğunu söylüyor ve 70’li yıllara geçişte Deniz. boykot ve işgallerde anti-emperyalist oluş ve bağımsızlık ülküsünün Kemalistlerle sosyalistler arasında ciddi bir dayanışmayı getirdiğini söylüyor. 50-100 kişi silahlanıp devlete baş kaldırıp (bana ait) dağa çıkarak. radyonun başına geçip “Acaba Đhtilal Var Mı?” diye haberleri dinlediklerini.bir başarıyla bitirdi. Đmge Kitabevi Yay.

Baskı. 603-4. 68 ile Dev-Genç hareketinin özdeş olmadığını.e. Kişi ve Cinsel Politika.g. I. sosyalistinden komünistine ilerici insanların.g. olayların anlaşılmasını ve meselelerin tartışılmasına eses olacak terimleri oluşturma. Bedri Baykam.s.458. 68’li Yıllar Eylemciler. 513 Bedri Baykam. ama Türkiye toprağında bunun bir numaralı şartının genel olarak milli kurtuluşçu Kemalist gelenek olduğunu ifade ediyor. hangi gruplarla sosyal ilişkiler kurarak süreç içinde nasıl bir sosyal etkileşim yaşadıklarını anlamamız gerekmektedir. sosyalistler askeri cuntaya oynuyordu” görüşüne genel olarak katılıyor. onun alt yapısının Dev-Genç olduğunu. sosyalist-komünist olmak için Kemalist olmanın şart olmadığını. Đmge Kitabevi Yay. gençliğin örgütlenmesiyle yapıldığını. o dönemde TMTF’nin Avrupa’dan da katılımcıların olduğu gençlik şenlikleri düzenlediğini.511 Mustafa Zülkadiroğlu.513 68 Kuşağı’nın sosyal ilişkiler ağını görmemiz. s. okuyanların Avrupa’daki hareketten etkilenerek komünistleşebileceğini. Ankara. yani kısaca hegemonya.514 Eski TKP’li Şevki Akşit’in MDD düşüncesini savunan Türk Solu dergisinde yazı yazdığı.gelecek radikal bir hareketin beklentisi ve bir anlamda da o beklentiye yönelik davranışlar olduğuna inanıyordum… Ben Deniz’in bilincinde olmasa bile bilinçaltında böyle bir gerekçenin olduğuna inanıyorum. tahrik edilmesi. en son Che Guevara’nın hanımının şenliğe çağrılması üzerine şenliğe izin verilmediğini aktarıyor. idealler formüle etme ve ahlakı tanımlama. s. Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. Đstanbul. Baskı. 1994. Dev-Genç hareketinin kızıllığın bir parçası olduğunu.. . Đstanbul. 31-32. * Bir durum tanımını dayatma. s. s.a. örgütlülük ve eylem bilinci en derin olanlardan birinin de Şevki Akşit olduğunu. fakat Türkiye’de o dönemde o konjonktürde güçlü bir işçi hareketinin olmadığını. 1998. Đstanbul’daki devrimci gençlikle irtibatların sağlanmasında. Atahan. bunun yanı sıra gençliğin anti-emperyalist çizgiye yönlendirilmesi. 68 kuşağının oluşumuna “öncülük” ettiği görülmektedir. 1998. Avrupa’da eğitim görenlerin. . Cornell.e. a. 514 Sevim Belli. genç insanlara bu sorumluluğun tartışılması ve sorumluluğun gereği olarak ses çıkartılması hedeflendiğini. dolayısıyla bundan etkilenerek gençliğin komünist olmasının mümkün olmadığını. Basım. Bu konuda Sevim Belli. R. Belge Yay. hakkı iddia etme yeteneği de toplumsal iktidarın temel bir parçasıdır.g.. öğrenci derneklerinin organizasyonunda etkin rol oynadığı. (Bkz.. daha önceden gelen güçlü bir komünist hareketin olmadığını. 151. Mustafa Gürkan’ın “en kralı bile kıvırtmasın. 604-5. 74 sonrası gençliğin Dev-Genç’ten etkilenerek yürüdüğünü. ama kendilerinin geleneğinin Türkiye’de devrimci olarak yaşanan başkaldırı olayı olduğunu.e. işgal var” söyleminin Demokratik üniversite mücadelesinin hiçbir zaman soysalizm mücadelesi olmadığını. fakat 1974’den sonra durumun böyle olmadığı. Ayrıntı.) 512 511 159 . W. Bedri Baykam. yarı sömürge durumunu anlatılması. Toplumsal Cinsiyet ve Đktidar –Toplum. a. Đstanbul devrimci gençliği ile bağların kurulmasında başrolü oynadığını bildiriyor.512 Mustafa Zülkadiroğlu. I. sosyal demokratların ortak bir eylemi olduğunu belirterek Deniz’in “Sağ-sol yok. I. bunun hem propagandayla hem ajitasyonla. 68’in ise.

Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu. Paris’ten veya dünyanın başka merkezlerindeki öğrenci patlamasıyla ithal edilmediğini iddia etmektedir. ona umut bağladıklarını. Tabuyu yıkmaya çalışıyorduk. TKP hükümlülerinin hapishane dışına çıkar çıkmaz Demokrat Parti’nin Vatan Cephesi Tahkikat Cephesi uygulamasıyla karşı karşıya geldiklerini. “Türk Solu” dergisinin yazı kurulu. . Parti’nin ise ileride bir proleter siyasi kitle partisine dönüştürülecek Marksist-Leninist bir parti çekirdeği şeklinde konuşmalar geçtiğini. bağımsız bir güç olarak seslerini duyurabilmeye başlamalarının 6667 yıllarını bulduğunu. TKP çevresinden gelen eski tüfeklerin. Baskı. Marksist sol kimliği ön plana çıkardıklarını belirtiyor: “Bizim o birkaç yıl içinde aldığımız yol. 1968’de “Tartışılacak Tarih Tezi” yazısını çıkarıyor. eski TKP geleneğinden gelen Mihri Belli. Bu bir demokrasi mücadelesiydi. Baskı. kitlelerin bilinçlenmesi ve eylemlilik bakımından. Hazırlayan: Mehmet Ulusoy. Hasan Yalçın’ın konuşması. Kıvılcımlı. Belli’nin hep örgüt kurmakla suçlandığını. s. Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. Đstanbul. 516 515 160 . Yalçın Küçük. sosyalizm doğrultusundaki emperyalizm karşıtı.516 Yalçın Küçük. istisnalar olmakla birlikte legal hareketin merkez organı gibi işlev görüyordu. s761). demokratik mücadelenin en güçlü olduğu bir dönemi yaşadığını515 ifade ediyor. 1994. 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. I. 60’ların birinci yarısında bütün olanaklarıyla TĐP’i desteklediklerini.” S. Marksist-Leninist bir parti çekirdeği konusunda komuştuklarını ve aralarında görev bölümü yaptıklarını aktarıyor. Đstanbul:Belge Yay. Reşat Fuat Baran gibi. Mahir Çayan. 1988. Marksist sol bilinci ve kimliği kamuoyuna mal ederek Marksist düşüncenin kamuoyu nezdinde meşruiyetinin sağlanmasına yönelik çabalarda bulunduğu anlaşılmaktadır. 460. Đstanbul. 1999. Gün geldi Türkiye’nin politika gündemini biz belirler olduk. daha on yıllarda aşılan mesafelerden büyüktü. özellikle M. (Bkz. Diğer bir açıdan MDD düşüncesini kitlelere benimsetmeye çalışan Belli’lerin gençler üzerinde bir hegemonya* kurmaya çalıştığı görülmektedir. Engels’in nicelin nitele dönüşmesini anlattığı “evrim-devrim” ikileminden hareketle 27 Mayıs Devrim konağından sonra toplumun evrim konağında Sevim Belli. I. Aydın Üzerine Tezler-5 (1830-1980) beşinci kitap. Münir Ramazan Aktolga ve Ertuğrul Kürkçü’nün Türkiye’nin içinde bulunduğu aşamada Parti’nin ve Cephe’nin birbirinden farksız oldukları. ancak Cephe’nin ileride yutsever birleşik cepheye dönüştürülecek bir gerilla cephesi çekirdeği. bununla birlikte “Cephe Hareketi”nin yerel olduğunu. 68’in 30.Basım. 66-7. Türkiye’nin bu dönemde tarihinin en hareketli. Marksist sol ilk kez kendi kimliği ile kamuoyu karşısına çıkıyordu. s. I. Hikmet Kıvılcımlı. Tekin Yay. TKP geleneğinin devamı olarak MDD görüşünü savunduklarını bildiriyor.Belli’lerin. Doktor Hikmet Kıvılcımlı. * Yalçın Küçük. Türkiye Halk Kurtuluş Cephesi’nin ne olduğunun tartışılması gerektiğini belirterek “Cephe Hareketi”nin* Türkiye solunda Jakoben bir canlanma yarattığını. “Türk Solu” dergi ile arası güncel yanı daha ağır basan haftalık bir yayındı. Belli. Belli. bunları deviren 27 Mayıs hareketinin de kendilerine daha hayırhah bir tutumda olmadığını. Tam isimle çalışıyorduk. 1965 sonrası solda belirleyici olduklarını. kişilerin geleneğin nakledemedikleri eleştirisini haksız bularak bir devrimci çevre yaratmaya çalıştıkları. Hasan Yalçın.

olduğunu, ifade ediyor. Küçük, buna evrim aşaması demektedir. Kıvılcımlı, MDD yerine milli burjuvazi yerine işçi ve köylü halkın geçtiğini anlatmak üzere Halk Demokratik Devrimi’ni veya Demokratik Halk Devrimi’ni savunuyor. Yalçın Küçük’e göre, Atatürk ve 27 Mayıs konusunda Hikmet Kıvılcımlı, M. Belli’den farklı düşünmüyordu. Yalçın Küçük, içi içe geçen kavramlar kullanılmasının, Türk Solundaki bulanıklığa katkıda bulunduğunu dile getiriyor.517 Psikiyatri profesörü Vamık D. Volkan, geniş grup kimliğini oluşturan yedi adet (ilmik)’ten bahsediyor: “1) Olumlu duygularla birlikte olan, paylaşılmış, somut imgeler deposu**, 2) Paylaşılmış ‘iyi’ özdeşimler 3) Diğerlerinin ‘kötü’ niteliklerinin özümsenmesi 4) (Devrimci ya da dönüşüm gerçekleştiren) liderin iç dünyasının özümsenmesi 5) Seçilmiş şerefler 6) Seçilmiş örselenmeler 7) Kendi özerkliğini geliştiren simgelerin biçimlenmesi. Özellikle son dört ilmik geniş grup kimliğinin kendisinin gelişimindeki ve sürdürülmesindeki özgül süreçleri temsil etmektedir. Đlk üç ilmiğin incelenmesi, bireye ait çekirdek kimlikle geniş grup kimliğinin nasıl da iç içe geçtiğini ortaya sermektedir. Geniş grup kimliğinin biçimlenmesi, çoğu kez, yalnızca ‘kültürlenme’ olarak karakterize edilse de, şu aşamada bunun evriminde yer alan özgül, bilinçdışı, fakat paylaşılmış psikolojik süreçleri betimleyebiliriz.”518

517

Yalçın Küçük, Aydın Üzerine Tezler-5 (1830-1980) beşinci kitap, I.Basım, Tekin Yay. Đstanbul, 1988, s.761-7 ** Paylaşılmış Depolar: Geniş grup kimliğinin ilk ilmiği yaşamın oldukça erken bir döneminde çocuğun dış dünya ile artan iletişim aracılığıyla, bireyin özüne yerleşmektedir. Çocuğun özbenlik duygusunu bütünleştirme görevini başardığı 36. ay civarında hem bireysel kimlik, hem de geniş grup kimliği adamakıllı biçimlenmeye başlar… Yazar kültürel yönden önem taşıyan öz benlik ve nesne imgelerini ve bunlarla birlikte olan doruk hoşnutluk ve hoşnutsuzluk duygularını taşıyan imge taşıyıcıları ‘elverişli depolar’ adını vermektedir… Geniş grup kimliği, bireyin bir içsel özelliği olarak hissedilmeden önce dış fenomenler aracılığıyla var olur ve onlara bağımlıdır. Đnsan çocukluğundan itibaren çevresindeki insanlarla etkileşim içine girdikçe, bunların imgeleriyle özdeşim kurdukça, geniş grup üyeliği ile ilgili düşünceler gelişir. Yazara göre, erkeklik, klan tarihi, ulusal tarih, özel kahramanlar kazanılan ya da kaybedilen bağımsızlık mücadeleleri, şarkılar ve şiirler, dil ve diyalekt ve geniş grubun tarihindeki diğer özgül nitelikler bu imgeler dünyasını oluşturur. ‘Đyi’ düşüncelerin, algıların ve duyguların yansıtılması, ‘iyi’ özbenlik-imgelerinin salt dışsallaştırılmasında ve/veya ‘iyi’ nesne-imgelerinin içselleştirilmesinden daha yetkin bir düzenektir ve elverişli depoları yapılan dışsallaştırmalara artan bir biçimde eşlik eder. Sonuçta kalıcı bir ‘biz-lik’ duygusu, kişinin içinde bir şey olarak oluşturulmuştur. Elverişli depolar zaman zaman bir tür ‘sıradanlığa’ geri dönseler de hala bireyin içsel aynılık duygusunu dışsal bağlantılar olarak varlıklarını sürdürmektedirler. 518 Vanık D. Volkan, Körü Körüne Đnanç -Kriz ve Terör Dönemlerinde Geniş Gruplar ve Liderleri- Çev.: Özgür Karaçam, Okuyanus Yayınları, Đstanbul, 2005, I. Baskı, s. 50-1.

161

“Bu noktada şöyle bir açıklama gerekli olabilir. MDD “eskiler”in yani 1960 öncesi TKP kadrolarının damgasını vurduğu bir hareket. Ama MDD’ci yayın organlarına bakıldığında, ilginç bir imza çeşitliliği kendisini hissettirir. Bir yanda, adları geçmiş TKP tevkifat listelerinde yer alan bir dizi “eski tüfek” vardır. Bunlar arasında, TKP’nin “Şefik Hüsnü geleneği”nden gelenler çoğunluktadır: Mihri Belli, Erdoğan Başar, Şevki Akşit, Reşat Fuat Baraner, Şerif Tekben, Ziya Oykut, Şaban Ormanlar, Hulusi Dosdoğru vb. gibi. (TKP’nin o sıralar “Yurt Dışı Bürosu” eğilimine yakın herhangi bir komünist ise, bu dergi çevresinde görmek hayal bile edilemez. Zaten bir re sonra söz konusu Büro, konspiratif üsluplu broşürler ve radyo yayınlarıyla MDD’ye karşı doğrudan hücuma da geçecektir.) Aynı partiden gelen, ama 1930’ların ortalarında Şefik Hüsnü geleneğiyle kopuşması nedeniyle, bir “üçüncü tip TKP”li olarak kabul edilebilecek olan Hikmet Kıvılcımlı da, MDD’ci dergilerde sık sık yazılar yayınlar. Esas eğitim işlevinin bu iki tip eski TKP’li tarafından yerine getirildiği söylenebilir.”519 “1960’lı yılların ortalarında Türkiye’de sol siyaset içerisindeki en önemli tartışmalardan birisi Türkiye’nin demokratik devrimini tamamlayıp tamamlamadığıydı. Demokratik devrimin tamamlanmadığı iddiasındakiler, solun önündeki adımın, ülkenin demokratik devriminin tamamlanması olduğunu öne sürüyorlardı. Diğer grup ise, Türkiye’nin demokratik devrimini tamamladığını ve önündeki adımının sosyalizm olduğunu öne sürüyorlardı. Demokratik devrimin tamamlanıp tamamlanmamış olmasının en önemli göstergelerinden birisi de ülke içerisindeki feodal düzeninin ağalık düzeninin ne derece var olup olmadığıydı. Bu arada üç önemli metin söz konusuydu. Bunlardan birisi Moris Godalier’in ‘Asyatik Üretim Tarzı’ kitabıydı. Bir diğeri, Profesör Dr. Sencer Divitçioğlu’nun çalışması, bir başkası da Muzaffer Erdost’un Şemdinli’de yaptığı sosyal yapı araştırmasıydı. Tartışmalarda en çok sözü edilen bu üçlüydü… TĐP çevresinde FKF örgütünde olan gençlerin büyük çoğunluğu Türkiye demokratik devriminin, cumhuriyet döneminde tamamladığını savunuyorlar, Mihri Belli’nin başını çektiği ve Türk Solu Dergisi çevresinde yer alan gençler ise Milli Demokratik Devrim döneminin tamamlanmadığını, feodal düzenin hakim olduğunu, önce bunun aşılması gerektiğini belirtiyorlardı. Gündüzleri Çınaraltı, Yenikapı gibi kahvelerde, geceleri yurt odalarında bu konu tartışılıp duruyordu. Bu tartışmalarda doğu ve güneydoğu bölgesinden gelen ağa olarak bilinen ailelerin çocuklarının bu konu üzerine değerlendirmeleri fazla yer almazdı.”520 Boran, faşizmin, gericiliğin kaynağının sınıfsal –bütün burjuvazi- olduğuna göre, faşizme karşı mücadele verecek ve onu geriletebilecek, giderek yok edebilecek gücün de sınıfsal521 olduğunu söylemektedir.

519

Ergun Aydınoğlu, Türk Solu -Eleştirel Bir Tarih Denemesi: 1960-1971, Đstanbul, Belge Yayınları, I. Baskı, 1992, s. 103-4. 520 Osman S. Ararat, Yaşamımda Bir Kesit, Đstanbul, Dünya Yayıncılık, I. Baskı, 2005, s. 75. 521 Behice Boran, Savunma Yayın Sorumlusu: Hasan Basri Gürses, Sosyalist Yayınlar: 1, Đstanbul, 1992, s. 173

162

Boran, partinin kişileri, kaynağı örgütleyen bir silah, bir güç olduğunu; emekçi, işçi sınıfından olan kadınların ve kadın hakları mücadelesinin sosyalizm mücadelesiyle uyumlaştırılıp bütünleştirilmesi gerektiğini; gençlerin de sınıf mücadelesinde yerlerini almalarının zorunluluğunu522 dile getirir. Boran, tarihten süzülüp gelen kültürün ve eğitimin en iyi ürünlerinin, en güçlü kazanımlarının bilimsel sosyalist açıdan ve sosyalist sistemin koşullarında değerlendirilip geliştirilerek, sosyalist kültür ve eğitimin yaratılmasına ve kurulmasına geçilmesi gerektiğini savunur ve şunları ekler: “Sosyalistler kendi toplumlarının ve insanlığın tarihinde toplumu ve insanlığı ilerletici, yapıcı, olumlu her şeyin, her başarının, kültür mirasına her katkının, tabiî mirasçıları sayarlar kendilerini. Çünkü toplumlar, tarihlerindeki gelişme ve ilerleme atılışlarının doruk noktalarından geçerek, bu doruk noktaları birbirine katışıp birikerek sosyalist çizgiye ve sosyalizm aşamasına gelirler…”523 Osman S. Ararat, iki kutuplu dünyada az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin oluşturduğu üçüncü dünyacılar hareketi olduğunu, 1950’li yıllarda Baas Milliyetçiliği’nin özellikle Arap ülkelerinde Suriye, Mısır, Libya gibi ülkelerde siyasi rejimlerini oluşturduklarını, bu hareketin bizde de Yön-Devrim çizgisinde Doğan Avcıoğlu çizgisinde kendini gösterdiğini birçok genci ve subayı çevresinde toplayabilen Avcıoğlu’nun 1971 askeri darbesi döneminde ordu içerisinde büyük bir etkisi görüldüğünü fakat partileşemediğini belirtiyor.524 Osman S. Ararat, Ant Dergisi’nde Faruk Pekin ve Ragıp Zarakolu gibi gençlerin ‘Ortadoğu devrimci çemberi’ sloganıyla Đran, Filistin, Suriye gibi ülkelerde olanları, ele alan yazılar yazdıklarını, Nayıf Havatme’nin Filistin Halk Kurtuluş Hareketi, Arafat’ın El Feth ya da Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) üzerine bilgiler de veriyorlardı. Türkiye’deki başka sol gruplardan bir yıl kadar sonra Filistin kamplarına ilk ziyaretler de başladığını, Ant Dergisi’nin bu slogan çerçevesinde üniversitede okuyan Ortadoğulu gençleri bir araya getirdiğini, gençlerin değerlendirmelerini dergide yayınladıklarını, Ortadoğulu gençleri örgütlediklerini bildirmektedir.525 Gençlerin Filistin’de kamp eğitimine gitmesi fikrinin oluşmasında Ant Dergisi’nin önemli bir etkileme gücüne sahip olduğunu görüyoruz. TĐP’in etkin olduğu dönemde Türkiye’deki gençlerin siyasal konularla yakından ilgilendiğini, sol ve sosyalizm üzerine bir çok kitabın art arda yayınlandığını, kahveye gelen gençlerin çoğunun ellerinde ya Milliyet, Cumhuriyet, Akşam gazetelerinin ya da
522

Behice Boran, Savunma Yayın Sorumlusu: Hasan Basri Gürses, Sosyalist Yayınlar: 1, Đstanbul, 1992, s. 174-175 523 Behice Boran, a.g.e., s. 176 524 Osman S. Ararat, Yaşamımda Bir Kesit, Đstanbul, Dünya Yayıncılık, I. Baskı, 2005, s. 77. 525 Osman S. Ararat, a.g.e., s. 87-8.

163

Sosyal Adalet ve Yön gibi haftalık dergilerin ya da Yeni Dergi, Yeni Ufuklar, Papirüs gibi edebiyat dergilerinin ya da Demir Özlü, Kemal Özer, Adnan Özyalçıner’in hikaye kitaplarını, Yaşar Kemal’in romanlarını, Atilla Đlhan, Đlhan Berk, Edip Cansever, Turgut Uyar, Özdemir Asaf’ın şiir kitaplarının olduğunu ya da yeni yayınlanmaya başlayan Marx, Engels ve Lenin’in kitaplarının bulunduğunu belirtiyor. Yön Dergisi’nde Nazım Hikmet’in şiirlerinin yayınlandığını, o dönem Yenikapı’da Kemal’ın Kahvesi gençliği için Đlhan Selçuk ve Çetin Altan’ın favori yazarlar olduğunu, kimi zaman Özcan Ergüler, Bedii Faik, Hamdi Varoğlu, Đlhami Soysal, Nadir Nadi gibi yazarların yazılarının okunup tartışıldığını belirtiyor. Arolat, Çetin Altan tarafından buradaki gençliğe “yarın Türkiye’yi yönetecek gençler” misyonunun yüklendiğini aktarıyor. 526 Sevim Belli, 1967 yılında 1951-53 tevkifatından geçen Türkiye Komünist Partisi üyesi ve sempatizanı arkadaşlarıyla “Türk Solu” adında yeni bir siyasi organ yayınlamaya karar verdiklerini; Đşçi Partisi’nin doyuramadığı ve kucaklayamadığı devrimci işçi ve gençlik kesiminin, geniş bir ilerici aydınlar grubunun organı haline geldiğini, 12 Mart1971 askeri darbesi tarafından kapatılıncaya kadar yayını sürdürdüğünü belirtiyor.527 68 Kuşağı’na öncülük eden bazı isimlerin kolej mezunu olduğunu, yine bu kuşakta etkin olan bazı gençlerin Galatasaray Lisesi, Saint Joseph, Robert Kolej, Amerikan Kolejleri gibi okullardan mezun olduğunu görüyoruz. Kolejlerde pozitivist eğitim alan gençlerin daha sonra Marksist-materyalist dünya görüşüyle tanıştığında, materyalist dünya görüşüne daha kolay geçiş sağladığını düşünüyoruz. Haldun Taner, 9 Aralık 1984 tarihli Milliyet Gazetesi’nde Devekuşuna Mektuplar başlıklı köşesinde yayınladığı bir makalesinde Galatasaray Lisesi hakkında şöyle demektedir: “… Bu okul, Batıya açılan pencereden sade bakmayı değil, bilinçle bakmayı, Batı uygarlığının değer yargılarını hazmedip, benimsemeyi sağlayan bir felsefeyi, bir bakış üslubunu yerleştiriyordu. Galatasaray Lisesi bir zamanlar Fransa’nın seçkin liselerinin, Saint Louise’ın Louise Le Grand’ın müfredat programlarını örnek alan, ince eler sık dokur titiz bir eğitim uyguluyordu.528 Haldun Taner, yine 23 Aralık 1984 tarihli Milliyet Gazetesi’nde Devekuşuna Mektuplar başlıklı köşesinde, “Đdeal Galatasaray’lı dediğimiz yaratığın mayası nedir? Kişiliği hangi hamurdan yoğrulurdur?” diye soruyor ve şöyle cevap veriyor: “Biz ideal Galatasaray’lıyı beş ana nitelikte toplayabiliriz: Yurtseverlik, uygarlık, geniş görüşlülük, metod zihniyeti ve hümur duygusu…” Bu ana ilkelerden metod zihniyeti, çünkü Descartes’ın torunu Fransız hocalardan daha alfabeyle birlikte akılcılığı ve metodlu düşünceyi edinmiştir. Pascal’ın ‘Esprit de Geometrie’siyle ‘Esprit de Finesse’ini, geometri mantığı ile incelik ve ayrıntı duygusunu birleştirmeye
526 527

Osman S. Ararat, Yaşamımda Bir Kesit, Đstanbul, Dünya Yayıncılık, I. Baskı, 2005, s. 91-2. Sevim Belli, Boşuna mı Çiğnedik? Anılar, I. Baskı, Đstanbul:Belge Yay. , 1994, s. 433. 528 Vefa O. Semenderoğlu; Osman Tanburacı, Dünden Bugüne Galatasaray, Tanburacı Matbaacılık A.Ş. Đstanbul, Tarihsiz, s. 205.

164

özenmiştir. Galatasaray’lının şüpheciliği, güç beğenirliği, kül yutmazlığı ve dolayısıyla medeni cesareti buradan gelir. Hümur duygusu, çünkü olaylarla kendisi arasına koyduğu bu filozofik mesafe ve bir kafa çevikliği, bir hazır cevaplık olarak tezahür eden bu yaklaşım tarzı onu her çeşit dogmacılıktan, fanatizmden korur.529 Haldun Taner, 02 Haziran 1985 tarihli Milliyet Gazetesi’nde ‘Devekuşuna Mektuplar’ isimli köşesinde, Galatasaray öğrencisinin aydınlanmacı zihin yapısını ortaya koyuyor ve Galatasaray öğrencisinin La Fontaine ve Moliere ile başlayan tanışıklığının daha sonra Montaigne ile devam ettiğini belirtiyor ve inşa edilen zihni şöyle tarif ediyor: “…Daha sonra kendini tanımayı bir tutku haline getiren ve bunu yaparken, kendimizi tanımamıza yaman bir aydınlık getiren Montaigne’den, yaşarken düşünme, düşünerek yaşama alışkanlığını edinirdi. Öğrenci daha sonra, insana insan olma haysiyeti kazandıran, kulu kul olmaktan çıkarıp birey haline getiren Fransız Đhtilali’nin fikir babalarını, Montesquieu’yu Rousseau’yu ve Voltaire’yi tanır. Onları kendi dillerinden okur. Her Galatasaraylı’nın köklü bir demokrat oluşunu başka bir yerde aramamalı. Nihayet öğrenci, Descartes’ı tanır, ondan her verileni emici kağıt edilgenliği içinde kabullenmemeyi, kül yutmamayı, her şeye metodik bir şüpheyle bakmayı, akıl terazisine vurmayan, ‘deduction’ süzgecinden geçirmeden gerçek saymamayı, yani bilimsel metodu, bilimsel düşünceyi öğrenirdi.530 Çetin Altan, 04.06. 1985 tarihli Güneş Gazetesi’nde ‘Şeytanın Gör Dediği’ başlıklı köşesinde, şöyle diyor: “Galatasaray, Roma-Grek kökenli, Orta Avrupa kültürünü, ‘A Priori’nin çengelli, ‘akılcı’ ve ‘deductive’ yapısına oturtulmuştur. Yine çok görkemli bir kültür olan Anglo-Sakson kültürü ise ‘A postoriori’nin’ ‘deneyci’ ve ‘inductive’ temelleri üstünde yükselmiştir. Ve her ikisinden oluşan sentez,bugünkü uygarlığı yaratmıştır. Galatasaray’ı kendi ‘ba’su ba’del mevt’inde ‘Ratio’cu geleneğinden koparmamakta ve Anglo-Sakson kültürünün ‘Experimentalizm’i içine çekmemekte yarar vardır. Bacon, Bacon’dur. Ama Descartes de Descartes’dir. Descartes’i Bacon ve William James’e feda etmek, uygarlık sentezinin bir bacağını koparmak olur.531 Taceddin Ural, 30 Eylül 1995 tarihli Yeni Şafak gazetesinde, Galatasaray Lisesi’nde 12 yılı geçen Suat Aray’ın “Bir Galatasaraylının Hatıraları” kitabından alıntı yaparak Aray’ın söz konusu okul için 532 Kolektif Hareketlerin Bir Kolektif Bilinç Đnşa Etmesi: Haşmet Atahan 68’li yıllarda gençliğin içinde bulunduğu duruma ilişkin olarak kendi tecrübesinden yola çıkarak şunları dile getiriyor: “O yaşlarda kendi bildiği doğruları savunan, yeniliğe açık olan, ama kendi kişiliğinden de ödün vermeyen; bir anlamda somut olarak yaşadığı olayların da
529

Vefa O. Semenderoğlu; Osman Tanburacı, Dünden Bugüne Galatasaray, Tanburacı Matbaacılık A.Ş. Đstanbul, Tarihsiz, s. 106. 530 Vefa O. Semenderoğlu; a.g.e., s. 207. 531 Vefa O. Semenderoğlu; a.g.e., s. 208. 532 Vefa O. Semenderoğlu; a.g.e., s. 209.

165

etkisinde kalan bir yapısı vardı gençliğin. Bu çerçevede gençler pasif çizgiden koparak ve TĐP’i pasiflikle suçlayarak anti-emperyalist, anti-Amerikancı eylemler içine yoğun olarak girmiştir. Ben de kendimi böyle bir ortam içinde buldum. Zaten 27 Mayıs geleneğinden gelen bir yapı söz konusuydu... Biz bir yanıyla da kendimize 27 Mayıs’ın yarattığı kuşak diyebiliriz.” Haşmet Atahan, 68’li yılların oldukça hızlı yaşandığını; bu ortam içerisinde kendilerinin de hareket kabiliyetinin gelişmiş olduğunu ve yoğun bir şekilde eylemin içinde bulunduklarına işaret ediyor. Bu hareket hızına dair de bir örnek veriyor. Amerikalı büyükelçi ‘Kommer’in gelişinin haber alınması, bu konuda kararın verilmesi ve yola çıkılarak Yeşilköy’de Kommer’i karşılamaya gidilmesinin toplam bir veya bir buçuk saatlik süreçte gerçekleştiğini belirterek ne denli organize bir yapı içerisinde bulunduklarını ortaya koyuyor.533 Alberto Melucci post-modern dünyanın yeni toplumsal kontrol biçimleri ve yeni çatışmalar yarattığı noktasında Touraine ile hem fikirdir. Fakat o, yeni sosyal hareketlerin daha çok sembolik karakterini vurgular. Büyük ideallerini gerçekleştirmek için devlete yönelen eski hareketlerin nitelikleriyle karşılaştırıldığında, yeni sosyal hareketler değişik gruplarla diyaloglar/mücadeleler yoluyla kollektif kimliğin inşa edildiği bir toplumsal ilişkiler ağıdır. Bu ağla bir hareket, bireylere değişik üyelikler, roller ve deneyimler arasında parçalanmış kimlikleri yeniden inşâ etmek için bir dayanak noktası sağlamaktadır.534 Hareketler imkanları ve sınırları olan, sistemik bir alanda işleyen eylem sistemleridir. Hareketler sosyal yapılardır. Bir krizin sonucundan ve inançların ifadesinden ziyade kolektif hareket örgütsel bir yatırımla “inşa edilir.” “Örgütlenme” burada ampirik bir özellik değil, analitik bir düzeydir. Đnsanları bir arada tutmak ve hareket için kaynakları mobilize etmek sınırsız bir alanda değerleri, imkanları ve kararları bölüştürmek anlamına gelmektedir; toplumsal ilişkiler tarafından sağlanan imkânlar ve sınırlar hareketi şekillendirir. Fakat ne kaynaklar, ne de sınırlamalar aktörün dışında harekete geçirilebilir.535 Sosyal hareketler, dolayısıyla eylem sistemleridir; bu tarz bir toplumsal olgunun görünür gevşek yapısına rağmen hareketin bütünlüğü ve devamlılığı, bireylerin ve grupların entegrasyonu ve karşılıklı bağımlılığı olmadan sağlanamaz. Hareketler, yapıları sistemik bir alanda işleyen amaçlar, inançlar, kararlar ve fikir alışverişleri tarafından inşâ edilen eylem sistemleridir. Bir kollektif kimlik, kollektif harekete sunulan fırsatlar ve sınırlılıklar alanının paylaşılan tanımından başka bir şey değildir:
533 534

Bedri Baykam, 68’li Yıllar/Eylemciler-, I. Baskı, Đmge Yayınları, Ankara, 1998, s.22-24 Haz. Kenan Çayır, Yeni Sosyal Hareketler, Teorik Açılımlar, I. Basım, Kaknüs Yay., Đstanbul 1999, s. 32. (A. Melucci, “A Strange Kind of Newness: What is in New Social Movements”; E. Larana, H. Jonston and J. Gusfield eds. New Social Movements: From Ideology to Identity, (Philedelphia: Temple University Pres), 1994, s. 117’den naklen). 535 Alberto Melucci, “Çağdaş Hareketlerin Sembolik Meydan Okuması”, Haz. Kenan Çayır, Yeni Sosyal Hareketler, Teorik Açılımlar, I. Bas., Kaknüs Yay., Đstanbul, 1999, s. 85

166

“Paylaşılmış” aktörleri birbirine bağlayan toplumsal ilişkilerin defalarca “harekete geçirilmesi” süreciyle kurgulanan anlamına gelmektedir.536 Bir kollektif hareket iç ve dış kaynakların nasıl mobilize edildiği, örgütsel yapıların nasıl inşâ edildiği ve devam ettiği, liderlik işlevlerinin nasıl oluştuğu dikkate alınmadan açıklanamaz. ampirik olarak bir “sosyal hareket” olarak adlandırılan şey, çoğul yönelimleri ve anlamları ilişkilendiren bir hareket sistemidir. Tek bir kollektif hareket, değişik davranış biçimlerini barındırır ve analiz, onun görünür bütünselliğini parçalamak ve hareketin içindeki değişik unsurları keşfetmek zorundadır. Değişik unsurların “örgütsel” bir yapı içinde nasıl bir arada tutulduğu, karmaşık bir diyalog ve etkileşimler yoluyla nasıl bir kolektif kimliğin inşa edildiği sadece hareketin içindeki farklı analitik unsurlar ayrıştırılarak anlaşılabilir.537 Alberto Melucci, kollektif hareketin anlamının onun referans sistemine ve analitik boyutlarına dayandığını ileri sürmektedir. Çatışma, dayanışma ve sistemin sınırlarının kırılmasını kullanarak çeşitli kollektif hareket tipleri arasında bir farklılaştırma yapmaya çalıştım. Çatışmayı her ikisi için de değerli aynı kaynaklar üzerinde mücadele eden muhalif aktörler arasındaki ilişki olarak tanımlamaktayım. Dayanışma, aktörün bir kollektif kimliği paylaşabilme yeteneğidir. Diğer bir deyişle aynı toplumsal ilişkiler sisteminin bir parçası olarak tanıma ve tanınma kabiliyetidir. Bir sistemin sınırları mevcut yapısı içinde tolere edilen değişimin derecesini gösterir. Bu sınırların kırılması sistemi kabul edilebilir değişim ölçülerinin ötesine iter. Dolayısıyla ben bir sosyal hareketi, a) dayanışmaya dayalı, b) bir çatışma taşıyan, c) yer aldığı sistemin sınırlarını zorlayan bir kollektif hareket biçimi olarak tanımlıyorum.538 Çatışmadaki aktörler geçicidir ve işlevleri problemi görünür kılmak, topluma belirli bir alanda temel bir problemin olduğunu ilan etmektir. Aktörler, bir çeşit yeni medyadırlar. Sadece maddi hedefler için, mücadele etmemekte yada sisteme katılımlarını arttırmaya çalışmamaktadırlar. Sosyal hareketin farklı bir anlamı ve yönelimi için, sembolik ve kültürel menfaatleri için savaşmaktadırlar. Đnsanların hayatlarını değiştirmeye çalışmakta, toplumdaki daha genel değişimler için savaşırken insanın kendi hayatını değiştirebileceğine inanmaktadırlar.539 Yeni sosyal çatışmaların alanı sistem tarafından yaratılır. Belirli konuların gündeme getirilmesi ise daha çok tarihsel ve konjonktürel faktörlere bağlıdır. Belirli ampirik çatışmalar, sistem tarafından sağlanan düzlemde bir araya gelen farklı gruplarca temsil edilir. Çatışmaların konusu ve alanı dolayısıyla sistemi senkronik düzeyinde
536

Alberto Melucci, “Çağdaş Hareketlerin Sembolik Meydan Okuması”, Haz. Kenan Çayır, Yeni Sosyal Hareketler, Teorik Açılımlar, I. Bas., Kaknüs Yay., Đstanbul, 1999, s. 85-86 537 Alberto Melucci, a.g.m., s. 86. 538 Alberto Melucci, a.g.m., s. 86-87. 539 Alberto Melucci, a.g.m., s. 89.

167

tanımlanmalıdır. Aktörler ise aksine diyakronik düzey, konjonktürel faktörler özellikle de siyasal sistemin işleyişi dikkate alınarak tanımlanabilir.540 Günümüz toplumsal çatışmaları sistemin kültürel üretimini de etkiledikleri için sadece politik boyutlu değildir. Kollektif hareket basit bir şekilde siyasal pazardaki alışverişleri arttırmayı yada sisteme katılımı sağlamayı amaçlamamaktadır. Toplumsal kaynakların üretimini ve tahsisini sağlayan mantığa da eleştiriler yöneltmektedir.541 Çağdaş hareketlerin yeni örgütsel formu hedefleri açısından sadece bir “araç” değildir. Biçim kendi içinde bir gayedir. Hareket kültürel kodlara odaklandığı için hareketin formu bir mesajdır, hakim modellere sembolik bir tehdittir. Harekete kısa dönemli ve vazgeçilebilir bağlılık, pozisyonu daima tartışmaya açık çoklu liderlik, esnek örgütsel yapı, kollektif kimliğin fakat aynı zamanda sisteme sembolik başkaldırının da temelleridir. Bu temeller üzerinde insanlara zaman, mekân ve insanlar arası ilişkilerin sistemin rasyonel işleyişinden farklı olabilirliği sunulur. Dünyayı farklı bir şekilde adlandırma birdenbire hakim kodları alt üst eder. Araç yada yeni bir araç olarak sosyal hareket mesajdır. Büyüsü olmayan peygamberler olarak çağdaş hareketler, hedefledikleri değişimin günlük hayatta pratiğini sunarlar: Tüm toplumu ilgilendirecek şekilde sosyal hareketin anlamını yeniden tanımlarlar.542 Kollektif hareket uluslararası ilişkilerin sadece görünen şekline değil, onları idare eden mantığa da karşı çıkmaktadır. Dünya sistemi resmiyette hâkim devletler arası ilişkilerin bir bütünüdür543… Sosyal Đlişkiler Ağı 68 Kuşağı’na öncülük eden öğrenci liderlerinin kuşaktaki pek çok kimseye göre 68’den çok önce tarihlerde sosyalist bilinci kazandıkları görülmektedir: Deniz’in arkadaşı Nurettin Demirdöven, 1964’te Deniz’le birlikte sosyalist düşünceye daha çok yatkın olduklarını; okudukları gazeteler, sevdikleri yazarlar itibariyle TĐP’e yatkınlık duyup parti örgütüne gitmeye başladıklarını ve sempatizan olarak çalıştıklarını; Deniz’in o zaman lise ikinci sınıf öğrencisi olduğunu; Deniz’in ilerici bir yöneliminin olduğunu sosyalist bilinçlenme ve sosyalizmi öğrenme döneminin yaklaşık bir sene sürdüğünü; Haydarpaşa Lisesi’nde okurken babasının iyi bir lisan öğrenmesi için Deniz’i Aksaray’daki Bilir Koleji’ne kaydettiğini; 27 Mayıs Đhtilalinin getirdiği özgürlük ve tartışma ortamı sebebiyle öğrenci derneklerinin daha etkin ve faal durumda olduğunu, çok canlı tartışma ortamının olduğunu; okuldaki arkadaş çevresiyle birlikte üniversiteye gittiklerini, Deniz’i de üniversitedeki arkadaş çevresiyle tanıştırdığını söylüyor.
540

Alberto Melucci, “Çağdaş Hareketlerin Sembolik Meydan Okuması”, Haz. Kenan Çayır, Yeni Sosyal Hareketler, Teorik Açılımlar, I. Bas., Kaknüs Yay., Đstanbul, 1999, s. 89-90. 541 Alberto Melucci, a.g.m., a.g.m., s. 90-91. 542 Alberto Melucci, a.g.m., a.g.m., s. 93. 543 Alberto Melucci, a.g.m., a.g.m., s. 99.

168

Demirdöven, söz konusu dönemde MTTB, TMTF, TMGT ve 27 Mayıs Fikir Kulübü’nün olduğunu, başkanı Memduh Eren’in Deniz’in akrabası olduğunu ifade ediyor.544 Sosyal ilişkiler ağında 27 Mayısçı grubun kuşak üzerinde yer yer etkili olduğunu görüyoruz. 68 Kuşağı’nın sosyal ilişkiler ağını görmemiz, hangi gruplarla sosyal ilişkiler kurarak süreç içinde nasıl bir sosyal etkileşim yaşadıklarını anlamamız açısından önemlidir. Serpil Güvenç içinde bulunduğu sosyal ilişkiler ağını şöyle aktarıyor: “TĐP’in içerisinde büyümüş bir çocuk gibiydim. O zamanlar 14-16 yaşlarındaydım. Ve sayın Aybar, sayın Aren ve Boran benim evime geldiği zaman saat ne denli geç olursa olsun, mutlaka uyanır ve onlara az bir süre de olsa görmek ve dinlemek isterdim. Cüneyt (Akalın) diyor ki: “Deniz Gezmiş benim önderimdi.” Hayır, o zaman benim önderim Mehmet Ali Aybar, Behice Boran ve Sadun Aren’di ve eve geldikleri zaman ben “herhalde bir sene sonra, iki sene sonra devrim olacak” diyordum. O kadar o insanların her konuda doğru davranacaklarına inanıyordum TĐP yöneticilerinin konuşmalarını hayranlıkla ve eskilerin deyimiyle huşu içinde dinlerdim. Örgütlü mücadeleye inanıyordum ve o iş TĐP ’de olacaktı. …Bu insanları, daha sonra fokocu oldukları söylenen veya THKO, TĐĐKP veya THKP-C’ye yönelen arkadaşlarımızın hepsinin TĐP kökenli olmalarının tesadüfi olmadığını düşünüyorum.”545 Nurettin Demirdöven, “TĐP’in ilçe binalarında seminer biçimlerinde eğitim çalışmaları yapıldığını, daha çok emekçi işçilerin bilinçlendirilmesi yönünde konuların ele alındığını, bir seferinde Đdris Küçükömer ve Oya Baydar’ın katılarak seminer verdiklerini, kendilerinin de seminer sorumlusu olarak görev aldıklarını, ama seminerlerde öyle yaratıcı bir konu üzerinde değil genellikle klasik konular üzerinde çalışmalar yaptıklarını, bunun dışında bir taraftan derslerine çalıştıklarını, bir taraftan da kitap alışverişi yaptıklarını belirtmektedir. Deniz Gezmiş’in, özellikle o dönem, TMGT Başkanı olan ve Hukuk Fakültesi Đdare Hukuku kürsüsünde asistan Alp Kuran’la birlikte hareket ettiğini, öğretim üyelerinden onu tanıyan ve sohbeti olanların olduğunu; Tarık Zafer Tunaya’nın bunlardan birisi olduğunu; Deniz’in öğrenci lideri olarak kitleyi peşinden sürüklediği dönemde Tarık Zafer Tunaya’nın Hukuk Fakültesi Dekanı olduğunu; Deniz’in, bu sıralar yeni yeni tanıştığı Hikmet Kıvılcımlı’ya büyük önem verdiğini, Hikmet Kıvılcımlı’ nın Cağaloğlu-Nuruosmaniye Caddesi’nde bir muayenehanesinin olduğunu; Deniz’in, Hikmet Kıvılcımlı’nın devamlı müdavimlerinden birisi olduğunu, çoğu zaman TMGT’nın Tünel’de bulunan yerinden çıkıp, yürüyerek Cağaloğlu’na, Kıvılcımlı’nın muayenehanesine gittiklerini, onunla konuşup sohbet ettiklerini; Ahmet Başar’ın 1968’de gençlerin önem verdiği bir öğretim üyesi olduğunu, çok ilginç düşünceleri olduğunu, çok ilginç şeyler anlattığını ifade etmektedir. Demirdöven, o dönemde Đktisat Fakültesi’nin ‘Cuma Konferansları’ olduğunu, bu konferanslar içinde en etkililerinden birisinin Ahmet Başar’ın konferansları

544 545

Turhan Feyizoğlu, Deniz Bir Đsyancı’nın Đzleri, 17.Baskı, Đstanbul, Su Yay.: 2000, s. 41-42. Serpil Güvenç’in konuşması, 68’in 30. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu, Hazırlayan Mehmet Ulusoy, Birinci Baskı, Đstanbul, 68’liler Birliği Vakfı Yayınları, 1999, s. 90.

169

en yetenekli ve de en yiğit gençlerini misafir etmek.546 Milli Demokratik Devrim görüşünün temsilcilerinden Sevim Belli’nin anılarında değindikleri sosyal ilişkiler ağını görmememiz açısından dikkat çekicidir: “Ankara’ da Küçükesat’taki evimizde bizim eski arkadaşlardan. “Eski Mit mensubu Ahmet Başar’ın Devrimci Öğrenci Birliği’nin bir toplantısında. bu arada Doğu Perinçek ve daha niceleri “Türk Solu” dergisinin kadrolarında gerek yazıları. 97-98. çoğalmak ve zenginleşmek ne demek düşünsenize! Benim her yerde.Toplantıya katılanların hepsini kesinlikle anımsayamam şimdi.45 Sevim Belli.olduğunu. Böylece zamanın devrimci hareketlerinden bildiğimiz gençlerin hepsi. Silahsız mücadele başarıya ulaşamaz. gerek çizgileri. politikasını desteklemek. katılamayan arkadaşların da görüşlerini almış olarak kararlaştırdı. Bir Đsyancını Đzleri. I.. Aklımda kalanlardan bazıları Şerif Tekben.. Cihan Alptekin. Hemen hemen her akşam evimiz dolup taşardı zamanın devrimci gençleriyle. ertesi gün “Dün akşam Mihri Belli’lerdeydim!” demek için gelse de. Erdoğan Berktay. Hikmet Kıvılcımlı’dan militan gençlere kadar emperyalizme karşı ve demokrasi için mücadele eden herkesin görüşlerine yer verecek. Đstanbul:Su Yay. a. Derginin sahibi Şerif Tekben ağabeyimiz oluyor. 170 . ve ben. kadrosunda görünmek için ara sıra yazdılar. Ahmet Başar’ın kitleleri çok iyi dirije eden. Türkiye’nin halini tartışmak! Onlarla birlikte yenilenmek. her zaman ara vermeden bir görevim de düşünce ve gelişmeleri denetlemek. Mahir Çayan. CHP Milletvekili Mustafa Yılmaz. çok kolayca etkileyen birisi olduğunu. Mihri Belli. Ama çoğunluk bizim insanlarımızdı. Elbette ki söyleyecek şeyi olup da zaten başka yerlerde yayınlama olanağına sahip olanlar salt dergiyi. Vahap Erdoğdu. Belge Yay. ‘Devrimci mücadelenin gücü silahtır. s.549 546 547 Turhan Feyizoğlu Deniz. Dergi Đlhan Selçuk’tan. s. ayrıca Hikmet Kıvılcımlı çevresi ve MDD Kadroları ile sıkı ilişkiler içinde olduğunu” belirmektedir.g.”548 Yıldız Sertel. çelişkilere. 441. gerekse de emekleri ile yer aldılar. öğrenmek ve yönlendirilmek için gelirdi. o atmosferde yaşanan coşku ve mutluluğu yaşamak için. 548 Sevim Belli. Fikir kulüplerinin. Baskı. Baskı. Dergi kolektif emeğin ürünüydü. Đstanbullu ve Ankaralı yeni arkadaşlardan oluşan bir grup Türk Solu adıyla bir derginin çıkarılmasını ve yayın politikasını. o genç kafalarla dünyanın. 549 Yıldız Sertel. çoğu orada. 17. herkesin katkısına açık olacaktı. Vecdi Özgüner.. Pasifizme son verelim’ şeklinde. Đstanbul: Cem Yay. örneğin Deniz Gezmiş. FKF ve Devrimci Öğrenci Birliği gibi Dev-Genç’in de ideolojisini Türk Solu Dergisinden aldığını ifade ediyor. Suphi Karaman’a. Şevki Akşit. sorularına ve sorunlarına yanıt bulmak. Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. mantıksızlıklara. 1994. Kimi. aykırılıklara parmak basmak ve deyim yerinde olursa eleştiri üretmekti. konferanslar verdiğini” söylemiştir. fakülte dergilerinin bütün önde gelenleri bizim “çayhane”mizden geçmiştir…Đçlerinden üç beş tane adam çıksın da! Diyordum. öğretirken öğrenmek. Ahmet Say vb..”547 “Başka bir görevim de ev sahipliği yapmaktı. Đstanbul. yazı işleri müdürlüğünü de genç arkadaşlarımız Vahap Erdoğdu ile Ahmet Say üstleniyordu. Türkiye’de Đleri akımlar ve Kalkınma Davamız. 2000.e. 1978. s. Şaban Ormanlar. yaptığı bir konuşmada. Daha önceki fiskoslarla sürdürülen bir yaşantıdan sonra Türkiye’nin en iyi . özellikle de tartışmak.433-434. s.

’68 Anılarım. TĐP’in 1965 seçimlerinde 15 milletvekilliğiyle Meclis’e girmesiyle. diğeri ise yükselen işçi ve öğrenci hareketlerinin ancak bir askeri yönetimle önlenebileceğine inananların oluşturduğu grup. 1966 olayları ve eylemleri553 bir hazırlık aşaması mahiyetindedir. Dr. Bağımsızlık. Aren ve Boran’ın bulunduğu yönetim ise bu muhalefete karşı yeterli esnekliği gösteremeyince parti içinde kavgalar ve ihraçlar gündeme geldi. karşı koyacaktır. Bu gelişme TĐP içine sıçradı. saat 20. “Kaldı ki. 2003. Mahir.36’ya gerilemiştir) düzen değişikliğinin parlamento yoluyla gerçekleştirilebileceğinden ümidini kesen sol çevrelerin demokrasi dışı yolları savunmaya yöneltmiştir. “Bir yeni 27 Mayıs’la sosyalizmin kestirmeden kurulacağını düşünenler varsa. gençlik içinde şiddet eğilimini güçlendirdi. TĐP yönetiminin ‘parlamenteristlikle’ suçlayan eski komünistler. s. sosyalizmin tepeden inme yöntemlerle kestirmeden. Düşünceler-. 1968. Gözlemler. parti yöneticilerinin düşüncelerine aykırı fikirler taşıyanlar. Baskı. Gendaş A. 552 Davud Dursun. Aybar. TĐP içinde yönetimden ayrı fikirlere tahammül edilememesiydi. Sosyalizm.551 1965 seçimlerinde TĐP’in parlamentoya girmesi parlamentarizm yanlılarını cesaretlendirmişse de. 1967’lerden itibaren belirginleşen beklentiler iki ayrı kesimden gelmekteydi: biri Yön-Devrim grubu.30 çıkarken koridoru dolduran solcu öğrenciler tarafından yuhalandı. Filosu’nu protesto etmek için üzerine ‘bütün ezilmiş uluslar. Đstanbul. 7 Nisan 1966’da TMGT yöneticileri tarafından Amerika’nın 6.75’den %27.Oral Çalışlar. Ülkücülerin ve polisin gençlik eylemlerine silahlı saldırması.”550 Mehmet Ali Aybar. 8 Nisan’da 171 . 36-8. hiç değilse pasif kalmak suretiyle. 82. bir gün ezenleri yok edecek’ yazılı çelenk Dolmabahçe’de denize atıldı. halka dayanmadan iktidara gelen bir ‘takımın’ iktidarda’ kalmak kaygısıyla bir takım tavizler vermeyeceği de temin edilemez. Ş. Demokrasi. “Çünkü halkımız ‘Osmanlı tipi devlete dönüşür” diye. Đstanbul. ancak kendilerine sempati duyan subayların desteğiyle ve darbeyle iktidara gelebileceklerine inanmaya başlamışlardır. Đhraçların temel nedeni. Fahir Armaoğlu ile görüşmeye geldiğinde. s. CHP’nin de oylarının gerilemesi (%28. Đstanbul. Bu gelişmelerin solda yeni gelişmeleri ve izlenecek yöntemden dolayı bölünmelere yol açmıştır. I. 2003. gençlik içindeki etkilerini artırdılar. sosyalist kamp içerisindeki ayrılığı da körükledi.) MTTB rafından düzenlenen ‘Komünizmi Telin (Protesto) Miting’ 19 Mart’a Đstanbul’da yapıldı. “Go home Demirel. Baskı. I. Bu gelişme TĐP yönetiminin gençlik içinde etkisizleşmesine neden oldu. Ali Aybar. Özellikle 1969 seçimlerinde AP’nin ve diğer sağ partilerin demokratik yolla iktidardan uzaklaştırılmasının imkânsızlığı anlaşılınca ordu seçeneği daha sıkça gündemde tutulmuştur. Gerçek Yay. 553 1966 ‘nın olayları ve eylemleri: 8 Mart 1966’da Başbakan Demirel.552 68’e gelmeden önce.. Turhan Feziyoğlu. s. 1967 olayları ve 550 551 Oral Çalışlar. TĐP’ten ihraçları ve sonrasındaki gençliğin tavrını değerlendiriyor: “1964-66 yıllarındaki TĐP kongrelerinden sonra. Seçimlerde sadece TĐP’in değil. Go home” diye bağırıldı. dört sene sonraki (1969) seçimlerde uğranılan başarısızlık darbeci yöntemleri tercih edenleri cesaretlendirmiştir. TĐP lideri Aybar’a da aynı fakülteye konferans vermek için 15 Mart tarihinde gelince bir grup sağcı genç tarafından ‘Komünistler Moskova’ya sloganı atılarak tepki gösterildi.. 474-5. çeşitli sorgulama yöntemleriyle birer ikişer partiden ihraç edilmeye başlandılar. Đstanbul. M. 1967’lerde hız kazanan ihraçlar 1968-69’larda kitlesel ihraçlara dönüştü. s. tepeden inme sosyalizm denemesine. 12 Mart Darbesi –Hatıralar. Şehir Yayınları. bu kimseler hata içindedirler” sözleriyle Yön Hareketi ve ‘Eski Tüfekleri’ karşısına alan Aybar. Đktidara seçimle ve sandık yoluyla gelmenin imkânsızlığını görenler. SBF’ne dekan Prof. (BKZ. halka dayanmadan kurulamayacağını belirtir.” Đfadesini kullanmıştır. 51-2.

