Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur115mign

:

CURSUS GOMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COM.MODA, OECONOMICA,

OMNIM SS.

PATRUVI, DOCTORtlM Sf RIPTORUJIOUE ECCLESIASTICORII M,
SIVE LATINORUM
.E

GR.ECORUM,

QVI AB JEVO APOSTOLICO AD TEMPORA

OCENTU

ET

CONCILIl FLOREXTIXl

[AltN.

III [ANNO 1216) PRO LATINIS PRO GR.ECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CIIRONOLOGICA
OMNIUM QU.E EXSTITERE MONUMENTORUM CATUOUCE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA ECCLESLE S.ECULA,
JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULI.IS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENter castigata; dissertationibus, commentariis, variisque lectionibus continenter illustrata; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU.E TRIBUS NOVISSIMIS S/ECULIS DEBEXTUR ABSOLUTAS DETECTIS. AUCTA INDICIBUSPARTICULARIBUSANALTTICIS.SINGULOSSIVETOMOSSIVE AUCTORESALICUJUSMOMENTISURSEQUENTIbus, donata;capitulis INTRA ipsumtextum rite dispositis, necnon ET TITULIS SINGULARUM paginaRUM UARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNAta; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA tUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPII A8ETICIS, CHRONOLOGICIS, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITLR"GICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE SED PR.ESERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERU.M, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMIS30, CONSPICIATUR ALTERO SCRIPTUR/E INTUITU SCRIPSERIT, UNO IN QUODLIBET THEMA SACR-iE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES F.T IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SCR1PTUR.E VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT
J ;
;

J

EDITIO ACCURATISSIMA,

IIHART*

FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CIIARACTERUU NITIDITAS, TERFECTIO CORRF.CTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI.E DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PR.ESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIIODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTF.NUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES .ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

CETERISQUE OMNIBUS
TEXTUS,

QUALITAS,

INTEGRITAS

SERIES LATINA
SN

PRIOR.

QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE FCCLESLE LATIN^ A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BSibliolhecxe Cleri universic,
SIVE

CURSUUM C051PLET0RUM

IN

SINGULOS SCIENTI^ ECCLESIASTIC.-E RAMOS

EDITGP.E.

PATFIOLOGLE TOMUS CXV.
ALDRICUS, LEO
IV,

AHYTO, AUDRADUS, BENEDICTUS III, ANGELOMUS, S. EULOGIUS,

S.

PRUDENTIUS.

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORE3 ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA: AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CilAUSSEE DU MAINE, 127.
1881

E*

typis soeietatis dicue Soeietas impressionis et librariae administrationura

viarumque ferratarum'
Cl. I1.-J.Rt.

PACI.O P-IPONT

Parisiis, in via dirta

Jean-Janraes-Housseau, 41.

IKE

INST II
10 E

SlUOiES

TOBCi.TO

6,

CANADA,

DEC -5

S/ECULUM

IX.

LEONIS
BENEDICTI
SS.
PONTIFICUM ROMANORUM,

IV,
III,

EULOGII, PRUDENTII,
TOLETANI ET TRECENSIS ANTISTITCM

ANGELOMI LUXOVIENSIS,

OPERA OMNIA,
JHXTA ERUDITISSIMAS LUCUBRATIONES MANSI,
PHILIPPI JAFFE, EXPBESSA, ET
F.

DE LOBENZANA, MOBALIS, PERTZII, CABD. MAII,

PEBQUAM DILIGENTEB EMENDATA.

PR.F.MITTUNTUB

AHYTONIS, BASILEENSIS EPISCOPI, AUDRADI, SENONENSIS CHOREPISCOPI,
ALDRICI,

CENOMANENSIS EPISCOPI

SCRIPTA

Q\]JE

SUPERSUNT UNIVERSA.
SIVK

ACCURANTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHEC.G CLERI IXIYERS.*,
CURSUUM COMPLETOIUM
IX SIXlilLOS SCIEXTI.E ECCLESIASTIC.E

RAMOS EDITORE.

TOMUS UNICUS.

PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES. IN VIA DICTA: AVENUE DU AIAINE, 180, OLIM CIIAUSSEE DU MAINE, 127.
1881

ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM QU/E
IN

HOC TOMO CXV CONTINENTUR

AHYTO BASILEEXSIS EPISGOPUS.
Capitulare Ecclesiae Basilcensis
Col.
II

AUDRADLS SENOXENSIS CHOREPISCOPUS.
Epistola ad

Hincmarum
vitae

10
17

Liber de fonte

Excerpta

libri

Revelationum.

23

ALDRICUS CENOMANENSIS EPISCOPUS.
Gesta Aldrici

29

ANGELOMDS LUXOVIENSIS MONACHLS.
Comiiientarius in Genesin

107

— —
Leonis IV vita

in
in

libros

Regum
canticorum.

243
ool
IV.

Cantica

LEO PAPA

629 6ob


Benedicti

Epistols et Decreta

BENEDICTUS PAPA
III vita

III.

683

— —
S.

Epistols
Diploraa

089
701

EULOGIUS ARCHIEPISCOPUS TOLETANUS ET MARTYR.
70o
731

S.

Eulogii vita

Meraorialis sanctorum

Docuraentura martyriale
S. Eulogii
Epistolse

819
841

Scholia

Amb.

Moralis in S. Eulogii opera
S. Eulogii
S.

869 937
S.

Appendix ad opera

PRUDENTIUS TRECENSIS EPISCOPI
et

Epistola ad

Hincmarum

Pardulum

977
1009

De

Praedestinatione contra

Engen

rai

Epistola Tractoria

1365

Serrao de vita et morte gloriosa? virginis

Maur»

13ii7

Annales, sive Annalium Bertinianorum pars secunda
Florilegiura ex sacra Scriptura

1376
1421

Flores Psalmorum

1449

AN.NO DOMINl DC.C.CL.

AHYTO
MONITUM ACHEKIl
IN
Nobilissimum Aiiytonis (qui
Haito,

„„

HAITO
I.)

BASII.EENSIS EPISCOPUS.

LIBELLUM SUBSEQUENTEM
tomo

(Spicilegii

Heilo, fetum, post octingentos et aruplius annos pulvere obsitum ac negleetum, emiltimus in lucem. Hocce monumentum primum V. Cl. Emerici fiigotii indicio debeo, qui Homa cum Parisiorum Lutetiam rediisset, ac mihi retulisset quid antiquitatis ibi reperisset, asseruissetque exstare in Urbe Ahytonis Basileae episcopi Capitulare viginti quafuor constans capitulis, veterrima manu exaratum, ego
aliis

A

Haido nuneup^.tur). episcopi

Basileensis,

Exstat et id Capitulare in codicibus mss. biblioHi, H47, 1148. thecre Vaticanas notatis Ahytonem vitae sanctitate, doctrina, rebus gestis, et apud imperatorem Grsecorum obita legatione insignem, laudibus multis extollunt scnptores
1 1

actutum
tus;

fui

ejus desiderio vehementer inflamma-

quamplurimi. Annales Francorum veferes an. 8II:«Absoluto atquedimisso Arsafio (hoc erat nomen legato Nicephori imp.), ejusdem contirmandag gratia legati Constantinopolim ab imperatore (Carolo Magno) mittuntur Haido, episeopus Baslensis, et

atque

haud multo post desiderium

meum

Uug(Hugo), comes Turonicus,
hardus
in

» etc.

Eadem

Egin-

Annalibus an. 811, cui Hatlo Basiliensis episcopus dicitur pro Haito. Vita Caroh Magni, incerto auctore. habet ip^issima vcrba. Monachus Engohsmensis jn eadem vita « Absoluto pacis conflrmanda? gratia legati ab imperatore Admodum rev. Pated. Constantinopolim mittuntur Haido episcopus Bas« Citius quam credideram mitto tibi Capitulare « Imlensis, » etc. Annales Fuldenses anno 8 1 Ahytonis episcopi Basileensis. Reperi illud praater B perator legatos suos Constantinopolim misit Haispem in bibliotheca eminentissimi cardinahs Bardonem Basihensem episcopum, » etc. Hermannus « Augiae berini. et laetatus sum, sicut qui invenit spolia Contractus in Chronico ad an. 806 multa. Tum nulla interposita mora petii, obtinui \Valdone abbate atl regendum S. Dionysii coenoet amanuensi transcribendum tradidi, quod fldebium transposito, Heito nonus abbas praefuit « Heito abbas Augiae epislissime peractum est. Inseres illud VI aut Vllt mo annis '7. » Anno 811 tui SpL-ilegii dicesque te illud accepisse ex bicopus Basile;e cum Hugoue et Aione comitibus bliotheoa eminentissimi cardinalis Francisci BarConstantinopolim missus Hodreporicum suum
: :
1

epistola testatus sum reverendissimo Patri Joanni Bona, qui suae pietatis ac doctrinae splendore Ecclesiam illustrat catholicam. Ipse igitur operam dedit ut mihi satisfaceret, sicut ex subjectis disces ejus ad me litteris

:

:

:

;

Augias Ijasilica S. Mariae episcopo constructa. dedicata est. » Anno 822 « Augias Heitone abbate et episcopo privatam et quietam vitam adoptante, Erlebaldus, abbas tertius decimus, prasfuit annis « Augire Wetiuus mona13. » Anno demum 824 tuum, dixitque sibi pras omnibus placere virochus e corpore ductus et reductus, post triduum rum illustrium epistolas. et ea qufe pertinent ad obiit; cu.jus visiones Heito episcopus prosa, et historiam et antiquam Ecclesiae disciplinam nam Walachfriilus heroico metro «cripsit. » Hepidanhaec, inquit, singularia sunt, et historia epistoianus. monachus S. Galli, in Annalibus quos ab ris omnium certissima est. Tum subdidit, utilioanno Christi 709 ad annum 104-i deduxit « Anno, rem praestare operam reipublieae litterarias qui C inquit, 802, Heito episcopus in concilio Karoli eruendis e situ bibhothecarum veterum lucubraclarus habetur. » Au. 810 (811 potius) « Heito sutionibus incumbunt, quam qui novos cudunt liper mare transivit, » id est, mari Constantinopobros libri enim novi, si quid boni continent, ab lim legatus petiit. Anno 820 « Heito episcopus in antiquis mutuari solent. Hoc est judicium de stuAugia militat. » In Chronico SanctigaUensi ab diis quod ab ore sanctissimi domini nostri accepanno 748 ad annum 926, Hatto corrupto nomine tum tibi sincere repraesento, nihil addens. nihil appellatur pro Haito rel Heito, et dicitur « an. minuens. Deus tibi vires largiatur, ut plures 806 Waldoni Augiae abbati successisse » (quod et hujusmodi spicas colligere possis ad ordinis moHermannus soribit): et anno 811 « Hatto super nastici decus et totius Ecclesiae utilitatem. Id vomare transivisse. » Anno 822 « Hattoni Erlabolveo ex animo. du » [alias Erlebaldus] in regimine Augise « successisse, » ac demum anno 836 « Hatto episcopus « Romee, die 10 Septembds 1663. » quae pleraque Heriuaunus Contractus obiisse « Tuus in Christo servus obsequentiss. in Chronicon suum transtulit. « D. Joanhes Bona cong. reform. « 5. Bern. abbas generalis. »
berini, S. B. E. vicecaneellarii. « Cap. 21 ^e/(«positumreperies pro generatione sive gradu generationis, obsoleto plane vocabulo, nisi quod in usibus feudorum geniculum eodem sensu usurpatum reperitur. « Multum laudat summus pontifex Spicilegium
scripsit. »

Anno

816

:

«

ab Heitone abbate

et
:

:

;

:

:

:

:

:

;

Patrol. CXV.

11

AHYTONTS BASILEENSIS EPISCOPI

12

AHVTHONIS CAPITULARE.
Haec Capitula qua?

sequuntur Ahylo Basileensis Ecclesise antisles el abbas coenobii quod Atigia dicitur, presbyteris -iue diceoeseos ordinavit quibu- moii.nMiiur qualiter seipsos ac plebem sibi commissam casle et juste regere, atque in religiune divina con;

iirinare debeant.

Primo, oinnium discutienda est sacerdotum
des, qualiter credantet alios credere doceant
et
:

fi-

A dum est,

ubi

exempla proponenda

sunt,

quatenus a creatura

quia necessitas vix habet legem et ut vas ad fontem baptismatis habeant, quod ad reliquos usus nullatenus assumatur.
:

quantulumcumqur possit intelligi. Secundo, jubendum est ut Oratio Dominica, in qua omuia necessaria huuiame vike comprehenduntur, et Symbolum apostolorum, in quo tides
Creator
catbolica ex integro cornprehenditur,

Octavo,pronuntiandum
riandi per

est ul sciant

temporafea
c

aunum

;

id est,

omnem Duminicam
[ob venerationem

mane usque ad vesperam,
minicre resurrectionis;

Do-

sabbatum vero operandum

ab omniut
et intclli-

bus discatur tam Latine quam

Barl.arice,

mane usquc ad vesperam, ne in] Judaismo capiantur. Feriandi vero per annum isti sunt dies,
a
ut

quod ore
gatur.
Tertio,

protiteniur,

corde credatur,
est

supra

orsi

sumus,

Natalis

Domini, sancti

Stepliani,

sancti

iutimandum

utad

salulationes sacer-

tum,

Uetava

Joannis Lvangelistte, InnoeenDomiui, Theophania, Purificatio
sicut in

dotales congruas responsiones discantur, ubi

non

sanctic Mariie,

sanctum Pascha,
est
:

superiori

solum

clerici et

nem

ollerant,

Deo dicata? sacerdoti responsiosed omnis plebs devota eonsona
rj

capitulo

comprehensum
Ascensio
:

Rogationes tribus

diebus,

voce respondere debet.
discatur, et

Pentecostes

saucti

Domiui, Sabbatum sanctuin, Joannis Baptistse, duodecim

Quario, ut iides saneti Athanasii a sacerdotibus a ex corde omui dic Dominico ad horeeitetur.
sit

ram primam
matis
et

Quinto, utsciant quid
confirmationis
;

sacramentum
quale
sit

baptis-

et

mysteriurn

apostolorum, maxime tamen SS. Petri et Pauli, qui preedicatione illuminaverunt Assumptio sanetae Mariae, Dedicatio basilicae saucti arcbangeli Michaelis, dedicatio cujuscunque oratorii, seu cujuslibetsancti in cujus honore eadem

Europam sua

:

corporis et sanguinis Domini,

quomodoin eisdem

mysteriis visibilis creatura videtur, et tamen invisibilis solus ad aeternitatem animse subministralur,

quod

in sola fide continetur.

Sexto,

qu»

ipsis

sacerdotibus necessaria sunt

ad discendum; id est, Sacramentarium, Lectionariurn, Antiphonarium, Baptisterium, Computus,

Canon

pcenitentialis, Psalterium, Homilise per an-

ni circulum Dominicis diebus et singulis festivita-

tibus aptse.

Ex quibus omnibus

si

unum
:

defuerit,

quod vicinis tantum circum cominorantibus indicendum est, non generaliter omnibus. Inilictum vero jejunium quandu, d a palatio, vel a domo fuerit denuntiatum, ab omnibus geueraliter obscrvetur. Heliquas vero festivitates per annum, sieut sancti ftemedii, sancti Mauricii, sancti Martini, non sunt cogendas ad feriandum, nec tauien piohibendum, si plebes hoc caste etzelo Dei cupiunt exercere. „ Nono, jubendum est eisdem sacerdotibus ut non
ecclesia fundata est
;

sacerdotis

nomen

vix in eo constabit

quia valde
:

permittant

secum

inuheres habitare extraneas,

periculosae sunt evangelicc minre, quibus dicitur

juxta Nicsenum concilium, nisi eas tantum in qui

Si cxcus cseco ducatum prsestet,

ambo

in

foveam

cadunt [Matlh. xv,

14).

Septimo, ut sciant tempora legitima ad baptiin anuo; id est, sabbato sancto Paschee, ut illa trina mcrsio in baptismate imitetur tridua-

zandum

nam mortem

Domini clarificatam resurrectione.

Et idcirco usque ad octavum diem ipsa regeneratio sancta ab omni populo Christiano celebrabitur.

Pentecostes celebrandum
contigerit,
a

Aliud vcro tempus baptismatis sabbato sancto est. Si vero necessitas

bus suspicio nulla malne famse oboriri potest. Decimo, ut tabernas non iugrediantur, nec se« dendo domi, nec in itinere occupati. Si vero necesse habent ibidem aliquid emeudi. missos suos dirigant, et oblata in aliam domum conferant et cum gratiarum aetione fideliter percipiaut. Uudecimo,ut placita s:ecularia non observeut,nec fidejussores exsistant, neccanes ad veuandum,nec accipitres,nee falcones, nec sparavarios, nec ullius
ludi aut spect;nuli liccnliam liabcaut. Suflicit
eis

omni tempore

b

iu periculo

subvenien-

quod

in

primo psalmo

legiiui

:

ln

teije

enim Domini

Excorde. Hoc est memoriter, Gal. par cceur, mouet Acherius. Statim voculam o/««i addidimus ex codice quodam antiquissimu Sangallensi, tpaocum priorem editionem contulit Baluut recte
zius.
b
c

j

,

tero observationem legitur. * Apalatio. De jejuniis aregibus
tis

nostris

indic-

In periculo. Htec addidimus e

duobus codd.
includi curavial-

S. Galli.

Ob venerationem. Quod unci»

consuli possunt &regorius Turonensis, lib. ix, cap, 21, et Garolus Ulagnus, epistola ad Fastradam. Quod dcinde legitur a domo vitiosuni esse Achcrius recte monet, et legndum csse a dotnno, sed idem non recte explicat a domno apostolico, sive papa veiius est, a proprio episcopo.
;

mus, ex iisdem codicibus adjecimus. ln eorum

<3
essc enriini nihinliilrni. ri in
,;,/,

C.WITULAKE.
i,n jus
inct/iiuri die

14

A

fiocle
:

/>//.

i,

.'

.

M
cm

quod

in

Apostolo praecipise negoliis sseeu-

tur

.\einn niiltiniis
ut
i'i

Deo implicet

Deoimo octavo, ut nullus ordinatus sive ordinainlus migret de sua parocbia ad aliam nec ad limina apostolorum oausa orationis, ecclesiae
;

larititis.

/iliirrnl

sr /irnl/uril

J

I

Tim.

II,

4).

Buaa oura derelieta;

nec ad palatium

causa

in-

Duode

:imo, ut scianl quia

nemo

per pceunias
ipse et orduia-

terpeilandi;
aliu

qbc

a

eommunione suspensus, ab
recipiendi, sine permissione et

ordinaildlls cst. QOC pBJC HUIlcra Kcclesi.illl debct

communionem

oceupare.
tor ejus

qui.i

sj

iacium
li

lurrii, et
:

preescientia episcopi sni.
let

Quod

si

fecerit, niliil

va-

dcponcn
ii<m

sunt

quia

inaiiifestum

est
;

eos qui talia agunt
et

taleni

siuaooiaca baeresi esgrotare per ustiuu, in ovile ovium juxta

Evangelii verjia, sed
es.se
'

aseeodentem aliunde, furem

latronem. Et non soluin ipsi qui hoc faiiimi, sfitj et qui couseutiiuit facientibus, excoinl

hujusmodi communio, aut ordinatio aut demigratio. Et hoc omnibus tidelibus donuntiandum est, ut qui causa ovationis ad limina beatorum apostoloram pergere cupiunt, domi confiteantur peccata sua, et sic proficiscantur quia aproprio
:

episcopo aut sacerdote ligaudi aut solvendi sunt,

uninicandi suut.
Tertio dcciino, ut nullus

rochia audeat recipere,

vagantem ex aliena paaut secum commoiraadi, g
nisi

aut missani

cejebran

li,

permissjone oostra

:

nec ullius
pieudi,

Ecciesiffi

aut phbis gubernacula

sjjsci;

non ab extraneo. Nono deoimo (Burehard. lib. m, c. 19S), ut aliud in ecclesia uon legatur aut cantetur, nisiea quae auctoritatis divinae sunt, et Patrum orthotloxorum sanxit auctoritas. Nee falsa ° nomina angelorum
lica

msi praeveruente conscientia nostra
in

qui

secus

fecerit, excoiuiiiuiii<'a!>itiir.

Uuarto decimo, ut

tuguriis, vel

in ecclesiis

prophetica et evangedocet scriptura, id est. Michael, Gabriel, Raphael. Nec diversa sentiant in judiciis pceniten-

colant sed ea tantum qu;e

non
ria

consecratis, vel in domibus, nisi forte visi-

tandi .ratia iafirmitate detentis, inissarum myste-

auulando,
i

uon

celebrent. tjuod

si

fecerinl, propter inobes<-iant.

dientiam degradaudos se
datur, Dei a census

minus, alter vero majus alteri detraheudo plaeere velit sed ii,-: lerala quahiate personaejuxtamodum culpae agatur eensura vindictae.
tiuin,
iiiius

eum

alteri

:

Quinto decimo, quod ileeima, quse a fidelibus

nuncupauda

est, et

ideo ex in-

tegro est reddenda. Cujus tertia pars

secundum
.

canonem Toletanum (Conc.

Tolet.

ix

episcopouti

rum debet
iuus, sed

esse.

Nos vero hac potestate

nolup,

tantum quartampartem juxta constituta Romanorum pontificum, et observantiam sanctae Ecelesi» Romana?, de eadem liabere volumus.

Vieesimo. admonendi suut ut perpendant, quia quidquid a fidelibus datur, redemptio peccatorum est: et ideo non glorientur tahbus sumptibus uti, sed masis timeant quod in Veteri Testamento de saeerdotibus dictuni est Iniquitatem populi eos cte&ere porfare. Et ideo cum magno timore f super eos solhciti sint, quorum donis participantur, quia magnum periculum est judicem fieri vita; ahenae,
:

Quod
sive

si

quis contentiosus inde repertus
sive
c

fuerit,

clericus,
et

laicus ihe

sit,

communione

privabitur,

synodali eensura ilijudieabitur.

qui nescit tenere moderamina vitae suae. Vicesimo primo, ut sciant et intelligant quid sit ineesti crimen, et hoc unusquisque insuaparochia

Sexto deeimo, ut unusquisque hoc provideat, ut

provideat ne
accipiat
<le

fiat. et si

factum
;

fuerit,

quantum

ce-

mulieres

a<l

altare

non aceedant, nee

ipsas

Deodi-

lerrime potuerit emendetur

id est, ut nullus sibi
s in

cat;e in nullo ministerio

altaris intermisceantur.

propinquifate usque

quinto genu.

Quod

si pallffi

altaris lavandae sunt, a elericis abs-

Quod

si

ignoranter factum

trahantur, et ad eancellos ferainis Iradantur, et ibidem repetantur. Similiter et presbyteri, cum oblata ab eisilem mulieribus olleruntur, ibiJem
accipiantur, et ad altare deferantur.

tur, sed judieio Dei in quarto genu, h sed in pceniteutia cunctis diebus
:

non facile credaexauihietur et non separentur
fuerit,

conjunctionis suae perseverent. Similiteret vir duas

uxores inter se simih ratione conjuuctas, aut uxor

Septimo decimo, ut ipsi sacerdotes verbo et exemplo omnibus praedieent, ut nullas usuras ac cipiant, necsescupla, nec speciempro specie. Quia
valde infidelis et rebelhs Dei jussionibus
est

duos viros

inter se

eodem modo

conjunctos, aut

qui

compater, aut commater, filiolus aut filiola spiritualis de fonte, aut de confirmatione, aut Deo di cata, aut alterius uxor vivente marito, aut alterius

quod oninibus Christianis d a?que dictum dignoseitur, maxime tamen sacerdotibus, qui forma et exemplum fidei omnibus esse debent.
hoc agit
:

mantus vivente uxore. His

talibus

mdla

ratione in

matriruonium licitum est eonjungi. In primo vero genu vel secundo si inventi fuerint scelus perpe-

Dei census. Sic laudati codices, recte prior Dei censo in eadem et Deo ex inlegro reddenda.
:

a

cuidam sua septem angelorum nomina ignota
seruerat.
f Super addimus.

in-

edifio,
b
c

:

eos.

E duobus codicibus

S.

Galh haec

Juxta conslituta. Uterque codexS.Galh,sec«n-

diiin usunt.

Laicus ille. Prior editio, diaconus, quod cum vitiosum esset, codices duos sa?pe laudatos secuti sumus. ln line legebatur, judicabitur. d ^&que dietum. Prior editio, xque interdiclum
esse.

s In quinto genu. Laudati codices, in quintum genus et infra, in quartum genus. In conc. Vermer., anno 7o2 celebrato, perinde atque in Legibus Ripuariorum, ut ob, § 3, et in Legibus Longobardorum, tit. 14, 1. 1, geniculum pro generatioue
:

7e

colunt. Ut Adalbertus episcopus an. 44 in conciho Sues ionensi damuatus, qui orationi

Nominn

usurpatur. h Sedinpcenitentia. Totum hoc usque ad similiter in neutro S. Galh codice reperitur.

15

AUDRADI SENONF.NSIS CHOREPISCOPI.
matrimonii
a

16

tnsse fornieationis,
seiant se funditus
si

jura alterius

A

perdidisse.

In tertio

vero genu

inventi fuerint

tali

crimine pollutos esse, digna

Vieesimo tertio, admonendi sunt ut sciant quia ecclesiis quibus praesunt, sponsi facti sunt etideo omni vigilantia quahter eas decorent, etincessan:

piFniientia eos subsequatur, et

jura
tatis

eis,

non

vicissim, sed ad alios

tamen matrimonii non negentur.

ter deserviant, totius vitae suae vigilantiam

impen-

dant.

Ubi veio mancipia non unius sed diversae potesjuneta fuerint, nisi eonsentientibus utriusque dominis, hujusmodicopulatio rata non erit. b Quidquid vcro negligendo sentitur, ct virtute qua potuerit non eniendctur: nam hnjus copulae auctor erit, qui huic negligendo consentit. Plura sunt

Vicesimo quarto, ut horas canonicas, tam nocturnas

Quia sicut

quam diurnas, nullatenus prsetermittant. Romana Ecclesia psalht, ita omni-

bus ejusdem propositi viam tendentibus faciendum est. Et non solum Novi Testamenti suul documenta eadem formulam observaudi sed etiam
Veteris

crimen seribi poterant, sicut in noverca et pene innumera qu» menti ad scribendum non occurrunt hujusmodi tamen, et his similibus personis, copula maritalis
quae

ad

incesti
filia,

Testamenti
tibi

patet

ratio

:

quia
:

Propheta
Et

matie,

ct

Spiritu

sancto instinctus profert
(Psal.
r.xvm,

Septies in die
164).
:

:

laudem dixi
g
vers. 62).

Me-

dia nocte surgebam

ad confitendum

tibi (Ibid.,

in

sempiternum subtrahitur.

Vicesimo secundo, admonendi suntut sciantpopulis denunliare quoe sint opera rnisericordiae cum
fructibus suis, quae evangelica et apostoJica pa-

gina complectitur. quibus pervenitur ad vitam

:

quseve opera iniquilatis

cum

fructibus suis multi-

Vicesimo quinto, ut plebibus denuntient quod quos in baptismate suscipiunt, eis fidejussores et sponsores fidei exsistunt, et pro eis diabolo, cui ante mancipati fuerant abrenuntiant et ideo usque cum adulti fuerint,
filios et filias spirituales
:

phcibus, quibus calle sinistro ad aeternutn tenditur
interitum. Et ut perjurii crimen
tent
:

et eis fidei suae

sponsionem
reddiderint,

et

abrenuntiationis ex-

omni modo

devi-

posuerint

et

in

sua

providentia
eis

quia non solum in Evangelio vel reliquiis sanctorum crimen perjurii, sed in veritate qu»
est
(si

habeant. £t quod illi pro eis spoponderant, ab eadem responsa ex integro exigant.

Deus

mentitur) perpetrare dignoscitur.

4 Jura allerius. Sic laudati codices, rectius prior editio, jura ulterius.

quam

rius Quidquid virtute, etc.
:

vero negligenter consentitur et

b

Quidquid vero. Locum hunc Ha emcndat Ache-

ANNO BOMINI DCCCLIV.

AUDRADUS
sENONENSlS CHOREPISCOPUS.

NOTITIA HISTORICA

IN

AUDRADUM.

(Galland., Bibl. Patr., tom. XIII).

Ex saeerdote chorepiscopus Senonensis fuit Audradus noster ad annum usque 849, quo in Parisiensi concilio omnes chorepiscopi qui erant in Francia depositi sw«/(a).Scripsit librum De Revelationibus, anno 833, cujus exeerpta legas apud Andraeam du ("hesne (b). In his memoratur liber De Fonte vitse, hexametris scriptus, ad Hincmarum Rhemensem. quem primus edidit Oudinus
(a) (b)

ex ms. abbatiee Floreffiensis, inter Scriptores et Belgii. Erravit tamen vir doctus toto ccelo, dum hbellum liunc ipsimet Hincmaro altribuit, cum Audradum si e controversia parentem agnoscat. Ex eo nos illum cxhibemus. Fuit porro Audradus cognomento modicus, Burehardi Carnotensis episcopi consanguineus, interfuitque concilio Senonensi anno 833 (d).
(c)

Galliffi

Lupus, ep.

40,

eum magistrum suum
num.
6.

vocat.

(c)

Annal. Fuldens.
94 de
S.

Baron., ad an. 838,

(d) Sigebert, cap.

E.

EPISTOLA AUDRADI AD HLNCM ARUM.
NobilK ingenii hnguam, facunde poeta,
Ccelitus esse tibi dulci

modulamine pandis,

Dum Dum

tlagrans animo, virtutum pascua lustras,
salientis aquaa perfundis

lumina

rore,

n
nexam

I.IB.

DE FONTE VIT^. Au di consilium, cur his exureris auris Huc quidam juvenis, te nocte dieque
Olli
?

Ociushinclectae lauri succedis etumbrfe Pallentis hederae, ne^nonet pinguis oliv»
uiiro

:

frequentat,
:

de ibnte coronam. Dans Denique quos duduin sitientes ire per agros Cernebas miscros, stiulio florente monebas, Ut (fontis vite) clarissima cernere templa
capiti
Irent, et votis

Et seypho nostris libamina fundit in aris

nos nostris dedimus viridantia pratis Tecta, quibus maneat jussus, seu prosit amicis.

Cygnea jamque
Jani seu dives

sibi costinis atria gyrat,

peterent sibi

dona

salutis.

Utitur etclaris nostro

Mequoquejamdu lumcharumquemducisamicum, Talibus Audradum dictis, Hincmare, monebas
:

moderamine lymphis, amat pictis recubare tapetis.
illi

Ocius accelerans,
Sis

haec

mea

dicta referto

:

Ut vivas

felix,

monitis nunc utere nostris,

Hospitio sanctam requiem meruisse fldeles

Rumpe moras.
Fons
E1
ibi

cursu properans quomaeniacernis. de medio sedis diverberat auras,

memor

!

o juvenis, nunc
tectis te

et sine flne valeto.

.Auribus hoc capiat,

vimine

textis

mihi largitur vivos haurire sapores, Atque tibi faciam praecedens limina pandi.
Ficlio poctica

Temperet atque
Et prima

sitim,

somnum

sub nocte quiete

Sternat, et haerentes recreetper viscera fibras.

cum

luce dies dejecerit umbras,

A udradi

episcopi.

B

Molliat argillam,

primo

vel sole tepescat,
:

Credulus his

equidem

dictis festinus amici.

Et nota tornet specie,

Explorare locutu, cernens sed culmina veni. Sive fides horret dictu, seu tictio fratris Fama mox facili sancto me clausit ab imbri. Vertex cum subito paret de margine bino

Obducat

cera,

novit abunde ceramque recondat arena,

quam

Innocuos ignes juxta

mox

collocet illud,

yEquet lance, metaUa placet

Qure commissa sibimeminit, lucrique

cum pondere hbrae. memor tit
aulis
;

Sacrarum tereti fontem circumdare saxo, Si foret emensus, septem bis redderet ulnas Candida septeni species fulgebat in ulnis. Ac totidem mixtas nebuhs obduxerat Eurus.
Illic

Per quje pollet ovans, nostris vernantibus

Ambabus manibus post omnia follibus efflet, Et vacuet formam cera, repleatque metalio.
Post aliquod spatium, vas
testis

exuat

assis,

dum

frustra duodenis atteror horis,

Effigiemque

novam

ferro ditfumiget unco,

Tuque domi

placidis celares

tempora ramis,

Concilietque tuis

manibus venerabile pignus.

Ulud huc tecum veniens deferre memento, sivi. Hoc libabis aquae fontem salientis ad astra, Insuper et causam reseret quid vase figurem, Occiduis quoque surgebant jam partibus umbros, Vesper *t Hesperias ornabat lampade terras. r Et dubios verbis animos tibi firmet amicis Interea triplum solvat cum carmine nodum, Cum fletu victos oculos per mcenia volvo, Quem poterit fusum reserans ornare metallum Vocibus his Dominum, votisiterumque reposcens Huuc tibi mente locans. Olli sic pangere mando quicunque loci custos rectorque videris, In gemine specie lunae distinguitur orbis, dignare sitim misero restinguere tantam Scilicet obscura claraque fugante tenebras, Mox de sede sacra vox est allata per auras Sum rerum custos, sum vivi fontis origo, Luminis et faciem terras dum vertit ad imas, Sed sine vase suos mortalibus abnegat haustus Altera pars ccelo tenebris obducta tenetur. Sit cui cognoscas talis compacta figura, Denique bis septem lumen mirabile visu Scilicet ut calamis septenis surgat ab imo, Evomit in terris glomerata fronte diebus. Erigat et summum distinguens ausa cacumen, Narn, mirum dictu crescunt dum lumina Phcebae, Ora quidem totidem colli de vertice flagrant. Instituere Patres nimium solemnia Paschte. quam gratisonis celebrabat talia verbis Sed sursum pallens, ut primum condere lumen
Incusare tidem ccepi fallacis amici, Nec desunt lacrymae, cur te preecedere
: !

:

:

!

!

Demum quid facerem,
Curre

docuit sermone paterno.
refer quae

Coeperit, et terris nigra vilescere

forma

domum, manibusque
pauperies
nulla
te illud

mando,
;

[miselle

Aut

si

non

sinit

habere,

Ter septem numerant, quos non excedere soles Sit, sed in his licitum, sanctum solemne requiii. Quid hic Pascha pium numerus, seu luna iigurent
Explicet
:

Invida seu furtim rapuit de nocte noverca,

et

triplum poterit dissolvere

nodum.

Aut

si

domi mansit spes inveniendi.

Hicmemoresto, locumjuvenisresponsaeapessant.

LIBfiU
Tum
Jussa refers, agnosco quidem

DE FONTE VIT/E
Vimineasque domus frondenti tegmine Excipit ae nostri scypho libamina voti,
lllius

prsesens juvenis referens haec ordine jusso,

cessit

:

mandata relatis, Immortale decus Domino. regnumque perenne Qui mihidignatur geminas mandare salutes,
Quique dedit vivo faciem perfuudere
rivo,

haud dubium nobis

praecepta

tulisti.

Da, dilecte,

manum, mecumque hac nocte quiesce,

Florentemque

domum jam

nunc fidissimus

intra,

19

Atque sedens

AUDRADI SENONENSIS CHOREPISCOPI aniinum recreato salubribus undis, A Confero multa tibi,
somno sub nocte
tapetis.

20

Utere vel stratis

Coetera quneque refers, aurora teste facessam.

Non

meritis indignatuis tibi gloria crevit.

nobis tu pauca rependas. Unius ut ligni tangas ne ruala memento, Nam te <le limo feci, vitaque replevi Ut semper vivas. -i non ueglexeris illud
:

Tanta, bonus hospes sacro de fonte bibisti, Namque vales doctis aegrum sanare loquelis

Etmecum
Quod

regnes, senio

non

fractus in aevum.

manus, quo vis properemus, amice ? Nec fraudabo torum membris, nec pocula labris Illius neternum maneat per saecnla nomen

En

quoesita

si de vetita gnstaveris arbore malum, Continno mortalis eris, captivus et ibis,

Fonsque

Hospitis electi, qui

me

direxitad aulam.