19 Nisan 1966’da CENTO dışişleri bakanları toplantısı için Ankara’ya gelince solcu öğrecilerinin gösterileriyle protesto edildi. aşırı sağa bir duvar çekerse demokrasi sürekli yaşama imkanı bulur’ dedi. ‘Bu vatan bizim’ sloganları atıldı. ‘Ortanın Su CHP’yi iktidara getirecek’ dedi. Đstanbul’a doğru yürüyüşe geçtiler. Bununla. ‘Milli petrole ne oldu?’ ‘Milli hükümet’. Atatürk’ün. Komünizmle Mücadele Derneği. Kurultayı’nın ardından. s. ‘CHP’nin Ortanın Solu’na gelerek aşırı sola duvar çektiği gibi. bir genelde yayınlayarak. Nihat Keklik. 16 Nisan 1966’da CKMP Genel Başkanı Alpaslan Türkeş. Demirel Dönemi ve 12 Mart Darbesi 1961-71. Sık sık ‘irtica tehlikesi’nden bahsetmeye başlayan Đnönü. 12 Kasım’da partisinin Bursa Đl Kongresi’nde yaptığı konuşmada AP’nin halka silah dağıttığı iddiasını reddederek. ‘TĐP Batı tipi bir işçi partisi hüviyetine girmedikçe Türk-Đş daima bu partinin karşısında olacaktır’ dedi. 29 Kasım’da Türk-Đş Genel Sekreteri Halil Tunç. 12 Kasım Ankara/Kurtuluş Meydanı’nda solcu gençlik anti-amerikancı büyük bir miting yaptı. onun karşısında ‘tarafsızlık ve denge politikası’ güdüldüğü izlenimi verilmek isteniliyordu. 10 Temmuz’da ‘memlekette ihtilal havası var’ dedi. ne de sola açılış vardı. 27 Ekim’de yaptığı basın toplantısında. Đnönü’nün Ortanın Solu politikasına sahip çıkan. ‘Yanke go home’ (Amerikalı evine dön) ‘Kıbrıs’ı sizin yüzünüzden kaybediyoruz’. ‘meşru nizamı yıkmak isteyen asilere karşı gayet tabii ki milletin direnme hakkı vardır’ sözlerini sarf etti. 7 Ekim’de bir basın toplantısı düzenleyen Ecevit. Cağaloğlu Yayınevi. Başbakan Süleyman Demirel. ‘Bursa Nutku’nu 1933’de Bursa’da söylediğine dair karar verdi. ‘Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi Kanunu’nun çıkması için boykota başladı. s. TĐP binası tahrip edildi. 8 Ekim Adana CHP Đl Kongresi’nde ‘irtica derdi geniş ve teşkilatlı olarak var’ dedi. bu üniversiteye gelen Başbakan Demirel. solcu gençler tarafından yuhalandı. 1984. Ankara: Bilgi Yayınevi. 22 Kasım’d aMalatya Savcısı. Sosyalistler bu nutku. ‘Nurculuk tehlikesini’ belirten Yargıtay kararını orduya duyurmak ve tanıtmak için bir genelge yayınladı. . ‘komünizm tehlikesi var’ derken. 14 Haziran’da Cemal Tural. 21 Aralık’ta Đstanbul Yüksek Teknik Okulu. Đstanbul.) 15 Ağustos’ta haklarını aramak için Çorum’dan Ankara’ya yürüyen işçiler. 172 .Atatürk heykeline yapılan saldırı. 10 Nisan’da Đzmir’de ‘Komünizmi Telin Miting’ düzenledi. sağ basın ise böyle bir nutkun olmadığını iddia ediyordu. 5-160). 46. Elektrik Mühendisleri Odası. AP de Ortanın Sağı’nda (BAK. ‘Türkiye’de ABD temsilcisi istemiyoruz’ vs. (BKZ. burada yapılan TĐP kongresinde M. 6 Eylül 1966’da adli yılın açılışda Yargıtay Başkanı Đmran Öktem’in ‘gerici ve sağcı akımlar çok tehlikeli bir hal aldı’ demesi ve biraz da felsefe yaparak ‘Allah’ı insan yarattı’ eksantrik sözünü sarf etmesi sol propagandanın eline yeni malzemeler verdi. 1967. artan sosyalist faaliyetler karşısınad yaptığı açıklamada ‘komünizmle’ mücadeleyi kutsal sayıyoruz’ dedi. Tural. ‘Komünizmle Mücadele Metotları’ isimlikitabın askeri okullarda ders kitabı ve bütün askeri personele okutulacağını bildirdi. 18-21 Ekim’de CHP’nin yapılan 18. 28 Nisan’da Genelkurmay Başkanı Cemal Tural. maddelere aykırı davrandıklarını iddia ederek haklarında soruşturma açtı. yuhalandı. Cüneyt Arcayürek. 7 Kasım’da Türk Tarih Kurumu Yönetim Kurulu. 21 Ekim’de ‘hilafeti geri getirme’ çabası ile itham edilen Diyanet Đşleri Başkanı Đbrahim Hakkı Elmalı görevinden alındı. 22 Mayıs’ta Đstanbul’da Amerikan Haberler Merkezi binası bombalandı. pankartları taşıdı. 21 Nisan’da ĐTÜ Bayramı için. 9 Nisan’da Đzmir’de protes gösterisi ile kınandı. 13 Kasım’da Amerikalı askerlerin kadınlara sarkıntılık etmesi üzerine galeyana gelen halk. Ali Aybar v ealtı TĐP’li üyenin 141142. ‘Gerçekten CHP’de ne yeni bir hamle. ‘Keban’an elektrik nakledilemez’ görüşlerine yer verdi. aksine solu önleme çabası vardı’ dedi. Akşam gazetesinin solcu yazarlarından Đlhami Soysal 8 Eylül günü kaçırılarak dövüldü. Amerikalılara ait bna ve otomobilleri tahrip etti. TĐP’in 2 Haziran’daki Kayseri mitinginde olaylar çıktı. Manevi Kalkınma ve Ortanın Sağı. Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı Dean Rusk. 16 Haziran 1966’da Türkiye’nin en büyük barajı olacak olan Keban Barajı’nın temeli atıldı… Sol görüşlü Đnşaat Mühendisleri Odası. TĐP’li Behice Boran 30 Ekim’de CHP’nin Ortanın Solu politikasını eleştirdi. hatta giderek bunun şampiyonluğunu üslenecek olan Bülent Ecevit 24 Ekim’de CHP Genel Sekreterliği görevine getirildi. ‘Keban su tutmaz’ görüşü ile karşı çıkarken. 16 Ekim 1966’da ‘Alevi partisi’ denilen Türkiye Birlik Partisi kuruldu. ‘gençliğin yönetime başkaldırmasının meşru bir Atatürkçü eylem’ olarak görerek her yerde okuyorlar.

TĐP Milletvekili Çetin Altan. subay veerlek çürük yumurta ile taşlandı. Đstanbul. Đstanbul. Amerikalı erlerin kepleri aşırıldı. sosyalist bilinç kazanma. beraber eyleme girmişler ve Đstanbul-Ankara arasında yapılan “Özel Okullar Devletleştirilmelidir” yürüyüşünü yine bu dört örgüt gerçekleştirmiştir. 62-3. Olaylı Yıllar ve Gençlik. 8. sınav. Filo 7 Ekim’de yine geldi. 2 Ağustos’ta Anayasa Mahkemesi bozacaktır. 20-29 Temmuz’da ODTÜ’de toplantı yapan sol gençlik örgütleri. 8 Temmuz’da sosyalist gençlik Çetin Altan’ın dokunulmazlığının kaldırılması girişimin protesto için ‘Birinci Uyanış Mitingi’ni yaptı. Filo yine protesto edildi. hedefi komünizme olmayan sosyalizme açıktır’ ifadeleri kullanıldı. Osman Turan Demirel’i ‘sola kaymak’la suçlayıp ‘AP’nin menfaatçi grubun elinde’ olduğunu söyledi. 6. ‘Acaba. Protesto 12 Ekim’de Đzmir’de tekrarlandı. Đstanbul’dan Ankara’ya yürüdüler. gençliğin ekonomik sorunları incelediğini. 554 173 . Filo protesto edildi. 7 Ekim’de Amerikan 6. Artık her gelişinde tepki gösterilen ve protesto edilen 6. 23 Nisan’da Đzmir’de dövüldü. ‘Anayasa. Bu yılın en hareketli örgütleri ĐTÜTB. Bunlardan dördünün Ürdün’lü öğrenci olduğu açıklandı. Filo’nun sık sık gelmesi kafaları karıştırdı. 141-142. 7-20 kasım arasında Đstanbul’dan Ankara’ya ‘Özel Okulların Devletleştirilmesi Yürüyüşü’nü yaptı. 11 Nisan’da Hizb-ütTahrir’in yediüyesi’ ‘din devleti kurmak’ suçundan Ankara’da yakalandı. Turan. 1965 yılında kurulan Fikir Kulüpleri Federasyonu’nun 1967 yılında henüz örgütlenme döneminde olduğunu.eylemleri554. Solcu gençler Dolmabahçe rıhtmında oturma mitingi yaptı. birkaç kişinin malı olan parti haline geldi’ ifadelerini kullanarak suçladı. (Harun Karadeniz. TĐP çizgisinde politika takip eden DĐSK için ‘TĐP’in işçi kesimindkiyan kuruluşu’ dendi. 4 Şubat’ta ‘Demirel’in partiden milliyetçi-muhafazakar grubu tasfiye kampanyasından’ denilerek. Antalya AP milletvekili Osman Yüksek Serdengeçti partid ihraç edildi. 8. Serdengeçti. yeni getirilen ‘not. 24 Temmuz’da tekrar gelen 6. Dr. Protesto için Beyazıd’tan Takisme’e on bin kişi yürüdü. Taksim Anıtı’na konulan Amerikan çelengi yakıldı. Er ve subaylar karaya çıkamadılar. Filosu’nun Đstanbul’a gelişi ve gençlik tarafından protesto edildi. Belge Yayınları. Protesto edilerek. Dolmabahçe rıhtımındaki Amerikan bayrığı indirilip yerine Türk bayrağı çekildi. 9 Şubat’ta Eski Tüfek Marksistlerden Hikmet Kıvılcımlı. Baskı. maddelerle ilgili kararının gerekçesini açıkladı. Sosyalist gençlik. Üzerlerine mürekkep sıkıldı. devam’ esaslarını protesto için boykota başladı. Karadeniz. TĐP. bu uğurda Meclis’e kanun teklifi verdi. ‘Türkiye’nin faşist bir yönetime doğru gittiği’ni iddia ederek. Harun Karadeniz. 30 Nisan’da CHP’nin Ortanın Solu politikasına karşı çıkan Turhan Feyzioğlu ve 47 arkadaşı CHP’den istifa etti. s.71-3 ) 555 Harun. Amerika doğmakta olan anti-Amerikanizmden faydalanmak mı istiyor?’ düşüncesini doğurdu. çözüm yolu olarak sosyalizmi gördüğünü. 5 Mayıs’ta TĐP’in Kayseri il binası tahrip edildi. Anayasa Mahkemesi. Gençler. 30 Ekim’de partiden ihraç edilecektir. ‘AP’de milliyetçi-mukaddesatçı grubunun sözcüsü’ denilen Prof. Baskı. 12 Şubat’ta Devrimci Đşçi Sendikaları Konfederasyonu kuruldu. gerek 1966 gerekse 1967 yıllarının sol yayınlarının bol bol çıktığı ve geniş kitlelerce okunup tartışıldığı yıllar olduğunu belirtiyor. s. TĐP’in başlattığı ilk ‘Doğu Mitingi’ Diyarbakır’da 16 Eylül’ yapıldı. 17 Kasım’da TĐP’den memnun olmayan sosyalistlerin yayın organı Türk Solu çıkmaya başladı. AP’yi ‘halkı terk eden. Bu örgütler kendi aralarında sürekli bir birlik kurarak birçok konuda beraber tavır almışlar. 1995. ĐTÜTOTB. siyasetle daha çok uğraşma kararı aldılar. Belge Yay. 21 Temmuz’da Komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle TĐP’in Đstanbul Miletvekili Çetin Altan’ın dokunulmazlığı Meclis’te kaldırıldı. Olaylı Yıllar ve Gençlik. 24 Haziran’da Đstanbul’a gelen 6. 27 Ocak’ta Ankara’da SBF öğrencileri.555 2 Ocak’ta TĐP’in yayın organı haftalık Ant Dergisi çıkmaya başladı. ĐYTOTB ve ODTÜÖB’dir. 1995. Sosyalist gazetesini çıkarmaya başladı. 1967 yılında gençlik eylemleri yeni boyutlara ulaşıyor ve gençlik kuruluşlarının bildirilerinde artık sosyalizm sözcüğüne sık sık rastlanıyor. örgütlenme ve eylemler açısından önemli bir dönüm noktası oluşturur.

çocukluğunda ve gençliğinde önce Yahya Kemal’den. Arolat. Yaşamımda Bir Gezinti.Osman S. Süreyya Berfe. babası ve ağabeyi şair olan bir evde büyüdüğünü. onları diri tutmak…’ Arolat. Ataol Behramoğlu ve Đsmet Özel’le yaptığı söyleşilerin onların bir ‘başkaldırısı’ olarak değerlendirildiğini ve o dönemde büyük yankı uyandırdığını belirterek Đsmet Özel’den şu sözü naklediyor: “… Ben kendi payıma ajitasyon gereği duyan bir şairim. Orhan Velilere ve daha sonra da Atilla Đlhan. s. Osman S. üniversiteli. Benim önem verdiğim şey. Türkiye Milli Talebe Federasyonu gibi örgütlerde çalışıyor. şiir. 105-6. Baskı. Yenikapı’da kahvelerde siyaset. a. Ümit Yaşar Oğuzcan’dan Rıza Polat Akkoyunlu’lara. Dünya Yayıncılık. Bu tür yazıları kınıyorum.. 1960’ların sonunda başkaldıran genç şairlerin çoğunun arkadaşı olduğunu. Sonra dilimize kendi kuşağımızın şairlerinin şiirlerini doladık. I. Arif Damar. tiyatro. Tiyatro yapıyorduk. Cemal Süreyya. bizi etkileyen günlük kaygılar değil. Edip Cansever. Enver Gökçe. 2005. Bizim şiirimiz içinde halk özgürlüğe karşı ajite etmek isteğini taşımalıdır. Şükran Kurdakul hep kavganın. Oktay Rifat’lar. Arolat. Arolat. Ant Dergisi’nde üç hafta süren kendisinin yönettiği şiir ve şairlere yönelik bir söyleşiye katıldıklarını. Esas olarak da hepimiz gençliğimize uygun davranışlar içerisindeydik. Özkan Mert. Günümüzün ders dışında kalan kısmı ya bu örgütlerin binalarında ya da Sahaflar’da. roman tartışarak geçiyordu. onların duyarlılıklarını terbiye etmek. Ama bunu yaparken. Fazıl Hüsnü Dağlarca gibi şairlere yöneldiğini belirtiyor ve devam ediyor. Özkan Mert’ten naklediyor: “… Đçinde başkaldırma taşımayan şair olamaz. insanları falan köprünün uçurulmasına. Melih Cevdet’lere. Ataol Behramoğlu’nun ‘Bir Gün Mutlaka’sını. onlara güç vermek isteyen şairleriz. Çınaraltı’nda. onların duygularını da terbiye etmek. Kavel grevini anlatan şiiriyle Hasan Hüseyin Korkmazgil. devrimci teori ve pratiğin geniş perspektifleridir” 556 557 Osman S. sanatla. Süreyya Berfe’nin ‘Gün Ola’sını Özkan Mert’in şiirlerini hep kendi gençliğimizin sesi olarak algıladık. Nazım Hikmet. 174 . 95-6. Turgut Uyar. üniversitedeki öğrencilerin durumunu anlatıyor: “Biz. Arolat. ama benim ajitasyon derken anladığım şudur: ‘Devrimin önce kesimlerini belli bir duyarlılığa itmek. s. gündelik anlamda bir ajitasyon değildir. devrimin şairleri olarak okuduğumuz şairler oldu. falan fabrikanın işgaline kışkırtmak değildir. Đstanbul.” Arolat. TMTF içinden ‘Şenlik Komitesi’ kurarak uluslar arası organizasyonları başlattıklarını bildiriyor. 556 Osman S.g. 1969 yılında bu genç şairlerin Halkın Dostları isimli dergilerini hazırladıkları sırada.e.557 Osman S. Ama benim sözünü ettiğim. Bizler şiirimizde devrimcilere yalnız olmadıklarını hatırlatmak. öğrenci eylemlerine katılıyorduk. Đstanbul Üniversitesi Talebe Birliği. Arolat. Hasretiden Prangalar Eskittim kitabıyla Ahmet Arif. siyasetle ilgili gençlerdik. Đsmet Özel’in ‘Geceleyin Bir Koşu’sunu.

gelecek kuşakları da hazırlamakla yükümlüyüz. üst kuruluş TMTF olmak üzere.g. direnme. Hatta diğer öğrenci örgütleriyle birlikte. Arolat.e. 2005. Arolat. Bu durum. a. hatta kantinleri işlettikleri ve gelirlerini öğrenci faaliyetlerinde kullandıkları görülmektedir.563 68 Kuşağı’ndaki gençlerin Alevi gruplarla ve ozanlarla sosyal ilişkilerinin iyi olduğu görülmektedir. ikinci olarak Singer işçileriyle giriştikleri grevde 32 sayfalık 12 x 17cm.562 Diğer taraftan Ant Dergisi’nde çalıştığını. diğer bir çok öğrenci kuruluşunun da broşürleri üzerinde imzaları olduğunu. Propagandayı bu anlamda anlıyorsak. bu komisyonda kendisinin yürüttüğünü. daha sonra otuz bin adet broşür basıldığını bildiriyor. 558 559 Osman S... üniversitede öğrencilere eylemle ilgili özerk bir alan sağlamakla birlikte. 68 kuşağı gençliğinin üniversite kantinlerine hakim olduğu. I. bunun yanında aşıklar gecesi düzenlediklerini.g. Arolat. eğitme. Güzel Sanatlar Akademisi’ni basıp. Osman S. Süreyya Berfe’den naklediyor: “… Sanatçının propagandası bir uyarma.560 Arolat. ikisinden beşer bin adet basıldığını. ĐTÜTB. kendisinin o dönemde TMTF Basın Yayın Komisyonu başkanı olduğunu. 563 Osman S. s. 560 Osman S. 120. yaptığı çalışmaların baskı işlerinin ödemelerini de genellikle ĐTÜTB üstlenirdi.g. öğrenci kantinini işlettiği için geliri gayet iyiydi. 117-8. s. sabahın köründe ‘sanat devrim içindir’ afişiyle donattıklarını bildiriyor. 562 Osman S. eBatındaki broşürü hazırladığını. hatta Aleviler için Cem adlı derginin mizanpaj ve redaksiyon işlerini yaptığını belirtiyor.. 204. Baskı. üniversite dışında da faaliyet ve eylemleri için gerekli maddi alt yapıyı sağlamaktadır. s. TMTF’nin afişi olarak broşür hazırladığını. a. Osman S.. söz konusu dönemde evde. Arolat.561 Arolat. 175 . Arolat anlatıyor: “Oturum dergisi. s. birçok matbaa işini çeşitli öğrenci birlikleri adına.558 Devrimci şairlerin ve yazarların 68 kuşağı gençliği için bir bilinç ve beslenme ‘kaynağı’ olduğunu görüyoruz.” Arolat. O nedenle ödemelerini rahatlıkla yapabilirdi. Yaşamımda Bir Gezinti. 118.e.559 Osman S.e. parayı Đstanbul Teknik Üniversitesi öğrenci birliğinin verdiğini. Ataol Behramoğlu’ndan naklediyor: “Sanatçının en önemli özelliği.e. ĐTÜ Öğrenci Birliği yayın organıydı. Yalnızca bugünü anlatmakla değil.g. arkadaşlarıyla bastıkları seri-grafik afişleri. yön gösterme sayılır. Nesimi Çimen gibi Alevi ozanları çağırdıklarını. Arolat. Ege’de yapılan ‘zeytinyağı’ mitinglerinde. Arolat. Arolat. insanı derinliğine bilinçlendirmesidir… Sanatını uzun süreli derinliğine bir etkisi vardır. Dünya Yayıncılık.Arolat. a. broşürlerin söz konusu dönemde hoş görüntüleri ve güzel uslüpları ile uzun süre yankı uyandırdığını. 561 Osman S. a. Đstanbul. Bu dönemde basılan broşürlerin ve kullanılan sloganların insanlar üzerinde etkili olduğunu görüyoruz. s. sanat propaganda yapacaktır.g. insanlar üzerinde etkili olduğunu belirtiyor. s. 119. etkili olduğunu söylüyor.e. 107-9. a. yapmalıdır. Arolat..

Osman S. ‘devrimci bilinç taşıma’ öncü misyonunu yüklendikleri görülmektedir. 566 Osman S. Süerkan. Arolat anlatıyor: “… O dönemde öğrenci kuruluşları işçi sendikalarının grevleri ve köylülerin toprak meseleleriyle yakından ilgilenirlerdi.e.”564 Öğrencilerin söz konusu dönemde organizasyonlarda öncülük ettiğini de görmekteyiz. 1967 baharı daha çok seri konferansların yapıldığı ve öğrencinin politik bilincini artırmasına yönelik çalışmalarla geçtiği. 120. Baskı. Mustafa Ok.. Đstanbul. öğrenci derneklerinin faaliyetlerine atıldıklarını. Osman S. 1967 Aralık ayında ‘Türkiye’nin Milli Savunma Stratejisi ve Dış Politika’ konulu bir seminer düzenledi. MTTB. Erdal Đnönü’yle uzun bir Çin gezisinin ardından. Bafa Gölü’ndeki kavga ve Paşabahçe. ondan ödünç kitaplar aldığını. Bu seminere tabii senatörlerden Haydar Tunçkanat. 567 Ömer Erim Süerkan. TMTF ve ĐÜTB’de tiyatro faaliyetlerini organize ettiğini. Arolat. Çin üzerine yazdığı seri yazısının sonuna ‘Tiananmen Meydanı’nda bir milyon gencin gösteri yaptığı bu dönem bana müsamere gibi geldi. bu etkinliklerin kültürel yönden olduğu gibi yeni kişilerle tanışma yönünden de kendilerinin gelişmesinde çok yararı olduğunu belirtiyor ve bir örnek veriyor: “TMGT. gençlik tiyatrosu çalışmalarına katıldığını bildiriyor. Bülent Ecevit ve Aydın Yalçın tarafından verildi. Nurettin Demirdöven ve Deniz Gezmiş ile birlikte Salacak’ta oturan eski bir TKP’li olan Kenan Uluğ ile özel sohbetlerinin olduğunu. a. s. 151. Arolat. bilet satışlarını gözden geçirdiğini. Kavel grevlerinde başlayarak birçok grev yerinde öğrencileri. bu geziler sırasında TÖS’ün birçok öncü öğretmeniyle tanıştığını. 2005. 219-21. Doç. Osman S. Çetin Altan 564 565 Osman S.. insanları yönlendiren etkileyen öğretmenlerle tanıştığını bildiriyor. Stokcholm’de Sosyalist Enternasyonel Toplantısı’na katılıp döndüğünü.e. Dünya Yayıncılık.g. s. Arolat. 176 .e. Suphi Karaman. a. Đbrahim Çamlı ve Đlhan Selçuk katıldılar. Çin’de kanlı çatışmaların başladığını bildiriyor. köylülere.566 Osman S. Atalan ve Göllüce’de toprak işgalleri. Yaşamımda Bir Gezinti. onun deneyimlerini dinlediklerini aktarıyor. Ortaca’da alevi-sünni çatışması.Söz konusu dönemde üniversite öğrencilerinin. Arolat.g.565 Arolat. Arolat. I. 198-9. öğrenci liderlerini görmek söz konusuydu. bu tiyatronun öncüsü olarak. Arolat.. Đdris Küçükömer. Bu konferanslar Çetin Altan. salonları.g. işçilere. bütün panel form ve konferanslara katıldıklarını. Türkiye Öğretmenler Sendikası için bir tiyatro kurduğunu. a. 567 Osman S. s. s. Anadolu’da kent kent dolaşıp TÖS bölge temsilcilikleriyle. ĐTÜ’de Hasan Yalçın başkanlığında seçilen talebe birliği yönetim kurulu ilk çalışma olarak bir seri konferans düzenledi. Ya bu hoşgörü sürek ya da bu ülkede muhalif gençlerle yönetim arasında ciddi sorunlar yaşanacak’ diye bitirdiğini. Dr.

Đstanbul. 571 Harun. s.. Basım. 570 1967 Haziran’ında ve Ekim’inde Đstanbul’a gelen ikinci filo. Đstanbul.. 65-7.. mahkeme kararıyla ve polis zoruyla binadan çıkarılır.571 Đstanbul Yüksek Teknik Okulu Talebe Birliği de. sadece sosyalist öğrencilere dayanılarak kurulan Fikir Kulüpleri Federasyonuna bağlı birliklerin yıkılmasıyla devrimci kanadın büyük bir güç kaybedeceğini. Taksim’de miting yapılır. asıl hedeflerinin sosyalizm olduğunu belirtmekten. Bu seminerlerin hazırlığını Mustafa Đlker Gürkan’la ben yapmıştım. Behice Boran. Deniz -Bir Đsyancını Đzleri-. Belgelerle FKF. 1657. Olaylı Yıllar ve Gençlik. s. Beyazıd’dan Taksim’e yürünür.e. I. s. 17. Ancak çözümleyici organların.568 1967 yılında TMTF ikinci başkanlığına seçilen Faruk Yalnız. TĐP’ in buna karşı “Sosyalist Türkiye” 568 569 Harun. 572 Turhan Feyizoğlu. Her ne kadar bu politik mücadelenin içinde bulunmasak da. vurgulamaktan hiçbir zaman geri durmadıklarını. 177 . Đlhan Selçuk ve Mihri Belli’nin katılarak konuşma yaptığı. Karadeniz. Bu gelip geçici bir dönemdir.g. a.g. 1988. yayın alanında legalitenin sınırlarını zorlamayı ve kazanımları örgütsel alana aktarmayı hedeflediklerini. 2000. 65. Kendi sorunları ile yurt sorunlarının paralelliği ortaya konulmalıdır. 64.. 6 Ocak 1968 Cumartesi günü. 1995. sosyalist gençler tarafından protesto edilir.569 FKF Đstanbul Sekreteri Veysi Sarısözen 28 Nisan olayları münasebetiyle Ant dergisinin düzenlediği bir açık oturumda “Üniversite öğrencisinin yalnız kendi yaşantısını düşünerek memleket sorunlarına yabancılaşmasına önlem lazımdır. Karadeniz.45. Gençliğin fonksiyonları ne olacak? Gençliğin hiçbir zaman iktidara gelmek gibi bir kavgası yoktur. s. sınıfların yan desteği mahiyetinde olabilir.. Türkiye’de cereyan eden sonuç alıcı mücadelenin politik mücadele olduğunu biliriz. ‘Türk Devriminin Stratejisi’ konulu semineri düzenledi. 8.Belli. Karadeniz. amaçlarının demokratik düzen içerisinde sosyalist hareketin gelişmesini sağlamak olduğunu ifade etmektedir. 570 Ali Yıldırım.ve Bülent Ecevit’e kitlenin saygısı büyüktü.” 572 S. Dev-Genç(1965-71). Đlhan Selçuk ve Mihri Belli ile bu seminerleri düzenleme çalışmaları sırasında çalışmıştı. TMTF ve binası Nevzat Yalçıntaş isminde sağcı bir doçenti yed-i emin olarak teslim edilir. Su Yay. “sosyalizm yolunda tam bağımsız ve gerçekten demokratik Türkiye” temel sloganının çok tuttuğunu. Belge Yayınları. Gençliğe düşen temelli görevlerden biri baskı grubu fonksiyonunu yerine getirmektir…Gençlik fonksiyonları son tahlilde çözümleyici değildir. TĐP saflarında umudunu bulamayan gençlerin “Türk Solu” çevresinde toparlandığını ve antiemperyalist mücadelenin yoğunluk kazandığını. Baskı. a. s.e. Deniz. Đktidara gelmek söz konusu değildir. Harun. Ankara: Yurt Kitap-Yayın. bu politik mücadelenin ne olduğunun farkındayız. Baskı. Sonuç alıcı politik eylem yapan organların mahiyetleri hakkında fikir sahibi olmak zorunluluğumuz vardır” diyerek gençliğin Türkiye’nin sorunlarını çözümleyebilecek akımın yürütücüleri hakkında sahip olduğu fikre göre temayülünü belli edeceğini.

a. hatta daha eskilerde ‘işçi köylü Sovyetleri’.g. 575 1967 yılında Siyasal Bilgiler Fakültesi Öğrenci Derneğinin davetlisi olarak o fakültede bir konuşma yapmıştı Mihri Belli. yoksa sanığı değil. Türkiye’nin önündeki ilk devrimci adımın Milli Demokratik Devrim (MDD) olduğu.439.. Kısacası. “o dönemdeki hareket için devrim sözcüğünü durmadan yinelenerek.sloganı ile karşı çıktığını. I. Belli’ nin kendisi idi. beklenen. 178 . s. ortalıkta sloganların yarıştırıldığını ifade etmektedir. Belge Yay. 143. s.e. s. Nihat Sargın. Belli olduğunu574 aktarıyor.”576 Sevim Belli. Aslında yargılanan dergi ve konuşma değil. fakat namuslu yurtseverler olarak onlarla MDD’nin hedefleri konusunda.g. demokrasiydi.. aynı okulun insanları olmadıklarını. Đstanbul. olabilirse davayı beraat ettirmektir. en başta Suphi Karaman’ın kendilerine yakınlık gösterdiklerini. Belli’nin mahkemede konuşmasını beraat ettirmesini gösteriyor: “… Konuşmada suç olmadığını değil. Belli. bu konuları tartışmanın ve orada konuşulan düşüncelerin suç olamayacağını savunmak. 434-435. Baskı. Politik davalarda esas davayı savunmak. yürekleri ısıtan bir coşku kaynağı idi öncelikle. s. Bunun için de olası bir iktidar değil.573 Sevim Belli. ilk sayfada yayınlanan yazının derginin çizgisini belirlediğini. 575 Sevim Belli. 576 Nihat Sargın. eski arkadaşlarının içinde bulunduğu bir yazı kurulunun Türk Solu dergisine girecek yazıları denetlediğini. yasaların sınırlarını zorlamak daha doğru idi. bağımsızlık ve demokraside ve hatta bir ölçüde sosyalizmde anlaştıklarını ifade ediyor. “Devrim nedir. Konuşmacı ve derginin yazı işleri müdürü Vahap Erdoğdu tutuklanıp Ankara cezaevine kondular. ne değildir?” idi konuşmanın konusu.Karşılığı 7. başyazarlarının Suphi Karaman olduğunu. yazarın genellikle M.e.5 yıl olsa da. legalite sınırlarının nasıl genişletildiğine örnek olarak M. Türkiye’ deki sosyalist hareketin klikleştiğini. O günlerin bir şairinin sözleriyle ‘hapiste söylenen yasak türkülerde’ ve gizlice meşkedilip her fırsatta birlikte yinelenen marşlarda. 1989. 1994. yani tam bağımsız ve gerçekten demokratik bir ülke yaratmak olduğu. Ama parti programının ‘asgari programı’ bölümüydü gerçekte istenen. “Türk Solu” bu konuşmanın bir özetini konuşmadan sonraki sayısında yayınladı. I. demokratik istemlerdi. a. Bir Kuşağın Son Temsilcileri ‘Eski Tüfek’ Sosyalistler. Haz: Atilla Akar. M. ‘Anadolu şuralar hükümetinin kuruluşu’ söz konusu edilirdi. gerçekleşmesi için uğraş verilen. 434. “Türk Solu” dergisini çıkardıkları ve MDD çizgisini savundukları dönemde. Baskı. Sevim Belli. 27 Mayısçıların bir bölümünün. M. Belli bir bakıma MDD’nin açıklaması olan konuşmasını 573 574 Sevim Belli.. Ve önce Vahap Erdoğdu tahliye edildi. Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. Đletişim Yayınları. sosyalist kurtuluş aşamasına ancak bu yoldan varılacağı görüşü savunuluyordu. Konuşmada devrimin bir üretim tarzından daha ileri bir üretim tarzına geçiş olduğu belirtiliyor. Đstanbul. mevcut iktidarın etkilenmesiyle gündemdeki.

Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. Belli. Özellikle. Belge Yay. 1967’ den sonraki sosyalist canlanmayı şu şekilde anlatmaktadır: “Mihri (Belli) gençlerin coşkusuna kaptırmıştı kendini. 441. ilerici dediği gençliği ayrıştıran en önemli olayın 1967’nin ‘Doğu Mitingleri’ olduğunu. 214. kasaba kabasa. üzerimizde çok büyük etkiler bırakan sanat dallarıydı. Baskı. Daha sonra Halk Oyuncuları (HO) da AST’a yakın bir işlev görmüştür. ilk kez Nazım Hikmet’in şiirlerini yayımlayarak. Böylece bir ileri mevzi elde etmek istiyordu. Ozan Yayıncılık. köy köy dolaşarak tiyatroyu kitleşerek götürmede önce bir rol oynamıştır…”580 Gün Zileli’ye göre “…Onat Kutlar’ın başında bulunduğu Sinematek. köylü hareketleri yayılıyordu. s. Baskı. daha sonra ise olaya karışmadığını. Seminerlere çağrılıyorduk…”579 Gün Zileli. Turhan Feyizoğlu. 2002. a. Đletişim Yayınları.” “Şiir ve edebiyatın yanı sıra. 579 Sevim Belli. Đstanbul. Öte yandan. Ali Haydar Cilasun ve Rüçhan Tolgay’ın başını çektikleri Sahne Anadolu da. 1965 sonrası kuşağa etki eden fikri kaynaklardan bahsediyor.460-461. Toplantılar. 179 . bu mitinglere FKF’nin tam bir destek verdiği halde TMTF ve TMGT önce sessiz kaldığını. kalabalıkların salona sığmadığı oluyordu. 2003. coşkusuna ve davaya bağlılığına.. 2. tiyatro ve sinema da. Đstanbul. sosyalist gençlik yetişiyordu. Ankara’da. Nazım Hikmet’in bütün şiirleri yayımlanmaya başladı. açık oturumlar. Legalite uğruna mücadelenin bir gereğiydi bu. Nazım Hikmet tabusunun üzerine yürüdü. Đkinci. Her durumda ve koşulda politik savunma yapılmalıdır…”577 Muharrem Kılıç. Şair Ahmet Arif’in 1969 yılında yayımlanan ‘Hasretinden Prangalar Eskittim’ adlı kitabı ise.savunuyordu. yeniden gençliğe esin veren büyük şair olarak günlük mücadelelerimizde ve yaşamımızda. Đşçi hareketleri. s. Bu iyice çürümüz tabunun yıkılışıyla birlikte. Genel bir şahlanış vardı ülkede. “O yıl (1966). Kitaplar piyasaya çıkar çıkmaz tükeniyordu. 580 Gün Zileli. (kendileri için) bir sanat okulu rolü oynamıştır. Yarılma (1954-72). Đstanbul. I. tam tersine karşı olduğunu açıkladığını bildiriyor.578 S.. yanıbaşımızdan ayrılmaz olmuştu. yer yer ikircikli davrandığını. 71. hepimizin başucu kitabı olacaktı. 1994. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. Öte yandan. Kurtuluş Savaşı Destanı ve Memleketimden Đnsan Manzaraları başlıklarını taşıyan uzun-destan şiirleri dilimizden düşmez Nazım Hikmet. Bir anti-emperyalist.e. s. Daha o günlerde bir sinema duygusu geliştirmelerini sağlamıştır. 1963 yılındaki ünlü Kavel grevinden 577 578 Sevim Belli. Yön dergisi. o zamana dek gündelik yaşamımızda asla yer almamış forumlar birbirini izliyordu. Okunuyordu ve tartışılıyordu. üçüncü baskıları yapılıyordu.g. s. Bu toplantılar o kadar ilgi görüyordu ki. Türk sinemasında da sol bakış açısıyla yapılmış filmler ortaya çıkmaya başlamıştır. şiire yeni bir soluk getirecek. dönemin en etkili tiyatrosu Ankara Sanat Tiyatrosu’ydu (AST).

Yarılma (1954-72). ‘kısa çöp uzun çöpten hakkın alacak’ aşık deyişi. “Öte yandan. solda önemli bir damar oluşturuyordu. 2002. s. TĐP çevresinde seslerini duyurmaya başlamışlardı. “Edebiyat alanında. tiyatro oyuncuları Beklan Algan ve Ayla Algan’ın baş rollerini oynadığı ‘Karanlıkta Uyananlar’. 1960 Türk şiirine yeni bir soluk getiriyorlardı.g. Onun türküleri biz solcu gençlerin ayrılmaz bir parçası haline gelmişti. Marx’ın Katipal’inin bir özetini yayımlamıştı. Alevi kökenli aşık geleneği de.”581 Söz konusu edebi faaliyetlerin sosyalist gerçekliğin bir propaganda aracı haline dönüştüğü görülmektedir. ‘köy gerçekçiliği’nin dar sınırlarını aşan Yılmaz Güney Sineması’nın habercileri oluyorlardı. ana bu beni ısrarla okumaktan vazgeçirememişti. Mahsuni’nin türküleri dilden dile dolaşıyor.”583 Muzaffer Đlhan Erdost. Dün Köleydik. Kemalizmle sosyalizm karışımı bir antiemperyalizmden. Muzaffer Erdos ve Đlhan Erdost kardeşlerin yönettiği Sol Yayınları Marksist klasikleri basmaya başlamıştı. örneğin Macaristan’daki devrim mücadelesini anlatan. s. doğrudan doğruya köy kökenli ozanlar da. Özkan Mert. Memed Fuad’ın yönettiği Yeni Dergi’nin yanı sıra. sol yayınların sayısı da gittikçe artıyordu. ‘Yılanların Öcü’ ve Necati Cumalı’nın öyküsünden uyarlama. Klasikleri okudukça.. gibi nispeten daha kolay anlaşılır el kitapları basıyordu. Baskı. toplumun entelektüel kesimlerine yaymalarının yanı sıra. Lenin. Ataol Behramoğlu.sonraki yıllarda. özellikle şiir alanında önemli bir işlev yerine getiriyordu. a. Sol yayınları. Yeni parlayan ve iyiden iyiye radikal söylemleri türkülerinde onu yapan halk ozanı ise Aşık Đhsani’ydi. bir ölçüde modernize ederek. 215. Đstanbul. doğrudan doğruya komünist ideolojiye doğru yol alıyordum. Cemal Süreyya’nın çıkarttığı Papirüs de. Fakir Baykurt’un romanından uyarlama.hareketle çevrilen Vedat Türkali’nin senaryosunu yazdığı. 180 . Marx. ‘Susuz Yaz’. Gün Zileli. Süleyman Ege’nin yönettiği Bilim ve Sosyalizm Yayınları da. Mao Çetung’un (o zamanki yazılışı böyleydi) eserleri gittikçe daha fazla doldurur olmuştu.e. Bugün Halkız. klasiklerin yanı sıra. 215-6. Daha sonra bu sol yayınları silsilesine. Nazım Hikmet geleneğini devralan modern genç kuşak devrimci şairleri. 583 Gün Zileli. Ruhi Su ve Rahmi Saltuk’un bu geleneği. TĐP mitinglerinde slogan olarak dalgalanıyordu. 2.e. s.g.. Engels. Marksizme gittikçe daha sıkı sarılıyor. tek tek kitaplar yayınlayan bir yayınevi olmaktan çıkıp sistemli olarak bilimsel sosyalizmin klasiklerini yayınlayan bir yayınevine dönüştüklerini. Mihri Belli’nin Sol Yayınları’na gelmesiyle.”582 “Bu arada. Artık. sahneye ilk kez işçi sınıfının yaşam ve mücadelesini getirirken. 216. Bu özetten bile hiçbir şey anlamayınca moralim biraz bozulur gibi olmuştu. Đletişim Yayınları. onun katkısıyla en zor metinlere 581 582 Gün Zileli. kitapçı vitrinlerini. Stalin. ‘köy gerçekliği’nin öncüleri olarak ortaya çıkıyor. Süreyya Berfe vb. Doğan Özgüden’in yönettiği Ant derisi ve daha çok Latin Amerika gerilla mücadelelerine ağırlık veren Ant Yayınları da eklenecekti. Đsmet Özel. yayın hayatına başlayan. a.

Muzaffer Đlhan Erdost. 29. Gün Zileli. ailesinde. bir düşsel yazı olan “Onu Anlat Đşte”de. Çin-Sovyetler Birliği ayrılığını anlatan bir kitap da yayımlamıştı. kimi konuların gövdelenip dallandığını dile getiriyor ve bu bağlamda M.el atıldığını. her yaptıkları hareketin her attıkları adımın doğruluğunu gösteren 584 Muzaffer Đlhan Erdost.g. Bilim ve Sosyalizm Yayınları. yayınların. Milli Demokratik Devrim görüşünün bu süreçte biçimlendiğini ve Belli’nin oylumlu “Yazılar” kitabının Sol Yayınlar arasında yayınlandığını ifade ediyor. Yarılma (1954-72). değerlendirilmesinde. o zamanın sol hareketi içinde. “Mihri Belli: Güzel Mutsuzluk”. 181 . tarihi ilerleten. 585 Muzaffer Đlhan Erdost.. yirmi bin Felsefenin Başlangıç Đlkeleri. Đlkin beş bin Kapital. devrimleri gerçekleştiren gücün kitlelerin gücü olduğu mücadelelerinin devrimin itici gücünün kitlelerin yaratıcı gücünü oluşturma mücadelesi olduğu.”587 Gün Zileli. hedeflerinin devrimci mücadele içinde halk sınıflarını Milli Demokratik Devrim saflarına kazanma ve devrimi gerçekleştirecek gücü toplama mücadelesi olduğu. yayınlayanın dünyasına kök salıp canlandığını. Mayıs-Haziran). 2002. kızı Türküler’in sorularını cevaplarken şöyle kurguluyor: “Đlkin beş bin Emperyalizm. sonra on bin. Çin’deki gibi büyük bir kitlesel ayaklanmanın propagandasını yapmaya giriştiğini. yaptıklarını savunmaya geçtiğini anlatıyor.. sonra on bin.g.584 Sol Yayınları’ndaki kitapları taşımalarını. 217. kendisini. 587 Gün Zileli. Stalin’i kötüleyenlere karşı. Đlhan. bunun nitel bir dönüşüm sayılabileceğini. Sovyetler Birliği’ni ‘revizyonist’ olarak nitelendirmeye başlamıştım. 29-30. beş bin Görünmeyen Hükümet CIA. On bin Doğanın Diyalektiği. yirmi bin Sosyalizmin Alfabesi.588 PDA’cı grubun yayın organı Proleter Devrimci Aydınlık’ta Dünya ve Türkiye Dergisi’nin “Gerçek Kahraman Kitlelerdir” başlıklı yazıda gerçek kahramanlığın kitlenin kahramanlığı olduğu. çevirilerin ölü metinler olarak doğmadığını. 2.m.”585.m. s.e. a. sonra yirmi bin Emperyalizm. Çin’de Büyük Kültür Devrimi de başlamıştı. 216-7.. a. toplumsal yaşama uyarlanmasında bir dönüşümün başlangıcı olduğunu ifade ediyor. Edebiyat ve Eleştiri Đki Aylık Edebiyat ve Eleştiri Dergisi. s. kendisine ‘Stalin’in ne kadar çok insan öldürdüğünü biliyor musunuz?’ diye soranlara Stalin hakkında doğru dürüst bir şey bilmediği halde ‘burjuvalar onu kötülediğine göre iyi birisi olmalı’ diye düşündüğünü. Belli’nin ilkin Yön’de küçük bir yazıda uç veren görüşlerini çevirilerle yeniden yoğurduğunu.586 “Bu arada. Bu eğilim. 588 Gün Zileli. Đstanbul.g. s. 586 Muzaffer Đlhan Erdost. s. Çin Kültür Devrimi’ne ve Çin Sosyalizmi’ne duyduğu sempatinin etkisiyle çevresinde. Baskı. aslında bu ayrılığın gerçek içeriğine vakıf olmadan. çevirenin. böyle bir kitlesel ayaklanmanın burjuvaları nasıl tir tir titreteceğini düşünmenin kendisine zevk verdiğini anlatıyor. s. Kültür Devrimi’ne büyük sempati besliyorduk. çeviriyi yazanın. özellikle gençler arasında oldukça yaygındı. Bu kitabı okuyunca Çin sosyalizmine daha çok sempati duyar olmuş. bunun bilimsel sosyalizmin bilinip kavranmasında. Çin’deki ‘Kızıl Muhafız’lardan biri gibi görmeye başladığını. a. on bin Đnsanın Türeyişi. Aynı yıl. 30-31. 2006/02 sayı: 86-87 (Mart-Nisan. Đletişim Yayınları.

Proleter Devrimci Aydınlık (Aylık Dergi).m. Demokratik Halk Diktatörlüğü Üzerine.g. 2. 167 591 Gün Zileli. böyle bir partinin önderliğini kabul etmiş bütün devrimci sınıf ve gruplardan kurulu bir birleşik cephe. 238-9. yeni tedbirlere zorlamaktadır. 30 Haziran 1949. TĐP binalarında o zamanlar Batı parçaları eşliğinde dans edildiğini. Ekim Yayınları. birliğin gerçekleşmesi. 17) ** Marxizm-Leninizm teorisi ile silahlanmış. 167 * Davamıza önderlik eden ana kuvvet Çin Komünist Partisi’dir.. iyi disiplinli bir parti. o hareketin karşı devrimin gücünü kırması ve devrimci safları güçlendirmesi olduğu ifade ediliyor. 1970 (Ocak) Sayı:15 s. Atilla Ersoy adlı gencin ‘bu dans partilerinin köylü gençleri içinde yetiştikleri muhafazakar ortamdan kurtarmaya hizmet ettiğini’ anlattığını. s. 69 deniz subayının bildirisiyle açığa çıkan ordumuz saflarındaki devrimci gelişmeler. Seçme Eserler. 422. Đstanbul. Bu konuda Gün Zilseli’nin arkadaşı Nalan’ın. köylülerimizin toprak için yürüyüşler ve işgaller şeklinde yaygınlaşan hareketleri. Yalçın.591 Zileli. s. Sayı:15 s. emperyalizm ve işbirlikçilerini geriletmekte. Đletişim Yayınları. burjuva hayattan kopmaya çalışırken solcu bir öğrenci örgütünde burjuva eğlencesiyle karşılaşmaktan rahatsız olduğunu. 18). Düşüncemize yol gösteren teorik temel ise Marxizm-Leninizm’dir. işçilerimizin demokratik ve iktisadi haklar için mücadelelerinin şiddetlenmesi. kendisinin bunlara burjuvalık dediğini. a. danslı partilerin kendisini sarmasına değinerek ortamın daha hareketli olduğunu. özeleştiri yöntemini kullanan ve halk yığınlarıyla kenetlenmiş. Ankara. böyle bir partinin önderliği altındaki bir ordu. aktaran: Başkan Mao Tsetung’un sözleri. (Bkz. kendisini FKF yöneticileriyle tanıştırdığını ifade ediyor. Zileli. Ekim Yayınları. daha çok arkadaş edinme imkanının olduğunu belirtiyor. tek bir hareket. 589 PDA’nın MDD görüşünden hareketle “geniş cephe faaliyeti” çerçevesinde farklı sınıf ve zümrelerden oluşan devrimci güçlerin birliğini. arkadaşlıkların hatta kızerkek arkadaşlıklarının oldukça etkili olduğunu görüyoruz. işbirlikçi iktidara kaşı TRT çatısı altında ilerici aydınların mevziler kazanmaları. Yalçın. Mao Tsetung. s. 1969. 2002. (Bkz. 590 “Aydınlık’ta Dünya ve Türkiye” . tek bir mücadele halinde birleşmeye doğru gitmektedir. s. Ankara. Y. Baskı. “birleşik cepheyi”** savunduğu görülmektedir. FKF’ye her okulda çok değişik kökende ve tipte kişilerin geldiğini. 1969. Çin Halk Cumhuriyeti Birinci Ulusal Halk Kongresi’nin Birinci Oturumunu Açış Demeci (15 Eylül 1954). 182 . Cilt IV.590 Bu kuşaktaki bazı öğrencilerin FKF ile tanışmasında. Türkçesi. milli sınıf ve zümrelerde yankı ve destek bulması.işte bunlar düşmanı yenmemizi sağlayan üç ana silahtır. Başkan Mao Tsetung’un Sözleri.esasın. Türkçesi: Y. öğretmen ve memur mücadeleleri. ayrıca bu partilerin çok sayıda genci çektiğini. Çeşitli kesimlerde ve cephelerde yürütülen bu mücadelelerin arasındaki bağların kurulması ve güçlenmesi. örneğin Eğitim Enstitüsü’nden gelenlerin büyük çoğunluğunun köy kökenli gençler 589 “Aydınlık’ta Dünya ve Türkiye” . “Gerçek Kahraman Kitlelerdir” başlıklı yazıda şu ifadelere yer verilmektedir: Devrimci gençliğin anti-emperyalist mücadelelerinin güçlenmesi. Mao Tsetung. TĐP’ten çok FKF’ye gittiğini. Yarılma (1954-72). FKF’nin bina giderlerine katkı sağladığını dile getiriyor.

1967-68 yılları Zeki Baştımar’ın. a... 597 Sevim Belli. s. Ama şevk vardı. Ama unutmayalım ki. 596 Can Yücel. Belli. Ho Şi Minh tavrını sürdürdüklerini bildirmektedir. Belli ile çalışmak istediğini. bizim Vietnam Kurtuluş Cephesi’ne yapacağımız en büyük yardım. Erdoğan ???. Baskı. Gün Zileli. Boşuna mı Çiğnedik? Anılar. Belli’nin bu teklifi kabul etmediğini. 454. Đstanbul. Mihri Belli. 256. Belli.” 597 592 593 Gün Zileli.g. Gün Zileli..olduğunu. Gittikçe artan büyük bir kesim sosyalizm bilimini okumak öğrenmek istiyordu. Haluk Aker gibi devrimci şairler Yordam Dergisi’ne uzak durmasına rağmen. Ataol Berhamoğlu. s. 595 Sevim Belli. sayılarının azlığına rağmen. Yarılma (1954-72). Hayati Tözün ve diğerlerinin parti ile ilişkilerinin kesildiğini duyduğunu594 S. Belge Yay. Sevinç ve Vecdi Özgüner. 442. Sovyetler’in TKP dayatmasına karşı anti-Sovyet bir tutumu benimsemediklerini. kararlılıkla ilerlediklerini bildiriyor. bu gençlerin popülist davrandığını. bu aktif üyelerin dayandığı solcu kesimin ise toplanılsa bütün okul çapında ancak 40-50 kişiye ulaşabildiğini. Ant Dergisi. M.e. 1994. 2. 242.s.592 68 Kuşağı’nın oluşumunun başlangıcında dar.g. Yani istem vardı. SBF’den gelen gençlerin daha şehir ve hatta burjuva kökenli olduğunu konuşmalarında entelektüel tavırlarından bunun kolayca anlaşıldığını belirterek Eğitim Enstitüsü’nden gelen gençlere örnek olarak Zeki Saruhan’ı. sınırlı ama örgütlü aktif bir kadronun büyük kitleyi cezp edebildiğini ve yönlendirebildiğini görüyoruz. s. FKF’de yapılacak seçim taktiğini tespit etmek üzere. Sayı: 60. “Amerika’ya Karşı Serum”.595 Can Yücel.e.. Ant Dergisi’ndeki “Amerika’ya Karşı Serum” başlıklı yazısında Đlhan Selçuk’un 12 Şubat 1968 tarihli “Vietnam Milli Kurtuluş Cephesine Yardım Kampanyası Açmalıyız” başlıklı yazısına atıfta bulunarak. s. 2002. Kısacası umut vardı. Şaban Ormanlar. inançlarının büyük olduğunu. Đletişim Yayınları. 20 Şubat 1968. Nato’ya karşı başlayacak gösteriler sırasında bu Milli Cephe bilincine varmış olduğumuzu göstermektir. Baskı. 6. 183 . “Açalım. ortak düşmana karşı girişmiş olduğumuz Đkinci Kurtuluş Harbi’nde işçilerle köylülerin ittifakına dayanan. a. geniş ve sağlam bir milli cephe içinde birleşmektir. edebiyatçılıkla solculuğu birleştirenler Yordam çevresinde solcu-edebiyatçı bir çevre oluşturmuştur.e.g. toplantıya katılan aktif üyelerin sayısının on ila on beş arasında değiştiğini. 450-451. Şevki ve Nuran Akşit. TKP tevkifatından namuslu ve devrimci inancını koruyanların hepsini kendi TKP’sinden ihraç ettiğini. Đlhan ve Solmaz Berktay. Đstanbul. Bunun için de ilk adım. I. 594 Sevim Belli. Çünkü o yiğit596 “… Pek de genç değildik artık. Robert Kolej’den gelen gençlere örnek olarak Nuri Çolakoğlu’nu veriyor. yurt dışında Sovyetler Birliği Komünist Partisi ile temasa geçip bir dış büro kurarak Türkiye’deki Komünist Partisi ile birlikte çalışma talimatını aldığını ve M. Reşat Fuat. FKF Marşı’nın yazarı Đsmet Özel. toplandıklarını. Zeki Baştımar’ın (Yakup Demir). s. inanç vardı ve de sorumluluk bilinci vardı. yeniyi kurma umudu. a.593 S.

Marksizm’i doğrudan kaynağından değil. Ozan Yayıncılık. Mao Che Tung’un tuttuğu yolun Lenin’inkinden farklı olduğunu. Marx’ın ‘Kapital’i. Hareket daha bir canlanmış. Sosyal Adalet dergisine bakmak yeter. Marx’ı Lenin’den öğrendiğini.599 Muharrem Kılıç. a. nüfusunun büyük çoğunluğunun köylü olduğunu . her iki ülkenin geri kalmış tarım ülkesi olduğunu. Ardımdaki Yıllar adlı kitabında.598 Kılıç.g.e. tercümeler yoluyla öğrendiğini görüyoruz. Lenin’in Marx’ı. Politzer’in ‘Felsefenin Temel Đlkeleri’kitaplarını okuduklarını. “O dönemde konuyu anlamak. bu ülkeler için asıl örneğin Çin olduğunu söyleyerek Çin ile Türkiye arasında benzerlikler kuruyor. siyasetin temeli niteliğindeki kitapları okuduklarını bununla birlikte ‘Đki Taktik’. 1961-71 dönemini Türkiye Sol hareketi bakımından bir ‘aydınlanmacı’ olarak değerlendirmektedir. milli dava dediği bu savaşta.g.. Türkiye’nin ise Đkinci Dünya Harbi’ den sonra tekrar emperyalist ülkelerin boyunduruğuna girdiği için yeniden bir bağımsızlık sorununun ortaya çıktığını. açıklamaktan ziyade slogan lazımdı. s. daha bir gelişmişti. 184 . s. 118. Mülâkat yaptığımız bir 68’li. onlardan biraz farklıdır. 2003. çoklarının. fakat kendisinin ve kendisinden önceki kuşakların okumaya böyle başlamadıklarını daha temel kitapları okuyarak örneğin. ‘Bir Adım Đki Adım Đleri’ gibi kitapları tabii olarak sıcak mücadelenin sıcağında yazılmış mecburen polemik durumunda kalan ve teorik katkıları da çok iyi bilen çok iyi anlayan birinin süzgecinden geçirerek ancak anlayabileceği cinsten zor kitaplar olduğunu yani. Türkiye’de Mustafa Kemal’in emperyalizme karşı savaş verdiklerini. Bunu anlamak için Dönüşüm. 119-120. Çin’de Sun Yat Sen’in. ekonominin.68 Kuşağı’nın. Türkiye’de de ideolojilerin halka kabul ettirilmesi için bir parça deforme edildiğini söyledi. 600 Turhan Feyizoğlu.e. 68’den sonraki yıllara dair bir gözlem olarak okula yeni gelen çocukların gelir gelmez cebine Lenin’in ‘Đki Taktik’ veya ‘Bir Adım Đleri Đki Adım Geri’ kitabını koyduğunu. Mao’nun üçüncü dünya ülkelerinin koşullarına uygun bir teori oluşturduğunu. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. bütün milli güçleri ve hatta burjuvazinin ilerici. Đstanbul. daha ziyade felsefenin. Sun Yat Sen’ in başarıya ulaşamadığını ve Çin’ in bir sömürge olmaya devam ettiğini.. Muharrem Kılıç. Turhan Feyizoğlu. a. Ant ve Türk Solu’nu kıyaslamak yeter. Mao’nun da Lenin’i biraz deforme ederek sunduğunu. Emek Dergisi bir dönem teori seviyesi yüksek çıktı. 599 Turhan Feyizoğlu. 120. Mao’nun.”600 Yıldız Sertel. Sertel. asıl kaynağa gitmek gibi bir dertlerinin olmadığını. Doğru veya yanlış bir teorik çabanın ürünüdür o. Aralarındaki seviye farkını görebilmek için Yön’ün ilk sayıları. önlerinde sosyalizmden önce. Jean Baby’nin ‘Kapitalist Ekonominin Tenkidi’. bu kitapların da yeni yeni çıkmaya başladığını bu gençlerin okumaya böyle başladığını. Dolayısıyla sloganları o tip yazılar veriyordu. emperyalizm karşıtı bölümünü birleştirmek 598 Muharrem Kılıç’la yapılan röportaj. sosyalizmin A’sını B’sini bilmeden ötekilerini anlayamayacaklarını ifade ediyor. bir milli kurtuluş davası olduğunu. s.

yüksekokullar ve üniversitelerin bölümleri sayısız bildiriler yayınladılar. 605 Harun Karadeniz.g. 1990. Đstanbul. Bu bildirilerde ortak olan tek yan “öğrencinin yönetime katılması” idi. 166. Baskı. 2. Yarılma (1954-72).. tamamen topraksız köylülerin ilgisini çekebildiğini ifade ediyor.e. 103-104 606 Turhan Feyizoğlu. Türkiye Đşçi Partisi’ni anlatmak üzere gittiği köy çalışmalarında 1950’li yıllarda köye gelen öğretmenlerin sol klasikleri okutmasının sosyalist bilincin oluşturulmasında rol oynadığını ifade ediyor. 272. Annem Sabiha Sertel. Đletişim Yayınları.. örgütlenişinden yöneldiği amaçlara dek eleştiriliyor ve yeni değerler getiriliyordu. 75-6. Marx. 604 Gün Zileli. 1995. Baskı. Baskı. 602 Gün Zileli. bu görüşün ne kadar kitabi olduğunu görüyorduk. 601 602 Yıldız Sertel. “sekterlikten kurtulmak lazım” diyordu”. Lenin işçi sınıfının kapitalizme karşı yapacağı kavgadan. Ardımdaki Yıllar. 2002.. Büyük Kongresi’nde ortaya çıkan Aybar-Aren ayrılığı. Đstanbul. s.603 Zileli. daha Türkiye’ den beri. Bu eylemler sırasında bütün üniversiteler. Đstanbul. Yıldız Sertel. o halde Türkiye’de de bir proleter devrimi yapmak gerekiyordu..g. Muharrem Kılıç’la yapılanröportaj.gerektiğini.e. Filo’nun Đstanbul’a gelişi sırasındaki olaylar. Đstanbul : Milliyet Yay. arkasından Olağanüstü Kongre ve nihayet 1968-69 ders yılının başlamasıyla birlikte patlayan boykot ve işgaller dönemi. a. Belge Yay. TĐP öncülüğünde gerçekleştirilmesi düşünülen toprak reformunu anlatmak üzere köylülere propaganda yaptıklarını dile getirerek toprak reformu konusundaki propagandalarının yalnızca en yoksul. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor.604 1968 bahar ve yaz ayları bütün Türkiye üniversitelerinde ve yüksek okullarında işgaller ve boykotlarla geçer. s. Ozan Yayıncılık. 267. onlarca. 1968 yılında patlak veren olaylar bir yanıyla mevcut öğrenim düzenini reddediyordu. I. 166-167. s. Turhan Feyizoğlu. s. Türkiye’ye uygun yolu bulmak gerekiyordu. 603 Gün Zileli. Üniversiteler. doktriner olmaktan kurtulmak. Türk komünistlerinin halktan kopuk. a.” 606. 185 . öncü güç komünist partisi ve merkez komitesi olmakla birlikte kurtuluş ordusunun devrimcilerle köylü arasında birliği sağlayarak devrimin temel gücünü oluşturduğunu ifade ediyor601 ve Türk sosyalistleri için şu yargılarda bulunmaktadır: “…Türkiye’ de bir Mao Che Tung çıkıp Marksist teoriyi Türkiye’ nin koşullarına uygulamaya çalışmamıştı. s. TĐP’in 3. proleter devriminden bahsetmişlerdi. s. Üniversite işgalleri 1968 Haziran’ında bütün yurda yayıldı. gerekse ilerici çevrelerdeki yansıması. Türk komünistleri hep kopyacılık yapmışlardı. 8. Türkiye’nin koşullarını incelemek. Mao’yu okudukça.605 1968 Yılı Olayları ve Eylemleri “6. kitabi ve dogmatik olduklarını söylerdi…Kitabi. 2003. Zaten babam Zekeriya Sertel . Engels. Olaylı Yıllar ve Gençlik. Vedat Demircioğlu’nun ilk ‘sosyalist şehidimiz’ olarak öldürülmesi Çekoslavakya’nın işgali ve bunun gerek Parti.

Regis Debray’ın Fokoculuğu yüceltip. MDD’cilerin göklere çıkarttığı Kemalist ‘asker-sivil aydın zümre’. Küçükömer’in bu tezleri MDD’ci saflarda büyük bir tepkiye yol açmıştı. Baskı. Cihan Alptekin. Cemal. 96-7. başta Deniz Gezmiş.) 608 Gün Zileli. Kendimi Yazdım. Doğan Kitapçılık. Mustafa Gürkan. Kongrede MDD’ci delegelerin sayısı az olmakla beraber. Aybarcılardan oluşuyor. kendilerini birer Che. Doğu Perinçek. Birinci grup. s. 29 Ekim 1968’de Samsun’da başlayıp. Üç SD’ci grup kıyasıya mücadele ediyor. hatta TĐP’in tümünü karşılarına alan bir tutum içinde slogan atarak salonu terk ettiklerini anlatıyor. Mustafa Lütfi Kıyıcı gibi dönemin önde gelen bütün gençlik liderlerinin yürüyüşe katıldıklarını. O güne kadar bütün solun topyekün ‘sağcı’ diye nitelendirdiği Đslamcı hareket ise. 10 Kasım’da Ankara’da sona erecek ‘Tam bağımsızlık için Mustafa Kemal’ yürüyüşü düzenlendiğini. Küba Devrimi’ne en çok ilgi gösterenlerden birinin de Deniz Gezmiş olduğunu. genel kongrede farklı SD’ci gruplar kendi aralarında iktidar mücadelesine girişiyor. TĐP içerisinde de Mehmet Ali Aybar’ın fikirlerini birtakım tartışmalara. haksız düzene ayaklanıp halkı da arkalarına alarak sosyalizmi kuracaklarını ifade ediyor. (Gün Zileli. DP ve bugünkü Đslamcı hareket. MDD’cilerin bu ayrılıkları değerlendirecek ‘taktik incelikten’ yoksun olduğunu ve SD’cilerin. Yarılma (1954-72). Kazım Kolcuoğlu. Bu konuda Muharrem Kılıç şunları söylemektedir: 607 * Hasan Cemal. Kimse Kızmasın. Đstanbul. Türkiye devrimi üzerine bu mücadeleden örnekler çıkarmamız gereği üzerinde durduğunu aktarıyor. Gün Zileli. Aybar’ın tezlerine karşı çıkan SD’cilerin bu kesimi giderek yeniden muhafazakâr-Sovyetçi ve yurt dışındaki sadık Sovyetçi TKP’ye benzer bir çizgi izlemeye başlıyor. Yarılma (1954-72). 324. ülkedeki en halk karşıtı ve reaksiyoner kesimi oluşturuyordu. Cengiz Çandar. 2.608 Çekoslavakya’nın işgali solda bir bölünmeye yol açtığını. tezin tam zıt ucunu oluşturuyordu. Baskı. Đletişim Yayınları. Esas çekişme. yürüyüş esnasında her konaklama yerinde Deniz Gezmiş’in Küba Devrimi üzerine yeni elde ettiği kitapları kendilerine gösterdiğini. Đletişim Yayınları. Fidel adayları olarak gördüklerini. Çekoslavakya’nın işgaline karşı çıkmasına rağmen. Tarihte ‘ilerici’ olarak görülen bütün hareketler. Kemalist devrim ve 27 Mayıs hareketi. Kemal Yürüyüşü sonrası Deniz Gezmiş ve ekibi MDD’ciler olarak TĐP Genel Kongresi’ne gidiyor. Aybar’ın ‘güleryüzlü sosyalizm’ tezini fazla ileri giden sosyalist bloğu bölen ‘anti-Sovyet’ bir girişim olarak değerlendiriyor. Devrimde Devrim broşürünü okuyan Türkiye’deki devrimci gençlerin yollarda slogan atarak. Baskı. s. MDD’ci. Atilla Sarp. Aybarcılarla Borancılar arasında cereyan ediyor. 2. aslında halk karşıtı karşı-devrimlerdi. Küçükömer’e göre. 1999. Che’nin düşlerini kovaladıklarını.H. bu bürokratik reaksiyoner diktatörlüğe karşı tepkisinin ifadesiydi. 186 . s. Đktisat Fakültesi Profesörü Đdris Küçükömer’in ‘Đslamcı-Doğucu Cephe’ tezi. Đstanbul. Serbest Fırka. Đstanbul. üçüncü grup o sıralarda Ant Yayınları’nın yayınladığı kitabında ‘Đslamcı-Doğucu Cephe’* tezini ortaya atan Đdris Küçükömer’in başını çektiği grup. ikinci grubu oluşturanlar ise Behice Boran ve Sadun Aren taraftarları. halkın. Bozkurt Nuhoğlu. Đslamcı-Doğu’ halk cephesiydi ve aslında bu hareketler sola görece daha yakındı. Boran. bölünmelere yol açtığını görmekteyiz. Che’nin ölümünün tazeliğini koruduğunu. yani Jön-Türk devrimi.607 M. I. 323-4. Bu hareketlere karşı çıkan Hürriyet Đtilaf.

1968-69 öğretim yılında MDD-SD tartışmalarının bütün hızıyla devam ettiğini. 187 . Hatta. Aydınlık Sosyalist derginin Kasım ayının başında çıkan birinci sayısının MDD’ci saflarda büyük bir yankı oluşturduğunu MDD-SD çekişmesinde MDD’cilerin büyük bir ideolojik üstünlük sağlamalarına sebep olduğunu ifade ediyor.611 Haşmet Atahan. Marx. 610 Turhan Feyizoğlu. Mustafa Kemal yürüyüşleriyle başlayan.. Gençliğin otoriteye.g. Sosyalist hareketin stratejisinin en doğru biçimde belirlenmesine en çok gereksinme duyulan ve Türk Solu’nun başlattığı bir halk hareketinin teorisine ve söylemine her zamankinden daha fazla muhtaç olduğumuz bir dönemde. 318-20. Đletişim Yayınları. gerekse işçi hareketinde TĐP saygınlık ve etkinliğinin doruğundayken. SD’cilerin pasif kaldığını. O güne kadar TĐP’i büyük bir içtenlik ve saygıyla benimseyen arkadaşlarımız bu noktadan itibaren TĐP’ten soğumaya ve hızla MDD saflarına katılmaya başlamışlardı. Aybar’ın Marksizm sorgulayan sağa dönük tutumu tam bir şok yaratmıştı. üstelik adı ‘komüniste’ çıkmış bir somut örgütün (TĐP’in) yüklünü taşımaktansa. 76.“M. Muharrem Kılıç’la yapılanröportaj. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. lastikli bir ‘devrimcilik’ şemsiyesi altında toplanmanın alabildiğine rahatlatıcı ve de tatmin edici bir fırsat olduğunu düşünürsek.e. gençlik içinde MDD’cilerle SD’ciler arasındaki fiili iktidar kavgasının yeni dönemde fikir kulübü kongrelerinde patlak verdiğini. Ozan Yayıncılık. Doğu’nun ve Erdoğan Güçbilmez’in konuşma yaptıkları toplantılara ODTÜ’lü bir grubun da katıldığını. ‘Yasallık’. s. s. Haşmet 609 Turhan Feyizoğlu. Bu durum sosyalistleri hızla TĐP dışına ve hatta genel olarak partisizliğe. Proudhon. 2003.”610 Gün Zileli. s. Türk solu ve Yön tarafından TĐP’e yöneltilen ağır eleştiriler kanımıza dokunuyordu. öğrenci hareketleri ve işgaller ile devam eden olaylarda anti-emperyalist oluşun ön plânda olduğunu. bağımsızlık ülküsünün ilk plânda olduğunu ve bu durumun Kemalistlerle sosyalistler arasında ciddi bir dayanışma ve ittifakı getirdiğini belirtiyor. Ali Aybar. gerek öğretmen.” 609 “1968 Haziran’ında yapılan kısmi senato-milletvekili ve yerel seçimlerde TĐP’in oyları yaklaşık %70 artmışken gerek gençlik. daha genel. 611 Gün Zileli. Baskı. ‘Sovyet Đktidarı’ ve ‘Proletarya Diktatörlüğü’ gibi konularda yepyeni şeyler söylüyordu. 77-8. Genel Başkan Aybar’ın bilimsel soysalizmden. Öte yandan giderek güç kazanan MDD hareketinin baskısı bizi iki arada bir derede bırakıyordu. a. Yarılma (1954-72). ‘Öncü Parti’. disipline ve uzun dönemli sabırlı siyasal faaliyete zaten pek yatkın ve hazır olmadığını. ‘güleryüzlü sosyalizm’ sloganı işliyordu. 2. Ceberrut devletten söz ediyor. boykotlar. Berstein ve Kautsky konusunda daha dikkatli olunmasını öneriyor. 1965’ten itibaren hızla gelişen sosyalist gençlik hareketinin neden birdenbire çizgi değiştirdiğini daha iyi kavrayabiliriz. Đstanbul. 1968 Eylül veya Ekim’inde Çankaya ilçe ve Ankara il kongrelerinde düşüncelerini daha belirgin biçimde anlattı. yönetimi ele geçirme yönünde mücadeleler yaşandığını. anti parti konumuna itti. SBF’nin yakınındaki bir salonda MDD’cilerin ağırlıkta olduğunu. Engels ve Lenin’en kuşku duyarcasına bir eğilim sergilemesi bizi sarsmıştı. Đstanbul.

8. 188 . s. solda ve sağda bölünmelerin hem mevcut iktidarı hem de rejime karşı köktenci akımların gelişmesine ve çok partili düzenin çığrından çıkmasına yol açmıştır. Şehir Yayınları. Đstanbul. Olaylı Yıllar ve Gençlik. 1998. Fakat 1968-69 yıllarındaki gençlik artık reform değil “ilkokuldan üniversiteye kadar eğitimde devrim” istiyordu. 49-50. 68 Kuşağı’nın kolkola giren. 2003. “Bütün bildiğimiz var olan eğitim düzeninin bizi egemen sınıfların çıkarına birer robot olarak yetiştirdiği ve eğitim düzeninin baştan sona değiştirilmesi. Đmge Yayınları. Baskı. parlamento dışı muhalefet hareketi öne geçerken. silahlı kuvvetlerin tavrı değişmiş.Baskı. üniversitenin tatil dönemine girdiğini ve kendilerinin eğitim sorununu yeterince incelemediklerini. Bizim üniversitelerimizde gençler bu isteklerini boykotlar ve sonra işgallerle dile getirmişlerdir. Đstanbul: Belge Yay. Gözlemler.614 Türkiye’deki gençlik olayları tıpkı dışarıdakiler gibi üniversitelerden çıkmıştır. burada şunun göz ardı edilmemesi gerekir: Eylemlerin Avrupa yahut diğer ülkelerle eş zamanlı olarak görülmesi aynı gerekçelerin olaylar için yeterli olduğunu göstermez. fakat kendilerinin dışında gelişen olayların bu plânı değiştirmelerine sebep olduğunu. bu arada ABD’nin gençler arasında uyuşturucu kullanımının yaygınlaşması nedeniyle Türkiye’de haşhaş ekiminin kısıtlanmasını istemesi ve hükümetin olumlu cevap vermemesi. 30. Ankara. 1968 baharında Avrupa’da ve özellikle Almanya ve Fransa’da öğrenci olayları Türk yüksek öğrenim gençliğinin heyecan düzeyinin artmasına sebep oldu. 1965 genel seçimleriyle başlayan demokratik sürecin 1968 yılında ortaya çıkan ulusal ve uluslararası gelişmelerin etkisiyle sarsılmaya başlaması. 1995 s. “eğitimde devrim” sloganlarının Avrupa’daki gençlik olaylarından önce oluştuğunu. Toplumların sosyokültürel dinamikleri farklı olduğuna göre eylemin sebebi ve de eylem tarzı da mutlaka 612 613 Bedri Baykam.612 1964 yılında bazı konularda reform niteliğinde alınacak tedbirlerle üniversitede bir sessizlik sağlamak mümkündü.Atahan. Bu süreçte. Düşünceler-. teknik örgütlerin yöneticilerinin üniversitenin çalışma dönemi olan kasım ayında etkili eylemlere girişmeyi plânladıklarını.91. Karadeniz. Her olay toplumun kendi dinamiklerinin ürünü olarak gelişecektir. 12 Mart Darbesi -Hatıralar. Harun Karadeniz. I. bazı radikal sol gruplar da silahlı propaganda ve darbeci oluşumlar tercih yöntemi olmuştur. dolayısıyla ne isteyeceklerini de somut olarak bilmediklerini itiraf ediyor ve şöyle devam ediyor. Burada “yönetime iştirak” gençlerin en önemli isteği olmuştur. 68’li Yıllar/Eylemciler-. sayıları yüz binleri bulan gençliğinin önemli bir kısmının sosyal demokrat nitelikte insanlar olduğunu iddia ediyor. yönetimin dış desteğini tehlikeye düşürürken. bu durum kitle hareketlerinde de etkili olmuştur. s. 614 Davud Dursun. halk ve yurt çıkarlarına yönelik hale getirilmesiydi”613. Ancak. fakat konunun enine boyuna incelemesini yaparak Türkiye’deki eğitim düzeni ve özellikle yükseköğrenim sorunu üzerine araştırma yapacaklarını.. Batı’da kurulu düzenlere karşı devrimci muhalefet bayrağını yükselten bu hareketler Türkiye’ye de sirayet etmiş.

öğrencilerin de iktidarlarla olan yakın ilişkileri ve bazı taleplerini kabul ettirmelerinin. 80-2. Öğrenci Ayaklanmaları. Ankara: Bilgi Yayınevi. Karadeniz.Cedit Yayınları.farklılaşacaktır. Gençliğin fikirlerinin alındığını. 189 . büyük bir baskı grubu.Öğrenci Eylemleri Đlişkisi: Đktidarın öğrencilere desteği ve iktidarlar tarafından öğrencilere fonksiyonel olarak yön verilmesi. Şu unutulmamalıdır ki. 617 Harun. I. Batı’daki “isyan” açıkça modern dünyayı başka bir deyişle sanayi toplumunun yerleşik değerlerinin ve standartlaşan hayat tarzını hedef almıştır. Ahmet Taner Kışlalı. Yakından bakıldığı vakit Batıdaki protesto hareketleri ile Türkiye’deki siyasi ideolojik eylemler arasında aşağı yukarı aynı döneme tesadüf etmeleri dışında esaslı bir benzerlik bulmak oldukça güçtür. Đstanbul. gerek hedefleri ve gerekse mahiyeti bakımından bu hadiselerin aynı kriterlerle değerlendirilmelerine imkan yoktur. 1960 yılında kendilerini çok önemli bir sosyal güç. Başlangıçta sanayi toplumun “tek” leştirerek yalnızlaştırdığı insanın. Türkiye’de gençlik eylemlerinin üniversitelerde patlak vermesi de eylemlerin temel sebebinin eğitim veya öğrenci meselesi olduğu anlamına gelmemektedir ve böyle de yorumlanmalıdır. yurt sorunlarında söz sahibi ve bir yanında iktidar ortağı görmektedir. 8. Ankara. 186. s. Hareketi ve Gelişimi. Üniversite gençliğinin sorunları temelde ait oldukları toplumsal kesimin koşulları tarafından belirlenir ve şekillenir. Bir yandan bu hareketlerin içinde aktif rol oynayan genç kız ve kadınların ön plana çıkışlarıyla kolaylaşan bir kadın hakları ve kadın cinsinin özgürleştirilmesi hareketiyle eklemleşirken. yeni anayasayı hazırlayacak olan kurucu meclisine gençlik temsilcilerinin de girdiğini. her türlü sınırlama ve kısıtlamanın dışında feragat. fedakarlık ve paylaşma gibi saf insanı özü ağır basan ilişkilere dayalı alternatif bir hayat tarzı arayışına yönelen isyan. Baskı. Basım. Harun Karadeniz. yetişkinlerin önderliğinden ve örgütlenmelerinden bağımsız olmak ve şiddet pratiği bakımından öğrenci olayları değişen oranlarda benzer görünümlerdedir. 1995. Rock’n Roll akımının başını çektiği deşarj müziğinin açığa çıkardığı muhalefet ve protesto tavrı giderek “yeni bir dünya özlemine dönüşecek ve 60’lardaki yoğun ve yaygın isyanın odak noktasını oluşturacaktır. s. rejime toplumsal düzene karşı olmak. MHP Kaynakları. 1995. diğer yandan da “Vietnam’daki Amerika” imajının tahrif ettiği bir savaş aleyhtarlığı ve barış hareketiyle aynileşme sürecine girmiştir615. Kışlalı’nın ifade ettiği gibi üniversiteye karşı olmak. Avrupa ve Amerika’da başlayan fiili eylemler 1950’lerde yine ilk defa Amerikan toplumunda tomurcuklanmaya başlayan sosyopsikolojik bunalım zemininde yeşeren “muhalefet ve protesto” birikiminin patlamaya dönüşmesidir. kendilerini iktidar ortağı gibi görmelerine ve bu rolü benimsemelerine yol açtığı anlaşılıyor. 1974. Demokrat Parti iktidarına karşı yapılan gençlik eylemlerinin CHP tarafından tasvip edildiğini ifade etmektedir. Gerek sebepleri. zamanla değişik ittifaklar kurarak daha farklı sosyo-politik gelişmelerle bütünleşmiştir. Olaylı Yıllar ve Gençlik.616 Đktidar.617 615 616 Mustafa Çalık. s. Belge Yayınları.

Bizim 68. o dönemde öğrenci hareketlerinin savunucusu görünümündedir: “Bu bir patlamadır.. Aydın Çubukçu. “Bu dönemin bir özelliği gençliğin pek hakim bir eda ile sesleniyor oluşudur.618 Öğrenci hareketleri karşısında resmi ağızların değerlendirmeleri. 1999. Bunun yanında siyasi partilerin öğrencilerin enerji ve eylemlerini kendi amaç ve hedefleri doğrultusunda “kullanmak” istedikleri. 6. “öteki se618 619 Harun.” demektedir. Đktidarın rengine göre öğrenci hareketleri iktidar nezdinde yer yer meşruluk kazanabilmiş. Baskı.” Karadeniz. resmi olarak olayların “basit gençlik olayları” olduğu görüşünü ileri sürerken boykotları ve işgalleri kuvvet kullanarak kırmayı denediğini ve AP ve CKMP’ye yakın duran gençlik kuruluşlarının üyelerine siyasi yönden destek olduğunu görmekteyiz619. 12 Mart döneminde darbecilerin başbakanlığını yapacak olan Nihat Erim. Biri Konya Müftüsü. Mevcut iktidarlar kendi siyasi görüşlerine yakın duran öğrenci eylemlerine destek vermişler.Resmi otoritenin ve siyasi iktidarın temsilcilerinin demeçleri ve tavırları öğrenci hareketlerinin şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. öğrenci eylemlerine yön vermek istedikleri anlaşılmaktadır. “Ortaya atılan görüşler. Olaylı Yıllar ve Gençlik. CHP’nin Genel Başkanı Đnönü’nün irticaa karşı Meclis’te hücumu başlattığını. dönemin bildirilerinde ve konuşmalarında gençlik adeta Atatürk ve 27 Mayıs adına konuşmaktadır. Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay. 76-77. Đstanbul. kamuoyuna ve sorumlulara mal olmuştur. Evrensel Basım Yay. 190 . 1968’de senato ara seçimleri seçim kampanyasında. Konya Müftüsü Tahir Büyükkörükçü’yü kastederek “AP’nin iki ayağı var. Basım. Bugünkü durumun böyle sürüp gitmesi beni derin bir şekilde düşündürmektedir… Đsteğim. bu durum bir yandan öğrencilerin siyasi yapıda daha önem kazanmasına yol açarken. bu özellikleri genel olarak öğrenci kitlesinin özellikleri olduğunu. 1995. öğrenci eylemlerine iktidar nezdinde haklılık ve meşruluk kazandırmaktadır. genç kuşağın patlamasıdır. Đstanbul. zaman zaman kitleyi etkileyebildiğini sonraları sosyalist dünya görüşünü kitle önünde savunduklarını belirtiyor. Gençliğimiz yerden göğe kadar haklıdır.” Siyasi iktidarın (AP). Metin Toker. kendi siyasi görüşlerine aykırı duran öğrenci eylemlerini eleştirmişler. s. sorumluların bu gidişe öğrencilerin haklı isteklerini yerine getirecek bir şekilde ve eğitim sorunlarını temelden çözecek bir şekle koymalarıdır. reddetmişlerdir. Bir başka deyişle. Belge Yayınları. Karadeniz. Bu hava 27 Mayıs üzerindeki rolünden geldiği gibi. özellikle 1962’den sonra bazı gençlerin sosyalist çizgiye yaklaştıklarını. diğer taraftan iktidar ilişkileri içerisinde öğrenci eylemlerinin fonksiyonel anlamda iktidarlar lehine “kullanılabilmesi” sonucunu getirmiştir. çeşitli toplantılarda tutarlı görüşleri savunan tek tek kişilerin. Đktidar-öğrenci eylemleri arasında doğrudan bir ilişki vardır. 37. Atatürk’ün gençliğe hitabesinden ve Bursa Nutku’ndan da kaynaklanmaktadır. s. 8.

Toker. Ona alternatif bir gençlik örgütü. s. Basım.çim kanunu” dediğini. 93-95 191 . I. irtica hakkında mesaj verdiğini. Filo Defol”. komünist gençler karşısında denge unsuru oluşturuyor. fakat bir adım geriye çekilerek “Gençlerin bir kısmı komünistlerin etkisi altındaydı. Đstanbul 2003. Akın var akın. 114-5. filonun protesto edilmesi olayını değerlendiriyor: Gümüşsuyu Öğrenci Yurdu’nun polis tarafından basılması. 123. Đsmet Paşa’nın Son Yılları 1965-1973. aktif olarak bu direnişe katılmak. gösterinin bittiğini açıklamasına rağmen.. Metin Toker. “Kahrolsun Amerikan Emperyalizmi”. Bilgi Yayınevi. güneşi zaptedeceğiz. TĐP’e daha yakın konumda. 622 Zihni Çetiner. ileride Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu’nun lideri olacak Deniz’in o gün bu nutku ile liderliği kazandığını söylüyor 622. Devrimci 620 621 Metin Toker. 1993. Z. CHP Parti Meclisi’nin bildirisinde “Bravo gençliğe” diyor. Gençlik hareketlerinin birbirlerine karşı iktidar tarafından “denge unsuru” olarak görüldüğü ve “kullanıldığı” anlaşılmaktadır. Fakat bunlara siyasi renk verilmesine müsaade etmeyeceğini belli ediyordu. “6. ĐTÜ Öğrenci Birliği Başkanı Harun Karadeniz. Bir Đhtilâlcinin Anıları. Büke Yayıncılık.. Çetiner. TĐP’in gençlik kolları biçiminde çalışıyordu. Filo’suna karşı yapılan protesto eylemlerinde devrimci gençlik içerisinde ayrışmalar berraklık kazanmaya başlıyor.621 Zihni Çetiner. Baskı. imam-hatipli gençler. Dolmabahçe’ye akın” diye haykırıyoruz.620 Cumhurbaşkanı Sunay’a göre. bu konuşmadan cesaret alan gericilerin “şahlanış mitingi” denilen toplantılar yaptıklarını. O sırada FKF. “Katil Polis” şeklinde atılan sloganlar topluluğu coşturuyor. I. konuşmasına aldığını. 1968’de Amerikan 6. a. Ankara.g. bunların öncülüğünü imam-hatiplilerin üstlendiğini ve Harp Okulları’nın kendilerine açılması konusunu getirdiklerini belirtiyor. Ölümü Paylaştılar Ama!. s. bunlara karşı imam-hatipler denge unsuru oluşturuyorlardı” dediğini naklediyor. Deniz Gezmiş nutku ile gençlere Dolmabahçe’yi hedef gösteriyor: “Hayır arkadaşlar. Đnönü’nün irtica hakkındaki mesajının Cumhurbaşkanı Sunay’ı da etkileyerek Kurban Bayramı mesajında “Şeriatçı tarikatlar türedi” cümlesini. Vedat Demircioğlu adlı öğrencinin öldürülmesi olayları ateşliyor ve Teknik Üniversite Öğrencileri Taksim’de bir gösteri yapıyor. bu gösteri burada bitmemiştir. güneşe akın. s. Devrimci gençlerin önünde iki seçenek vardı. güneşin zaptı yakın” dizelerini okuyor ve “bizler de Dolmabahçe’yi zaptedeceğiz. Bütün o günlerde CHP “masum öğrenci isteklerine” ve o amaçla girişilen hareketlere arka çıkıyor. Metin Toker bu konuda. ikincisi de sadece bildiri ve demeçlerle protesto biçiminde katılmaktı. fakat Türkiye’nin NATO içerisinde kalacağını vurguluyordu. Birincisi. 6. CHP’nin başlangıçta gençlik hareketlerini masum öğrenci hareketleri olarak nitelendirdiğini görüyoruz.

Vedat Demircioğlu’nun ölümünü protesto eden öğrencilerin Dolmabahçe’de demirlemiş 6. Türk Solu dergisinin 23 Temmuz’lu 36. Đstanbul: Belge Yay. O zaman eylemlerde aktif olmak isteyenler DÖB’e geçtiler. 113-114. gençlerin.Öğrenci Birliği (DÖB) idi. Taksim’deki mitingden sonra DÖB barikatları yıkarak Dolmabahçe’ye indi ve yakaladıkları Amerikan askerlerini denize attılar.Filosu’na karşı Đstanbul’da eylemlerin başladığını. sayısından itibaren. son tahlilde küçük burjuva gençler. Đletişim Yayınları. Evrensel Basım Yay. Kalabalığın çoğu ĐTÜ’lü olduğu için onlar pek bizi bir kenara atıp yürüyemiyorlar. bu arada Vedat Demircioğlu’nun ölümünün olayların büyümesine yol açtığını. FKF Đstanbul sekreterliği ve ĐTÜ Talebe Cemiyeti Birliği’nin ‘provakasyonu’ önlemek bahanesiyle Gümüşsuyu’nda FKF üyelerinden bir baraj kurarak Dolmabahçe’ye akan öğrencilerin önünü kesmek istediğini. 2002. Çünkü. 303-4. bu işin sonrası da var. çeşitli eylemlere giriştiğini. Biz çatışma çıkmasını istemiyoruz. çevremizde sosyalist bir partinin profesyonel militanları yok. o günden sonra MDD’cilerin boy hedefi olduğunu. sürekli kendisine bu olaydan dolayı “oportünist. Onlara göre. Yarılma (1954-72).. Kalabalığımız 700 ilâ 1000 arasında. Çünkü bir çatışma çıkar ve öğrenciler ezilir. Filo’ya karşı yürüyüşe geçtiklerini. Dolmabahçe olaylarında DÖB’ün tavrını şöyle değerlendirmektedir: “Onların çatışmaya yönelik tavırlarının en önemli kaynağı ise “Devrimci bir cunta” (!) umudu oluyordu.623 Gün Zileli. Deniz Gezmiş’in ve bu tür hareketlerde onun yanı başında yer alan Mustafa Gürkan’ın başını çektiği gençlerin önce FKF’liler ve bir kısım ĐTÜ’lünün. 1995 s. her fırsatta polisle çatışma çıkacak ve “asker-sivil-aydın zümre” iktidara el koyacaktı. sonra da polis ve jandarma barajını yararak Dolmabahçe’ye indiğini ve yakaladıkları Amerikan askerlerini denize attıklarını belirtiyor. 2. Biz ise yürüyüşü bekletiyoruz. Dolmabahçe direnişi sırasında Taksim’de miting yapıldı. polisin eylemci gençleri yakalamak bahanesiyle ĐTÜ yurdunu bastığını. Baskı. Nitekim. 1999. Yürüyüş yapılacağı gün. Var olan potansiyeli bir anda harcamak kolay. 192 . Đstanbul. Đstanbul. s.”625 Karadeniz. Harun Karadeniz. üniversite işgallerinin hemen ardından Đstanbul’a demirleyen Amerikan 6.78-80 Gün Zileli. Fakat. Olayların tırmanmasını engellemek için FKF’li ve TĐP’li gençler barikatlar kurdular. Olaylı Yıllar ve Gençlik. Basım. Çevremizdekiler sol düşünceyi benimsemiş. birkaç kişi ölürse bizim örgütler çevresinde pek kimse kalmaz. pasifist” diye 623 624 625 Aydın Çubukçu. Dolmabahçe’de karaya çıkan Amerikan askerlerinin üzerine boya attıklarını . Gümüşsuyu yurdu önünde toplandık. Biz ise sürekli olarak cuntayı ve cuntacığı reddediyorduk. onlar her zamanki gibi çatışmadan yanalar. Yoksa Mustafa Gürkan filan sürekli ajitasyon yapıyor ve hemen yürünmesini istiyor. 27 Mayıs’ta böyle olmuştu. Bütün amacımız öğrencilerin ezileceği yeni bir çatışma çıkmasın. 6. Bizim 68. Đşte bütün bunlar Dolmabahçe yürüyüşü sırasında ters düşmememizi getirdi.624 Harun Karadeniz. s.. 8. Baskı.

Aydınlık’ların alacaları ve beyazları. Felsefe’nin Temel Đlkelerini ve Bubi tuzaklarını öğrendiklerini. a. Đstanbul. Fakat. sosyologlara göre aynı düşünceye sahip olanların şekilsiz. Doğan Kitapçılık. 193 . Birinci içip boyunun büyüdüğünü. 97-8. Olaylı Yıllar ve Gençlik.e. sonra Gümüşsuyu-Dolmabahçe güzergâhı ile yetinmediğini. 1997. Orhan Türkdoğan. çok kabuklu ve sert. 8. Ancak örgüt belirli merhaleleri gerçekleştirdikten sonra oluşturduğu çekirdek güçlenerek Dev-Sol ve Dev Yol’a dönüşmüştür. sosyal hareketlerin oluşumunu belirleyen birtakım safhalar vardır ki bunlar iki noktada toplanabilir. ortak bir inanca sahip olanlar tarafından beslenmekte ve içeriğini ortak bir ideal oluşturmaktadır.. s.g. Hareket. Örgüt. çok genel bir hâl alınca hareketi ve cereyanı sertleştirmek tehdidinde bulunur. Sosyal Hareketler Sosyolojisi. Kessler. Đstanbul. Cumartesi günü partilerine gitmesini ve romantik aşklar tahayyül etmesine engel olmadığını. I. Cemal. bir organizasyon-örgüt haline dönüşür. s. “Ernesto’ya selam”. Taksim’e çıkıp kitapçıdan Gerilla’nın Günlüğü’nü almasını. s. 37-8.saldırılacağını. halk savaşlarının şehirlileri ve köylüleri arasında seçim yaptıklarını. Ülkemizde de.626 H. fakat saldırıların gerçek nedeninin kendisinin cunta getirici çatışmalara ve sonu cuntaya yönelik saldırılara karşı çıkması olduğunu ifade ediyor. 116. kendisinin Che ile yolculuğunu Gümüşsuyu’ndan Dolmabahçe’ye inen güzergâhta başladığını. bir parti. Kendimi Yazdım. Şi Min!” diye bağırdığını. Đkincisi.. “Ho. birinci hususla ilgili “Her hareket. bir zaman içinde kendisine sabit. P. O zaman sosyal kuvvetinden bir kısmını kaybeder. sosyal hareketlerin anatomisi hakkında şunları söylüyor: “Sosyolojik açıdan hem kolektif davranış hem de sosyal hareketler. 38. “iki-üç-dört daha fazla Vietnam”. fakat devamlı birleşmesidir.”628 Gerhard Kessler’e göre. Ho. Hasan Cemal. Taksim’e çıktıklarında ‘Söke ağalarından ve Amerikan gazozlarından’ hesap soran gazeteler sattıklarını.) bıyıklarını taklit ettiğini. 1995 s. Đstanbul: Belge Yay. Cumartesi partilerini ve aşk tahayyüllerini unuttuklarını. üniversitelerde Fikir Kulüpleri Federasyonu adı altında kurulan dernekler geniş çapta akademisyenler tarafından desteklenmiştir. Baskı. Beatles yerine ‘baltasını bileyen’ şarkılar dinlediklerini. 1971’lerden önce. bir taraftan da tempo tutarak. ürünleri göz önünde alındığı taktirde devamlı/sürekli şekilsiz gruplardır. örgüte dahil olmaksızın sadece fikri bir ilgi ile harekete bağlıdır.”629 626 627 628 629 Harun Karadeniz. Kural olarak bu akli bir değere dayanıp. Beatles dinlerken. Birincisi ‘her sosyal hareket bir şekle bürünür’.. Felsefe’nin Temel Đlkeleri ve Bubi tuzakları hakkında bilgileri zenginleştikçe romantizmlerinden eser kalmadığını belirtiyor.627 Gerhard Kessler. Ho. şekli ne olursa olsun bir dernek. 1999. daha çok devrimci ve daha az romantik olduklarını. Baskı. sağlam bir şekil vermeye eğilimlidir. örgütün çekirdeği içinde daima geniş bir çevre. Orhan Türkdoğan. ‘halkın fikir özgürlüğü arttıkça sosyal hareketler çoğalır ve zenginleşir.. bitmeyen bıyıklarıyla Gürcü’nün (Stalin’in T. Sosyal sınıflar ve sosyal hareketler sürekli şekilsiz oluşumları ortaya koyarlar… Sosyal hareketler. Birleşik Yayıncılık. Kimse Kızmasın. Yeni Harman içip.

ikinci safhada bu kategorinin herkesçe uyulması gereken normlarını belirlerler ve üçüncü aşamada ise oluşturulan normlar grup içerisindeki bireylere tatbik edilir. yöntem tartışmaları gruplar arasındaki ayrılıkları artırmış. Michael A. önemli rol oynayan etmenler ise grup üyelerinin dostluğu. I. Dünyadaki konjonktürün sol söylemlere imkan vermesiyle 68’in öncüsü olan gençler anti-emperyalist söylemlerden sosyalist söylemlere varan söylem biçimleriyle geniş kitleyi etkilemişlerdir. s. 268. Grup içi katılımın en önemli güdüleyicisi yapılan işin birlikte çalışan insanların ve ortamın çekiciliğidir.g.“Bir sosyal grup içerisinde konsensüs. onlara yönelen özdeşlik ve grup üyelerini bir referans noktası olarak algılamalarıdır. boykot var’ gibi söylemler geniş öğrenci kitlesini cezp etmeye imkan sağlamıştır. Salyangoz Yayınları. daha sonra ‘sağ yok. ortamın çekiciliğiyle ilişkilidir.e. 194 . Veysel Batmaz. 68’e kaynaklık eden grupların içinde.”630 Konsensüs bir yandan grup içerisindeki sübjektif belirsizlikleri çözüme kavuştururken. Ben ve Toplum. 173. ‘bağlılık güdülenmesi’ ve ‘ortam güdülenmesi’* öne sürülmektedir.) Galip Đsen. Bu süreçlerin sonunda kategorik üyelik farkı ortaya çıktıkça grup üyelerinin davranışları çok daha normatif bir hâl alır. Birinci aşamada. 1992. s. Baskı.632 68 üniversite eylemlerinde ‘demokratik üniversite’. ‘Bağlılık güdülenmesi’nde. a. Çünkü konsensüs dışardan katkıların nüfuzuna olanak tanır. Đstanbul. Social Identifications-A social psycohology of intergropu relations and group processes. uzlaşı ve birliği tesis eden ‘referans enformasyonel etki’ olarak adlandırılan grup normlarına uyum sağlayıcı farklı bir tür toplumsal etkidir. ‘Ortam güdülenmesi’. Veysel Batmaz. algıları ve davranışlarının belirlenmesindeki objektif geçerliliğin oluşmasını sağlar. Salyangoz Yayınları. öğrencilerin yönetime katılması. Đstanbul. Amacın grup üyesi tarafından benimsenmesiyle ortaya çıkar.631 Grup içi katılımın güdüleyicileri olarak ‘görev güdülenmesi’. 2006. hizipçilik. Süreç içerisinde bu çekirdek gruplar arasında yaşanan ideolojik tartışmalar (Sosyalist Devrim-Milli Demokratik Devrim tartışmaları). Hogg-Dominic Abrams. sosyal hareketlere yön veren bir çekirdek grup ile söz konusu çekirdek grubun etrafında kümelenen geniş bir çevre olduğunu düşünüyoruz. özel okullara hayır. s. Grubun diğer üyeleri ile birlikte bir şeyler yapmış olmanın doyumu ve hazzı yetmektedir. Bu gibi güdülenmelerde amaç grup üyesi için pek fazla önemli değildir. Bu yaklaşım ‘katkı teorisi’nin bir unsurudur. I. (Galip Đsen. Dünyadaki konjonktürün etkisiyle derinleşen devrimci sınıflar ve sosyalist devrimle ilgili yöntem tartışmaları kitlelerden kopuk “öncü” savaş teorilerini ve buna 630 631 * 632 Michael A. Routledge. Hogg-Dominic Abrams. Başlangıçta sempatiyle öğrenci eylemlerine katılan gençlerin eylemlerin ‘zihin inşa edici’ rolü dolayısıyla sol dünya görüşünü daha kolay benimsemişlerdir. 2006. Söz konusu bu süreç üç aşamada gerçekleşir. Baskı. 268. Ben ve Toplum. amacın grup üyesi tarafından benimsenmesiyle ortaya çıkar. 172.. bireyler kendilerini kategorize etmek suretiyle farklı bir sosyal kategori üyesi olarak tanımlarla. ‘Görev güdülenmesi’. London. bir yandan da grup üyelerinin görüşleri. s. (Grup içi katılımın en önemli güdüleyicisi yapılan işin birlikte çalışan insanların ve ortamın çekiciliğidir. sol yok. klikçilik hakim olmaya başlamıştır.

I. aynı yoğunluğun hazırladığı tehlikelere maruz bıraktığını dile getirerek kendisini ülkede radikal politikanın tek öznesi olarak görmeye başladığını. Türk Solu -Eleştirel Bir Tarih Denemesi: 1960-1971. bir taraftan Milli Güvenlik Kurulu’na cevap verirken. deşarj olma ihtiyacına uygun ‘hareket’ arayan bir başıbozuktan çok kendisinden bağımsız olarak ortaya çıkmış sosyal hareketlere yetişmeye çalışan bir radikal olduğunu. Dev-Gençli’nin ‘görünüşe aldandığını’.TĐP içindeki ‘devrimci muhalefet’ çalışmalarına katkıda bulunduğunu.g. kaygıdan çok ‘şaşkınlık’ içerisinde olduğunu. a. s. eylemleri örgütlediğini. 1968-70 Türkiye’sinde TĐP’in örgüt olarak felç olduğunu. elitist politik kültürü nedeniyle Dev-Gençli’nin sık sık sosyal hareketlenmeleri kendi eylemciliğinin ürünü zannettiğini. o güne kadar hiçbir sol kadronun mevcut kazanımlar ve mevzilerde sadece kendisinin damgasını görmeye kalkışmadığını. diğer yanda üniversite akademik reformu konusunda görüşler ileri sürdüğünü. 1992. Ergun Aydınoğlu. Dev-Genç’in soldaki siyasal kriz ve tartışmalara kayıtsız kalamadığını. Baskı. Aynı zamanda. sonuç olarak 68 Kuşağı kategorisi içerisinde bulunan gruplar ortak cephe faaliyetiyle hareket edemeyerek aralarındaki birlik bozulmuştur. bu durumun. bir yanda küçük tarım üreticilerinin protesto hareketlerine katılırken. Belge Yayınları. Dev-Genç ve Dev-Gençliler böylesi bir tarafın olduğunu. diğer taraftan Dev-Genç’liği sadece bir ‘eylemci’ olarak tanımlamanın doğru olmadığını. Đstanbul. Ergun Aydınoğlu. s.ilişkin eylemleri gündeme getirmiş. onu politik bir kuşak olarak hızla olgunlaştırdığını. Dev-Gençli’nin eylemliliğinin ‘sosyal hareketle’ sınırlı olmadığını. Aydınoğlu. 195 . Aydınoğlu. dolayısıyla o zamana kadar eylemle kazanılmış grup kitleselliğinin erimeye başladığını görüyoruz. ilk bakışta Dev-Genç’in ‘eylem’ yaratan devrimci militanların toplandığı bir örgüt gibi görüldüğünü.633 E. 15-16 Haziran işçi 633 634 Ergun Aydınoğlu. diğer tarafta -kaba kuvvet metotlarının da ihmal etmeden. Dev-Gençli’de ‘eylemcilik’ kadar ‘sosyal hareket’ ilk yardım uzmanı niteliğinin de var olduğunu ifade ediyor. 68’de her bir oluşum içerisindeki çekirdek grup ile ona bağlı geniş çevrenin dağılmasıyla ‘geniş grup yapısının’. gerçekten de. 141-2. birkaç bin kişilik bir öğrenci grubunun 35 milyonluk bir ülkenin yetişme kaygısını taşıdığını. bu devrimci tipinin kendi siyasi görevlerini sık sık ‘nerede harekete orada bereket’ mantığıyla açıkladığını. gençlik eylemlerinin gençlik kitlesinin kazanılmasında olduğu gibi gençliğin kimliğinin belirlenmesinde etkin bir role sahip olduğunu düşünüyoruz. 68’de çekirdek gruplar etrafında kümelenen geniş kitlenin çekirdek kitleden uzaklaşmasını getirmiş.e. anti-emperyalist sokak gösterilerini örgütlediğini ve en nihayet Türk Solu içindeki teorik tartışmalara en yüksek düzeyde katılmaya çalıştığını. Dev-Gençlilerin eyleme geçtikleri sırada sol’un bir siyasal-sosyal hareket olarak hızlı bir parçalanma sürecine girdiğini ifade ediyor. 140. bu durumda Dev-Gençli’ye ‘eylemcilik’ niteliğini veren. ‘eylem koymak’ gibi terim ve sözcüklerin o günlerde üretilmiş olmalarının tesadüfi olamayacağını. zaten ‘eyleme geçmek’.634 E. fakat diğer yanda. Dünyada yükselen anti-emperyalist dalgayla birlikte..