Sed

cum tanta

tibi

virtus laudesque

manerent

;

Miror cur tantis voluisti subdere pcenis Me, qui nil nocni, juvenem sed semper amavi.

placitum eulpaho mairi-tri. placidiscanerescum voeibusodas, Me ceu dilectum, mulcebas carmine tali ° Homopecccms amittit siln et posteris fontem vitx. Consule festinus, propria?, dilecte, saluti. Eheu qui primi recinam nunc facta parentis Te quoque paulatim praecedens limina pandam. Qui sprevit prsecepta Dei, vitamque reliquit,
Dicere
si liceat,

Nam quondam

eiaudeturcum paradiso. dominum eoncedo manere. Carcere tlammivomo. tristi nec torqueo fumo, Horrisonique canis rabiem non cernere cogo, Nec feci gelidum tenebris sentire dolorem, Alterius fugias domiui succumberejussis. Cujus suggestu, miscro si riseris nctu. Quas retuli supra, merito suecumbito pcenis.
tibi vitee

Nam

te

qui ferrss

:

!

Intra quas saliens fons vivus verberat astra.

Et mortis
:

domino consensit,

et intulit

^rbi

Ficta fides placiti rapuit vestigia pacti,

Condictoque loco veniens incognitus horror Bisque quaterque vocans Hincmarum, vocibus
[addo.

Atque suisnatis, omni sobolique sequenti Quas meruit poenas, domino mereatur iniquo.
Qui
vetiti

malum

ligni porrexerat Evae,

Hauribam vacuas crebra de voce loquelas Aure, tuque fidem velans, responsa negabas. Altitonans donec me misit parlibus istis,
Cunctaque quae
Sit tibi

Eva
Sic

viro,

mortem cunctisque sequacibus ambo.

Incipe

homo cum voluit, vitam pro morte reliquit. nunc mecum cceleslis gratia carmen
revocalur a Deo perpoenitentiam.

retuli,

docuit sermone paterno.
;

.Eterni fontis, ciphri paschalis, et horae.

Confortare, precor, violet ne cura quietem

Ad quem

nunc requies, spatio sub

noctis opacae,

Sedtamen Omnipotensrerum cuisummapotestas,

Et veniente die dictis responsa parabo.
Pallida luciferum sequitur

Quem feeithominem
rj

doluit, miseratus et illum,

jam

tilia solis,

Duleibus alloquiis

et celsa
?

meus Audrade, sospes sis, somnia linquis, venerande nimis, sanum me somnia linquunt,
Principio lucis. pacti vel temporis hora.

Quo

fugis,

ofactura mei

voce reclamat. per devia vallis
fine

Tendis ad ignotas

et caeci carceris ae.des.

Sulphureasque domos, ilammas sine
Ulic

vo-

narnque precor multum laudabilis hospes, Pignus et exponas missum cum carmine nodum.
Perfice
:

[mentes.

Incipe

nunc mecum

ccelestis gratia

carmen
semper,

^Eterni fonlis, ciphri Paschahs, et horae.
Sit regi

mors inimica sedens U;a funera sarcit, Obvia mille fno prsemitte is spicula cOfcB. Flecte, miser, cursum, quo sol consurgit eos
Est ubi nostra doraus,
Et septem
ef vivi fontis

Domino

virtus, laus, gloria

origo.

Illius et

faciem precibus poscamus uterque, Sen-ibus ut nostris aspiret jussa fateri,

palmw

faciemsafientis amictant

Qui tibi differri jussit sua pocula, donec .Uternum fatearis eum, credasque colasque.

Fecundse fruclu. qUarnm non poma putrescunt. Temperies veris, Bores el roscida mella, Et miranda suos emittunt gramina flores,
Pulchrius
in toto verum nil cernitur orbe. Huc plangens lacrymansque rcli.veniamquepre-

De

creatione

mundi

et

hominis, cui Deus infundit vitam.

Incipe

nunc mecum

ccelestis gratia

carmen
E1 votis

[eeris,

^Eterni fontis, ciphri paschalis et horte.

exposce
tuse

fibi

pia pocnla fontis,

Vultetenim sciri, mundi qui tempora du it, Pontmn, tdluremque, polosque creavit, etillis ^Ere subtili formam speciemque reducit,
Astris qui ceelos, variis

Et fructu palmffi peccati vincula solvi

Namque

morlis. tu eonscius csse videris.

Hiec celebrante Deo clementi carinine verba,

E grege squammoso
Aera, post

tluvios,

animahlms arva, volucrumque per[ornat.

Infehx oeulos, gressum nec

tlexil

ad illum,

Sed mortis
Hostis

dominum

letbali fonte secutus,

Excepil digiias tauto pro crimine poenas
i

hominem

fecit

ratione reperhim,

t

agnovit revocari carmine vinctum,
acuit, figitque

Tahbus

ct dictis effatur

conditor iilum.

Fraude dolos
Mortiferum

Prseceptum a Deo homini primo imp w tum, sub pcena amiltendi fontis uitae. Quaeque moventur in orbe novo, frondentque vi[rentqoe
;

pomum

nexit,

cacumine culmi, calamoque draconem
:

Extulit, el virga

signum pomo r-olubroque

Ante patrem prolem suam non intulit illis Vim, quorl spontc sua cuncti periere Beqasfltm.
Sic victor serpens,

Omnia

trado

tibi,

mihimet tusubditus esto
jussis.

:

victorum signa

levavit,

Illatuis vivant,

nostns tu condite

Et sibi per

campos, urbesque domosque

petivit

:

;

21

LIH.

DK KONTK

VIT.-K.

22

Kt nemora, soulpi siinulacra, Deumque preeari Se jussit, hominiimque gontis silii subdidit oinno.
Miitit lieus

ad revocandvm Imminem prophelas,
i/ui nihit

possunl in hac
coelestis gratia

re.

Inoipe

nunc mecum
fonlis, ciphri

carmen

/Klemi

paschahs,

el

lior.c

fosuper et proprio oompievi dogmate nmndum. Ue sine aec proleua matres genuere maritis, Ex quo hostra volens Adam praecepta sccutus, Seque suosque dedit nobis serviro parentes Lcgiliusliis iliincc pacto quo ncscia IVactis, Tantusin orbepuer, nullius criminis hseres
:

Scd I>eus felcrnus

hominem

stevirc metallo

Intiat, et

quos esse prophetas Jussit, et errantem docuit revocare parentem. Hi Domini videre domum, fontcmque bibeiunt Gustavit palmee fractum, sed nullus eorum, Vincula nec potuit captivi solvere quisquam.
lniloluit, elegitque viros,

Dum

milii

antiquas prsesumit frangere leges. prostratum, quaarit sibi surgere

mun-

Christus, fons cit.v eeternus,

hominem sua morte

redimit

[dum, Ilunc cgo ter tentans hominem cognoscere purura Avle mea volui; lieu pulsus dubiusque recessi! Ergo decet majora virum sentire pericla. Mors mihi te sociam solito cum foedere jungaiu, Qui nisi cognosca semper quid possit amica. Esse potest totum revocet per carmina mundum.

/Equalis Patris donec de virginc natus Kilius advcnit, homines relinere labentes,
Et revocare sibi mortis

B Quem mors alloquitur, regnaturum ubique
rum.
salutis,

terra-

dc carcere lapsos.
intulit orbi

Ipsequidem proesens Dominus, h;ec verba
Eloquio dulci saliens fons,
Vultis,
:

Terrigena? quicunque silim restringere rivo

asternum cursim contendite fontem,

Mors dedit econtra tales de pectore voces Fiedera si quseris, tecum semper ubique, Perflce quod gaudes, totus quam suscipit orbis, ./Emulus ille tuus morsu degustct amaro.
Erige, nil tardes, virgam,

(Juicus ecce Dei fons vitse, jure perenni

pomum

colubrumque
in orbe,

Eflluonunc largos vobis sitientibus imbres. Nainque meas hominum quisquis gustaverit un[das,

Quo

lato digne

Dominus veneraris

Lexque manet, priscos subdens
Illius in

tibi

jure colonos,

Ultranon

sitiet, felix

sed vivet in aevurn.

faciem vietrieia signa levato. Humano qui more nisi tua sceptra sequatur,
Sortc meacalidam divellam corpore mentem. Tuque potens animam rapies, raptamque tenebis, Corpus in optata claudetur morte sepultum, Sic quoque cessabit uostros irrumpere fines.

preesenti corpore natum, Me Patris aeterni genitum sine temporis hora. De me deque Patre procedit Spiritus almus,
Cernitis ecce

quidem

Quem »eptem palmae
Multiplici

faciem qua? fontis amic[tant,

dono dislinctre, mystice signant. Nam dederam mundo vitam, quam respuit Adam Humano generi gignens lethale venenum, Unde fuit totum, niortis tenebrisque pererrat,
Illum qui
feci,

C Dixerat, et dasmon, concusso culmine signi, Audet in aeterno torquendus sulphuris igne
Infestare Dei faciem,

pomo

colubroque.

Fons vitx restauratur per Chrislum resurgentem
a mortis sepulcro
Incipe

jam

praesens ipse requiro.
c

Merito exclusum

nunc mecum

ccelestis gratia

carmen

paradiso.

^Eterni fontis, ciphri paschalis, et horae.

Eligo namque hominem moriens absolvere lctho, Namque per excessum vitam pro morte reliquit,

At patiens

Dominus honiinum

cui cura perennis,

Signa levatcontra lignum,

Proque suis meritis paradisi perdidit aulam. Cognitione Dei vacuus, simulacra deosque
Effigiare sibi studuit,

Pro furto Hujus non speciem potuit mors

pomumque Deumque; pomi sacrum dans in cruce pomum.
fere

nec hj^drus,
Christi

dominosque

precari.

Moxque fugam caperent,

si

non

vis

proxima

Hunc ego

Majestasque Dei Leviathan prenderet liamo, Quid facit ab furis rapitur deceptus amore, Et natus liominis mortem moriendo necaret, Utque Deum veneratur eum, cui claustra gehenn» n Qui ponens animam sancto commisit ab ore Inferus et flammae, tenebrisque obducta vorago Protinus alma jubet, hostis seevissima colla Atra manet sedes, spirantibus undique flammis. Divinis stringi vinclis; torvumquedraconem. factura mei, tristi sub sorte laborans Pnrtas mortis effringentem.
'?
!

decrevi, soli mihi subdere colla.

:

Quam feci manibus faciem, vitaque replevi, Ad me deflectas. Nam qui voco corpore sumpto

Jam tormenta premunt
Ad
portas erebi,

suspecta, trahuntque ge-

orbein Te revocare volens, veni moriturus Signifer ille quidem lethi, mortisque repertor Tahbus auditis, furiis acccnsus et ira,
Artibus insimulat

m

[mentem
Dominus quas
obruit, atque

Tartara disrupit. Cseeitunc careeris aedes

Cum

Satpossumus, inquit. mater hominum nostro sine numine tantum
fidis
:

Lux Deus

irradians, evertit luce tenebras.
e

El eripientem

faucibus draconis homines.

Ediderit terns, culpati nescia partus.

Conditor
In terris

ille

potens,

coeli

qui possidet arcem,
adivi,
aulis,

hominem primum quem fecit, Disjecique suis clausum quem sepserat
Et mihi subjeci, et natos, vulgusque

nova captivis facies tune visa Tonantis, Qui genus humanum rapuit de fauee draconis. Vincula dissolvit, praedam patrique reduxit,
ArrniUaeque tetras percussit cuspide
faiices,

nepotum,

Posse nec indulsit sanari vulnus apertum

23

AUDRADl SENONKNSIS CHOREPISCOPI
A Sed sursum
pallens, ut

24

Tunc mortis morsus prsedictus voce prophetae Exstitit, et partem rapuit, partemque reliquit. Primus et ad vitam devicta morte triumphans. Ter redeunte die, post iuee surrexit ab urnhrU Christus, et e tenebris Lumen resplenduit orbi.
Ut sol post tenebras consurgit luce coruscus,

primum condere lumen
:

Coeperit, et terris nigra vilescere forma Ter septem numerant, quos non excedere soles
Sit,

Sic

sed in his licitum, sanctum solemne requiri. laerymans primum ccelo cum vertere vitam
cielo clarus, ter

Cceperit, et terris viltis despectus et esse.

Condere quem densas nunquam potuere tenebree. Sic cliaos exsuperans Christus, de morte migravit. Atque pium eelebri cum nomine Pascha saeravit. Ouo transivit enim lux est, et vita perennis, Dans formam nobis tenebris exurgere posse, Si tamen illius eelebremus dogmatis horam,
I.umine

Jam

septem supputet

illud,

Scilicet in

mundo,
et

Christi

quo

gratia fulget

Tempus

:

ex toto conversus corde requirat

Paseha salutiferum, eelebri ratione repertum. Deque tenebrosa saliens caligine noctis, Transeat ad lucem, Christus quam contulit orbi
Ut, tribuente Deo, felix per secula vivat.

;

quam

lunna
si

numero

signavit

et

almo.

Inferiora legas,

vis hrec

carmina nosse.
et

Explicatio mystica Paschalis
Perfice

ejusdierum.

Perlice

nunc mecum

ecelestis gratia

caimen

nunc mecum

ccelestis gratia

carmen

H .Elerni fonlis, eiphri paschalis. et horae. Auxiliante Deo cujus mihi verba tulisti,
I

.-Eterni fontis, ciphri

paschalis, et horae.
sit

rcanum
:

fldci reserans,

sub nomine Paschte,

Nunc audi, frater, qu:e In gemina specie lunse
Seilicet

displosio nodi.

Explicui

triplum potuique rcsolvere nodum.

distinguitur orbis,

Marginis

et

geminas

cecini

jam

forte figuras.

obscura, clarique fugante tenebras. Dicitur hac specie pars terrse parsque polorum.

Clara septenis specie qui fulget in ulnis,

Luna hominis
Effigies

figura.

Ac totidem mixtis varintur cortiee nigro. Vos quoque jam fudi, vcnciabile pignus honoris,
Septenis calamis, horis toiidumque ter ornans.
lloe fine

hominis, manibus plasmata creantis. Haetenus et terris conversum lumen ad illum Yertere luna monet, quas dum sua lumina terris Volvit et ad coelum. tenebris obdueta tenetur. Dat hominis formam, qui dura terrestria queerit, Ingenii lumen terras convertit ad imas Excipit et vulgi gaudens dum murmure laudes, Dispectus ccelo, tenebris obductus habetur.
:

quisque

sitit,

frustra contendit
;

ad umbras

,€terni fontis, hic est sapientia patris

Non intrabit enim cornmercia pectores atri, Subdita peccatis nec mens ampleetitur illam. Spiritus ipse Dei, sed qua dignissimus hospes
Bxpurgans
Haec sitiens
vitiis,

septeno munere dotat.

Perpetuoque

sibi

mensuram

dedicat aulam,

Celebratio Paschse prohibetur ante
Interea

lunam

lymphas

poterit haurire salubres.
fontis festinet

xv.

Hoe vas quisquis habet,
Hauriat
et sacris

ad undas.
orbi,

solemnis haberi, Bis etenim septem glomerata fronte diebus
poterit

minimum

fundat libamen in
fit

aris.

Cursibus sethereis, sonitus

maximus

Evomit in terris lumen mirabile luna, In quibus est vetitum sanctum solemne requiri Qui duo.quaeChristumprfeeedunttemporasignant, Ante datam legem primum. sub lege secundum. Per qufe terrigenae peccati pondere pressi Ingenium vitae sibimet conferre volentes, Indigni cudo, tenebris mersere senectam. Morte nec abjecta, meruerunt cernere Pascha.
*

Qui

tegit

hunc

sonito,
tibi

Audrade, Pignora chara
Hffic,

monuit me sensibus imis. modulari carmine dulci,

satis recinas qua? s.epius oro.

Sic

quoque

felici

tractabis gutture fontem

Quaesitutn, longo certamine, duleis amice.

Maxima dona
Hasc

tibi coelestis

gratia confert.

memor

esto mei, saeris

cum

funderis aris,

Obseero, mi frater, nuuc felicissimus esto.

Ose.

xm,

14.

EXCERPTA LIBRI REVELATIOIMJM
Quafs

Audradus Modicus
II,

scripsii

unnn

ChristiffSS.

(Apud du Chesn.,

Script. Rer. Franc.,t.

p. 390, ex

ms. cod. eruditissimi

viri

Jacobi Sirmondi.)

CAPUT

VIII.

D pes Ecclesiarum

Qui

mox

adfuerunt,
:

et

adorave-

Et ecce descendens Dominus, et
sancti. Et scdit in confinio aetheris
sol

cum
et

co

omnes
Tuuc
luna
et

aeris.

obscuratus esttribus continuis diebus,

tribus eisdem noetibus, et nullum radium in hoc spatio fuderunt in terram, cum uiilla nubr tegeren
tur.Jussitque Douiiuus anti; se venire

omnes pnnci-

runt.Cumque benedixisset eos, dixit Cujus culpa; est, fratresamantissimi, quod sic atterituret vexaiii' hsereditas mea, quam redemit Pater sanguinc meo? At quidam corum dixerunt Domine, culpa regum est. Dixit igitur Deus Qui sunt hi roges ? Non cognovi, nou consutui. Responderuut, et dixet
: :

25

LIBKR REVELATIONUM
ei
: :

26

Ludovicus pater eorum. Dixitque Deus A beato Martino principe, liberes ab infldelibus, et Ubiest ille Et adduxerunt eum, etdixerunl Ectuo regno ad honorem nominis mei secundum lice adest. va tlix.it Dominus ad eum Quare posuisbertatem fldelium meorum consoeics. Nec gens lilios tuos tantam discordiam, ut ob hoc ti iuler Scytharum, quse regnum tuurn immodice afiligit, tam acriter fideles mei vexentur ? Respondit ille, contra te tuumque regnum prasvaleat, et falsi fract dixit Domine, ego putans quod filius meus tres ac rebeUiones* tuiregni ante faciem tuam verunt
.' :

:

:

major Lotharius tibi vellet obedire, et secuudum tuam voluntatem Ecclesiam tuam regere, constitui illum loco uieo ad regendum popolum tuum.

fumus anie faciem venti deficiant. Tibique tui et nepotes, si hoc paetum servaverint, si ccedendo feliciter, donec in eo coram me steterint, in Sed postea videns eum in superbia contra te erecregnum succedant. Verumtamen quia Ecclesias de tum, et nolle acquiescere ut secundum te gubersuo statu submovere non timuisti, et propter te naret plebem tuam, submovi eum, et parvulum tantum malum aifligit Ecclesiam meam, scias te quem dedisti mihi nomine C.arolum videns humi- sequenti anno iu hoc ipso mense qui nuuc est, lem et obedientem. intellexi doua misericordia? Britanniam venturum, ibique ita ab inimicis tuis toae iu eo esse, etideo constitui eumloco majoris, dehonestan Jum, ut (f. add. vix) vivus evadas. Ibiut humilis semperet obediens secundum tuam vo- B que morietur perfidus et nefandus Vivianus, qui lunlatem serviret tibi in ministerio gubernationis non extimuit conculcare nobilitatem Ecclesiarum populi tui. Respondit Dominus, etastantibus sibi mearum, abbatem se glorians monasterii beati dixit Certe verum dicit, majorem propter superMartini et cseterorum. Devorabunt enim idcirco biam a regno removere voluit, minorem propter carnes ejus ferae silvarum. Similiter etcaeteri rnullut
lili:
:

obedientiam regnare constituit. Ubi ti corruent, et tu, ut dixi, difflculter evades. Si Qui protinus adducti suntante eum. quidem noli trmc, desperare de recuperanda saEt ait Dominus Lotharius quia dixit, Ego sum, lute, sed quascunque Ecclesias eo bello deliberadejiciatur. Carolus propter obedientiam et hurnrlivero, restitue in statum suum, et ego tibi omnes tatem stabiliatur. Quid, inquam, de tertio ? Et dialiasquae sunt in regno tuodeordinatse, consequenxerunt quidam de astantibus Domine, arma moter dehberabo. Vide tu omnimodis ut neque pro vitin patrem. Cumque gravis sententiadeillo jam aliqua ambitione, autpristina temeritate, iteruma immineret, alii de astantibus dixerunt Domine, suo ordine vel statu eas amplius removeas, sipacopus bonum inventum est in eo. Nam licet multi tum meum quod hodierna die tecum pepigivisincjus causa de tuo sint -ibsumptiservitio, tamenille violabile permanere. Quod sihoc tu non servaveris, studet ut de alienigenis loco eorum tibi alios acq nec verba pacti mei tibi se conservabunt. Et tu quirens subroget. Et ait ad haec Dominus LoLudovice Germanorum rex, accipe sceptrum regni tharius quia opus bonum inventum est in eo, staet coronam hanc in firmainento pacli hujus. Quod
et

humilitatem
sunt

? inqirit.

:

:

:

:

biliatur et ipse.

si

conservaveris, duce beato Parrlo principe, erit

CAPUT
Veniant igitur ante me,

IX.

in gentes quae sunt

et

inibo fcedus

cum

eis,

nias felicissima dilatatio tua.

quod non hceat
est et
statuti

violari.

Tunc jussu Dei adductus
filius Lotharii,

apud Germaautem tu hoc non conservaveris, nec pactum meum quod ego teeum
adhuc
infideles
Si

Ludovicus Italorum rex,

et

pepigi stabile manebit.

sunt hi tres ante Deum. Et dixit Dominus
:

rum
in

rex, accipe

Tu autem, Ludovice Italosceptrum regni et coronam hanc.

Tu puer meus, si hurnrlis et obediens fuepermanseris coram me, et Ecclesias meas restitueris in statum suum quo ordinavi eas, et unieuique ordini congruum suae religionis restitueris caput, et ordini unicuique propriam legem tenere feceris, et a rapinis et deprsedationibus et ecclesiarum violationibus omnem populum qui tibi committitur cessare feceris, et unicuique homini justitiam servaveris, et corde bono et optimo voluntatem meam semper secutus fueris, ecce do tibi sceptrum regni et coronam et ut iuter te
Carolo
ris, et
.

firmamento pacti hujus. Quod si servaveris, duce beato Petro principe, erit contra gen'es quae opprimunt regnum tuum, felicissima extensiotua. Sin autem, mutabitur et istud. Hi enim tres principes, quos duces etadjutores cumexercitibus suse socielatis vobis dedi, ab imminenti damnatione

mundum

suisinsestimabilibus precibus

modo

eri-»

puerunt. Sine quorum ut ordinavi ducatu et protectione, nulla vestris congressibus cedet prosperitas. Servantibus quoque vobis, ut dixi, pactum hoc, quod hodie solemniter vobiscum pepigi
:

et

fratrem tuum Ludovicum
sit

Germanorum regem
qua partitum
est re-

pax

perpetua, et ipsa,

gnum

inter

vos

cum fugarem

ante faciem ves-

coram me vestram vestrorumque regnorum causamsemper peragent, etquocunque sive ad bellurn, sive ad pacem, processeritis, vestunc hi duces
et
tri

tram l.otharium, erit divisio regnorum vestrorum nec tuus in partem Lotharii, nec ejus in partem tuam processus. Et tu Ludovice, in Sermonibus istis eumdem habeas mecum paetum firmatum.
Similiteret tu, alter Ludovice, Italoruro rex. Etinter

vestrorurnque duces optatissimi

et invicti

pro-

tectores erunt. Haec
in

complens Dominus ordinavit

omnibus

Ecclesiis prineipes sive pastores suse

pacto maneat. Et ob hoc

vos tres pax perpetua in his verbis et in hoc quod mihi in hunc moservieritis,

bonae voluntatis, dans finem his qui falso vocaSimiliter capita plebulo censentur pastores bium universorum Christianorum. Et benedixit

dum

do

trbi,

Carole, ut Hispanias,duce

modo

mundumdicens Quia pro iniquitatibus hominum ementis quasi jam damnatus omnitus
:

:

:

27

AUDRADI SENONENSIS CHOREPISCOPI LIBER REVELATIONUM.

28

appares, nunc aceipe benedietionem meam et esto A Nain ego, si esse posset, satishoevelleai. Est ftmm mihi consanguineus. Age ergo ut moneo, et fecundissimus hoc anno sequenti, ut nulli dubium si aliquid inde dignatus fuerit ostendere tibi Deus, maneat quin ego his tribus diebus, quibus solis et non abscondas a me illud, in fide Dei te obtestor. lunse radii se absconderunt, visitaverirn Ecclesiam Cumque orarem solito pro fratrum salute, etiain meam, ejusque causam disposuerim. Factumque et pro supradicto negotio, ecce Dominus disnatus est. Et haec percomplens Dominus, ascendit super est me audire, etdescendens de crelo lumine suo omnes coelos in dextera Patris. Venit quoque ancircumfulsit me in loco quo eram orans, et dixit niversarii dies, et sermo Domini completus est in

Carolum et exercitum ejus. Namque Vivianum ab hostibus interfertum devoraverunt fer.-e silvarum, et rnult.e Ecclesiie ab oppressoribus suis, ut Do-

Burchardus episcopus. Et Lnus autem ex angelis qui cum eo venerant, ad dexteram mihi remansit, et ait Nosti quid dixerit Dominus ? Et aio minus braedixerat, eo bello sunt delibeiatae. ManDomine, apertius scire vellem. At ille dixit Omdaverat hoe legatus Ecclesiarum Carolo regi per Rothbernum quemdam cubicularium regis, et nibus diebus, quibus ;uerit Burehardus episcopus. omnem textum narrationis exposuerat quod rex stillabit ira Dei super omnes ecclesias usque ad obedire neglexit, sed inhonestissime a Britannia g ruinam illarmn. ldcirco excommunicando prohibet ordinatorem ejus Altissimus, ne imponat illi reversus, non restituit Ecclesias in ordine suo. manus in benedictione episeopali. Et hfec dieens, Quamobrem adduxit Nortmannos in GalhasDeus, Dominum secutus est. Ego autem adorans et graqui eas terra marique vastarent, et immanitas
erit

Maledicta dies qua

haee dicens, in ccelum rediit.

:

:

:

:

que

omnium malignantium velut in partem horum regum

ira Dei

ccepit undi-

tias

effervescere.

Tunc

mox

agens, retuli universa archiepiscopo meo, qui scriptum misit oraculum istud regi Carolo.

legatus Ecclesiarum tribus diebus et noctibus continuis, tertio sine cibo et potu, coram Deo per-

Et ego conventu episcoporum, qui

obhoc Senonas

mausit, orans ut misereretur populo suo, et non subtraheret inducias datas. Qui iterum tlexus ad pietatem misertus est, et utcunque ex parte mitigavit iram furoris sui, sustinens

convenerunt, monente jam dicto archiepiscopo, retuli illud. Qui primo quidem noluerunt ordinare episcopum eumdem Burchardum, tam evidens

adhuc Inducia-

rum

spatium.

CAPUT XV.
Et factum est

oraculum pavescentes. Sed imperium regis muhorutn episcoporum ac principum regni cousensus praevaluit, et mense quai to anni Induciarum noni, ordinatus est episcopus. Cujus
Dei

postea, et

anno

853,

hoc

est

ordinationem aperte ira Dei mox secuta est, et Induciarnm no- p sequenti mense per totum mundum vento urente

no, tertio mense, iterum evocavit

me

rex Carolus

percussae sunt vineae, tempestates

et

tonitrua et

ad se. Et cum principibus Ecclesiarum, testibu.; Wanilone, Hincmaro, Amalrico, Leopardulo, venerabilibus archiepiscopis, praesente Christiaui-M-

pericula ccelitus ultra

quam

dici possil

emissa.

Eodemque anno Nortmanni per

Ligeris

alveum

ma reginaErmentrude,
nibus, vel
si in

dehisommendacio sciscitari. At ego in sermone Domini iterum illi ut supra scripta sunt omnia enarravi. Qui <<epit iterum atque iterum promittere quod infia duos menses sancli Martini ecclesiam, seu caeteras,
ccepit percontari

aliquo potuissem deprehendi

ascendentes monasterium sancti Martini Turonense, et basilicam ejus toto orbe venerabilem, nullo obstante, mense nono incendunt. Corpus

qua? videbantur apertae, in suo ordine restituisset

quod non adimplevit. Sed ad provocandam adhuc
iram Omnipotentis,
accersivit

quemdam

diaco-

num, nomine Burchardum, qui erat e parlibus Lotharii regis, et commendavit illi Ecclesiam Carac si nullum nutensium, ut esset in ea pontifex in regno dignioris noininis clericum invenire potuisset. Et dixit Weniloni Senonum archiepiscopo, ut eum ordinaret episcopum. Vocavit autem me idem archiepiscopus, et dixit Scio ad irain Dei provocan lam regem nostrum Carolum egisss, ut Burchardurn a partibus Lotharii evocaret, et pastorem Ecclesiae constitueret. Nam de eo per universas re»nihujus ecclesias foojaetdictu hor;

domni Martini clerici ejus inde tuseeum portavcrunt in monasterium monachorum quod dicitur Cormaricus eidem san<to subjectum. Tunc pactum quod pepigerat Christus cum regibus irritum factum est, quia non ad emcndationem se ullo modo, sed apertissime ad provoeandam superse magis iram Dei omnipotentis converterunt. hlcirco et omnis pax n ptu
autem
beati

gientes

est et

omne malum
;

iterum ceu reviviscens supcr

omnes

ecclesias veliit intolerabilis maris procella,
ut nulli
l)<'i

siip<.'i'inun<lavit

duliium esse ]>osset

li-

deli aut intideli ira

cielitus Eeclesias et

omnes

et

:

ubique conquassari. Tunc maxima pars legationis meae irrita facta est, et omnis confusio et maledictio ca'pit supetotum
rinundare.

mundum

undiqne

QAPUT

XVIII.

Sed si esse posset ut Dei iracundia non provocaretur. quia apuil seeculi causam strenims este dignoscitur, rogote omnimodis ut ores Deutn, quatenus dignetur tibi ostendere,
ribilis ilivulgata est.

Amli me frater. Hic est fons, de quo multo labore et studio oiliilisti rener&bilem librum quem bene titulasti de Fonte vitie. Etdixit milu dootor;

Reoogno
naclara
i:t

ii'

iu

ojuidem earmisoyphum iatum <l<' memorato Librovites fontia oomposuisti.
:

m

siessepossitullo

modo, tem idem liurchardus

ut

secundumejus voluntawereutur episcopus

CAPLT XXIV.
tunc ccepit (Deus 1'atcr scuicet; a principio

fieri

•29

ALDRICI CENOMANENSIS EPISC.OPI VITA
dolendo
repefere,

.10

utrfversa

dieens:

ln eh*e,

Fili,

\

qnili;i'.

qua secundum tuam bamanitatem resurrexisti ;i mortuis, postulasti a ttie omnipotente Patre tuo, onmipotens Pili, mihi per omnia cosequafis, el
consubstantialis, et decfi
tibi

Cumque

gentes in b«redtta-

tem.Et uunc vides quomodo quos redemisti el desenmt, etcontra te, qui te cognoveruntet adoraredi-

nbsque ulla pomitcntia in cis perdurant. hoc erebro ab tlHs dispeetus afficere» teedio, evagmavi gladimn mcum ut mterficerem eos, el quantee infefieitatis essent, ac quantte apod mc dejectionis, ostendens, diem sanctissimtnn et celeberrimum Pasehse ritu pagano in medio eoet
in

rannicacum sacramento militari partis adversee sumcre non sunt veriti. Ego quidem, Ffli.mxtKas inducias, te volente, ut abhaenedicerunt,

arma

t}

urbcm Parisiacam maeulari pemtisi ut mortem siln mstare vieinius, qui Paseha sacrum in celeberrimts suorum locorum basilicis digni celebrare minime viderentur.

rum

apttd

;

vcl sic experirentur

quitia pcenitendo resipiscerent, pro eis
ti'.

me

seque et

Scd

illi

mente superba

in suis sceleribus

obstina-

ac Spiritum nostrum ate meqneaequeproeedentem, nobisque per omnia coaequuum et consuhs-

tissime ohduruerunt.et ego exsurrexi in ira ut de-

tantinlem. exorantibus sanctis tuis

illis

eoncessi

:

nihilo rluxerunt.

quas tteglexertmt, et in superbia omnia haec pro Anxeruntque potius sibioperane- B

lerem eos omnes Sed lu continuisti me, et has deeennes inducias voluisti illis mecum inseparabilis voluntas ad poenitentiam adhue dare, etc.

VN\n IIOMINI

DC.CC.LVI

ALDRICUS
GENOMANENSIS EPISGOPUS.
A
(Apud
DlSCIPLiLIS EJUS SCRIPTA.

Baluz., Miscellanea historica,

tom.

I).

I.

Aldricus Cenomanica? urbis episcopus, natione patris ex parte Francus sive Saxo, matris quoquc ex parte Alamanus atque Bajuvarius. Pater ejus
rildis.

Domus

nominabaturSion, mater quoque ejus Gealiis noliilissimis

Preedictus ergo episcopus regia ex progenie

ortus atque
creatus.

parentibus est proenutri-

Ab

infantia

autem cum episcopis

tus atque tus
;

ab

eis nobiliter et

sapienter est instruc-

ecclesiasticisquoque diseiplinis voluntarie se
est in-

C secrete psalmos suos cantans, instinctu divino corde admonitus est ut militiam srecularein dimitteret et Domino solummodo famulari studeret. Ipse quoque adhuctenerje eetatis erat atque pubetenus. Tunc primo is.. seincipiebat, timens valde ne hoc illi diabolica ex parte suggereretur, obuixe Deum deprecatus est ut, intercessione beatfe Mariae, in cujus ecclesia orabat, si divinitus jamdicta voluntas in ejus corde versaretur, manifestum eiprosua miserieordiafaceret;sin autem diabolica immissio
esset, similiter et

submittens, ordinabiliter congruenterque

hoc

illi

notum

faceret.

Totis ita-

connexus.