Ali Yıldırım. FKF Genel Yönetim Kurulu ülkedeki ve devrimci gençlik içindeki son gelişmeleri de dikkate alarak döneminin getirdiği görevleri ancak yeni bir anlayış. I. Üç TĐP’li eski FKF yöneticilerinin istifasından sonra da tartışmalar. Ankara : Doruk Yay. Đstanbul. gençlerin silaha niye sarılmadığını anlamadıklarını ifade etmektedir. TĐP’in büyük kongresinde topladığını 1970 Haziran’ından beri Hikmet Kıvılcımlı’nın yaptığı müdahalelerle sol içi teorik tartışmaların yeni bir düzeye sıçradığını. Sıtkı Coşkun. 1992. Kurultaydaki bir diğer durum da TĐP’li üyelerin ihracını teşkil eder. Đstanbul sekreterliğinde Veysi Sarısözen. Türk Solu -Eleştirel Bir Tarih Denemesi: 1960-1971.garip bir silahlı mücadeleye kalkıştıklarını ve işçilerin. Tartışmaların taraflarını Milli Demokratik Devrim çizgisinde yer alan Aydınlık Sosyalist Dergi (ASD) ve Türk Solu dergilerinde birlikte yazılar yayımlayan Mahir Çayan ve Doğu Perinçek çevreleri oluşturmuştur. Artık MDD içerisindeki. eş güdümlü ve örgütlü eylemlere girişmesi yurda ve dünyaya yön verebilmesini amaçlar” şeklinde tanımlanan örgütün amacı TDGF tüzüğünde kısa ve yalın cümlelerle ifade edilmiştir. Yapılan tüzük değişikliğinde FKF üyelik için yalnızca “ yüksek öğrenim veren kuruluşlarda kurulan fikir kulüpleri” kabul edilirken Türkiye Devrimci Gençlik Federasyonu (TDGF) tüzüğü bunu “sosyalist işçi ve köylülerin kurduğu dernekler” de üye olabilir şeklinde genişletmiştir.gösterilerinin üzerinden üç dört ay geçtiği bir zaman diliminde on binlerce işçinin işgal ve direniş tecrübesi yaşadığını. yeni bir kadro ile yerine getirebileceğini düşünmüştür. s. köylülere ve diğer gruplara işçi sınıfı bilincini taşımaya çalışmış ve bilhassa öğrenci liderleri giderek kendilerini sınıfın yerine koymasalar bile.369 196 . bilinçlenmesi.635 1968 sonrası öğrenci gençlik. Gençliğin ödevlerini yerine getirebilecek olgunluğa erişmesi. bu ileri düzene ulaşabilmek için gençliğe ödevler düştüğü kanısındadır. köylülerin. Osman Saffet Arolat ihraç edilmiştir. -olayların gösterdiği gibi. 635 636 Ergun Aydınoğlu. Bu olağanüstü toplantının sebebi gençlik olaylarının ve devlet güçleriyle olan çatışmaların artmasıdır. s.. ayrılıkçı görüşlerdekiler de farklılıkların ortaya çıkması kolaylaşmıştır.636 FKF’nin olağanüstü kurultayı Siyasal Bilgiler Fakültesi’nin büyük amfisinde toplanmıştır. TDGF’nin “Emperyalizm ve feodal kalıntılarına karşı verilen halkımızın Milli Demokratik Devrim Mücadelesi’nde düşünce ve eylemin geliştirilmesini” amaçladığı açıklanmıştır. bu sıralarda birkaç yüz Dev-Gençli’nin kime kurşun sıkacaklarını bilmeden. FKF Dev-Genç Tarihi. 9-10 Ekim 1969 tarihinde yapılacak FKF olağanüstü kurultayında Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) adı ve tüzük değiştirerek Türkiye Devrimci Gençlik Federasyonu (DEV-GENÇ) olmuştur. yurt ve dünya olaylarını bir bütün olarak ele alır. Belge Yayınları. hiç kimseye kurşun da sıkamadan. gençliğin mutluluğunu insanın kendini yetiştireceği olanakların var olduğu bir düzende görür. FKF gençlik. Baskı. 144-5. eleştiriler yükselmeye yüz tutmuştur. sınıfın önüne geçerek “öncünün öncüsü güç” gibi görerek mücadele etmişlerdir. işçilere.

tüm gücünüzle eylemin içine girerek başarılı bir biçimde uygulanmasını sağlayınız. işçi ve köylü sınıfının da örgütü haline gelmektir. 1969’daki gençlik Kurultayı’nda ‘masum öğrenci istekleri”nin “bir takım haytaların” eline geçtiğini. Đstanbul’daki olaylarda Dev-Genç ve DĐSK’in ortak bildirileri görülmüştür. 15-19 Aralık’ta TÖS ve Đlk-Sen’in başlattığı eyleme Dev-Genç de açık destek vermiş. Biz değiliz.637 Toker. kitlenin henüz kıvama gelmediğini. s. ihtiyaçlara uygunsa liderliğin yapılabileceğini. bu şartlarda gençlerin silaha sarıldığını. Ankara. “maksadı bilinmeyen hareketlerin CHP’li gençlerin karışmayacaklarını” ifade ederek şöyle devam ediyor: “Đçimizde bir kimsenin aşırı solculuğundan şüpheci değiliz. herhangi bir yerde eylem veya yürüyüş yapıldığında önder kadronun kitlelerin görev yapıp yapmayacağını tespit etmesi gerektiğini. s. I. Hem solumuzdakilerle. hem sağımızdakilerle her meselede ayrılığımız var. Dev-Genç’in gittikçe siyasallaşan mücadelesinin en önemli ayaklarından birisi işçi eylemlerine katılmasıdır. Denizlerin ise kendi kafalarındakini kitleye bir ihtiyaç olarak dayattıklarını. onun da kanunlarının olduğunu. işçi ve köylü birlikleri kurmasına ve daha canlı bir konuma geçmesine yardımcı olmuştur. ASD yazı kurulundan ve Dev-Genç MYK’sından ayrılmışlardır. Đsmet Paşa’nın Son Yılları 1965-1973. Bu tüzük değişikliği.”638 Hasan Yalçın. liderliğin kitlelere istediğini yaptıran adam demek olmadığını. kitlenin maddi bir kütle olduğunu. kitleden uzaklaştıklarını. Sosyalist Parti kurulabilir. 1993.Tartışmaların şiddetine rağmen Doğu Perinçek çevresi iki ay daha ASD ve Dev-Genç yönetiminde yer aldıktan sonra birinci kopuş gerçekleşmiş. Bilgi Yayınevi. Đşçileri desteklemek ve ideolojik olarak eğitmek için DĐSK ile diyaloga girmiştir. 1969 yılında TDGF’nin aktif olarak katıldığı eylemlerden biri de “öğretmenler boykotu” olmuştur. 132. Mahir Çayan ve çevresi kurultayda gerek Perinçek çevresine gerekse Mihri Belli çevresine açtığı ideolojik mücadeleyi giderek sertleştirmiştir. psikolojiye. Sürekli temas kurunuz. liderliğin bu olmadığını. kendi ihtiyaçlarını kitlenin ihtiyaçların gibi algıladıklarını. kitleleri eğitmek yerine kitlelerle bağlarını kopartarak. Aybar-Aren-Boran’dan 637 638 Ali Yıldırım. Ankara : Doruk Yay. bunun bir önderlik sorunu olduğunu. Basım. Denizlerin bunu iradi olarak yaptırabileceklerini zannettiklerini yani ‘biz istersek neler yapar. 1970’de 15-16 Haziran işçi hareketinden sonra kitle hareketinin geri çekildiğini 12 Mart’a yaklaşıldığında gençliğin. bizi dinler’ diye düşündüklerini. 458. FKF Dev-Genç Tarihi.. Atilla Sarp (genel başkan) tarafından gönderilen bildiride “sizleri de çevrenizdeki öğretmen kardeşlerimizi de bu dört günlük boykot sırasında organik ilişkilerimizi pekiştiriniz. işçi ve köylü hareketinin durgunlaştığını. Metin Toker. Bu konuda çalışmalarınızı raporlar şeklinde merkeze iletin” denmiştir. Tüzüğünde yaptığı değişiklikle de amacı sadece öğrenci örgütü olmak değil. 197 .

1997. 132-3. E. 145. I. seremoniler (ayinler) festivaller. kitlelerin özünde bu gençler 27 Mayıs’ta TĐP’e oradan DevGenç’e kadar uzanan görkemli yükselişin temsilcileri olduğunu. Birleşik Yayıncılık. Bu yüzden daha önce TĐP’i eleştirenler MDD’ye kayarak TĐP’le MDD arasında bir parçalanma meydana gelmiştir. I. toprak işgalleri ve bunun gibi olumlu elemanlarla kazındığını. Aydınoğlu. kaynaşmalara yol açan ayaklanmalarda görüldüğü gibi kolektif davranış değildirler. Orhan Türkdoğan. Fırtınalı Yılların GençlikLiderleri Konuşuyor. 1969 seçimlerinde TĐP’in gerilediğini. 1965’te TĐP iktidara gelmiş olsaydı. FKF’nin Üçüncü Kongresi’nin MDD’ciler için son düello olduğunu ve kongre yönetimini ele geçireceklerini ya da FKF’yi terk edip MDD’ci çizgide yeni 639 640 641 642 Bedri Baykam. Turhan Feyizoğlu. daha önce seçimle iktidara geliriz diye düşünenlerin TĐP’in hem oy oranı bakımından gerilemesi sonucu. Đstanbul. 39. kendilerini “öncünün öncüsü” gören 68 gençliğinin bir kısım liderleri kitleden koparak radikal eylemlere giriştiler. sendikal mücadeleler. s. Đstanbul. bayrağı selâmlamak. Baskı. s.642 Gün Zileli.640 Bu dönemde. faşist saldırıların artması. kazanılan mevziler. bir bakıma anlaşılmaz işlere kalkışan genç gerillalara sempatinin buralardan kaynaklandığını ileri sürmektedir. parlamento kürsüsüne kadar uzanan radikal ajitasyon. Kır gerillacılığı yöntemlerini uygulamaya koydular. s. Muharrem Kılıç’la yapılan röportaj.639 1971 Muhtırası sonrası. Bunun bir tür ikamecilik olduğunu düşünmekteyiz. 68’li Yıllar/Eylemciler. bu yükselişin onların hafızasına 27 Mayıs Anayasası. sıhri ilişkiler. Türk Solu -Eleştirel Bir Tarih Denemesi: 1960-1971. 579-80. Silahlı eyleme yönelme konusunda karar mekanizmalarının nasıl çalıştığı konusunda net bilgiler verilmiyor. Belge Yayınları. bunun MDD’yi güçlendirdiğini. halkı yanlarına çekmek ve iktidarı elde etmek amacıyla şehir gerillacılığı. eğlenceler bu türdendir. 198 . Sınıf adına öncü silahlı mücadeleyle iktidarı zayıflatmak.”641 Müfit Özdeş. Bunlar kolektif patlamaları hazırlasa bile. bunun yanında ilerici güçlerin yansımasıyla parlamenter demokrasiye olan inancın zayıflaması gençliğin silahlanmaya zorlanması askeri bir örgütlenme ve savaş hazırlığına itilmesi diğer taraftan iktidara parlamento dışı yolla gelmeyi arayan yeni düşünce akımlarını ortaya çıkartmıştır. 68 Kuşağı kategorisi içerisinde Dev-Genç’in hakim unsur olduğunu söyleyebiliriz. Ozan Yayıncılık. Đstanbul. toplu cihat saldırılarının yapılarak kanlı olaylar ve öldürmelerin artması. TĐP’in MDD akımından ayrılan iki temel noktasını ifade ediyor.sonra Denizlerin de sola doğru gitmeyi terk ettiğini belirtiyor. merasimler birer kolektif biçimlenmelerdir. Ergun Aydınoğlu. antiemperyalist direnişler. 1992. Sosyal Hareketler Sosyolojisi. devrimci gençliğin başlangıçta TĐP’e sempatiyle baktığını. s. hem de 1969’a gelinceye kadar polis saldırılarının. 2003. 1998. Örnek olarak. Ankara: Đmge Kitabevi. “Değerler. demokratik devrimi benimsemiş halkçı bir hükümet olacağını beyan ediyor. vatanseverlik gösterileri. bunun sosyalist iktidar olmayacağını. Baskı.

Malatya. Ali Yıldırım. MDD’cilerin aktif pratik mücadeleyi temsil ettiklerini. Deniz Gezmiş’in başını çektiği DÖB’ün başından itibaren FKF Đstanbul Sekreterliği’nin dışında geliştiğini. Gün Zileli. SD’cilerin aynı tutarlılığı ‘sol görünümü’ pratikte sürdüremediğini.646 “1969 FKF içinde Aren-Boran taraftarlarının yenilgi yılı oldu. Aksaray’da yapıldığını. Trabzon ve Samsun’da yapılan büyük antiemperyalist mitingler kararsız bir çok militanla TĐP oportünizminin pasifizmini büyük bir başarıyla bitirdi.644 Gün Zileli. s.e. 334-5. Ankara : Doruk Yay. Şiddetle. 332-3. Kongre’nin 4 Ocak 1969 günü. O güne kadar bizim kulübün yönetiminde Aren-Borancılar vardı. ‘asker-aydın-sivil zümre’ denen şeyin Türkiye’nin yönetici bürokrat eliti olduğu yönündeki teorik tezleri savunduğunu. a. Devrimci Öğrenci Birliği (DÖB) üyeleri FKF’ye kaydılar.g. SD’cilerin Türkiye’nin kapitalist olduğu ‘Milli burjuvazi’ diye bir kesimin olmadığını. kongreyi MDD’cilerin kazandığını.. Bu kongrede seçimi kaybetmeleri ise kesindi. Đzmir. s.g.643 Kommer olayı. doğru tavırla bugün bakıldığında SD’cilerin. s. Oktay Etiman ve benim de içinde bulunduğumuz ekip seçildi. tütün mitingleri. başarıyı getirenin MDD’cilerin teorik üstünlüğü olmadığını.. Çekoslavakya’nın işgaline karşı olduklarını. Đspanya iç savaşında anarşistlerin temel sloganlarından olan ‘Toprak Köylünün. Baskı. MDD’cilerin FKF yönetimini ele geçirmesi halinde DÖB’lülerin örgütlerini feshedip. Kulübün tamamına yakını bu yönetimin değişmesinden yanaydı.645 Gün Zileli. a. MDD’cileri SD’ciler karşısında üstün kılan tek şeyin pratik mücadele konusundaki durumlarından kaynaklandığını. FKF Đstanbul sekreteri Sıtkı Coşkun istifa etti ve yerine Rahmi Aydın getirildi. MDD’ci konuşmacıların tezlerinin 68 öğrenci hareketleri ve anti-emperyalist dalgayla birlikte gençliğin antiemperyalist mücadelede aktif rol alması olduğunu. 199 . Yarılma (1954-72). Fabrika Đşçinin’ sloganına MDD’cilerin milli burjuvaziyi ürküteceği gerekçesiyle karşı çıkıldığını. Artık TĐP oportünistlerine kesin darbeyi vurmak için karar alındı.e. Đstanbul. 1969 Mayıs’ında SBF Sosyalist Fikir Kulübü kongresi yapıldı. Peşinde TĐP yönetiminde olan 6-7 kadar fikir kulübünün yönetimleri feshedildi. 331-2.369 Gün Zileli. FKF’ye katılacaklarını ifade ediyor. Seçimi rakipsiz şekilde TĐP yönetimine karşı olanlar kazandı.. Adana.bir gençlik örgütü kuracaklarını. SD’cilerin ise bu konuda epey ayak sürüyen bürokratik bir havada olduklarını. kendisinin FKF başkan adayı gösterildiğini belirtiyor. Đletişim Yayınları. Yönetime Hüseyin Cevahir. bunlara ek olarak SD’cilerin en kritik dönemde Aybarcı ‘Borancı’ diye ikiye bölündüğünü belirtiyor. Kanlı Pazar olayında toplanan kitle ve aynı günlerde Ankara. MDD’cilere göre teorik tezlerde üstün olduğunu düşündüğünü ifade ediyor. s. TĐP’liler ezildi. FKF Dev-Genç Tarihi. Profesör Sadun Aren ve FKF’nin TĐP’le 643 644 645 646 Gün Zileli. 2. gençliğin anti-emperyalist mücadelesinin gerisinde kaldığını.

g.münevver isimleri SBF Fikir Kulübü’nün üyesiydiler.g.e.. Çıkalım dağa. Leninizmi öğrendiğini. s. 82-3.e. Zileli. 2003. Küba Devrimi’yle Castro’da Lenin’in çağdaş bir yorumunun olduğuna inandığını ifade ediyor.” dediğini. Đstanbul. zirvede olduğunu çünkü Dev-Genç’in ülke çapında gençlik kitlesi üzerinde tartışmasız bir egemenlik kurduğunu. Deniz Gezmiş’in 1968-69 yıllarındaki süreçte iktidarı silahlı mücadele ile alma düşüncesi taşıdığını.e. Đstanbul’da ise doğrudan doğruya nefsi müdafaa temelinde silahlanmanın olduğunu ve bunun oluşturduğu bir denge ile 70 senesinde çok az insanın öldüğünü. Bedri Baykam. burada Kemalistlerin tahrikçiliğinin söz konusu olduğunu. 610. Dev-Genç’in neredeyse bir partinin fonksiyonlarından fazlasını yerine getirmeye başladığını. Mahir Çayan’ın “Önderlik elden gidiyor” diye ortaya çıktığını ileri sürmektedir. 608-9. parasız kalınca devrimciliğin olamayacağını. Bedri Baykam. her yerde emekçi gençlerden ve köylülerden oluşan Dev647 648 649 650 651 652 Oral Çalışlar.g.. yaklaşımından geldiğini. haber vermeden gittiği için de DÖB’lüler arasında bir kopuş yaşandığını belirtiyor. s. 15-16 Haziran olaylarından sonra silahlanmanın arttığını ifade ediyor. Ankara: Đmge Kitabevi. Baskı.e. s. silahlanmanın özellikle kaynağının Ankara’daki ODTÜ tayfasının politik faaliyetlerinden. Đstanbul. 608-9. O kongrede biz de Sadun Aren’in ve bazı TĐP taraftarlarının ‘oportünist’ oldukları gerekçesiyle ihraç ettik. bununla da kalmayıp Dev-Genç’in adının işçi ve özellikle köylü kitleler üzerinde sihirli bir etki yaptığını. Bedri Baykam.. Ş. Tamam bizi öldürebilirler ama.651 M. Deniz’i en etkileyen adamlardan birinin Castro olduğunu. 1998. sosyalist hareket tarihine bir deney bırakırız. a. Türkiye’de birçok devrimci siyasetin iflas ettiğini. Bedri Baykam.g. bunun ikiyüzbin Dolara tekabül ettiğini ve bu paraları takır takır politikada kullandığını. s. 1970 yılının Dev-Genç tarihinde bir zirve. etkili ve esrarlı bir güce dönüştüğünü. 69 Temmuz’unda Filistin’e gittiğini. Atilla Sarp’ın Dev-Genç’in başkanı olduğu dönemde kendisinin sayman olduğunu. I.. ciddi silahlanmanın Ankara ODTÜ’de olduğunu. para kaynaklarının iki milyon Lira’nın üzerinde olduğunu. 15-16 Haziran hareketinden sonra.650 Mustafa Zülkadiroğlu. 68’li Yıllar/Eylemciler. s.649 Mustafa Zülkadiroğlu. o dönemde Deniz’in soygun yapmasının sebebinin para kaynaklarının Mahir’in eline geçmesi ve politika yapmak için soygunlara yöneldiğini.652 G. “Şu defteri kapatalım. I. Bedri Baykam.648 Mustafa Zülkadiroğlu. a. a. ciddi bir komünist partisinin kurulmasına giden süreçte DevGenç’i sürükleyen yöneticileri durdurmak için Dev-Genç davasının açıldığını ve uzun zaman yöneticilerin içeride tutulduğunu. Gendaş A. 608. Deniz Gezmiş harekete geçerken. s. ’68 Anılarım. Baskı. cunta ilişkilerinin hesaplarının geçerli olduğunu dile getiriyor. a. 607.. Fidel’in hayatını gayet iyi bildiğini ve onun gibi olmaya çalıştığını. 200 . Zülkadiroğlu.”647 Mustafa Zülkadiroğlu. hem de baş aşağı gidişin başlangıcı olduğunu.

Hasan Cemal. Baskı. ‘Deniz Gezmiş. bu kısır mücadelenin merkezdeki güçlerle yavaş yavaş yorgunluk ve bıkkınlık eğilimleri ortaya çıkmasına yol açtığını. ABD Büyükelçiliği’ni tara ve yok ol!’ diyorum. Bu demokratik tartışmada lider ben oluyorum. Đrfan Solmazer’in yanıtı şu oldu: ‘Deniz Gezmiş’i. ‘okulların korunmasına’ hapsedildiğini. 12 Mart öncesi cuntacılık faaliyetinde bulunmuş. s. 1999. kenarlara doğru yayılma bütün gücüyle sürerken Dev-Genç’in merkezinde yozlaşma ve bozulma eğilimleri kendini göstermeye başladığını.Genç gruplarının fışkırdığını. Sarp Kuray’ı falan oturtuyorum. demagojinin çaresi olmayan bir hastalık olduğunu belirtiyor. bununla birlikte. Gezmiş’i. Dev-Genç’in ününün ve etkisinin kendi boyunu bile aştığını. bunun ötesinde Ankara ve Đstanbul gibi büyük kentlerde yürütülen ideolojik mücadelenin giderek ilerletici olmaktan çıktığını. Emri ben veriyorum. 428-9. devrimde çıkan ‘Devrimci Ordu Gücü’ bildirisinde askere selam çakıldığını bildirmektedir.” H. 201 . ideolojik mücadelenin başından beri dogmatik olduğunu ama dogmatizmin yerini demagojinin almasının daha da üzüntü verici olduğunu. o günlerde. Cemal 1960’ların sonlarında. Kuray’ı herkesi kullandılar. Hidayet Ilgar. 65. Ben şaşırdım. Đstanbul. Đrfan Solmazer. ‘Erol sen Denizcileri ihmal etmişsin’ dedi. ‘Sarp Kuray’ı. Asker-sivil-aydın zümre ittifakıyla darbeden devrime uzanan bir süreç işlemeye başlayacaktı.653 H. “Bir gün Orhan Kabibay’ın evinde toplandık. Kimi ihmal ettiğimi sorunca. parlamentoyla partilerin kapısına kilit vuracaktı. söz konusu günlerde Adakale Sokak’taki Devrim dergisi bürosu yakınındaki Mason Derneği’nin bahçesinde dinamit patlatıldığını ve bu dinamitin bir 27 Mayıs’çı Milli Birlik Komitesi Üyesi Đrfan Solmazer’in arabasının bagajında getirtildiğini ifade ederek kuşağın cuntacılar tarafından şiddete ve darbeye yönlendirilmesi konusunda. Yanımızdaki Talat Turan’ın da yüz ifadesinden çok şaşırdığını anladım. Cemal. Đstanbul. I. Ankara’da mısır patlatır gibi bomba patlattırıyorum’ dedi. o tarihlerde Yön-Devrim grubuna yakın Erol Bilibik sözlerini aktarmaktadır. Sarp Kuray’a ‘Git şurayı bombala’ emrini veriyorum. Đletişim Yayınları. Demokratik bir tartışmayla eylem kararı alıyoruz. Amerikan Büyükelçiliği’nin önkapısını kurşunla taranmasına demokratik olarak karar veriyoruz. ‘Başka ne yapıyorsunuz’ diye sorunca. Yarılma (1954-72). 2.” Bu işlerden Kabibay’ın mutlaka bilgisi vardı.654 653 654 Gün Zileli. s. Kendimi Yazdım. ellerini uzattıklarında devrimi yakalayacaklarına inandıklarını söyleyerek düşlerini şöyle ifade ediyor: “Türkiye bir sabah vakti tank sesiyle uyanacaktı. Deniz Gezmiş’ ihmal etmişsin. Dolayısıyla D. Đrfan Solmazer ve daha birçok kişi vardı. Baskı. 12 Mart’a 24 saat kala Almanya’ya uçuruldu. Doğan Kitapçılık. Hiç temas kurmamışsın. 55-6. DevGenç’in merkezi güçlerinin büyük ölçüde ‘faşistlerle kavgaya’. Böylece ‘Cici demokrasi’ tarihin çöp tenekesine atılmış olacaktı. Askeri darbe. Ordu’nun darbe yapmasına davetiye çıkartıldığı. esas olarak demagojik bir faaliyet olma eğilimine girdiğini. Ama ben Đstanbul’da. S. Talat Turan. Kimse Kızmasın. Bir ara Đrfan Solmazer bana.

Acuner. 1999. 12 Mart 1971 Muhtırası’ndan hemen sonra. Düşünceler-. Erçıkan… gibi isimlerce hazırlanmış ve devletin yeni düzeni. 47. E. Nitekim 1971 Ocak sonlarına doğru bir müdahale ile yönetime bütünüyle el koymayı plânlayan sivil ve asker ortak bir projenin Muhsin Batur’a sunulduğu bilinmektedir. Aslında ordu mensupları ile sivil kesimler arasında müdahale konusunda ortak bir çalışma söz konusuydu. Davud Dursun. 27 Mayıs Anayasası’nın iktidar tarafından gereğince uygulanmaması ve bundan dolayı da Anayasa’nın öngördüğü reformların gerçekleştirilmemiş olmasıydı. Đstanbul. A. Cemal Madanoğlu. darbeyi yapacak kadrolara mümkün olabildiğince sızmak olduğunu.e. bazı tedbirler alınması gerekirken...658 Ordudaki bazı subayların temel iddiaları. a.”657 27 Mayıs’ta fiilen görev alan darbecilerle görev başındaki komutanların bir araya geldikleri ve darbe dahil her türlü alternatifi konuştukları anlaşılmaktadır.. öğrenci olayları ve işçi hareketleri Türkiye’yi istikrarsızlaştırmaya ve beklenmedik gelişmelere hizmet etmekteydi. 57-8. Kabibay. Buna göre.e. ülkenin sosyal ve siyasal bir kaos ortamına sürüklenmesinde önemli rol oynamıştır. s. Gözlemler. alternatif bakanlar kurulu listesi yer almıştır.659 Özellikle. s. 48-9. asker-sivil karışımı devrimci bir kadronun iktidarı ele almasıyla problemin çözüleceği düşünülmüştür. Şehir Yayınları.656 “Sivil kesimde de bir darbe çalışmaları yürütülüyordu. kendisini Doğan Bey’den edindiği ‘Cuntacılık terbiyesi’ gereği Yılmaz Binbaşı’ya hiç sormaksızın teslim ettiğini aktarıyor. Davud Dursun. a. a. Avcıoğlu’nun görüşlerini yansıtan proje dosyasını inceleyen Batur projeyi eleştirmiş. Đstanbul. 2003. anayasa taslağı. kendisine teslim ettiğini. ülkede giderek artış gösteren anarşi.g. 12 Mart Darbesi –Hatıralar. bu durum projeyi hazırlayanlarda hayal kırıklığı yaratmıştır. Korg. bu yüzden Doğan Avcıoğlu’nun bir anayasa taslağı hazırladığını. D. 41. Baskı. Doğan Kitapçılık. 12 Mart 655 656 657 658 659 660 Davud Dursun. Aydın Çubukçu’nun Denizli Ziraat Bankası’na para götüren bir arabayı soyarken yakalandığını.“1969 seçiminde AP’nin yeniden iktidara gelmesinden sonra. s. Davud Dursun.e. a. fakat Denizli soygunundan sonra hapse girip 19 yıl yattığını. O. s. Cemal. Kendimi Yazdım. 41. Cemal.g.”655 H. I.e. Davud Dursun.660 H.. s. 60’lı yılların sonlarına doğru giderek güçlenen ‘parlamento dışı muhalefet hareketinde’ ‘darbeci’ bir evrim düşüncesinin egemen olması gençlerde ve işçi kesiminde silahlı propagandanın bir yöntem olarak benimsenir hale gelmesi. onu yönlendirmek için.g. Aydın Çubukçu’nun devrimin vurucu gücü sayılan Aktan Đnce grubundan Kuseyri’nin ölümünden sonra iki numara olduğunu. mesele tamamıyla iktidardaki partinin niyetiyle izah edilmek yoluna gidilmiş ve iktidardaki kadronun bir müdahaleyle uzaklaştırılıp. 46-7. Hasan Cemal. s. Kimse Kızmasın.g. sonra aydınların bunlara destek vermeleri. amaçlarının darbeyi daha radikalize etmek. 202 . Genel olarak. Sivil ve asker ortak müdahaleyi amaçlayan projenin Doğan Avcıoğlu.

. fakat işin sarpa sardığı bir noktanın olduğunu.665 H. s.g. Che’nin 1950’lerde evlilik kurumunu devrimcilik adına boşlamanın gereğine kendisini inandırdığını. sonra da. Đstanbul.Muhtırası’ndan birkaç ay sonra. Doğan Bey’in bunu istemediğini aktarmaktadır. s. Che Guevara özentiliğinden dolayı bu şekilde düşünüldüğünü ifade ediyor. a. Gürkan’la.e.e. o güne kadar perhiz var.663 H. eğitim seviyesi oldukça iyi ailelerden gelenler olduğu gibi. Refah seviyesi iyi ailelerden gelen 68’lilerin hayat tarzı taşradan gelen devrimciler tarafından ‘burjuvalıkla’ itham edilmektedir. belki de. s. Hasan Cemal. sanki 1968 ve 69’da yalnızca söz konusu çocukların borusunun öttüğünü ve her şeyi onlar ayarlıyormuş gibi bir havanın yaratıldığını aktarıyor. aşkın meşkin evliliğin devrimci faaliyetle bağdaşmadığının. Hasan Cemal. Allah’ın günü Pekin’de gösteri yapan Kızıl Muhafızlar’a özendiğini. Anıtkabir’e doğru yürüyüşler düzenleyelim.. enerjimiz tek yönde yoğunlaştırılacak’ gibi fikirlerine egemen olduğunu. Inkilap Tarihi dersinde bir yürüyüş yüzünden giremediği için her öğrenci gibi üzüldüğünü.e. a. maddi durumu yetersiz ailelerden gelen bireylerin olduğunu da görmekteyiz. a. iktidar olacağız.g. Kendimi Yazdım. Doğan Kitapçılık. Cemal. o zamanki deyişle ‘sekterliklerin’ birçok örneğinin olduğunu. 4 Aralık balosuna kendileriyle birlikte gittiğini aktarıyor ve Mahir’in kimilerinin ima ettiği gibi bireyselliğini toplumsal kurtuluş için keyfinden feda eden bir mazoşist olmadığını ifade ediyor. şimdi ise bu eylemlerin terörün daniskası olduğunu ifade ediyor.g. sevinçten kendisine rakı ısmarladığını. bundan esinlenerek. buna kimsenin itirazı olmadığını. burjuva alışkanlıkları olduğunun düşünüldüğünü. ‘şu an için hayatımızı ertelemiş bulunmaktayız.. s. s. I Baskı. a. 58-60. ‘savaşçı devrimcilerin ideal tip haline geldiklerini’. 662 H. Mao’nun ‘Kırmızı’ isimli kitabını ellerinde sallaya sallaya. Devrim dergisinde Doğan Bey’e ‘Atatürk’ün Nutku’nu küçük kırmızı kitapçık halinde basalım. 66. 60. U. Doçent Mehmet Selik’in Ekonomik Doktrinler dersinde Das Kapital sorulduğu için en yüksek notu aldığını.e. s. Cemal.’ teklifinde bulunduğunu. Mahir Çayan grubunun Đsrail’in Đstanbul Başkonsolosu Elrom’u kaçırdığını. bizde buna benzer katılıkların. bu nitelikteki ‘ideal kahramanların’ ise aşk gibi yumuşatıcı bir faktörün önemsemelerinin beklenemeyeceğini.e. Mahir Çayan’ın Mülkiye’de 1968’in ikinci yarısı ve 1969’da kendileri gibi öğrenci olduğunu. Hasan Cemal. 203 . 66. Hasan Cemal.664 H... ‘devrimcilik adına’ öldürdüğünü aktarıyor ve geçmişte bunların devrimcilik adına yapıldığını düşündüğünü. 61. Cemal. Kimse Kızmasın. 61-2.661 68 Kuşağı içerisinde maddi durumu. Cemal.666 661 662 663 664 665 666 Hasan Cemal. Gençlerin ellerinde Nutuk. a. herkesin kendi 68’inin olduğunu. Hasan Cemal. refah seviyesi. 1999.g.g.

2-3. Yıl 1. Bilhassa 1968-71 arası. 1961’de Yön dergisinin çevresinde toplanan radikal solcu akımların Türkiye’nin sorunlarını tanımlamanın onlara neşter atmanın sesli düşünülmenin sağlamanın çok önemli kilometre taşlarını döşediğini. Ali Aybar’ı partiyi bilimsel sosyalizmden ayırmakla itham edip kendi çabalarının bilimsel sosyalizmi partiye tekrar hakim kılmak olduğunu söylüyor. M. devrimci teori ve pratik konularının yoğun olarak tartışıldığı bir zaman dilimidir. Sadun Aren. Devrimci Hareketler ve Parti”. kendi nüfuz alanına çektiğini. Yön’den genç insanların o zaman çok şey öğrendiğini. sosyalist partinin düzene tepki niteliği taşıyan bütün toplumsal hareketler karşısında yalnız destekleyici değil. otoriter rejimler ve diktalar kurduğunu. fakat işçi-emekçi iktidarına yardımcı olup olmadıklarına bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini. Irak’la Suriye’de iktidarları askeri darbelerle ele geçirdiğini. yönetici hiç değilse yön verici bir eylem ve çaba içerisinde olmasını esas olduğunu dile getiriyor. 5. Arap dünyasında farklı partilerde örgütlenmiş olduğunu. Türkiye’de sosyalizm. Cemal. Baascılığın. “Devrim. sosyalizm mücadelesinin bir iktidar mücadelesi olduğu için partinin esas olduğunu bütün hareketlerin parti vasıtasıyla partiye bağlı olarak ve partiyi güçlendirecek biçim ve doğrultuda olmasının şart olduğunu ifade ediyor. Sadun Aren. 3.m. Devrimci Hareketler ve Parti”. Irak’ta Saddam Hüseyin’in. 204 . H. Marksizm’den etkilenmiş devletçi-milliyetçi bir hareket olduğunu. bu anlamda bir güç birliği organı olduğunu.669 1965-71 arası dönemde gruplar. 3. sosyalist bir muhteva taşıyıp taşımadıklarına değil. s. onların iktidarlarını yıpratıcı ve bu anlamda işçi sınıflarının iktidar mücadelesine yardımcı olduklarını. işçi-köylü-öğrenci ve diğer hareketlerini devrimci potansiyel taşıyan hareketler olarak değerlendirmek gerektiğini. Türk solunu etkilediğini. s. Dış ve iç konjonktüre bağlı olarak dünyadaki Marksist modeller uyarlanmaya ve uygulanmaya çalışılmıştır. S. Yön ve Devrim çizgisinin bir yerde Baascılık.668 TĐP’te Aybar’a karşı mücadele eden Emek grubundan Sadun Aren.. fakat aynı zamanda. “Devrim. işçi-köylü-öğrenci ya da memur sınıf veya tabakalar hiçbirinin kendi bağımsız güçlerini sosyalizm bir tarafa kendi taleplerini bile gerçekleştirmeye güçlerinin yetmeyeceğini bunun için birbirlerinin desteğine muhtaç olduklarını sosyalist partinin bütün emekçi sınıf ve tabakaların desteğini kazanmak zorunluluğunun ve imkânının temeli ortaya çıktığını. çünkü bunların her birinin sermayedar sınıflara ve bunların düzenine karşı tepkiler olduğunu. partinin. Devrimci Hareketler ve Parti”.667 Sosyalist partinin bir görevinin de her biri kendi bağımsız çıkarları açısından düzene karşı çıkan çeşitli sınıf ve tabakaları ayrı yürüttükleri hareketleri birbirine bağlamak ve hepsini sosyalist iktidar doğrultusunda birleştirmek olduğunu.g. iktidarı ve iktidara geliş yöntemlerini tartışmışlardır.g. a. “Devrim.m. 30 Haziran 1969. böldüğünü.Sadun Aren.. s. aynı zamanda. Suriye’de Hafız 667 668 669 Sadun Aren. a. Emek Dergisi. öğrenci olaylarını değerlendirirken hareketlerin devrim açısından değerlendirilmesi gerektiğini.

Turhan Feyzioğlu. Mustafa Zülkadiroğlu. DÖB’ün kurucularından Selahattin Okur anlatıyor: “DÖB kadrosu olarak bilinen Deniz Gezmiş. aydın. 205 . Baskı. Harun Karadeniz.. cumhuriyetçi demokrat. devamlı TMGT’ında olurduk.”671 1968 ve sonrasında sol öğrenci eylemlerinde etkili olan DÖB kadrosunun TMGT’ında öğrenci eylemlerinin belirleyicisi durumunda olan bir grup olduğu görülmektedir. Mustafa Karşılayan. Mustafa Đlker Gürkan. s. Đstanbul. bu görüşü benimseyenlerin kendilerine devrimci demokrat. çünkü seçim sandığının her seferinde ‘gerici güçleri’ yani ‘emperyalizmin işbirlikçileri’ni iktidara taşıdığını anlatıyor. saat 16. zümrenin devrimci geleneğine” binaen gerçekleştirilecektir. 29. zümre” diye bir laf tutturdu ve cuntacılığa sosyalist literatürde bir yer verdi. Tam sosyalist teori benimsenip cuntacılık bir kenarda bırakılıyordu ki Mihri’nin bu teorisi imdada yetti. 18’den sonra tası tarağı toplar. Üniversitede faaliyet bittiği zaman. öbür gün hangi eylemi koyalım. ordu ve egemen sınıflar doğru olarak kavranmaya başlanmıştı. I Baskı.670 Özellikle 1967’den itibaren Türkiye’deki devrimciler her konuya sınıf açısından bakmaya yönelmişlerdi. 1960’tan sonra sürekli bir Cunta söylentisi içinde yaşamıştık. Tanzimat’ta. devlet. Su Yayınları. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda ve daha birçok olayda bu tavrı görmek mümkündür. 8. 1960’ta ise bu tavır:”halka rağmen halk için” diye ifade ediliyordu. bu görüşte hem Marksizm’in hem Kemalizm’in olduğunu. 17. TMGT’na giderdik. 1999. Milli demokratik devrim “asker. Đstanbul. sivil. 17. Baas Partisi’nin iki ayrı kolunu temsil ettikleri iddiasını taşıdıklarını. Đstanbul. Cuntacılık oldukça taraftar buluyordu. Doğan Bey’in kütüphanesinde Hıristiyan-Arap milliyetçisi Mişel Eflak’la müslüman Arap Salah Bitar gibi Baas ideologlarının kitaplarının olduğunu belirtiyor. buna göre ‘önce emperyalizm ve işbirlikçileri’ne karşı ‘milli demokratik devrim’in gerçekleştirileceğini sonra da ‘kapitalist olmayan yol’dan. Deniz Bir Đsyancının Đzleri. s. Kafamız devamlı bu tür şeylere çalışırdı. Doğan Kitapçılık. Kendimi Yazdım. sivil. Belge Yay. 2000. 112-3. ‘milliyetçi sosyalizm’in kurulacağını ve bu işlerin Irak ve Suriye’deki gibi tek parti yönetimleriyle ya da Doğan Avcıoğlu’nun deyişiyle ‘kadife eldiven içinde demir yumruklu’ disipline dayalı bir diktayla yapılacağını. Sosyalist dünya görüşünün yayılmasıyla bu tür eğilimler azalmıştı ki bir Mihri Belli çıktı “asker. Baskı.672 Dev-Güç toplantılarının sonunda. fakat bizim aydınlarımızın yapısında biraz tepeden inmecilik vardır.Esad’ın Baascı geleneğin ürünleri olduğunu. 169-170. Olaylı Yıllar ve Gençlik. yapalım diye proje geliştirirdik. 670 671 672 Hasan Cemal. milli demokratik devrimci de dediklerini. TMGT’ında da yarın. Mustafa Lütfü Kıyıcı. Ömer Erim Süerkan gibi on-onbeş kişilik grup. Cihan Alptekin. Kimse Kızmasın. aydın. 28 Nisan 1960 gençlik hareketinin yıldönümünü Kızılay’da düzenlenecek bir mitingle kutlanmasına karar verildiğini. 27 Mayıs ve Atatürk Đlkeleri geride kalmış. 1995 s. Yön çizgisine ‘Üçüncü Dünya solculuğu’ ya da ‘Milliyetçi sol’ da denilebileceğini.

27 Mayıs’ı gerçekleştiren Milli Birlik Komitesi üyeleri. 2. daha sonra bu saldırılar sonucunda odaların yurtların okulların ayrıldığını bir arada yaşamanın şartlarının ortadan kalktığını ifade ediyor. Diğer kitle örgütleriyle birlikte toplantıya katıldılar. ’68 Anılarım. TMGT (Türkiye Milli Gençlik Teşkilat). “Milli Demokratik Devrim (MDD)” stratejisinin egemen olmasından sonra FKF’de yeni tartışmalar baş göstermiştir. I. kendilerinin bunları püskürttüklerini. Đstanbul.”674 Fikir Kulüpleri Federasyonu’nun kurulması ve gelişmesinde baştan sona kadar en önemli.. Đstanbul. Oral Çalışlar. SBF Fikir Kulübü TĐP yanlısı gençlerin sonuna kadar etkili ve güçlü olduğu kulüplerin başında gelmiştir. bunu reddetti ve 29 Nisan mitinginin düzenlenmesinde aktif görev aldılar. Đletişim Yayınları.FKF’nin bütün gücüyle mitinge hazırlandığını. sağcıların anti-komünist sloganlar atarak mitingi dağıtmaya çalıştıklarını. 29 Nisan mitinginin 1968 yılının en önemli kitle eylemlerinden birisi olduğunu. artık ilk kurulan FKF değildir ve yeni topluluklar ortaya çıkmıştır. 2003.673 Oral Çalışlar. Yarılma (1954-72). Baskı. Profesör Muammer Aksoy’un köşe yazarı Đlhan Selçuk’un. TĐP yanlısı gençlerin gücü her türlü çabaya rağmen SBF Fikir Kulübü içerisinde kırılamamış. Turan Emeksiz isimli bir öğrenci Đstanbul’da bu gösteriler sırasında Beyazıt Meydanı’nda polis tarafından tabancayla vurularak öldürülmüştür. Dev-Güç (Devrimciler Güçbirliği)’ten çekilmeleri tavsiye ve önerisinde bulundu. Doğu Perinçek ve arkadaşlarını genel merkeze çağırarak.Ş. 2002. içinde FKF’nin de bulunduğu büyük kitle örgütlerine bu kez miting birlikte düzenlemeyi önerdiler. 281. SBF Fikir Kulübü olmuştur. DĐSK bu çağrıya hemen olumlu yanıt verdi. 29 Nisan gençlik mitinglerini anlatıyor: “1960’lı yıllarda 29 Nisan gençlik mitingleri bir gelenek olarak her yıl yapılırdı. büyük kitle gösterileri yapmıştı. ancak Yusuf Küpeli. Menderes diktatörlüğüne karşı ayaklanmış. 29 Nisan 1968 tarihindeki Milli Birlik Komitesi üyeleri mitingi yaklaşmıştı. bu mitingin MDD’cilerin Kemalist ‘asker-sivil-aydın zümre’ ile ‘cephe’ taktiğinin pratikteki ilk uygulaması olacağını FKF’lilerin MDD’cilerin baş sloganlarından “ordu-gençlik elele Milli Cephe’de” sloganını attığını. 206 . s. FKF. etkin güç. TĐP yönetimi bunun üzerine. FKF’nin liderleri. 673 674 Gün Zileli. TMTF (Türkiye Milli Talebe Federasyonu) TÖS (Türkiye Öğretmenler Sendikası) DĐSK (Devrimci Đşçi Sendikaları Konfederasyonu) çağrıldılar. yazar Aziz Nesin’in ve milletvekili Reşad Özerdoğan’ın mitinge katıldığını belirtiyor. FKF kurulduğundan itibaren yönetimine muhalefet kişiler olmuş. Daha sonra Devrimciler Güçbirliği (Dev-Güç) adını alacak bu birliğe. Baskı. 28-29 Nisan 1960 tarihinde Đstanbul ve Ankara’nın üniversiteli gençliği. Oral Çalışlar. FKF Genel Başkanı olduktan sonra SBF-SFK yöneticisi olan TĐP’liler görevlerinden alınmıştır. 101-2. Gendaş A. s. bu muhalefetlerini FKF’yi ele geçirinceye kadar sürdürmüşlerdir.

Bununla birlikte. Đstanbul.677 “Dev-Güç örgütünün yönetimindeki inisiyatif Atatürk ilkeleri ve 27 Mayıs çizgisinden ileri gitmeyen ve gidemeyecek kişilerdeydi. 68’li Yıllar/Eylemciler-. Deniz’in. Bizim Dev-Güç’e katılmamız. Olaylı Yıllar ve Gençlik. Fakat bu birlik gerçekten devrimci olanlar güç birliği değildi. Sosyalist Parti Đçin Teori ve Pratik Birliği Dergisi çevresi (TSĐP). Kıvılcımlı Çevresi. Türk Halk Kurtuluş Ordusu (THKO). FKF yönetiminin iyiden iyiye TĐP çizgisinden çıkıp MDD’ci bir çizgi izlemeye başladığını. bu nedenle Dev-Güç’e girmediklerini. bir anlamda DÖB’ün her iki eğiliminin de sentezini şahsında toplayabilen bir yanı vardı… Kafasına koyduğu şeyi yapabileceği ortamı sağlardı. Geniş öğrenci kitlesiyle bağı olan örgütler teknik kesimdeki örgütlerdi. Nisan 2002. öğrenci gençlik olarak iktidara yönelmesinin sosyalist teoride yeri olmadığını. Đletişim Yayınları.”676 Gün Zileli. Partizan (TKP). ilk sayısı 1 Mayıs 1969’da yayınlanmaya başlayan “Emek” dergisinde çalışmaya başlar. Yarılma (1954-72). o dönemde hemen hemen bütün 27 Mayıs’cı. Ankara’dan başlayan hareketlere karşı daimi bir kuşkularının olduğunu bildiriyor. 1995. Baskı. daha sonra. 2002. 1998. Belge Yayınları. Baskı..”678 Karadeniz. Đstanbul. Türkiye Halk Kurtuluş Partisi Cephesi (THKPC). Lenin’in çeşitli sınıf ve 675 676 677 678 Turhan Feyzioğlu. 2. Öncü-Đş gazetesi çevresi Doğan Tarkan Grubu.s. 207 . bunun en belirgin işaretinin FKF’nin Devrimci Güç Birliği (Dev-Güç) denilen cephe örgütlenmesine girmesi olduğunu. I. Kemalist ve solcu örgütlerin bu yapılanmaya dahil olduğunu belirtiyor.25 Gün Zileli. bir anlamda her iki tayfanın da içinde denebilecek bir yapısı vardı. ben ne TMGT tayfasından ne de YĐS tayfasındandı diyebilirim. Ankara. Devrimci Doğu Kültür Ocağı (DDKO). s. Đmge Yayınları. Ozan Yay. Fikir Kulüpleri Federasyonu. ortaya çıkan ana çizgileri ile şöyle sıralayabiliz: Çekirdek grubu. Devrimci güç birliğine inanıyorduk. 212-213 Bedri Baykam. Türkiye Đhtilalci Đşçi Köylü Partisi (TĐĐKP).675 Haşmet Atahan. Baskı. bu konuda bilinç düzeyinin yetersiz olduğunu bildirerek Lenin’in ‘Çocukluk Hastalığı’ isimli kitabını okumayı tavsiye ediyor. Başka bir deyişle köprü görevi gören. 175. elimizdeki gücü geri çizgiye devretmek ve onların son tahlilde cunta hesaplarına alet olmak demekti.Bunları. Harun Karadeniz. FKF’den istifa eden yada ihraç edilen TĐP yanlısı gençlerin büyük bir kısmı. Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist (TKP-ML). s. Baskı. Garbis Altınoğlu ve çevresi. 280-1. Türkiye çapında bütün devrimci hareketlerin bütünlüğünü sağlayacak bir üst örgüte ihtiyaç duyduklarını. s. I. 8. bunun olsa olsa Jön Türk geleneğinin bir çeşidi olabileceğini. Aktan Đnce Grubu. Deniz Gezmiş’le ilgili olarak şunları söylüyor: “Deniz için. Đstanbul. Đnönü ile yandaşlaşmış 27 Mayıs’çıların katkısıyla kurulan bu birliğin gençliğe devrimci iktidara ortak olma teklifi yaptığını.

Yarılma (1954-72). Paris’teki işgallerden sonra Türkiye’de üniversite işgalinin gerçekleştiğini. Đstanbul. s. Ankara: Đmge Kitabevi. 290. klasik Marksizmin. Maoist.680 Türkiye’deki 68 hareketleri Batı’daki yeni sol hareketlerden daha çok eski sol hareketlere benzemektedir. kendisi gibi MDD’ci eğilimde olanların bürokratik bir davranış spontane bir hareket için partiden izin beklemenin saçma olduğunu ileri sürdüğünü. 292-3. 1998. Gün Zileli. Baskı. bu kitabın içeriği hakkında ahkam kesenler de olduğunu belirtiyor. Baskı. bununla birlikte Türkiye’deki öğrenci hareketlerine hız kazandırdığını görüyoruz. işgali fiilen başlatan öğrencilerin sanki görevleri bitmiş gibi ortadan kaybolduğunu. s. Deniz’in Ortodoks Marksist olduğunu. 1995. Bedri Baykam. bu konudaki bilgilerinin neredeyse tamamen kulaktan dolma olduğunu Batı’da ayaklanan öğrencileri kardeşleri olarak gördüklerini. Zileli. Olaylı Yıllar ve Gençlik. 68’li Yıllar/Eylemciler. Đstanbul. I. eğer öğrenci hareketi devrimci bir yönelmeyi temsil ediyorsa buna katılmak için partiden izin almak gerekmediği şeklinde bir düşünceye sahip olduklarını belirtiyor. Türkiye’de süratle onun yerini Marx’ın. Belge Yayınları. a. Che Gueveracı.679 Gün Zileli. 2. Zileli. sadece isim olarak hatırladıklarını. ya da kapılarda nöbet tutan eli sopalı öğrenciler arasına karıştıklarını belirtiyor. s. hareketlerden etkilendiğini söylemek gerekiyor. aynı şekilde anti-Amerikan Vietnam savaşına karşı eylemlerin Türkiye’de de etkili olduğunu. Marcuse’un Batı’da gençliğin ilahı iken. Đşçi ve köylü sınıfına bilinç taşımaya yönelik ve nihayetinde sosyalist devrimi hedefleyen bu hareketlerin bu yönüyle yeni sol hareketlere dahil edilemeyeceğini. Mustafa Zülkadiroğlu. o sırada Türkçe’ye çevrilmiş olan Herbert Marcuse’un ‘Tek Boyutlu Đnsan’ adlı kitabında.681 1968 Fransa gençlik hareketlerinin Türkiye’de mahiyetinin yeterince bilinmediğini. Avrupa’daki Yeni Sol dalgadan daha çok eylemlere hız verme yönüyle etkilendiğini. hiç kimsenin kapağını açıp okumadığı halde. 604. dışarıdaki öğrenci kalabalığının. bir sürü işin başında olan insanda Ortodoks Marksist olma özleminin var olduğunu belirtiyor. DTCF’yi işgal eylemi sırasında konuştukları konulardan birinin Paris’teki öğrenci olayları olduğunu. dünyadaki Leninist. Lenin’in. 208 . Castrocu. fakat Türkiye’de devrimciler arasında Marcuse’un kabul edilmediğini. Đletişim Yayınları.682 679 680 681 682 Harun Karadeniz. Engels’in. 2002. Castro’nun aldığını. 8. Şehir Gerillası vd. Kır Gerillası.g. Ortodoks Marksizmin egemen olduğunu. ama Batı’daki öğrenci hareketlerinin yönelimi hakkında doğru dürüst bir şey bilmediklerini. Ankara DTCF Fikir Kulübü’nün 1968’de üniversitede Celal Kargılı başkanlığında eyleme geçmesinin TĐP yönetimi yanlısı fikir kulübü üyelerinin itirazına sebep olduğunu. Mao’nun.tabakalara düşen görevleri tayin ederek. onları devrimci eyleme kattığını belirterek henüz bir birlik oluşturacak bilinç seviyesine ulaşmadıklarını belirtiyor. 175-176.. önemli olanın eylemin doğru olup olmadığı. Baskı.e. Gün Zileli. s.

şarkılar. seçimin sosyal demokratlarla sosyalistler arasında çekişmeli geçtiğini. Đstanbul. örneğin ‘Jandarma biz komünistiz. Erdal Gökyüzü’nün bu marşı kendilerine ‘Leninizm’ versiyonuyla öğrettiğini ifade ediyor. sosyalistler... ‘Din farkı bilmeyiz/yurdumuz bütün cihandır bizim/hazırlandık son kavgaya / başta bayrağımız Leninizm. 2003.683 H. 2. Ankara DTCF’nin işgali sırasında işgal bildirisinin yazımı sırasında. Đstanbul. Sabahattin Kurt. Kendimi Yazdım. Sosyalistlerin sosyalist fikir kulübünün. Hasan Cemal. sosyal demokratların.686 683 684 685 686 Gün Zileli. s. sosyal demokratlar ve milliyetçi toplumcular. sosyal demokratların başkan adayının Sahir Koçak olduğunu. kendisi gibi MDD’cilerin ise inadına ‘Leninizm’ diye söylediklerini.685 Oral Çalışlar. Cemal. 69 seçimlerine üç grubun katıldığını. 295. Oral Çalışlar. 2002. 69 seçimlerinde dernek başkanlığına adayın yine Tarsus Amerikan Koleji’nden Cengiz Çandar olduğunu. ondan önceki yıl ise iktidarın sosyal demokratlarda olduğunu. s. 68’deki seçimleri sosyalistlerin kazandığını. Hüseyin Cevahir ve Oktay Etiman gibi isimler olduğunu. Bu yüzden. CHP genel merkezinde. 106-7. birtakım eski komünist şarkıları söylediğini. biziz yalnız dost sana’ ‘Kızıl Bursa’ şarkısının dilinden düşmediğini. 1969 yılının Nisan ayında SBF öğrenci derneği seçimleri olduğunu. bir seçim bürosu kurulduğunu ifade ediyor. Kimse Kızmasın. söz konusu dönemde giyim kuşamı önemsemediklerini. Yarılma (1954-72). Đletişim Yayınları. Gendaş A. Baskı. Gün Zileli. TĐP’te ve FKF’de bulunan Erdal Gökyüzü adındaki kendilerinden yaşça büyük birisinin anti-Dühring’i okuyacağını söylediğini. Đstanbul. aktif öğrenci kesiminin tamamının sosyalistleri desteklemesine rağmen. I. bit pazarında satın aldıkları koyu yeşil asker parkalarının devrimci gençliğin üniforması haline geldiğini belirtmektedir.g. ‘Avustralya Đşçi Marşı’nın nakaratını Türkçe sözlerini Fakülte’nin bahçesinde bir akşam Fikir Kulübü üyelerine onun öğrettiğini. Zileli.’ şeklinde sonraki günlerde iyice yaygınlaşan ve son dizesi bu şekilde biten marşı TĐP yanlılarının ‘sosyalizm’. 1999. bildirinin sonunu Bilim ve Sosyalizm yayınları tarafından yayınlanan Lin Biau’nun Halk Savaşının Zaferi adlı kitabının başlığını çağrıştıran ‘Hak Alma Savaşımızın Zaferi’ sözcüklerini sıkıştırdığını. O dönem MHP’lilerle henüz çatışma sertleşmediği için.Sosyalist söylemin gençlik içinde sloganlar. marşlar yerleştiğini görmekteyiz. 293-4. s. öğrenci kitlesinin de ‘sol yumruk’ kaldırma tavrını hemen benimsediğini. a. Tarsus Amerikan Koleji’nden olan Uluç Gürkan’ın dernek başkanı olduğunu. Baskı.Ş. s. I. Ankara DTCF öğrencilerinin katıldığı yürüyüşte işgal komitesinden Celal Kargılı’nın sol kolunu kaldırarak yürümeye başladığını. 60.684 Gün Zileli. Doğan Kitapçılık. ’68 Anılarım. bütün kitlenin sol kolları havada yürümeye başladığını daha sonra solcu öğrenci hareketinde büyük bir yaygınlık kazanan ‘sol kol kaldırma’ geleneğinin o yürüyüşte ortaya çıktığını belirtiyor. sosyal demokratların önemli bir oy potansiyelinin olduğunu belirtiyor. onların da seçime rahatlıkla katıldıklarını belirtiyor. milliyetçi toplumcuların ise ülkücü gençlik derneğinin listesi olduğunu Cengiz’in başkan adayı olduğu listede Tuncay Artun. ortanın solu derneğinin. 209 . Baskı.e.