Jam enim duodecim annos habens,

a

jam

dicto patre suo ad palatium deductus est, et gloioso Carolo Franeorum regi atque domnoLuut diaboluseum seducendi nullum loeum haberet. dovico ejus filio lionoiitice commendatus, et ab eo est decenter susceptus. Ipse videlicet omnibus bo- q Ipse enim divinitus in antedicta bona voluntate confortatus et firmius subjugatus est et plenius nis morilmsque dulcibus ornatus, omnia omnibus corroboratus. Oeinde coepit toto corde rogare Defactus est, et tam regi quam omnibus ejus optimatibus et regi famulantibus, Domino anum ut si diaboli esset exhortatio, recederet ab eo,

flectendogenua, pectusque tundendo, ante praedicta; sancta? Mariae aram deprecatus est ut domini exhoc meruissetfacere voluntatem,

que nisibus

et

nuente, placere meruit. Per diem itaque regi
delibus suis amabiliter
militans,

et

fi-

etsidivinaesset gratia, pleniter

eam secundum

Dei

Domino autem

nocte et secrete

totis

nisibus et vigiliis atque oraeve-

tionibusserviens, graliam divinam meruit assequi.

voluntatem adimplere meruisset. Inhac autem intentioue fermedimidiumannum corde angens,angelica ct divina confortatione suffultus, ad regem
deprecaturusaccessit ut saecularem militiam dimittere ei liceret et militia? spirituali se

Sed
in
et

sollicite

eveuerat utquandocunquelocus

ei

niret, in ecclesia Sancta? Marise qua? est

constructa

conjungere

at-

Aquisgrani palatio secrete psalmos decantaret orationes faceret.Quadam autem die in prsedieSanctae Mariae in sinistra parte altaris

queeum Dominofamulari permitleret.Nullo tamen nisi tantummodo uno Deum timenti amico suo et
charissimofamiliarihoc confessusest, timensquip-

ta ecclesia

31

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI
si

32

pe ne
facere

hoe

intelligerent parentes et amici, ei

hoc

A

dictis artibus

minime

permitterent. Rex autem, haec au-

eum

doctissime erudivit. Videntes igitur antedictus pontifexdoninus Drogo etcunctus

diens, oppido tristatus est, promittensque ei duodecimet amplius comitatus se daturum sihocdirait-

clerus sive populus in
ctrinis

jam

dictis ministeriis et
et

magnum

habere studium

domultos docto-

sua militia perseveraret. Ipse vero a rege hoc audiensait,etiamsidimidiumsuumregnum ei daret, ipsa voluutatem propter hoc noudimitteteret et in
ret.

res et magistros nobiles fecisse, in

Videns autem rex se illum a sua intentione et monasterioruin, sive totius illius civitatis paronon posse avertere, concessit eilicentiam et locum chife.ei subditum esse praeceperunt, et magistrum ubicunque eligeret in suo regno. Tunc ergo ipse, omnium eum constituerunt. llle enim in his stuinspirante divina gratia, petivit locum sibi dari in quadam civitate cujus vocabulum est Mediomatri- diosissime Domino serviens, omnibus bonis hosibique minibusamabiliter famularimeruit eumque cunccis, quae et alio nomine Mettis vocatur cum duobus clericis tantummodo postulavit dari ti boni itaamabant quasi semetipsos; et quidquid pra?bendam. Rex autem et hoc concessit.et quaneis imperabat, libenter faciebant. Audiens autem tum volebat sibi dare spopondit. Tali enim condi- g Ludovicus imperator Francorum ejus opinionem, tione lieentia accepta, a rege osculatus est, et ad ad se eum vocavit, et in suo palatio, volente vpl
; ;

majus eummiqaamvis coacte sublimaverunt et primicerium secundum Romanumordinemeum esse constituerunt, totumqueclerum tam civitatis quam
nisterium,

jam dietam urbem
amabiliter
et

festinando profectus est; ibique

devote ab omnibus susceptus, et clericus ab episcopo ejusdem civitatis et cuncto clero divinisbenedictionibusdecantantibusethymnis spiritualibus

eum seniorem sacerdotem suumque confessorem praeesse constituit. Qui et ibl omnibus palatinis bonis placens, "ut solitus erat, omnibus omnia factus, ab omuibus honorabatur atque venolente,

modulantibus confortatus

est, et

nerabatur.
fieri

Ita

quoque omnes eum

diligebant,

si

vestimentis clericalibusindutus, et
clericali

manuumimposacerdotibus

potest, quasi semetipsos,

ejusque jussioui-

sitionibus ab episcopo et a cunctis

ses cum imperatore in suo palatio nobiliter denoctuque deserviens,factum est ut multos Dogens, eique amabiliter serviens, nec adunum diem mino lucrifaceret. Cantum quippe Romanum atlicentiam exinde evadendi et in patriam pergendi que Grammaticam sive divinae Scripturae seriem impetrare valebat. Episcopatum ei quippe quodhumiliter discere meruit, quibus et donante omdam, cujus vocabulum est Cenomanis, ehgente nium Domino pleniter atque doctissime instructus „ eum ejusdem provincias archiepiscopo Landramno est. Post duos quoque clericatus sui annos ab episatque comite ejusdem paroehiae Rorigone, sive copo ejusdem civitatis nomine Gundulfoin Eccleomnibus praefixae paroehiae nobilibus hominibus, sia Sancti Stephani diaconus est ordinatus. lnipso atque cunctis palatinis, et cleroet populo, per baigitur gradu tres ferme annos mihtans mirabiliter culum Landramni Turonicae civitatis et praedictae parochiae metropolitani jam dictum episcopatum et docte quotidie diaconatus sui adimplere certavit officium. Mortuo quoque jam dicto Gundulfo in sua praesentia el eo instigante a Ludovico gloriosissimo imperatore, orantibus cunctis, cura praedicto ordinatore suo.alius episcopusin eadem civitate nomine Drogo, filius Caroli piissimi impastorali est commissum qui et hoc refugiens, et nolens praedicturn episcopatum suseipere, omniperatoris, subrogatus etordinatus est: qui videns
die
;

benedictione consecratus, inter seniores fratres est collocatus. Deo igitur ibi totis nisibus

bus in omnibus quasi senioris voluntarie et bono animo obtemperantes erant. Quatuor autem men-

praedicti Aldrici levitae intentionem

etstudiumbo-

num, quod tam omnes habebat,

in ministerio

suo

quam

et

erga

bustamen, licet coactus, hortantibus, ipsum sacrum suscepit ministerium .Ordinatus quoque a suo
prasdicto

ccepit

eum

exhortari ut sacerdos

metropohtano

et cneteris

nobilibus et sa-

autem jam dictus diaconus Aldricus neque ausus est divinam repel'erebenedictionem, ad quam saepissiine vocabatur a Drogone ejusdem civitatis episcopo et successore jam dicto
efficeretur. Noluit

pientibus episcopis inidipsum convenientibus,eli-

gente
igitur

eum

clero et populoinpraedicta civitate etin

ipsa matre Ecclesia die 11 Cal. Januarii est,

anno

ordinatori suo,

dum nobiliter degebat
eum
clero et

tus officio, eligente
est ordinatus. Ipse

in diaconapopulo presbyter

autem melius ac melius

virtu-

incarnationisDomini nostri Jesu Christi octingentesimo trigesimo et secundo, episcopus est consecratus. a Tertio autem die post ordinationem suam jamdictusdomnus imperator in suam adve-

tum

pollens actibus, multosque erudienssuis praeet sanetae Ecclesiae lucrari

niens civitatem, gratias agens

Dominum

laudavit

dicationibus sive bonis exhortationibus, multos et

innumerabiles Deo
ruit.

meel

Demum quoque

eligeutibus

fratribus,

quod jam ordinatus erat episcopus. Praedictus ergo pontifexdomnum Ludovicumimperatorem cum psallentio et hymnis et canticis sive crucibus et
caeteris divinis

suadente sive exhortante episeopo suo Drogone, licet coacte, seniorcantor ibi sublimatur. In scholis vero in quibus jam magister erat constitutus sapienter multos et innumerabiles in supradictis
artibus erudiens,

oracuhs benigne
ecclesiam

et

sapienter sus-

cipiens,

eumque ad

manu

tenens

et

de-

ducens per altaria orando.suis precibus, eumDomino commendanit. Suprascripto igitur imperatori

magnum lucrum

in sancta in

Dei

omnibusque
ibique

suis nobiliter etduleiter famulari

Lcclesia facere meruit,
*

imo innumerabiles

jam

studuit,

domnus imperator Ludovicus

Vide annales Bertinianos, an. 832.

33
nativitateni

VITA.

34

Domini
et

nostri Jesu Christi,

prnefato
et

A

eleshe

tam

infra

Aldrico episeopo

suo clero sapientissime
eadeui civitate

ho-

facere meruit,

suam parochiam quam ct extra et multos Domino lucrari meniit.
nova
et

noritice officium peragente, solcmniter celebravit.

Fecit igitur praetlictus Aldricus pontifex in praj-

Octo quoque

tlies in

domnus impeBrogilUS et

scriplo claustro recta

dupla, in quibus et

rator resulens. villam quaunlani qune

diversas mansiones ad opus fratrum et ad
necessilates procurandas mirabiliter et
construxit. Insuper et in

eorum

Novavilla nunrupatur cuni ouinibus

ad

se

perti-

nobiliter

nentibus, qua? dudiim inde abslracta et in benefi-

jam

dicto claustro fecit

cium data
inibi
tui-

fuerat,

per

suum praeceptum
clericis et

ei

atque

Ecclesiae suae sedis

sive

domini servis

Domino famulantibus jure tirmissimo perpetemporibus possidendam reddidit.
11.

honore sancti Stephani a novo, quametin honorepnefixisanctiStcphanietornniuui sanctorum quinta Iduum Novembris solemniter
ecclesiam
in

Praedictus
tus sui

quoque

pontifex, in

primo

ponlilica-

per aquasductum in praedictam civitatem Cenomanicam, quam nullus hominum ibi antea venire viderat, suo opere et bono b prasdicta Sancti Stephani et omnium sanctorum ecclesia exire non potuit, nec ipsos wantos secum ingenio adducere meruit, omnibusque qui antea

anno,

aquam

qua et in ipsa die consecrationis ejus signum apparuit mirabile. Quidam enim sacerdos inibi suos wantos perdiditdum prtedictum sacraretur templum quos quidam clericus inveniens, furtim de ipsa ecclesia nova exportare cupiens, de
consecravit in
; ;

laboreui

vahle aqua indigebant, nec eam nisiper magnum eateuus habere poterant, sufficientem,

deferre valuit, ante jiiam eos in ipsa ecclesia vi-

dentibus multis

ejicit, et

fuga lapsus evasit. Fecit
;

Domino, habere fecit. Unum siquidem vel duo media aquae infra civitatem antea emere nemo valebat nisi un.im denarium afferentibus
auxiliante

namque

in prasdicta ecclesia altaria sex

quorum

eam de Sartha veldealiquo fontededisset,quoniam nec puteum inibi aliquem babebant. Ideo tam chara erat. In ipso quoque anno claustrum ubisui canonici conversari

positum in media absida collocatum in honore sancta? Sophise sacravit, et reliquias Domini nostri Jesu Christi, tam de spongia quam et de sandaliis ejus propriis, in confessione in eo facta collocavit. Fecit quoque atque sacravit jam dictus
pontifex in superiori
clesije aliud altare in
et in

unum sursum

egulariter et canonice

possent

dextera parte ipsius ecet

aedificare ccepit, qui antea

nunquam,

ut fertur,

honore sancti Stephani,

sancti Vincentii, ac saneti Gervasii, sanctique Priclaustrum habere meruerunt, sedper civitatemhuc vati, sive sancti Quirini, atque saucti Naboris, necet illuc vagantes et dormientes et discurrentes, nou et sancti Nazarii martyrum Christi, et in eo tam in nocte quam iu die, per diversa domiciha manere soiebant, et propter hoc impedimentum ad „ decenter eorum reliquias collocavit. Fecit namque

officium divinum oceuf-ere,

ut

decebat,
in

valebant; eisque
et solarios

suamdomum,
alia
traditlil.

minime qua manerent,
quas ad

in superiori et in sinistra parte ipsius ecclesiae ter-

tium

altare,

sive cellaria et

aedificia,

genitricis

Marias,

atque sacravit in honore sanctae Dei sive sancti Clementis Romanae
ac
sancti

suum opus habebat,
ciens erat, sed etiam
nobiliter, sicut

alias

Et nonin hoc sufiidomos per circuitum

Eccljsiae

episcopi et martyris, et sancti Albini,

ad hoc opus decebat construere certavit. Prrefatus ergo pontifex fuit vir mitissimus et sapiens valde, lingua eruditus, psalmos omnes per ordinem memoriter retinens, et in eosubtilissima

Arnulphi, seu sancti Clementis primi Metensis urbis episcopi, atque sancti Audoeni, necnon et -sancti Martialis, ac sancti Benedicti, et sancti Pasancti
Martini,

Amanii
atque

sancti

rum sensibus
lingua

exercitatione

limatus.

in

quoque inlectioneposita, etexhortator omnium bonorum operum, plebique florentissimse
salutaria prredicans fidei calholicte et apostolicae,

confessorum Domini, et eo propriis manibus decenter praedictorutn sanctorum reliquias in confessione ipsius altaris
terni, et sancti Silvestri.

collocavit. In subteriori

ergo parte
et

et in

absida
altare

ipsius ecclesias, fecit et conseci";vit
in

quartum

immaculate conservare perenniter sua monita salutaria prsedicans, corda fideliurn corroborans, orthodoxae
fidei

honore sancti Stephani

omuium sanctorum,

et in

Eemulator ac defensor fortissimus.

eo sancti Stephani atque aliorum multorum sanctorum reliquias propriis manibus decenter
parte ipsius
ecclesiae

etiam

paupertatisamator,ergainopesnonsolummitis,sed sollicitus, captivorum etiam redemptor, oret

eollocavit atque coaclusit. In dextera igitur subteriori

phanorum quoque
tribuens,

viduarum

largitor, necessaria

quodet consecravit
Jacobi apostoli
gelistae, et in

in

quintum fecit altare, honore sancti Pauli et sancti
apostoli et evan-

amator religiositatis Christianae, normae.et
;

et sancti Matthnei

religiosevolentibus vivere etDei timorem haberein
suis praecordiis dilectio residens
vir vero erat mi-

confessione ipsius altaris praedictoreliquias propriis
conciusit. In
si-

rum sanctorum apostolorum

tissimus atque suavis

omnique bonitate ornatus,

manibus decenter composuit atque
fecit altare

amator cleri omnisque populi Christiani, tardtts ad irascendum, etveloxadmiserandum, nullipromalo malum reddens, neque vindictam secundum meritum tribuens sed pius et misericors erat omnibus, cunctos attrahens, neminemque dissipans. Magnum gregem adunare in unum et ingens lucrum, aiiminiculante Domino iufra sinum sanctae DeiEc;

nistra et in subteriori parte ipxius ecclesiae

quod

et

consecravit in

sextum honore sancti

Theodori

et sancti Juiiani .«.tque

sancti Lamberti,

martyrum Christi, et in corfessione iprius altaris eorum pignora propriis eollocsvii manibus.
III

Anno siquidem

incarnationis Domini nostri Jesu

;

3o
Christi octingentesimo trigesimo
ctioiie

ALDRICI CENOJlABjENSIS EPISCOPI
et

30
.

quarto,

iudi-

A

vcro tredeciina, et anno imperii douiui Lusecundo. dovici piissimi nupcratoris vigesiino ct ordinationis pr;eseripti Aldrici episcopi ter-

quippe parte ipsins eeck-ia in ipso solaiio featquc saeravit altarc iu honoreomuium sanctorum, in quoel muliorum sanctorum pignora protali

cit

auno

priis collocavit

manibus.
ct

lu sinUtra

autem paruhonore

tio. praedictam ecclesiaui jam lemniter et deceuter dedicavit. In praescriptonamque Calendarum die, Turonis metropolis civitatc

dictus pontifex so-

ipsius ecclesiu;

iu

sinistro

ileambulatorio in

orientali parte fecit et couseeravit altare in

sancti Dionysiiet saucti Laurcntii, ac sancti iieimgii

per consensum et electionem Landramni praecjialiorum ctae Turouicee urbis archiepiscopi, sive episcoporum atque multorum abbatmn atque cumituiii necuoii ct aliorum innunierabiliumprudeutium yirorum a Ludovico pnescripto iinperaiorc, cura Cenomanicae urbis et sollicitudo totius populi
ipsius

sanctique Medardi, seu sancti Bonifacii

cl -ancti

urbis parochke Aldrico praefato episcqpp coinmissa est cui omuipotens Deus, supplicitcr
;

oramus, una nobiscum tribuat requiem sempitcrnam et vitam letcrnam. Pr.escripto vidclicet anno incarnationisDomini nostri Jesu Christi, undecimo

i;

quoque Calendarum Decembris
sccravitjam
dictu-J

die solemnitercon-

Aldricus pontifex absidam matris et senioris civitatis ecclesiae, quam a novo fuudavit etmirabiliter ornavit atque fabricavit, etqua et altare mirabiliter fabricatumet compositum construxit.

nccnon et sancti Eleuthcrii martyrum et confessorum Christi, et eorum reliquiasiuipsopropriis manibus collocavit altari In praedicto videhcet sinistro solari et deambulatorio in medio aliud fecit et sacravit altare in houore sancUe Dci gcnitricis Marke ac sancta? Anastasiae sanctJSqiie C;ecili;e, iiccnon ct omnium sanctarum virginuiu, et pignora sauctarum virgiuum iu co multa propriis collocavit manibus. Deoisum quoque et in dcxtcra, sive onciuah partc praefatte ei clcsiae fecit et consecravit altare in honore sancti Ambro.-jii et sancti benedicli, sanctique Gregorh, ac sancti AuHnstici,

gustini sive sancli Juliani atque sancti llieronymi,

necnon

et sancti Vigoris Christi

confcssorum,

et

eorum

in eo decenter et ecclcsiastico

inore collo-

Jam

dietain quippe

absidam uua cum

pruj-

cavit reliquias. Extra

chorum
fecit et

seilieetetin dexteru

fato altari consecravit in

sancUe Dei genitricis

honore sancti Salvatoris et Mariae, etsanctorum niaiU-

parte ipsius ecclesias

consecravit altare in

Gervasii et Protasii, sed et saucti Stephaui in quo et reliquias saucli Salvatoris et saneke ejusdem Dei genitricis Mariae, atque de proprio cor-

rum

honore saucti Georgii et saucti Kelicis, ac sancii Symphoriani sive sanctiSixti atquc sancti Tiburtii, sanctorum quippe Marceliini et Petri, et eorum iu
eo decenter collocavit reliquias. tn
siuislia

uam-

quc et in orientali partc ipsius ccclesiie fccit ct sapore sanctorum marlyrum Gervasii etProtasii, sive sancti Stephani iu saepedicto altari, propriis maui- £ cravit altaieiuhonorc sancUe Scholasticie et sauctae Aguetis ac s*nctae Luci;e, atque sauclie Lodcbus deccntcr collocavil et mirabihter composmt.

Abam quoque partem

pr.e.seriptae niatris et civita-

tiseccleske, cujus consccrationis dies pcnitus ab oinnibus iguorabatur, iu praedicto Domini Salvatoris nostri

saneUeque Geretrudis et sancUe Aldegundis, virgiuum Chiisti, et in eo eariun reliquias propriis deccnter collocavit manisind;e,sive sanct.e Afra;,
siuistra parte ipsius bus. Extra chorum autem ecelcskclccitct cun-ccravit altarein honore sancta;
A;,'ath<e

Jesu Christi nomine

et

saneUe Dei ge-

m

nitricis Marise,
et

sanctorumque lnartyrum Gevvasjj

1'rotasii, atque sancti Stephani, reconcdiavit atque solcmuitcr dedicavit. In pr;efata namqiic ecclesia seniori altaria construxit et a novo fundavit, atque iu supradicta die sacravit numero de-

et

sancke

Fclicitatis

ac >anct;c

Sabin.T

sauit;cque Euphcmiie sivc saactae I'crpelu;c atque
sanci;c BriigidsB,

necnon

et sanctft".

Geaowfee,

vir-

cem etnominasupereaeorum sanctorum, inquo:

rum memoriis
jussit
;

ea consecravit, desuper ascribere

ginum Christi, et earum iu eo decentcr ]j!-opriis manibus collocavit rehquias. In media quoque Ecclesia fecit altare iu quo et crucitixuui Ilomiui
nostri Jesu Christi auro
vl

quae etadhuc per singula altariainserta singillatim et distincte ac diligenterinvestigautibus re-

ai^cnto mirabiliter fabriin

catum

erexit, et
ir.

ipsum

altare

niediu

icclesia

periri

dem
xit

hodierna die queunt. Deambulatoria siquisursum per totum in circuitu ipsius ecclesiae

positum

honore sanctissimaeTrinitatis in eo deceuter propriis collocavit mauibus. Antedictus igitur Aklricus Ceuomanicffi pr;efate urbis episcopus

fecit, in

quibus

et cdtaria

quinque nobiliter cou=truin dextera et in

atque sacravit.
in

Primum enim

anno incarualionis Domini

nostri Jesu

Christi oc-

orientali parte

altare iu praedietis

deambulatoriis
et sancti

positum sacravit
Hilarii,

houore sancti Martiui

tiu^entcsimo trigesimo et quinto, et anno imperii piissimi Ludovici imperatoris vigasimo et tertio,

ac sancti Germani sauctique Vedasti, sive sancti Domuoli atque sancti Carileii et sancli Ri-

anno siquidem ordinationis sii.t teetio, indictione quatiiurdecima, undecimo vero Calendarum Juliarum die solemniter consecravit occideutalem parlem s;epedict;e matris et Cenomunicie ci\itatis senioris ecclesise, quam et a novo fundavit ct miralnlitcr ornavit,
xit
:

gomeri confessorum

Christi, et

pignora praedictoet

rum sanctorumin eo
ecclesiastico

propriis

manibus decenter

more

coilocavit. Aliud vero altare in
et in

supradicta dextera parle

eodem dcambulatoin

honorc sanctiPctri et sancti Joannis apostoli et evangelistae atque sancti Andrc.T, nccnon etomnium apostolorum, et

rioinmedio positum sacratum

ad eSectum qiu i%ue aaqm pcrduqua et altare fecit in honore saucti Joannis ISaptistie, quod et insuper dictoCalendarum die iu
in
cravit, etpraedicti sancti Joaunis BaptisUe sivealio-

honore saucti Jounnis HaptisUe solemniter conse-

rehquias corum

iu ipso coliocavit alturi. lu occiden-

;

VITA.
ruiu niultorum sanetoruui reliquias
propriis iua-

38

A

fuit,

cujus eonseeratiouis dies ab omnibus peni-

nibus
dexterfl
ftvil

in

eo deeenter collneavit. Aliiul ergo in
parlis eeelesiu:

tus igiutrahatiir, sed

modorcuovata

et reconciliata

parte ipsius oecideutalis

sivc coBsecvate est in
gciiiiricis

altare et iu prwseripto die conseeravit in lio-

honore predictsa sanctse Bei Maria: seu sanctorum Servasu' el Protasii
Stephani
solemniter
et

nore saneti Christophori et sancti llippolyti atque saneti Saturnini, uiartyrum Christi, et eorum reliquias iucoiifessione ipsius altaris propriis decenter
collocavit

sive

sancti

cauonice in

pMSBCrJptO Calendarum dic a prielixo Aldrico episcopo, conslituit lieri et plcnam refectioncm jam
dictis
l)ci servis ministrari. In his quoque prsdictis quiiique fcstivitatilms ccnsuit utprsedicti canonici et Uei servi acciperent de prsefata villa de pane

manibus.

In

sinistra

nainque

parte

ipsius occidentaiis partis

--enioris ecelesite in sual-

prascripto Calendarum die terlium consccravit
tare in

honore sancti
ilrixii,

Victurii et saucti

Victuri, ac

sancti
di,

sanctique Arvei,atque sancti liauinaAliuiri,

seu saucti

seu saucti

l'11'aeii

et

sancti

optimo persingulos pr.edictarum festivitatem dies modios quatuor, arietes optimos sex, et de viuo optimo modios duos etde potioue optima modium

Juliani

priim ipsuis urbis episcopi, atque sancti

Turibii ct sancti Pavacii,
rii,

necnon
in

et

saneti

Libo-

unum, eadem
In

et caetera, sicut

ifl

ejus testamento

quod de

re fecit, continentur inserta.

confessorum

Christi, et

eorum

reliquias pro- g
praescriptas matris et
siae

V.
ipso ergo ordinationis atque consecrationis

priis

manibus decenter

supradicto collocavii

altari. Pnescripto munque undecimo Calendarum Juliarum die, auledictus Aldricus pontifex est de

Cenomanicte

civitatis eccle-

utero matris suie uatus, cui omnipotens Ueus assi-

supradicta ecclesia apparuerunt mulue, videntibus Domino insigniter

anno primo

virtutcs in

dua intercessioue praedietoruin sivc omnium sanctorum tribuat vita asternaliter una cuiu eis frui
sempiterna.

tribueute

multis.

Quidam enim claudus
in

et

utrisque pedibus

debihs

praefata ecclesia

ad

Amen.
IV.

vespertinalem

synaxin adveniens,
et

dum

fratres

Domino vota per»olverent

offieia

vespertina

Dedit quippe praefatus Aldricus pontifex villam

cujusvocabulum est Buxarias, cum omnibus ad se pertiuentibus, una cum silva cujus vocabulum est 1'elieionis, de qua et plesuis,

quamdam canouicis

peragerent, unisque pedibus restauratus ac sanatus multis videutibus fuit, ita vero pristinum reciperc meruit gressum quasi nunquam claudus ac
deliilis

fuisset.

Alius

nius praedicti canonici

eorum mererentur habere
,

synaxm jam
sii,

veniens, qui

siquidem ad matutinalem mutus ab ortu nativitatis
canonici ac Dei servi in
et

stipendia, et delectabili' s Dotnino famulari, sive pro imperatore antedicto Ludovfco et conjugesua Judith,sed et pro liberis regalibus,sive pro universo exercitu eorum, atque pro saepedicto Aldrico ipsius urbis episcopo orare certatim studerent, et delectabilius sive studiosiuseisDominomilitare delectaret. De prtefixa videlicet villa censuit, atque
suis successoribus

suae et surdus erat,
(

dum

dicta sancti Salvatoris et sanctas Dei genitricis

Marias, et

sanctorum martyrum Gervasii

Prota-

atque saucti Stephani eeclesia devotissime matutinalem pcragercnt synaxin, tam auditum quam et locutionem inibi pleniter recepit, et ita loqui
ac audire meruit eeu
fuisset.

contestando in suo privilegio
canonicis suis
fecit

Sequenti

nunquam surdus ac mutus namque tempore quidam cajcus

quod de eadem

villa prasdictis

veniens in

jam

tlietam ecclesiam,

dum

missa a
perage-

adjuravit ut fratres ct canoiiici Ceuoiuanica in urbe

saepedicto Aldrico episcopo et a suis consacerdo-

degentes haberent plenam refectionem

m

uudeci-

tibus sive reliquis

ministris devotissime

mo Calendarum

Januariarum die,quando mater et civitatis ecclesia senior Cenomanica in honore sancti Salvatoris et sanctae ejusdetn Dei genitricis Marias

visum Domino largiente recipere in supradicta ecclesia meruit plenum et ita videre veluti nunquam cascus fuisset. Alius ergo plenus ctemobatur,
nio,

et sancti Gervasii et Protasii sive sancti Steest

qui graviter a diabolo vexabatur,
in

et

saepe

phani

a

jam

dicto Aldrico episcopo solemniter

dedicata. Similiter censuit ut de prwfata villa plena
praedictis fratribuset eanonicis

rum Januariarum

die heret plena refectio

undecimo Calendain quo
;

ignem quam et in aquam sive in reliqua pericula se demergere volebat, qui et multis funibus constrictus atque colligatus erat ne aliqueni laedere posset, in supradictam ecclesiam ad ma-

tam

die et srepedictus Aldricus in praescripta civitate et in prasfata ecclesia est canonice et solemniter a nobilissimis et doctissimis

atque sanctissimis episcopis pontifex ordinatus. Similiter censuit utin unantedictis canonicis
et

dum ibi a Dei seribidem constitutis et a jam dicto episcopo divina peragebantur intensissime officia, a daemonio
tutinalem synaxin adveniens,
vis

curatus
lia

et

pleniter sanatus est ceu
esset. Alia

nunquam

a

decimo Calendarum Juiiarum
et

daemonio vexatus

quoque innumerabiet in

Dei servis de prsefata villa fieret plena

optima

signa in suprascripta ecclesia

antedicto

refectio, in

quo

die et praeflxus AJdricus episcopus

est de utero matris suae natus, atque occidentalis pars prEescriptce matris et civitatis ecclesiae ab

primo ordinationis, consecrationis, sive reconcihationis suffi anno, necnon et in subsequentibus annis,

innumerabilia multis apparuerunt videntibus
lectoris

sodem
est

pontiflce est solemniter dedicata. Similiter
Mariae, quae
die,

signa, quae propter prolixitatem sive propter ta>

in assumptione sanctae Dei genitricis

dium
in

atque auditoris hic non inseruimus
in
ejiciendis dasrnoniis,

decimo octavo Calendar. Septemb.

in

quae tamen tanta sunt
recipiendis

cujus praefata ecclesia a sancto Juliano sacrata

gressibus, in reddendis auditibus

39
et

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI.
reparandis visibus, sive in reliquis Dei benefiquanta, ut reor. duo vel tres quaterniones
valerent. Alii

40

A

et

ciis

ad opus fratrum ibi degentium cum eonsensu suorum canonicorum atque aliorum tam episcoet

minime capere
febribus
scripta

autem

infirmi

tam de

porum quam

aliorum nobilium virorum
VII.

fecit

quam
ecclesia

de

aliis

infirmitatibus in supra-

hic inserere placuit.

innumerabiliter multi.

Domino

largiente, sunt sanati, atque pristinam

sanitatem

recipere et

plenam meruerunt
VI.

adipisci salutem.

Exemplar privilegii et traditionis quam domnus Domnulus de villa Trkione et de Fraxinido,
sivevillula nornine Debue, atque de aliis viilulis
sive rebus ac territoriis susc sedis ecclesiai' in die dedicationis ssepedictse Sancli Yincentii ccclesix ad ipsam ecclesiam fecit.

Antedictus enim

domnus

Aldricus, praefat» urbis

episcopus,quando
die a largitatione
ratoris,

in prasdicto quinto lduum Nov. domni Ludovici piissimi impeper consensum et electionem multorum
est,

Domino venerabili Domnolus episcopus.

Ecclesi<e

Cenomanicae clero
desiderabile in
;

nobilium virorum, sicut supra dictum

accepit

Congruum nobis
charitatis
vestrae

fuit ut

votum

jam dictum episcopatum, quidam
Dei
Eeclesia»
et sui

quia si consensus vester desiderium cordis nostri decreta intimaverunt atque firmiter protestati sunt praefixo domno Ludovico impera- g adverterit, credimus nullius nullo unquam tempore contrarietate a nobis pariter firmata posse tori quod abbatia Sancti Vincentii non esset de
aemuli sanctae
convelli,
civitatis,

notitiam poneremus

jure antedicti episcopi, sed fiscus saspedicti domni Ludovici imperatoris esse debebat. Domnus igitur

cum pro
reliquias

salute populi, velul

custodiam
sancti

domni

ac

venerabilis

Ludovicus imperator ad hoc inquirendum alque veraciter investigandum suos strenuos et fideles misit missos, qui hoc inquirerent si fiscus esse debebat, an de jure et dominatione antedicti episcopi esse deberet. Aldricus vero in hoc valde angebatur, tristabaturque, quod tali occasione a jure et dominatione saepedicti episcopiijamdicta abbatiasancti Vincentii perdita et injuste ablata fieret.

Vincentii rnartyris intercedente praesumptioue ausi

fuerimus deferre,

cum

Dei adjutorio et vestro.

eidem loco dignitatis ereximus in culmine, ita petimus ut nostro pariter ditetur et munere et si sensus vester in nos contulerit claritatem, hanc paginolam donationis vestro quaesumus ut firme;

tur robore.

Dono ergo

in ipsius

domni

Vincentii

honore donatumque esse volumus villa cognominante Tricione, quam Abundantius visus est Non enim habebat ibi cognitos homines, nec ipsam quondam tenuisse, per loca designata ad Conrem cognoscebat sed Dominum obnixe deprecafluentes usque Bucias defluit in Indua usque terbatur ut sua negligentia ipsa abbatia Sancti Vincentii de jure praedictae Ecclesia? perdita uec alie- p mino Proliacense, subjungente ad se adjacentia Saturniacinse, inde pervia Saturniacinse pervenit nata fieret. Quem nempe Dominus in hoc exaudiet ipsas res vit, et oppido illum consolatus est ad vuacta usque campo Daulfo, deinde a broialo Censurio usque ad domum Mera\ inde ad camadminiculante Donrino evindicare meruit, et ad jus pum Locogiacinse pervenit ab ipso Tricione eum suae sedis ecclesiae jure firmissimo retiuere, licet in ipso die introitus sui, quando primo in festiviid quidquid Mallarieus Diaconus noster tcmpore vitae sure usufructuario possidere videtur, cum tate sancti Martini in ipsam civitatem Ceuomani; ;

cam

est ingressus, ipsa inquisitio facta fuisset, ubi

agris pratis, pascuis, silvis, aquis

aquarumve de-

et testes

habuit qui ad jus sui preefixi episcopatus ipsam abbatiam testificaverunt atque confirinantes dixerunt quod sub dominatione et jure
praefati episcopatus esse deberet. Privilegium

cum mancipiis his nominibus, Leudomado cum uxore Leudomalla et infantulum I.itoeursibus,

ergo

meri, Leudolfo, item Leudolfo, Chariobandi, Vinollede, et Mogiane, gregi equino quem Allomeris
intra
retur.

quod domnus Domnulus de praefata abbatia fecit quando prrefatum monasterium et jam dictam
Ecclesiam de rebus suaj
ipso tempore
sedis
Ecelesias ditavit,

terminum ipsum commanens custodire videldemque et villa Fraxeneto, quam bonae meAp. Presbyter tenuit, curu broialis Marcelcum vineis, silvis, pratis, pascuis, aquis

rnoria?

minime invenire quivit, quod ei tunc absconditum fuit. Sed posteaquam illud jam evindicatum et per praeceptum coniirmatum monasteriolum habuit, ipsum privilegium Domiuo ad-

liaeensis,

aquarumque decursibus, cum accolis decem commanentibus m rem Ecclesiae. Quicunque opportuui ad domum ipsam fuerint, quos per ad signutionem Dcudorico defensore perceperit possidendos,cum mancipiis his nominibus Lanvoneto, Fredulo eiim uxore Taligia, SesuIfo.Castinocum uxore

miuiculaute invenire et adipisci meruit. ldcirco in hoc opusculo praedicturn privilegium nobis inserere placuit; ut
si, quod absit, futuris temporibus de ssepe jam dicta abbatia aliqua qu;estio orta fnerit et praefatum privilegium aliqua machina-

Leudomalla

ct filio

Leudoghisilo,
filio

cum

filia

Childe-

gunde, Puppa

cum

suo Populonio,

cum Leu-

tione aut

malo ingenio

aliquis occultare vellet, in

hoc opusculo exemplar ejus iuveniretur. cum quo et solatium iidelcs ejusdem sanctre Dei ecclesias haberent, qualiter ipsa abbatia nunquam a jure et
dominatione
liter ct

Leudomanda cum libertis omnilms Parimodo etlocello ad Buccis, quem de Eutclio presbytero accepimus, cum man-

domundo

et

preedicti presbvteri.

prrefatae ecclesiae perdita fieret. Sinii-

cipia qui ibidem excolere videntur, pratum intra vinarum supra ripa Sarthae secum quem Abundantius vel actores Ecclesias visi

privilegium quod jam dictus domnus Domnolus de colonica ad ecclesiam Sancti Vincenfii

gisilo

puero,

cum armento pecorum quem

sunt tenuisse Chyldiipse

41

VITA.
el

42

oustodire videtur,
rato prato

oampo adjaeente ad memo- A

qui praesens fuerit ordinatus de loco prrefato

com-

quem

nostro operefecimus, Sescismun-

memorationem meam annis
procuret. Ideo
tibi,

singulis

adimplere

do cum uxore sua Wiliare. Haec omnia quidem per hanc paginam donationis, quam Aunulfo diacono prajrato unanimiter rogavimus conscribendam, constat delegasse, nuncupata basilica habeat, teneat, possideat, quicunque loci ipsius dignitatem perceperit, jure hoereditario perpetualiter sihimet vendicet possidendum. Si ullo unquam

Niviarde diacone, ac defensor nostree eeclesiae, indico atque jubeo ul hoc tua
traditione, sieuti

cum

nunca dicta ecciesia possidetur, oimii soliditatj vel adjacentia Suolevo abbati
vero inserendum rogavi, meae obvius esse voluerit, malc-

facias consignari. Iloc

ut qui voluntati

tempore aut pontifex civitatis aut quffiiibet persona a nobis donata vel tradita de dominatione basiliere ipsius abstrahere voluerit, induat maledictionem
pro beuedictione, et Douiini nostri Jesu Cliristi vel

dietionem illaui incurrat quem Propheta in psalmo CIX decantavit, et prresens pagina maneat inconvulsa, quam pro rei veritate manu propria
subscripsi et domniset fratribus meis

muniendam

omnium sanctorum martyrum
et

incurrat offensam,

rogavi Uomnolus peccator subscripsi. Audoveus peccator subscripsi rogante domno Uomnolo epi-

voluntas nostra perpetim,

auxiliante
legis

capiat firniitatem,

Ans

Juliani

scopo. Theoduifus peccator subseripsi. Aiuiulfus Domino, indetamen- b presbyter subscripsi. Leudoricus presbyter subscripsi.
IX.

tionem.

regnante domini nostri Chilperici regis pridie Nonas Martias. f Domnolus peccator subscripsit. Germanus peccator, rogante clero Cenoruanis, subscripsit.
civitate,

Actum Cenomanis

anno

xi

Dinamus peccator consensit
scripsi.
si.

et subscripsit.

Drau-

scio presbyter subscripsit. Injuriosus peccator sub-

opusculo exemplar praea domno Ludovico piissimo imperatore, quando res de srepe dicta sancti Vincentii abbatia et ipsam abbatiam adjudicare et adipisci meruit.
cepti

Placuit etiam in hoc

quod jam

dietus Aldricus

Populonius presbyter consensi et subscripAlioveus presbyter consensum nostrum subpeccator consensi et
subscripsi.

Hoc prxceptum
1217,

(Vide Patrologix tomo CIV, col.
X.

inter Ludovici Pii Diplomata).

scripsit. Setrius

Similiter in hac scedula vel in hoc Jibello inseLeudoveus presbyter subscripsi. Daunaredus presrere placuit exemplar praecepti quod supradictus byter consensum nostrum subscripsi. Frigimodus domnus Aldricus de villa quae Brogilus vel Novapresbyter, Ursicinus diaconus consensum nostrum villa nominatur cum omnibus ad se pertinentibus subscripsimus. Census diaconus consensum uostrum subscripsi. Romolus diaconus consensi et „ tam viUulis quam mancipiis, sive reiculis atque subscnpsi. Daddus diaconus consensum nostrum forestibus, necnon et omnibus ad eas juste pertisubscripsi. Noxus diaconus subscripsi. Seuvovenentibus accipere meruit ut, si necesse fuerit, chus diaconus consensi et subscripsi. hoc exemplar futurisappareat fidelibusprrescriptre
;

Ecclesias,
VIII.

quahter omnibus notum
(Vide ubi supra,
XI.

sit

supradicta

causatio.
col. 1218.)

ltem exemplar quod dominus Dornnolus de villa Canon per consensum canonicorum suorura ad ecclesiam Sancti Vincentii fecit.

Anno xx

regni Domini nostri

Insuper in hoc opusculo inscribere libuit
Chilperici
glorio-

exem-

sissimi regis, pridie

nolus in Christi

sem domno
peculiaris

et

Nonas Septembris, ego Domnomine episcopus cum evocasfratri meo Audoveo episcopo An-

plar prrecepti
et

quod

srepedictus Aldricus

decimis vel restaurationibus de censibus tam monasteriorum
et

de nonis ecclesiarum sive

quam

celliilarum

degavse civitatis visitare sanctis liminibus patroni

villarum qure largitione regia vassalli dominici

mei

Vietorii episcopi

imo

adipisci, Mcet injuste et contra

canonicam auctooblatio fidelium ab

et

solemniter

cum consensu omnium fra. episcopis et ministris eorum secuudum canonitrum meorum presbyteroruni, quia ante tempus D cam institutionem dispensanda et gubernanda testamentum meum condidi et in ipsam voluntaest, non a laicis et srecularibus vel laicis hominitem meam adhuc non complevi, quod meum bus praesumpsermt, sub anatliematis nomine a conscriptum videtur volo in omnibus conservetur, sanctis Patribus districte feriuntur. Illis quoque et li.ee paginola plenum capiat opto robur. Dono hoc valde caverdum est, ne pro temporahbus hubasilicae sanctorum Vincentii et Laurentii, quam jus sfficuli a deliciis ccelestis regni perpetuo alie. meo opere construxi et aedificavi pro salvatione nati, quod absit, fiant. civitatis et populi collocavi colonicam cognomina(Prseeeptum de quo agitur vide ubi supra, tamCannono, cum agris, pratis, pascuis, silvis,
ipsius celebrassem,

ritatem,

meruerunt.

Nam

aquarumve decursibus, et mancipiola duo Waldardo cum uxore sua vel infantibus eorum qui ibidem nunc commanere videntur, ab hodierno die praedictus Abbas antedicti loci ad stipendia
aquis,

col. 1219.)
XII.

Placuit etiam in hoc scripto inserere exemplaria

prfficeptorum qure praefatus

domnus

Aldricus, sae-

fratrum nuneupatre basilicas faciat revocare, et tamen post obitum meum, quando Deus jusserit,

pedicUe urbis episcopus, de monasteriolo Sanctre Mariffi quod est situm intra murum civitatis et flu.
2

Patrol CXV.

43

AI.DRICI

CENOMANENSIS EPISCOPI.
>

44

viurn Sarthse accepit,

quod
,

eu.iti.

vicus piissnnus imperatoi

A habere queant. Nonnulla etenim alia prfecepa pi-cnfatus domnus Aldricus jamdictte urbis episcopus accipere pro
audientium
tirmitatis

reverentiam sanctoruin sive
et

ctionem
i

causa studuit, quae
scriben-

amorem

praedicti

AldricTsuprascriptae
tradidit.

rbis

in his schedulis propter prolixitatem vel fastidium
vel legentium,

ep scopi ad matrem etcivitatis semorem ee.clesiam

sive taedium

po do nnus Aldricus
toi s

estative et legaliter
in
et

Quam

antedictus

tium, inserere
Praedictus

minime

lihuit.

Jesu Chrisli

honore Domini nostri Salvaejusdem genitricis Mariae sive
et

XV.
quoque Aldricus, siepedictte urbii> episcopus, collegit qu;edam capitula canonum
valde
utilia et

sanctorum martyrum Gervasii
sai cti
vit

Protasii

atque

Stepbani renovavit, soleruniterque consecraatque reconcitiavit, congregatis scilicet episco-

necessaria, quae a suis consacerdo-

tibus s;:epis>ime legenda sive mcmoriie

commen-

atque sacerdotibus multis nobilibus sive neliqu 5 Christi et sanctae Dei Eccleske ministris, cum coi sensu videlicet absentium multorum et innume •abiliuru nobilium episcoporum praedictaru mareni ecclesiam in supradictorum memoriis B cotsecrare solemniter ac studiosissime meruit. Primo siquidem hoc accepit praeceptum, quoniam put ibat quod praedictum njona,sleriolum donatio
pis

dauda
edictis

tribuit.

Ex quibus enim canonibus atque
praefata capitula strictim coiligere

Patrum

curavit, iu suo procemio continetui insertum. Pri-

mo

vero eollegit capitula nonnulla ex duodecim

regum

et fiscus esset

imperatorum Sed postquam
.

ex decretis Romanre sedis cpiscoporum, quurum praefationem in prima froute praeDemum quoque dicli operis valde utilem posuit. quae sequuutur cx aliis collegit canouibus atque dictis Patrum diversarum provinciarum, atque
conciliis >ive

invtnit traditiones et precarias sive

priyilegia

e>

strumenta multarum chartarum inyestigario sive armaiio praedietae ecclesnn, qualiter pra^falum mouasteriolum Sancta? Mariae ad jam dictam matrem et civitatis ecclesiam a Deo devotis et hberis atque nobilibus utriusque sexus homiuibus traditumfuerat, aliud inde accepit praeceptum, sicuti in eo continetur insertum. Idcirco hoc facere studuit ut si, quod absit, futuris temporibus aliqua
ex hoc causatio orta
plaria
fuerit, et

nonnulla ex his cum aliis sanctissimis et doctissimis episcopisin syijodis pariter sanxit, sive ex capitulis Christianissimorum imperatorum, in synodis episcoporum decretis tam tempore Pippini

quam

et Caroli sive
libelli

Ludovici, sicut in

praefationt-

bus ipsius
fecit

a diligentcr investigantibus inve-

niri potest. Sa?pedietus

quoque Aldrieus episcopus
eiborium nominatur, super sacratum, ut pnetixumest,

tugurium, quod

et

altare seniori,
in

quod

est

praedicta praecepta
fuerint,

aliquo ingenio ablata vel perdita

exem- P

cis Mariaa

honore Domini Salvatoris et sanctas Dei genitriaique sanctorum martyrum Gervasii et

amborumin

his reperiantur schedulis prae-

Protasii sive saneti Stephani

neenou

et

simul in

ceptorum, et in hoc inveniaulur inserta libello, quatenus ex hoc procuratores jam dietae sedis ecclesise, si necessitas fuerit, adjutorium et reeuperationem habere valeant.
(Vide ubi supra,
His
est
col.

veueratione ethonore

omnium sauctorum. lpsum
;

euim ciborium
genteas
sicut
et

et

apparet, fabricare studuit

argento mirihce, sicui hodie in quo et cennas ar-

deauratas desuper configere praecepit,

1255 et 1256.)

XIII.

videtur. Hinc

hactenus a conspicientibus praedictum opus namque fecit in loco in quo olim cameretrices sive latroues
habitare solebant
milliario
et

inserendum item exemplar prascepti domnus Aldricus de rebus et de monas.teriolis sive celluhs atque vicis, necnon et villulis sigillatim nominatis sub emunitatis tiii-

nes

et

quod

saepedictus

monasterium supra lluvium
sernis a

Sarthae

jam

dicta urbe distante in

honore ^ancti
et

Salvatoris et sanctae Dei genitricis Mariae

saucto-

jioue et gubernatione suoe
refedificavit, et

sedis ecclesise,

quam

melioravit,

quasi a novo restruxit atque inimmajoravitque, et in honore sancti

rum martyrum Stephani, Gervasii, et Protasii, atquc omnium sanctorum, in quo et dormitorium novum decenter compositum fecit, et in ipso dormilorio absidam in orientah parte uiiritice consipsam truxit, et in ea altare construxit et erexit
;

Mariae

Domini Salvatoris etbeataa ejusdem Dei geuitricis atque sanctorum martyrum Gervasii el

Protasii sive sancti Stephani solemniter consecra-

praeceptum istius exemplaris a domno Ludovico piissimo lmperatore percipere meruit, sicut in eo continetur insertum. lta etenim in eo
vit, et

vero absidam, una cum pnedicto altare in die iv kluum Septembris una cum suis reliquiis in honore sancti Benedicti confessoris prascipui solemniter

consecravit

;

et

ubi antea latratus

canum

et

habetur scriptum. (Vide ubi supra,
XIV.
Praedicta

ululatus
col. 1257.)

pauperum qui a

latronibus inibi inhabi-

tantibus exspoliabantur resonabant, ibi

hymnos

quoque proecepta

in

hoc opusculo ideo
si

inserere placuit ut, sicut dictum est,

luturis
i

aut

modernis de supradictis rebus aliqua qi >(ioorta fuerit, exemplaria autedictorum iu hoc libello inveniantur inserta praeceptorum iquatenu per ea
j

angehcos et propheticos sivaj caeterarum divinarum Scripturarum laudes decantare et resonare die noctuque Domino constituit. Fecit quoquc in ipso monasterio refectorium novum et nobiliter compositum, et caetera oflicina fratrum, tam cellaria
i

quam

et alia

officina mirabiliter

et

decenter

fideles suprascrJptaB ecclesiaj et rectores

atque gu-

pnstruxit et rr^ukinterordmavit,niouachisqucad

bernatores ejusdem ex his exempluriis adjutorium

inhobitandum contiadidit. ln ipso ergoloco Calend-

,

«6
Maii itiuihiinrnia aeotesiffl et eiaustri ecepit
ct

VITA.

<o

ponene A
virlus

coustruero

;

iu

quo opere

mha

ct

magna

Dei est ileclaiala, quia quee Lnduos &ul Lrea annos

pr»dietormn lionore sanetorum consecravit, et ad fulciendam fratrum necessitatem ibidem Uomino servientium, uua cum suis consacerdotibus et
in
cicricis aanete viventihus,

miniuie putahant eese consuiuniata. in quatuor et (|uinto dimidio mensibus, ttomino adunmcutauali coiisuniuiuUuu est, id est, a (-'al. Maiis usque \vi Cal. Oetobris; in quo Laicuduruui dte elipsa ccclcsia est consccrata, et ipst nionaeLn iu durmitorio

cuni consuitu

ct

consen-

su

velcinei

iiiiiversi

cleri

et populi, contradidit

qnaluui'

Lvangelia mirifice conscripta

Mircinu iiua

gehum
tibus

et

et calicem patena sua. Ktenim ipsum Lvanpriedietum ealiecni aureum, Deoque sa-

cum

novo eiepenmt dormire, e! iu refeeto.io inibi novo luanducure, qu;c nulio inodo lieri [>otuisseut nisi Domini misericuidia et ejus uiagna \irinilii

eratum, una
cunetis

cum

cieteris episcopis et

consacerdoet

manus eorum desuper imponentibus,
reliquis

consenfientibus ac

exorantihus,

tus

hoe pnestare dignatus esl
sfflculorutn.

hoe operata esset. Unde et ipse laudatui', qiq et ccineedere atque divinitus openuj
;

ibidem de rebus

sita; sedis ecclesiae cum consultu oiuniiim eonlradidit, multis testibus circumastan-

cui esl lionor et

gloria

in s;eeul;i

libus noliililms etliberis
est
:

homiuibus videntibus; id

Amen.
XVI.
j

viliam Apiaeum, iu

qua sanctus

Ulfacius cou-

iessor

Lhristi requiescit in corpore,

cum omni

in-

In preedicto itaque
fice et ordinabiliter

monasterio ecclesiam iinn-

tegritate, et villam

compositam a novo constru" qua at quatuordeeim altaria erexit, et ea in memorias et nomina atque houores eoruiu suiicmI. iu
et eouseeravit, et

Luciacum cum omni integritate, etmedietatem de villa Can, et medietatem de villii Beruis, et illas culturas duas juxta praeiatum mouaslerium infra illam silvam conjacentes, una

torcuu dedicavit
iu eis collocavit,

eoruin pignoru ea haete-

cum pratoex

aliaparte mouasterii consistente,

si-

quorum nomiua super
lp.-uni

cut termim ipsorum

monachorum

dividunt, etilla

uus adscripta esse videntur.
ul pivelixum esl.
in

eruo ecclesiutu
sive sancto-

liouore Doiniui Sulvato.is et
;;enitrieis Mari.e,

saneUe eju-dem Dej

rum martyrum

Gervasii et Protasii atque saneti

Stephani, neenon et simul in honore omniuin sanctorum soleuiuiter lieeenterque in die svj Gtflend. Octob. consecravil. Uuiu

moliua duo juxta monasterium supra tluvium Sarths constructum, et villam Salvariam cum aliis villulis juxta eum adjacentibus, eum manentibus triginta, etillam vineam indominieatam queejuxta ipsum monasferium consistit. Hoe totum preefixse ecclesia? ef praadicto altari in

dotem monachis

ergo conseciuliu

pnedictae ecclesia? a

jam

dicio episcopo et a suis

ibidem Uomiuo famulantibus regulariter cum consensu piisimi Ludovici imperatoris et episeoporum

minimecelanda accidit. Venit quoque quidam hoBlp, noinine movente homiuum aut voeante. sed divina clementia aspiranle compunctus, nomine Salahardus, nobilis genere, adpr;efatum loeuni et ad jam
miuistris pr;eparabatur, mira res et

multorum, maxime comprovincialium et consa cerdotum suorum, monachis ibidem degentibus perpetualiter ad possidendum contradidit, deprecans
et

contestans humiiiterque implorans ut
stabilia

nemo
vult

ea inde auferat, sed plura adaugeat,

et sicut

diclam episcopum,
qui dixit se velle

et

ad ipsaiu congregationem,

unusquisque ut sua pia facta
ila et nostra, licet

permaneant,

dem devotionem
fiiios

tradere proprium adeamad pnefixum locum et suos binos ad supradietam ecclesiam fradere ser-

suum
et

pauca, perpetualiter manere inconvulsa permittat. In quo die et in qua solemnitate constiluit ut monachi in ipso monasterio degentes et regulariter viventes fratribus canonicis

vituti, ut

et ubi,

si

Domino
ita

plaeuerit.

monachi

fierent, et cunctis dieb.us vitas

illorum inibi Uomi-

no deservirent. Quod
est.

post consecrationem su-

pradictam peractam, Uomino annuente, factum
Tradidit itaque prrefLxus vir, multis nobilibus
,

coram astantibus

prieiixo episcopo

suis sacerdotibus et

uua cum monachis supra prsecriptum

famulantibus subsequentibus commemorabitur. Ipsam ergo refeetionem clerieis matri et seniori civitatis ecclesias famulantibus dare censuit; quas etiam similiter in honore
matri
et

seniori

eivitatis

ecclesise

dent plenam refectionem, quse

et in

altare sancti Salvatoris

votum e.jus suscipientibus de proprio suo quautum; ut reor, cum mille solidis argenti pretiosi nemo emere poterat. Unde
praedicto episcopo et suis sacerdotibus atque

Domini Salvatoris et sancta? ejusdem Dei genitricis Marise, sive sanctorum martyruru Gervasii et Protasii atque sancti Stephani necnon et simul in veneratione et nomine omnium sauctorum noscitur
a praedicto Aldrico episcopo recouciliata et 3olemniter, ut prsefixum est, sacrata esse, ad cujus si-

mo-

nachis inibi

lem

fecit.et

Uomino famulautibus chartam legafidejussores ex eodem proprio uobiies

mililudinem

et

imitationem

et

hanc ecclesiam

in

et electos

condonavit. Ista igitur miracula nisi

instinctu Dei nullo

modo

fieri

posseut. Idcirco et

ea hic inseruimus, ut cuncli servi Dei pro eis qui haec legerint orent qui suis votis Uomini famula-

jam dicto monasterio consecravit. Qure igiturquoniam subjecta est matriet seniori civitatis ecclesiw idcirco et in ipsorum memoria quorum prmdicta
mater ecclesia
disposuit.
et

tum amplificare magnificareque atque adimplere
cupiunt sive cupierint.
XVII.

Quod

eonsecrata est hanc consecrare et ita ordinabiliter et solemniter
est.

Dommo
et

adjuvante factum

XVIII.

Consecratione igitur solemmter
acta,

canoniee peraltare

In die
sise,

namque

eohsecrationis prescriptae eccle-

ad ipsamecclesiam

sive

ad ipsum

quod

ut superius

commemorafum

est,

ceusuit su-

47
pradictis canonicis et Dei servis
civitatis ecclesife

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI
rnatri et seniori

48

A

ecelesiae,

quani infra claustrum canonicorum jam

famulantibus dari de jam diclo monasterio sancti Salvatorisde pane optimo modios quatuor, et de vino optimo modios tres, et quarum de potione optima, friscingas vero vervecinas duas et porcinas similiter duas. Constituit etiam utjam dicti canonici pleniter et deoenter
venirent

dictus Aldricus episcopus a

novo

construxit, decre-

tum

est ut praedicti canonici et ipsius civitatis Dei

servi et suburbani omnes presbyteri et clerici ad ipsam solemnitatem dedicationis ecclesiae sancti Stephani mane prima revestiti convenientes, unusquisque sacerdos in ipsa ecclesia pro anima praedicti Aldrici

cum

psallentio, id est

cum

crucibus et

pontiiicis cantet
in ipsius

missam unam

;

et si

reliquis divinis obsequiis et ornamentis, ut decet,

amplius voluerit,

ent benignitate

et

po-

nobilibus ad vesperas et vigilias jam dictffi festivitatis et dedicationis Domini Salvatoris et ipsius

monasterii eeclesia?,in qua tam vespertinale quam et matutinale seu missale officiuni dedicationis
ecclesiae, sicut in

sacramentario
eaeteris

el lectionario sive

antipbonario atque in
institutis

sanctorum Patrum
a prudentibus

et rationabiliter ordinatis

unusquisque clericus psalmos quinquaginta et si amplius voluerit, in ipsiuseri benignitate et misericordia sine remuneratione et potestate, orantes et deprecantes Domini misericordiam obnixe ut anima ipsius Aldrici episcopi quiete aeterna fruivaleat, et requiem sempiternam B ur>a cum sanctis et electis Dei habere mereatur.
testate ut faciat. Et
;

sanctee Dei Ecelesite cultoribus invenitur, agalur, et pleniter decenterque ei rationabiliter atque so-

Amen.
XXI.

lemniler una cum monachis ibidein degentibus et Domino famulantibus devotissime abomuibus perficiantur, et post vesperas in ipsius dedicationis vigilia praedicti canonici in refectorio cum ip-

Sanxit quoque antedictus

domnus

Aldricus epi-

scopus una

cum

fratribus et coepiscopis ac cano-

nicis suae sedis ecclesiae, consideravit ut in die or-

monachis talem refectionem sicut ipsi monachi una cum eis habeant. Missa vero crastina in
sis

racta, faciant ipsi canonici

die ipsius solemiiitatis canoniee et solemniter peutrum episcopus vel

dinationis ejus omnes presbyteri tam urbani quam etsuburbani, sive monasteriales reliquusque clerus ad vesperas et vigilias ipsius festivitatis, sicut in natalitiis episcoporum constitutum est solemniter agere, pariter
et

solemniter convenirent,

et in

magistri eorum melius et rationabilius judicaverint, aut in ipso monasterio reficiant pleniter, aut praedicta stipendia ad conun refectorium famuli

ipsa officia solemniter
refectorio

cum

ipsis canonicis

et

deter

votissime peragerent, et post vesperas peractas in

una cum

ipsius ecclesiae canonicis

eorum

deferant, in
lretantes

quo

et ipsi pleniter et et

decenter
;
(

bibereut, et ad nocturnas vel
ter postea venirent, et

reficiant,

quippe
XIX.

gaudentes de prae-

ad matutinas ple.nimatutinalem synaxim una
decenter peraepiscopis

dicta solemnitate.
Constituit etiam prsedictus Aki.ieus,
civitatis

cum
jam
dictae
est, ut

ipsis eanonicis solemniter et

'gerent. Iu ipsiusquippe solemnitatis die constituit

atque sanxit una

cum

sapientissimis

episcopus, et bumiliter dep"ecatus

in pnefixaj solemnitatis die unusquisqne
tatis

tam

civi-

sacerdos quam et suburbanus sivc praefati monasterii prcsbyter unam decantaret, dum in praesenti peregrinatione vixerit, pro eo vivenle

atque sacerdotibus ut mane prima omnes sacerdotes tam urbani quam et suburbani revestiti infra ipsam matrem et seniorem ecclesiam convenirent, et reliquus '•lerus una cum eis adveniat, et unusquisque presbyter pro jam dicto Aldrico pontitice missas devotissime decantet tres, et unusquisque clericus pro se psalterium decantet unum, aut simul omnis clerus versavice unum decantetiu chohaec vero officia et missarum soro psalterium lemnia pro Aldrieo venerabiliepiscoi o devotissime
;

missam, post obitum quoque ejus, quando Dominu: voluerit, similiter constituit et suppliciter deprecatus est, atque una cum eis pariter san.xit ut pro anima ejus praedicti sacerdotes in jam dicta die decantent devotissime unusquisque missam unam, et reliquus clerus, cuncti videlicet monachi et canonici, unusquisque psalmos quinquaginta
devotissime decantet, orantes
coeli

_

completa,simulomnes ad legitimum et canonicum tempus in publicum et solemue introeant officium
sicut in
est.

namque Domiuum
ut
in die

ut vitam habere praedictus Aldricus mereatur
similiter constituit

natalitiis pontificum facere constitutum Post actum quoque publicum atque solemne

sempitemam. Porro
clesiae civitatis

officium, simul
clerici

tam

ipsi

canonici

quam

et

omnes

xi Cal. Januar. dedicationis matris et senioris

ec.

ad praedicta

oflicia

peragenda convenientes

sacerdotes

et clerici

missas

et psal-

in refectorium pariter et sufficienter soiemniterque

modia sicut
toris

et in

dedicatione ecclesia? Sancti Salva-

jam

dicti

monasterii pro Aldrico episcopo

studiosissime decantent, id est, unusquisque sa-

cerdos missam
et

unam

vel eo amplius,

si

libuerit
et

de pnebenda quae eis.ad pnedicta officia et ad ipsam solemnitatem complendam a praefixo Aldrico dare de villa cujus vocabulum est Buxarias decretum est, sicut in testamento
reficiant

peragenda

unusquisque clericus psalmos quinquaginta
si

eo amplius,

placuerit,

Dominum

caeli

deprecantes ut anima ipsius vita sempiterna
et

orantes

perfrui et requie aeterna mereatur.

Amen.

de ipsa villa fratribus a jamdicto Aldrico episcopo pnefato et in eo scripto atque tirmato a multis episcopis constitutum est. Proadicta vero festivitas et antcdicta refectio tratrum quse modo agitur in xu Calendarum Januariarum die, quae
et

XX.
Similiter ergo et in dedicatione sancti Stephani

una

die

anticipatur propter dedicationem praetixae matris et

;

49
senioris civitatis ccclesiae,

VITA.

50

decretum

et

considera-

tum
cis

jamdicto Aldrico episcopoeta preediotis sauctis coepiscopis et suis sacerdotibus et canoniest a

A suburbanisivemonasterialesjuxtaurbcm degcntos et omnes sacerdotes infra illam commanentes, ad
praedictas sex festivitates decenter et revestiti convenirent, id
festivitas

universis ut transferatur in
et in ipsa die
et

diem depositionis
vo-

estxvm Calend. Septembrium, quando

ejusdem,
praedieta

quandocum Dominus dehocsseculo
;

Assumptionis sanctse Dei genitricis Manae
matris
et senioris civitatis ecclesiae,

care voluerit

agatur tam refectio
in missis et psal-

celebratur, ct in festivitate consecrationisoccidentalis partis

quam

antedicta solemnitas, tantum

quoe

enim
tur,

ul hoc,

quod modo pro vino

est xi Cal. Juliarum, et in festivitate dedicationis
ecclesise Sancti Salvatoris infra monasterium monachorum quod Aldricussupradictus episcopus su pra lluvium Sarthae a novo fundavit, etin quo mo-

modiis et caeteris orationibus et caeremoniis agitunc pro defuncto similiter, et prfedicto numeroadimpleto, id est, unusquisquesacerdos missas tres unusquisque clericus psalterium unum, in die depositionis ejusagatur pro defuncto episcopo.
et

naohos habitare
in festivitate

et

regulariter vivere constituit, et

sacrationis ecclesise Sancti Stephani

quam j am dictus Aldricus episcopus intra claustrum tunc unusquisque devotius et solemnius agere canonicorum a novo fundavit, quae est v Iduum quia major neoessitas est tunc quam nune certet, quoniam et amicus 111 vita qui post mortem ani- B Novembrium, et in festivitate natalitii praafati Almam illius non diligit, et pro ea orare non certat, drici episcopi, qiue est xn Cal. Janariarum propter anticipationem unius festidiei, id est, matris et seatque pro requie ejus orare et certare negligit et nioris ecclesi» consecrationis celebratur, et in fesdedignatur. Est namque a praefixis sacerdotibus
et Dei servis consideratum et decietum ut quisque hrec praeterierit, aut cujus negligentia prastermistivitate

cousecrationis matris etsenioriscivitatisec-

clesiae,

sum

fuerit,

sive

in

danda

prsedicta prsebenda,
offioiis,

seu in
et ibi

peragendis

prosdictis

ut

ante

tribunal districti judicis reddat ex hoc rationem,

sententiam

suam

accipiat. Videte, fratres et

episcopi, ut hoc decretum non negligatis, sed magis adimplere studeatis qualiter non damnationis pcenam, sed retributionis praemium inaeternum percipere valeasancti successores antedicti
;

xu Cal. Januariarum. Ad has ergo consideratum et decretum est ut praedicti sacerdotes revestiti mane prima conveniant, et in jam dictis ecclesiis oblatas et vinum a custodibus ipsarum ecclesiarum accipiant, et supradicta officia pro Aldrico episcopo mane prima ante
quae est
festivitates

horam

plicantes,

tertiam faciant, orantes humiliter et suptlexisque poplitibus Domini misericorcuncti

diam obsecrantes, tam sacerdotes
etreliqui clerici

quam

omnes, ut absolvat Dominus aniOremus, fratres, ut Dominus animae prsedicti q mam Aldrici praedicti episcopi ab omni vinculo deliotorum, quatenus in resurrectionis gloria inter pontifis Aldrici tribuat primse resurrectionis parsanctos et electos Dei ressucitari mereatur, et tem, et vitam ei habere conoedat in coelis, ubi et vita sempiterna una cum eis perfruatur per infigloria aelernaperfruiuna cumsanctis Dei aaternalitis.

Amen.

ter

mereatur, ipso dispensante

et

tribuente qui vi-

vit et

regnat

cum Deo

Patre in unitate Spiritus

sancti per intinita soeculorum saecula.
XXII.

Amen.

Amen. Haec ergo offlcia pro Aldricoprsedicto episcopo devotissime etbouo auimo peracto, hora tertia in publicum et solemnita sascula sajculorum.

ne ipsiusdiei offlcium omnes introeant, etofflcium solemne decenter solemniterque peractum in rededicationis occifectorio

Similiter etiam in festivitate

una cum

praedictae sanctae matris ecclesias

dentalis partis matris et senioris civitatis ecclesias,
in

qua

altare sancti Joannis contruxit et alia alta-

ria tria, facere censuit: id est ut

unusquiqne pres-

canonicis in pradietis sex diebus et festivitatibus plenam et condecentem refectionem sicut ipsi canonici habeant, gaudentcs et ltetantes plaudentes-

byter tam urbanus, quam et suburbanus, sive cuncti monasteriales sacerdotes ad ipsam solemnitatem, quae est xi Calend. Juliarum, mane prima
revestiticonveniant, et

que
et

m praedictis festivitatibus persistant, laudantes
;

pro jam dicto pontitice Aldrico venerabili episcopo missam unam decan tent, et si amplius voluerint, in eorum erit potestate et misericordia sine retributione, et unusquisque clericus psalmos quinquaginta, et eo amplius decantelproanima Aldioi jam dicti episcopi, orantes quoque Dominum coeli et depreoantes miseriibi

D

benedicentes Dominum qui eis tanta bona tribuere non dedignatus est orantcs quoque etsupplicantes Dominum coeli precibus incumbant, ut hanc vitam pacifice et decenter sancteque et pie degere valeant, et postmodum, quando Deus voluerit, vita eeterna in coelestibus

sedibus una

cum

sanctis Dei frui mereantur,

quod

ipse praestare di-

gnetur, cui est honor et gloria in saacula s-jculorum. Amen. Hanc quicumque cupit dissolvere, a

cordiam ejus ut anima prasdicti Aldrici episcopi vitam aeternani habere valeat sive equiem sempiternam una cum sanctis, et electis Dei «ternaliter frui mereatur per infinita saeculorum saecula.

membris

Ecclesise dissociatus eat.

XXIV.
Fecit igitur antedictus Aldricus episcopus monasterium in loco ubi dudum monasterium fuerat in

Amen.
XXIII.
Constituit enimprosfatus Aldricus venerabilis episcopus ut omnes presbyteri, tam urbani quam et

honore sanctae Mariee constructum, quod etipselegibusetperiustrumenta chartarum adomnoimperatore Ludovico ad jus seepedictae ecclesise acquisivit, sed pene destructum atque dirutum et absque

51

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI

52

ullarationeneglecturn. In loco vero supradicto ubi
illud pra?dictuni

A

inibi
est,

monasterium

fuerat. id

est intcr

murum

civitatis et

tluvium Sartlue, monasteriuiu

pradictus Aldricusepiscopus. utdictum est, fnndavit.etnnovo proutineliuspotuit construere Btuduit. Ecclesiamnamqueinibifecit majoremquam Lbi distructam invenisset,
vatoris et sanct;e

eamque in honore Domini Salejusdem Dei genitricis Mariae sanctorumque martyrumStephani, Gervasiiet Protasii
IdusOctob. canonice atque solemniter smravit. Etpropterea koc illivisuni fuit agerequia in eorum sanctorum nomine ethonore inquibuscapnt ipsius
monastcrii. id est mater ecclesia civitatis
erat, ut in

missas etpsalmodia devotissirne eantent, id unusquisque presbytermissaofl unamautdiias, et unusqr.isque elerieu=sivemonacha.psalmoscentum decantent, perorantcs Dominumcrpli utvitam .'pternam habere iu eoelestibus mereatuv, insuper orantes et devotissimc supplicanles ut requiem .pternaiu donet ei Domibus, et lux pevpetua luceat
ei.

Amen.
Supradieta enim refeetio canonicorum
talis

de-

iv

bet esse, id est ut accipiant per singnlos annos de pane optimo modios quatuor. et friscingas poret de vino oplimo modios quatuor, tam in vita ipsius Aldrici quam et post ejos oliilum, ita liat qualiler ambobus congregn-

cinas opliraas quatuor,

ipsorum memoria ethonore meiubrum tionibus delectet semper pro eo orare. tam in ipso constructum sacratumve foret, et sicut pr.-r licta mater ecclesia inhonore Domiui Salvatorisct san- g die quum et in reliquis diebus, et memoria ipsius nominis ab eis devotissime celebretur, qualiter ctse Mariassanctorumquemartyrum Gervasii el Procum sanctis Dei in ecelestibus ltetari et beata retasii dedicata erat, ita etipsa in eodem monasterio quie frui mereatur. Amen. ecclesia fuisset,qualiter eorumdem sanctorum mcmoria abomnibus,ut decet,
inibi futuris veneretur temporibus. Porro claustrumjuxtaipsaru ecclesiam fecit, id est refectorium, dormitorium, cellarium, et

XXV.
ergo Aldricus episeopus ingressus villamsuiepiscopii, in condita videli.-et Concdralinse,
Pr.-pfatus

caetera otficina qua?
biliter

composuit, etitaconstituitut

tro fons vivus et offlcina

ad monasterium pertinent, noin medio cl usbonus surgeret, et inde per eorum
eis

aquam

ministrando discurreret.

In

monachosregulariterdegentes inslituit, ubi et monasteriolum, prout tunc temporis ratio dietavit et ecclesiam et claustrum sediftipse melius potuit cavit. et futuris temporibns liabitationes monachis
;

ipso

quoque monasterio monaehas

instituit secun-

regulariler viventibus pro-paravit. Ethocconstiluit,

regulam sancti Benedicti degentes, quas per ut semperibi monachi rssr.nt,etprodomno imperatore et pro co sive pro universa Ecelesia die noetuque licentiam domni imperatoris I.udovici et domna^ orarent, suasque aninias iiul.i salvarent et aliorum imperatricis Judith ab Intramnis monaslerio misit ibidem. Et hoc decrevit atque sanxit paiiter cum q lucrareni. bonamque vilam perpelualiler regnlaii ter viventes ducereut. Ipsis enim monachis ex resuo metropolitano et suis comprovincialibus, et aliismultisepiscopis, auctoritateprEedictiimperatobus bu* sedis ecclcsise sibique divinilus commissis ad eorum varias uecessitates suffioienter fnlris Ludovici, ut futuris temporibus semper monaciendas atque supplendas dare abundanter, proul cha? resrulariter viventes et secundum regulam tunc temporis exposcebat neeessitas, non distulit. sancti Benedicti degentes inibi permanerent, et si Unde et scriptum quoddam sua cfeterorumque vequis luec destrucre aut infringere nisus (quod abnerabilium auctoritate episcoporum reliquorumsit) fuerit, ante tribunal «terni judicis inde tremebundam redderet rationem. Ipsis quoque que ordinum Deo servicntum, necnon et laicorum [•eligiosorumque pariter ac nobilium manibus rosanctis monialibus et monachis \illas dedit, ut boratum futuris temporilius habendum et custodiinde eorum stipendia et veslimenta atque casendum propriis manibus tradidit, ul ex rebus in tera supplementa per singulos annos pleniter haeo insertis eorum necessitafes supplerenl el doberent, ut absque ullo impedimento aut mdimino suisque successoribus regularitcr militarent, gentia regulariter viverepossenl,idest villamMacePrinatque mullos Domino lucrarent, et pro rias in condita Conedralmse cum omni integritate, cipibus et pontificibus, quibus subjecti essedclicet aliam in condita Nivoniense cum omni intebant, atque pro cunctis sanctse Dei Ecclesiffl fidegritate quse Taumiacus nominatur, et est sita sujil.ns iuturistemporibusexorarent,quatenuseorum per fluvium Sarth», tertiam vcro super eumdem et aliorum servorum Dei precibus rpmissionem fluvium Sarthffl, qure Monasteriolus vocatur. et omnium peceatoruni et vitam perpetuam habere quartam in condita Gabronense, qiue Gambronis

dum

appellatur. Constituit

namque,
villis

ut

de pr?efato mo-

mereantur

in ccelis.

Amen.
\.\VI.

nasterio et de supradictis

ministri et

monarefectioecclesiffi

chae ipsius mouasterii canonicis matris et senioris

S.-epedictusigitur Aldricus,

Cenonmianicae matris

civitatis

ecclesise degentibus,

unam

episcopus,

quoddam monasleriummona-

nem

dedicationis ecclesite, id est quarlo

per singulos annos in solemnilale praedict.e Idus Octob.
et

plenam
offlcium
veniant,

bonam
illud

facerent,

et

ipsi

canonici ad
revestiti

chorumin conditaDuciasinse.inlocoquidiciturTaD pia us. super tluviolum Rhodani conslruxit prout mclius lunc temporis rauo permisit. In ipso enim
Petri

dedicationis
el

ipsius

ecclesia»

inibi

per

singulos

annos,

sicut in Jibris

officiorum

continetur,

solcmniter

monasterio Talipiaco, eecltsiam in honore sancti una cumclaustromon tchorumet molendinis -•I r,i.|cris officinis qu;p ad curam et rcgnain mo-

celebrent,

atque pro prredicto Aldrico episcopo

naehorumpertinent.proutmelius potuit prajdictus

63

VITA.

54
rege,

pontifex eonstruere et ornare nohiliterque et sapienter

A Qssima proleeorum Carolo glorioso
ilio fiiltus

quorum
et

componere

sttnlnit

.

In

prsefato enirri

mo
omnih
[ite
el

hsec agere ccepit,

pro

oasterio TaKpiaco tnonachosde monasterio suo quod Anisola nominatur, in quo sanctus Carileplms corpore requiescit. misit. ut in eo regulariter

oinmissis gregibus et populis fide-

pro omnibus ianctae
orarent
ul

incessabiliterdienoctuqueimplorarent.seu Itei Ecclesiae filiis incessanter

viverent, et multos ad

Dominum

attraherent, sua-

sque atque multorum aliorum animas inibi Doinin'6 multipliciter lucrarent, et pro domno l.udovico imperatofe, seu pro filio ejus Carolo, atque pro
prsetixo

Aldrico episcopo, sive pro omnibus sihi

1 missis et universis sanctne Dei Ecclesia fidelibus, exorantes rogarent ut nohis die noctuque fideliter

noster, qui nos pronoctuquein suo servitio igendam voluntatem ubique custoetads diat, semperque felicem vitam ducere concedat.et ad socii sanctorum intercedentibus servorum ct sanctorum Dei meritis perduceredignetur.