68 Kuşağı içerisindeki gruplar genel olarak sosyalizmi dünya görüşü olarak benimsemekle birlikte. Toplumun dinamik unsurlarını harekete geçirerek bir cephe birliği. devrimci eylem teorilerini benimseyerek düzen değişikliği yolunda bir güç unsuru. Siyasal Bilgiler Basın-Yayın Yüksek Okulu’ndan Aktan Đnce. Ş. Bizim Devrim dergisinin radikal çizgisinden radikal gözükmüyorlardı. Fakülte ve üniversite yönetimleri bu dernekleri resmen tanıyor ve öğrencilerin temsilcisi olarak muhatap kabul ediyordu. Cemal. farklı hedeflerinin olduğu. baskı merkezi haline dönüşerek kitleyi kendine inandırmaya çalışmakta. Öğrenciler. onların emrine yıllık ödenekler çıkarıyordu. Baskı. ortak noktaları olan bir koalisyon gibi hareket ettikleri görülmektedir. s. okul içinde dernek yönetimine oda. telefon veriyor.687 68 Kuşağı içerisindeki grupların sosyal süreçte farklı hesaplar yaptıkları. bir baskı. Ayrıca öğrenci dernekleri oldukça geniş olanaklara sahiptiler. 107. yemekhane ve kantininden yararlanmak açısından dernek yönetimlerinin geniş yetkileri bulunuyordu. birlik ve federasyonlar kamuoyunun oluşturulmasında o yıllarda önemli bir rol oynuyorlardı. birbirlerinin güçlerinden yararlandıkları. 1970’de vurucu gücümüz Aktan’lardı. aralarında birçok farklılıklar taşımaktadırlar. Baskı. MDD düşüncesini benimseyenler Türkiye’nin henüz kapitalistleşme sürecini tamamlamamış bir ülke olduğunu düşündüğünden aşamalı devrimi savunarak toplumun dinamik unsurları arasında sağlanan bir koalisyonla iktidarı ele geçirme ve daha sonra sosyalist devrime geçmeyi hedeflemekte. 68 gençliği ‘öncünün öncüsü’ misyonunu adeta yüklenerek kendisini zaman zaman işçi sınıfının yerine koyarak hareket etmekte ve devrim aciliyeti içerisinde gerillaya dayanan. bir koalisyon. diğer yandan. legal yoldan işçi sınıfına bilinç taşımaya çalışırken. s. 1999. 3. Öğrenci derneklerinin o yıllarda okul içinde önemli bir etkinliği vardı. fakat hedeflerine giden yolda “güçbirliği” yaptıkları. birçok yerde sosyalistlerin yönetimlere seçildiği bir yıl oldu. Aydın Çubukçu… Doğan Bey’e sempatileri vardı.688 68 Kuşağı’nı ve bu kuşağın içerisindeki grupları bir koalisyon. 2003. 27 Mayıs’ın gençliğe kazandırdığı prestijle bu dernek. onların Devrim grubunu kullandıklarını düşünmektedir. diğer taraftan cuntacı devrim grubu amaçlarına uygun olarak cuntayı getirici olarak şiddet olaylarını tasvip etmektedir. ’68 Anılarım. Đstanbul. I. Kendimi Yazdım. bu birlikler de federasyonlara. Fakülte yurdundan. güç merkezi haline gelme ve bu merkezileşen güçle veya koalisyon 687 688 Oral Çalışlar. sosyalizm yorumları ve sosyalizme varma yolları farklılık göstermektedir. kimliklerini alabilmek için derneğe başvuruyor ve derneğin doğal üyesi sayılıyordu. Đstanbul. TĐP.. Gendaş A.“1969 yılı. Kimse Kızmasın. Bu öğrenci dernekleri. bir ittifak siyaseti olarak değerlendirebiliriz. Bu konuda Hasan Cemal şunları anlatmaktadır: “1969’da. Hasan Cemal. Doğan Kitapçılık. derneğin birçok harcamasını finanse ediyor. Okul idaresi.” H. Mustafa Kuseyri. 210 . Ortak yönleri onları birleştirmekle birlikte. 28. üniversite öğrenci birliklerine bağlıydı.

D. toplumsal bir süreçte. Bahri Savcı. asker. H. 1965’de TÖDMF’nin Hayrettin Uysal’ın yönetim kurulu başkanı olduğu Adapazarı’ndaki kongresinde Bahri Savcı’yı üye olarak görüyoruz. Kuseyri’lere göre bizler. proletarya diktatörlüğü! Đşte bu nedenle genç devrimciler. Cemal aktarıyor: “Ancak Aktan’lara. Bu cepheler etrafında üretilen birleştirici. son dönemde bir taraftan askeri ihtilal beklentisi içerisine girerken. gençler. Đstanbul. Hacettepe Üniversitesi’ndeki bir 689 “Türkiye’de Öğretmen Örgütlenmesi” Maddesi. hedefleri. M. Fakat cepheyi teşkil eden güçler kendi öznel iktidar amaçları yöntemleri. 1970 yılı olabilir. Đktidarı elde etmeye doğru yönelen bu süreç. TĐP. 27 Mayıs Đhtilâli ve 1961 Anayasası ile yukarıdan aşağıya başlatılan. diğer taraftan Şehir gerillacılığı. ‘Cici demokrasiye’ duyduğumuz ortak nefret bizi birleştiriyordu. 211 . 1967 yılında Giresun’da yapılan TÖDMF kurultayında genel başkanlığa seçilen Bahri Savcı’yı 689 birçok sivil toplum örgütünde görmekteyiz. MDD grubu ile öğrenci derneklerinin etkili olduğu. Đlhami Soysal.gücüyle değişimi sağlamak ortak özellik olarak göze çarpmaktadır. Cilt. ayırt edici ve ötekileştirici sloganlar ve eylemler. s. sivil aydın zümrenin. Çetin Altan. çıkarları farklılıklar göstermektedir. grupların çizgilerini belirlemektedir. Uluç Gürkan ya da 27 Mayısçı askerler hep ‘küçük burjuva’ devrimcilerdik! Ancak bir durağa kadar onlarla birlikte yürüyebilirdik. May Yayınları. Tek cephe oluşturmak için saflar belirleme ve birleştirme gayretleri görülmektedir. Altan Öymen. Kır gerillacılığı yöntemlerini tartışmışlar ve uygulamaya koymuşlardır. başlangıçta üniversitelerdeki demokratik taleplerden emperyalizm. bürokratların öncülüğünde devam ettirilen. Milli Birlik Komitesi üyesidir. diğer yandan. devrim-karşı devrim cepheleri gibi. Đlhan Selçuk. Uğur Mumcu. Hepsi o kadardı! Biz ‘radikaller’ Devrim dergisi çevresinde toplanan ‘sol’ Kemalistler ya da ‘asker-sivil-aydın zümre’ bir sabah vakti darbeyle çok partili sisteme son verip parlamentonun kapısına kilidi vurunca. Sosyalist Kültür Ansiklopedisi. 1980. sömürgecilik karşıtı söylemlere. emekçi sınıflara bilinç taşıma gayretiyle ve kendilerini sınıfın yerine koyarak öncünün öncüsü görevini üstlenmişler. CHP. Cepheyi oluşturan gruplar arasında geniş cephe anlayışı konusunda ortak bir mutabakat varmış gibi görünmekte. anlayışının etkisiyle siyasal iktidara ve devrime yönelmişler. Gerici-ilerici. Siyasi. YÖN grubu. çıkarlarının farklılaştığı süreç içerisinde 68 gençliğinin farklı grupların etki alanında dolaştığı dikkat çekmektedir. sıra ‘sosyalist devrime’ gelebilecekti. 68 kuşağı’na etki eden grupların yöntemlerinin. bizim gibi askerle iş tutma meraklısı ‘tepeden inmeci’ takıma ters bakmazdı. 8. Doğan Avcıoğlu. 1203. Önce demokratik devrim. milli meselelere ve giderek düzen değişikliği ve çeşitli öncü teorileriyle devrim yaparak iktidarı elde etme fikrine varan öğrencilerin silahlı mücadeleye girdikleri bir süreçtir.D. ilgilerinin. sonra sosyalist devrim! Ya da. Onların ancak ‘yol arkadaşı’ olabilirdik! Yollarımız sonra ayrılacaktı.

Hasan Cemal.g. Ölümü Paylaştılar Ama!.kendisini. Cemal. 30. Aktan’ların. devrimin çabucak olmasa bile darbenin eşikte olduğuna inandıklarını. Doğan Bey’in arada bir Uluç’la kendisini ‘Sakın küstürmeyin devrimci gençleri. Büke Yayıncılık. Mustafa Kuseyri’nin arkadaşı Nejat Arun tarafından kazayla öldürüldüğünü ve faşizmi telin için ‘Anayasaya Saygı’ yürüyüşünün düzenlendiğini. Đlhan Selçuk. s. Ankara Siyasal ve Hukuk Fakültesi öğretim üyelerinin cüppeleriyle yürüyüşe katıldığını belirtiyor. Devrim dergisi yıllarında her şeylerini gelecek darbeye endekslediklerini. Doğan Kitapçılık.g. 30-1.e. yani tabanca yok diye yakındıklarını. Cemal. 1999. Baskı. onun daha sonra yapacakları –ki kendince en devrimci doğrulardı. hatta Doğan Avcıoğlu. a. Kendimi Yazdım. 3. darbeyle devrim yolunun açılacağına inandıklarını. Gürkan ve kendisiyle kafa bulduğunu alaylı bir dille “‘Marksist cunta’ ne zaman iktidara gelecek. H. Devrim grubunun Mit’te dosyalarının bulunduğunu ve takibata uğradıklarını anlatıyor. birçok kez yan yana durduk.. I. hatta zaman zaman bazı eylemlere katıldıklarını görüyoruz. komutanların da kod adlarının olduğunu. Baskı. o günlerde herkesin bir kod adının olduğunu. o tarihte kestiremedikleri iki tarafı da kullanan bir üçüncü gücün olabileceğini ya da bilmeden emellerine alet oldukları bir üçüncü gücün olabileceğini belirtmektedir. büroya gelip gitsinler’ şeklinde uyardığını ifade ediyor. Hasan Cemal.. Đstanbul. Đlhami Soysal ve diğerlerinin kendi aralarında hangi paşa gelirse darbenin kolaylaşacağını tartıştıklarını.. Kimse Kızmasın.693 Hasan Cemal. Kuseyri’lerin iktidarın namlunun ucunda sözlerini ağızlarından eksik olmadığını. Gürkan ve kendisinin bir kuşkularının olmadığını. Avcıoğlu. Bir Đhtilâlcinin Anıları. Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Deniz Gezmiş’le tanıştığını söylüyor ve Deniz’i şu cümlelerle tasvir ediyor: “… Çok açıklıkla söylemem gerekirse devrimci bir deli fişekti…Đşgaller süresince değil. s.e. gençlerin beklemeye tahammülleri olmadığını. daha ne kadar bekleyeceğiz?” diye sorduğunu aktararak. 212 . s. bu konuda D.. 29. Cemal. a. Cemal. yani Mihri Belli ekibinden Vahap Erdoğdu’nun. aslında iki tarafında birbirini kullanma peşinde olduğunu buna ‘ittifak siyaseti’ diyenlerin olduğunu. s. Osman Köksal. Cemal.e. Zaman zaman karşı karşıya. 34-6. s. Đstanbul 2003. Zihni Çetiner. 88-89 Hasan Cemal. ellerinin altında ‘makine’. Gürkan’ın mülkiyeden yakın bir arkadaşının Uygur Kocabaşoğlu’nun dayısının 690 691 692 693 694 Hasan Cemal. Türkiye’de solcu gençliğini bir ‘devrim aciliyetinin’sardığını belirtiyor.692 H. Türkiye Devrimci Hareketi’nin ön sırasına getirecekti. 27 Mayışçı Suphi Karaman’a alaylı bir dille şöyle seslendiğini anımsıyorum: “Elinizi çabuk tutun.”691 68 gençlik eylemlerinin seyrinde üniversite hocalarının aktif olarak etkisi olduğunu. a.694 H. H. H. Anlaşamadığımız yöntemleri göz ardı ederek 1970’li yıllara birlikte geldik. U.panelden sonra ‘Kırmızı Aydınlık’tan.g. Madanoğlu Paşa. sırada biz varız!”690 Zihni Çetiner. U. Deniz Gezmiş’in Devrim’deki sohbette U.

zaman zaman çoğu yerde bu durumun yaşandığını. Amerikan emperyalizmini kovmanın tek yolu. 33-4. 177. 3. 1969 yılı Haziran’ında Hüseyin Đnan’ın. meydanlarda “işçi-ordu el ele” veya “gençlik-ordu el ele” sloganları ile meydanları doldurduklarını ifade ediyor. Cemal. Đmge Yayınları. Đstanbul. Çoğunlukla şiddet taraftarı oluyorlar ve bu davaya hayatlarını koyduklarını ölmeye hazır olduklarını yansıtıyorlardı. Baskı. 1999. s. paşaların omuzlara alındığını. Geniş öğrenci kitleleri karşısında ise son derece keskin nutuklar atıyorlardı.e. 213 .”698 Hasan Cemal. Bedri Baykam.695 Atahan. Baskı. Ve böylece gittik Filistin’e…”697 Karadeniz’e göre. Đstanbul. Atahan o dönemde.e. Bazıları ise daha heyecanlı idiler ve cunta getirebilecek olaylar çıkarmaya özellikle gayret sarf ediyorlardı. 29 Hasan Cemal. a. “Dev-Güç’e katılan gençler son iki yıldır. Kimse Kızmasın. 68’li Yıllar/Eylemciler-.g.696 H. s.olması dolayısıyla yine D. 36-7. Baskı. Filistin’e gitmek için El-Fetih Örgütü’nün siyasi şube sorumlusu Ebu Cihad’la görüştüklerini belirterek. Ankara. halk savaşının ne olduğunu öğrenmek gerekiyordu. “Ordu gençlik el ele milli cephede” sloganlarının haykırılacağını düşünürken699. 68’li yıllarda yaşanan hareketliliğe dair kendi tecrübesinden çıkarak örnekler veriyor. Kimse Kızmasın Kendimi Yazdım isimli kitabında “askeri kullanarak darbe yapmak için Sıhhiye’deki Orduevi’nin önündeki iki bombanın toplum polisinin üzerinde patlatmayı planladıklarını. Yusuf Arslan’ın Türkiye’de bir halk savaşı örgütlenmesi ve silahlı mücadele verilmesi konusunda hemfikir olduklarını. Ama silahlı mücadeleyi vermek için öncesi silahın nasıl kullanılacağını. Fakat içinde bulundukları ilişkiler onları cuntacılara faydalı eylemler yapmaya götürüyordu. 15-16 Haziran olaylarında olduğu gibi. 1995. Atahan. silahlı mücadeleden geçerdi. s. tam aksi istikamete. Bunu nerelerde öğrenebilirdik? Bunu ancak Latin Amerika’da öğrenebilirdik. Filistin’e gitme sebeplerini şöyle anlatıyor: “… Türkiye’de Amerikan emperyalizmi kovulmadan gerçek devrimin olamayacağına inanıyorduk. 15. Dev-Genç genel başkanı Ertuğrul Kürkçü’nün konuşmasını bitirerek öğrenci kitlesini Sıhhiye orduevi istikametine değil. ortalık ana baba gününe dönerken.. halk savaşına böylece askeri yönden de kendimize hazırlamış olacağımızı düşündük. Belge Yayınları. s. Kendimi Yazdım. Avcıoğlu’nun Aydın Paşa’yla Hasan Cemal’in evinde Ankara Kızılay’da iki defa buluşmalarıyla bir kısım paşaları etkileyerek orduya çengel attıklarını ifade etmektedir. Böylece toplum polisini o zamanın deyimiyle 695 696 697 698 699 Hasan Cemal. gençlik eylemlerinde bulunan kimselerdi. 8. Ayrıca. devrimci gençlerin miting sonrası orduevine yürüyeceklerini. s. Hasan Cemal. Harun Karadeniz. Olaylı Yıllar ve Gençlik. Sosyalizmin kuruluşundan cuntayı açıktan açığa savunmuyorlardı. 1998. tanklar üzerine çıkıldığını ifade ediyor. Orası bize çok uzaktı… En yakında Filistin’in Đsrail’e karşı yürütmüş olduğu gerilla savaşları vardı. Buralarda kendimizi eğitebileceğimizi. Ulus tarafına yürüttü. I.. a. polisin eylemlere müdahale ettiğinde askerin tarafsız bir konum içerisinde kalarak kendilerine yönelik sempatik yaklaşımlarına tanık olmalarının bu sloganlarında haklı olduklarını ortaya koyduğunu dile getiriyor. Doğan Kitapçılık.g.

sosyalist bir partinin yapması gereken emekçilere bilinç taşıma ‘öncü’ görevini üstlenerek ‘öncünün öncüsü’ bir rol üstlenmişlerdir.e. a. Hasan Cemal. a. I. 68’in 30. çatışmaların tohumlarının atıldığını. Che Guevara’yı. s. dönemin tarihsel bir kaynama. I. Tupamaros’u keşfetmişlerdi. Yayına Hazırlayan: Mehmet Ulusoy. 1999. Kendimi Yazdım. Đstanbul. Basım. 1960’larda Ankara Mülkiye’de “Bugün Mülkiye’de Yarın Türkiye’de!” sloganını atıp “Tanklarıyla toplarıyla gelseler dahi”. Hasan Yalçın’ın konuşması. çelişkilerin keskinleştiği.”702 Fahri Aral. Lenin’i okumak bambaşka bir olaydı. Hasan Cemal. yaptığı bir konuşmada gençliğin sosyalizmi bir parti disiplini içerisine sokamadığını.okumaya meraklı gençler için sıra. Önce Çetin Altan’ın Đsveç ve Kibutz Sosyalizmi. Bazı arkadaşlar milliyetçilikle Marksizmin yerli sentezlerini. yerleşik değerlerin sarsıldığı. ölümlerin acıların üstüne zıplayarak politikaya yapmaya şiddeti politikanın aracı kılmaya inanır hale geldiğini.. Bir Uzun Yürüyüştü Altmışsekiz.Frukoları hedef alan bomba tuzağının yattığını. her şeyin birbirine girdiği.g. Benim gibi yabancı dil bilen.700 Hasan Cemal. 1999. 3. 700 701 702 703 704 Hasan Cemal. o yıllarda şiddetten medet umduğunu ifade ediyor. s. sloganla düşünmeyi marifet saydığı bu yılları701 şöyle tanımlıyor: “Mülkiye’de gelişen fikir sosyalizmdi. kaos dönemi olduğunu. Doğan Kitapçılık. bir parti çatısı altında birleşip otoriteyi kullanamadığını belirttikten sonra 68’den alınacak ders olarak hiçbir gençlik örgütünün bilimsel sosyalist bir partinin yerini tutamayacağını ifade ediyor. bu durumun bir bakıma resmi ideolojiden. s. 68’e kadar gençliğe yüklenilen resmi misyonun değişime uğramaya başladığını. ‘Yeryüzünde cennetin anahtarı’nı bulmuştum. devriminin olduğunu. 58-59. devrim fikrini o zamanlar sevdiğini. Tam bu sıralarda Çin’deki Büyük Proleter Kültür Devrimi’nin salvoları Türkiye’den de duyulmuş. artık dolaylı da olsa rejime ve onun kurumlarına karşı bir muhalefeti geliştirmekte olduğunu. Devlet ve Đhtilal’i okuyup bitirdiğimde kendimi artık gerçek sosyalist sayıyordum. bütün bir Cumhuriyet dönemi boyunca hep rejimin bekçisi olarak görülen ve rejimin “emanetçisi” olan gençliğin. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu. 66. Baskı. herkesin kendince. 26-7. .. Đstanbul. Kimse Kızmasın. bu nedenle 68’lilerin temel hedefinin toplumsal değişim olduğunu belirtmektedir. sıra Mao’nun keşfine gelmişti. egemen devlet ideolojisinden kopma sürecinin de başlangıcı olduğunu. şiddetin. yasak olan (bunun için de çok cazip olan) sosyalist literatürü keşfetmeye geldi. genç insanların bu ütopyaya sımsıkı sarıldığını. kimileri Castro’yu. Baskı. 17. Alev Er’in Fahri Aral’la yaptığı röportaj.703 Hasan Yalçın. s. 214 . sonra Mehmet Ali Aybar’ın Türkiye Sosyalizmi derken… Bunların en hakikisinin Karl Marx’ın sosyalizmi olduğunu keşfettik.704 68 Kuşağı. 15-6.e. askeri darbelerin. Gendaş Yay. terörün var olduğunu aklını slogana teslim ettiği.g. s. 1988 . 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. Đstanbul. Sosyalist olacak Türk’ün ülkesi!” tekerlemesini söylediklerini zamanın başkaldırı zamanı olduğunu. idamların. Fokoculuğu.

68’in 30. May Yayınları. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu. 68’in 30. gençlerden işçiye doğru gitmeye çalıştı. I. 706 Yıldırım Koç’un konuşması. Đstanbul. Baskı. 1968 Nisan ayından itibaren başlayan bütün üniversitelerde (Đlahiyat dahil) çığ gibi büyüyen boykot. bu ideoloji bile Kemalizm’le süslenerek sunuluyordu. 1999. Gendaş Yay. s. 707 Alev Er’in Fahri Aral’la yaptığı röportaj. bu önemli bir zaaftı. 68’de başlayan resmi ideolojiden kopma süreci büyük boyutlara ulaşamadı. * “Türkiye’de Öğretmen Örgütlenmesi” Maddesi. Başarı ölçüsü ayrıdır. o günkü dostluğun içinde bunun önemini kavramayıp fuzuli bulanların olduğunu. Çünkü toplumda yaşamak için bu ideolojiye tutunmak gerekiyordu.“1960’larda bilimsel sosyalist hareketimizin de bir zaafı olarak.705 1932’de Marksizm’in Bibliyoteği yayınlarından çıkan. Đdeolojik öncülüğü savunanların. Batı Avrupa ülkelerinde işçi sınıfının yıllar ötesinden gelen bağımsız bir siyasi tavrı ve bunu besleyen bağımsız bir ideolojisi olduğunu.” 707 Muhammer Kılıç. Bir Uzun Yürüyüştü Altmışsekiz.ve bunların bir kısmı da silahlı eylemlere başvurduğunu belirterek. Yayına Hazırlayan: Mehmet Ulusoy. silah taşımaktan judo öğrenmeye yönelik fiziksel militanlığın prim yaptığını. Cilt. s. 705 215 . Basım. Türkiye Đşçi Sınıfının Maddi Varlığı kitabında Dr. 1988. 8. 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. işgal ve direniş vb. Bu ortamda egemen devlet ideolojisinden kopamayanlar siyasi etkinliklerini bunu temel alan yapılanmalarda sürdürdüler. s. değişik değerlendirebiliriz ama. 173. fiili öncülük mü tartışmalarıyla gündeme geliyor. 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. ekonomik bilinç içerisinde ve gençler öğrendikleri bilimsel sosyalist bilgileri. 68’lilerin bir bölümü de “gökyüzünü ikinci kez fethetmek” için hızla politikleşti. işçi sınıfının kendi tarihi misyonunu yerine getirmeye hazır olgunlukta olmadan işçi sınıfının değiştirilemeyeceğini. I. Basım. işçi sınıfı henüz kendiliğinden bilinç içerisinde. 1203. topraksız ve az topraklı yoksul köylüyü temel alan bir siyasi harekete gittiklerini bir kısmı gönüllülüğe. 1999. bu ülkelerde dalga geri çekildikten sonra 68’lilerin toplumun normal yaşantısı içinde yerlerini aldıklarını ifade ederek Türkiye için bazı tespitlerde bulunmaktadır: “… Ama bizde böyle bir hareket alanı hiç oluşmadı. I. Đstanbul.182. Đstanbul. ya yoksul köylü. Đstanbul. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu.. Türkiye’deki işçi sınıfının 1917 Çarlık Rusya’sından daha da gelişmiş olduğunu iddia ederken. yani sosyalizmin yayılma merkezi gençlik olmuştu ve gençlik örgütü olmuştu. Kaldı ki. fakat bu güçlerin onları ikna ederek sınıf mücadelesine çekmeye çalıştıklarını ifade ediyor. “Devrimin yakın olduğu varsayılan hem de bu devrimin gençlik tarafından yapılacağı ya da ateşleneceği umulan bir ortamda kendisinin mutfak çalışmaları dediği sabır ve özveriyi gerektiren çalışmaları hiç kimsenin avantajlı görmediğini.706 Aral. sosyalizm. tarihsel gelişim içinde bireyin iradeci müdahalelerine çok fazla ağırlık veren bir yol benimsediler. Đşçi sınıfının bağımsız ideolojik tavrı netleşmemişti. Hikmet Kıvılcımlı. bunun tam tersine gece yarısı bir yurdun veya okulun işgal edilmesinin faşistlerle girişilen bir kavganı Molotof kokteylinden zincir taşımaya. 61-62. 1980. 1960’lı yıllarda bu konu işçi sınıfını ideolojik öncülük mü. s. işçilere ve köylülere taşımaya çalışıyorlardı. olayların uzun dönemli akılcı ve gerçekçi çalışma yöntemleri yerine çabuk Hasan Yalçın’ın konuşması. Sosyalist Kültür Ansiklopedisi.

Đstanbul’daki anti-emperyalist olayların heyecanının yaşandığını. zaman zaman gündüz vakti Kızılay’da eylemler yaptıklarını. 84. öbür amacının da eylemcilikte yeni FKF yönetimini yaya bırakıp. Gün Zileli. 304-5. 1968 gençlik hareketlerinin anlaşılabilmesi için TĐP toplantılarının basılmasını mitinglerin silahlı saldırılar ile dağıtılmasını. ilim yayma ve bunun gibi dernek ve cemiyetleri Vedat Demircioğlu’nun öldürülmesini. entelektüel gelişimini dumura uğratmış. komünizmle mücadele. Đstanbul. Đster meşru savunma niyetiyle olsun. Ozan Yayıncılık. onun ‘pasifistliğini’ ispatlamak. 2002. 2003. oysa Türkiye’de güçlenen sol hareketin ve onun en canlı biçimde kendisini ifade ettiği üniversite gençlik hareketinin sağ iktidarın ve gerici güçlerin cebren dur diyebilmek için yarattığı. ilerici gençliğin şiddet yöntemlerine adeta hapsedilmesi yenilginin başlangıcı olmuştur. Baskı. diğer bir seferde Kavaklıdere’deki Amerikan yardım teşkilatını basıp taşladıklarını. gruplar halinde eylemler düzenlediklerini bir defasında Kızılırmak Caddesi’ndeki Amerikan Sinemasını. Đletişim Yayınları. Ankara’da bir kitle hareketinin söz konusu olmadığını. Almanya ve ABD ile diğer Batı ülkelerinde patlak veren öğrenci gençlik eylemlerinin sağ iktidarın ilerici sosyalist harekete yönelik baskıları yüzünden başlamadığını. fakültelerdeki ‘kokuşmuş’ gerici cemiyetçiliğin sol gençliğe karşı desteklendiğini. Amerikan askerlerinin yolunu kesip dövdüklerini ifade ediyor.710 Gün Zileli. fakat o günlerde Vietnam’da sürmekte olan Vietkong gerillalarının Saygon’a düzenledikleri ‘Tet’ saldırılarının da yarattığı coşkuyla kendisinin de dahil olduğu MDD’cilerin istim üzerinde olduklarını. 1968’lerde Fransa. deyim yerindeyse çelik çomak oynamak derecesine indirmiş. beslediği şiddet ortamı sonucu patlak verdiğini ileri sürüyor. en radikal FKF’lileri MDD’ci saflarda toplamak olduğunu. Maddeler tehdidi altında tutulmak istendiğini ve gençliğin enerjisini kendi iktidarına yol açacak bir askeri darbe için fırsat sayan cuntacılığı iyi anlamak gerektiğini ileri sürerek şöyle devam ediyor: “Burada işin zembereği ilerici hareketin bir bütün olarak şiddet tuzağına düşürülmesidir. arkasından 12 Eylül solu. s. s.708 Kılıç. 84-5. Turhan Feyizoğlu.sonuç getireceği sanılan. Turhan Feyizoğlu. 2. her akşam FKF’de ya da Mülkiyeliler Birliği’nde toplanıp. sosyalistlerin 141-2.. Đstanbul. Önce 12 Mart. 216 . a. daha çok tepkiyi yansıtan ve fiziksel savunma ve de hücumu öne çıkaran yöntemlerin dayattığını ifade ediyor. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. Yarılma (1954-72).e. deneyimin kalıcı olması gereken öğelerini çok çok gerilere itmiş ve ölüme mahkum etmiştir…”709 Zileli. giderek eylemleri daha organize hale getirmeye karar verdiklerini. Ankara’da da. Kızılay’da Taylan Özgür’le birlikte ses bombası patlattıklarını.g. bu hedefe yönelik Doğu Perinçek’in başkanlı- 708 709 710 Muharrem Kılıç’la yapılanröportaj. s. TĐP milletvekillerinin TBMM’de linç edilmeye kalkışıldığını. bu eylemlerin bir amacının Amerika’yı protesto etmekse. ister ‘çok yakın bir devrim’ için olsun.

Cemal.95 Gün Zileli. Zihni Çetiner. Coşkun ve taşkın gösterilerden hoşlanmıyor. Amerikan aleyhtarı duygularının zirvesindeyken Ağustos ayında başta Sovyetler Birliği olmak üzere Varşova Paktı ülkelerini Çekoslavakya’yı işgal ettiğini Sovyetler Birliği ‘revizyonist’ olduğunu düşündüklerini. H. s. 217 . bir yıl önce öldürülen Küba Devrimi’nin kahramanı Che Guevara’nın ise herkesin idolü olduğunu.ğında Amerikan konsolosluğunun yakınlarında Münir Aktolga ve birkaç arkadaşının ses bombası patlatacaklarını belirtiyor. Sovyetler Birliği’ne karşı mesafelerine rağmen. Halbuki Deniz Gezmiş ve arkadaşları öğrenci örgütlerinin daha bağımsız bir siyasetin takipçisi olması gerektiğini. Ho Şi Minh’in basit yakasız gömleği. Fikir Kulüpleri Federasyonu bağımsız bir öğrenci örgütü görüntüsü vermiyor. Büke Yayıncılık. Çin’in Sovyetler Birliği’ni Amerika’yla uzlaştığı için eleştirdiğini ifade ediyor. I. 305-6. saflarında Mao Çe Tung’un büyük prestijinin olduğunu.713 Çekoslavakya’nın işgalinin solda bir tartışma ve ayrışma konusu olduğunu görmekteyiz. 2002. 2003. kimsenin Brejnev’e kulak asmadığını.e. Bolivya dağlarında gerilla mücadelesi yaparken. Mao’nun gerillayı hatırlatan haki renk giysisiyle. Amerika’ya karşı cephenin bir unsuru olduğunu. güleç yüzü ve sivri sakalıyla kendilerine son derece hitap ettiklerini. onun Ant Yayınları’ndan o günlerde yayımlanmış olan Gerilla’nın Günlüğü adlı Bolivya dağlarındaki gerilla mücadelesini anlatan anılarını ellerinden düşmediğini. Baskı. Yarılma (1954-72). Çekoslavakya halkının özgürlük özleminden üç olarak Çekoslavakya komünist partisi içinde başlayan Çekoslavakya Komünist Partisi sekreteri Dubçek tarafından benimsenen yenileşme ve özgürleşme hareketini. s. Baskı. Đletişim Yayınları. Ölümü Paylaştılar Ama!. o dönemde devrimci gençler arasında Sovyetler Birliği’nin ‘revizyonist’ Çin-Sovyet çatışmasında Çin’in haklı olduğu yargısı egemen olduğunu. Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) üyesi ve Türkiye Đşçi Partiliydi. ama kravatlı Kruşçev ve Brejnev’in kendilerine çok uzak geldiğini. s.711 Harun Karadeniz. sosyalist söylemden çok ulusal kurtuluş ve bağımsızlık istekleri doğrultusunda davranmak gerektiğini düşünüyorlardı. Amerikan emperyalizmi ile uzlaşma... Đstanbul. 1965’te TĐP Milletvekili olarak parlamentoya giren Sadun Aren’in TĐP içinde Behice Boran’la birlikte Moskova’ya yakın kanatta yer aldığını.. yasalar içerisinde yapılacakları yapıyordu.sosyalist ülkelerin oluşturduğu antiAmerikan bloğunu bölmek olarak gördüklerini ‘revizyonist’ de olsa sonuç olarak Sovyetler Birliği’nin sosyalist bir ülke olduğunu. Đstanbul.g. Bir Đhtilâlcinin Anıları. ‘Prag baharı’na hiç sempati duymadıklarını. 1968’de 711 712 713 Gün Zileli. Fidel Castro’nun keza askeri kıyafeti ve koca sakalı. a.712 Gün Zileli. 307-8. partinin çizdiği doğrultuda bir siyaset takip ediyordu. 2.

g. s. Boran-Aren kanadı bastırınca TĐP’ten ayrılıp ‘bağımsız sosyalist’ çizgisinde yürümeye başladığını. ‘yanlış anlaşılmaktan’. Kendimi Yazdım. Hasan Cemal. Doğan Kitapçılık. benimsediği ‘fertçi sosyalizmi’ için ekonomide ille de devletleştirmeci politikaların şart olduğuna inanmadığını..715 Zileli sözlerine şöyle devam ediyor: “…Biz Amerika’ya karşı yürütülen mücadelenin şahinleriydik. TĐP’in içini eleştirmediğini belirtiyor. çok partili demokrasiyi açık yüreklilikle hep savunduğunu. Eski tüfek kuşağı sıkı Stalinci bir terbiye havasında yetişmişti. açıktan açığa kınamasıydı. 2002. bizim de otomatik olarak işgali desteklememiz gerekiyordu. 1999. Bu terbiyeye göre. hakim güçlerce istismar edilmekten çekindiği için bunları hiçbir zaman söyleyemediğini. Bu yüzden Amerikan emperyalizmini ‘güçlendirdiğini’ düşündüğümüz Çekoslavakya’daki özgürlük hareketine karşı çıktık ve Sovyet tanklarının Prag baharını ezmesini alkışladık. M.714 H. Ali Aybar’ın işgale karşı çıktığını.e. Đletişim Yayınları. görüşleriyle Aybar’ın Türk soluna. Đstanbul. Kimse Kızmasın. Amerika’yı zayıflatan her hareketi destekliyor. Gün Zileli. çiçeği burnunda FKF başkanı Zülküf Şahin işgali kınayan demeçler vermişti. Stalinizmi. Sovyetler Birliği’ni zayıflatan her hareket. bağımsız çizgisinden taviz vermeye yanaşmadığını. s. 218 . o sırada kıyasıya bir mücadele ve çekişme içinde bulunduğumuz SD’cilerin ve TĐP yönetiminin Sovyet işgaline karşı çıkması. 120. Bu tavrımızın bir diğer önemli nedeni ise. ama düşüncelerinden. Eski tüfekler kuşağı bu anlayışı belli ölçülerde bize de aktarmıştı. Đşgali desteklememizin bunun kadar bir başka önemli nedeni ise Mihri Belli başta olmak üzere MDD’ci hareketin fikir babalığı yapan eski tüfeklerin Stalinci geleneğin sıkı izleyicileri olmalarıydı. Yarılma (1954-72). Sovyetler Birliği’nin çıkarları dünya devriminin çıkarlarıyla özdeşti. 3. a. Cemal. Mehmet Ali Aybar başta olmak üzere Behice Boran’ın dahi tüm TĐP yönetimi Çekoslavakya’nın işgaline karşı tavır almış. 2. Bu hareket o yıl dünyanın her yanında yükselen özgürlük mücadelesinin bir parçası da olsa bu anlamda bizim mücadelemizle paralellik taşısa da tavrımız buydu. Baskı. Türk radikalizmine ters düştüğünü. Ali Aybar’ın her zaman ‘Moskova’dan bağımsız’ bir rota izlenmesi gerektiğini savunduğunu söylüyor. 308-9. fakat Aybar’ın Türk soluna aykırı noktalarını TĐP içindeki gelişmeleri. Đstanbul. Örgüt için siyasi rakiplerimiz işgale karşı çıktığına göre. Maoizmi açık dille eleştirdiğini ve şiddetin politikada araç olarak kullanılmasını reddettiğini. Leninizme karşı olduğunu.”716 714 715 716 Hasan Cemal. otomatik olarak emperyalizmin kuklası ve karşı devrimciydi. Baskı. s. Proletarya diktatörlüğüne. güçlendirdiği kanısında olduğumuz her harekete karşı çıkıyorduk. 121. yaşadıklarını bütün boyutlarıyla eleştirel bir gözle sergilemekten kaçındığını. M.Sovyetler’in Çekoslavakya’yı işgal edip Dubçek’in ‘güleryüzlü sosyalizm’ deneyini tanklarla ezdiğinde Türk solunun birbirine girdiğini.

zaten kaçaklık koşulları altında yaşamanın ve kitlesel eylemlere çıkamamanın Deniz’i. I. Kır-Şehir gerillası yöntemlerinin tartışıldığı. askeri örgütlenme için kısa zamanda para bulmanın gerektiğini. Đmge Yayınları.718 S.717 Dış konjonktüründe etkisiyle yoğun teorik okumalar. Che Guevara’nın dünyayı saran coşkusunun dünyanın her yanında emperyalizme karşı güçlerin ilerlemeler. 1994. 219 . arayışlara ittiğini. onun yaşında genç bir insan için çok iyi not alacak bir çalışma yaptığını. Deniz’in bunu ciddi söylediğine inanmıyordu.” şeklinde küstahça bir müdahalede bulunup gençlerle birlikte salonu terk ettiğini. fakat zaaflarının olduğunu. teorisyenlerinin Hüseyin Đnan olduğunu. Hikmet Kıvılcımlı gibi eski sosyalistlerin gençlerin içine girdiğini. Hüseyin Đnan’ı. görüşlerin olgunlaştırılmadığını. Baskı. başarılar kaydetmesini devrimin kolay olduğu yanılgısına yol açmış olabileceğini. Yusuf Aslan’ın. bu gibi ilgilerin arkasında bir ölçüde gençler can kaygısıyla hızla askeri biçimde örgütlenmeye zorlanmalarının yattığını. Tehlikeli bir yönelim. Baskı. Đstanbul. s. yöntem tartışmalarının yaşandığı bir ortamda gençlik liderleri daha önce kendilerine rehberlik yapan insanların sözlerine bile mesafeli bakmaya başlamışlardır. öteki arkadaşlarıyla birlikte daha kestirme çözümlere. SBF’ye bir konferans vermek için gittiğinde dönemin gençlik liderlerinden Yusuf Küpeli’nin Kıvılcımlı konuşurken “Sen ne konuyorsun ya. devrimci eylemlerle ilgili kitapların okunduğu. s.Anılar-. panel düzenlediğini. 1998. gençlerin o günkü şartlarda artık olaylara bakışının böyle bir noktaya geldiğini ifade ediyor. Ama içtenlikle böyle düşünenler vardı. çelişkiler konusunda yanlış yaptığını. halk savaşı zaten başladı. 493-4. birçok yerde pek çok seminer verdiğini.Haşmet Atahan. Cihan Alptekin’i. bu nedenle bir grup oluşturduklarını. I. bu durumda duygusallıktan kurtulmanın çok zor olduğunu. 35.” S. Belli. Çünkü bir yandan karşı çıkacağın gücü küçümsemek de oluyordu. Sevim Belli. Belli. özellikle gençlikten bu gibi heyecanlardan 717 718 Bedri Baykam. 60’lı yılların sonlarında Deniz’in Mariguella’dan çok etkilendiğini işittiğini. Öte yandan da temel gücün ve ittifakların önemini kavrayamamak. bu yüzden banka soygunlarına giriştiklerini. yani “biz devrimimizi yapar yürürüz” demeye getirdiğini ifade ederek sözlerine şöyle devam ediyor: “… ‘Biz’ kim? Kiminle yahut ne ile devrimini yapacaksın? Kimin için devrim? Sağlıklı olmayan sıkıştırılan dış koşulların zorladığı bir yönelimdi bu. Sinan Cemgil’i. Ankara. Üstelik asıl hedefi gözden kaçırmak. oysa Che’nin Bolivya Dağları’nda pusuya düşürülüp öldürülmesini devrimci süreçlerin her zaman aynı çizgi üzerinde başarıyla yürüyemediklerini gösterdiğini. 68’li Yıllar/Eylemciler-. Sevim Belli. Belge Yayınları. işçi sınıfı söylemi içinde köylülüğün ön görüldüğünü belirtiyor. Deniz Gezmiş’in artık gizlenmek zorunda kaldığı dönemde bir gün bir vesileyle “ohoo işçi sınıfını mı bekleyeceğiz?” dediğini. Boşuna mı Çiğnedik?. Küba Devrimi deneyiminin.

bu eylemlerin yöntemler üzerine yeni tartışmaları gündeme getirdiğini. militan gruplardan bazılarının da cuntaya ilişkin hesaplar yaptığını dile getiriyor. Marksist bilimin ‘teori ve eylemin birliği’ ilkesini yalanlayan kutuplaşmanın keskinleştiğini. rehinenin bırakılması için 400.tatmin bulan kesiminden bu eylemin alkış aldığını. Denizlerin özverili ve yiğit davrandıklarını. 495-6.Anılar-.g.720 S. Sevim Belli. Baskı.000 Dolar fidye. s. 494-5. 498. “Devrimci ordu gücü” diye Devrim dergisinin birinci sayfasında boy gösteren bildirilerden bahsederek.719 S. ekonomik-sendikal veya silahlı mücadeleye inanan kategoriler gibi yapay gruplaşmalarla.. yani siyasi-örgütsel. Demirel hükümetini düşüreceği söylentisinin etrafı sardığını. Sevim Belli.e. kitlelerin katılmadığı ve desteklemediği bireysel çıkışlara karşı olanlar yanında. siyasi cinayetlerin sağcıların solcu gençler üzerinde salınmasının ve bunun ısrarla aşırı uçların çatışması gibi gösterildiği bir toplumsal-siyasal atmosferin yaşandığını. burjuvaziye ‘darbe indirmek’ gibi geldiğini. H. bir örgüt disiplini altında bilimsel bir biçimde tartışılabilecek konuların karşılıklı anlamsız ve amansız suçlamalarla yeni yanlış anlamalara ve kopmalara zemin hazırladığını. Denizlerin bir baskın nedeniyle Amerikalıları bırakıp gittiklerini ifade ediyor. o günlerde adında ordu sözcüğü geçen Denizlerin Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu gibi bazı örgütlerin kuruluş aşamasında 719 720 721 Sevim Belli. arkadaşları Mete Ertekin’in serbest bırakılması ve THKO’nun kuruluş bildirgesinin radyo ve Tv’den haber bültenlerinde okunmasını istediklerini. militanca mücadeleyi reddetmek için bireysel ‘terörist’ çıkış bahanesini kullananların olduğunu. s. 9 Mart’ta ‘sol’ bir askeri cuntanın yönetime el koyacağı. örneğin en radikallerine kadar. ayrıca. her çeşitten mücadeleye ‘evet’ deyip de. bu eylemleri onaylayanlar ile onaylamayanlar arasında bir kutuplaşmanın olduğunu. Đstanbul. Denizlerin eyleminin fidye almak için adam kaçırmak için bir havaya büründürüldüğünü.e. onlara. 1971 Ocak ayında Türkiye’nin hızla askeri müdahaleye doğru gittiği bir zaman diliminde.721 Hasan Cemal. Belli. diğer yandan. kendilerinin bunu bildiği halde Devrim’e “Deniz Gezmiş: Banka soygunuyla ilgim yok!” diye manşet attıklarını belirtiyor. I. 1994. Deniz Gezmiş’in Ankara’da bir bankayı soyduğunu. fakat yaptıklarını yanlış bulduğunu ifade ederek. onların küçük burjuva aceleciliğine kapıldıklarını belirtiyor. Belli. Cemal. 220 . gençlere de bu yönde tavsiyede bulunduğunu. Belge Yayınları. a. bildirgenin kamuoyuna duyurulmasının kabul edilmediğini.. baskıların saldırıların. s. Denizlerin THKO’nun kuruluşunu kamuoyuna açıklamak için Amerikan askeri teçhizat deposunda görevli bir askeri rehin alarak. Avcıoğlu’nun o tarihlerde bir örgüt kurulacaksa. a. bir bildiri yayınlanacaksa hepsinin başında bir ‘ordu’ sözcüğünün geçmesini istediğini. diğerlerinin kabul edildiğini. Deniz’in o zamana kadar kitlesel onay gören karizmasının her yaptığına bir sevimlilik katıyor gibi algılandığını.g. Boşuna mı Çiğnedik?.

724 Sevim Belli. kitlesel hareketin öneminin kavranamayacağını.g. Baskı. s. bir kere işçi sınıfının katılımının öneminin kavranamayacağını. Kimse Kızmasın. suni denge teorisini acele işlenmiş derinleştirilememiş bir görüş olduğunu. Bankalar ve sigorta şirketleri devletleştirilecektir. “Bütün irtica yuvaları kurutulacaktır. 1999. bu bildirilerin askeri daha doğrusu genç subayları kışkırtarak ajitasyon yapmak ve darbe ortamına hazırlamak için yazıldığını. Cemal. bunun rüya bile değil. 3. a. bey. şeyh. belki de Avcıoğlu’nun bunu askere selâm çakmanın. televizyonun olmadığı. 30-2.723 Haşmet Atahan. Bugünkü sömürge düzeni can çekişmektedir. işçi sınıfının aktif katılımının beklemeye gerek kalmadığını ve o zaman da kırlardan şehirlerin kuşatılabileceği sonucuna varıldığını ifade ediyor. devlet elinde olacaktır. şirin gözükmenin bir yolu olduğunu düşündüğünü belirterek ‘Devrimci ordu gücü’ bildirilerinin askeri kışkırtmak için kaleme alındığını ifade ediyor.. Mahir de Çin teorisyenlerinden ve Latin Amerika eylemcilerinden esintilerin olduğunu. hedeflerini. kırların ve 722 723 724 Hasan Cemal.” şeklinde bir ifade kullanıldığını. bunun sonucunda da ‘işçi sınıfının ideolojik öncülüğü’ probleminin ortaya çıktığını. belki hayal olduğunu. ‘devletçilik’. ‘sosyalizm’ olduğunu anlatıyor. “Yarıda bıraktırılan ve yolundan saptırılan Kemalist eylemi amaçlarına ulaştırmak için devrim zorunludur. etkilerin olduğunu. Ankara. kırlardan yola çıkılması düşüncesinin mücadeleyi verecek sınıf ve sınıfların hazır olmasına bağlı olduğunu. 40. hiçbir zaman orduyu sivil kesimden ayrı görmediğini. ‘plânlı kalkınma’. Hasan Cemal. Dış ticaret devletleştirilecektir. 1998. Devletçi bir kalkınma politikası izlenecektir. orduda da bu geleneğin yaşadığını belirterek Deniz Gezmiş’in THKO örgütlenmesinin temelinde ordudan gelecek radikal bir hareketin beklentisinin olduğunu ve bir anlamda bu beklentiye yönelik davranışlara girildiğini ileri sürmektedir. birtakım demokrasi dışı gibi görünen. s. sen Đçişleri Bakanı olacaksın’ şeklinde espriler yapıldığını. fakat kendilerine gerçek demokrasiyi getirme amacını düşleten birtakım hareketlerin. Doğan Kitapçılık.” şeklinde belirtmekte. Mahir’in Kim Đl Sung’dan da etkilendiğini belirterek mücadeleyi kolay göstermenin ve küçümsemenin mücadele verenlere yardımcı olacak bir tutum olmadığını. karşı gücü küçümsemenin militanı farklı yerlere götüreceğini.722 H. tefeci biçimindeki Ortaçağ’dan kalma her türlü ilişki reddedilecektir… Büyük sanayi devlet eliyle kurulacak. sihirli program ve büyülü sloganlarla umuda yolculuk yaptıklarını. radyo başına geçtikleri kritik dönemlerde ‘Acaba ihtilâl var mı?’ diye haberleri dinlediklerini. sihirli programın adının ‘kapitalist olmayan yol’. Toprak devrimiyle. s. 221 . 71’de arkadaşları arasında ‘Sen Gençlik Bakanı olacaksın. Bedri Baykam. Baskı. 16 Haziran 1970 tarihli bir bildiride. ağa. I.e.Avcıoğlu’nun bu tavsiyesini göz önünde tutup tutmadıklarını bilmediğini. Đstanbul. öncülüğün işçi sınıfının elinden alınacağı. Sevim Belli. Kendimi Yazdım. ulusal ordu özlemi gerçekleştirilecektir. 41-2. 68’li Yıllar/Eylemciler-. Đmge Yayınları. ordu gençliği ile üniversite gençliğini ayrı tutmadığını.

ayrışma konusu olacak ne kadar özellik varsa. 161-2. Aydınlık Sosyalist Dergi bürosunda Devrimci Đşçi Köylü Partisi’ni kurarak. Dr Hikmet Kıvılcımlı denetiminde yayınlanan Sosyalist Gazetesi ise hepsinden farklı bir çalışma grubu oluşturarak çevreye yol göstermeye hazırlandığını. Fikret Babuş. bu durumda en doğru davranışın aceleci olmamak.genellikle ülkenin devrimci güçlerini eterli bir profesyoneller kadrosunu dağda. cinayetlerle can savunmasına itildiğini ve en kısa yoldan bu çıkmazdan kurtulma telaşına düştüğünü. 222 . gençlik fraksiyonlarını az ya da çok derinden etkilediğini. MDD hareketi bölündükten sonra ortaya çıkan PDA hareketinin Đşçi-Köylü Gazetesiyle. o günkü şartlarda bu görüşlerin gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğini bilmediğini. bu grupların birbirleriyle anlaşamadığını. 2004.726 Sevim Belli. kırsal kesimin devrimci mücadele açısından koşullarını iyi bilmediklerini. Đstanbul. MDD hareketinden bölünün Mihr Belli çevresindeki diğer bir grup. Đstanbul. Aydınlık Proleter Dergi etrafında etrafında çalışmalarını sürdürdüklerini bu grubun içinden çıkan farklı bir eğilimi yöneldiğini. seçilen eylemlerin kimi zaman daha önce açıklanan stratejik 725 726 Sevim Belli. küçük burjuvanın radikal unsurlarına oynayabileceklerinden daha önemli roller atfedildiğini. 1 Mayıs 1971’de partinin kuruluşunu açıklamaya hazırlandığını.725 Fikret Babuş. s. 1994. Aşk Đle Çıkmıştık Yola.Anılar-. kitlelere sığınmak. s. daha kötüsü anlaşma zemini bulamadıklarını. MDD Hareketi’nin içinden çıkan ve Aydınlık Sosyalist Dergi’ye açık bir manifesto gönderen Mahir Çayan ve arkadaşlarının oluşturduğu THKP-C şehirlerden harekete geçerek. Belge Yayınları. Belli. uzun soluklu bir mücadeleyi uzun vadeli plânları gerektirdiğini. fakat artık küçük bir parti haline geldiğini eski yönetici kadroların geri planda beklediklerini. onları ön plana çıkarttıklarını ortak özelliklerini geri plâna ittiklerini belirtiyor. uyanık davranılmadığını. I. 491-2. bununla birlikte. 12 Mart müdahalesinden önce sosyalist hareket içerisindeki bölünmelerden çok. Boşuna mı Çiğnedik?. THKP-C hareketinden türeten bütün kolların daha çok gençlik hareketi olarak kalmasını ve en çok kent ve kasabaların aydın kesimlerini etkilemekle sınırlı kalmasının. TĐP’in Boran-Aren ekibinin yönetimine geçtiğini. bu konuda hala yeterli bilgileri olmadığını. Çin kaynaklı görüşlerin Latin Amerikan görüşlerin Türkiye sol’undaki genç militanların. fakat ‘sol’un belli bir dönemden sonra saldırılarla. çok farklı siyasi grupların doğduğunu. kırda tutacak imkanlara sahip olmasına bağlı olduğunu. her farklı bakışın yeni bir bölünmeye yol açtığını ve sol çevrelerin her geçen gün kitlelerden biraz daha soyutlandığını ifade ediyor. oysa gençlerin ‘kırın ekonomik ve toplumsal yapısını. objektif olarak en devrimci olması gereken sınıflara bel bağlamak olduğunu. ‘işçi sınıfının ideolojik öncülüğü’ ve ‘silahlı propaganda’ görüşlerinden kaynaklandığını dile getiriyor. Ozan Yayıncılık. aksine. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının oluşturduğu THKO da kırlarda harekete geçerek iktidara el koyma mücadelesini başlatmaya hazırlandığını. Baskı. her konunun enine boyuna Türkiye’nin somut koşullarıyla kıyaslanarak tartışılamadığını belirtiyor. gençlerin bu etkilere alabildiğine açık oluşlarının yeterince ciddiye alınmadığını.

ufku. kimi zaman rastlantıların belirleyici rol oynadığını dile getiriyor.Anılar-. Rus tanklarıyla ezildiğinde kafasının karıştığını. deneyimini yitirdiğini ve üstelik başkalarınca kullanılan ezilmiş bir harekette önce umudun arkasından bu harekete katılmış kişilerin birbirlerine olan sevgi ve saygılarını minimum düzeye inmesinin. Muharrem Kılıç’la yapılan röportaj. Hasan Cemal.görüşlere uygun olmadığını. tespihi hiç elden bırakmamak. Kendimi Yazdım. Lenin’in “Milletlerin kendi kaderlerini tayin etme hakkına sahip oldukları” yolundaki görüşünden hareketle S. Yarılma (1954-72). Cemal. 1968’de Prag Baharı. 313-4. Çekoslavakya’nın işgalini soruyor. Đstanbul. bıyık burarak “benim mavnayı azıcık tutar mısınız?” diyerek ikide birde ona buna emanet etmek. kendisinin de içinde yer aldığı MDD’ci grubun ilk kez genel başkanlığı yaptığı TĐP kongresinde Aybar’ı yuhaladığını belirtiyor. en kısa zamanda yeni oluşan fraksiyonlardan birini seçip diğer siyasetlere keskin 727 728 729 730 Sevim Belli. s. Sovyetler Birliği’nin ‘asık yüzlü sosyalizmi’ne karşı bir alternatif sunduğunu ve daha da ileri giderek sadece Marx ve Engels’i okumakla yetinmeyip. s. entelektüel derinliği deneyimi ve kadroları budanmış bir hareket olarak sosyalizmin çeyrek asır geçirdiğini bu süre içerisinde solun müzmin hastalığı olan “bölünme” denilen illetin ana sebebinin ufkunun entelektüel gelişimini. kendisi bir yandan TĐP genel başkanı M. 492-3. Proudhon’u da okumak gerektiğini söylediğini kendisi gibi Ortodoks Marksistler için bu kadarının fazla olduğunu. hocası Sadun Aren’in de işgali onayladığını. 1999. “Postal ve parka giyip dolaşmak. Belge Yayınları. Baskı. parkanın yan cebinde herkesin görebileceği şekilde hiç içini açıp bakmadığı Marx’dan Lenin’den kalın bir kitap taşımak. Moskova’yı bir yerde “Sosyalizmin Mekke’si” gibi kabullenmeye yatkın olduğu için işgali onayladığını. Aren’e.730 Fikret Babuş’un ‘Devrici Olmanın Kuralları’ hazırladığı mizahi bir yönetmelik olayları mizahi bir dille anlatmaya çalışsa da. Baskı. Doğan Kitapçılık.728 Gün Zileli. örneğin. 2003. Sovyetik bir bakış açısına sahip olduğunu. dolaylı şekilde işgale onay verdiği anlaşılıyor. Ozan Yayıncılık. 1994. I. siyasette marjinalliğin ise bölünme. birini çağırıp. Aybar’ın yaptığı işin ‘zındıklığın dik alası’ olduğunu. 223 . Baskı. aynı zamanda. 2. ara sıra tuvalete falan giderken. 85. I. Çekoslavakların Sovyet ordusuna karşı koymadığını ileri sürerek. Đstanbul. 126. solda siyaseti marjinalleştirdiğinin. Đstanbul. ilk kez ‘güleryüzlü sosyalizm’den söz ederek. Ali Aybar’ın görüşlerini makul bulurken.729 Muharrem Kılıç. Mehmet Ali Aybar’ın Çekoslavakya’nın işgalini kınamasının yanı sıra. s. Aren bu soru karşısında.727 H. Đletişim Yayınları. gerçeklik payının yüksek olduğun düşünüyoruz. Turhan Feyizoğlu. Boşuna mı Çiğnedik?. Uğur Mumcu. bölünme ve bölünme olduğunu ifade ediyor. Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. Türk solunun çalkalanmaya başladığını. Üstü başı dağınık ve kirli olmak. elinde taşıdığı tabancayı herkesten gizliyor gibi yapıp. Kimse Kızmasın. s. Đstanbul. Aziz Nesin’in benzer düşüncelere sahip olduğunu dile getiriyor. Gün Zileli.