Dominus Salvator

prio san ;uine redemit,die

XXVIII.

omnilms suam semper tribuat facere volun!atem
vitamque concedat degere felieem, et insuper requiem tribuat sempiternam. Amen. In memorato ergo monasterio Talipiaco prfepositum suum no- b mine Jaeob archipresbyterum abbatem constituit, qui monachorum curam ibi gereret, eosque mo-

Commemoratio de mansionibus et novalibus qua> rxfatus Aldricus Cenomanicx urbis episcopus

sanctce Dei Ecclesix morumque suttmtationempatqperum siveindigentium atque supptementum sibifamulantiutn,
,ul utilittiitem
el

servnri':;

el art alendti sive et

nutrieada pecora, construere
sancti Salvatoris

exstirpare studuit.

nachos juxtaregulam sancti Benedicti regulariter fegefet, suainque atque aliorum animas inibi salvaret, atque ad supernam patriam, id est cceleste

luxta

monasterium
fecit feeit

unam

sibi

ad inhabitandum
doneris oeto

mansionem,etin monte Semansionilia, et in rebus de villa
tria, in

regnum Domino adjuvante deducefet, ut bus in sedibus una eum sanctis et electis
i

ecelesti-

Vodebistria de Caterniaco

Ruiniaco

tria,

Dei per-

super Uuviolum

Miliciae

tria, inter

Agniacum

et

clualiter vivere

cum

eis

regnare

et gloriari, prre-

silva Briscia tria, in

Drumniaco duo, in Mantula

Domino nostro Jesu Christo, mereantur. Amen. Has ergo villulas et res jam dictus Aldricus
stante

episcopus pr;efixo monasteriolo et monachis inibi Domino de gentibus per suum privilegium confirmavit una cum licentia domini Ludoviei piissimi
imperatoris, et

de ratione sanctae Mariae duo, in Mantula Sancti Albini et fratrum unum.in Novavilla duo, in Rino petroso unuin. in Colonica secus urbem, in loco qui liieitur Vivariis, unum, in Puscit duo, in illa rua ultra fluviiim Sarthae duo, in illa rua Sancti
Vincentii

una cum consensuUrsmari

tropolitani et caeterorum

sui mesuorum eomprovincia- „

unum,

in

Laudemauro unum,

in Bella-

lium sanctorum episcoporum,
sive cuncto

assensum etiam

prfebente universo ordine et clero sibi eommisso,
coetu Cenomanicie in paroehia niilitantium sacerdotum ac levitarum atqui reliquorum sacrorum ordinum ministrorum.

Laudensinde duo, in villa Tricionis quinque, super fluvium Liti juxta Culturas duo, in monte ipsius villae, ubi vinea antiqua fuit, unum,in silva Vaustina septem, in Monciaco tria, in Canon duo, in Noiolio unum, hoc est, in Vausilva tria. in silva

XXVII.

Commemoratus namque

Aldricus, Cenornanicae

matris ecclesia? episcopus, divino honore fervens pariter et amore monasterium Sancti Vincentii
juxta

Vindoninse pago unum, in vifla Cipetra super fluviuui Sarthas unum, in Pareiaco unum, in Casdiaco duo. in Aciaco unum, in Rupiaco tria, in Asinariis villa fratrum duo, in Colonica
stina, in

duo, in vetus vicum unum, in Celsiaco duo, in
in

Cenomanicam urbem situm quasi a novo

reaedificavit et

renovare studuit, ipsamque ecclesiam Sancti Vincentii teguminihus ct aliis redificiis ornare interius exteriusque non distulit, et juxta eum in aquilonari parte elaustrum monachorum

Stauriacoin pagoBajocassimoduo,in silva Blanau pago Oxominse duo, in Spelteriis villa fratrum

duo, in Calonica duo, in vetus vicum unum, in

Durno unum, in Canania tria, et in Culcanna sive ad Sanetum Julianuni duo, juxta monasterium

una cum

aliis aediflciis

quas ad

curam

et

regulam

eorum

pertinere videntur,

prout inelius potuit,

" unum, ad monasterium

sancti Caidepiii

super Ulud

magnum

aliud,

vivarium ad Belmont ter-

construere et ornare nobiliterque et sapienter at-

que decenter componere studuit. ln praefato quippe monasterio praefixi Sancti Vincentii, quod pene dirutum et quasi annullatum invenit, jam magna ex parte reaediflcato, posuit monachos, ut regulariter in eo viverent, et multos ad Domini Salvatoris servitium et ad decorem sancta? Dei Ecclesire attraherent, et ad lucrum animarum et corporum sive ad salvationem et exaltationem Cliristiani populi rnultos acquirerent,suasque

quam
et

tium juxta Maeeriolas quatuor, juxta illam sdvam Godeffedus feeit quinque in Panitiariis sex

atque alio-

seDtem iu campo Cabalorum octo et novem, in Mont Camp decem, in Bovonis villare unum, in villam novam duo,in Varinnas duo, ad Ruciacum umun, in lueo Aldriei unum, in Cipetum super tluvium Lizi iu Belsa unum, in Pertica ad illani cellam unum, in Runviciacum unum, in Stiviale unum, ad mansiones juxta furcam Burgast unum, in Frasinido in Belsa in Vuodebris unum, juxia

ruminnumerabihumanimasmultiplieiferiuibisancte et juste

ac pie et regulariter viventes

Domino

num unum,

Vuodebris iu loeo qui dicitur ad sanctum Paterin Flaciaco unum, in Rufiaco super

lucrarent, et pro

domno Ludovico imperatore sive proejus conjugeJudithimperatrieeatquepro nobi-

Sartham unum, ad Curtunvelt unum, in tirimo unum, in vuUa Mam'ane unum, in Breniaco in

55

ALDRICI CENOMANEXSIS EPISCOPI

56

Rrnslondinse unuin, in Brinnaico inExominse quatuor,

A

antecessores mei
Prffidictam ergo

dudum

ad Cervias unum, ad Curt Cardriei unum, ad Piscosam unum,ad Gaure unum, in Saremaco super fluvium Meduanamuuum, in Cambion uaum, in Bolsingas unum, in Autlinga Saxouiae unum,in Alona unum, juxta campum Sigelaici unum, in Brisciolaunum,in Molindaresliugresunum,inMontmercantin unum, iu finibus Culturensibus juxta
Truecto

domum

inhabitare solebamus. nostram atque pivefatum
ffidi-

locura,
ficatis,

cum

omnibusffidificiis superpositis et

secundum ordinem cannnicum ad inhabitandum. Ipsum quoque lodedi canonicis nostris

cum demum in modum claustri juxta virium mearum imbccillitatem restaurare curavi, et ibidem
secundum canonicam institutionem ac sanctorum patrum ordinem canonicaliter Deo et praedictae

sursum
in silva

in

illo

monte

e

contra Montcue

unum,

Carnida quinque, in Novavilla in ecclesise servientes pariter institui degere vitam in campo Seutdom una cum sua et ad canonicas pari modo cunctos devotissime ecclesia unum, in cultura quse monasteriolus voconcurrere horas, ac tempore refectionis, ut sancatur unum, in illo monte ad Arehas unum, juxta ctus canonialis ordo docet, ad eorum refectionem Sabonariasunum.juxtaProliacuiulatronuuiunum, nostri operis studio noviter ffidificatuui ad reficiendum occurrant, et omnia quae ad corporis suin Contiliaco unum, in Contidla unum, ad villam Hulduminum, ad Fraxino in finibus Balian unum. u stentationem pertinent, secundum ordinem canonicum pleniter percipiant. Haec ergo ita peracta, Sunt in summa centum quinquaginta duo manaccessi humiliter ad clementiam domni senioris sionilia a novo fundata et reffidificata non minima. XXIX. nostri Ludovici piissimi imperatoris, petens ab eo Placuit quoque in hoc opusculo inserere exemut pro sua largissirnaeleemosyna aliquidde rebus plaria privilegiorum praefati episcopi,et proeceptonostrffi sedis ac matiis ecclesiffi quas vassi dotenebant mihi reddirum abimperatoribus etregibussupraipsa privile- minici per ejus b giafirmitatis studio a prescripto domno Aldrico epidisset. Quam petilionem, Domino annuente, non scopo impetrata, ne aliqua machiuatione prsefata sum adiu-plevit, et renuit, sed sicut di

Audecavo unum,

1

privilegia quassarentur,

auctoritatibus confirmata,quae suis

imperatorum et regnum monachis et caet villulis
fecit,

per prteceptum suum, suo quippe anuulo sigillatum, contirmavit. Haac autem taliter peracta et a

nonicis

de quibusdam rebus

ut

eorum

stipendia pleniter haberent, et absque in-

digentia

Domino

servirent, et

mater ecclesia suum

privilegium pleniter retineret, sicut in subsequentibus hiec scire et investigare volentibus inveniri
(

sua clementia impetrata, petii ut milii licentiam daret ut aliquid de ipsis rebus ad necessaria fratrum et canonicorum nostrorum quas mihi reddidi tribuerem. Quod ita et fecit. Tunc ergo gradicti

poterit.

Exemplar privilegii quod

fecit

memoratus ponti-

fex fratribus suis de quinque festivitatibus anni el de villa Buxariis.
In
ctffi

animo in eleemosyna et memoria jam domni mei Ludovki piissimi Augusti, dedi sana mente et prompto animo picetixis fratribus et cauonicis nostris, una cum consensu praefati domm Laudramni Turonensis ecclesiee archiepitulanti

nomine

sancti Salvatoris et veneratione san-

Dei genitrieis Marke sanctorumque

martyrum
ecclesise
ti-

Uum

Stephani. Gervasii et Protasii,
tularius, licet indigne,

nuorum

et aliorum oinnium scilicet comprovinciacoepiscoporiun nostrorum,ad supplementum memoratorum fratrum nostrorum atque canonico-

scopi

esse videor, ego Aldricus,

rum nostrorum,
tam

Cenomanicae urbis indignus et peccator episcopus, primo anno ordinationis me;e, oppido moestus de conversatione fratrum et canonicorumnostrorum,

quadam

nocte in oratione positus, ut credo divi-

nitus inspiratus, ccepi cogitare ut rationabilius et

canonice viverent, atque quod multo seu, ut fertur, nullo transacto tempore habuere clauslrum haberent, in quo canonice et regulariter conversarentur et religiose ac canonicaliter

pago Cenomanico infra quiuvillam unam nomine Buxarias cum omnibus ad se pertinentibus, et silvam aliquam quse Follicionis vocatur cum omni integritate,atque futuris temporibus ad eorum supplementum augendum per hoc testamentum confirmavi. Ita sane hoc feei ut per singulos annos habeant memorati fratres de pnefata villa in festiviin
proelixffi civitatis
'

tate dedicationis occidentalis partis matris ct

se-

Domino devote

nioris ecclesia;, quie
in

uudecimo

Cal.

Juiiarum

die,

famulantes prssentibus scilicet atque futuris temporibus inhabitarent. Memorato ergo in tempore

qua etiam parte

occidentali est in suprascripto

per consensum Landramni venerabilis nostri archiepiscopi, seu et per exorationem comprovincialium nostrorum omnium episcoporum, dedi
prasdictis canonicis nostris

sacratum altare in honore sancti Joannis, et alia duo in honorealiorum sanctorumquorum nomina super ipsa altaria sunt conscripta et quartuui altare desuper in solario constructum in honore
die

domum

in

dextera et

omnium sanctorum
cimo
Cal.

dignoscitur in
die,

australi parte constructam nostr.e sedis et matris
ccclesiae, quffi est

a nobis esse sacratum. In

consecrata in honore sancti Sal-

Juharum

jam dicto die memorato itaque undciu veneratione jam dictffi

vatoris et in

nomine ac veneratione praedictorum

dedicationis et solemnitatis,de praedicta vilia Buxarias statuentes
et

sanctorum, id est, sanct.-e Dei genitricis Marioe, sanctorum martyrum Gervasii et Protasii sive sancti Stephani, simulque in veneratione et nomine omnium sanctorum qua etiam in domo ego et
;

per hoc testamentum censemus, et exhortatione multoruin episcoporum ac sacerdotum devotissime statuimus ut accipiaut suprascripti canonici et fraires nostri
censentes consultu

57

VITA.

•68

de framento optimo modios ses el de vinooptimo modios quatuor, et insnper potione qure vulgo alixona dicitur modium imum, et arietes optimos
quatuor,
et

A

ciant

tam

in missis

quam

ct

psalmodiis humilitcr

precamur. H;ec ergo omnia diligenterperacta.hora tertia in publicum introeant oflicium, ipsius
dici

porcos optimos duos. Et

in

dedicatione

festivam peragentes solemnitatem. Peracto

ecclesiae Sancti Stephani, quee est infra

claustrum

conslructa, cujus festivitas dcdicationis est quinto

autcm solemniter praedictae festivitatis officio, tunc in refectorio una cumpr;edictis monasterialibuset
suburbanis sacerdotibus ac clericis religiosc lectionem continuo audientes et intendentcs religiosissime cum silentio reficiant. Hoc ergo sutnmopere suppliciter obsecro sanctos successores meos et praepositosacmagistrosseu ministroscanonicorum praedictorurn, sive ipsos canonicsopraesentes scilicetet futuros,utpraedietos suburbanos seu monasteriales sacerdotes et clericos qui ad praedictam festivitatem venerint,et suprascnptas orationes pro

ldus Novembris, similiter habeant frafresde frusex, et de vino optimo modios quatuor, et insuper de potioneqme dicitur silvia modiumunum, etfriscingas poreinas perhonas duas, et arietes quatuor. In anniversario etiamor-

mcnto optimo modios

dinationis nostrae, qiue colebatur

Januarias, quae tamen anticipatur

duodecmro Cal. una die propter
sedis eccle-

dedicationcm matris
sise,

et senioris nostras

quae

est

undeeimo

Cal. Januarias,

habeant

prffldieti fratres

adeorum
et

optimo modios sex,
quatuor,
et

refectionem de frumento g rne miserrimo peccatore fecerint, a memorata rede vino optimos modios fectione et ah eorumrefectorio a senon cxcludant;

insuper potionem de iiuiculo

modium

sed

si

aliqua necessitate factum

fuerit,

tunc stafi-

ad pisces emendos de argento solidos quinque.de caseoautem modium unum,etde legumine optimo simiiitermodium unum.In dedicatioet

unum,

tuentes
delis

imploramus

ut

unus canonicorum bene

ne vero absidse matris etsenioris nostraeurbis ecclesiae et

reconciliatione ipsius ecelesiae

quam noviter
et in

rediticavi

atque reaedificare studui,quam

ho-

nore sancti Salvatoris etinnomine sanctae Deigenitricis Mariae sanctorumque inartyrum Stephani,Gervasii et Protasii, simulque in honore et veneratio-

de prosdictis stipendiis quae de memorata villa Buxarias tribuuntur, accipiat unum modium panis et alterum vini, insuper et dejamdicta potione sextaria quatuor, et unam friscingam qualem meliorem invenerit, et ex his, illis praeparet infra prssfixum claustrum in optimo loco devote et religiose et refectionem plenam sed magis opto
;

et

supplex deprecor ut
in refectorio

ne omnium sanctorum undecimo Cal. Januariarum die,cumaliisepiscopisetsacerdotibusmultis solem-

nostris

cum srepedictis canouicis cum illis religiosissime refidies

ciant, solemniter
tes, et

quoque prasdictas

ducen-

multorum sanctorum reliquias in ea propriis manibus collocavi, sive de corpore proprio sanctorum martyrum Gervasii et Protasii in
niter dedicavi, et

de

tantis festivitatibus laetantes,

Deumque

omnibus laudantes ac deprecantes ut tranquillam hanc degere valeant vitam, et praemia asternae
in

confessione senioris altaris reliquias dedicando,

decenter composui. In ipsa

ergo festivitate habeant jam dicti fratres de frumento optimo modios sex, de vino autem optimo modios quatuor, insuper et de costo optimo modium unum, et adpisces

percipere mereantur. lnsuperde praedictis stipendiis deprecans sanctos successores mcosatque ministros pnefatas matris ecclesise contestor, atque
vitse

contestans humiliter deprecor, ut

unum modium

emendos solidos quinque, de caseo vero modium unum, etde legumine similitermodium unum.Haec autem omnia de praefata villa Buxarias memoratis
fratribus, veluti praefixum est, devotissime ministrentur.

de praefixo pane per singulas jam dictas festivitates et alium de praedicto vino, et de praefatis friscingis unam quadringinta pauperibus in singulis memoratis festivitatibus tribuant, et in optimo loco

ut

Ea scilicet rationehaec illisdare censuimus prsedictas quinque festivitates saepedicti fratres

exhis eis refectionem praeparent; quiinderefectionem habentes Dominum Salvatorem mundicollaudent, etprome miserrimo peccatore vivo atque defuncto orare studeant, qualiter
ctis

solemniter et devotissime celebrent adjunctos sibi

cum

sanctis et ele-

monasteriales omnes,sive suburbanos sacerdotes
et reliquos elerieo-:,

Dei aelernaliter lastari valeam, et vita frui per-

quiin supradictas fe.stivitatum
tunc

vigilias devotissime veniant, et
revestiti in ecelesia

mane prima
eis

petua lnerear. Arnen.Quidquil autem in jamdicta villa amplius elaboratum et acquisitum quam superius in praedietis festivitatibus ministrandum insertum est de qualicunque justo ingenio vel arte,

cujus festivitas celebratur de-

votissime aiesse procurent, ministrante autem

custode ipsius eeelesiae oblatas
ter inibi

et

vinum

suffieien-

dum

per singula altaria pro me peccatore, advixero.unusquisque sacerdos missam decaatet unam et amplius.si libuerit et charitas ministraverit, et unusquisque clericus psalmos quinquaginta et amplius, quantum, .-iilectio et amor
Dei instigaverit. Ipsos

hoc ipsum veniat ad communem utilitatem pr*dictorum fratrum, et ad eorum relectionum augmentum proficiat, ct nihil eis de sumptibus prasfatae villae a quoquam substractum vel minoratum fiat.utmagis acmagis Domini omnipotentis servitium adimplere valeant, et pro perpetuitate imperii

canonici
clerici

quam

et

autem psalmos tam ipsi suburbani vel monasteriales
Post obitum
in

et

domni

et senioris nostri

Ludovici praescripti

alterius chori in proefata eeclesia vicissim

decantare

studeant.

vero

meum,
fa.

quando Deus
bus
futuris

voluerit,

praedictis

festivitali-

piissimique imperatoris et sospitate conjugis et prolis ejus atque invictissima sui exercitus victoria exorare humiliter delectetur, et quasi ad vestigia peduin eorum provolutus deprecor universos
in

temporibus

similiter

pro defuncto

hac sede succedentes ut hanc firmitatem

quam

59

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI.

60
fervens, ex

pro amore Doraini Salvatoris et veneratione sanctfe

A

vini

cultus

amore

domibus quas
habitaculis

epi-

Dei genitrieis Mari.i- sanctorumque rnarlvrum
et

seopi antecessores sui propriis usibus habere solerent,

Stephani, Gervasii

Protasii.
et

atque

omnium

in

memoratum canonicorum

ac

veneratione sanctorum,

eleemosyna

saepedicti

variis usibus attiibuerit, illicque constructis et se-

dorani Ludovici iruperatoiis, ac per ejus licentiam

cundum opportunitatem cujusque
tis

usibus ieditica-

pro pondere peccaminum meorum fieri decertavit, in perpetuum conservent esse mansuram. Quam devotionem si quispiam violare praesumpserit, ante tribunal Christi, pro cujus amore hoe factum esse dignoseitur, tremebundam in judicium dcducat ralionem. Ego Aldricus Cenomanicse urbis indiguus et peccator episcopus hoe testamen-

ac decoratis, eos

secundum auctoritatem canoetiam serenilati no-

nicam
stra?

fecerit habitare. Retulit

eo quod jam

diet.e inatris ecclesi»

quibusdam

additis oratoriis ahisque

forinsecus ecclesiis, so-

re

tum a me factum

subscripsi.

Ursmarus indignus

eorum devotionem adimpleeasdem dedicationum feslivilates propriis temporibus solemuiter memorati canonici, conveuientibus tam sacerdotibus quam religiolemniter religioseque
curavcrit,

sis laicis reliquoque populo solemniter celebrare huic testamento valerent, eisdem canonicis quamdam ejusdem vilannueus subscripsi. Dodo humilis Andecavensium antistes huie testamenti decreto assensum 3 lam Bruxarias vocabulo per testamenti conscriptiouem propria csterorumque episcoporum venepraebui et subscripsi. Jonas indiguus episcopus rabilium manibus roboratam proprie delegaverit, huic testamento annuens subscripsi. Ego Aulca-

Turonicae urbis archiepiscopus

Magontiae urbis archiepiscopus subscripsi. Ebroiuus indignus episcopus huic testamento annuens subseripsi. Guntardus indignus episcopus huic testamento annuens subscripsi. Ego Erchinradus Parisiac* urbis episcopus hoc testamenrius

quatenus

in saepedictis

dedicatiouum

festivitati-

buSj piafixis etiam

quibusdam condilionifms

di-

gnam

ac necessariamrefectionem haberevalerent.

Quae sua institutio ut perennibus temporibus inviolabilis persistere possit nostrae, supplicavit cel-

tum,deprecante Aldrico episcopo, subscripsi.Vyai'narius indignus episcopus huic testamento subscripsi. Ego Echardus episcopus hoe testamentum,deprecanteAldricoepiscopo,suliMi'ip>i.Tlieodoricus Cameracensis urbis

super idem devotissime rehgiose institutam nostram iirmatis gratia auctoritatem perciperemereretur.perquamfuturistemporibus inconvidse atque inviolabiliter permaneret. Cujus supsitudini ut

episcopus hoc testa-

phca(ionibusannuentes,perhocnostiieauctorilatis
divini honoris
.

mentum
si.

subscripsi. David chorepiscopus subscri-

Ansteus decanus subscripsi. Godenus arehi(

scriptum statuentes, decernimus ut quod studio et eultus religiose patrasse atque
instituisse dignoscitur, et
siue serie eonscribi ac

presbytersubscripsi.Ricarduspresbytersubscripsi.

jam

dicta iuscriptionis

Dedivinus archipresbyter subscripsi. Eruardus, subscripsi. Geraldus licet indignus, presbyter
subcripsi. Gansuinus presbyter subseripsi
ricus' presbyter

Asca-

subscripsi. Alexander presbyter

roborare non distulil cunctis temporibus maneat inconvulsum, nec quispiam successorum suorum de conditionibus in ea comprehensis quidquam audeat immutare aut

subscripsi. Gerihauus presbyter subscripsi. Vineboldus presbyter subscripsi. Flodoinus presl>\ ter subscripsi. Flodebertus presbyter subseripsi Anisacharus diaconus subscripsi. Rodricus diaconus
subscripsi.

memoratam villam a jure eorumdi.m canonicorum abstrahere sed quidquid de ea secundum
;

institutionem ejus. ut dictum

est,

ordinare atque

valdus

Regnogardus rnodicus subscripsi. Visubdiaconus subscripsi. Data Kalend.
Paschse,

disponere voluerint sspedicti canonici, hberam in omnibus habeant potestatem quatenus pro no;

April. in die sancto

anno incarnationis

conjuge, proleque nostra, ac stabilitate totius impcrii a Deo nobis concessi Doraini misericorbis,

Dominicee octingentesimo trigesimo et septimo, indictione vero quindecima, anno quoque vigesimo et tertio imperii domni nostri Ludovici glorio-

diam

jugiter valeant exorare. Et

ut

hffic

aostrse

coniirmationis auctoritas nostris successorumque-

anno ordinationis uostrae quinto. Actum ergo Cenomanica in urbe publiea in Dei nomine feliciter. Amen.
sissimi imperatoris, et

nostrorum temporibus inviolabilem et inconvul sam obtineal tirmitatem, de annulo nostro subter eam jussimus sigillari. Hirminmarus notarius ad vicem Hugonis recoguovi
et subscripsi.

XXX.

Exemplar prxcepti domni Ludovici imperatorii
super prmscripto pricilenio de
In
viita

Datum quatuordecimo Calendas Jul.anno,

Chri-

Buxarias.

sto propitio,vigesimoettertio imperii doiuni nostri

nominc Domini Dei

et

Salvatoris nostri Jesu

Christi.Ego LudovicuSjdivinarepropitianteclementia,

Ludovici piissimi Augusti, Indictione quiudccima. Actum Theodonis villa, palatio regio, in Dei no-

imperator Augustus. Omnibus sanctua Dei Ecsit

minc

leliciter.

Amen.
xxxi.

clesiceetnostrisfidelibuspriesenlibus ct futuris no-

tum

quia vir venerabilis Aldiieus. Onornanicae urbis episropus nostrra.suggessit mansuetudim <'o

Sequitilr exetnplar privilegii

quod

fecit

prknomi-

qHodprimordiisordinationissu»oonfusumcdnonicoiuin matris ecclesiee sibi commissorum ordinem statumque inveoeritj etGlaustrumqui canonioe veredebenteatenusnullumhabucrant.sedipsedi1

natus Al&ricus, episcopus •lesix Sancti SalvatoriSi super fluvium Sarthw, et WWJfttAft (bi Domino famulantibus.
In
l-"go

nomine

sanctae Trinitatis et unieee Divinitatis,

Aldrieus, CenomanicaB iu Wis mdignuaet pecea

tor episcopusjillustratione divinae pietatis provoca-

fil

VITA

fiS

lus,

una eum consensu

et

lioenlia

dnmini I.ndo-

A

vici piissimi

imperatons, seu

omnium sanctorum

regulariter viventiumet

comprovincialium episcoporum atque aliarum multarum provinciarum nobiliom ac sapientium poniificum, sive cum omni nostrre curse lommisDeo devotae congregationi matrique el nostrse sedis ecelesise famulanti, pertractans ego casum
;r

ad opns monaohorum inihi Domino famulantium inii.iluinque in perpetuum ibidem ob merccdem et stabilitatem praedicti domni nostri Ludovici pitspriscis

voeahatur

;

et

simi imperatoris,

ctrjtis

largitrone

et

prsefatum

fragiIitatishuman«e,pavescensqueultimumvocationis

diem,

ne.

multa mole peeeaminum OneratUS,

sine frnctu aliquo,

quod

absit, boni operis repertus

locum aequirere moruimus,sivo futurorum dominorum, reguui videlicet Francorum, seu et niinis pro pondere peccatorum nostrorum donamus et per hoc testamentum confifmannis contirmatumque futuris temponhus esse volumns, tam opporpro stipendio fratrum ibidem et consolationem peregrinorum, atque hospitum advenientium receptionem. Primo vero omnium delegavimus ibitunitatem
et

inveniar,

confortatusque

alloquio

prasdicatoris
:

quam

praeeipui. Pauli seilieet apostoli, ubi ait
;

Si cujus

Domino servientium, necnon

opus manserit, mercedem accipiai idcirco, ut clictum est, cum consensu et lieentia suprascripti principis alque praedictorum sanctorum praesulum sive prsefixorum servorum Dei promptissimo animo,
divina
inspirante

dem

villam Salvarias

cum manentibus

triginta et

B

iUas cuituras duasjuxtaillud monasteriolum sitas,

clementia,

nostra»

devotionis

wt compunctio, ut ad

augendum cultumdi-

praedictas culturas

vinum

sive matri^ et

nostrae sedis ecclesiae atque

seu illam silvam quce intra tluvium Sarthae et inter et prsefatum monasteriolum consistit, atque illam vineam dominieam quae in-

parochia? nobis commiss;e, ac

rem atquc lucrum multarum animarum,

cumulandum honout mo-

jacet, et Ula

nasteriolum aliquod in nostra parochia nostro

laboreadperpeluam omnipotentis Deilaudemfundare el construere deberemus, quod ita annuenle Domino et facere studuimus, in quo et ecclesiam, prout valuimus, ad invocandum perpetualiter nomen Dei seterni in honore Domini Salvatoris et sanctae ejusdem Dei genitrieis Marise sive sancto-

jam dictum monasteriolum conmoliua duo juxta illud monasteriolum supra fluvium Sartine sita, necnon et illud pratum ex alia parte praefati monasterioli situm una cum silva, sicut termini prnedictorum monachorum dividunt. Delegavimus etiam ibidem villam noster Salvarias et
tree

sedis ecclesiae

Apiacum cum omni
;

integritate,

in

qua sanctus

Ulfacius, pretiosus Christi confes-

corpore requiescit simuique tradidimus ibi medietatem de villa Canon parique modo confirmamus ibidem villam Luciacum cum omni Stephani, necnon et in honore et memoria simul omnium sanetorum construere et solemniter sex- q integritate simulque inibi dedimus et medietatem de viUa quae Beruas vocatur de ratione Sanctfe lecimo Cal. Oetob. die cum ahis episcopis et sasor,

rum martyruin

Gervasii et

Protasii atque sancti

;

;

cerdotibus sive reliquis sanctse Dei ecclesiee mini-

Marias,

quam

redditione

domni

nostri
;

Ludovici
et

canoniceque atque insigniter, Domino auxilianle, curavimus consecrare, in qua et quindecim altaria erigere et in honorilius et memoriis eorum sanctorum quorum nomina super ea inserta esse prcesentis temporis momento vjdentur, eorumque alque ahorum multorum sanctorum patroeinia et reliquias meis propriis manibus collocavi, solemniterque ea et decenter adjunctis nobis praefatis sanctissimis sociis ordinabiliter sanctitieantes consecrare, Dostris

decenter

et rationabiliter

excellentissimi imperatoris acquisivimus

Ulam

precariam quam Friderardus per precariam de rebus Sanctae Marife et Sancti Gervasii tenet, tradimus totam similiterque donamus, et in vUla qufe vocatur villa Sancti Autleni manentes tres cum vineis tribus et campis ahis, et quantum
pars Sauctae Mariae ibi habetur. Videlicet et illas res quas Saleardus in die dedicationis ipsius ecclesiae eidem sancto loco et nobis sive ipsis monachis legaliter tradidit
inibi,

per hoc testamen-

mino miserante, meruimus, quorum

intercessio-

nibus nos adjuvari misericorditer conlidimus eorumqueperpetuis tueri pra?sidiis,largiente Uomino, humUiter petimus. ln memorato itaque Calenda-

p.

tum confirmamus. Htec autem omnia in pago Cenomanico sunt sita. Supradictas igitur villas omnes et res cunctas superius nominatas et ad praedictas viUas jure pertinentes, una cum c;eteris
domibus,
farinariis,
aedificiis,

rum
pi

die et in dedicatione praefatae ecclesias

cum

mancipiis, vineis, sUvis, cam-

hcentia et exhortatione

jam

dicti

principis sive

pis, pratis, pascuis, aquis,

aquarumve decursibus,

aescriptorum sanctorum patrum, videlicet epis-

ac nobilium et sancte viventium sacerdotum, per librum quatuor Evangehorum nobiliter ornatum et auro ex pavte conscriptum, seu per calicein aureum unum cum patena sua desuper episcopis et sacerdotihus manus eorum imponentibus, muitis scilicet nobilmus coram astantibus et videntibus, tradidimus simulquc delegavimus una cum jam dicto Evangeho et memorato aureo calice de nostrae sanctas sedis ecclesiae rebus ad supradictum sauctum locum, qui vocatur monasterium Sancti Salvatoris, olim vero BrogUus a

coporum

naobihbus et immobUibus, omnia et ex omnibus ad praefatum sanctum locum pro lucranda sancta mercede et augmento nostrae sanctaa sedis ecclesise atque nostrae congregationis ornatu donamus, tradimus, simulque delegavimus, et omnia quae eidem sacrosancto loco et fratnbus
et

monachis

inibi

Domino famulantibus

et

regu-

lariter viventibus

divina pietas deinceps

augeri

hominibus ibidem condonatum ita ut ab hac die ibidem perpetualiter, Domino auxiliante, in augmentis proticiant. Unde constitui ob hoc piae devotionis
voluerit et a bonis

atque traditum

fuerit,

63

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI
dictae Sancti Salvatoris eccle-

64

amore veniente jam
siee

A

consecrationis festivitate,

omni aDno

fatribus

matri et nostrae sedis ecclesiae famulantibus consolationem ministrandam ab abbate et monaehis in praefato monasterio Domino famulantibus, id
est,

de pane optimo modios sex,

et friscingas

por-

cinas tres, berbicinas vero similiter tres, et de vino optimo modiosquatuor, et de potione optima

quinque. Ea vero ratione haec illis dare censuimus ut supradicta? matris ecclesiae jam praefati canonici pleniter

cum

silentio et caeteris divinis

ad memoratam dedicationis ecclesiae ornamentis veniant
caeteris

mereamur. Amen. Porro quod multas episcopales sedes et matres Ecclesias diversa monasteria sub se habere videmus constructa, quaeso ne quidam superflue hoc me fecisse asserant, pra^sertim cum magis pro honore Ecclesiae nobis commissae, et pro lucro animarum quam pro facinore humano, hoc me fecisse profiteor. Nec mirum si praefatum locum de rebus nostrae sedis Ecclesiae ditaverim, cum multos sanctos episcopos jam talia fecisse et legimus et cognovimus. Idcirco precor cunctos fideles sanctae Dei
laetari aetc.rnaliter

Ecclesiae ut

non hoc me superflue

fecisse putent,

festivitalem

cum

et reliquis clericis,

et

suburbanis sacerdotibus tunc mane prima inibi pro

sed magis pro
tur
;

ut

si

me peccatore orare non dedignenquam pro hoc mercedem adipisci

me
rit et

peccatore,

cerdos cantet
ricus

dum advixero, unusquisque saunam missam et amplius, si libueet et

charitas ministraverit,

unusquisque

cle-

meruero, ejusdem tieri mereantur participes. Deg nique humiliter precor Dominum nostrum Jesum Cbristum, beatum successorem meum mox futu-

psalmos quinquaginta

amplius, quantum

rum

et

post

eum

in sede nobis

commissa succe-

dilectio et

amor

Dei instigaverit. Post obitum vero

deutes cunctos episcopos, atque quasi ad pedes eo-

meum,
tertia in

m

praedicta die similiter pro defuucto fa-

rum

provolutus suppliciter

flagito,

omnesque prin-

ciant. H;ec ergo

omnia

diligenter peracta,

hora

cipes ac nobiles et ignobiles, cunctosque Christia-

publicum introeant officium et una cum monachis ibidcm Domino famuJantibus solemniter
ipsius diei festivam peragant solemnitatem
;

nos obsecro, ut parvula a nobis facta ad divinam omnipotentis Dei laudem et incrementum praedicti
monasterioli Sancti Salvatoris conservent, et in eorum eleemosvna sive ob praedicti Domini Salvatoris

et

tunc

utrum

elegerint faciant,

chis pariter reficiant,

autinibicum ipsis monaaut si ibi non refecerint,

amorem,in cujus houore jam dictum monas-

tunc accepta stipendia in refectorio infra
et

domum

claustrum cauonicorum una
clericis, et

cum

praedictis

teriolum aedificatumet dedicatum esse dignoscitur, augereinibi plura dignentur, et deeisquae fecimus

atque delegavimus inibi imminuere aut subtrahere sane humiliter obsecro sanctos successores meos non praesumant quatenus et bona illorum facta in atque abbates vel monachos praefati monasterii, „ prsesenti et inf:ituro, sicuti et nostra fecerint, Deo auspice, conserventur quatenus si aliquam meret praepositos ac magistros seu ministros canoni corum nostrorum, sive ipsos canonicos praesentes cedem pro pio praefixo facto, Domino annuente, scilicet atque futuros, et praedictos suburbanos, habere meruerimus, ipsius mercedis, auxiliante seu monasteriales saoerdotes et clericos, qui ad ipso Domino Salvatore nostro, pro cujus et amopraedictam festivitatem venerint, et suprascriptas re hoc fecimus, effici mereamur consortes. Preorationes pro me miserrimo peccatore fecerint, a cor etiam cunctos sacerdotes ac Dei servos sive
suburbanis,
sacerdotibus reficiant. Hoc
;

;

memorata refectione non excludant sed
;

vel ab
si

eorum

refectorio a se

monachos omnes
die pro

ut praedictasorationesinpraefata

aliqua necessitate factum

me

peccatore

pie et studiosissime adirn-

tunc statuentes imploramus ut unus canonicorum bene tidelis de praedictis stipendiis quae
fuerit,

plere procurent,

qualiter absolutionem

omnium

jam dicti monachi tribuerint, accipiat unum modium panis et alternum vini, insuper ex potione
sextaria quatuor, et

peccatorum meorumeorum precibus adipisci valeam, et sanctorum consortio perpetualiter Domino largiente frui mereamur. Similiter precor obnixe
abbates
et

unam

friscingam qualem me-

monachos cunctos
frati

in praefato

sancti

liorem invenerit, et ex his illis praeparet devote et religiose refectitmem. Sed magis opto et suplex de

Salvatoris monasterio degentes, praedicta stipen-

dia canonicis et

ibus nostris, sive suburbanis

precor ut
torio

cum

saepedictis canonicis nostris in refec-

" sacerdotibus
die

et

clericis
;

ministrare in

jam

dicta

cum illis religiossime reticiant,solemniter quoet

non negiigant

quateuus

ipsis ministrantibus

que illum diem ducentes,
laetantes,

de tanta

festivitate

nobisquehumiliterfamulantibusetcaeterisfratribus
et Deiservis orantibus,

Dominumque

deprecantes ut leant et praemia aeternae vitae percipere mereanttir. Insuper de praedictis stipendiis deprecans sanctos

omnibus laudantes ac tranquillam vitam hanc degere vain

persuffragia

torum nos
in aeterna

et illos Jesus Christus

omniumsancDominus noster

gnetur.

lsetitia una cum sanctis suis fovere diAmen. Porro ut hoc testamentum sive

meos contestor etcontestans humiliter deprecor atque minislros ejusdem Ecclesiseut unum modium tle praefixo pane et alterum de jam dicto vino et de praefatis friscingis unam quadraginta pauperibus in memorata festivitate tribuant, qui inde refectionem habentes Dominum Salvatorem mundi collaudent et pro me miserrimo peecatore
successores

privilegium a

me pia voluntate factum, perrationem supradictam,omni tempore maneatillibatura atque firmissimum, manu propria illud pro firmitatis studio roboravimus,
sive

sanctos patrcs

nostros episcopos,atque fratres nostros sacerdotes
et levitas

sonas

quorum nomina

seu reliquos clericos caeterasque pcrsubter habentur, inserta

orare studeant, qualiter

cum

sanctis et electis Dei

firmare humiliter postulavimus.

65

VITA.

66

Ego Aklricus Cisnoinanieffi urbis indignus peccator episeopus hoc testainenturu a me factum subscripsi. Crsmarus indignus Turonicse urbis archiepiseopus huic testamento annuens subscripsi. Dodo humilis Andecavensium antistes liuic testa-

A

ni

Ursmari Turonicae urbis archiepiscopiseu

Cfete-

rorum comprovinciahum episeoporum atque muitarum aliarui provinciarum sanctorum episcoporum, considerare caepi cum canonicis et caeteris paroehianis nostris, tam sacerdotibus quam
i

mento dccretoassensuiuprcebens subscripsi.Warnarius indignus episcopus huic testamento

aliis

an-

laicistam nostris

divino cultui famulantibus, atque nobilibus quam et aliis liberis etbonis ho-

nuens subscripsf. Ebroinus indignus episcopus huic testamento annuens subscripsi. Ego Autcarius Magontias urbis archiepiscopus hoc testamentum,
deprecante
subscripsi.
illo

minibus, qualiter mea facultaticula et inibi commissa post meum obitum utiliter et rationabiliter
foret in utilitatem sanctiematris ecclesia? et

meam
absit)

Aldrico praedictee urbis episcopo,

eleemosynam dispensala, ne

forte

(quod

Guntardus indignus episcopus huic testamento annuens subscripsi. Ego Erchinradus episcopus hoc testamentum, deprecante Aldrico episcopo, subscripsi. Ego Hechardus episcopus deprecante Aldrico epishoc testamentum Ego Theodoricus Camerasubscripsi. copo censisurbis episcopus hoc testamentumsubscripsi. David ehorepiscopus subscripsi. Austeus decanus subscripsi. Deduius archipresbyter subscripsi. Erauldus presbyterindignus subscripsi. Ricaudus presbyter subscripsi. Godenus archipresbyter
,

aliquis sibi ea rapere aut furari aut in suos usus

B

converti faciat, sicut in multis jam factum cognovimus, sed omnia in utilitatem sanctte Ecclesiae et substentationes nobis famulantium, seu supplementa nostrorum clericorum tam monachorum

,

quam
necne
dicti

et

canonicorum,
ecclesias
et

sive

adminicula laicorum
prae-

qui nostras

nobis famulari videntur,

in alimonias

pauperum, per consilium

metropolitani et per

manus

fidelium saccrdo-

subscripsi. Geraldus presbyter subscripsi. Flodui-

tum sive diaconorum atque fidelium laicorum qui ad hoc peragendum a me denominati etconstituti fuerint, fideliteret rationabiliter in supra nominatas utilitates et neeessitates, sicut in

nus,

licet

indignus, presbyter subscripsi. Gantzui-

subsequenti-

nus presbyter subseripsi. Ascaricuspresbyter subscripsi. Flodebertus presbyter subscripsi. Alexanderpresbytersubscripsi. Ansbalduspresbyter subscripsi. Gerbaus presbyter subscripsi. Anisacar diaconus suhscripsi. Rodricus diaconus subcripsi. Vinaldus diaconus subscripsi. Reginhardus modicus subcripsi. Leodaldu-; diaconus suscripsi. Da- q
ta Calend. Aprilis in die sancto Pasch;e

bus dicemus, distribuantur,

id est,

quidquid tunc

temporis in nostro ergastulo de pecuniis diversi
generis et vestimentis inventum fuerit, tota deci-

ma
lis

pars distribuatur ecclesia?

fluvium Sarthae, in loco qui

quam fecimus super dudum Broilus Casahonore Domini
Sal-

nominabatur,

quam

et

in

vatoris et sanctse Dei genitricis Mari.e, sive sancto-

anno

in-

rum martyrum

Gervasii et

Protasii
et

atque sancti
ibi

carnationis

Dominic*

837, Indictione vero xv, an-

Stephani indigni sacravimus,

monachis

Do-

no quoque

domini nostri Ludovici gloriosissimi imperatoris, et anuo ordinationis nostrae quinto. Actum ergo Cenomanica in urbe
XXIII imperii

publice Li Dei

nomin

feliciter.

Amen.

mino famulantibus fideliter et cum charitate tribuatur, nona vero pars ecclesiae quam fecimus inter fluvium Sarthae et murum civitatis, in qua et monachas collocavimus, et sub regula sancti Benedicti
prsedicti

XXXII.

Sequitur exemplar prsecepti Domini Ludovici imperatoris.sitpermemorandu.n privitet/iinn Sancti

Salvatoris et

monachorum quod

eis

jam

dic-

decrevimus, quam et in honore Domini Salvatoris et sanctae Mariae ejusdem Dei et Domini genitricis sive sanctorum martyrum Gervasii et Protasii sed et sancti Stephani,
vivere

tus Aldricus episcopus pio affeclu fecit.

qiue matri ecclesiae subjecta esse videtur, indigni
bus, sive

(Vide ubi supra, col. 1271).
XXXIII.

canonice sacravimus, et monachis, sanctimonialicunctae congregationi ibidem Domino
fideliter et

Sequitur descriptio de eleemosyna prcefati Aldrici, prxfixx Cenomanicse urbi episcopi, qualiter

absque ulla impedimento attriD buatur. De reliquo vero, lantum quod in ergastusibi credita singillatim disposuit et discrete lo inventum fuerit, justa decreta canonum, quaCkristi famulis ejusque famulabus per hoc luor portiones fiant tam de auro quam et de arscriptum dare constituit. gento, sive de caeteris metallis vel ustensilibus et Innomine sancti Salvatoris et veneratione sancdiversi generisvestimentis et supellectilibus omnitse Dei genitricis Mariae sanctorumque martyrum bus unaquae remaneatecclesiae nobis commissse, Gervasii et Protasii atque sancti Stephani, quorum alia veroin nostra eleemosyna detur fldelibus pauecclesine, licet indigne, titulatus esse videor, Aldriperibus, tertia autem clericis capellanis et vasallis cus Cenoruanicae urbis et praedictse ecclesiae indinostris, quarta presbyteris urbanis et monasteriagnus et peccator episcopus, omnia in nostra dicefamulanti
charitate
vel

cum

dilatione aut prohibitione

:

cesi et parochia consisfentibus,episcopis, sacerdotibus, diaconibus,
tae

libus sive suburbanis atque reliquis parochianis et

subdiaconibus,

et reliquissanc-

diaconibus seu subdiaconibus necnon
et

et reliquis

Dei ecclesire niinistris, seu cunctis fidelibus noesse cupio quia pertractans

ministris et cleriois, ut melius fieri potuerit. Nani

tum

casum humanae

hoc summopere videndum
in civitate

est,

ut

fragilitatis,

una cum

lieentia

simi imperatoris, et

domini Ludovici piisconsensu etiam metropolita-

charitate fiant. Similiter et de

vino

omnia cum solummodo

quod tam

quam et

in ejus ruis tunc in-

67
I

ALDRICI CENOMAIJENSIS EPISCOPI
e>t. id est,

68

oumis deciina A cunctorum valeam percipere peoeatoruin,et vitam ventum faerit faeienduru habere, annuente Domino, lnerear sempiternam. prredicti vini detur monachis viris, et nona fundiFiat. fiat. Greges autem jumentorum una cum eotus detur inonaehis feminis in preedictis locis <Ierum amissariis, et vaccarum ac botim seuporcoin quatuor partes divigentibus; reliquum autem rum. et oviuin sive caprarnm, qui sunt in Hieim datur et, ut pra?scriptum rst, partiatur iideliterque
et

cum

charitate per prsefixas iurmas, seu de pe-

in condita Noviacense, et in Proliaco iufra villam

cuniis in nostro inventis ergastulo dictum est, rationabiliter distribuatur. De vino quoque quod in
civitate et ejus ruis tunc
fiat
et

utdictum

est.

temporis fuerit inventum De reliquo autem viuo cuncto,

quintam, ^eu in Novavilla super iluvium Sarthae, sive in Cavania, et in Cepeto sr.pra Sartham,etin Bruonis villare in lielsa, et in altero Proliaco super
fluviolum Viduam, eeclesiee
nostro suceesson

nobis comniissa? et
integritate possiden-

dos et utiliter lucrandos et gubernaudos rclinquimu^. Ego autem in loto episcopio non inveni viginti jumenta. Modo Deo gratias septem ?i relinlumus atque pra?eipimus suppliciterque llugitamus ut decem partes fiant a?qualance divisas una quo greges una cum eorum amissariis neque iD videlicet fideliter servetur matri ecclesiae et beato r toto episcopio nobis commisso ex omnibus peco ribus vel pecudibus tantum inveni quantum mosuccessori nostro quem Dominus elegerit, et alia dedo, Domino auxiliaute, in una ex supradictis viitur vassallis et capellanis sive servientibus qui Dolulis relinquo ex his qua? meo prelio coinpai avi mino nobisque in nostra mansiuncula mihtare viet mco labore acquisivi. Ideo supplex flagito ne dentur, ut non ipsi quique, quod absit. in aliquo alicui durum aut contrarium sit si ea qua? meo periclitentur inopia, sed habeant unde sustentari sudore acquisivi, et meo pretio comparavi, meis queant usquequo se cum sancto succossore nosbenefactoiibus tribuo et mihi servientibus dono. tro mox futuro coOocare,Domino adjuvante, utiliter atque Domiuo offerendo in mea eleemosyna fidevaleant. Tertia tribuatur canonicis etfamulis sancliter distribui pra?cipio, et pro redemptione inulta? matris ecclesise et nonnanis qua? in ea quotidie
:
:

de annonis omnibus diversi generis, et leguminibus sive fenis perdiversa loca et in omnibus villis nostris nobisque commissis reconditb, vo-

cum omni

torumet innumerabilium peccatorummeorumdaDomino offerunt, ut et pro me peccatori Dei servis ct pauperibus humiliter supplico. Illi temporibus Domino offerre eis delectet ergo greges jumentorum una cum eorum amissaeorum oblationes. Quarta largiatur monachis qui riis et vaccarum ac boum seu porcoruin et ovium sunt in monasterio sancti Caiileplu et ingresatque caprarum qui sunl in Alamaniscas, ct illi sive in Savonariis atque sanotimoniahbus monagregos jumentorum una cum eorum atnissa: iis et chisqua? sunt Intramis monasterio Quinta detur c boum utriusque sexus, et porcor.um sive ovium monachis qua? sunt in monasterio sancti Salatque caprarum qui sunt inDrimiaco juxta Mantuminus milliario ab urbe disvatoris paulo lam, et in Paciaco, in villa? videlicet p:irte quam tante super fluvium Sarthae, et illis monachis qua? David modo providet, fratribus et canouieis oossunt in sancto Vincentio juxta urbem, seu sanetitris cum omni integritate absque ulla dilatione simonialibus monaehis qua? sunt in monasterio ve diminutionefideliter etcum omni sharitate denSancti Salvatoris et Saneta? Maria? sive sancti Gertur. Illi namque greges jumentorum una cum eovasii inter fluvium Sartha? et murum civitatis colrum ai.assariis et boum titriusque ^cneris, seu locato. Sexta cougregationibus qtue per costcradiporcorum et ovittm atque caprarum, qui sunt inversa monasteria, tam in Cenomanica parochia quam et in pago Andecavo, sive Turonico atque fra monastcrium sancti Carilephi, et in villa Floriaco, etin Conflentio, et iu villa Mauri ct in ComOxomense, et per cseteros pagos Domino militannis, et in villare Martis, et Rusciaeo, et in Campo tibus fideliter, in quantum posse et esse facultas Sigalaici, et in iUa cella sive in Cantarnaco, atque tribuerit.cum omnidiscretione rationabilitertribuain diversis mansionibus circa monasterium constur. Septima presbyteris et diaconibus ac reliquis tructis, omnesintegerrimemonacliisquiin monasclericis nostra in parochia Domino per diversas ecterio sancti Carilephi et in cella quse Savonarias voclesias militantibus discrete et rationabihter tribueeatur Domino militandi absque ulla minoratione tur, ut eis sernpo" pro miserrimo peccatore delecaut tarditate detur.Ternosautem grcges jumentotet orare et sacrificia Domino assidua offerre, et rum una cum eorum amissariis ac boum et vaccaflexis pophtibus precor ut eis assidue agere suarum sive caprarum et ovium qui suntiu Haliau, et deatur. Octava, ut diximus, tam de vino quam et
oblationes
re futuris

de annona diversi generis
nostris villis nobisque

et

legumina sive feno,

quatuor porcarias qu.o
silionibus
los

in

eadcm

villa,

tam

in

manil-

rationabiliter et discrete detur funditus familiis in

quam

et in aliis looisesse

videntur, et

commissis commancutibus
et cis

gregesquisuntin CurteQuadrici, inSaxonense,

qua? ea suis sudoribus laboraverunt, ut

pro

peccatore orare delectet et hoc eis agere precor sa?pissime suadeatur. Nona et decima pars omms annona?, vini et feni et legumiuis pauperi:

me

omnes tam jumentorum quam ct boum et vaccarum seu porcorum et ovium atque eaprarum illis monachis qui Domino in ecclesia sanoti Salvatoris
supra iluvium Sarthse, ubi
tur,
ille

bus, viduis,

et

orphanis

fideliter

tione et charitate lunditus

cumomni discreIribualur. Omnes enim

cum omni
scrupulo

integritate et

cum

abbas pra?essevidecharitate absque
greges
ju-

ulJo

aut

coutradictione sive dilatione
llli

precor ut pro

me

orare digneniini, ut remissionem

fidcliter

tribuantur.

quoque

«9

VITA,
arnissariis et

70

mentorum una cum eorum

bouui A nequimus, de

utriusque generis seu porcorum et ovium atque caprardm qui sunl in villa Colonica juxta urbem
illa curte quse dicitur Villa, quam Gundoldus modoprovidet, etin Garrariissuperfluvium Sa^thse, et inCanon, denturmonachis integerrime qui Domino in monasterio Sancti Vineentii miiilanl. ergo greges jumcntoruni una cum amissariis et boum utriusque generis seu porcorum etovium qui

minime fuerint, illis qui antea dati praecipimus duos, quales meliores inventi fuerint, praedicto domno metropolitano nostro bene paratos
i'i ornatos dari et alios duos, quales posl nos meliores inventi fuerint,Didani Andecavensis urbis Episcopo bene ornatos tribus jubemus. Ipsos
;

in

1 1 1 i

eriim sanctos episcopos,

no miserante
deprecor,
orationes
et

fuerint,

si mihi superstitesDomiad oliitum meum vcniie

animam meam per eorum sanctas Domino devotissime commeudari supmuro, monaehis in Gres Domino in eeclesia Sanpliciter flagito, et ad corpusculum meum eorum ctie Matie et Sancti Almiri uiilitantibus funditus precibus Domino una eum anima commendari et absque ulla tarditate aut minoratione tribuantur. cum orationibus eorum sepeliri humiliter postulo lili quoque greges una cum eorum amissariis juet in omnibus summopere ilios, etquasi ad pedes mentorum ej \acrarumacboum sive oviumet poreorum proyolutus, deprecor ut de me et pro me coruniatquecapn u -11111 omnesquisuutin A\iniaco, R sic faciant sicut volunt ut de illis tam in vita quam
suut in Cres
et in

Fraxinido, in Bclsa, et in

Sem-

;

sen in Casiliaeo,

et in illa

parte Paeiaei

quam Gun-

doldus providet, uostris sororibus sanctimonialibusmonachis quas intermurum civitatis etfluvium Sarth.c in ccrlcsia Lkimiui Salvatons et sanetae

ejusdem Dei genitricis Mariee semperque virginis sive sanetorum martyrum Cervasiiet frotasii atque sancti Stepbani sub monastico ordine et sub regula saneti Benedieti vivere colloeavimns,

cum

siunma
ulla

cliaritate

el

omnium

integritate

absque

fideliter attribuantur. Illi quoque jumentprum una eum eorum amissanis et boum utriusque sexus et ovium sive porcorum atque eaprarum qui >unt in Bupiaco, integernme

dilatione

post obitum fiat. Insuper quatuor equos bonos mea? sepulturre loco et fratribus inihi Dpmino famidantibus dari jubeo. De cseteris ergo equis volo ut causa benedictionis singnlos aecipiant singuli qui praescripti et pneordinati ail nostram eleemosynam faciendam fuerint, ut mehus dlis deleetet pro me orare et commissum sibi negotium peragere. De reliquis quippe equis et poledris et mulis atque asinis tres jubemus fieri portiones una pars remaneat ecclesife nobis comct
:

greges

miss;e et sancto successori nostro

;

alia vero lar-

giatur disposite et rationabiliter clericis et vassallis

famuautem pars distribuatur fideliter et diminutione aut dilatione tribuantur. Illi autem „ rationabiliter in nostram eleemosjmam prout melius scierint et potueriut quibus hoe commissum greges jumentorum una cum eorum amissaviis et boum utriusque generis seu porcorum et ovium fuerit. Taliter quoque illis hoc praecipio et deprecor agere et tam fideliter et rationabiliter dispenatque caprarum quisunt in Contrella, etin Varensare quahter inde rationem non metuant reddere nis, in Viudosnense, et in Breuviaco, in Oxomense, in conspectu Domini nostri Jesu Christi, et ex hoc e! in Artinis super Liz, et in Lanciani ultra I.igenon recipiant, quod absit, damnationem aeternam, rim, sivein Vodebris, vassallis qui nobis innostra mansiuncula serviunt et clericis qui Domino in sed prasmium sempiternum. Illa vero omnia quoe iu prsefato tempore, ut dictum est, in praedictis lonostra capelia famulantur eum omni integritate disposite et rationabiliter largiantur. Reliquos cis et agris tam mternis quam externis inventa fucrint, Domino Deo, devota mente et sano cornamque greges jumentorum et boum utriusque generis et ovium seu porcorum atque caprarum, pore, pro ingenti et nimio pondere peceaminum omnes qui sunt iu culturis et in silva Uvastina in meorum supplex et devotus offero, et per hane ehartulain, quam sana mente dictavi et supradicto diversis mansioniiibus et locis, tam super fluvium
et

servientibus et ministerialibus nobis

fratri

meo

Isaac tilioque ejus Rotgario absque ulla

lantibus. Tertia

Liz

quam

et

in silva Uvastica, et in Trieione in
et

prsetextu scribere jussi, atque propria
ter firmavi,

manu

sub-

diversis

mansiouilibus
et in

in locis diversis, et in

Tauriaco,

Bajocassino, et

m

Vetusvieo, sive

in Celsiaco, ac in .\'aseas, seu in Cadarus, et iu

ad supradicta et scripta, sicut hasc D paginula testamenti commemorat, explenda et fideliter peragenda Domino Deo sponte et devote
trado
rebus, in
si quis ahter, quod absit, ex prcefatis quantum melius prasvaluerit ac poterit, agere praesumpserit ipso Domino Deo suo et Sal:

Colonica ultra Medanam, et in Culcamia ultra iiuvium Ligeris, et in Callemarcio, sive in monte Sodeuris, in omnibus mansionilibus ia eo constructis, et in

ut

rivo petroso, et in villa

nova

in

valori

nostro Jesu Christo reddat inde rationes,

Belsa, et in villa

Macunen,

et iu

Bioca super

flu-

cui h;ec prasscripta

peragenda

et

explenda devote

vium

Bricia, et in Villena

in Parisiaco, in nostra

oblata et tradita sunt, et ante tribunal ipsius judicis seterni ex hoc tremebundam deducat rationem. Contestor enim sanctum successorem meum mox futurum, quicunque fuerit, et quasi ad vesti-

eleemosyna, presbyteris et Dei servis sive pauperibus fideliter et rationabiiiter cum omni timore
reverentia distribui disposite imploramus atque rogamus, et omnia fieri cum charitate optamus. De equis namque nostris et secmariis sive mulis et asinis ac poledris, quibus adhuc fruimur, et sine quibus regale et commune sen itium explere
et

gia
sic

pedum
de

ejus provolutus humiliter deprecor ut
et

me

pro

me

sicut vult ut sui suceessores post

miserrimo peccatore facial oblitum ejus de
integra eonservet sicut

eo faciant,

et sic

mea facta

71

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI.

sua vult post se servari. Hanc ergo paginulam testamenti suppliciter flagito ut per omma conservet et si quis aliter ex his quae hic inserta sunt
;

A

gavi, et sicut in

hac paginula distinctum

et inser-

facere voluerit, supplico ut

eum

corrigat, et eis

summopere deprecando fieri jussiet postulavi et si quis aliter, in quantum facultas fuerit, aut deterius de praescriptisrebus Dominoque oblaest
;

tum

quos ad hoc peragendum de nomine vero, sive quibus hoc negotium commissum fuerit, auxilium per omnia praestet, ut haec absque ullo impedimento perficere queant. Si autem, quod absit, aliter fecerit, ante tribunal Domini nostri Jesu Christi tremebundam ex hoc reddat rationem. Obnixe quoque deprecor sanctum successorem meum,

ad praefixa peragenda egerit, ante tribunal Domini nostri Jesu Christi de sua praesumptione tremebundam deducat rationem. Obnixe quoque omnes precor, ut taliter ex omnibus in hac chartula
tis

conscriptis agant quahter in conspectu Doniini

quemcumque Dominus fore voluerit, et omnes sacerdotes tam monachos quam et canonicos, sive
cunctos ciericos
chia
saria obitus
et laicos in et

quod absit, et vitam asternani, Domino tribuente, una cum sanctis et electis Dei habere mereantur. Amen.
XXXIV.
Ser/uitur exemplar prxcepti domni Ludovici piissimi Augusti super prxscriptam descriptionem de eleemosyna Aldrici episcopi causa firmilatis
et

commanentes

nostra dioecesi et paroconversantes, ut in anniver-

mei per singulos annos diligenter tra- g

ctent et fideliter in eis pro
lias et

me ora

inconvulsionis facli.

studeant et vigiut,

Domino annuente,remissionemomniumpeccatorummeorum
missas devote decantent,
et et

(Vide ubi supra, col. 1273.)

indulgentiaui misericorditer percipere merear,

XXXV. Exemplar immunitalis Sanctx Marise
Gei^vasii et Aldrici episcopi

et Sancti de monasterio San-

vitam insuper habere sempiternam valeam.

ctx Marice.
(Vide ubi supra, col. 1273.)

Amen. Precor etiam dominum successorem
per

meum
ei fide-

Dominum omuipotentem,cunctosque fratreset
suadeant ut
si

XXXVI.
Item exemplar prsecepti domni Ludovici piissimi imperatoris de nwnasterio Anisolx Aldrico °piscopo et ecclesix sibi commissx imperialiter actum, quando prcedictus domnus Ludovicus imperator illud canonice atque legaliter reddidit ecclesix Sanctx Marix et Sancti Gervasii, memorato Aldrico ejusdem matris ecclesice episcopo.
^Vide ubi supra, col. 1275.)

consacerdotes nostros coutestor, quatenus
liter

facultas permiserit, et

illi

pla-

cuerit, per singulos

annos

in die obitus anniver-

sarii mei de suo faciat prredictis sacerdotibus tam monachis quam et canonicis et reliquis clericis atque pauperibus plenam atque bonam refectionem. Et si illi hoc durum, quod absit, aut difficile
fuerit,

tunc de

villa

Buxarias,

quam

fratribus

et

_

canonicis nostris per testamentum firmiter corroboratum, et per praeceptum domini Ludovici piis-

XXX VII. Exemplar prxcepli domni Ludovici piissimi imperatoris de moneta Aldrico Cenomanicx urbis
episcopo ejusque successoribus concessa.
(Vide ubi supra, col. 1276.)

me

simi imperatoris confirmatum sponte et devotissitradidi, atque perpetuahter possidendam et
reliqui,
illa

perfruendam
sicut

refectio

quae

modo

et

XXXVllI.

praeparatur et agitur in die natalis et ordiuationis rueae, precor ut convertatur funditus
in die obitus et

modo

anniversarii mei, et sicut in prae-

ltem exemplar prxcepti immunitalis domini Ludovici imperatoris de Sancti Carilephi monasterio de Aldrico episcopo impetralum.
(Vide ubi supra, col. 1278.)

dicto testamento continetur per

omnia

ita

agatur,

et sicut in eo scriptum est devotissime et fidelissime perficiatur, ut refectionem et consolationem habeant illa die tam sacerdotes et clerici quam et pauperes et indigentes qui pro me miserrimo

m

peccatore oraverint, ut omnes devota mente inibi requiem aeternam habere exorent suppliciter. In-

XXXIX. Item exemplar prxcepti domni Ludovici piissimi imperatoris de vitla Lugduno, quod fecit prxdictus imperator Cenomanicx matris ecclesix et Aldrico ejusdem ecctesiw epixcopo,
(Vide ubi supra, col. 1279.)

super supplieo praedicluru successorem meum praefatum testamentum meum quod de prsefixa
villa

D ut

XL.

De dedicatione

senioris altaris

Anisolx monasterii.

Buxarias

feci,

fratribus et canonicis nostris
et sicut in

Anno
imperii

incarnationis Domini nostri Jesu Christi

per omnia conservet,

eo continetur in-

838, iudictione vero prima,

anno siquidem xxv
imperatoris,

sertum de quinque refectionibus eorumet aliorum sacerdotum ac clericorum atque pauperum diligenter adimplere faciat, ut omnes per singulas Aldrico, Domine, festivitates exorent et dicant pontificinostro da requiein ceternam et vitam sempiternam. Amen. De jam dictis ergo rebus nemo aliquid meum putetesse nisi ad amelioranduni et
:

domui

Ludovici

piissimi

anno sexto ordinationis Aldrici Cenomanicee urbis episcopi, quinto quoque Iduum Maiarum die, solemuiter senius dedicatum cst altare senioris
ecclesiai

mouasterii Auisolie a
genitricis

pi\:elixo

episcopo

Aldrico in honore Domini Salvatoris et sanctae

ejusdem Dei
confessoris
die

Mariae

sanctique Martini

canouice dispensandum, quoniam Domino omnia quae in hac chartula memorataet conscripta sunt per hoc testamentum praesens taliter tradidi et ad pnedicta expleuda et peragenda firmiter dcle-

prwcipui.
psalientio

cum
fuit

ergo Iduum susceptus est jam dictus
In praifixo

Aldricus

episeopus,

tum

memoratum

Anisolae

primo postquam ei reddimouasterium a do-

73

VITA.

74

Ludovico imperatore, a monachis et reliquis nobilibus hominilius in ipso monasterio; cui Dominus precibus prsedictorum et omnium sanctorum aeternam tribuat vitam. Amen. Praesul, ave, noster, cuncti te, Al lrice, rogamus, Nuiie altus dominus, nunc humilisque pater. En tua fama sacri vulgans prseconia facti, Gallorum celsas venit ad usque domos. Qui estpiaspes palriae,solamenet optimavirtus, Ast murus fortis et clypeus validus.

mno

etiam sanctse Juliee fratrein nonnulli esse testantur atque sanche Tevestinte praecipuce virginis, qure ct

monasteriolum sanctae Uarise
cleske

in

rebus senioris ec-

una cum

adjuloriosancti Innocentis prasfixee

urbis episcopi eonstruxit; sed et sanette Adae,quae
et

alio nomine nominatur, qu£e, ut depreoante praedicto sancto Innocente, da monasterio sanct;e Mariee quod situm est in urbe

Adrchildis

legitur,

Suessionis ad
in

Cenomanicam urbem

venit, et lbi

XL bis De hospitalium constitulione et rcceptione, et dc sex sanctorum corporibus in sinu mntris ecclcsix delatis et collocatis, quorum nomina hic habentitr inserta; et de duodecim sitjnis in clocariis inairis ecclesix collocatis, per singulas horas reboandis, et de consecratione cpiscoporum cl sacerdotum ac reliquorumgraduum sive sanctimaiiialittni. ataiie de commemoratione dedicationiim ecclesiarum.

Cenomanico in prrefato monaslerio sanctne Marite regulam sancti Benedicti docuit, et eam inibi decenter ordinavit et partcm corporis
;

suburbio

sancti
fessoris

Liborii

supradictse urbis episcopi et conoptimi, el maximam partem corporia

sancti Haduindi. Antedicta

quoque corpora sancet

torum
sanctae

in ecclcsia

quam
in

prsefatus Aldricus praeiixae

urbis episcopus

honore Domini Salvatoris
genitricis
et

ejusdem Dei

Mariae atque sancProtasii sive sancti

torum marlyrum Gervasii

Memoratus igitur Aldricus episcopus in praefata Cenomanica urbe duo hospitalia faeeie studuit.

Stephani simulque et in veneratione omnium sanctorum solemniter consecravit, et in memorata

Unum

idquejuxta praefataui Cenomanicam urbem

ejusdem

ecclesiae senioris altaris confessioue prae-

super fluvium Sarthee a radice pontis Sanctte Mariae propter abundantiam aquarum et pascuorum
construere certavit, ad receptionem videlicet epis-

dicta corpora, ut prtelixuin est, solemniter decen-

terque et ordinabiliter collocavit, ea
tione ut inibi officia et luminaria et

videlicet ra-

coporum et comitum atque abbatum sive cunctorum advcnlantium, in quo etecclesiam construxit

vinum cultum
tia

ad diad honorem sanctorum pertinenplaniter haberentur, et postmodum ubicuuque
caetera
et

quam

et in

dicavit, et

honorc saucti Stephaui solemuiter dealia aedificia ad prnedictum opus fa,
disposuit.

construendorum poposcerit monasteriorum, singillatim praefixa corpora in unoquoque
necessitas

ciendum
juxta
infra
cseci

rationabiliter et lnirifice ordinabiliterque

monasterio collocaret
moriis
et

:

quatenus

ex

eorum mecultus

construxit et

Alterum ergo hospitale

apertis

intercessionibus magis
sicut in

matrem et senioris civitatis scilicet ecclesiam urbem construxit,in quo pauperes et debiles

cresceret divinus, et laus Dei in melius et multis

modis multiphcaretur,
esse,

posteris

actum

ac claudi, sive aliarum debilitatem subnixi et indigentes multi reciperentur, quibus alimenta et
lectoruni stramenta suflicienter et discrete ministrarentur. Preefixa

Domino annuente, probatur.

Ipse ergo Al-

dricus in prsefata seniore et matre ecclesia civitatis

duodecim signa ex metallo optimo fundere

et

quoque

hospitia

jam

dietus Al-

firmare studuit, qute etin
sia

jam

dicta seniore eccleet

dricus venerabilis episcopus de rebus suee sedis
ecclesiae nobiliter dotavit, et villulas

decenterin clocariis collocavit,
et ordinaliter

ad singulos
et

de iis factis um, una cum consensu episcoporum multorum et suorum consacerdotum ad memorala hospitalia et ad usus hospitum ac peregrinorum atque pauperum sive relinquorum adventantium canonice rationabiliterque contradidit, et per festamenta ab
sicut in testamentis

seu decimas, continentur inser-

cursus mirabiliter

reboare

sonare
eccle-

disposuit, quatenus et per ea

populum ad

siam decenter et solemnitcr convocaret, et ex eis plura et multimoda laus Uominiexornareturet cresceret,ut et in cymbalis bene sonantibus cuncti

episcopis et sacerdotibus sive reliquis nobilibus et

Dominum laudarent, et quandocunque eorum sonus in auribus populorum reboaret, D de eorum sceleribus omnes recordarentur, etpro
assidue
dulcis
eis

hominibus roborata confirmavit. Praescrip. quippe Aldricus jam dictaeurhis episcopus venerabilis invenit quaedam corpora sanctorum sex,
liberis

tus

rent,

Domini misericordiam singulis horis invocaquatenus remissionem et absolutionem eopercipere mererentur,
et

rum

mundi alque

puri

quae in desertis ecclcsiis valde divinis

officiis et lu.

minaribus atque reliquis divinis cultibus negligcbantur, quae una

ab omnibus sordibus peccatorum fiercnt, atque ad sempiternam pervenire gloriam mereantur.
Prrefatus igitur Aldricus episcopus
gnitatis et honoris
tantte
fuit di-

cum

consilio

conserdotum suo-

rum

in gremio suaisedis ecclesiae etinconfessione

amorisque

ut

usque ad Roma-

senioris

ejusdem

ecclesise altaris decenter et ratio:

nam sedem

ejus

rumor

pervenerit, eique

domnus

nabihter colloeavit
praefat» urbis
saucti Thuribii
soris,

id

est

corpus sancti Juliani
prasdicatoris primi, et

episcopi et
praedicti

Gregorius Romanee sedis ecclesise venerabilis apostohcus Roma in pago Cenomanico suum vestimen-

episcopi Juliani succesdictee ubis

sanctique Pavacii

jam

etiam epis-

copi et praedicatoris optimi, seu sancti Romani sacerdotis praecipui et, ut fertur, nepotis sancti Juliani et sanctae

Romanae

Ecclesite ministri,

quem

tum sacerdotale miserit, illud scilicet vestimentum quoin Pascha indutus fuerat. Misit etiam ei baculumpastorale,quod ferulanuncnpatur,unacum sua epistola, vocanseum ut, sipossibile foret, usque ad eum pervennet, eique concessit ut qualemcunqu e
3

Pairol. CXV.

75

ALDRICI CENOMANENSIS E ISCOPI
et

petitionem

benedictionein a sedesancti Petriae-

A

episcopis
;

et

sacerdotibus

cipere vellel, aut per seipsum aut per suuui uiis

lmmatum quorum

precibus ab

subsequentibus signis omnibus petimus
aeternaliter
et

sum

ei

voluntarie et libenti

concederet. Fuit enim
ciliarius

auimo mitterel atque memoratus episcopus conunus ex prioribus, quem
et sui
et

imperatoris

et

liberari malis et cunctis frui ipso auxihante, cui est honor saeculorum. Amen.
XI. II.

boiiis,

gloiia in stecula

tam domnus imperator quaui
regni proceres obtemperabant

optimates

et

oppido credebant

atque in omuibus obedieiites ei se esseet benevoli dicebant a Sed inde valde tristabaturquod soepis.