I. böylesine karmaşık bir ortamda devrimci gençlik içinde kitleleri küçümseyen. 151. Oral Çalışlar. Gençliğin bütün temel sorunlarının çözümünde onlarla birlikte ön saflarda ve fedakârca bir kavga içinde sivrilmiş.” Çalışlar. Öğrenci dernekleri sosyalistlerin yönetimine geçmişti. 224 . 2004. Kendi kendime düşündüğüm zaman.732 Oral Çalışlar 1966-69 yılları arasındaki sosyalist gençlerin eylemlerini değerlendiriyor: “Sosyalist gençler. s. köylüler ve diğer sınıf tabakalarla birlikte yapılan dayanışma eylemleri. küçük grup eylemlerine eğilim duyan bir cereyanın ortaya çıktığını. 69 yılının aynı zamanda devrimci yükselişin devam etmekle birlikte hızının kesildiği yılı olduğunu. dünya çapında da Küba Devrimi örneği “solcu” fikirlerin yaygınlık kazandığını ardından Latin Amerika’da gelişen Foko’cu eylemlerin Türkiye’deki gelişmelerle kesiştiğini. Tunçay Çelen’in konuşması. gençliğin militan kesimini tamamıyla çevresine toplamıştı. herhangi bir fraksiyonu seçmesi ve bir eylem grubunun içine girmesi gerçekten rastlantılara ve çoğu kez bir anlık ilişki ve çelişkilere dayanıyordu ve birçoğunun fraksiyon tutması spor takımı tutmaya benziyordu. Đlk başlarda TĐP içinde başlayan bölünmelerin çok önemli nedenleri olamazdı.”731 Tunçay Çelen. 115. Kuşkusuz bizden önceki devrimci hareket içinde de bölünmeler olmuştu. Ama 1969 yılına gelindiğinde Dev-Genç. kendisinin de içinde yer aldığı 731 732 Fikret Babuş. bu cereyanın Latin Amerika’dan getirtilen yayınlarla fikri bakımdan beslendiğini ifade ediyor. hem de kitlelerden soyutluyordu. sosyalist gençlerin artık gençliğin öncüsü ve yöneticisi olduklarını. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu. bu bölünmelerin kişisel ayrışmalarla başlayıp zamanla genelleştiğini ve derinleştiğini görüyordum. yeni girdiği fraksiyonun bir yerinde bir makam kapmak. üniversitelerde iktidardı. Đstanbul. s. 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. 2) Antiemperyalist eylemler. 3) Đşçiler. Ozan Yayıncılık. Aşk Đle Çıkmıştık Yola. 1999. gençlerin fraksiyon tutmasıyla ilgili olarak aşağıdaki yorumlarda bulunuyor: “Şu militanların birbirlerinin peşine takılması. Bunlar hareketi hem zayıflatıyor.” Fikret Babuş. Basım. gençliğin sempatisini kazanmışlardı. 1968’de yükselen sosyalizme sempati duyan gençlik eylemlerini üç ana başlıkta toplamaktadır: 1) Akademik talepler için yapılar eylemler. müttefikleri hor gören. bu dönem MHP’nin komandoları faaliyete geçtiğini. 68’in 30. Đstanbul. bunun önemli bir değişiklik olduğunu. 1966-69 yılları arasında gençlik kitlesinin desteğini sağlayabilmek ve büyük kitle eylemlerine önderlik edebilmek için çok dikkatli esnek bir politika izlemişlerdi.küfürler etmek. devrimci eylemleri görünce bir yolunu bulup kıvırtmak.

Denizlerin dağlara yönelmesinin ilk tohumları da bu dönemde atıldı. içlerinde Deniz 733 734 735 Oral Çalışlar.e. s. Mustafa Kemal Çamkıran. s. gençlik içindeki ayrılıklara sebep olan bir yol ayrımına gelindiğini. SBF’de ise bendim. devrimci harekete hükmeden.g.e. 68 Anılarım. Baskı. devrimci bir parti kurulması gerektiği şeklinde olduğunu. TÖS’ün yıl içinde Kayseri’de düzenlediği genel kurul gericilerin saldırısına uğramış. TÖS’ün kongresine.Aydınlıkçılar grubunun bu radikal eğilimleri eleştirdiğini. Mustafa Lütfi Kıyıcı.”735 Ardından yapılan ODTÜ seçimleri ikinci büyük çelişkiyi yarattı.g. Oral Çalışlar. DTCF Fikir Kulübü başkanı o yıllarda Gün Zileli. polisle çatışmaya girildiğini.733 Oral Çalışlar. Mihri Belli’nin çekingen davranmayıp. 60. 59-60. Çalışlar. a.. DevGençli bir grup arkadaş Ecevit’i yuhalayarak karşıladılar ve tükürük yağmuruna tutup tartakladılar. FKF yönetimine kumanda eden öncü isimlerin böylesine geniş katılımlı olarak. Gendaş A. geçmiş olsun dileklerini iletmek üzere çiçeklerle gelmişti. ODTÜ öğrenci derneği seçimlerini sosyal demokratlar kazandı.. Doğu Perinçek. ertesi gün 20 Mayıs akşamı Mihri Belli’nin Kızılay civarındaki Çelikkale Sokak’taki evinde devrimci hareketin önde gelen isimlerini bir araya topladığını. I. Mahir Çayan. binayı yakan saldırganlardan öğretmenler canlarını zor kurtarmışlardı. FKF’nin önderlik ettiği büyük bir anti-emperyalist miting düzenlendiğini. Ömer Özturgut ve kendisinin burada bulunduğunu. 1969 yaz aylarında SBF’ye yapılan TÖS (Türkiye Öğretmenler Sendikası) kongresinde Ecevit’in yuhalanması ve ODTÜ’de seçim sandıklarının kaçırılarak. Đstanbul. trajik olayların yaşanmayacağı. Deniz Gezmiş. gençlerin devrimci bir partinin disiplini altına gireceği. Ancak. Ş. belki de ilk ve son kez bir araya geldiğini ifade ediyor. örgütlenme ihtiyacının konuşulduğunu. 2003. fakat Mihri Belli’nin parti işine uzak durduğunu. silahlanma eğilimi gelişiyordu. 225 . yeni parti sorununun gündeme geldiğini. Yusuf Küpeli. gençlik içinde. Đstanbul. Oral Çalışlar.734 Oral Çalışlar. Tarık Almaç.. TÖS. 19 Mayıs 1969’da Ankara’da Tandoğan Meydanı’nda. herkesin ortak düşüncesinin TĐP dışında ortak bir örgüte ihtiyaç olduğu. Olay o gün gazetelerin de önemli haberleri arasında yer aldı ve devrimciler aleyhinde bir dava yarattı. Gün Zileli. Cengiz Çandar. 1969 Haziran üniversite işgalini ve sonrasını değerlendiriyor: “1969 Haziran üniversite işgalleri sırasında özellikle SBF ve Dil Tarih Fikir Kulüpleri içinde bu tartışma hız kazandı. devletten ve ülkücü komandolardan gelen saldırıların da etkisiyle. insiyatif kullanmış olsaydı. Bunun üzerine. ancak bu eleştirinin sert ve iç gerilimi kışkırtıcı bir tarzda yapıldığını belirtiyor. yaptığı bu genel kurulu SBF’de gerçekleştirmek amacıyla 1969 yazında bir toplantı düzenledi. solun sağa sola savrulmayacağı görüşünü taşıyor. a. sosyal demokratların dövülmesi bu ayrılıkları körükleyen iki önemli eylem oldu. 118-20. Aslında o dönemde gençlik içindeki etkili hemen tüm isimler Doğu Perinçek’in yanındaydı. s. Bülent Ecevit o zaman CHP Genel Sekreteri’ydi. Gülten Çayan.

Özellikle Ankara’daki Fikir Kulüpleri içindeki tartışmalar yoğunlaşmıştı. Münir Aktolga.. Mahir Çayan.g. s. 2003. 1970 yılı Ocak ayında artık iki Aydınlık vardı. Yine bu ilkeye uygun olarak.e. Ömer Özerturgut. Mahir Çayan. 226 . Oral Çalışlar. sosyalizmin altyapısının esas olarak kurulmasının hemen ardından. sosyal demokratlar aleyhte bir kampanya başlattılar. Gendaş A. seçim sandıklarını kaçırdılar ve sosyal demokratları da dövdüler. Sosyal demokratlara yapılan saldırılar üzerine bir tartışmada söz alan Münir Aktolga. Gün Zileli.g. Đstanbul. Oral Çalışlar. Önce sosyal demokratlara saldırmayı normal gören anlayış. eski toplumun bütün üstyapı kalıntılarına. yaptıkları bütün çalışmalarda politik ve ideolojik çalışmaya öncelik verme ilkesini doğru benimsemişler ve kitlelere de bunu kavratabilmişlerdir. Çin devrimcilerinin çalışması sonucu.736 Oral Çalışlar.”737 Devrimciler içerisindeki ayrılışın yükselişi 1969 sonuyla 1970 arasına rastlar. Ayrılık daha sonra Aydınlık içinde bir bölünmeye de yol açtı ve dergiyle hiç bağı kalmadığı halde. Đstanbul. 61. Erdoğan Güçbilmez. Cengiz Çandar. MDD görüşünü benimseyen Türk Solu dergisi çevresindeki gençlerin daha sonra ASD ve PDA diye ikiye ayrılmasını şu şekilde anlatıyor: “Mihri Belli ise orta yolcu bir çizgi izliyor. proleter devrimci bilinç ve yaşantıya uymayan bütün unsurlara karşı sert bir mücadele açmışlardır. Baskı.. Ş. toplum hayatının her alanına ve bütün günlük meselelere uygulanır hale gelmiştir : 736 737 738 Oral Çalışlar. burjuvazinin devrimci saflarındaki beşinci koludur’ denilerek haklı görülmeye çalışılmıştı. esas olarak bu eğilimi destekliyordu. Çin devrimcileri Büyük Kültür Devrimi hareketine girişerek. Bu toplantılarda müttefiklere karşı tutum. Basın devrimcilere karşı bir tutum aldı… Münir Ramazan Aktolga bu tür eylemlerin önde gelen savunucularından biri olmuştu. s. onları döve döve adam edeceğiz. 68 Anılarım. s. 61. Doğu Perinçek. proleter devrimciliğinin şu evrensel ilkeleri kitleler tarafından sıkı sıkıya kavranmış. Küçük burjuvazi kuvvete tapar.738 Çin devrimcileri. a. o zaman da ‘oportünizm.” Bizlerin şiddetle eleştirdiği bu fikirler bir gün ne yazık ki. Mihri Belli. küçük grup eylemleri ve bireysel terör en çok tartışılan konulardı. Mihri Belli. o günlerin mantığını yansıtan bir şekilde şunlar söylemişti: “Sosyal demokratlar küçük burjuvalardır. Münir Aktolga ve Atilla Sarp’ın içinde bulunduğu Aydınlık Sosyalist Dergi (ASD). Seçim iptal edildi. devrimciler arasında destek sağlamıştı. Münir Aktolga sahiplik belgesine dayanarak Aydınlık’a el koydu. Doğu Perinçek ve arkadaşlarının çıkardığı Proleter Devrimci Aydınlık (PDA). Atıl Ant ve ben bir kanadın önde gelen isimleriydik. kitle çizgisi. Yusuf Küpeli..e. daha sonra devrimciler arasındaki kavgalara da malzeme olmuş. 61-2. I.Gezmiş’in de bulunduğu bir grup devrimci. Atilla Sarp bir kanadın. a.

» Çin Halk Cumhuriyetinin proleter devrimci kadroları ve halkı. maddî bir güç haline gelir. küçük burjuvaziden gelen radikal ve ilerici fikirlere sahip aydınlar ve gençlikten oluştuğu. “Aydınlıkta dünya ve Türkiye” başlıklı yazıda Aybar'ın «. 168..741 PDA. s. 741 Aydınlık’ta Dünya ve Türkiye”.g. işçi sınıfının siyasi bilincin. Proleter Devrimci Aydınlık (Aylık Dergi). işbirlikçi iktidarla aralarında uzlaşması imkansız zıtlığı her gün biraz daha açık bir biçimde kavradıklarını.g. marksizm-leninizmi benimsemek ve doğru uygulamak.Amerikancı Bürokratlar» tahlili ve ANT dergisi eleştirilmekte. bir devlet memurları zümresi olmadığı. iktisadi mücadelesinde omuz omuza mücadele ederek bağ kuran ve politik hedefler gösteren işçi sınıfının dostunu düşmanını tanıtan proleter devrimci kadrolar tarafından götürüleceği belirtilerek740 işçilerin. Türkiye'de asker-sivil aydın zümre ile bürokrasi kavramlarının karıştırıldığı.m. a.dinci ideolojilerle etkinliği altında hareketsiz duran yığınların siyaset sahnesinde aktif güçler olarak yerlerini almalarına büyük katkılarda bulunmasını bekledikleri bir dönemin eşiğinde TÖS ve Türkiye Đlk-Sen’in gerçekleştirdiği öğretmen boykotlarının hedefinin emperyalizme bağımlılığın eğitim alanındaki yansımalarını ortadan kaldırmak olduğunu. işçi sınıfının ekonomik mücadele içinde kendiliğinden siyasi bilince ulaşamayacağı. asker-sivil aydın zümrenin. yarı feodal kalıntılara. proleter devrimci çalışma tarzını sıkı sıkıya kavramaktır. kitleler tarafından kavranınca. bu zümreye damgasını vuranın memurluk. dar ve sabit gelirli zümrelerin. işte bu esasları doğru kavradıkları içindir ki. özellikle memurların. söz konusu boykotların öğretmenler arasında olduğu kadar onların dışındaki çevrelerde de Amerikan emperyalizmine ve yerli işbirlikçilerine karşı mücadele tohumlarını attığını dile getiriyor.739 PDA’nın “Aydınlık’ta Dünya ve Türkiye” başlığı altında “Gerçek Kahraman Kitlelerdir” başlıklı aylık yazısında.«Bir fikir. bürokrasi ve devlet memurları kitlesi olmadığı. ya da subaylık olmadı ifade edilmektedir. bütün gericilik unsurlarına karşı demokratik mücadeleye katıldıklarını henüz emperyalizm ve işbirlikçilerinin kozmopolit ve gerici. başta devrimci gençlik olmak üzere devrimci güçlerin yürüttükleri anti-emperyalist ve feodal. 10. girişilen her mücadeleye halkın yaratıcı gücünü en önemli ve etkili unsur olarak katmaları mümkün olmaktadır! Çağımızda. yapılan her işe.m. 8 227 . bu zümrenin özelliğinin. köylülerin. Marksizm-Leninizmdir.» «Bütün düşmanları yenmemizi sağlayan silâh.. 1970 (Ocak) Sayı:15 s. a. asker-sivil aydın zümrenin. s. emperyalizm ve işbirlikçilerine karşı bütün milli sınıf ve tabakalar arasında kurulacak devrimci işbirliğinin milli demokratik devrime büyük faydalar 739 “Aydınlık’ta Dünya ve Türkiye” . iktidara karşı tutumları sertleştikçe emperyalizm ve işbirlikçilerinin düzeninin halkın çıkarlarıyla çelişen yönlerini görebildiklerini. 740 “Aydınlık’ta Dünya ve Türkiye” . halkların yaratıcı gücünü harekete getirmenin yolu.

“gerici”. asker-sivil aydın zümrenin devrimci niteliğini daima inkar ettiğini. s. AP’lilerin kahvehanesinde soğuk karşılandıklarını. iki grup arasındaki ideolojik çekişme ve rekabetin üretici mitinglerinde de devam ettiğini. Baskı. işbirlikçi iktidar kanadında tedirginlik oluşturduğunu belirtiyor. Ancak. mücadeleler içinde sağlanacak işçi sınıfının öncülüğünde işçi-köylü ittifakı zemininde. köylülere propaganda yaptıklarını. Özelde 68 Kuşağı. “öteki” hakkındaki nitelendirmeler ve eylemler. hatta şiddete dönüşebilmiştir. bu gayrimilli ittifakın iktidar temellerini sarsmakta.e. 228 . s. Dolayısıyla “emperyalist”.. bununla birlikte Dev-Genç’in düzenlediği üretici mitinglerinde boy gösterdiğini. Đstanbul. 422-3. bu ittifaka destek olan bir unsur olarak toplumumuzda devrimin kalıcı zaferlere ulaşmasına yardımcı olabilir.. eylemlere. halkımızın milli demokratik devrim mücadelesinin koşullarını geliştirmektedir. Gün Zileli. Gün Zileli. CHP’li kahvehanelerin daha sıcak karşıladıklarını belirtiyor. 423. Malatya’nın köylerinde düzenledikleri mitinglerde özellikle alevi köylerden yoğun bir katılım olduğunu belirtiyor743 Gün Zileli. Dev-Genç’in dört bir yana yayılmış örgütlenmesiyle baş etmesinin imkansız olduğunu.sivil aydın zümrenin devrimci eğilimlerine dikkat çekerek Sosyalist akım içindeki oportünizmin gerek küçük burjuvazinin devrimci akımı içindeki sağ kanadın. a. kuşak içindeki gruplar arasında yaşanan tartışmaların ve çatışmaların da kuşağın kolektif kimliğinin şekillenmesinde önemli rol oynadığı kanaatindeyiz. Baskı. Yarılma (1954-72). PDA’nın.g.sağlayacağını ifade ederek 69 deniz subayının bildirisinin öğretmen boykotunun güçlü bir şekilde devam etmesine yardımcı olduğunu. Đstanbul. s. kuşağın kolektif kimliğinin oluşmasında temel rol oynadığı gibi. Malatya köy mitingleri sonrası Dev-Gençlilerle PDA!cılar arasında kavga yaşandığını belirterek 1970 yılının ilk yarısının iki MDD’ci kesim arasında yoğun tartışmalarla geçtiğini dile getiriyor745 742 743 Gün Zileli. asker. daha sonra sol içi gruplar arasında tartışmalara. 745 Gün Zileli. Yarılma (1954-72). a. Dev-Genç üyesi PDA’cı ve Kırmızı Aydınlıkçı gençlerin köy köy dolaşarak köylüleri mitinglere çağırdıklarını. 425-6. s.e. çatışmalara. 2. Đletişim Yayınları. Dev-Gençliler’in PDA’cı köy ekibinin varlığından hoşlanmasalar da kendilerini açıkça dışlamadıklarını. “komünistler”den hazzetmediklerini. Dev-Genç’in disiplinine tabi olduklarını ifade ediyor744 Zileli. 2.742 Gün Zileli. kendilerinin de ayrı baş çekmek yerine.g. 420-1. ideolojik alanda bütün güçlükleriyle bu inkarlarını belgelemeye çalıştıklarını buna karşı yürütülen ideolojik mücadelenin sosyalist akım içinde oportünizmin bozgunuyla sonuçlandığını iddia ederek şöyle devam ediyor: Asker. şimdiden asker-sivil aydın zümrenin emperyalizm ve işbirlikçilerine karşı çıkması. 744 Gün Zileli.sivil aydın zümrenin devrimciliği. “faşist” vb. genelde sol içindeki gruplarda yaşanan başlangıçtaki yöntem tartışmaları. Đletişim Yayınları. köy çalışmalarında kendilerine görev verdiklerini.

s. Volkan’ın geniş grup kimliğini oluşturan yedi ‘ilmik’ (unsur)’dan biri olarak saydığı paylaşılmış ‘iyi’ özdeşim. 317-8. Üniversite halktan yana olacak. proletarya sınıf bilincini yaratmak idi. geçmişteki öğrenci liderleriyle. bu ara ideolojik aksettirilmiştir. * Sosyalist iktisadi gelişmeyi izlerken. Bu düzenin karakteri henüz kesin hatlarla belirlenmiş değildir. b) ideolojik eylemler. Çin modeli. sınıfların kaybolması ve evrensel kardeşlik fikrinin yaratılmasıdır. dogmalarının entelektüel seviyeye dayanmamış olmasıdır. Sosyal Şiddet ve Türkiye Gerçeği. Daha iyisi Mao’nun kanaati güvenli bir şekilde. merkezileşme üzerinde ademi merkeziyetçiliği ve şehir hakimiyeti üzerinde dengeli büyümeyi temsil eder. yurt gerçeklerini yansıtacak. Đstanbul. Böyelce Mao’ya göre bundan sonraki safha arazinin toplulaştırılması.: Özgür Karaçam. değer değişmesi (üst yapı) esas amaç idi. Birleşik Yayıncılık. O daha önce belirttiğimiz gibi. c) ülke sorunlarıyla ilgili eylem olmak üzere üç noktada toplanır. Đstanbul. 62-3. temel değişmeden öcne ile değerleri (üst yapıyı) değişrmek. Okuyanus Yayınları. Baskı. Körü Körüne Đnanç -Kriz ve Terör Dönemlerinde Geniş Gruplar ve Liderleri.Bazı araştırmacılar 1961 Anayasası’nın getirdiği geniş özgürlük imkânlarıyla öğrencilerin gerçekleştirdikleri eylemleri üç noktada toplamaktadır: a) üniversite reformu ile ilgili hareketler. 56-60. Mao başlangıçta. proletarya ve köylünün devrimci diktatörlüğünü önermişti. Mao bu entelektüellerin en büyüklerinden biridir.). “emperyalizmi kovacağız”. Sosyal Hareketler Sosyolojisi. Kültür ihtilali döneminde ise odak noktası farklı olup. Bu gelişimde üst yapı değişimine dayalı dört esas politika yoğunlaştırıyordu: 1) Maddi teşvikler üzerinde moral teşvikleri uyandırma kampanyası. I. 1996.Çev. (Orhan Türkdoğan. yeni bir düzen yaratmaktır.”746 Vamık D. “halka dönük eğitim”. 68’in geniş grup kimliğini tanımlamada bir ipucu verebilir. I. “NATO’ya hayır” gibi sloganlar fakülte duvarlarına yazılmaya başlanmıştır. programı Lenin’kine benzetilir. Sovyetler Birliği’nin takip ettiği yoldan farklı bir yol takip etmişlerdir. Böylece temel sahalarda komünistler siyasi eğitim ve değerler değişmesini ön planda tutmuşlardır. Bu cümleden olmak üzere bir yazar dünyada ve Türkiye’de gençlik hareketini refah ve adaletsizliğe isyan şeklinde nitelendirmiştir ‘dava. Baskı. Çinli liderler. ilk safhada Leninizm. Çin komünizminin önemi. Türkiye’nin sorunlarına eğilecek ve çözüm yollarını gösterecek bir düzeye getirilmelidir” şeklinde yuvarlak ifadeler öğrenci bildirilerinde yer almış. proletaryanın kendisi yaratılmadan önce bile. Đstanbul. iktidarın köylüye verilmesini öngören ve köyle isteklerine dayalı bir devrimi savunduğu için. ifadeler ise politik bir eda kazanmış. 68’e öncülük eden öğrenci liderlerinin ‘eski tüfek’ sosyalistlerle. Volkan. Temel (ekonomik değişmebuna tabi idi. s. üstyapıda (değerler) değişmeler meydana getirmek için alt yapıda (iktisadi ilişkiler) ki değişmeleri beklemedi. Çünkü. 2005. s. üniversitedeki sosyalist dünya görüşünü benimsemiş hocalarla özdeşim kurdukları. 1997. topluma ışık tutacak. 229 . 3) Köy sahalarında Batıl inançlara ve dini pratiklere hücumlar ve 4) Sistemin tüm sektörlerinde uzmanlaşma hususunda kızıl etkiler.747 746 Orhan Türkdoğan. buna karşılık sosyalizmin temel ilkesi olan hürriyete en geniş ve eşitlikçi anlamda yer vermek istediği muhakkaktır. Timaş Yayınları. 747 Vanık D. Leszek Kolakowski bu görüştedir. Ona göre. “1969-70 ders yıllarında muhtelif fakültelerde başlayan boykotları takiben öğrenci istekleri daha belirsiz. hızlı sanayileşme üzerinde değer değişmesine. Fakat kapitalizme karşı kesin cephe aldığı. dolayısıyla referans edindikleri kimselerin dünya görüşüyle de özdeşim kurdukları görülmektedir. 2) Kızıl muhafızlar eyleminde gençliğin kasıtlı olarak radikalleştirilmesi. alt (temel) ve üst yapı birlikte değiştirilmelidir.

749 Utanç ve aşağılanmayı giderme edilgenliği etkinliğe dönüştürme. nefretler ve hatta giyinme biçimleriyle grubun fikirleri içinde yer alan duyguları yansıtmaktadırlar. sürdürme eğiliminde olduklarını. Yazar bu tür liderleri geniş grupların psiko-sosyal ve politik kimliğini ve dış dünyayı biçimlendirebileceğini ifade ediyor. incinmiş özbenlik imgeleri geliştirmektedir. 63-5. Düşmanca duyguları kamçılayabilir. Volkan. aynı zamanda. 64-8. Okuyanus Yayınları. saldırganlık duygusuna gem vurma ve örselenme ile ilişkili kayıpların yasını tutmayı sonraki kuşağa aktarılan öz benlik imgeleri olduğunu bunun sonucu olarak seçilmiş örselenme bir kuşaktan diğerine geçen yeni birtakım işlevleri de üstlenebilir. belirli tipte liderlerce örülmektedir. 750 Vanık D.750 748 Vanık D.g. Körü Körüne Đnanç -Kriz ve Terör Dönemlerinde Geniş Gruplar ve Liderleri. Volkan. 68-70. geniş grupların olaylara ilişkin olarak grup üyeleri arasında paylaşılan bir başarı ve zafer duygusunu da içeren zihinsel tasarımları. ötekilerinin ‘fena özellikleri’ kabul etme kendilerinin ve diğerlerinin kötü imgelerini dışsallaştırmakla ve kendilerine ait istenmeyen düşünce. Mao Zedung* gibi ‘dönüştürücü’ ya da ‘karizmatik’ bir lider. ‘Fena’ olumsuz özellikler. Volkan. dile getirdikleri tercihler. s. seçilmiş zaferden daha karmaşıktır. Böyle bir durumda grup üyeleri. 749 Vanık D.g..748 Dönüştürücü ya da karizmatik liderler toplum içindeki görünümleri ve yaptıkları konuşmalar. Seçilmiş bir örselenme bir grubun ‘ortak belleğinde’ kuşaklar boyunca sessiz de kalabilir. a. geniş grup kimliği ve kaynaşmışlığının devam ettirilmesinde seçilmiş örselenmenin (bir geniş grubun şiddetli bir ortak kayıpla ve umarsızlık duygusuyla yüzleşmesiyle bir başka grubun kurbanı olmasına. Volkan’a göre ‘diğerlerini’.Çev. 68 Kuşağı’na ve referans noktalarına göre emperyalizme karşı tavır göstermemek ya da emperyalizmin istismar edebileceği inançları düşünceleri ve statüleri benimsemek. Volkan’a göre. Volkan. Baskı. politik yalnızlık içindeki yüzlerce. Bu bazı kuşaklarda paylaşılmış ve süreklilik gösteren kurban olma duygusunu (ülküleştirmesini) destekleyebilir. Vamık D. ya da paylaşılmış alçalma ve incinme duygularına yol açan olayın zihinsel tasarımı) rolü. seçilmiş zaferlerin ve örselenmelerin geniş grup kimliğini oluşturan başka bir faktör olarak zikretmekte. Grup kimliğinin tehdit edildiği stres durumlarında. Diğer bazılarında ise bir intikamcılar duygusu yaratmakta kullanılabilir. zaman içinde büyük ölçüde mitleştirilen bu olayların ve bu olaylarda yer alan kişilerin geniş kimliğin ögeleri haline geldiğini. kendilerine ait kimliği de pekiştirmektedir. s. propaganda ya da nefret içeren konuşmalarla yeniden canlandırılabilir. binlerce ya da milyonlarca insan uyumsal ya da yıkıcı yeni bir tür politik katılım içinde bir araya getirmektedir.: Özgür Karaçam. 2005. Đstanbul. ötekine ait olumsuz özelliklerdir.e. Vamık D. I. s. a.Vamık D.. diğer taraftan öz benlik saygısını artırarak gruptaki üyeleri birbirine bağladığını. geniş grup kimliğinin dördüncü ilmiği. duygu ve beklentileri diğerlerine yansıtmaktadırlar. Vladimir Lenin.e. 230 .

ekonomik ve toplumsal değişiklikler için yeterli anahtar olmadığını. Timaş Yayınları. Tunçay Çelen’in konuşması. Bu kurultaya gitmeden önce FKF’nin adının ve tüzüğünün gözden geçirilmesinin iyi olacağını düşünmüş ve Gün Zileli. Tunçay Çelen devrimcilerin tüm güçleriyle bu önemli yürüyüşe hazırlandığını. Ş. emperyalizme karşı olmakla birlikte. Atilla Sarp yönetimi bu ayrılıkların uzlaşması temelinde kuruldu.”751 6.e. anlamlı ve kendi kendisini yenileyebilecek terimlerle ortaya konmuş olmadığını. Cengiz Çandar. Federasyon’un adının. şeriatçı güçler sürekli olarak. 318. gerici. tutarlı. 85. sağ-sol siyasi liderlerle açık oturumlarda tartışabilen gençlerin özgür. 2003.754 1969 Ekim’inde yapılan kongrede Atilla Sarp genel başkan oldu. ’68 Anılarım. Giderek TDGF’nin yerini Dev-Genç ismi aldı.. 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. I. a. Gendaş A. Yanlış hatırlamıyorsam. Baskı.g. 1999. bir takım tahrikler ve devlet içerisindeki bazı odakların saldırganları desteklemesiyle yüzlerce insanın yaralandığını belirtiyor. Amerikan emperyalizmi ve işbirlikçilerinin de boş durmadığını. Türk halkının kurulu düzendeki egemen çevrelerin baskısından sıyrılmamış olduğunu savunmaktadır. “komünistlere karşı cihad edilmesi gerektiğinin” söylendiğini. FKF’nin Dev-Genç’e dönüşmesini anlatıyor: “Dev-Genç’in yeni tüzüğünü Doğu Perinçek’in evinde hazırlamıştık. Filo’nun Đstanbul’a tekrar geleceğinin duyulması üzerine 16 Şubat 1969 Pazar günü Đstanbul’da Beyazıd’dan başlayıp Taksim Meydanı’nda sona erecek “Emperyalizme ve Sömürüye Karşı Đşçi Yürüyüşü” düzenlenmiştir. 754 Oral Çalışlar. Đstanbul. 753 68’in 30. Anadolu’daki fikir kulüplerinin de federasyona üye olabileceği hükmünü koymuştuk. Basım.752 Çelen. forumlarda Türkiye’nin ve kendilerinin sorunlarını özgürce tartışabilen. s. demokratik ortamın dışına itilmeye çalışıldığını.Bu konuda Hikmet Altuğ şu yorumu yapıyor: “Gelecek kuşağın ideolojisinin. Sosyal Şiddet ve Türkiye Gerçeği. 1996. s. 123-4. camilerde kılınan Cuma namazlarından sonra cemaate “Amerika’ya karşı çıkmanın komünistlik olduğunun”. Ama ülke çapında Dev-Genç ismi her yerde kabul görüyordu. Baskı. ülke gençliğini feda ettiğini ifade ediyor. tüzük taslağı hazırlamak için toplanmıştık. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu.. Federasyon adı bir süre TDGF diye kullanıldı. Doğu Perinçek ve birkaç arkadaş daha. yine o tüzüğe. Kemalizmin yetersizliğini. I. s. I. 1969 yılının Ekim ayının içinde Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF)’nin genel kurulu yapılacaktı. Đstanbul. devrimcilere karşı kışkırtıldığını. geri kalmış ülkelerdeki Marksist anlayıştan doğacağını. ayrılıklar ayrılıkları kovalayarak çatlaklar büyüdü. Bu tür değişikliklerle kongreye gidildi. 231 . ülkeyi yönetenlerin Amerika’nın ve bir avuç çıkar evrelerinin çıkarları için ülke geleceğini. DevGenç içindeki ayrılıkların başladığı yıldır. Atilla Sarp yönetimindeki Dev-Genç merkez 751 752 Orhan Türkdoğan. Türkiye Devrimci Gençlik Federasyon (TDGF) olması noktasında birleştik. sömürgeciliğe. 122-3. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu. Đstanbul. Bu ayrılıklar daha sonra örgütte epeyce sorunlara yol açtı. s. Đstanbul. 68’in 30. 1969. Bu tüzük kongrede kabul edildi.753 Oral Çalışlar.

86. kendisinin 1969 yılında Hüseyin Đnan ve Yusuf Aslan’la beraber Filistin’e gittiklerini ve kendisinin Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu’nun kurucuları arasında olduğunu belirterek fokocu mücadele şeklinin doğru olmadığını. 68 Kuşağı’nın heyecanının. Atilla Sarp’ın genel başkanlığı döneminde Dev-Genç birçok kitle eylemi yaptığını belirtiyor. yaptıkları işlerin ve ulaştığı neticelerin farklı olduğunu. birbirine karşı oynandığını. Đstanbul. bunun yanlış olduğunu ifade ediyor. Tuncay Çelen ve Ahmet Bozkurt. Đstanbul.. 68’in kitle hareketinin yükselmesi ve zirveye çıkması olduğunu. Oral Çalışlar. yabancı şirketlere zarar verebilmek için. iktidar odaklarının 1960’lardaki deyişiyle “iti ite kırdırma” politikasının izlendiğini Hasan Yalçın. 15-16 Haziran işçi hareketinin zirve olduğunu. s. TĐP ve Dev-Genç kongreleri yaklaşırken 7-8 ay öncesine değin “birlik ve bütünlük” içindeymiş gibi görünen “milli demokratik devrim cephesi” yakın gelecek “hesapları” ve “proleter devrimci parti projesi” bakımından kendi içinde kümelere ayrıldı. 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. 68 sonrasında Marigellalar. 69 yılında Deniz Gezmiş’in yanında dört arkadaşıyla birlikte 5 kişi Filistin’e gidip geldiğini. 1999. s. silahlı mücadele örgütlenmelerinin de 68 Hareketi’nin bağrından çıktığını ifade etmektedir. 84-5. bu heyecanın normal politik kanallara aktarılarak demokrasi içinde terbiyesi yoluna gidilmediğini. 1968 ile 1971’in birbirlerinden farklı şeyler olduğunu. 68’in 30. Oral Çalışlar. öncü savaş savunucusu yazarların kitapları hızla çevrilip Türkiye gençliğine sunulduğunu. kendine özgü aşırılıklarının nedenlerine sistemli biçimde eğilen olmadığını. Basım. Ergun Aydınoğlu. s. TĐP yönetiminin “proleter devrimcilerin” eline geçmesi durumunda TĐP’in proletaryanın öz 755 756 757 758 Oral Çalışlar. 71’de kitlede daralma olduğunu ve ideolojik yanılgılara düşüldüğünü. 2003. Yayına Hazırlayan: Mehmet Ulusoy. 1999. 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. s. parti çatışı altında ulaşamadıkları halka örnek olması için devletin yenilebileceğini kanıtlamak için eylemlere giriştiklerini. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu. I. Debraylar vb. Đrfan Uçar (Genel Sekreter). 756 Hasan Cemal. 85-6. devletin gençlere acımasız davrandığını. ancak silahlı mücadele örgütlenmesinin başlangıcının 69 olduğunu. Đstanbul. yabancı petrol şirketlerinin ürünleri ve yabancı malları boykot çağrısı. gençliğin cephelere bölündüğünü. a. Baskı.yönetim kurulu şu isimlerden oluşuyordu: Atilla Sarp. I. Hasan Yalçın’ın konuşması. Gendaş A. onların reklam panolarının sökülmesi vs. Coca Cola gibi Amerikan meşrubatları olmak üzere. Tuncer Sümer’in konuşması. Ömer Özerturgut. Aktan Đnce. 68 Anılarım. Baskı. Đstanbul. Yerli malı kullan kampanyası. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu.. özellikle Pepsi-Cola. solda bir proleter parti sorununu yeniden gündeme getirdi. 68’le 71 arasında üç yıl olduğunu. Gün Zileli.g. 68’in 30. I.757 Buna mukabil Tuncer Sumer 68’in hemen akabinde silahlı örgütlenme çalışmalarının başladığını. 232 . 69-70.758 “15-16 Haziran direnişi burjuvazinin bocalaması buna koşut olarak büyük burjuvazinin seçeneksizliği. fakat bu mücadele tarzının.755 Çalışlar. Ş.e.

hemen silahlı bir örgütün temellerini atarak dağa çıkılmasını. Dr. Savaş alevleri içindeki Güney Doğu Asya'dan Filistin halkının millî kurtuluş mücadelesinin şiddetlendiği ve halk savaşı niteliği kazanmakta olduğu Orta Doğu'ya. Hikmet Kıvılcımlı ve Sosyalist çevresinde. legal bir “proletarya partisi” oluşturup. Kafa Tutan Günler -Yerüstü: ’68 Güncesi-. Anadolu Kültür Araştırma-Đnceleme Yayınları. 2001. Yıllar geçtikçe hiç bir yerde hiç bir milletin ve halkın millî kurtuluş mücadelesini bastıramaması bir yana. Bu zaaf noktaları şunlardır: Destek bulmayan haksız bir savaşın yürütülmesi. II. ABD emperyalizmi daha da zayıflamaktadır. dünya halklarının muhasarası altında çaresizlik içinde bocalamaktadır. Afrika ve Lâtin Amerika'nın başka ülkelerinde de ABD emperyalizmine karşı halkların millî kurtuluş davaları için silâha sarılmalarıyla daha da açığa çıkmaktadır.örgütü olabileceğini ve yakın bir gelecekte ilerici bir ordu darbesi olasılığını geçerli görenler Mihri Belli ve çevresinde. Dünyanın mazlum milletlerinin ve halklarının devrimci kitle mücadeleleri birbirinden güçlü dalgalar halinde kendi kendini «dünya jandarmalığı» na tayin etmiş olan ABD emperyalizmine sert darbeler indirmiştir. Đstanbul. Baskı. savaştan yılgın askerlerin kendi toprağından çok uzakta yapılan anlamsız bir savaşa karşı gittikçe olumsuzlaşan tutumları. entelektüel gevezeliklerle zaman öldürmenin anlamsızlığını vurgulayan. bu gerici emperyalist politikasının gereği olan saldırı savaşlarının yeni yeni cepheler doğmasına yol açması karşısında. 229-30. ilerici bir ordu darbesini olasılık dışı gören ve “illegal” bir parti içinde devrimci bir silahlı mücadeleyi örgütlemek gerektiğini ileri sürenler Mahir Çayan çevresinde. Asya.”759 Aydınlıkta dünya ve Türkiye başlıklı yazıda 1960-70 dönemi emperyalizme karşı dünya çapındaki eylemler şöyle tasvir edilmektedir: “1960-70 dönemi Asya. cephe açılmasını ileri sürenler Deniz Gezmiş çevresinde. bütün sosyalist eğilimleri yasal bir partide birleştirilmesini ve iktidarın kırlardan kentlere doğru parça parça ele geçirilmesini savunanlar Doğu Perinçek çevresinde toplanmaya başladı. Bu stratejik zaaflar. yeteri kadar askerle tutulamayan çok uzun bir savaş cephesinde dövüşmek zorunluluğu. Afrika'dan Lâtin Amerika'nın dağlık bölgelerine kadar her yerde ABD emperyalizmi dört bir yanının sarıldığını görmekte. Vietnam'da yürüttüğü istilâ savaşındaki yenilgisi ABD emperyalizminin stratejik zaaflarını inkâr götürmez biçimde açığa çıkarmıştır. ve bir “ sosyalist kurultay” toplanarak. Afrika ve Lâtin Amerika'da halkların ABD emperyalizminin boyunduruğuna karşı silâhlı kurtuluş mücadeleleriyle dolu bir dönem olmuştur. 1961'de ABD emperyalizminin Küba'dan kovulmasını. Vietnam'daki saldırı ABD kuvvetlerini bölerek Laos'ta yurtseverlerin AKD emperyalizmine ve yerli kuklalarına 759 Esat Korkmaz. 233 . mücadeleye öncülük ederek ordunun olası ilerici “davranışı”nın devrimci mücadele lehine kullanılabileceğini düşünenler. Cilt I. yiğit Vietnam halkının millî kurtuluş yolunda ABD emperyalizminin saldırısını püskürterek onun canına okuması izlemiştir. ikmal kaynaklarının çok uzakta olması ve nakliyat güçlüklerine göğüs germe zorunluluğu.

Devrim’de Devrim kitabının Türkiye’de bir kuşak üzerinde çok etkili olduğunu 70’li yılların sonunda öğrenmiş ve çok hayret etmiş. orada Đsrail’e yönelik askeri baskınlara katıldığını. ‘Çünkü’ diyor ‘O belli zaman ve mekân koşullarına bağlı bir kitaptı. emperyalizm ve ona karşı "dünya halklarının kurtuluş bayrağım yükselten dünya devrimciliği arasında umutsuz bir tarafsızlık ve denge politikasının uygulanabileceğini sanan Sihanuk'un gözlerinin açılmasına yaramakta. banka soygunlarına adam kaçırmalara.761 “Regis debray. daha sonra Nurhak’da öldürülen THKO’lu Kadir Manga.” Dergi geçen on yıl içinde Asya. yurda döndüğünü. Gerici iktidar-güç durumdadır. Baskı. Gendaş A. Ankara 1970. Đstanbul. Kamboçya'da gericileri iktidara getiren CIA darbesi Kamboçya halkının devrimci mücadelesinin hızla millî cephe ve halk kurtuluş ordusu içinde örgütlenmesi sonucunu doğurmaktadır.760 Oral Çalışlar.karşı haklı millî kurtuluş mücadelelerini yürütmelerini kolaylaştırmakta. s.12-15 Oral Çalışlar.” …Debray bugün kitabının öz 760 761 Aydınlıkta dünya ve Türkiye. Đstanbul. Sadece Latin Amerika’ya aitti. s. Latin Amerika ve Vietnam’ın bir an evvel devrime ulaşabilme aşkını körüklediğini. bazı tesis baskınlarına giden yolun açılmak üzere olduğunu ifade ediyor. Proleter Devrimci Aydınlık. Sihanuk'un iktidardan uzaklaştırılmasından bu yana henüz bir ay bile geçmeden Kamboçyalı yurtseverler gerici Lon No iktidarına karşı giriştikleri savaşta zafer üstüne zafer kazanmışlar. Kamboçya Halkı Kurtuluş Ordusu. gençlik içindeki şiddet eğiliminin güçlenmesinin devlet içindeki şiddeti de kışkırttığını Küba Devrimi’nin rüzgârının ülkenin üzerinde sıcak sıcak estiğini. 2003. Kamboçya köylülerinin desteğiyle kurtarılmış bölgelerde devrimci iktidarın ilk nüvelerini meydana getirmişlerdir. Alparslan Özdoğan ve yine Nurhak’da yakalanan Tuncer Sümer bir grup arkadaşıyla birlikte el-Fetih’den dönerken Diyarbakır’da yakalandığını. 131-2. ’68 Anılarım. henüz THKO projesi ortalıkta yokken yavaş yavaş birtakım silahlı eylemlere başlamanın algısının oluştuğunu. eylemlerin henüz silaha dökülecek boyutlara ulaşmadığını. gerici Lon-Nol hükümetinin ABD emperyalizminin askerî müdahalesini davet etmesi de kurtaramayacaktır.. başkent varoşlarına dayanmıştır. Deniz Gezmiş’in bir iki kez Lübnan’daki el-Fetih kamplarına gittiğini. el-Fetih’e gidip gelmenin devrimci gençler içinde büyük sükse yarattığını haberlere konu olduğunu. 234 . CIA darbesi. Afrika ve Lâtin Amerika halklarının ABD emperyalizmine karşı yürüttükleri milli kurtuluş mücadeleleri ABD emperyalizminin kâğıttan bir kaplan olduğunu inkâr götürmeyecek biçimde ortaya çıkarttığını iddia etmektedir. Yakın gelecekte Kamboçya'da kurulacağı haber verilen Devrimci Hükümet ABD emperyalizminin bu ülke üzerinde hâkimiyet kurma çabalarına karşı çok anlamlı bir cevap olacaktır. Kamboçya'yı. askeri eğitim gördükten sonra. polisle ve MHP’li komandolarla çatışmaya girildiğini. Siyasal genellemeler yapan bir el kitabı değildi. I. Kambocyadaki Sihanuk taraftarı yurtseverlerin bu ülkede öteden beri ABD emperyalizmine karşı dövüşenlerin saflarında yer almalarına yol açmaktadır. Ş.

legalite pasiflik. Türkiye’nin şartlarını bilmeden teorik konuları pratiğe ‘acilen’ yansıtma çabasından kaynaklanmaktadır. Sevim Belli. Kendimi Yazdım. s. hele yazarı tutmadıkları bir çizginin adamı ise sadece başlığı ile. Sonradan 12 Mart dönemindeki tutukluluğum sırasında. bir slogan devrimciliği türemişti. analiz etme. polisin sağcı öğrencileri serbest bırakmasını.”765 söylemini benimsemekte ve geniş cephe faaliyetini savunmaktadır: “Faşizme karşı devrimcilerin silâhı. 762 H. Boşuna mı Çiğnedik?. Doğan Kitapçılık. bunu illegaliteye karşı legal çalışmayı öne geçirme. 94-5. korkaklık gibi bir şey sanılıyordu. onu savunma gibi anlayıp pek ‘revizyonist’ bulanlar olduğunu görüp hayret etmiştim ve nedenini de şöyle değerlendirmiştim: 12 Mart öncesinde.763 Türkiye’deki 68 Kuşağı’nın belli zaman ve mekân koşullarına bağlı olarak yazılan bir kitaptan genelleme yaparak Türkiye’de uygulamaya çalışmaları.g. gerçek devrimlerin ulusal nitelikli olduklarını fark etmediğimizi anlattım” ifadesini kullanmaktadır. Đstanbul. ideolojik sağlamlık ve devrimci bilinçtir. I. Disiplinin garantisi. mücadelemize başarıyla uygulayacağız. Mücadele alanını olabildiğince genişletmek için legaliteye çıkmak. 762 763 764 765 Hasan Cemal. biz devrimci güçbirliğinin doğruluğunu ve önemini gerçekten kavrayamadığımız için etkin oluyor. Belge Yayınları. Oysa tüm kitleleri hedefleyen bir hareket ilanihaye illegal kalamaz.eleştirisini yapıyor: “Silahların eleştirisini ve öz eleştirimi yaptım. Đstanbul. a. 171. Kimse Kızmasın. Yanlışlarımı tahlil ettim. Faşist tehditler ve baskılar. Ulusal özellikleri küçümsememizi. I. Sayı:15 Ankara 1970 s. bu gün bize karşı olmayan her hangi bir kimse ile güç birliği yapalım.” Dergi “Politik çalışma bütün çalışmanın can damarıdır ilkesini kavrayıp. Burada uyarlamadan ziyade bir taklit söz konusudur. Devrimci kararlılık. Cemal.Anılar-.” ”Proleter devrimci çalışma tek tek kişilerden çok kadroların disiplinli örgütlenmesine dayanır. s. sınırsız bir legaliteyi kullanmak görevindedir. koşulsuz.e. 68 Kuşağı’nın 71 Muhtırası öncesi halet-i ruhiyesini şu şekilde anlatmaktadır: “‘Legalite uğruna mücadele’ sözü kimlerince pek de iyi anlaşılmadı sanıyorum. Sevim Belli. sonrasında da olduğu gibi.1 235 . sloganı ile ahkam kesmeyi ve hatta hatta tahrifat yapmayı büyük bir beceri sayıyorlardı… Đllegalite yeterli her koşulda pek devrimci bir tutum sayılıyor. Hasan Cemal. 1999. Çünkü uyarlamada hem kitabı hazmetme. Aydınlık Sosyalist Dergi. 1994. Bazı pek meşgul militanlar bir yazının tümünü okumaya pek vakit bulamıyorlar. s. hem de Türkiye’nin şartlarını anlama çabası söz konusudur. Baskı. bütün ileri ve demokratik güçlerin ortak mücadelesidir.. feragat ve sağlamlık. Legalitenin sınırlarını zorlamak durumundadır…”764 Aydınlık Sosyalist Dergide Mao Zedung’tan bir alıntı yapılıyor: “Ortak dava uğruna mücadele etmek için daha dün bizim karşımızda olmuş olsa bile. 459. Baskı. sol’da şiddeti savunan ve şiddete tapan kişilerin işini kolaylaştırdığını iddia etmektedir.

Bunun için sürekli ideolojik çalışmaya öncelik vermedikçe devamlı ve kararlı bir örgütlenmeyi de gerçekleştiremeyiz.” sözünü naklettikten sonra Divitçioğlu’nu şöyle eleştirmektedir: Divitçioğlu’nun emperyalizmin anti komünizm silahına en fanatik bir biçimde sarılan. 766 767 Aydınlık Sosyalist Dergi. Ankara 1969 sayı:3. bu teoriyi çürütmek gerektiğini söz konusu ideolojinin Ant dergisinin 146. Aydınlık Sosyalist Dergi. Divitçioğlu’nun bir hakim sınıf olduğunu ve bunun içinde zümre adını taktığı bir sosyal tabaka olan sivil-aydın zümrenin. s. sayısında Sencer Divitçioğlu’nun “Yarınki Türk Sosyalizminin Potansiyeli” başlıklı yazısında tezgahlandığını Divitçioğlu’nun Aybar Oportünizminin eski ideologlarından olduğunu.25-27 236 . Çandar Divitçioğlu’nun “Bundan dolayı Konya’da yeşermekte olan öncülerin ‘takunyalılar’ diye alaya alınan şimdi de türk kamuoyunu derinden ilgilendirmeye başlayan mukaddesatçılar hareketini yakından takip etmek gerekir. feodal dönem artığı dinci ideolojileri kendine bayrak edinen taşra mütegallibesinin avukatlığını yaptığı! Türkiye’de mukaddesatçılık dinci sembollerle en fanatik anti-komünizm bayraktarlığı yapmaktadır ve kaynağını feodal artık.”766 Cengiz Çandar “Oportünistler Emperyalizmin Hizmetinde” başlıklı yazısında milli demokratik mücadeleye karşı Amerikan emperyalizmine hizmet eden bir takim ideolojik akımların tasfiye olup kılık değiştirdiklerini ve devrime giden yolun önünü tıkadıklarını devrimcilerin hedeflerine ulaşmak için bu akımlarla ideolojik mücadele yapmasının zorunlu olduğunu 1969 genel seçimlerinden sonra halk-aydın ikilemi yaratma amacında olan ve milli demokratik mücadelenin dostları ile düşmanlarını birbirine karıştırarak mücadeleyi saptırma sonucunu doğuran akımın sosyal demokrasi saflarında etkili olmaya başladığını ve sivil-asker aydın zümreyi eylemsizleştirmeye yöneldiğini. ikincisinin ise mukaddesatçılardır. ideolojik sağlamlığa ve devrimci bilince dayanır.767 Cengiz Çandar. Mukaddesatçıların asli ve tali sınıf ilişkilerinde hareket ederek ideoloji ve eylemlerini sağlam bir toplumsal temele oturtmak üzere olduklarını hareketin dayanağının geliştiği ortamın türk haklı tabakasının iktisadi ve kültürel gerçeklerini yansıtmaktadır. bir sosyal sınıf olan burjuvazinin ve yine bir sosyal sınıf olan feodalite kalıntısı toprak ağalığının bulunduğunu.3-4 Cengiz Çandar. Sayı:15 Ankara 1970 s. iki sosyal sınıf artı bir sosyal tabakanın devleti temsil ettiğini ve bunun bir hakim sınıfı oluşturduğunu iddia ettiğini aktarıyor.vakar ve yiğitlik. Divitçioğlu’nun “Nazım devlet” tanımı ile ve devletin muhtevasını ona sımsıkı bağlı bulunan hakim sınıflardan ayırıp ona bağımsız bir muhteva atfederek bilimsel sosyalizmin tahlil yönteminde kendisini kopardığını ve küçük burjuva idealizminin batağına saplandığını bilimsel sosyalizmin devlet teorisini tahrif ettiğini ileri sürüyor Çandar’a göre Divitçioğlu yarınki türk sosyalizminin iki potansiyel gücü olduğunu bunlardan birinin tipe oy veren kitle.

27-31 Cengiz Çandar. hatta milli demokratik devrimin kökünü kazıyacağı bir güçtür. Ankara 1969 sayı:3. Aydınlık Sosyalist Dergi. Engels’in.m.” görüşünü aktardıktan sonra Çandar Batı Hıristiyan kültürünün bir ürünü olan eserlerin kendilerine sunduğu sosyalizm sözünden Marx’ın.. s. iş birlikçi burjuvaziyi müttefik bellediği için gerçekte halk düşmanı olduğunu ileri sürmektedir. s. a. mukaddesatçı ideolojinin sahibi feodal mütegallibeye dost. tarihin maddeci yorumu olduğunu kavrayamayan işçi sınıfının teori ve eylem birliği olduğunu bilmekten uzak Sencer Divitçioğlu’nun sosyalizm anlayışının bilimsel sosyalist öğretiye ve onun ortaya koyduğu işçi sınıfı ideolojisine değil mukaddesatçılığa ve “halk tabakasına!” yaslandığını dolayısı ile işçi sınıfına. fakat tarihi süreç içinde şekillenecek ve çıkış noktası ile gelişme kanunlarını Türk toplumunda bulacak bir sosyalizmdir.g. yarı feodal bir ülke olduğunu Amerikan emperyalizminin Türkiye’de hegemonya aracı olan gerici parlamentarizmin oyun kuralı olan seçim mekanizmasının kuralın bağlı olduğu sisteme uygun sonuç vereceğini sonuç olarak Divitçioğlu ve Küçükömer gibi ideologlarla sosyalist kadrolara zerk edilmek istenen halkçılığın bu gün “ilerici” küçük burjuva ideologlarınca sivil-asker aydın zümrenin kadrolarına da zerk edildiğini proleter devrimcilerine hedefi şaşırtıp emperyalizm-işbirlikçi burjuvazi-feodal mütegallibe ittifakı ile mücadele yerine sivil-asker aydın zümre ile mücadeleyi öneren mili cepheyi bölücü nitelikteki bu teorinin sivil-asker aydın zümreye de halkı karşı düştüğü izlenimini vererek onu eylemsizleştirmeye yönelme amacı taşıdığını bunun Amerikan emperyalizminin millici güçleri eylemsizleştirme ve “böl ve hükmet” politikasının teorisi olduğunu bu teorinin millici saflardan ayıklanması ve tavsiyesi gerektiğini böylece milli demokratik güç birliğinin güçleneceğini ve zafere yöneleceğini belirtmektedir. Yazara göre yarınki türk sosyalizminin potansiyel unsurlardan birini oluşturacak olan bu gün proleter devrimcilerine göre yarınki Türkiye sosyalizminin.” Cengiz Çandar.31-33 237 . sivil-asker aydın zümreye düşman. 769 768 769 Cengiz Çandar.emperyalizmin Anadolu kolu taşra mütegallibesinden almaktadır.768 Cengiz Çandar 19 Ekim 1969 tarihli milliyet gazetesinde Đdris Küçükömer’in Sencer Divitçioğlu’na benzeyen tezlerini bir kere daha tekrarladığını bu tezlerinde Türkiye’yi boyunduruğu altına alan Amerikan emperyalizmi olgusundan söz edilmediğini Amerikan emperyalizmini gözlerden kaçırma çabasına girerek sivil-asker aydın zümreyi baş düşman ilan etmeye kadar vardığını Divitçioğlu-Küçükömer teorisinin milli cephe saflarını bölme görevi üstlendiğini ifade ederek böylece küçük burjuva saflarında emperyalizmin ideologluğunu yaptıklarını ilerici tanınan bu yazarların bilim dışı tahlillerinin nedenini şöyle açıklamaktadır: Türkiye’nin yarı bağımlı. Lenin’in ve diğer devrimci önderlerin eserleri ile devrimci harekete ışık tuttukları bilimsel sosyalizmin kastedildiğini bilimsel sosyalizmin evrensel bir yöntem. Divitçioğlu’nun bilimsel sosyalizme küfrettiğini iddia etmekte Divitçioğlu’nu “kurulacak olan bu sosyalizm herhalde Hıristiyan kültürünün bir ürünü olan tercüme ve telif eserlerin bize sunduğu bir sosyalizm değil.

DÖB kadrosundaki arkadaşlar aslında kendilerini erken olarak iktidarın adayı bireyler olarak görüyorlardı. Bir bölümü yine iktidara parlamento yoluyla geleceğine inanıp bu yolda çaba harcadı. Bu hem TĐP paralelindeki hem de TĐP dışındaki gençler için böyleydi. gençlik eylemlerini şöyle değerlendiriyor: “Biz genel olarak 1960 gençliği.” PDAcıların dergisinde faşizm şöyle tanımlanmaktadır: “Faşizm. bir halkın bütün öbür halklara üstünlüğü masalı. zümre örgüt ve kişileri devrimci yönde harekete geçirmek olduğunu ifade ediyor. Proleter Devrimci Aydınlık. Baskı. eylemsizliğin. Bu anlayış. kitleleri harekete geçiren aktif mücadeleyi «Faşizm gelir» gerekçesiyle reddetmektedir. Đstanbul. emperyalizmin gerici hâkim ittifakının. Baskılara karşı en güçlü silâhın devrimci güçbirliği olduğunu kavrayamayan bazı unsurlar. Bu 1967’deki Milli Bakiye Seçim Sistemi’nin ortadan kalkmasına kadar da devam etti. bir bölümü Çin devrimi örneğini düşündü. baskılar arttıkça yılgınlığa kapılarak. s. Herkes erken bir dönemde iktidara gelineceğini zannediyordu. genellikle faşist. Mao’nun ‘Kızıl Kitap’ adı verilen yazılarından ezberlenen birakç basmakalıp söze indirgenmiş bir halkın.Osman Saffet Arolat. emperyalist ülkelerde. Đktidar için mücadele ettiğimizi sanıyorduk. Sonra o tür bir hareketin olamayacağı çok açık olarak ortada olunca o zaman kadrolar kendi aralarında farklı yollar seçtiler. Su Yayınları.”770 “Artan baskılar karşısında Aybar-Aren oportünizminin «Hareket etmeyelim. güçlenen işçi sınıfı mücadelesine karşı. halkın kurtuluşunu bastırmak için başvurduğu zorbalık rejimidir. elirli şovenizm arasında büyük bir benzerlik vardır. yaşamın çeitlilik ve etkileşim diyalektiği. hikâyesi yaşatılabilir. 142. * Cengiz Aytmatov.17. Çok çelişkili görünse de. Burjuva demokratik kurumların yerleşmediği sömürülen ülkelerdeki rejimler. Sayı:15. Mao türü devrim için halkın istek ve özlemleriyle oyunca gibi oynanmış. Deniz -Bir Đsyancının Đzleri. s. Ankara 1970. o dönem iktidarı alma amacında olan bir gençlikti. faşizm gelir” anlayışının ve yanlış faşizm tahlillerinin devrimci saflarda yeniden yaygınlaştığını görüyoruz.” PDAcılar “Aydınlıkta dünya ve Türkiye” başlıklı yazıda güç birliği önündeki engelleri yıkalım çağrısı yaparak demokratik güçlerin birbirine karşı kaba kuvvet kullanma eğilimlerini mahkum etmek gerektiğini “küçük burjuvazi kuvvete tapar” felsefesiyle demokratik güçler arasına düşmanlık tohumları serpen tutumun bırakılması gerektiğini “küçük burjuvazinin zorla devrimci yapılamayacağını küçük burjuva rekabetçiliğinin yenmek gerektiğini önderliğin Proletarya dışındaki sınıf. bütün burjuva-demokratik hakları ve kurumları kaldırarak zorbalığa başvurmasıdır.771 Turhan Feyizoğlu. doğru devrimci çalışmaya sırt çevirmenin gerekçesi ve teorik kılıfı olmuştur. Çünkü ancak Çin Setti’nin arkasında. bir bölümü fokoculuk dediğimiz Latin Amerika devrimi örneğini düşündü. 4-6. 2000.” 771 770 238 . geçmişi inkâr etme-yalanlama çabası ile çevresinde Çin Setti çekmeyi gerektiren kendini beğenmiş. Emperyalizmin boyunduruğu altındaki ülkelerde ise. ya da yarı faşist niteliktedirler. tekelci burjuvazinin. çok eski töre ve geleneklere dayanan zengin yaşamı belli bir doğrultuda yönlendirilmeye kalkışılmıştır.

önde gelen yazarların. Bu durumda köylü savaştı. 50 silahlı eylemci bir bütünmüş gibi birleşerek 28 Mayıs 1957 günü Batista’nın askeri güçleri üzerine yüklendiler. gidip Sierra Meastra Dağları’na çarpıp tüm Latin Amerika’yı. Đstanbul. bazıları doktor. satmak ve zengin olmayı istiyordu. gizli devlet görevlilerinin gençlik eylemlerinde cirit attığı ve üstelik Marx ve Engels’den çok. Mao’nun kültür ihtilali döneminde (1966-76) milletçe devrimi hazırlayan güç. Böylece. Sosyal Hareketler Sosyolojisi. ideologlara yöneldiğini. Đstanbul. Đstanbul. öğrencilere. Avrupa’yı. s. sosyalizmin teorik ve tarihsel kaynaklarına yeniden yöneliş II. çünkü kendisi. 2003. Fidel Kastro avukat. öğretmen bir kısmı da işsizlerden ibaretti. kullanmak. inatla direniyorduk. Her biri bir köşeye savruldu. 239 . Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor. 85-6.” Che Guevara “… Bizim ilk köylü tipi gerilla ordularına ait olan askerler ülke için güçlü sevgi gösteren bu sosyal sınıf kesiminden geliyordu. ihtilâl grupları arasındaki bölünmeyi giderek bir birleşmeye ve köylü nüfusu arasındaki bağları sağlamaya ilk muvaffak olan Guillemo Garcia aslında bir sığır dağıtımcısı idi. bu sebeple tanınmış profesörlerin. AP iktidarının tüm dinsel. Kartal Maltepe’de yedi. bu hususla ilgili olarak Che Guevara şöyle diyordu: “Sierra Maestra’da bizleri teşkil eden Granma’ya katılan ilk grubun hiçbiri köylüye ve işçiye hürmeti bilmiyordu -onunla yaşamalarına. s. 86-7). Che Guevera’nın Marighella’nın. 772 Muharrem Kılıç’la yapılan röportaj. Turhan Feyizoğlu.onlara sahip olmak. Birleşik Yayıncılık. bürokrasinin merkezi gücü değil. ideolojinin otoritesinden kaynaklandığını belirtmektedir. kamuoyunu biçimlendiren. bizler de tıpkı onlar gibi yok edilebilirdik772“Latin Amerikalı devrimciler Küba Devrimi’ni*. Bunların çoğu sanayi işçisi veya doğu eyaletinden gelen proletarya idi. 12 Mart faşizmi onları Kızıldere’de Nurhak’ta. Birleşik Yayıncılık. Mao’nun* ve Alberto Bayo’nun okunduğu.” (Orhan Türkdoğan.” Aynı şekilde. tersine halkın şuur altını. yer yer Asya’yı ve Afrika’yı dolaşan bir “umut anaforu” oluşturdu…Dünyanın değişmez göründüğü bir dönemde hemen devrilivereceği “ütopyası” bu büyük coşkuya esin kaynağı oluşturuluyordu. Ozan Yayıncılık. siyasal ve resmi gericiliği sokakta komünistleri ezmek üzere şiddet eylemlerine yönelttiği. sonraları “fırtınalar” yarattı. çocukları için arazi sağlamak. işkenceden geçirildi. 1997. * Küba Đhtilâli ekseriya orta sınıf kökenli ihtilâlci aydınlar grubunun bir eseridir. Yavaş yavaş köylüler gerillaların yenilmezliklerini tanımaya başladılar ve gerilla ordularına katıldılar. Hücumlar arttıkça köylü katılmaları da hızlandı. üç kişilik odalarda yan yana yattığımız arkadaşlarımızın bir kısım bir noktaya kadar direnebildiler. Guevara böyle bir olayı “Bu bizim gerillalara palmiye yaprakları giydirme dediğimiz şeydir” diye açıklıyordu. 1997. hatta sosyalist ideolojiyi Çinlileştiren kategoriyi oluşturduğunu. s. Sosyal Hareketler Sosyolojisi. 66). birer milliyetçi olarak Çin komünistlerinin sürekli olarak aydınlara. kapitalin gösteriş olsun diye satın alınıp.Muharrem Kılıç. Yani küçük burjuva ruhunda idiler. (Orhan Türkdoğan. bir bölümü ise yıllarca zindanlarda tutuldu. Đçtiğimiz su ayrı gitmeyen. bazı eski tüfeklerin Marksist-Leninist söylemin cazibesiyle gençliği gerçekte küçük burjuva darbeciliğinin kucağına ittiği. Đdeolojik içeriği. Siyasi kılavuzumuz olan TĐP’in bölündüğü ve saygınlık kaybına uğradığı. Nitekim. ‘Đki Taktik’in hamasi nutuk atmak için ezberlendiği bir dönemde direnebilmek olağanüstü bir şeydi. Bunlardan Paul Kastro öğrenci. aydınların köksüz ve kozmopolit bir yapıya sahip olmadıklarını. Dünya Savaşı ve sonrası parlamentoyla simgelenen yerleşik kapitalist siyaset ve ege- Orhan Türkdoğan. önceleri küçük esintiler oluşturan “övgü rüzgârları”. MDD söyleminin etkin olduğu ve sonraki dönemle ilgili olarak şu iddiaları ileri sürüyor: “Soluduğumuz hava dahil. işçi ve köylü kökenli olmalarına rağmen. onun simgesi Fidel’i ve Che’yi yüreklerine yerleştirdi. çepeçevre MDD’ci söylem ve eylem fırtınasıyla sarsıldığımız halde.

Đstanbul. II. “Öncüler hareketi” devrimin motoru olarak işçi sınıfını gören bilimsel sosyalizmden köktenci biçimde ayrılıyordu. kapitalizmin çerçevesi içinde daha yüksek ücret. üç. Bu yeni kimlikle buluşan.140-2. II. ücretlerin ödenmesi. Artık silahlı mücadelenin başlaması için bütün koşulların oluşmasını beklemenin bir anlamı ve gereği yoktu. onların Ulusçu yaklaşımlarını sarstı. “iki. öncü savaş teorisine sarıldığını ve farklı noktalara gidebildiğini söylemektedir. ama anti-sermayedar söylem ve eylemlerle ortaya çıktığında. ve III. Cilt I. temelde öğrenci ve aydınlar tarafından beslenen köktenci hareket. “yasal yoldan” devrim yapmak isteyen “susturulmuş ve terbiye edilmiş” devrimcilerin yerine. s. Askeri olanın. kimliği tanımlanan bu devrimcilerce gündelik yaşamın içine sokuldu. 1999. Basım.. Kafa Tutan Günler -Yerüstü: 68 Güncesi-. beklenti oluştuğunu. 68’in 30. arkadaşların işten atılmasının protesto edilmesi gibi düzen içi. onları ulusçu yaklaşımlarını sarstı…”773 “Proletaryanın fiili önderlik rolü ikinci plâna itildi. kapitalizmi aşan programlara hazır olduğu yolunda bir izlenim. Bu yeni kimlikle buluşan. parkları. 15-16 Haziran yenilgisinin ardından fokoculuğa.g. 1968-69 yıllarındaki işçi sınıfındaki yükselişin ilk bakışta zannedildiği gibi sosyalist bir programı benimseyen. II. umut. 2001. Enternasyonal geleneğine bağlı partilerin teorik ve siyasal dogmaikliğini/ muhafazakârlığını ezip geçti. siyasal olana önceliği bulunan bir dönem başlamıştı… Dünyanın genç köktencileri kendilerini değişimin “ajanları”olarak görmeye başladı ve örgütlü emeğin-siyasal partilerin ötesinde devrim yapmaya girişti. Türkiye işçi sınıfının. Yılı Dünya Gençlik ve Türkiye Sempozyumu. 1970’in ikinci yarısından itibaren işçi sınıfının beklentilerini karşılamaması nedeniyle büyük bir dış kırıklığı içinde bir siyasi savruluş yaşadığını. gençlik arasında düş kırıklığına yol açtığını. 1960’lı yıllarla birlikte devrim. 240 . ardından Çukurova’da yenildikten sonra.e. I. s. 16-18. “Resmi” komünist ve sosyalist partiler. Esat Korkmaz. meydanları “iletişim araçları” olarak gören dünyanın genç köktencileri kendilerini değişimin ‘ajanları’ olarak görmeye ve örgütlü emeğin-siyasal partilerin ötesinde devrim yapmaya girişti. temelde öğrenci ve aydınlar tarafından beslenen köktenci hareket. a. 17-8. 1968-1969 yıllarında işçiler temel olarak antikapitalist bir programla değil. antikapitalist bir program olan bir yükseliş olmadığını. teori ya olayların peşinden geldi ya da olaylar yaşandıktan sonra üretildi. Yıldırım Koç’un konuşması. Anadolu Kültür Araştırma-Đnceleme Yayınları. bir gerilla “foko”su bütün bu koşulları hazırlayacaktı. Đstanbul.”774 Yıldırım Koç. 1970 yılında işçi sınıf hareketi önce Marmara’da.775 773 774 775 Esat Korkmaz. Baskı. sokakları. Enternasyonel geleneğine bağlı partilerin teorik ve siyasal dogmatikliğini/muhafazakârlığını ezip geçti. Ve III. 68’liler Birliği Vakfı Yayınları. bu yükselişin işçilik bilinciyle sınıf bilinci arasında dalgalanan ve sınıfın ancak çok küçük bir bölümünün katıldığı bir eylemlilik olduğunu.menlik sistemine yönelik eleştirel yaklaşım ve anti-emperyalist kurtuluş mücadelelerinin uluslararası sosyalist harekete getirdiği dinamizm tarafından biçimlenen bir devrimcilik kimliği tanımlandı. öncü gerilla grubunun mücadelesi geçti…caddeleri. daha fazla Vietnam yaratalım” sloganıyla dağlara çıkan.

Bu ideolojik rüzgarlar eserken. orak) kullandıklarını söylüyor ve şehirlerde ve işçi sınıfı içinde çalışmanın. Batı Bengal’de büyük bir yoksul köylü ayaklanması çıkmıştı. Hindistan’ın Batı Bengal yöresinde Çaru Mazumdar’ın önderlik ettiği köylü kökenli bir parti olan Hindistan Komünist Partisi Marksist Leninist (HMLKP’nin eylemlerinin ve fikirlerin Türkiye’ye ulaşması ve ülkemizdeki devrimci dalganın geriye çekilmesi aynı tarihlere denk düşmüştü. ülkemizde 1968’lerde doruğa tırmanan devrimci dalga yavaş yavaş geri çekiliyordu.. Şehirler terk etmeliydik. kazma. Hintli önder Çaru Mazumdar. toprak ağalarının öldürürken yalnızca üretim araçları (balta. devrimcileri yozlaştırdığını ve revizyonizme sürüklediğini iddia ediyordu. 776 Oral Çalışlar. 2003. köylü gençlik kitlelerinde geçmişe göre bir durgunluk göze çarpıyordu. Bütün bu etkenlerin üst üste binmesi. Onlara göre zaten şehirlerde geçirilen her dakikayla revizyonizme bulanıyorduk. 112. trajik bir yenilgiye uğradı. s. bu köylü ayaklanmasının etkisiyle. Baskı. ‘Sürekli Okunan Üç Yazı’ Mao Zeudung’un kısa üç makalesiydi…” “Çaru Mazumdar. Kaypakkaya. Gendaş A. O sıralarda.776 1970 yılı içinde sosyalist gruplararası bir ortak platform hazırlamak ve bu yoldan giderek bir yasal sosyalist parti kurmak gerektiğini saptadık ve bu amaçla bir sosyalist kurultay önerisi hazırladık. 1970 yılı içinde hız kazanmıştı. Lin Biao’dan daha da ileri gidiyordu. I. yayın organlarını kapatmalıydık. Đşçi. Mao’yu bir tanrı düzeyine yüceltecek aşırılıklar içindeydi.“Aydınlık grubu içinde Garbis Latunoğlu ve Đbrahim Kaypakkaya’yla tartışmalar. Çin liderinin sözlerinden seçmeleri içeren Kızıl Kitap dogmatik bir şekilde her derde deva ilan ediliyor. “Lin Biao. ’68 Anılarım. sosyalist kurultay önerisine karşı çıktılar. yalnızca bu kitapçığın okunmasının yeterli olduğu söyleniyordu. bu yazılara ve yazılardaki fikirlere en çok rağbet edenlerdendi. Robert Kolej öğrencisi bazı arkadaşlar ve Đbrahim Kaypakkaya. Mazumdar. ‘Çin’in başkanı. aşırı solcu sloganlarla mücadeleye girişti ve köylü ayaklanmasının bastırılmasıyla birlikte. kitlelerden kopuk eylemlerin zeminini hazırladı. bizim de başkanımız’ diyor. Mao’nun ‘Sürekli Okunan Üç Yazı’ başlıklı broşürünü okumanın her şeyi kavramaya yeterli olacağını savunuyordu. Toplam dört beş sayı ülkemize ulaşan bu derginin fikirleri bizim saflarda çok etkili oldu. TĐP’in yönetimi nedeniyle o günün devrimci ihtiyaçlarına cevap verdiğini düşünüyorduk.Ş. Çaru Mazumdar’ın partisinin çıkardığı Liberation isimli dergi Đngiltere’ye giden Robert Kolejliler tarafından Türkiye’ye getirilmişti. Çin’de Lin Biaou’nun Mao’nun halefi ve en güçlü ikinci adamı durumuna gelmesi. Đstanbul. 241 . hele böyle yasal örgütlere girişmek tam anlamıyla revizyonizmdi. Altunoğlu ve Đstanbul’dan bir grup arkadaş. nacak. Mazumdar. köylük bölgelerde yürüttükleri ‘halk düşmanlarını imha’ kampanyasında. Garbis Altunoğlu.

Volkan’a.778 Yukarıdaki metinde şehirde proletarya partisi kurmayı bırakıp kırlarda proletarya partisini inşa etme yoluna gidildiğini görüyoruz. bunların kılık kıyafet ve davranışlarından şüphelenmişler (çünkü pek yoksul köylüye benzer halleri yok). s. Volkan. ‘biz ve öteki’ karşıtlığı keskinleşmiş.777 Vamık D. gazeteci. bu görüşleri savunan insanların çoğunun samimi olduğunu.Çev. tepkileri kendi geniş grup kimliklerine yönelmiş bir tehdit olarak algılamış. 2003. kırlarda partiyi inşa etmek üzere harekete geçmeliydik. onları polise ihbar edip yakalatmışlardı.. I. O yıllarda Mao Zedung’un eserlerinden 4 cilt Đngilizce olarak basılmıştı. “Garbis Altunoğlu ve bazı arkadaşları. Mazumdar’ın fikirlerini en katı şekilde savunanlardan biriydi: ‘Çin’in başkanı bizim de başkanımız’ diyor. bununla birlikte. 112-3. ‘Paylaşılmış’ eski depoların yerine. 242 .Ş.”779 Sosyalist dünya görüşünü benimsemiş. I. Mao’nun Seçme Eserleri’yle yetinilebileceğini söyledi.şehirlerdeki örgütlenmelere bir an önce son verip. Garbis. Gendaş A. kılık ve kıyafetiyle köylülere benzemeye özen gösteriyordu. bugün bir çoğunun tanınmış öğretim üyesi. ’68 Anılarım. bizden habersiz örgütlenip Antalya yöresinde düşüncelerini gerçekleştirmek üzere yoksul köylü kılığına girip tarlalarda çalışmaya gitmişlerdi.” Oral Çalışlar keskinliğin o zamanlarda çok rağbet gördüğünü. Đstanbul.g. a. kimliklere daha keskin bir şekilde yansımıştır. Ya da grup bağlarını yeniden güçlendirmek için yeni ve elverişli depolar yaratabilirler. geniş grup kimliğine yönelik tehdit. depoların kullanılması ihtiyacını yeniden harekete geçirir. Volkan. Baskı. Körü Körüne Đnanç -Kriz ve Terör Dönemlerinde Geniş Gruplar ve Liderleri.: Özgür Karaçam. göre stres verici koşullar altında bir grubun üyeleri gelişimsel yönden geri (dışsallaştırılmış) bir biçimde. geniş grubu oluşturan bireylerce soyutlanmış ve içselleştirilmiştir.. bu olguda ortaklaşa olarak algılanan. bunun üzerine Mao’nu Kızıl Kitap’ına sarıldı. bizimle birlikteyken. Volkan’a göre. Garbis. s. o da olmayınca. ‘Sürekli Okunan Üç Yazı’ konusunu epeyce eleştirdik. ‘Sürekli Okunan Üç Yazı’yı yanından eksik etmiyor. 2005.e. yeni ve elverişli bir takım araçları kullanarak veya grup bağlarını yeniden güçlendirerek yeni ‘depolar’ oluşturma gayretini müşahede ediyoruz. Đbrahim’le Garbis Ankara’ya bir gelişlerinde koltuklarının altında. 55. Đstanbul. tekrar somut birtakım araçları kullanma yoluna gidebilirler. 56. iş adamı olduğunu belirtiyor. ‘yer alan geniş grup kimliği’. bilim adamı. Köylüler. “sıradan koşullar altında paylaşılan depolarda. Okuyanus Yayınları. bu durum paylaşılan bilinç ‘depolarını’ harekete geçirmiş. Baskı. (daha 777 778 Oral Çalışlar. dışsallaştırma için paylaşılmış. 779 Vanık D. Bu durum. Vanık D. s. 68 Kuşağı’nın gençleri komünizmle mücadele derneklerinin milliyetçi çevrenin düzenlediği mitingleri.

Cemal. Mao’nun eserlerinin dördünün ortak bir cilt halinde getirildiğini gördük. sosyalist solda benzer bir yaklaşımla gerilla-halk savaşının temel alınmasını savunan eğilimlerin güçlendiğini. Đstanbul. “Siyasal Akımlar: Sol”.. ‘Cici demokrasi’. s. 1974 Affıyla serbest kaldığını ifade ediyor. sosyalist cenahtaki demokrasiye ancak araçsal bir değer verebilen “halk savaşı” odaklı eğilimler üzerinde pekiştirici bir etki yaptığını ifade ediyor. s.781 Oral Çalışlar. s. Laçiner. 12 Mart müdahalesinde sosyalist/devrimci kanat dışındaki sol Kemalist denilen kesimlerin askeri darbeye bağlanan umutlarını kesin bir şekilde kırdığını. 2003. 114. Doğan Kitapçılık. Türkiye’de demokrasinin bu veri üzerine kurulduğu için aldatmaca olduğunu ileri sürdüğünü. Kendimi Yazdım.A. Baskı. Oral Çalışlar. CHP çevresinde sayılan ordu ile sivil bürokrasinin sol Kemalist eğilimdeki radikal unsurların halkın çoğunluğu ile “geri” ve “gericiliğe” açık olduğunu. 1969 seçimlerinde gerek CHP’nin gerekse TĐP’in başarısız olmasının meydana getirdiği hayal kırıklığının ardından. 12 Mart öncesinde çoğulcu demokrasiyi sevmediğini. 1996. Ömer Laçiner.1239. Đstanbul: Đletişim Yay. a.. I. ’68 Anılarım. öylesine yücelttiği insanı daha sonra.Ş.T. ‘Filipin demokrasisi’ dediğini.782 Ö.e. 1999.g. fakat 12 Mart’ta başlayan süreçte demokratik düşünceye doğru savrulmaya başladığını. Oral Çalışlar. bu eseri karıştırıp cevap arıyordu. buna mukabil Ecevit liderliğindeki CHP’nin ve TĐP’in askeri darbe ve halk savaşından uzak durup. Baskı. Lenin aşırı solcu hatalara yönelttiği eleştirilerin bile artık bir değeri kalmadığını ifade ediyor. Adil Ovalıoğlu’nun bu anlaşmazlıkta trajik bir şekilde öldürüldüğünü ifade ediyor. bağnaz Maoculuğunun sona erdiğini gördüğünü. I. revizyonist.. kendi aralarında da kavgaya giriştiklerini. halkın oyuyla gelen Meclis’in kapısına kilit vurulmasını Türkiye’nin kurtuluşu için bir başlangıç noktası olarak düşündüğünü. oportünist dediğini. 243 . Gendaş A.780 H. C.783 Muharrem Kılıç. çoğu kişinin de demokrasinin erdeminin askeri darbelerden sonraki acılı dönemlerdeki düşünce egzersizleriyle yakaladığını belirtiyor. Herhangi bir konu tartışıldığında Garbis. kendilerinden ayrılınca. iktidara varmanın kuralı olarak seçimin ve demokrasinin ne ölçüde bağlayıcı olduğu sorusunun tartışıldığını.15. Đstanbul. seçim ve demokrasi temelinde sonuç alınmasında ısrar ettiğini belirtiyor. Garbis’le 12 Mart döneminde Ankara’da Mamak Askeri Cezaevi’nde karşılaştığını. Garbisler. 113-4. Baskı. 780 781 782 783 Oral Çalışlar. hatta Garbis’in işi o kadar aşırıya götürdüğünü ki. çözümü askeri bir darbede gördüklerini. çünkü Đngilizce biliyordu). Đbrahim’lerden önce saflarından ayrıldığını.. Hasan Cemal. s. Kimse Kızmasın.D. C. Mao Zedung’un düşüncesinin böyle ele alınmasının kendilerini çok kızdırdığını.doğrusu Garbis’i koltuğunun altında. I. sosyalist gençlik örgütünün (SGÖ) 1970 ortasından itibaren gençlik içerisinde güçlenme çalışmalarının Dev-Genç tarafından çekinilerek izlendiğini. 99.

çünkü Türkiye’nin iki bloğun Doğu’yla Batı’nın en kritik hesaplaşma merkezlerinden bir coğrafyada olduğunu bu yüzden Soğuk Savaş koşullarında gençlik kitlesinin bir şekilde mutlaka çengel yiyeceğini belirtiyor. kendilerinde devrimi oluşturacak nesnenin yoksulluk olacağı düşüncesinin kesin bir inanca dönüştüğünü. eline silah vermek gibi merakların uç vermeyeceğini ifade ettiklerini. demokratik bir üniversiteye geçit verilebilmiş olsaydı. Pelê Sor Yay. ellerinde silah olmadığını. H. hedefin gençliğin heyecanını 784 785 786 Muharrem Kılıç’la yapılan röportaj. Ömer Laçiner. Ozan Yayıncılık. 1992. geçmişte. bir Đngiltere’deki gibi anlayışla karşılansaydı. gençlik rahat bırakılmayacağını. Turhan Feyizoğlu. s. s. politik düşünce ile yaklaşımda bulunmaya neden olduğunu belirtiyor. bizzat içinde yer aldığı Doğan Avcıoğlu grubunun devrime giden yolun askeri darbeden geçtiği düşüncesiyle askeri daha kolay kışkırtmak ve darbeye götürmek için gençlere çengel atıp kullandıklarını. 20-21. yoksulluk temelinde patlak verdiği için. tek tarihi esin kaynaklarının Sovyet devrimi olduğunu ve onun da daha çok açlık. Fırtınalı Yılların GençlikLiderleri Konuşuyor. 244 . Cemal. Artı Haber Dergisi. Đstanbul. Baskı. bu bakış açısında gerçek payı olmakla birlikte bunun fotoğrafın tamamı olmadığını 1960’larda üniversite öğrencilerinin istekleri makul karşılanmış olsaydı dahi.784 Teslim Töre. 2003. Töre. kapitalizmden sosyalizme geçişi sağlayacak olan devrimin. 72. Türkiye’nin büyük kentlerinde üniversite reformu diye ayaklanan gençlin. temiz ideallerle yola çıktıklarını üniversitede reform istediklerini. bu yaklaşımın çoğu kez ortam değerlendirmesinde bile kendilerini objektiflikten uzaklaşmaya. .786 Hasan Cemal. bu konuda Ömer Laçiner. yoksulluk felsefesini devrimci savaşın bir kaldıracı gibi gördüklerini. I. bir kısım yazarların 1960’larda üniversite gençliğinin isteklerinin masum istekler olduğunu. kapitalizmin gösterdiği her gelişmeyi mutlak kötüleşme olarak yorumlayan.785 Gençlik eylemlerinin amaç ve hedeflerine ilişkin değerlendirmelere gelince. sürekli bir toplumsal patlama beklentisi içinde olan tahlillerinin bu politik düşünceden kaynaklandığını bildirmektedir.MDD hareketinin giderek bölündüğü Emek Dergisi aracılığıyla sosyalist devrim tezinin güç topladığı bir noktada SGÖ’nün yeniden fakültelerde faaliyet göstermesinin DevGenç’i ürküttüğünü ve SGÖ’nün MDD’ciler tarafından basıldığını anlatıyor. mutlak yoksullaşmanın derinleşmesi. yoksulluğun ve kötü yaşam koşullarının toplumu bir devrime itmesi yoluyla gerçekleşeceği felsefesinin yapıldığını. öğrenciler yönetime katılabilseydi. geçmişi tahlil ederken. Türkiye’de 1960’ların başından 1970’lerin sonlarına kadar inanç ve ütopyalar içinde hareketin coşkulu dönemini yaşadığını ifade ederken. yer altına inmek. Şubat 1998. Đstanbul. 87-117. dağa çıkmak. fakat devletin sevgisiz davrandığını solcu gençlerin faili meçhul cinayetlere kurban gittiğini. Teslim Töre. devlet tarafından bir Fransa’daki. Marxizm ve Sorunlarımız. s.

Kimse Kızmasın. saray nöbetçilerinin kurşunlarıyla.. “Üniversite Đşgali” başlıklı makalesinde amaçlarının Ekim Devrimi bir usulü darbeyi hedefleyen politik bir mücadele olduğunu.789 Gülay Göktürk. buna karşı AP teşkilatlarının komünizmle mücadele dernekleri aracılığıyla CKMP Komandoları ile sağcılarla solcular arasında ‘iti ite kırdırma’ politikasını uyguladığını. kendisinin 1969 yılında ODTÜ işgalini ilk başlatan grubun içerisinde olduğunu. Đstanbul. 1999. 788 Bedri Baykam.’nun sınır bölgelerinde yaşayan uluslarla da Metropollerdeki liberalleri bir araya getirmişti. 789 Bedri Baykam. Sarpların bildirilerini askeri alt kademelerde yankısını bulduğunu. Meşrutî ve parlamenter bir niteliğe bürünme yoluyla alınan önlemler ülkedeki huzursuzluğun giderilmesinde yetersiz kalmıştır. Bizdeki 68 Kuşağı’nın “Kanlı Pazar” ismini buradan esinlenerek verdiğini düşünüyoruz. polisteki egemen düşüncenin de TürkĐslam senteziyle oluşan faşist düşünceler olduğunu belirtiyor. Baskı. demokratik üniversite öğrencilerin yönetime katılması gibi ortalıkta bir takım klişe sözlerin dolaştığını. Türkiye’de 27 Mayıs niteliğinde bir hareketin gizli servislerin müdahalesiyle akamete uğratıldığını ifade etmektedir. Papaz Georgij Gapan liderliğinde. 20-1. bu yaşanan süreçte 9 Mart olayı çerçevesindeki bazı girişimlerin durdurulduğunu ve 12 Mart’ın hayata geçirildiğini bu sebeple gizli servislerin olağanüstü becerisi sayesinde 27 Mayıs gibi bir hareketin kapıdan döndüğünü. Petersburg Kış Sarayı’nın önünde. 245 . bir yandan ordu içindeki gençlik hareketlerinin ve ordu gençliğin provoke edilmeye çalışıldığını. Ankara: Đmge Kitabevi. 1998. üniversite kesiminin Kemalizm yanlısı insanlardan oluştuğunu.g. I. 605. Çev. s. Kanlı Pazar* olayından sonra onun ithaliyle solun güçlü hale geldiğini. Baskı. bu karakteri yüzünden gençlik hareketinin askeri darbeci kanatla çok kolay ittifak yaptığını.788 Haşmet Atahan. Hüseyin Bağcı. Bolşevist devrimcilerin mitolojik tarih yorumuna “Kanlı Pazar” olarak geçecektir. Türkiye’de 27 Mayıs sonrası sosyalizmi tercih edenlerin sayısı.e. bir yandan gençliğin provokasyona itilmeye çalışıldığını. a. Devrim Zamanları. nötralize edilmesi hadisesini gizli servislerin olağanüstü çalışmalarında aramak gerektiğini. Doğan Kitapçılık.kullanarak onların polisle askerle çatıştırarak darbe ortamına hazırlamak olduğunu Soğuk Savaş. Ankara. Batı ile Doğu blokları arasındaki hesaplaşmanın Batı ülkelerine kıyasla Türkiye’de çok daha acımasız oynandığını. s. s. bu olayların birkaç yüz kişinin işi olduğunu. 1968’de üniversitelerde sağcılar bildiri dağıttıktan sonra solcuların bildiri dağıtması mümkünken. s. Büyük bir grev hareketi görüldü. * “1905 Devrimi. toplu halde can verdiler. Şenay Plassmann. sol örgütlerin 27 Mayıs sonrasında kurulduğunu. ayaklanmış olan çiftçilerle kentte yaşayan işçi sınıfını. fakat bunların önemli olmadığını. milli kurtuluşçu Kemalist gelenekten geldiğini. kimileri komünizmle mücadele adına kavgaya koyulup birbirlerini kırdıklarını itiraf ediyor.787 Mustafa Zülkadiroğlu.” Ludger Kühnhardt. kimilerini sosyalizm adına. 787 Hasan Cemal.. ASAM Yay. 3. Kendimi Yazdım. 2002. 68’li Yıllar/Eylemciler. ordudaki bu gelişmelerin durdurulmasını. Đlerideki dönemlerde bugün. 33-4. gösteri yapan kitleler. 181. bu birkaç yüz kişinin de okuldaki derslerle hiçbir alâkasının bulunmadığını. Büyük Çar Đmp. 9 Ocak 1905’te. solcular üzerinde tahakküm kurulamadığını.

Halit Çelenk. Mahir’in Elrom olayından bir süre sonra Hüseyin Cevahir’le birlikte gizlenmekte oldukları Đstanbul Bostancı’daki bir evde 12 Mart güçlerince kuşatıldığını. 17 Mayıs 1971’de THKP-C (Çayanlar)’nın Đstanbul’da Efraim Elrom adındaki Đsrail istihbaratının önemli bir adamını esir aldıklarını. Kızıldere’deki operasyonda Ertuğrul Kürkçü hariç hepsinin öldürüldüğünü hatırlatarak bunun bir intihar eylemi olduğunu. Boşuna mı Çiğnedik?. a. 246 .791 Haşmet Atahan. Đmge Yayınları. Belli. s.. 1960-70 yılları arasında yolu üniversiteye düşmüş herkesin 68 Kuşağı’nın sözcülüğüne soyunmasını balon şişirmeye benzetiyor ve aradan geçen 30 yılda hiçbir kimlik edinemeyip hâlâ 68’li kimliği ile idare etmeye çalışan kimilerinin oyununu bozmak gerektiğini düşünüyor. Ankara.öğrencilerin yönetime katılıp katılmamasını hiç aldırmadığını. inanmanın ve kitleleri harekete geçirmenin yollarını aramanın gerektiğini ifade ediyor. Baskı.Anılar-.790 S. bu gibi durumlarda kitlelere sığınmanın. 1998. onların başları üzerine pazarlığa girişmeyi denediklerini. Yeni Yüzyıl. Nihat Erim hükümetinin ‘anarşist eşkıya’ diye nitelendirmede bulunduğunu. “Üniversite Đşgali”. Sinan Cemgillerin Nurhak Dağları’nda yok edildiğini. 35. Göktürk. 1971 Muhtırası sonrası ortamın silahlı eyleme uygun olmadığını düşünmüştür. dertlerinin Ekim Devrimi bir darbeyi hedefleyen politik mücadele olduğunu ileri sürüyor. Sevim Belli.1996. Belli. daha sonra Maltepe Askeri Cezaevi’nde tutukluyken. 12 Mart’tan sonra sıkıyönetim ilânı ve arkasından geniş tutuklama hareketlerinin başladığı günlerde Elrom’un kaçırılarak öldürülmesi esnasında birtakım eylemcilerin silahlı mücadele ettirilip ettirilmemesi konusunda kendi içlerinde bile çelişki yaşadıklarını. I. Baskı. Mahir’in ise yaralı olarak ele geçirildiğini. Đstanbul. bu olayı arkadaki gemileri yakmaya yönelik bir politika olarak ele almanın mümkün olduğunu ifade ediyor. Cevahir’in öldürüldüğünü. Denizlerin idamı yaklaşırken. bu slogana biraz yaklaşan milli kültürün semtlerine uğramadığını.792 MDD düşüncesini savunan M. Mahir ve arkadaşlarının tünel kazarak kaçtığını. 511. lider durumundaki bu kişilerin ilke olarak harcanmaması gerektiğini. bu listede Mihri Belli’nin. 1994. s. 68’li olduğunu. hemen şimdi” sloganını hiçbir zaman 68’in sloganı olmadığını. Belge Yayınları.g.03. fakat 68’in toplumsal bir dönüşümü hedeflemediğini “dünyayı istiyorum. Denizlerin infazına tepki olarak Ünye Tesisleri’nde görevli üç Amerikalıyı rehin alıp. 68’lilerin Joan Baez dinlemeyi bile burjuvalık saydığını. Sevim Belli. 02. 502-3. Muzaffer Erdost’un da olduğunu belirtiyor.e. Denizlerin olayı sonuçlandırılmadan. 68’li Yıllar/Eylemciler-.! Sevim Belli. aynı duygu ve düşünceleri paylaşan Mahirlerin Ünye’deki Đngilizleri kaçırmaları olayının gündeme geldiğini ve ardından Kızıldere’de yaşanan katliamla Denizlerin acısının katmerleştiğini. eğitim sistemine aldıran büyük öğrenci kitlesinin de bu işgalle hiçbir ilişkisinin olmadığını dile getiriyor.793 790 791 792 793 Gülay Göktürk. I. Đstanbul ve Ankara’da solcu ve demokrat bilinen 40 kişinin Elrom’a karşı rehine olarak toplandığını. Bedri Baykam. s.

Kemalist çizgi ile Marxist.m. insanlar arası çekim gibi olgularda somutlaşıyor. s. 120. Eşitsizlik duygusu yaratan Batı’yı.. Cogito. çoğu zaman halka rağmen kalkınmacılık. her zaman üyeleri oldukları gruplar değildir. I. aydının ‘biz-onlar’ ikilemi zayıflamak şöyle dursun. bireyin üyesi olmadığı referans gruplarının da bu konuda vasıta rolü oynadığı gözlenmektedir.. 1994.. a. yaşamak için diğerlerinin yardımına bağımlı oluşu. yani zamanı geriye alabilmenin anahtarıdır artık. a. kapitalizmin ve emperyalizmin yıkıldığı sosyalist Batı ile eşitlenme vizyonunu izleyen Marxist-sosyalist aydınların karşısına her dönemde hesaplaşmaları gereken temel ayrım noktası olarak çıkmıştır.mutlak iktidarı temeline oturtulmuş bir hızlı kalkınma modeli olarak kavranan sosyalizm. Entellektüeller Gerekli Mi?”. Sayı: 31.m. sol aydın için onlarla (Batı muasır medeniyetiyle) eşit olabilmenin ve gecikmişliği aşabilmenin. derinleşmiştir. model alma. 253 795 Yazar dipnotta şunları ekler: Kemalizm’in Batı’yla kapitalist model içinde eşitlenme ve benzeşme projesi. Yapı Kredi Yay. aydınlanmanın ve özgürleşmenin zorunlu koşulu olarak görülen dinsel bağımlılıklardan kurtulma anlamında laiklik ve Fransız devriminden bu yana tüm bu değerlerin beşiği olduğuna iman edilmiş Batıcılık. aydınların. Sosyal Bilimlerin Kavşağında Kimlik Sorunu. Basım. 247 . “Batıcılıkla Tutuculuk Arasında Sol Aydınlar”.g. 257 796 Oya Baydar. s. Türkiye’de solun kendi içindeki ayrışmaların da kilididir. 68 KUŞAĞI’NIN GEÇĐRDĐĞĐ DEĞĐŞĐMLER Devrimcilik. Bu hesaplaşmadaki saflaşmalar. 253-254 797 Nuri Bilgin. tutumlarını örgütlerken ve kimliklerini tanımlarken bu gruplara referansta bulunduklarını görmekteyiz. Đnsanın yaşamının ilk yıllarında bakıma muhtaç oluşu.) sol aydının ayırt edici nitelikleri olmuştur. Đzmir. Referans grupları esas 794 Oya Baydar.g. toplum yaşamına katılan insanların birbirine bağlılığı gibi olgular. halk adına ve halk içlin. özdeşleşme.. s. “Bireylerin kendi tutumlarını örgütlerken ve kimliğini tanımlarken dayandığı gruplar. Oya Baydar. Ege Yayıncılık.”797 68 Kuşağı gençleri kendi dünya görüşlerine yakın buldukları gruplara katıldığını. Türkiye sol aydınının tam da aradığı kurtuluş yoludur. Bahar 2002. Marxist öğretinin felsefi temellerinden bağımsızlaştırılarak aşırı siyasallaştırılmış ve emekçi sınıfların –yada çoğu zaman onlar adına yönetecek olan elitlerin. s. bağlanma.796 “Đnsanı diğerlerine bağlayan sosyal bağ.794 Türkiyeli sol aydının Marxist ideoloji ve düşünceye daha fazla yaklaştığı.795 1960’lardaki Marxist sol arayışlar ve hareketler bu türden bir Batıcılığın ve kalkınmacılığın bütün izlerini taşır. Đstanbul. insanda diğer insanlarla ilişkiye girme yönündeki köklü bir ihtiyacın varlığına işaret eder.3. giderek Leninist çizgi arasındaki aslında telif kabul etmez farklılığın bilincine yavaş yavaş ve neredeyse ıstırapla varmaya başladığı 1950’ler. Üç Aylık Düşünce Derg. hele de 1960’lalr sonrasında. özel araştırma ve irdeleme gerektiren kimi tekil olaylar ve kişiler dışında (kendisi de Marksizmin ve 17 Devrimi’nin türevi olan Sultan Galiyevcilik vb. hem de bu eşitsizliğin temeli olarak görülen kapitalist emperyalizmi yıkarak aşan bir Batılı model. ‘bağlanma’ olgusunun gerçekleştiğini.

soysal onay görme ve sosyal bağlanma ihtiyaçlarını giderme gibi duygusal nedenlerle ve hem de zihinsel tutarlılığını ve görüşlerinin geçerliliğini sağlama ihtiyacıyla belirsizliği azaltmaya çalışır. ulusal kültürün bir çok alt kültürün sentezi olduğunu ve bunların ortak noktalarından oluştuğunu ifade etmektedir. bunu statü örneğiyle açıklar. Ege Yayıncılık. (Kışlalı. Basım. Bağlam Yay. 248 . bir çeşit ikameciliktir) önemseyen.olarak bireyin kendisini veya diğerlerini yargılarken referans noktası olarak kullandığı gruplardır. Haz. 68 Hareketi’ni başlatan üniversite öğrencilerini.) Murat Belge. bireyin özellikle kendi kendini değerlendirmede zorlandığı. Sosyalist Devrim. kalıpları Türkiye’ ye uyarlamaya çalışan (Sol Kemalizm. bireyin kendini ve diğerlerini değerlendirmede kullandığı bir öçlük olarak karşılaştırma işlevi görür.. Ahmet Taner Kışlalı. Kelley’e göre referans gruplarının iki işlevi vardır. I. ulusal kültür içerisinde sınıfsal kültürlerin olduğunu. s. davranış birliği ya da benzerliği. 158-9. Đstanbul: Birikim Yayıncılık. “Toplum ve Bilim Üç Aylık Dergi. aynı topraklar üzerinde benzer koşulları paylaşan insanlar arasında oluşmuş bir dayanışma olarak tanımlamakta.799 68 Kuşağı. Bireyin değerlendirmeleri. 1988. “Gazeteci Gözüyle Sorunun Analizi”. Demokrasi ve Kimlik. değiştirmeyi esas alan bir kuşaktır. ulusal kültürü de.”798 Dünyada ve Türkiye’de 68 Öğrenci Hareketleri’ni anlatan “Öğrenci Ayaklanmaları” kitabının yazarı Ahmet Taner Kışlalı. “68 ve Sonrasında Sol Hareket”. Yay. Bireyin kendi konumuna ilişkin düşüncesi. Cumhuriyet. bu yüzden Türkiye’deki 68’deki politik hareketliliğin Batı’daki özgürlükçü ve bireysellikten yana hareket gibi gelişemediği tespitinde bulunuyor. fakat ulusal kültürün alt kültürlerden. bir yandan bireye normlar. I. bilebildiği kadarıyla farklı sosyalist formları. değer verdiği diğer kişilere bağlıdır. Belge. Sosyal Bilimlerin Kavşağında Kimlik Sorunu. Đzmir. M. hem öz saygısını koruma. düşünüş. Sosyal karşılaştırma. ulusal kültürün bir parçası olan alt kültüre ait bir kesim olarak görüyor. öncü devrimci güçleri (Şehir-kır gerillacılığı ki bu. 489. bireylerin birbirlerine göre konumlarını ifade eder. dikkate aldığı. s. Statü. yeteneklerinden ve görüşlerinden emin olmadığı. sosyalizmin gerçek tarihinin bilinmemesi bir tarafa Türkiye’nin siyasi kültürünün yeni yeşeren sosyalist harekette ağırlığını hissettirmesinin asıl problem olduğunu. sözkonusu makalede.: Nuri Bilgin. işçinin. bunu sağlayamadığında başka müttefikler arayan (MDD düşüncesi gibi). 121. dayatarak ve uygulayarak normatif bir işlev görür.800 798 799 800 Nuri Bilgin. Birey. Bu tür muğlak durumlarda birey. bir duyuş. Batı’da 68 Hareketleri yaşanırken Türkiye’deki 68 hareketinin var olmayan klasik solun boşluğunu doldurduğunu. bu kişiler onun referans grubudur. bu kişilere bakarak kendi statüsünü tartar. 1997. Basım. Referans grubu. bireyin davranışlarının norma uygun olup olmamasına göre ona kapılarını açabilir veya kapatabilir.) özellikle Batı’ da yaşanan sınıf çelişkilerini Türkiye’ ye taşıyarak emperyalizme karşı mücadelenin sınıf şuuru temelinden hareket etmesi gerektiğini düşünen. işverenin kültürü olduğunu. kültürü. alt kültürlerin toplamından oluştuğunu. . duygularının belirsiz olduğu durumlarda yaşadığı bir süreçtir. Hyman. modeller ve değerler sunarak. Sayı: 41. s. 1994. MDD vd. bölgesel ve yerel kültürler olduğunu. Referans grubu öte yandan. köylünün kültürü. referansta bulunduğu gruba göre değişir. Đstanbul.

g. 113. a. Đslamiyetin Türk politikasındaki yeri gibi birçok konunun Mülkiye’de kendilerine öğretilmediğini. 1999. iki sebepten böyle olmalıdır.801 H. solculuğa sığınmasının ilk tohumlarını zihniyet toprağına serptiğini anlatıyor. artık ölü bir dogmadan başka bir şey değildir. 170. Cemal.e. Cemal. Baskı. s. zorunlu olarak pratiğe dönmelidir ve bu.804 801 802 803 804 Hasan Cemal. yeni sömürgeciliği yok etmenin tek yolunun şiddete başvurmak olduğunu. kafalarının boş olduğunu. böyle geleceğe ilişkin bir arayış içerisinde bulunduğu bir kavşak noktasında bu umutsuzluk havasının kendisinin Marksizm’e. şiddeti sistemleştirdiğini.H. I. Birincisi. kültürüne uzak olduğunu dile getiriyor. kendi kendine yeterli olmaya bakan her teori kısırlaşır. cehaletin bedelinin faili meçhul cinayetlerle hapisler ve işkencelerle. boş bir merak için değil. Tarihiz. devrimci pratiğin doğrulamadığı her teorinin boş ve kof bir dogma. durmadan pratiğe dönmezse bilgi süreci duraklar…”803 H. felsefi ve fikri birikimden yoksun bir ortamda ‘diktacı görüşlerin’ kısa zamanda sokağa ve kafalara hakim olduğunu. 249 . Doğan Kitapçılık. Anadolu denen coğrafyayı hâlâ öğrenmeye çalıştıkları ifade ederek Türk aydınının kendi coğrafyasına. “Ben bu hayatta ne olacağım?” sorusuyla kıvrandığı Almanya yıllarında ne olduğunu kestiremediği hayata tutunmak için bir dal aradığı içinde hiç eksik olmayan umutsuzluk duygusuyla kendi kabuğuna çekildiği. darbeler ve idamlarla ödendiğini ifade ediyor. teori kesin olarak pratik tarafından yaratılmıştır. Hasan Cemal. Bütün Yazılar. s. Đkincisi. s. mademki gerçek.e. kesintisiz hareket ve değişikliktir. bu nedenle sağ ve sol’un karanlıktan oluştuğunu.. Alevilik. Hasan Cemal. bu yüzden de birkaç kitap okuyunca gerçekten dünyayı değiştireceklerini sandıklarını. ısrarla. dünyayı değiştirmeye yardımcı etmek için kurulup hazırlanmıştır.802 Mahir Çayan. hayatta kendisini nasıl tarif edeceğini bilemediği bir dönemde bir aidiyet duygusu geliştirmek istediğini. 16970. s. . bir spekülâsyon olduğunu ifade ederek. okulun dışında öğrenmeye çalıştıklarını. kitaba işaret koymadığı bir yerin kalmadığını ifade ediyor. Devrimci Sol Yay. dünyayı seyreden heveskârca. demokrasi kültüründen nasibini almamış siyasal kadroların gençlerin vuruşmalarından medet umduğunu. 68 Kuşağı’nın okuduğu temel referans kitaplarından olan George Politzer’in “Felsefenin Temel Đlkeleri” kitabından alıntı yaparak her teorinin devrimci pratiğe yönelmesi gerektiğini düşünüyor: “…Her teori. a. ne Karl Popper’lardan ne doğru dürüst Avrupa’daki sosyal demokrasinin gelişiminden ne Sovyetlerdeki Stanilinizm’den ne Gulag’lardan haberdar olduklarını. Kimse Kızmasın.. yalnızlık çektiği. Đstanbul. 1979. 86-7. Mahir Çayan. kendisinin onun kitabını 1966’da yirmi iki yaşındayken aldığını. Frantz Fanon’un devrimci şiddete tapan birisi olduğunu şiddetin övgüsünü yaptığını.g. Cemal. Kendimi Yazdım. Đstanbul.