Constilvtio Aldrici urbis Cenomanicse episi lumit lesix sen
tatis.

sime eum in palatio retinebant, et proplerea ium Constitutum et a!> Aldrieo Cenomanicae civil iti ministerium ei ut desiderabat et ,olebat perticere episcopo ut ardeant per quotidianas noctes iu nor. lieebat, quoniam eral persaepe prope unum niori ecclesia de oleo a vespere per totam noctem aiu.urn quod de palatio nonabsolvebatur, sed ibi, usque mane tria, et de eera, quando tempus dicet ideo multa remanselicet invitus, morabatur taverit, una, et ad noctumas sive matutinas arrunt tam in sua civitate quam et in suis monastedeant luminaria pi r quotidianas noctes de oieo riis sive in sua parochia imperfecta, sed etquajdaui B decem et de cera quinque, tria aute senius altare, nec inchoata qua? ad divmum cultum explendum et quartum ante altare sanctffi Trinitatis vel eruciet id laudem omnipotentis Dei magnificandam
;

alqje ad utilitatem sanc a perfieieudara facere prudenter disponebat et pertici desiderabat. Praedictus quoque Aidricus episcopu
i

tixum,
riael

et

vero lumin
l

quintum aute altare sancti loannis. Uia iria qu de oleo fiunt ardeant per alta-

n

tata,

unum

inter senius altan senioris

canonica tempora ginta. Episcopos ergo sacravit septem, sacerdotes vero octingentos, Levitas nongenlos. .Suhdiaeonos quoque et reliquos ordines prout necessitas poscebat quorum nomima propter prolixitatem etta?dium scriptoris alqme lecioris hic non inseruimus, sed in alia scedula, in qua nomina eorum et testes et titulos et tempora et reliqua quae ad hoc pertinent plenius inseruimus et si quis hsec plenius
ordiuationes per diversa
et
;
;

sedem

i

m,
tertium in

et

aliud ante gradus

medio choro, et quartum in e ritu chori, etquintum anle altare saneti Georgii et sancti Kelieis aique saneti Symphoriani et ahorum sanctorum quorum nomina super eo ascripta adesse videntur, et sextum ante altare sanet.e
altaris, el

Agathae
et

et

sanctae

Felicitatis

et

sanctae

Sabinae

aliarum sanctarum virginum quarum nomina super illuu scripta adesse videntur, septimun
ante altare sanctae
Trinitatis,
Baptistae,
et

nosse voluerit, in ea reperire valeat, vel si aliqua altercatio de eorum ordinatione futuris temporibus orta fuerit, in ipsa scedula appareat pleniter de-

et et

octavum ante

aram
altare

sancti Joannis

nonum
ante

ante

omnium sanctorum,

decimum

aram
noI

claratum qualiter aut qua ratione sive ad quos titulos ordinati esse noscuntur. ipsain enira scedulam apud seniorem custodem matris et civitatis ecclesias

santi Christophori et sancti liyppoliti atque sancti

Saturnini et reliquorum sanctoium

quorum
uml

ruina super illud scripta esse videntur, et

reperire

poterit

si

quis voluerit. Sacravit

mum

ante

altaie.

sancti Victorii
et

et

sancti Brixii

etiam pnedictus pontifex virgines inter monachas et canonicas per diversa et canonica tempora centum et viginti. ln monasterio videUcet Intramnensi

atque saucti Arvei

quorum honore
tiims xx

reliquorum sanctorum in sacratum esse cognoscitur. iu
et in festivil
i-

Dominieis vero omnibus noctiljus

monachas

virgiues canonice

sacravit quadra-

sanctorum constitutum

est

ut amplius
!

ginta quinque.

Et in monasterio Sanctaa Mariae

juxta

urbem super fluvium
et

a novo fundavit

ornavit,

quod ipse monachas virgines
Sarthae,
\

incendantur et ardeant luminaria xxx de oleo, etquinque de cera, et in festivitate sancti Jaannis
apostoli
et

evangelistae, et in
et

festivitate

sancto-

consecravit triginta octo, et reliquas canonicas
gines per diversa loca

ir-

rum Innocentium,
D
ti>,

in

octavis

Domini, sive in

Domiuo
XLI.

uiihtantes septem-

octavis Epiphanise, et in fcstivitate sanctffi

Agne-

decim.

seu in lestivitate sanctee

.

et in festiviet

tate

apostolorum Philippi

et

Jacobi,

in invenPetri,

tione sancue crucis, et
el

in lestivitate

saneti

Be

translatione corporis sancti Pavacii
brachii sancti Liborii.

dextri

similiter et in festivitate sancti

Pauh, seu in

fes-

tivitate saneti Laurentii, et in decollatioue

sancti

Anno
840,

incarnationis Domini nostri Jesu Christi

Joannis Bapti

indietione m,

piissimi

anno vero imperii Ludovici Augusti xxvn, e( anno vm Aldrici hujus
atque hujus ccenobii fundato-

parochite episcopi
ris,

in iestivitate sandti Michaehs archangeli, atque in festivitate sancti Bartholomaai apostoh, et in festivitate samti Hatthasi apostoli et evangelistse, sive in festivitate aposto-

.lulianum die, solemniter trauslatum est a praescripto episcopo et ab aliis episcopis et sacerdotibus et reliquis sacris ordividelieet

vn

lduum

lorum Simonis

et Judae,

nec non

et

in festivitate

omnium sanctorum
Cseciliffi
te

Kalendis Novembris, atque
in
festivita-

in festivitate sancti Uartini, et in festivitate sancta?

nibus corpus sancti Pavacii et brachium dextrum sancti Liboriiin hanc Sancti Salvatoris ecclesiam, hucque in nobilissima urna decenter a prsefixis
*

virginis et martyris, atque

sancti

Vndreae apostoh. In his

quoqde festivi-

tatibus

amphus

agatur, id cst, iu Epipfcania et in

Vide prajceptuin Ludovici Pii pro ecclesiw Cenomauensi, Patrologix, tomo CIV, col. 1296.

77
PUfifleatione sanctn Mariae
iimii,
e1

VITA.
in

78

seu

iu

Pentecostcn.

"t

in

Aseensione Do- A subjectutu esse debebat, ethoclegmusaffirmabat, lcdicatione occtEcontra Sigismundus dicebat quod proprium
el

dentalis

paftis

ecclesise senioris

altaris

mcti

domni imperatoris
dicta ecclesia
:

Joannis Baptistse, quae est xi Kal. Julu, ct in nativitate sancti Joannis Baplistse, et in Assumptiouc sanctse Mariee, el in nativitate sanctaa Marise, seu
Iti

exind

non de preenullam veram auctoritatem tendebat, nisi tantum unam epistolam
cssc debebat, ct

sed

natale episcopi, quse

agitur in

die

festivitatis

quaro Pippinus propter odium Gauzioleni cpi eopi cui.l, iii Min ininia. iiD fecerat,ut illi subjectmn esset
et iion

sancti

Thommapostoli, atquc

in dedicatione matris

et senioris ecclesiss suee senioris altaris. ln

hisnanilurni-

quc

festivitatibus constitutum est ut

ardeant

Gauzioleno etlioc propterodium Gauziolefactum esse perscrulatum est. Quia quando fuit Pippinus Cenomanicain patria, ct de quadain per:

ni

naria triplicata, id cst, de oleo nonaginta, et cera

deccm,hoc
opportunitas

scilicet
el

centum

vel eo amplius, prout

secutione immicorum suorum reversus per Cenomauicam patriam transibat, tunc eum praefatus

locus fuerit.

Tamen

nullo

modo

Gauziolenus

et

suus frater Harivius non receperunt,

sed infra Cenomanicam urbem cum omnibus quos utminus, sed amplius. In nativitate secum conducere potuerunt se recluserunt, et autcm Domini tam festive constitutum est fieri sicutillosdies decet et in festivitate sanctorum Ger- g doninum Pippinum regem illuc introire non pervasii et Protasii sive sancti Stephani prout melius miseruut, sed damnum ei de suis hominibus facere nitebantur, etsuum pincernam corameo stantem, potuerit tiat. Est ctiam constitutum a praedicto dum suacastra in vinea sancti Petri juxta urbem episcopo ut incensum boni odoris otVeratur per

conces

um

est

;

singula altaria

et

deferatur

fratribus

in

eccle-

Cenomanicam

posita erant, interfecerunt, et ahos

siam convenientibus et populis ad ccclesiam venientibus ad matutinas et ad missam sive ad vespcras atque corapletoriuin. H«c autem per singulos quotidianos dies devotissime, in Dominicis

vero diebus
nius agatur.

et in

festivitatibus

amplius

et

solem-

homines vulneraverunt. Videns autemdomnusPippinusquodibiproficerenon potuit, vastans totam illam regionem, pergere ecepit ad Franciam. Tunc in ipso itinere venit ad ipsum praedictum monasterium Anisolam, et prsecepit illis monachis ut nullam obedientiam facerentjam dicto Gauzioleno, eo
quodeirebellisesset, sed sub suo

XLIII.

mundeburdo

vel

sub sua tantummodo tuitione vel dominatione actibus pontiticum Cenomanica in urbe degenpermanerent. Et tunc eis ac Siebaldo eorurn abbati tium usque ad Aldrieum ejusdem urbis episcotalem epistolam dedit,quod propter odium,utdicpum conscripta esse dign iscitur, inseiere relatio- ^ tus est, Gauzioleni, et non propter ullam aliam rem nem sive memoriale qualiter praedictus Aldricus aut injustitiam factum esse liquet. Tunc enim ipse antedictae urbis episcopus monasterium Anisohe, Sicbaldus non fuit ausus ibi remanere, sed una in quo sanetus Carilephus confessor praecipuus cum Pippino usque in Franciam perrexit. Postea corpore requiescit, ante domnum Ludovicum imvero cognoscens Pippinus quod injuste fecisset et peratorem legibusconquisivit utsi deineps aliqua propter odium Gauzioleni hoc egisset, praecepit altercatio de eo orta fuerit, praefati memorialis rilio suo Carolo et jurejurando contestatus estut exemplar in hac scedula conscriptum bonis hornipraefatum monasterium redderet Cenomanicae manibus ad religendum appareat. Quod si aliquis ex tri ecclesiae, cujus juste esse debebat, ne ahquod hoc aliquam pulsationem praedictae matri et cividetrimentum sua anima ex hoc haberet. Et sic fetatis eeclesiae deinceps suisque successoribus ullo cit postea domnns Carolus et Franconi episcopo unquam tempore facere tentaverit, in hac seedula illud reddidit, atque per praaceptum suum preedicreperiatur quahter evindicatum fuerit, et quid retae matri ecclesise confirmavit. Multi autem hactepetierit evindicare non valeat, sed subter inserta nus vivunt qui domno Carolo hoc dicere audieevindicatio firma et stabihs omni tempore permarunt, qualiter suus pater domnus Pippinus ei hoc
Placuit etiam in hac scedula,quae

dequibusdam

:

neat.
Incipit relatio vel evindicatio sive
liter

memoriale quaimpe-

lum monasterium Branconi
et coutestari

monasterium Anisoke ad jns Cenomanica

contestando facere prsecepit. Et quando jam dicreddidit, multi vivebant qui hoc domnum Pippinum Carolo praecipere
audierunt. Istam vero rationem pleni-

niatris ecclesise ante

domnum Ludovicum
el

ratorem ab Aldrico episcopo canonice evindicatum fuit.
In

leyibus

ter praedictus Aldricus episcopus perscrutatam apud

veridicos
et

nomine Domininostri JesuChristi.Temporibus

Ludovici piissimi Augusti subter inserta causatio vel evindicatio fuit de monasterio Anisolae inter Al-

homines habebat, et hoc testibus veris bonis coram omnibus affirmabat. Taliter enim Aldricus et Sigismundus altercantes, pervemt ipsa
usque ad

ratio

domnum

imperatorem

;

qui hoc

dricum episcopum
illud tunc tenebat.

et

Sigismundum abbatem, qui
praefatus Aldricus dieebat

firmiter inquirerere prsecepit, et veraciter sibi re-

Nam

et scriptis ettestibus

approbabat quod de jure suae sedis ecclesiae praefatum monasterium cum omnibus ad se pertinentibus esse debebat.et sui antecessores illud ex rebus Cenomanicas matris ecclesite magna ex parte fundarant, et ad ipsani matrem ecclesiam

nuntiare jussit. Sed antequam ipsa causatio ante domnum imperatorem veniret, volebant eorum amici
et

boni homines eos inde pacare

et

concor-

dare. Sed Aldricus episcopus obtemperabat eorum j ustis petitionibus, et Sigismundus non faciebat;sed

quidquid

et juste et rationabiliter sui

amici agere

79

ALDRICl CENOMANENSIS EPISCOPI
praadictus
ei

80

suadebant,
ut

Sigismundus

spernebat.

A Habet

etiam

pr.-efixus testes

episcopus, quos videmus
et

et

Offerebat enim

memoratus Aldricus episcopus aliquem censum ei ex hoc solveret, sicut sui an-

audimus, suos

veros

bonos, qui has auctestantur, et jureju-

toritates firmas et veras esse

tecessores praedicti episcopi anlecessoribus faeiebant, et per suum benenVium illud tenere, et nun-

rando

qiife

dieuntaffirinant.Insuper testantur

quod

quam ei diebus vitae suae de illo aliquod impedimentum facere volebat. sed quiete et pacifice una cum suis monaehiseuui inibiesse permittebat.Offerebatetiam et aliam causam praedicto Sigismundo, suadentibus praedictis amicis et bonis horninihus,

tempoie praedicta mater Cenomanica? civitatis ecclesia vestituram legitimam habuisset de praedicto monasterio, et adhuc triginta anni non sunt transacti quod ex eo legitimam
infra legitimo

vestituram habuit,
alienatuiu
siae

et

propterea inde

fuit

modo

jam
let,

pro sua infirmitate et senectute facere non valebat. Aftirmautetiam eumdem Franconem aliquas viilulas et quosdam vassalios casatosque, ut nodona requireret, sed quidquid ex his vellet faceret. Hisomnibus a Sigismundospretis.coepit saepedirtus g minant,ex praefixoruonasterioad suum opus.dum advixit, retinere, sed iliis ambobus defunctis non episcopus suam justitiam juste et rationabiliter quasfuit ad prajsens episcopus ejusdem sedis qui domrere, quia plenam etjustamrationem sibi in hochaille

dictus Aldricus episcopus, ut si hanc non velsaltem aliam faceret. Permittebai autem eiduas aut tresvillas, quales sibi eligeret, per suuui beneficium habere.et ex his nullum servitium aut aliqua

quod Frauco episcopus praedictae ecclesuo propinquo Adalghyso illud impetraverit,
illo

ut pro

rcgalia servitia et itinera faceret, quae.

bere videbatur. Praecepitenim hanc justitiaminquirere domnus imperator Ebroino Piclaviensis urbis
episcopo, et Erchinrado Parisiacaa civitatisepiscopo
et

num

Rorigoni comiti,

et

Allmaro seneschalcho domnse

imperatorem Ludovicum ex hoc interpellaret ad tempus et sic datum est alio, et tali occasione sublatum est de prsefixa sede. Sed et hoc quod isti monachi ilicunt quod vestrum proprium esset,
;

Judith imperatiicis, et misso palatino
vassis dominicis.

una cum

aliis

praedicti testes Aldrici episcopi pcr

eorum

auctori-

Seddum

haec res adeffectum tunc

tates et per vestros vassallos et

alios veridicos et

minime pervenit propter

alias necessitates, et

hoc

domno

imperatori renuntiatum esset, prascepit ut
altercatio
finiretur.

antc se in suo palatio ipsa

Tunc ergo
palatio ad

jussit

domnus imperator

ut haberent

ambo eorum auctoritates et testimonia Aquisgranj suum placitum quod ibi tempore quadragesimali cum episcopis et abbatibus et comitibus et
cae.teris

bonos homines afBrmant non esse. Dicuut etiam, si vestrum proprium esset, res ipsius monasterii secundum legem Salicem aut Ribuariam tuerentur, sicut alia loca et res quse de vestro sunt proprio faciunt, et mancipia non parlirentur, sicut de aliis
locis et

~ regione est co.isuetudo facere
iu

rebus qua? de vestro sunt proprio in i'la sed de istis causis
;

fidelibus suis habebat, ut ibi ple-

niter prapfixa altercatio

llnem perciperet. Sed

Si-

gismundus jam vocalus ad ipsum placitum mini-

Qua de re iteruai domnus imperator suam epistolam eumvoca\it ut post Pascha veniret. Qui et hoc renuens, jam tertio vocatus miuime venit, neque missum aliquem misit cur

me

pervenit.

per

hoc

dimitteret.

Tunc cernens dor.inus Lmperator
expectavit

suam

inobedientiaui et contumaciam,

rebus sancti Carilephi sicut in propriis domni imperatoris observare apud eos est consuetudo nihil unquam conservatumfuit; et pro istis causis allirmant et defendunt jac dicli testes sfepedictum mouasterium non vestrum proprium aul alicujus esse, sed dejure Cenomanicae matris ecclesiae, de cujus rebus est fundatum. iilud esse affirmant, quod et rationabiliter et legibus, ui nobis videtur, faeere possunt. Testantur etiam supra memorati
testes
tate et in

tamen adhuc post tertium condictum placitum quindecim dies ut veniret sed cernens cum jam venire non velle, neque suam rationem juste diffinire, quia minime hoc rationabiliter et veraciter se facere confidebat, et propterea venire ad placitum
;

quod omnes episcopi qui in praedicta civijam dicta sede a tempore sancti lnnoa tempore sancti Carileplii confessomonasterium sub-

ceutis episcopi seeundi, successoris videlicet sancti Vjcturii, et

ris

eximii fuerunt, pnedictum

nolebat, tunc douinus imperator interrogavit suos
consiliarios et episcopos sive abbates et
et et

comites

reliquos fideles suos quid

exhoc facere deberet,

quale consilium ex hoc ei darent, et quid de tam inobediente suo prsecepto facturus esset. Tunc respondcntes dixerunt utriusque ordinis omnes Vidimus quod iste episcopus vester Aldricus habet suas auctoritateset prascepta regalia tam genitoris vesiri quam et aliorum vestrorum anteces:

jcctum habuissent, exceptis duobus, quod propter praedictum odium et pro ahqua neirligentia veraciter factum esse inquisilum est. Testantur etiam quod plus ad jus et subjectionem praedictee maecclesiae praefatum monasterium pertineat tris quam ad vestrum proprium aut ad aliam aliquam

causam

;

et

hoc,

si

aliqui testes contra se venerint,

falsos eos, qualiter praeceperitis, facere posse testanlur, firmiterque aliirmant. Supradicta vero ra-

sorum, videhcet regum Francorum,

in quibus, ut

tione

hanc justiliam diligentissime ventilatam,
et et

rei

coram nobis relictum est, continetur inscrtum et sanctorum sacerdotum acrcgum manibus propriis corroboratam, qitod monasterium Auisohe, unde
agitur hfec justitia,Cenomanlc;e matri- ecclesiae tra-

veritatem cognoscentes, pleniter
legis divinae

ralionabililer

mundanae nos utriusque
ut
ei

ordiuis

vestii tideles auctorilate instructi. et
suffulti,

plena ratione
aufera-

judicamus vosque hortamur

ditum fuit et ab episcopis cjiisdem inatris ecclesias construclum et ornalum atquelegibus possessum.

tur qui vobis inobediens eKstitil et ad vcstrum

placitum non solum semel aut bis vel

ter

vocatus

81

VITA.

82
et

venire oontompsit, quia de sua absontia culpabilis et convictus esse cognoscitur, et ei vestra aucloritate

A

dulto

delegato judieio pursandi

se in

occasione
praesenti

non
tur,

utitur. Nilul eniin intercst

utrum

nostroque judicio reddatur pr»fatuni monasteriumqui vobis inobediens non fuit, uecad placituui

examine omnia qiue dicta sunt do eo comproben-

cum

ipsa absentia pro

eonfessione constel

'.

venirc renuit, sed

semper pr.esens cum

suis

Ttem ex decrelis ejusdem Bottifaciipapce.
Nuili

auctoritatibus et nobilibus testibus adfuit, et lioc
pleniter et legaliter
sua; sedis ecclesia?
bet. Et

approbare est paratus quod prcefatum monasteriumesse de-

dubium

est

quod rcus judicium noccns
ut absolvatur qui est

subterfugit,

quemadmodum
Confitetur

propterea praefato Aldrico episcopo firrna auctoritate ad jus suae sedis ecelesire praefatum monasterium cum omni integritale ut reddatur judicamus. Quidam autem eorum dixerunt De nobis
:

innocens
quisquis
putat.

qufflrit.

enim de

oiiinilius

se

subterfugere judicium

dilationibus

Item ejusdem cujus supra.
est ut si quis adesse neglexerit, dilationem senteritiae de absentia non lucretur sed qiue male pullulasse noseuntur, radicitus evellauturet emendentur.
;

ipsis aliter

judicare non

possum

.s,

quod

si

aliquis

Cavendum

nostrum
tione

nemine quaerente, aut aliqua causapulsante, vocatus ad vestrmnplaciium venilicet

re contempserit, ni inlirmitas autlegitima

somnis g

euin iletinuerit,

et si

aliqua soinnis, aut infirmitas

Ex
Non
caret

decrelis Ccelestini papse.

eum

detinuerit, ni ipse

suum advocatum

aut

suam

enim suspicione qui ad judicium veet

excusatiouem rationabilem ad vos miserit, justeet plena ratione perdere debet uuusquisque nostrum quod de vestro habet. Et propterea sicut etde noquia neutrum fecit, bis, sic et de illo judicamus nec ipse venit, nec mandare studuit cur illud di;

nire contempserit

purgari

se distulerit,

quia

ipsa absentia sua est comprobatio. Insuper occurret veritas, si falsitas displicet. Merito namque

causa nos respicit si silentio faveamus errori. Ergo corripiantur qui hujusmodi sunt modis omnibus.
ut veritas

misit.

Sed

sicut

isti

homines quipraese itesadstant,
alii,

eorum

versutiis

non

sopiatur,

idest

Hagano

et

Benedictus et

dicunt

et affir-

mare volunt qualitercunque vobis
si

placuerit, sive
certa-

aliquis ex vobis aliter dixerit, singulare

sed astata eorum cavillatio aptissime et prudenter omnibus mamfestetur et emendetur, atque restituatur quod hactenus occultum et neglectum
fuit.

men cum
euerit,

eo prseliari sive

in judicio, si vobis pla-

seu

cum sacramento verum

facere nullam

Item excerptum ex decretis papa? Innocenlii
Veritas saepius exagital"

k.

ob aliam causam proefaturu Sigismuudum remansisse, neque propter intirinitatem, neque propter
nli-im nA/injcif^iflm nisi niiA.l i-nnir>£i no convince aliam necessitatem, ni^i quod venire, ne /irtnirmnfl. retur, noluit, quia nullam justitiam ne.que aliquam

magis splendescet ad
divinus estjustitiam
corrigere,

mc

el

micies revoeata

condemnatur.
t

Nam

.

fructus

m judicium .....

gravius
....

justam aut rationabilem causam praedicta quaestioue se habere contidebat. Et haee praedieli hoininesquotidie ante vos et ante nos et reliquos fideles vestros clamant, et approbare, sicul prsedictuin,
est, vel
rit

ssepius recenseri,

et errata

ablata res-

aurare. Nec otiosa ergo

uobis esse patitur
donavit
°.

Dominus judex noster in quae exercenda, non negligenda

qualiter vos placuerit et eis praeceptuin fue-

volunt. Et hoc saepissime publiciter in hoc pala-

Sequentia vero capitula ad eamdem ralionem pertinenlia a sapientibus comitibus et scabinis dominicis suntprolala; niuus sunt recilata.
et

per judicium coram om-

tio est

acclamatum

et

perquisitum nobis
:

et costeris

fidelibus vestris audientibus

sed

nemo est

qui eis
Heec capittila quae subsequuntur de lege Ro-

mana sunt assumpta. omnes eos vtritatem dicere, quod et verisimile noImperalor Valentiriianus inter cxtera Firmino bis esse videtur. Sic vos jam quindecim dies per d Si quis pulprxfecto prxtoria et patricio data aliud placitum vel tertium et concessum exspectansatus in judieio adesse noluerit, post secundam suum advocatum aut suas auctoritates tes, neque misit, neque uliam excusationern de se vel dc suo D aut tertiam conventionem sciat se contumacis sententiam subiturum id est ut quidquid, si ftiiscoutemptu facere noluit. ldcirco de sua absentia set in judicio addicendas erat, petenti litigalori vel contumacia jam convictum atque damuatum eum esse legibus judicamus, itaut nec ejus vox aui- quasi victus exsolvat. Data vu. Kal. Maii Romae, Herculano V. C. cons. plius de hac causa audiatur. Et ut hoc quod dicimns etjudicamus auctoritate eanonum et legis Quinque capitula de effectu sentenliarum et finic Quicunque pleuius conlirmemus, preeamur ut nonnulhe senbus litiian PauU sententiarum lib. v judicis conventus, aut trinis tentiae ad hoc pertinentes canonum et legum ante tribus auctoritatibus vos legere jubeatis. Ettunc publice coram omnibus litterisvel tnbusedietisadjudicium fuerit provoearecitatae sunthffl sententite canonum et legum. tus, aut uno pro omnibus peremptorio, id est quod Excerplum exdecretispapxBonifacii, capitulo III. causam exstinguit, fueritevocatus, et pra?sentiam Manifestum est confiteri eum de crimine qui iusuam apud eum judicem a quo ei denutiatum est
.
.

coutradicere aut resistere

velit,

sed plus dicunt

a

b
c

Lib. vCapitul., c, 37 lib. vn, c.43. Deereta lnnoc I, c. 35. Decret. Coelestini I, c. 12.
;

'
c

Novell. unica de episc. judicio in interpret. Paul. lib. vSent., tit. o in interp.

83

ALDRICI CENOMANEXSIS EPISCOPI

84
defuit.

exhibere voluerit, advevsus

eum

quasi in eontu-

A comprohandam
fac.ta
sit

vestra aucloritate vestrosi

macem

retractan per appellationem negotia possunt, quoties iu contumacem fuerit judicatum.
judicari
potost.

(Jiiiniwo nec

que judicio reddantur. Et
quas iu

talis

firniitas

ex hoc

postcmm

appaveat,

nunquam

Item Theodo-ius libro quarto de sententiipericuln recitatum Imperatores Gratianus, Valenlinianus et Theodosius AAA. Clearckoprmfecto. Quidquid pr tibus partibus in causis fuerit ordinatum, habebit plenissimam firmitatem. nec poterit immuVIII et Boetio tari. Data Kal. April., Honorio
conss.

deinceps de hoc proedicta ecclesia sibi commissa aliquod damnmn aut scandalum aut idlam causationem patiatur. Et si aliquis, quod nou credimus, ex liocdeiuceps aliquam pulsationem aut causatio-

uem

ei

faeeve volucvit aut suis successovibus, evin-

dicavc

uon

valeat, nec ejus

vox penitus audiatuv

qui hoc faceve tcuiaveiii. >ed hoc judicium

modo

agitur,

ratum

futuris

quod maneat temporibus, et

vesti -a veduitio
liter peractis,
li

Sequitur sententia de eadem lege Romana dc Pauli assumpta.
Si

ro
rator

firma et stabihs permaneat. His tahoc divisimus. Tunc domnus impeAldrico praelixo episcopo

coram

ilhs reddidit

pereorum judicium
q

enim judicibus taha conceduntur, quanto ma-

num

Anisol.e, in

plena auctoritalc monastcquo domnus Carilephus corpore
ccclesiae cui,

gis regibus et
et

imperatoribusfrena etlora ampliora latiora relaxantur, quoniam de crimine majesgravius judicantur rei et incriminati

requieseit

ad jus Genomanic.c matris
praeerat,

praafatus episcopus

futuris

temporibus

tatis

quam

possidendum,
palatii, et

generis saeculans: quia lionor decus est ahorum membrorum, et dedecus capitis ignominia est aliorum membrorum. Porro quia oninia membra sequuntur caput, scilicet ut in comparatione prsedecessorum nostrorum, more videhcet anliquorum, loquamur, sicut ab ihis non semel aut bis vel ter sed persaspe firmatum et definitum esse legiinus, dehonoratio et despectio seniorum et magistrorum et contumacia eorum contumeha est subditorum et juniorum, et honor et exaltatio atquc benevolentia et
altcrius alicujus

missos ei dcdit qui ei inde plenam vestituram facerent, ruleonem, scilicet, comittem
et

capitis

Arduiuum et Caufridum comites, et Kolcradum vassuni dominicum.quipostea, sicut domnus imperator eis jussit, plenam et legalem vestituram per cloccas et ostia senions ipsius monasterii ecclesia\ i; qua ctiam sanctus Carilephus corporaliter requiescit. et per portas ipsius monasterii jam dicto Aldrico episcopo multis covam tes?
tibus in ipso monastevio solcmnitev fecerunt.

autem factum

est

838, indictioue n,

obedienda seniorumet magistrj; uru lionor et exalLudovici piissimi tatio est subditorum ct juuiorum, quia et ilii ab C nationis ssepedicti Aldrici epicopi sexto. Pridie istis et isti ab ilhs mutuo foventur et exaltantur, et quoque Kalendavum Maiarum Aquisgrani palatio regni et populorum ampliatur, et vis atque justipnedictum judiciuni est actum, et in ipsa die ipsa tia eorum crescit et populus salvatur et exaltatur. ratio a prffifixo imperatore legilj;;s cst adimpleia Si quis autem contra hrec inire aut aliqua machiet plena ratione peracta. Proptevea ergo hoc menatione ahquid agere prsesumpserit, damnatus in moriale conscribere libuit ut si aliqua altercatio omnibus et ab omnibus interius exteriusque sendeinceps exorta fuerit quahter lifec res acta sit.pcr tentia ultionis ferialur, ne in posterum quisquam hoc memoriale declaraium appareat ut si aliquis taha agere prresuuiat, et si quis faceve tentaverit, ex hoc aliquam querelam faceve tentaverit cviusimiliter damnetur, et ultionis sententiam non efdicare minime valeat. Actuin atque eonscriptum fugiat. est hoc memoriale Aquisgrani palatio Kal. Maii in Item unde supra, si quis ad ptacilum venire sacrario sanctae Ma.ii.-e.rcgnanteDominonostro Jesu
:

Hoc anno incarnationis Dominica? et anno imperii pruefati domni impevatovis wv, auno vevo ovdi-

distulerit.
Si

Christo in perpetuum.

Ilee

vero

cliarlte et heea prss-

quis subterfugiendo placitum hucillucque va-

dit, et placitum venire distulerit, et maxime si vocatus a j udicibus fuerit, omnimodis providendum est ne quaerens suam justiliam pro tali occasione perdat, sed quasi convictus ille qui ad pla-

cepta publicc relecta et recitata sunt ante domnuin iii,|.i ratovcm et Dvogonem cjus fvatvem et arcfai-

capclianum,

sivc

etiam ante

suos missos quos

domnus imperator ad h .nc causam audiendam et aendam oonstituit, seu ante eonscriptos
episoopos comites el ministros ac judices, qiiundo hoe judiciuin in prffiscripto palatio judi,

citum venire distulerit, item culpabilis et convictus de sua absentia judicetur, et deineeps hoc recupare non valeaf, sed magis metallis et aliis pa1 nis deputetur, ne amplius quisquam falia agere prresumat, et ille de sua vcrsutia et absentia vi-

iii

est, el

quando
el

prffifatum

monastorium ad
licclesia;

jus pvii ii\M

Cenomanicffi matris

astle-

gibns redditum
tuni
:.
:

supradioto prstextu evindica-

cisse non lucretur, neque subterfugisse gaudeat, neque suam justitiam pcrdat. Data ix. Kal. Maii. His et ahis auctoritatibus sanctorum Patvum et canonum atque legum rationabiliteri:islructi judicavimus etiterum judicami
i

id cst

:

Ivadilio sancti Cavileplii

uoci nli episcono per licentiam ct

qu im fccit sancto Incouseusum Cbil-

deberti regis.
II.

c

iDisqualitersedomnusCa-

episcopo jam dictae vcs, qui sempei pleniter instructusprcesens adfuit, ctnunquam adsuam justitiam

riiephusperlicentiam >uiabbatis,exhortai
Avito,

una cum

suis

monachuhs

suhdidit

ccclesiffi

,

8E
civitatis, et in

VITA.

8fi

manus

saneti

Innoeentis

ipi

A riam prnjdictus rex

(iauzioleno

mcmorato
fecit

epis-

duabus vicibus se tradidit. III. Pn caria quam sanctus Ca
sancto lnnocente de
IV.

copo
ilej

el
i'

Di

lo

li

abbati suo.
!.>

epil a

XIX.

cepl
B
el

emunitatis quod

Theodorisui

eadem

re
rej
i

cus

n

rario episcopo

de

ceilulis el villulis

Prasceptum Childeberti
itionem sancti
iriam

quod

jussil fa:1

episcopii

nominatim de monasterio Anisola.
emuuitatis
quoil
1'ecii
1

Carilephi
i

XX.
accepit

rseceptum
res

>.i

n-

quam

ipse sanctus

arilephus
,;
!

bertus
villuli.

a

-

ui ito Innoi e

V.

Charta
ct

donationis de rebus
i

el

! i

el

Aiiisnl.i

episcopo Ilcrlemundo de celluJis et episcopatu ; ubi et monasteriolum commemorat, etsuas sedis ccclesine esse
i

auro

ar ^enl

el

srestimenti
p

asticis

afBrmat.
.

el aliis,

sive libriset cru

Monumentum

de vita sancti Innoccntis
et

sanctorum multorum quas domnus [nnocens in adjutorium ad monasterium Anisohe truendum el ornandum domno Carilepho et suis monachulis per scripturam tradidil
[uiis

opi.

XXII.

Exemplar devita

actibus sancti

Turibi

cpiscopi.
'

.111. Prwceptnm quod fecit domnus Carolus Charta de conventionibus sancti Innocentis b Franconi episcopo quando ei monasterium Anisola per judicium et plenam auctoritatem reddiel sancti Carilephi mir* magnitudinis conscripta, dit et suae sedis ecclesiae confirmavit, sicut in eo et a quindecim episcopis firmata, ul eorum concontinelur insertum. ventiones nullo modo irril.e fierent, sed per omXXIV. Prseceptum quod fecit domnus Ludovinia stabiles permanerent. cus imperator Franconi episcopo de mancipiis VII. Preearia quam sanctus Domnolus episcosanctae Marias etsancti Carilephi, in quo continepus abbati suo Galio feeit de monasterio sancti tur monasterium Anisolse subjectum esse debere Carilephi.

VI.

Praeceptum quod Chilpericus rex sancto fecit et suo abbati Gallo de monasterio Anisolae.
VIII.

bomuolo episcopo
IX.

Prfficeptum emunitatis

cus rex sancto

Anisohe

et

quod fecit ChilperiDomnolo episcopo de monasterio de omnibus villulis et rebus ad eum

pertineutibus.
X.

Precaria

quam Haduindus
r

episcopus

de
fe-

monasterio sancti Carilephi Sigranno abbati
cit.

nomanicas matri Ecclesias. XXV. Prsecepturu quod fecit domnus Carolus Franconi episcopo qnando ei coucessit ut hostes et itinera nulla faceret, sed Adalghisus suus propinquus omnia regalia servitia pro eo faceret, et per iicentiam Franconis aliquam partem abbatia? sancti Carilephi teneret, ct post obitum Adalghisi adjuset regimen Cenomanicee matris ecclesiae absque ulla contradictione revertetm sicut in eo
i

.1

1

,

continetur insertum.

Huic judicio

et redditioni interfuere

subter in-

Prseceptum quod rex Chlotarius Haduindo episcopo et Sitrranno abbati de monasterio AniXI.
fecit.

serti viri

:

Judith Imperatrix, Carolus gloriosissi-

Pra?cpptum emnnitatis quod fecit ChlotaHaduindo episcopo de monasterio Anisola et de omnibus villulis et rebus ad illud pertiXII.

rex

simus rcx, Drogo archiepiscopus atque archicaHadalboidus arehiepiscopu>. Amaluvinns archiepiscopus, Aiulphus archiepiscopus, Rataldus episcopus, Ecardus episcopus, Erardus episcopus, Ebruinus epispellanus, Autcarius archiepiscopus,

nentibus.
XIII.

copus, Wiliricus cpiscopus, Albericus episcopus,

Precaria

quam domnus

Berarius

episco-

pus de monasterio sancti Carilephi Ibboleno abbati fecit.