172. “devlet” söz konusu yapılsa da. Gitgide fanatikleşiyorduk. bir idealin fanatiği olacağını. 1999. ödün vermek istemeyen kimsenin fanatikleşeceğini. s. Đstanbul. çatışmanın toplum içerisinde olduğunu ifade etmektedir. a.808 3. toplum düşüncelerinin yanı sıra. Hasan Cemal. peşlerini bırakmayan cehaletleri dolayısıyla yaşayarak sınama yanılma yöntemiyle doğruyu öğrendiklerini anlatıyor.806 Ancak kendisinin Avcıoğlu’nun. içinde. toleran diye kavramalar yer yoktu.g. 1971-1980 Arası Dönem Kentel.” demekte. Cemal. yine daha önce hiçbir düşünsel-felsefi birikimi ve hazırlığı olmadığı için sokağa karşı bir direnç gücünü oluşturması gereken üniversitelerin sokağa yenik düştüklerini. I. Avcıoğlu ile çalışmaya başladığını belirtiyor.1. çelişkilerini.807 H. Kimse Kızmasın Kendimi Yazdım. Defterimizde uzlaşmak. Cemal. 250 . idealist düşünce açısından ahlaki bir düşüklüktür. belki de bu yüzden Marksizm’in klasiklerini ilk eline aldığında kolay etkilendiğini. parlamento ve partileri. yani demokratik devrimi yapma düşüncesiyle TĐP’in darbeye karşı olma ve sosyalist devrim düşüncesi arasındaki farkları henüz anlayamadığını fark ettiğini ve TĐP’e üyelik başvurusunun kabul edilmediğini ve bunun üzerine D.e. 1969 başlarında TĐP’e üyelik başvurusunda bulunduğunu. s. hiçbir düşünsel ve felsefi birikimi olmayan Türk toplumunun birdenbire Marlboro sigarası gibi spekülatif ithal malı. Baskı.g. aşırı sağ-sol düşüncelerinin istilasına uğradığını. a. toplumsal hareketlerin krize girdiğini ve kurtarıcılığa soyunan sol ve sağ ideolojileri bünyesinde toplamış olan gençlik hareketlerinin yukarıdan aşağıya bir misyon çerçevesinde değiştirilmeye çalışıldığını.. Hasan Cemal. Sürekli düşman üreten bir kavramdı bu. s. ‘Biz ve onlar” ayrımının meydana getirdiğ kimlik çatışmasını anlatıyor: “Biz ve onlar! Onlar ve biz! Dünyamızı ‘biz ve onlar’ diye bölme illetine tutulmuştuk.e. Hasan Cemal.e. s.H.. Doğan Kitapçılık. 147-9. gerçekleri göremeyeceğini belirtiyor. çevrenin milli devlet fikriyle tepki verdiğini. bugün ise hayatın olduğu her yerde bir ödünün de olduğunu. kendi iç kavgalarını.g. çözümsüzlük ve umutsuzluk çukurunda çektiği kimlik sancılarının şiddetlendiği Bremen günlerinde kimlik sancısı çektiğini. kentleşme sürecinde kentlere hücum 805 806 807 808 Hasan Cemal. askerlerle iş tutarak bir darbeyle kapatma. 1970’lerden 80’lere kadar sosyalizm adında alternatif bir devlet fikrinin ortaya çıktığını. a.805 H. Cemal.. tepeden inmeci. Trabzon’a gelir gelmez. 147. Türkiye Cumhuriyeti’nin belki de milli birlik ve beraberlik bozulmasın diye az şey öğrettiğini. Bize günah işletecek. Çünkü düşmanımla barış yapmak. artık ‘partili’ olmayı istediğini. kendisini cahil bıraktığını. Ödün vermek özellikle idealistlerin ve gençlerin kulağına hiç de hoş gelmeyen bir sözcüktür. Kentel. bir kampa aidiyet duygusunun güvenliğini hissetmeye başladığını ifade ediyor. 88-9. yanlışlaryaptıracak bir kavram.

1970’li yıllarda sol. s. Çin tezlerini destekleyenler ve iki kezin dışında kalanlar olmak üzere üçe bölünmesiyle de 20. Kentel.) 251 . Devlet. maddesini uygulama tehdidiyle parlamento üzerinde baskı kurarak. Avrupa Komünizmi ve üç dünya teorisi düşünüşlerinin yanı sıra. o günlere dair arzularını dile getiremediklerini ve en uç noktaya sürüklendiklerini. Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanları kendi aralarında anlaşarak önce 9 Mart’çıları durdurmuş. Latin Amerika’daki kimi ülkelerin devrimciliklerini örnek alan grupların kendi içlerinde de küçük ideolojik ayrılıklarla bölünmesi…) gerekse de ülke sorunlarıyla ilgili düşünüşlerindeki (Kürt sorunu. kendi içlerinde de totaliterleştiklerini belirtiyor. 138 Şaban Đba.810 Öner Yağcı. çeşitli ülkelerdeki gerilla savalarını örnek alan özel grupçukların doğması. yüzyılın son otuz yılına Türkiye solu. Nitekim. Siyaset. ‘Türkiye’de Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu’. sendikalizm. s. X. nerdeyse alay ettiği bir bölünmüşlüğü yaşadı. ordunun “özerkliği” anayasal ve yasal güvenceye bağlanmış ve “Milli Güvenlik Devleti”nin temelleri atılmıştı. 1970 sonrası solun durumunu değerlendiriyor: “Sovyet Çin çatışmasının belirlediği bir rotada solun çok önemli bir kırılmaya uğraması ve kabaca Sovyet tezlerini destekleyenler. 205 (1978 ve sonrasındaki çatışmalarda bulunanlar için gerici-faşist kavramını kullanırken sonradan Özel Harp Dairesi’nin farkına varıyor. Ordu. gerilla savaşı. Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu. yasal partiler kurup kurmama…) ayrılıklarla yeni bölünmeler yaşaması. s. Çivi Yazıları.809 12 Mart Askeri Müdahalesi. Đstanbul. meclisi feshetmeden güdümlü hükümetlerle asıl yürütme gücünü ellerinde tutarak yarı askeri bir yönetim kurmuş ve muhtıranın 3. Katılım ve Sivil Toplum” konusundaki bildirisi. Birinci Basım. 27 Mayıs’ın getirdiği hükümet/ordu ilişkileri sisteminin pratik bir uygulamasıydı. Enver Hocacıların. yükselirken daralan bir biçimde girmiş oldu. Hindistan’daki Çaru Mazumdarcıların. 1980’lere kadar gençlerin yeryüzü ütopyalarını kurup geleceğe dönük olarak bugünkü toplumsallıklarını feda ettiklerini. Troçkist. “Gençlik.eden kitlelerin sosyal tabakaların gençlerine sadece seçmiş oldukları merkezi veya çevreyi taşıyan devlet hareketleriyle çatıştıklarını. anlayamadığı. Ordu hiç kimsenin çağrısını beklemeden “görev ve sorumluluk bilinciyle” istediği her an emir-komuta zinciri içerisinde müdahale edebilecek hak ve yetkilere kavuşmuştu. toplumun kınadığı. Sayısı elliyi aşan kümelenmelerin gerek uluslar arası sorunlarla (Sovyet-Çin çatışmasının vardığı sosyal emperyalizm teorileri. Çünkü artık devletin militarizasyonu için önemli adımlar atılmış. ardından da orduyu teyakkuz haline geçirerek bir açık mektupla hükümeti çekilmeye zorlamışlardı. Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllülük ve Gençlik. Yayına Hazırlayan: Ahi Çakmak. 1998. Komutanlar. Đstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları. fakat referansın devlet olarak kaldığını yani sosyalist devlet veya milli devlet olduğunu belirtiyor. 809 810 Ferhat Kentel. kır gerillası. 225 bak. 2002. Cumhurbaşkanına ve kendi aralarındaki yoğun çelişkilere rağmen ülkeyi iki buçuk yıl boyunca yönetmişlerdi.

Belli.. Baskı.812 S. Sol grupların bazılarının birbirlerine olan düşmanlığı. burjuvaziye düşmanlığından daha fazla. diğer yandan. 134-135.yükselip genişleyen ve yaşamın her alanında örgütlenen.”811 Uluer’in 1971 sonrasına ilişkin değerlendirmesi: Bu döneme ilişkin ne gibi sonuçlar çıkarıyorsunuz? 1971 sonrasında önceki dönemin olaylarının heyecanı içerisinde devrimci olan önemli bir kesim var. Solun diğer bir önemli yanlışı da. Buna bağlı olarak kadın sorununa geri bakış. Rafet Ballı. Bu yanlış eğilimler örgütlere hakim oldu. I. Đstanbul. s. s. 2004. Neydi bunlar: Müslümanlık ve Doğu toplumu olmaktan miras ahlak anlayışı. Belli. bunların sonucu olarak legal kadrolara dağıldığını ifade ediyor. birbirimizi ilerisinin muhtemel bir düşmanı görüyoruz. I. Sosyalist Sol Konuşuyor. politikayı bazı sosyalist ülkelerin konsolosu gibi kavramalarıydı. s. guruplararası çatışmanın önüne geçemeyiz. Emperyalizm ve Yurtseverlik. kademeli olarak Af Yasası’nın çıkartıldığını aktarıyor. Ben de bunlardan biriyim. Sevim Belli. Tabii kültürel seviyenin 1971 öncesine göre düşmesi. Bu işin yanlış olduğunu söylemekle. Herkes geldiği çevrenin eğilimlerini sosyalist örgütlere taşıdı. 1970 proleter Devrimci Kurultayı’nın öngördüğü partinin gerçekleştirilemeden 12 Mart’a varıldığını.Anılar-. 12 Mart’ta tüm siyasal yapılanmaların yasaklandığını. Kur’an dışına çıkan Müslüman gibi çarpılacağını zannetmek. Bu dönemde çeşitli sınıf ve tabakalardan çeşitli nedenlerle çok sayıda insan devrimci oldu. Đstanbul. Ben üzülerek şunu gördüm. 197. böyle bir partinin hayata geçirilmesi görevini üstlenenin olmadığını. Đleri Yayınları. bunun sorumluluğundan çıkılamaz. Cem Yay. Maddeler hükümleri üzerindeki siyaset yasağını kaldırdığını. tek başına meclis çoğunluğunu sağlayamadığından MSP ile koalisyona giriştiğini. Bu günaha herkes ortaktır. 1972 Sonbahar seçimlerinde CHP’nin en büyük parti olarak çıktığını. Hiçbir örgüt. 547-8. buna karşın kamuoyunca bilinen bir çevre olarak işçi sınıfı hareketinin tarihi geçmişinin geleneğini temsil eden ve bunu sürdürmeye çalışan bir 811 812 813 Öner Yağcı. insanlar birbirlerini “sosyalfaşist”. Örgütler bu eğilimleri sosyalistleştirmeyi beceremediler. böylece kendilerinin ilk kez legal bir parti çalışması içinde bulunmaya yasal olarak imkan bulduklarını. bu genişlemeyi yönlendirecek güce sahip değildi. Çünkü. Boşuna mı Çiğnedik?. “Maocu Bozkurt” gibi ayrımlara tabi tutarak suni bir saflaşmaya girdiler. Baskı. Belli. Bugünden. örgütlerin hızla şişmesine neden oldu. Farklı fikirlere tahammülsüzlük ve en ufak ayırımda tasfiye ya da ayrılma yolunu seçme. 252 . hiçbir örgütü dışında bırakmayacak bir biçimde cereyan etti. devrimden sonra bile bizim dışımızda başka Marksist örgütlerin olacağını kabul etmezsek. Belge Yayınları.813 S. ve 142. Bu öyle bir çatışma ortamı yarattı ki. 1989. 60’ların ikinci yarısından sonra Türkiye politikasına damgasını vuran MDD hareketine karşı Türkiye’nin ilk ciddi Marksist hareketi TKP’nin harekete geçtiğini. Kitaplarda yazılandan farklı bir şey söylenildiğinde. güçlü örgütlerini yaratan toplumsal muhalefetin gücünü daralttı. 1974 affının Türkiye’de ilk kez 141. Sol içi çatışma. Böylesi bir durum. Đstanbul. Bülent Uluer ile yapılan röportaj. 1994.

g.g. Cem Yay.. Đstanbul. halk kitlelerinin CHP’de Đsmet Paşa iktidarını deviren Ecevit’i ‘Karaoğlan’ imajıyla benimsediğini belirtiyor. ‘insan olmakta’ gördüğünü. 536. bir demokratikleşme -burjuva demokrasisi de olsa. Sevim Belli. s. Hareket. Baskı. en devrimci örgütü olduklarını ileri sürdüklerini. a. I. Bunlardan biri de Kurtuluş hareketi oldu. 1979’da toplanan 1.816 S. 130-1. s.815 Mahir Çayan’ın kurduğu THKP-C hareketi 1975 yılında ciddi bir ayrışma yaşadı ve birkaç parçaya bölündü. bu gruplar ayrı ayrı sınıf ve zümre çıkarlarını savunmuş olsalardı. Hareketin isim değiştirmesi kararı 1983 Şubat’ında toplanan tam üyeli ve genişletilmiş merkez komitesi toplantısında alındı. 12 Eylül’den önce 1980 Mayıs’ında TEP’in kapatıldığını anlatmaktadır. 534. 1989. daha sonra Anayasa Mahkemesi’nin TEP’i kapatma kararı verdiğini. daha da önemli olanın Af Yasası’nın çıkarılabilmesinin bir anlamda 12 Mart’ın yadsınması demek olduğunu. 253 . CHP’nin seçimlerde başarılı olduğunu. Đkincisi ise “bütün gücümüzle ve sadece işçi sınıfı içinde çalışalım” diyenler ayrıldı ve Avrupa’da sosyalist Đşçi diye bir dergi çıkarmaya başladılar. 12 Eylül geldiğinde başkalarının daha büyük felâkete uğrayıp meydanı boş bırakmalarından kendileri hesabına ‘parsayı toplama’ umudu çıkaranların bile olduğunu. Bülent Uluer ile yapılan röportaj.817 814 815 816 817 Sevim Belli. Belli. aralarında kanlı bıçaklı olan grupların oluştuğunu. Kurtuluş hareketi şimdi. Çoğunluğu meydana getirenler ise Türkiye ve Kuzey Kürdistan Kurtuluş Örgütü olarak devam etti.akım olarak yeniden örgütlenme parti kurma çalışmalarına giriştiklerini. Đstanbul. daha çok “sosyalist demokrasi” ve buna bağlı konularda olmak üzere örgüt içi geniş bir tartışma yürütüyor. düşmanlıklarının anlaşılabilir karşılanabileceğini. 12 Mart’a biçimsel de olsa karşı tavır alan zamanın CHP’sinin Af Yasası çıkarma vaadinin gündemde olduğunu.. 556-564.. bu başarısını biraz da 12 Mart’ın yenilgisi gibi görmenin yanlış olmayacağını. “’THKP-C’nin mücadeleci geleneği” dışında Mahir Çayan’ın hemen bütün temel tezlerini reddetti. Birincisi ve çoğunluğu meydana getirenler.umudunun olduğunu. Konferans’ta başlıca iki eğilim çıktı.e. s. Sosyalist Sol Konuşuyor. 1975 yılının Şubat’ında Türkiye Emekçi Partisi (TEP)’i kurduklarını. Belli. 1994. “Đşçi sınıfını temel almak ve ağırlığı buraya vermek kaydıyla diğer halk sınıfları içinde çalışmayı” savundu. 1974’den sonra fraksiyonculuğun iyice yaygınlaştığını. bunun cuntaya karşı tercih edilebilecek bir seçenek olduğunu. Rafet Ballı.814 S. hapishaneler dolusu genç insanın salınmasının onların hayatı ve geleceğinin söz konusu olduğunu. Hareket 1976’da Kurtuluş Sosyalist Dergi’yi yayınlamaya başladı. a. s. ama hepsinin söylemlerinde proletaryanın en has. fraksiyonculuğun gericilik olduğunu. devrimciliği önce kendi kendinde kötülüğü yenmekte. feodal koşullardan kurtulamamak olduğunu belirtiyor.Anılar-. Boşuna mı Çiğnedik?. Sevim Belli. Belge Yayınları.

ilk dönemde Türklerle beraber hareket eden 6. 1973 ve sonrası dönemi şu şekilde aktarıyor: “Ahmet Kaçmaz’ın başkanlığında Türkiye Sosyalist Đşçi Partisi kuruldu. hemen hemen eski kadrosuyla yeniden faaliyete geçti. Đletişim Yayınları. Ekoşin isimleri altında çeşitli örgütlenmeler gerçekleştirildi. Dev-Genç hareketinin bölgeciliği dağıttığını. 1996. Cilt. Kasım 1978’de Diyarbakır’ın Lice ilçesinin Fis köyünde bir parti kuruması kararına varan PKK (Kürdistan Đşçi Partisi) olmuştur. 1975 yılının sonlarına doğru DDKD polis tarafından kapatıldı ve derneğin kurucuları hakkında dava açıldı. Mustafa Zülkadiroğlu. 1976 yılında Devrimci Halk Kültür Derneği adıyla partinin yasal gençlik örgütü kuruldu. Özgürlük Yolu adıyla da anılan parti. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi. tam olarak biraraya gelememişler ve hatta Kürtler kendi örgütlenmelerini oluşturmuşlardır. 1974 yılında. Yeni Af Yasası’ndan sonra TĐP.“12 Mart’tan sonra DDKD’nin yarattığı boşluğun doldurulması amacıyla DDKD’nın eski yöneticileri ve Ankara’da okuyan bazı kürt gençleri bir araya gelerek 1975 yılında Ankara Devrimci Demokratik Kültür Derneği (DDKD)’yi kurdu. bu çatılar altında bulunan kürt öğrenciler de kendilerini tartışma ortamının içerisinde buldular. asıl ağırlığın Denizlerde olmasına rağmen. 68’li Yıllar/Eylemciler. kendi topluluklarını bu hareketin dışında tuttuklarını. “1800’lerden 1980’e Kürt Sorunu”. I. Ali Aybar’ın kendi partisi vardı. 12 Mart dönemi ve sonrasında. 12 Mart’ın yarattığı 818 819 Arif Noktalı.819 Sevim Belli. Behice Hanım. Bozkurt Nuhoğlu’nun Karadenizli ve Türk olduğunu. 254 . devrimcileri ortak birliğe zorlayan başarılı bir hareket olduğunu. Filo. Baskı. 852. Türkiye Kürdistanı Sosyalist Partisi (TKSP)’ni kurdu. Ankara: Đmge Kitabevi. Bu örgütlerin yanı sıra. üniversite öğrencisi olan Kürtlerin kendi yurtlarında kendi arkadaş gruplarıyla beraber kendi kültürlerini yaşadıklarını. Đstanbul. Kürdistan Ulusal Kurtuluşçuları (KUK). s. genel başkandı. M. Kemal Bingöllü’nün ise Kürt olduğunu bir de ortada Deniz’in işgal komitesinde olduğunu.”818 68 üniversite işgali ve sonrasında Türk ve Kürt gruplar her ne kadar ortak eylemlerde bulunsalar da. Bu sıralarda THKP-C hareketinin devma olan örgütlenmelerin oluşturulduğu ortamda. anti-Amerikan hareketlerine katılanlara Kürtler tarafından sempatiyle bakılmadığını. Türk ve Kürt sürtüşmesinin veya iki ayrı grubun varlığının birbiri içinde erimdiğini. DDKO’yu da bu çizgiye çektiğini ifade ediyor. Kürtlerin DDKO ve daha sonra PKK ile kendi örgüt temsiliyle varlıklarını sürdürdüklerini. 68 üniversite işgalinde işgal komitesinin iki başkanı olduğunu. görüşlerini açıklıdeı yayın organları çıkardılar. Bedri Baykam. s. 598-9. 1998. KAWA Denge KAWA. 13. Bu dönemde Kürt grupları arasında çıkan görüş ayrılıkları sonucunda çeşitli adlar altında örgütlenmeler ve birliktelik oluşturuldu ve bu grupların hemen hepsi. Bu çevrelerden birisi. aralarında TĐP’in yöneticiliğini de yapmış bazı Kürt ilericileri. bununla birlikte. Rızgari-Ala Rızgari.

Sovyetlerin emperyalizmini bilimsel anlamda saçma bulduklarını. 554. Belli. 255 . kulüpçülük hastalığının 1974 sonrası hareketlerin hepsinde görüldüğünü ifade ederek. Sinan.Anılar-. klikçilik (kulüpçülük de) üste çıkmak için her şeyin mübah görülmesi. bu durumda örgütlerin popülaritesine yönelik çıkarcılığın ortaya çıktığını. Belli. 581-2. s. a. hastalık olarak nitelendiriyor. Klikçiliğin örnek alınan modele (Rusya. anlı şanlı Sovyetler Birliği. Ömer ve daha başkalarının öldürülmelerinden sonra ikinci kuşak militanların yönetimine geçtiğini. Belli. Sevim Belli. yaranmada gayretkeşlik vb. bu nedenle bölündüklerini. Bu yüzden de çoğunlukla ‘ilerlemeciler’ diye anıldılar. Kadir Cihan.821 S.politik boşlukta daha doğrusu yılgınlıktan yararlanarak en yaygın örgütlenme gösteren ‘TKP’ oldu. bu grubun içindeki bir grubun PDA çizgisine yaklaştığını.”820 S. Teslim Töre’nin baştan THKO militanlarından olduğunu. Belli.s. THKO hareketinin Deniz. iki gruptan birini ‘Emeğin Birliği’ ötekilerin. Đstanbul. Belli. Sevim Belli. Sovyetler’in Çin’e karşı tavırlarını büyük devlet baskıcılığını hoşgörmediklerini ifade ediyor. Sevim Belli.822 S. ‘Emeğin Birliği’ grubunun Teslim Töre ve arkadaşlarının haraketi olduğunu.e. 1994. mülteci TKP’si. Çin Halk Cumhuriyeti’ne küfretmediklerini. Sosyalist kamuoyundaki imajlarına göre. kendisinin köylülükle aydınlığı birleştiren ayrıksı bir tip olduğunu. Bu arkalanma.. klikleşme eğilimlerine dikkat çekiyor. ‘Sovyet Sosyal Emperyalizmi’ görüşünü izlemeye başladığını. yani Sovyetlerin emperyalizme karşı mücadele verenlerin ise ‘Halkın Kurtuluşu’ adını aldığını belirtiyor. resmi ve resmi olmayan faşist saldırılar karşısında güçlerini birleştirmenin zorunluluğunu herkes kabul ederken. a. ilerlemeciler hareketinin örgüt olarak PDA’cıların gösterdikleri zaafları. Türkiye Devrimci Harekete dayandırılmasının bu harekete hiçbir şey kazandırmadığını. Boşuna mı Çiğnedik?. özellikler taşıdığını ileri sürüyor. Belge Yayınları. karalamada gayretkeşlik.e.823 S. örgüt olarak sol kesimde geçerli kılıyordu onları. Yusuf. bu 820 821 822 823 Sevim Belli. sosyalizmin vatanı ilk işçi devleti vardı arkalarında.g. a. 553. Arnavutluk Komünist partilerine) körükörüne bağnazca bağlılık. benimsedikleri modelin kendi kendine ihanetin tüm dünya kamuoyu önünde açığa çıkmasından sonra bizzat model temsilcilerince de ihanet kabul edilmesinden sonra önderlerine bağnazca bağlılıklarını sürdürdüklerini dile getiriyor. bu dönemi hasta bir dönem olarak nitelendirmekte. Hüseyin. 1974 sonrası sol’da görülen hizipleşme. TEP’de Ho Şi Minh tavrını savunduklarını. Belli.g.g.s. 581. Baskı. 60’larda yurtdışında mülteci komünist kurulmasını ve bunun Türkiye’deki uzantısının.. I.e. Çin. s. Barış örgütleriyle ilerici kadın ve gençlik örgütleriyle… MDD’ye karşı getirdiği ‘ulusal demokratik devrim’ ile en yaygın sloganları ‘Demokratikleşme-toplumsal ilerleme’ oldu..

daha iyi. 582. ilke ayrılıklarının pek çok kez. belli bazı kalıpların zamanla gelenekleştiğini. Sevim Belli. Emeğin Birliği’nin. fakat talihsiz bir olaydan doğan kan davasını sürdürmelerinin ve özellikle yeni olaylara yol açacak kışkırtmalara meydan vermelerinin yanlış olduğunu ifade ediyor. Baskı. örgüt dışından olanlara karşı güvensizlik. Belli. grup içinde -politik görüşleriyle değil de. söz konusu grup içindeki birlikteliğin bir renk. 554-5. fiili ayrılıktan. örgüt olarak gruplararası düşmanlık nedeniyle öldürüldüğü söylenen gençlerin arkadaşları tarafından anısını yüce ve canlı tutmalarının saygıya değer bir davranış olduğunu. en bağnaz savunucusu göründüğü gruptan ayrıldığını. fakat daha önemli ya da anlaşılmaz olanın ayrılık nedenlerinin yok denecek kadar az olduğu durumlarda bile bölünmüşlüğün ve güvensizliğin inatla ve kıskançlıkla korunması olduğunu. daha yaşanılır bir dünya kurmayı amaç edinenlerin bu dünyayı yaratmaya gönüllü olarak aday olanların o gelecek dünyanın insanını ilk önce kendilerinde yaratmaları o dünyanın insanını prototiplerini oluşturmaya çalışmaları gerektiğini belirtiyor.s. her grubun politika dışına taşan kendine özgü bir davranışlar karekteri gösteren özgün bir yapılanma ortaya çıkardığını. s. yani kişisel nedenlerle küçük burjuva geçimsizlikleriyle ortaya çıkan ayrılmalardan sonra geliştirildiğini. anlaşmazlıkların bir de sınıfsal dayanakları olduğunu.gündelik yaşam tarzı ile ayrıksı duran söz konusu bireyin. bu kulüplerin birçoğunun profesyonel devrimcileri yaşatma (yani geçindirme) dernekleri gibi bir işlevi de yerine getirdiğini ve bu işlevin doğal olarak onların örgüt ve eylem biçimi karakterlerini etkilediğini ifade ediyor. I. daha iyi uyum sağlayabileceği bir başkasına geçtiğini. kendi dediğinden başkasına olanak tanımamak bir tarafa. sevgisizlik vb. bunu cinayet yoluyla susturmak ve yok etmek gibi bir anlayışın da var olduğunu belirterek sosyalizm davasını savunma iddiasında olanların önce buna layık olmalar gerektiğini. Đstanbul. Örgüt bölünmelerinin sadece liderlerin politik görüşlerinden dolayı uzlaşamamalarına bağlı olmadığını. kendini olumlu sorumlu bulunduğunu belirtiyor.e. bu kez açıkça haksızlık da ederek.Anılar-.yüzden de içtenlikten yoksunluk. Devrimcinin ilk önce kendi olumsuzluklarını yenmek. Boşuna mı Çiğnedik?. Ahlaki hatta politik anlamda bir ilkesizliğin var olduğunu. bu durumun bir sonucu olarak cezaevlerinde bile birbirlerinin gözünü oyan devrimcilerin bulunmasını ve bunların yalnızca kendi örgütlerini bağışlamalarını üzücü olarak nitelendiriyor.824 S. Belli. bir flama.. bu durumda belli bir grup içinde genel davranışları bakımından yerlerine oturmamış durumda olan birinin. yargıların oluştuğunu. S. söz konusu bozukluk karşısında sadece iyi niyet noksanlığını davranış kusurlarını suçlamayı 824 825 Sevim Belli. a. 1994. çoğunlukla da ayrılığa kılıf oluşturulduğunu. bir Ahmet’e ya da Mehmet’e bağlılık sorunu gibi yaşandığını. 256 . Belli. eskiden birlikte olduğu kişileri yeni grubun popülaritesini gözeterek eleştirdiğini ya da karaladığını belirtiyor. Belge Yayınları. bu niteliklerin devrimcilikle birarada gitmeyeceğini belirterek.g.825 S.

fakat gençliğin halkla kaynaşmayı beceremediğini.828 Sevim Belli. bir direnme örgütlerinin bile olmadığını. CHP’nin iktidarı sırasında 1 Mayıs katliamlarının. Martin Van Bruinessen. çok sayıda kürt. üyesi oldukları Türk parti ve örgütlerini terk ederek 1975’den sonra türeyen ayrı Kürt örgütlerine katıldılar. Maraş olaylarının gerçekleştirildiğini. sol cephede amipsel bölünmenin sürüp gittiğini belirterek H. …Bu örgütlerin büyük çoğunluğu Sovyet yanlısı veya en azından Sovyetler’e yakın gördükleri sosyalist çizgileri izlediler. Kürt solu da.826 1970 sonrasında Türk solu gibi. 1996. 60’ların sonundaki düzeyden çok uzak olduklarını. Đstanbul. proletarya önderliğinde (Türk proletaryası) gerçekleşecek sosyalist bir devrimdi. Belge Yayınları. Kürt hareketinin geniş kesimleri de 1970’li yıllarda sol ideolojilere kaydı. Doğan Kitapçılık 1999. Bunların çoğu. Đletişim Yayınları. yapılanmada ve çalışma yöntemlerinde bir yanlışlık olduğunu toplumu ilerletmenin sosyalizme geçmenin ve onu sürdürmenin şartlarını iyice belirlemek gerektiğini ortaya koyuyor. DDKD’nın bazı büyük şubelerini denetimleri altına aldılar. Şivan’ın KDP’si ölümünden sonra feshedilmişti. Lenin’in ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı doktrinini kabul etmeyteydi. s. sol potansiyelin ülkelerin kaderinde söz sahibi olacak büyük bir örgütlü politik güce dönüştürülemediğini. Kimse Kızmasın. birçok kimsenin halkın 826 827 828 Sevim Belli.Anılar-. Đstanbul. Oysa tüm sol hareket. 1994. 20 Şubat 1971’de Paris’ten H. Boşuna mı Çiğnedik?. Ancak Kürt hareketi sol çizgiden dönmedi. Batının doğu karşısında kayırıldığını ve doğunun iktisadi olarak sömürülmekte olduğunu kabul ediyordu. irili ufaklı hiçbir grubun örgütün bir fraksiyon olarak bunu zaten yapamayacağını ve yapamadığını. 70’li yılların sonlarına doğru toplumun büyük bir keşmekeş içinde kıvrandığını. s. Kürtlerin kültürel tahakküm altında bulunduğunu. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi.yeterli görmediğini. I. Türk solundaki parti ve örgütler karşısında benzeri bir hayal kırıklığına kapılmış bulunuyordu. Sonuç olarak. önerdikleri çözüm. faşizmin büyük ölçüde var olduğunu. Baskı. s. bu kitleler içinde suda balık gibi olamadıklarını belirterek bunun aslında gençlerin yapması gereken bir iş olduğunu. Cemal’e eskisi kadar hâlâ iyimser olup olmadığını soruyor. Cilt. 13. siyasi cinayetlerin ardı arkasının kesilmediğini. Đstanbul. hemen hemen katillerin hiçbirisinin ele geçirilemediğini. Ancak. Hemen tüm kürt örgütleri Marksist Leninist olduklarını iddia etmekteydiler.827 Ataol Berhamoğlu. “Kürt Toplumu ve Ulusçu Akım”. Cemal’e yazdığı mektupta. Baskı. 257 . diğerleri gibi kendilerinin de işçi sınıfının. 132. ancak bir grup sempatizanı. Hasan Cemal. 870. I. Kendilerini Devrimci Demokrat hareket olarak adlandırmaya devam ettiler ve yeni kurdukları mahalli derneklere DDKD adını verdiler. halk denilen geniş emekçi kitlelerinin tam güvenini sağlayamadıklarını. Hepsi de. 555-6. DDKO da bir çok gruba bölünmüştür. Kendimi Yazdım. ayrı bir Kürt ulusunun varlığını savunuyorlar ve kendi kaderini tayin hakkı talebinde bulunuyorlardı.

bir önder kültünün geliştiğini. Öner Yağcı. kendisine yepyeni koşullar yaratma özlemi ve bu özlemi gerçekleştirme isteği doğmamışsa silahlı grupların yiğitte olsalar yığınların onların peşinden gitmediğini. 587-8. 2004. Boşuna mı Çiğnedik?. Đstanbul. olağanüstü gelişme ve değişmelerin de etkisiyle 90’lı yılların sonuna gelindiğinde sol. küreselleşme. Uluslararası alandaki. bu durumda eli kolu bağlı beklenilemeyeceğini. sol’da dünya genelinde sürmekte olan ideolojik-politik uyumsuzluğun bize de yansıdığını. işin hafife alındığını. bir yandan bağrında taşıdığı eski bölünmüşlükleri geleceğe taşırken bir yandan da yeni arayışlar içine girdi. Emperyalizm ve Yurtseverlik. değerlerini büyük ölçüde yitirmiş bir noktaya geldi.. Avrupa Birliği’nin atağı. Sevim Belli. her bir örgütten yeni birkaç örgütün türediğini. Đleri Yayınları. işçi sınıfını ve emeğe dayanan bir düzen için savaş verenleri köşeye sıkıştıranın ve silaha zorlayanın egemen güçler olduğunu. önderler bolluğunca sıra neferlerinin bir önderin ‘komutasında’ ötekininkine geçmekte pek de tutuk ve ikircikli davranmadıklarını. Sovyetler Birliği’nin dağılması.özlemlerine yanıt verecek doğru biçim ve yöntemi bulamadığımızı düşüneceğini sonuca bakarak doğru biçim ve yöntemin bulamadıklarının anlaşıldığını. I.2. kendi dar okuyucu çevresine masa başında geliştirdiği en radikal görüşleri sunanların bu tip bir devrimcilikte tatmin bulduklarını. 1994. silahı her hal ve durumda yadsımak. 30-40 kişiyi peşinden sürükleyen 20 yaşlarındaki delikanlıların Lenin’den sonra gelmiş geçmiş en büyük önder ve teorisyen olarak ortaya çıkarıldığını. s. 1980 ve Sonrası Dönem “12 Eylül. en yüksek tatmine ulaşmak için de bütün çabalarını bu alana yatırdıklarını. ne kadar güçlü görünürse görünsün etkin olamayacağını ve çabuk söneceğini. dışlamak anlamına gelmediğini. fakat gene de esas gücün halk olduğunu. 1980 darbesini bir tür “tabula rasa”ya benzetiyor. I.829 S. sonuç olarak böyle de olduğunu. a. 258 . Doğu Avrupa ülkelerindeki düzen değişiklikleri. buna içtenlikle inananların da olduğunu. teori ve eylemin birliğini bozan aşırı bir teoriciliğin geliştiğini dile getiriyor. bunun.e. her şeyin silindiğini. diğer yandan.s. destek vermediğini belirtiyor.Anılar-. ne kadar yaygın.”831 Ferhat Kentel. Belli. s. Baskı. 212. Belge Yayınları. tümden değiştirme. 12 Eylül sonrası yıllarda da sol. zamana objektif ve subjektif koşullara en uygun biçimi ve yöntemi uygulayamadıklarını. iletişimin büyük gücü. Yeni Dünya Düzeni’nin kuruluşunun ilânı. fakat uygulama imkânı bulamamış olmanın ille de uygulama biçimi bulamamış olmak anlamına gelmediğini. silahlı propaganda teorilerine pek aklının yatmadığını. bir tür mutabakatçı liberalizm düşüncesiyle birlikte devletten kopuşun 829 830 831 Sevim Belli. dergi radikalizmi denebilecek bir devrimcilik türü geliştiğini. temel silahın bu olduğunu. şayet yığınlarda mevcut düzeni orasından burasından düzeltme değil de. 588.g. Đstanbul. Baskı. işçi sınıfının emekçi yığınlara mal edilemeyen hareketin ne kadar ‘devrimci’.830 3. sol’un bölünmüşlükler nedeniyle güçsüz olduğu bir dönemde gerçekleştirildi. Türkiye Solu’nun çok fazla ideolog yetiştirdiğini.

apolitik denilen gençlerin ortaya çıktığını belirtiyor. kurtarıcı devletin söz konusu olmadığını. 13. Her iki söylem de daha insani bir yaşamı savunmakta ve ekolojik düzeye dikkati çekmektedirler. Đletişim Yay. hatta karşıt söylemler arasında geçişken alanlar oluşmuştur. 823-824. Bu yayınevleri. Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu. Bağnazlığın ve kör inancın düşünce özgürlüğü olduğunu savundu. post yapısalcılık ve post Marxist yapıtlara öncelik vermektedirler. Yağcı. 1990’larda da canlılığını korumuştur. Baskı. Ütopya sorunsalı çevresinde odaklanan yapıtlar. Türk. Çevreci yeşil hareketin ve feminist eleştirinin metinlerine el atılmaktadır. Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllülük ve Gençlik. “Gençlik. Đstanbul. bireyler olarak kendileriyle uğraşmaya başlayan. bireysel olarak özgürleştiğimizi. 1996. Bu dönemin tezahürleri olarak köşeyi dönme. s. Cumh. Farklı. sola soldan eleştiri getiriyor: “Sosyal demokrasi ve onu temsil edn çeşitli siyasal partiler sol kimliklerinden sıyrılma yolunda koca koca adımlar atarken asıl düşkırıklığı sosyalist solda yaşandı ve solun değerlerini solcuların kendileri iğdiş etmeye başladı. artık devletin referans olmaktan çıktığını. Dinin toplum üzerindeki baskısını görmezden gelerek dinsel egemenlik peşinde koşanların söylemiyle inananların baskı altında olduğu düşüncesini sergiledi…” Sol. bir dizi yazarın ilginç çalışması Türkçe’ye çevrilmiştir… 1980 sonrasında yaşanan çeviri ve yayın patlamasının kültürel yaşamı çeşitlendirdiği açıktır. Ahmet Oktay. “80’lerde Türkiye’de Kültürel Değişim”. Türkiye’de yayın etkinliğinin halen sol eğilimli yayınevlerince sağlandığı ileri sürülebilir. devlet memuriyetinin cazip olmaktan çıkmasını örnek olarak veriyor. ‘Türkiye’de Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu’.832 1980’den sonra Türkiye solu içinde de özeleştiri/eleştirici süreci yaşanmış. c. bireyin ön plana çıktığını. 2002. Katılım ve Sivil Toplum” konusundaki bildirisi. toptancı totaliter ideolojilerden kendimizi kurtardığımızı. teknoloji ve kapitalizmin eleştirisi düzleminde Đslamcı ve solcu söylemlerin hayli ortak paydaya sahip olduğu söylenebilir. 259 . hayal kırıklığı yaşandığını. 1990’larda Türkiye’de geniş bir yelpaze oluşmuştur. Đstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları. tarikatların sivil toplum örgütü olduğunu iddia etmeye kadar vardırdı çürümesini. kuramsal ve pratik tıkanmalar aşılmaya çalışılmıştır. özel sektöre dönüş. fakat büyük güçler karşısında yalnızlaştığımızı. tarikatlarla kol kola. I. kendi ülkesine küfretmeyi değermiş gibi benimsedi kendi ülkesinin zayıflaması için elinden geleni 832 833 Ferhat Kentel.gerçekleştiğini. s. omuz omuza olmayı marifet ve değer sandı. Bu noktada Alvin Toffler gibi iyimser teknolojik fütürologlardan Andre Gorz gibi Marxist kökenli fütürologlara. kendilerini düşünmeye başlayan. X. Ans.833 Ö.. Sol. teknoloji mitinin sorgulanmasına yol açmıştır. Yayına Hazırlayan: Ahi Çakmak. Dön. Örneğin. 1980 sonrasında artık “gençlik” denen şeyin sona erdiğini ve “gençlerin” ortaya çıktığını.. liberalizmin bir tür temizlik harekatı yaparak sosyalist veya milli devletçi herkesi aynı sonuca getirdiğini. Daha 1970’lerde Althusser’in bazı kitaplarının çevrilmesiyle başlayan arayışlar. 138-9.

Sol çetenin solcusu sağcısı olurmuş gibi. başka çare yok!” Hasan Cemal.835 Öner Yağcı.”834 1991’de Cumhuriyet’in genel yayın müdürü olan Hasan Cemal. Onu küçümsedi. ama başkalarının ulusal değerlerini ve bağımsızlıklarını sahiplenmede kahraman oldu. aşağıladı. günümüzde dünyanın nereye gittiğini izleyip izlemediklerini soruyor. Đleri Yayınları. Ve böylece Sadun Aren hocanın uyarısını hatırlatıyor. kendi hayatını ticari bir hayat olarak görmesini 834 835 836 Öner Yağcı. küreselleşmenin nasıl geri dönülmez bir süreç olduğunun farkın olup olmadıklarını sorguluyor. Kapitalizm yıkılacak dedik.. özgürlük ve insan hakları getirecek diye Avrupa Birliği’ne yamanmakta sakınca görmedi. Ve bu güç henüz imkanlarını kaybetmiş gözükmüyor. I. Sadun Aren’in Sosyalist Birlik Partisi genel başkanı olarak kendisini ziyarete geldiğini. Bilimsel teknolojik devrimin. 12 Eylül sonrası iktisadi politikalar.yaptı. Sonuç vermedi. s. kimi uluslar arası kuruluşların maddi yardımlarıyla yaşamayı içine sindirdi. 2004. yanında eski TKP’li avukatı Atilla Coşkun’un da olduğunu. Üretim araçlarının devletleştirilmesini savunduk sosyalizm adına. kendi ülkesine küfredenleri gerçek aydın kabul ederken bağımsızlığı öne çıkaran ve ulusal değerleri savunan aydınları devletin işbirlikçisi ilân etti. 198-99 Hasan Cemal. 126-7. küreselleşme politikalarına boyun eğmeyi çağdaşlık sandı.”836 “1980’den sonra bence iki şey oldu.Ş. yıkılmadı. neredeyse herkeste. I. Baskı. Đkincisi. a. sol’la ilgili bir muhasebe yaptığını ve bazı itiraflarda bulunduğunu şöyle aktarıyor: “Fransız Đhtilali’ni izleyemedik doğru dürüst. s. kapitalizmi eleştiren bir alternatifin kendisini pratik olarak ifad edemeyişi de buna eklenecek olursa. Kimse Kızmasın. Đstanbul. Öner Yağcı. onların hesabına bir ihtiyatlılık olarak anlaşılabilir. kendi tarihine küfretti.. yakın bir pratik değişim ihtimali siyaset gündeminden kalktı. demokrasi ve insan hakları gerekçesiyle kimi çetelere arka çıktı.g.e. kapitalizmin kendi içinde yaşadığı bunalımı aşabileceği ideolojisi güç kazandı. sol’un politikalarını eleştiriyor: “Sol. Baskı. Kendini yeniledi. 199. dünyayı nasıl bir değişime tabi tuttuğunu. insanların kendiliğinden harekete geçemeyişleri. Ulusal değerlerinden ödün vermeyenlerin çağın gerisinde kalmak ve milliyetçi olmakla suçlayarak prim yapmaya çalıştı. Marksizm’in de nereye gittiğini göremedik. 11 Eylül sonrası Afganistan’a saldırıları alkışladı. Güçlenerek yaşıyor. 1999. Kendimi Yazdım. ulusal değerleri yadsıdı. bugün hala ‘Marksizm ölmedi!’ diyenlerin. Artık dünyayı daha iyi izlemeliyiz. Küreselleşmenin kötülüklerini bilmezden geldi. Kendi malıymış gibi Kıbrıs’ı verelim demeye başladı örneğin. 260 . Birincisi. Çoğulcu ve katılımcı demokrasi. Özgürlük getirecek diye uluslar arası sermayenin dayatmalarının dünyayla bütünleşmenin yolu olduğunu savundu. Bağımsızlığa dudak bükmeye başladı. s. Devletleştirmeden de oluyor. Doğan Kitapçılık A. Emperyalizm ve Yurtseverlik. Đstanbul. Sosyal demokrasi de dahil.

” Kürkçü nüfusun kayda değer bir bölümünün ticarileşmiş hayatın siyasi ifadesinin ANAP’ta bulduğu düşüncesindedir.. 302-3. TĐKKO.837 Türkiye sol hareketi. Cem Yay. siyasal ve ideolojik düzlemlerin hepsinde birbiriyle bağlantılı olarak yaşanıyor. Đlhan Tekin. s. I. toplumsal düzlemde piyasa ekonomisi ve para düzeninin korkunç ağırlığı ile yaşandığınını hepimiz biliyoruz. Đşçi Partisi kendi plânını Đslamcı kanadın “yeniden paylaşımı” dayatması sonucu ülkede doğacak bir laik-Đslam ya da Kemalist-dinci kavgasında Kemalist devletin savunucusu olarak önemli bir burjuva cephesini önderliğine yükselmek üzere kurmaktadır. içindeki eski kurtuluşçularla. BSP ise devrim fikrini askıya alması bu burjuva legalitesinin faaliyetlerini merkezine koyması sonucu. 1989.. 12 Eylül’den bu yana geçen 15 yıl içinde. Sosyalist Sol Konuşuyor. Dev-Sol gibi hareketler kalıyor. 261 . 1980’lerde SHP ve ANAP’ın demokrasi söylemleriyle baskı altındaki soldan epeyce kadro devşirdi.838 Zileli şöyle devam ediyor: “Diğer yandan. Örnek olarak Doğu Perinçek’in Đşçi Partisi’ni veriyor. bu alandaki hakim bloku oluşturan bileşenlerin adeta emici aygıtlar gibi çalışarak solu kendi içine çektiğini iddia ediyor. Đşçi Partisi özellikle son bir yıldır istediği siyasetlerden ve ideolojik söylemlerinden dolayı rahatlıkla Kemalist bürokrasinin bir unsuru haline gelmiştir. Đstanbul. 50-51. bir kısım Troçkistle birlikte artık liberal burjuvaziye eklemlenme yoluna girmiş bulunuyor. Rafet Ballı. Sosyal Patlamaya Doğru… -Bir Anarşist Değerlendirme-. Dev-Yol’un ve Halkın Kurtuluşu Hareketi’nin legal parti kurmak girişimiyle burjuva legalitesini kabul ettiğini böylece politik düzleme burjuva parlamenter yasallığa eklemlendiğini belirtiyor.sağlayan büyük değişim yarattı. s. Bu grupların kendi iç sertlikleri ve kavgalarından uyguladıkları yöntemlerin 837 838 Ertuğrul Kürkçü ile yapılan röportaj. Bu süreci sivil toplumculuğun solun önemli kesimlerini dönüştürüp liberalizmin tabanı ve kadroları haline getirmesi istedi. Türkiye. Bu entegrasyon ve eklemlenme. Đstanbul. En önemli entegrasyon ve eklemlenme alanını ideolojik alan olduğunu. Gün Zileli. Yazara göre. üretimci ve devletçi özü dolayısıyla bu uyum çok büyük vicdani problem de yaratmadı.” Zileli “Geriye tek tek bağımsız solcular ile. Yazara göre. hakim bloka önemli boyutlarda bir entegrasyon ve eklemlenme süreci içine girmiştir. kısmen BSP’ye (Birleşik Sosyalist Parti) sürükledi. Kaos Yayınları. liberal muhafazakâr kesim. Dünyada ve Türkiye’de Marksizmin yenilgisi bu kadroların eski önderlik alışkanlıklarının bir devamı olarak halihazır hakim mekanizmalarla uyum sağlamalarını getirdi. Öte yandan solun politik iradesini oluşturan önder kadrolarda da önemli bir kayma yaşanmıştır. 1995. Marksizmin hümanist. toplumsal. TBKP’nin (Türkiye Birleşik Komunist Partisi) sonunda Bernsteinciliğe varması bu hareketi dağıttı ve güçlerini kısmen YDH’ye. Gün Zileli. YDH (Yeni Demokrasi Hareketi) önemli ölçüde bu dönüşen soldan güç almakta ve kadrolarını eski solculardan oluşturmaktadır. Baskı. Entegrasyonun.

10. Meydan devlet terörüne ve çıkar çevrelerine kaldı. kazanımlarını ve kürsülerini yitirdi. yine de burjuvaziyle ve onun düzeniyle göğüs göğse bir çarpışma içinde bulunduklarından sisteme entegre olmuş. a. yoksulluğun ve kötü yaşam koşullarının toplumu bir devrime itmesi yoluyla gerçekleşeceği felsefesinin yapıldığını.21. durumu dışardan izleyenler devrimciyi endişelere gark eden iç mücadelelerdeki baskıcı yöntemlerini. 841 Töre. mutlak yoksullaşmanın derinleşmesi. gerek iç savaş döneminde.e. hatta iktidar hedefinin aşırı bir şekilde mitleştirildiğini. teorilerindeki dogmatikliklerini. Teslim Töre. yoksulluk felsefesini devrimci savaşın bir kaldıracı gibi gördüklerini. Marksizm ve Sorunlarımız.e. Kaos Yayınları. büyük “temizlik” eylemlerinin binlerce eski komünistin canına mal olduğunu beyan ediyor. tek tarihi esin kaynaklarının Sovyet devrimi olduğunu ve onun da d