Ghefridus episcopus, item Albericus episcopus, Simeon episcopus, Ercanradus episcopus, Ionas
episcopus, Vuiladus episcopus. Ansigaudus
epi-

XIV. Prasceptum Dagoberti regis super precariam Ibboleni abbatis quam a domno Berario " episcopo de monasterio Anisola accepit.

scopus,Adalai'dus comes, Radulfus comes, Bonefacius comes, Adalbertus comes, Vuarinus comcs, Herbertus comes. Audulfus comes, Stephanus co-

Pr.eceptnm emunitatis quod fecit Dagobertus rex domno Berario, episcopo de monasterio Anisola et de omnibus villufis et rebus ad iilud
X^".

pertinentibus. XVI. Precaria quam Gauziolenus episcopus de monasterio sancti Carilephi Didoni abbati fecit.
XVII. "rreceptum Chilperici regis quod fecit Gauzioleno episcopoet Sicbaldo abbati super precariam eorum de monasterio Anisola.

tis

Prfeceptum Chilperici regis sub emunitaCenomanica? sedis. Ecclesioe factum Gav.zioleno episcopo. Simul et contirmatio in hoc
XVIII.
t

itione

ipso prajcepto continetur

quam

fecit

super preca-

mes, Rainaldus comes, Cislebertus comes, Landricus comes, Gerardus comes, Abbo comes, Teoto comes, Poppo comes, Erminus comes, Anfredus comes Adalgarius comes Gebuinus comes, Tetghildus comes, Troandus comes Ardoinus comes Rumaldus comes Herloinus comes, Hungarius comes, Theodoricus comes, Ricboto abbas, Ludovicus abbas, Stplido abbas, Hilduinus abbas, Burchardus abbas, Lantramnus abbas, Godohicus abbas, Uaniel abbas, Georgius abbas, Elmeradus abbas, Vuaringarius abbas, Aldricus abbas, Eribertus abbas, Tethaldus abbas, Marcoardus abbas, Humberlus abbas, Eginardus abbas,Fuleovassus dominicus etcomes
, ,
,

,

87
palatii,

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI
ejus qui misit

88
(Joan.
vi. 38)
:
:

Ragenarius vassus dominicus et counes A palatii, Teutfiidus vassus dominicus, Adalelmus vassus ilominicus, Henricus vassus dominicus, Engiscardus vassus dominicus, Diso vassus dominicus, Franco vassus dominicus, Teoto vassus dominicus, Folcradus vassus dominicus, Teoto vassus dominicus, Foleradus vassus dominicus, Bernuinus vassus dominicus, Evrardus vassus dominicus, Salaman vassus dominicus, Egibertus vassus dominicus, Vuinitmarus vassus dominicus, Vuitbaldus vassus domiiiicus, Radulphus vassus dominicus, Gunzo vassus domiuicus, Odorricus vassus doininicus, Cadilo vassus dominicus. Letricus vassus dominicus, Nantanus vassus doi:iinicus, Robertus vassus dominicus, lsaac vassus dominicus, Hugo vassus dominicus, Dagobertus g vassus dominicus, Ebruinus vassus doujinieus, et reliqui innumerabiles quorum uomina propter
prolixitatem hic

me

oblitique aposto
estote

-

lic;e sententiae ita

dicentis

Subjerli

omni

creaturce, siveregi quasi prxcellenti, sive ducibus

tangvam ab

eo missis (I Petr. u. 13). Et hoc non ob aliud fecerunt nisi quod abbas eoruiu nobis inobediens apparuit. et nos eidem abbati idem monasterium tulimus, et illud Aldrieo episcopo ecelesiaeque sibi commissae kgaliler, sicut a suis praedecessonbus possessum et constructum fuit, reddidimus, sicut lator ejus epistola^ libi dicere poterit, quia prohxum es! nobis in hac epistola omnia inserere quahter actum et definitum rationabiliterfuit, et quia in nullo sentimus contrarium

esse

auctoritati
fieri

canonum

monachos subjectos

episcopis

sus noster

sis

debere. Quapropter volumusut ruisuna cum Henrico abbate, et eosdem
auctoritate

monachos plena
atque nostra

eanonum

et

regulari

non inseruiums.
XLIV.

Exemplar

ephlolas quam domnus imperator Ludocicus Ionse arbis Awelianensis episcopo et

Henrico abbati

fecit de causa Aldrici Cenomanicae urbis episcopi suorumque monachorum de

ad proprium monasterium rtdire compellatis. Si vero quispiam eorum vos non obaudierit volumus ut compellatis eum venire ad nostram praesentiam in proximo placito quod habituri sumus, Domino annuente, apud Carisiacum. Bene vale, et ora pro nobis Dnminum.
XLVI.
Notitia de monaslerio sancli Caritephi in generali synodo in Carisiaco pataiio regio, facta ab Aldrico episcopo per judicium episcoporum accepta, sicut in ea conlinetur insertum.
(Vide ubi supra, col. 1290.1

monaslerio sancti Carilephi, quando illud ei dornnus impeiator plena ratione ecclesiwque sibi commissce reddtt, et propter ea quidam monachi inconsulte contra omnern auctorilatem canonicam el regularem ex eo sunt egressi, et res ecclesiasticas non paucas sive sacrata vasa aurea et argenlea furtim inde exportaverunt.
Iq

XLVIl.

nomine Domini

Dei et Salvatoris nostri

Jesu

Christi. I.udovicus, divina repropitiante clementia,

De
q

responsione Ludovici imperatoris

el

judicio

imperator Augustus, Jonae venerabili salutem.

episcopo

optimatum suorum contra prsecepta qtue tnonachi de monasterio Anisolse attulerunl coram eo, quando contra Aldricum episcopum de prxdicto monasterio in rationes vriierunt.

Notum tibi esse volumus quia perventum est ad nos quod monachi ex monasterio sancti Carilephi in egressu praesumptivo idem monasterium expohassent ornamentis eeclesiasticis tam iu thesauro

Quando Aquisgrani

palatio

anno imperii domni

Ludovici piissimi Augustixxv, coram eo et principibus suis tam ecclesiasticis quam et saecularibus
in generali
solae et

quamque
bris.

in vasis seu vestimentis,
tibi

Quapropter

praecipimus

et

nec non et liHenrico ab-

eonventu querela de monasterio Ani-

rebus suis inter AldricumCenomanicie ur-

bati ut vos

omni dihgentia

iliud lnquiiatis, et

cum

bis

omni

integritate res ecclesiasticas

eidem

ecclesiae

terii

episcopum et Sigemundum ejusdem monas abbatem agebatur et diligeutius scrutabatur,
tarum
et

restituere faciatis. Vale, ex sicut de te

bene confidimus,

hoc habeto stndium et sicut in hoc nos-

atque jam dictus pontifex inter reliqua instrumenta chai

pneeepta regalia
et

unum

prcecep-

tram cognoscis voluntatcm. XLV. Item exemplar alterius epistolse domni Ludovici*. u imperaloris de prwdicta re, ad quos supm. In nomine Domini Dei et Salvatoris noslii Jcsu
Christi, Ludovicus, divina repropitiante clementia, imperator Augustus, Jome venerabili epi^copo

tum quod domnus Carolus
hcet propria
ter sigillatum,

facere jussit. sua vide-

manu roboratum
per quod ipse
et

anuulo suo sub-

jam dictum monas-

salutem.

Notum tibi esse volumus quia pervenlum estad nosquod monachi ex monasterio sancti Carilephi
egressi sunt de proprio monasterio, aliena loca quaerentes, immemores proprite promissionis eo-

sibi commouachi prsdicti .sigemundi quoddam praeceptum de electione eorum, ut de semetipsis haherent liccntiam eligendi abbatem, quod dicebant jussu domni Ludovici piissimi imperatoris esse conscriptum. Ail quod respondit
i--

ieTmm

rancoai e pj SCO po ecclesi.-eque piseopo ecclesi.-Hqi

missae reddidit,

domnus imperator
jussi.

Si ego hoe preeceptum fieri nesciebam quotl praedictum monasterium de
:

episcopio Cenomanico esset,
pater

et

ignorabam quod

rum,

in

qua promiserunt obedienliam

et

stabili-

tatem propriffi promisstonis loci, atque renuutiaverunt propriis voluntatibus secundum regulam
sancti Benedicti, obliti etiam sententiam evangeli-

cam,

in

Non

veni, inquit, facere

qua Dominicum exemplar audivimus voluiUaleut meum, sed
:

persuuir praeceptum redderet. Sed quia vos et pares vestri hoc mihi celastis, et per fraudem et malum ingeuium faeere suasistis, idcirco ipsum pneceptum, quod mihi preecipere fieri dieitis, vestro mendacio infirmatur, quia causa iilu fraus lntercedit non valet, sed magisreillud ibi

meus

s—-

89

VITA

90

XI.VIII. pioba effieitnr. Et ideo vestrum praeceptum stare A non poteiit, quia vestro mendacio et veslra fraude Memorinle qualiter Anisolx monasterium a jure Cenomanicx matris erclcsix post olritum Ludofunditus destruitur. Sienim nos unaru vohis tanriri piissimi imperatoris alienatum esl. tuin electionem concessiuius, ipsam eito fiuitam esse eognoseimus, quia Sigemundus, queni vobis Siquisnossedesideratqualiter monasterium Ani sol;e unacum rebus suisde juic Cenomanieae iuaabbaleui elegistis, memoratum monaslerium sua tris ecclesiie postobitum Ludovici secundi Francoeulpa perdidit, quia nobis inobediens et infnlelis rum imperatoris elapsum est, in hoc memoriale exstitit. H.ec taliter praedictus domnus imperator brevitercompreliensum aliquid invenire poterit. agensinterrogavit cunetos circumstantes quid su-

per hac re eis rectius videbatur. Qui respondentes dixerunttam episcopi quam abbates, sive comites,
etreliqui
isti

Defuneto pr;escripto

domno Ludovicopiissimo Au-

gustino annoincarnationisDominieie octingentesi-

omnes Htec posteriora pr;ecepla, qu;e monachi afferunt, non possunt destruere an:

moetquadragesimo,magnaseditiooitaestinimpe-

teriora quse

Aldricus episcopus et ecclesia
;

sibi

commissa habet sed anterioribus cedendum est, fraude et malo ingenio impe- g trata fuerunt, infirmantur et stare non possunt, quia aelio qua in quibuscunque negotiis fraus inet posteriora, qure

autemmala surrexit quaedani tyrauuica potestasin pagoCenomanico qua resistere nitebatur Carolo filio ejus, cui prssdictus imperator mter casteras regiones Neustriam dederat, et suos tideles valde infestabat. Pnefatas ergo tyranriosuo. Intercaetera

tercesseritnon valebit. Et ut ratione et
nostris vobis

lege

fir-

mentur ea quas teslamur, ahqua ex authenticis
testimonia indicantes proferimus. Constitutum est a sanctis patribus et bonis lmperatoribus et lege decretum ut quidquid falsa petitio

Sigemundus, qui dumonasterio abbas fuerat, et Aldricus ecclesiae Cenomanicae episcopus, qui illud monasterium una cum rebus suis tunc tenuerat, fideliter Carolo seniori suo adhaerebat, et licet memorata tyranniea potestas eum ad se saspissime
nicas potestati se conjunxit

dum

de

pr.efatas Anisolas

a principe obtinuerit, quia fraus intervenit, non

vocaret, et firmitatem

ei

facere vellent qui

eam

valebit.

Item

alibi

:

«

Quascunque contra jus conalibi
:

scripta fuerint

non valebunt, quucunque modo
»

exercebant qualiter ipse quasreret ut diebus vitae illorum suos honores non perderet nec imminutos
haberet, sed majores et quales

fuerint impetrata.

Item

«

pium prascepta
bi
:

detulerint,

puniantur.

Qui falsa princi» Item alialiud
si-

unque

in illa

re-

«

mulatur.

Dolus malus est » Item alibi

cum
: <.

aliter agitur,

Quidolum velmetum ad-

gione peteret adipisceretur, si se illis conjungeret. Sed ille propter haec omnia proposito a prasdicto seniore suo se non substraxit sed inconvulse fide;

hibuit ut res

ad alinm
:

nebitur. » ltem alibi

de doli actione te«Dolus malus est si per faltransiret,

sitatem voluerit quis prius definita

convellere.

»

Item

alibi

:

«

Redintegranduin est a praesentibus

judicibus

et in ejus

unde abcessit potestate revoconditione
temporis,
ti-

pro viribus adjutor illi exstitit, et propter illuni omnia sua dimisit, et eum secutus est per omnia. Cessante vero jam dicta seditione, cepit Carolus rex praedictus consilium ut memoratos tyrannos aut a jam dictis tinibus ejiceret, aut eos
lis et

candum quod quacunque
more
faciente deperierit.
»

aut dolo, aut captivitate, aut virtute

majorum
:

Item

alibi

«

vera seu falsa petitio a principe
fraus intercessit,
.

obtinuerit,

Quidquid quia

non valebit a » Magna fraus fuit, quoniam monachi prasdicti memoratuai monasterium de jure

ad quos misit optimates suos, vocans eos ad se. Quibus responderunt. Nec ad illum veniemus, nec illi fideles eriraus, nisi nobis convictis concedat omuibus vitam et membra et tales honores quales modo tenemus, quocunque
sibi tideles faceret:

modoeoshabeamus.interquosprfefatumSigemun-

dum etmonasterium Anisolaseum rebus suis comCenomanicse sedis ecclesias esse prehenderit. Videns domnus Carolus praefatus rex, sciebant, quia non sunt adhuc triginta anni quod propter alias seditiones quas undique grassabana pontificibus memoratae sedis possessum est et tur, sine magno discrimine aliter tunc non posse haec celantes, vobisque mentientes, praecepta sibi sine consensu pradicbe sedis ponlificis, cui juste fieri, consensitpetitionibus eorum, etinterreliquos debetur, facere suadebant. Et hoc justum esset, ut ^ Sigemuudo concessit memoratum monasteiium si aliquis laicorum hoc fecisset, ut magnum detrihabere, et pnedielo xVldrico et suas sedis ecclesue mentum sustincrct sed et, pro certo judicaretur lirmiter promisit lllud cito redditurum et tali ocilli ut capitali sententia puniretur. sasione memoratum monasterium alienatum est Sed quia non laiei, sedjam dicti monachi, hoc fecerunt, dignum tunc a jure Cenomanicae matris ecclesiae, non leest ut ita coerceantur ne alii monae.hi deinceps gibus evindicatuni, sed tyrannice alienatum. taha agere prassumant. Proptereanonnulli praefati XLIX. monasterii monachi cum Sigemundo praedicto Vertente autem tempore, et prsedicto Sigemundo eorum abbate exsiJio damnati sunt. Et sic contirad memoratum regem, domuum videhcet Carolum
;

;

:

matum
scopo

est

saepedictum monasterium Aldrico epiin

tilium Ludovici imperatoris,
fdcto

et ejus episcopio, sicut

ejus

notum

est

maximo
et

prreceptis et aliis
tur insertum.

monumentis chartarum contine-

Carolum

minime veniente, et pago Altisidioreuse inter Lotharium, in qua a Domino Deo et
praslio in

Salvatore nostro data est jam dicto Carolo victoria,
Sent.,
9, etlib.

*

Ex Pauii

lib.

I

tit.

I

Cod. Theod. de dolo malo in interpr.

91
et

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI.
tttnc
litur

92

eo per partes Cenomanicas remeante, nec memorato Sigemundo ad eum venieutc
Kal. Augusti in villa cujus

A

tibi

divina largitio honoris conferre pcr imperiaest.

lem administrationem dignata
i.

Sed

dilectio

supertlnvium
scripto

l.iz,

in

vocabulum est Bona pago Cenomanico, a prae-

ad me misit ut tibi epistolam misissem ad metropolitanum tuum conscriptam ut
ut debuit,
ei

Carolo legibus praefato Aldrico episeopo per judicium multorum nobiliumet «apien-

domno

licentiam tribuissem te ordinandi.

quanquam

Nunc vero, decentius alque honestius fuis-et mihi
iterum scripti

pondissem. lamen nc forte occasio per me rentem donum tibi divinitus, ul credo, concessum ct strenuidati suntqui eum et Cenomanicam maaliquod tibi inferret impe trem sibi coruniissamecclesianilegibusrpvcstirent, tus fecit ut petisti. Unde unas tibi misi epistolas; etplenam ei atquelegalem vestituramexeo futuris quarum una ad metropolitanum luum est constemporibus legaliter tenendam facereut. Quod et criptajuxta pctitionem tuam, ei retribuendo lisupradicto praetextu tertio die Nonas jam dicti centiam altera vero ad te, ut et tu cognbscas linicnsis factum esse liquet. Et sic falsitas subditur eentiam a nobis tibi attributam et uos poti vcritati, atque injuste aJienata juste restituuntur lis b augruento honoris tui gaudere quam ullo modo quse et hactenus a prsefato episcopo et a injuriam tibi aliquam inferre v ile sempcr eeclesia» ministris legibus possidentur, etcanonice in Domino, et confortare, memor semper nostri, atque regulariter gubernantur. ct tidem quam semper erga uos jure servasti L. inconvulsam deinceps per charitatem tuam esse Exemp/ar episfolx formatm quam &rogo <m iiuiis. Iterumque vale. pellauus Mediomatricss archiepiscopus
;
;
;
.

Humvirorumpra?dictumAiusolaemonasteriuincam omnibus ad se pertinsntibus eique ibi missi boni

ct tibi ut scripto a te directo

et

urbis

Landramtio turonicce urbis archiepisrupu canonice misit, ui Aldricum prsedictse urbis Mediomatricr cardinalem presbylerum atqueejusdem
U/rbiS

LII

Summa

priiuirrrium SUO /irrutissu etjUSSU ihiuiui

Ludnvici piissimi imperatoris episcopum Cenomanicse matris ecclesix ordinaret, sicui < habctur inserlum. Talis enim est prqlogus prsedictse epistolx venerabili

de polecticis vel plenaris fratrum Cenomanica ih urbe Den servientium, de rcbus quas Franco s nior et Aldricus eorum episcopi eis dederunt et testamentis atque preeceptis regalibus confvrnwverunt.

Landramno

archiepi-

scopo.

Venerabili in Christo fratri et coepiscopo Landratnno archiepiscopo Drogo in Oomino salutem. Auditu comperi quod domnus imperator ooncessisset Aldrico presbytero consecrationisnostrae, qui etiain et noster tonsus doctus et clericus fuit, episcopium Cenomanicte urbis. Sed ille postea ad nos

Debent homines fratruininsuinma dcnunir modios duos et quadringentos, (ie pas vini modios ducentos unum et septuagintos, de hostilense argenli solidos centum quadragih
vini
1

mittens

petiit,

sicut

debuit,

ut

et

ordinatoribus
cul-

suis tibi atque suffragaueis tuis

ad episcopatus

men

ordinandi assensum praebuissem et licentiam tribuissem. Cujus petitioni ita consensi, ut si ipsum

perDeivoluntatemetdomniimperatoris di| m utilem sanctte Dei Ecclesia? ad hoc offici um in veneris etitadecreveris, quia ipseapud nos probos mores
ostendit, licentiam a nobis coucessantibus id per-

atque ipsum eonsecrandi babere cognoscas. Oro te valere et omnes fratres. alque liieiiior
licicndi
sis

debentui septem multones de paseuasex et septuaginta, sogales du quadringinta. Ei debentur duo, et de laudatico solidi quinque. Et debentur decem de carn arietes quinque et quinqiiaginta sinc lana, de !ignario soltdi -sex et vigiuti ct debentur uovesa sensu, sol. unus et centum de infexenda et di liurno, sive de sensatico sol. centum et ootoginta et debentur inde de pastione inter frumentom Bl sigale modii quatuor et tr iria norem sufuso, de avena modii quadringenti quatuor et quadraginta axilios ad aivimanum quatuor et quinqtiaginta, et omni anno soudulas mille cum quadringentis et quadraginta.
lit

novcm.

rio,

cum lana

;

;

mei

in sacris orationibus charitatis ttue.
1

Llll

LI.

De

Exemplar formatx

epistolx

quam Drogo

archica-

pellanus et Mediomalricce urbis archiepisi Aldrico pradictxMediomatncx urbis cardinali presbytero atque ejusdem urbis primiceria canonice misit, ut suo consensu el domni Ludovici piissimi imperatoris jussu Cenomanicx matris ecclesise a suo archiepiseopo ri rrlu/uis rumprovincialibus episcopus ordinaretur, ideoquia populuscuiu sibi ordinari episcopum peticrat, et ad cuiii epistolam pro hoc direxerat, ut si miniculo et permis tus Aldricuseorum atque jam dictse Ecclesise episcopus ordin tur, canonice eis direxit epistoUxm hunc modum conlinenlem.
'

ejecttone Aldrici Cenomanicse urbis epis cl ilr nirusuuir uli/lir raslal uutr Criumiaiiinr iiiatris ecc/rsiu" una cuui rrrum.

edente
peratore
imperatoris,
i

domno Ludovico Francorum imiilio

secundo,

videlicet

Caroli

Magni

anno incarnationis Dominicee ocatesimo et quadragesimo, Indietione tertia,
i

anno siqnidem imperii
lam

sui vi septimo, tyrannica pravitaa, inter tnala, inter Ligerim Sequanam, et el maxime in pago Cenomanico, in quo Aldricus
l

luuc

oetavum
bat.

annum

in

episcopatus dignitate

Et

licet

praedictus imperator inter tres

Dileoto

filio

Aldrioo vocato episcoj

lilios

suos
Lotl

gnus archiepiscopus in Christo sempiternam salutem. Cognoscat dilcclio tua mihi placere ea quaj

rium
in

et Ludovicum atque Carolnm, media Francia, Ludoricum vero

arium
llostria

in

93
Austria],
el

VI TA.

94

Carolum

in

Neustria et Aquitania eol- A eiepit jain dietus Aldrieus episeopus nna
iliisque

cnm

eis,

regoa et ducatus inter eos, sicut in annaiilms conun con tiiicUi r, iliviiid conscnsu prinoipium suorum partivit. Preefatum au tem pontiliccm memorato Carolo fijio suo minori
locaret. ceBtera vero

depreoantibus, tractare quid officij unusquisque ])ro suis eonfratribus tam pro vivis qiuuo et pro soluiis ilchiiaj mortis diligenter ageret, et
qniil
diiiis

pro pr;oli\o pontilice
sibi

ct

pcr

manua oommendavit. Cuijam
Uci

dictue pontifex

commisso

fidcliter

adimpieret,

grege ulriusquo orQua de
lr;u

Aidricus
sanct;c

lidom servans debitam, ab infidehbua Koiesiie ct suis a proefata lyraunn-a

re

lnii'

instiuclu diviiio pariter conaidarantes

potestatc in supradjcto
pio
ci

anno a
;

praesoripto episooet

tavimus, simuique Lnter nos bono animo et pura voluntate deorevimus, ut dum (advixuril) unus-

quisqua uostri ordinis sacerdos pro prsBsoriptQ ilomno Aldrico episcopo et pro populo sibi commisso in quarta feiia uuacum litania etoblalionibus missam decantet, similiter et scxta feria faciat et qui hoc facere non potent, quiuquaginta psalmos decantet, orantes et supplioantes Domiin media civitate a fuudamento una cum suis B nnm coe 'i u ' Deus omnipotens pnefixo nostro pontitici seeundum suam voluntatem hanc trihuat porticibus et paradisum inclioatum, et maximam degere vitam, et quando ei placuerit, linisquc hupartem exea faotam, similiter et eedificia monajus vita? advenerit, ecslestis janua ei pateat, et losteriorum quinque, una cum claustris et caeteris cus sanctorum consorlii nobis depreeantibus deeoruui. Habebat quoque ad utilitatem ejusdem ecclesi;e fuleiendam et ad pauperes reereandos contur. Amen. Similiter et praefatus pontifex pro gregatos greges jumentorum una cum amissanis nobis omnibus aut per se aut per aliquem a se amplius quam octoginla, vaecarum et oviuui commissum est pollicitus agere. lnsuper lnec traatque caprarum sive porcorumamplius quam ductantes in prescripto Iduum Maiarum die et in jam dicta synodo internos decrevimus ut unusquisque ceuta, annouam et teiiuui ac vinuin tam ad opus congregationum hospitumque ac pauperum quam nostrum, dum advixerit, pro suis confratribus in et ad sibi eeclesiajque sibi eomniissa? servientium annuo duodecim cantet missas cum oblationibus opus sufBcienter. Sedquidamplius dicam? Itahaet reliquis orationibus, et quandocunque nostrum bebat fundatum tam in eoclesiastiois quam et in unusqnisque (decesserit),decanus nomina de suis aliis rebus praedictum episcopium et res sibi comjunionbus conscripta in nostra, per singula temniissas quahternon fueriut a diebus antiquis, vel q pora, synodo deferat, et unusquisque nostrum hominis memoria pro illis missas eompleat duodecim cum oblatioa tempore quo alicujus retinetur. Sed haje et rebqua bona innumerabilia nibus et reliquis orationibus et vigiliam cum novem psalmis et totidem leetiombus et responsoa prajdictis tyranuis, sive hospitalia septem quffi ;nl pauperes et hospites recipiendos etrecreandos riis, una cum matutinalem synaxim fldeliter pro feeerat, lunditus vastata et diruta sunt. Propter defunctis fratribus peragat, et sic hocfaeiat sicut vult pro se fleri quando hoc idem ei advenerit, et bas vero insidias et alias multas h;ec et alia bona innumerabilia quas facere voluit et ccepit m suo sicut ante trihunal districti judieis rationem ex episcopio non apparent, quae a Domino illis reboc reddere voluerit quod liic coram Deo, et coquirantur a quibus hasc subversa et vastata atque ram nostro pontifice et eoram nobis omnibus se prohihita sunt, et non ab illo, qui hree agere et facere sponte promisit. Tribuat Dominus omnipoadimplere voluit et prohibitus atque dejectus ditens ut sic inde faciamus ut non damnationem, misit. Praescripti ergo tyrannide genere Herivei et sed plenam retributionem ex his a Domino Ueo Vidonis superiorum tyrannorum remaiiseruut. nostro percipere valeamus, et vitam habere sempiternam valeamus, auxiliante Domino nostro
qiue in ecclesiasticis et

propterea multa rebns pro amore Dei facere ocaperat, iinperfectaremanserunt. Naiu penc pradictum episeopium tuuc vastatum es( et quasi ad nihilum redaetum. Habebat eniin coeptam elaustrum eanonicorum et mntrcm eeclesiam
a sua scilc ejectus est
aliis

;

LIV.

Synodus habita ab Aldrico
In

in

urbe Cenomanica.

D

Jesu Christo, qui
vivit et gloriatur

cum

Patre

et

Spiritu

sanoto
saeculo-

Deus per omnia srecula
LV.

nomine

Patris et

Filii

et Spiritus sancti. Al-

rum. Amen.

indignus Cenomanicffi matris eeclesia? episcopus omuibus nostrse curse eommissis sacris ordinibus et eunctis fideJibus salutem et gloriam sempiternam. Cum in Dei uomiue anno iadricus
carnationis Dominioie octingentesimo quadrage-

simo, Indictione

tertia,

et

anno imperii domni

Ludovici piissimi imperatoris vigesimo et septiiuo, anno vero octavo ordinationis prredicii Aldrici episeopi, quarto videbcet lduum Maiarum die,

domno episcopo et pro commissis in unaquaque hebdomada, id est quarta et sexta feria, una cum litania adimpleri debetur et post istam subsequitur illa quam pro nobis in invicem canere debemus et post iliam subsequitur illa quam pro fratribus
Hasc est missa quse pro
sibi

omnibus

;

;

nostris defunctis cantare

debemus.

synodum omnium sacerdotum
reliquomm
prajdictus

ao levitarum seu

Missa quotidiana. v. Intret oratio mea.

servorum
pontifex

Dei

Cenomanica
post

urbe

coadunaret,

allocutio-

lorum

SanctaeDei genitricis Mariae acbeatorura apostosive martyrum tuorum Gervasii et Protasii

nem

el

admonitionem

sive inquisitionem

eorum,

atque saueti Stephani simujque rehquorum marty-

M
rum
et

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI.
confessorum virginumque atque

96

omnium

que

sanctorum tuorum assiduis intercessionibus qufesumus, Saivator mundi, pontiticem nostrum Aldricurn misericorditer protege, pariterque ei familiaritate atque consanguinitate conjunctos, et omnes sibi commissos utriusque ordinis viros et fe-

Christo quiescenium impetret beatitudisempiternam, diesque nostros. Ad communionem. Amen dico vobis. Ad complendum. Purificet, qu-esumus, Salvator mundi, pontiticem nostrum Aldricum divini sacrameuti libatio, et gloriosa sanctse Dei genitricis Maike atque omnium
in

nem

minas ab omni pravitate defende,

et

secundum

sanctorum
liaritate et

oratio, et gregi sibi

eommi-so ae fami-

tuam voluntatem eis vivere tribue, omnemque populum Christianum misericorditer custodi, et animabus famulorum famularumque tuarum omnium sibi commissorum et commissarum atque cunclo-

consanguimtate junetis ei et omni populo Christiano misericordiam tuam ubique prcetende, et

animabus famuloium famularumquc
sibi

tua-

rum omniuiu

commissorum

et

commissarum

rum cunctarumque

in

Christo quiescentium re-

quiem tribue benignus sempiternam, et sanctorum tuorum ctfitibus consociare digneris propitius. Per Christum, etc. Epislola ad Culossenses. Fralres, non cessamus pro vobis orantes et postulantes. i^. Domine, exaudi, v. Ne evertas. Evangelium setempore, sublevatis Jecundum loannem. sus oculis iu ccelum dixit Pater, quos dedisti miIn illo
:

atque cunctorum cunctarumque in Christo quieseentium reniissionem omniuiu tribue peciatorum

vitam habere concede sempiternam. Per, ete. Alia. Omnipotens sempilerne Ueus, sanctee Dei genitricis Marise et omnium sanctorum tuorum pia et
et

assidua intercessione pontificem nostrum Aldricum ubique misericorditer protege et ab omnibus
adversitatibus corporis et anim.-e tua potentia de-

hi,

volo ut ubi ego sum, et

illi

sint

mecum,

ut vi-

deant elaritatem
dilexisti
ste,

meam quam

dedisti mihi, quia

me ante mundi constitutiouem. Hater jumundus te non cognovit. Ego autem novi te,

commissumque sibi gregem cunctum ad regendum custodi, et omnem populum Christianum conserva, atque illi et omnibus iu hristo
fende,
(

quiesc entibus

requiem tnbuesempiternam.Per,etc.

et hi

cognoverunt, quia tu me misisti et notum fenomen tuum, et notum faciam, ut dilectio qua dilexisti me in ipsis sit, et ego in ipsis. Qffert. Exaudi, Deus. Secrela. Oblationis hujus,
ci eis

Item alia missa quam muluo prxdicti sacerdotes inter se canlare debent.
Deus, quicharitatis dona pergratiam sancti Spituorum cordihus fidelium infudisti, da faet

Domine,

placare

muueribus,

et

intercedentibus

ritus

omnibus
Aldricum

sanctis tuis protege
et

pontiheem liostrum

omnes sibi commissos commissasque atque omneiu populum Chnstianum a cunctis defeude pericuhs, ct animabus fatmdoriiLu famularumque tuarum oiunium sibi commissorum commissarumque atque eunctorum cunctarumque iu
Christo quiescentium per luec sanct.i sacrihcia re-

famulabus tuis diversorum c<;niobioruni atque locorum, tam sacerdotum et levitarum quam et reliquorum fidelium tuorum quorum quarumque memoriam agimus, et quomulis
et titulorum

rum qunrumque

his in

titulis

scripta continentur

missiouem bmnium tribue peecatorum, et vituin habere concede sempiternam. Prxfatio. Vere dignum, ete.,et tuaiu clementiam profusis precibus implorare, intercedente beata et gloriosa semper
virgiue Dei genitrice .\lana, sanctisquc martyribus
tuis

vocabula, fratribus ac sororibus et familiaribus nostris salutem mentis et corporis, ut te totavirtutc diligant, et qu« tibi placita sunt tota dilectione perficiant. Per Dominum. Lectio Jeremix prop/irtie. Si iniquitates nostne conteuderint contia
uos, Domine. libcra
Tibi

nos, qutesumus, fac propter

nomen tuum, quoniam
nostrns,

multa?

sunt adversiones

Cervasio

et Protasio, sive

sancto Stephano et

omnibus sanctis tuis, cunctorum peccatorum veniam ponlifex noster Aldncus consequi mereatur,
et eos

peecavimus, exspectatio Israel es, Salvator noster, in tempore tribulationis. Tu au-

easque quos

et

quas

sociasti ac familiaritate et
et

cura regiminis conconsanguinitate junxisti,
ei

tem in nobis es, Domine, et nomen sanctum tuum super nos invocatum est. Ne derelinquas nos, Do-

mine Deus
tempore,

noster.

Secundum Matthxum.
:

ln illo

angelorum omniumsunctorum tuoruui pivesidiis tuere. et animas famulorum famularumque tuarum omnium sibi commissorum ct commissarum atque cunctorum cunctarumquc in Christo quiescentium, ut in pacis ac lucis regione constituas deprecamur. Per
Ch; lstianuui

omuem populum

Petite et daJesus discipulis suis bitur vobis, qurerile et invenietis, pulsate et ape. rietur vobis. Omnis enim qui petit accipit, etcSecieta. Munera, qmesunius, Domine, qu;e pro
dis.it

nostra
ptyehis

et

riam recolimus

Christum

Hanc

igitur

Dominum nostrum. Infra actionem. oblationem quam tibi propuntitiee noatque grege
sibi

omnium, quorum quurumque memoet quorum quarumque his in dinomina continentur inserta, redemptione

oculis tuis tuae offerimus majestati placatus suscipe, et

stro Aldrico

commisso
ei

et

propiu-

ad perpetuain nobis omnibus tribue perveaeterne

quitate ac familiaritate junctis

atque pro salute

nire salutem, per.

cuucti populi

Christiani supplieiter

immolamus,
ad salutem

Omnipotens

Deus,imploramustiue maje-

qua-suiuus, Dominp, ut benignus aceipias, et tua
pietate concedas, ut ei
iiujus
illis

protieiat

pietatis alfectus, ct animabus famulorum famularumque tuarum omnium sibi commissorum etcommissarumatque cunctorumcunctarum-

etomnibusquorum quurumque recoliinus lnemoriam, etquorum quurumque nominu hisindiptychiscontinenturinserta veniam largiri digneris peccatorum.utabomnibus
statem misericordiee, ut nobis
iniiniei vinculis liberati.tmstoto

corde iuluereamus

97
rn.indatis, et te

VITA

98

solum seuiper

tota virtute

diliga-

A

rante,

cum

sanctis tuis pervenire mereantur. Per

mus.

el

ad tue quandoque beatitudinis visionem

pervenire mereamur. Per Christum. Hanc igitur oblalionetn, !)omine.
peccatis atquc offensionibus

Christum. Hanoigitur oblationem

quam

tibi

oflerimus pro

quam tibipio nostris. et omnium

auimabus omnium quorum qiiarumque memoriam agimus, et quorum quarumque nomina
his in

quorum quarumque agimus memoriam, et quorum quarumquehic eontinentur inserta vocabula,
offerimus, ut cunctorum delietorum remissionem,

diptychis

conscripta

esse noscuntur, seu

consequi mereamur, qtursumus. Divina libanlesmysteria, queesumus, Doraine,ut haec salutaria sacramenta illis proficiant ad prosperitatem etpacem pro quorumquarumque dilectionc haec ttrne obtttlimus majestati. Per Christum.
Alia.

cunctorum cunctarumque fldelium dcfunctorum defunetarumqiie, quaesumus, Domine, propitialus accipias, et miserationum largitate tuarum concedas,
ut

quidquid terrena conversatione contraxe-

runt, his sacrificiis eraundelur, ac vinculis mortis
absolutae, transitum

mereantur ad vitam
quaesuruus,

;

diesque

nostros, etc.
Propitiare,

Domine,

orunibus in

Dafamuliset famulahus tt:is,quaesumus, Dominc,

mus

omnibus quorum quarumque memoriam agict quorum quarumque nomina liis in diplyseu etiam caeteris
fl-

15

famulorum famularumque tuarum, quorum quarumque memoriam agimus, et quorum quarumquc nomina
Christo quiescentibus, et anima?
his in

chis eontinentur conscripta,

diptychis conscripta esse noscuntur, his
sacrificiis

delibus utriusque sexus, in tua fide et sinceritate

purgatee

indulgentiam pariter
Alia.

et

re-

constantiam, ut in eharitate divina firmati, nullis
tentationibus

quiem capiant sempiternam. Per.
Deus, cui possibile est

ab ejus

integritate

vellantur.

Per

Christum.

omnes homines

sine dif-

Item missa pro defunctis fralribus
nostris.

et

sororibus

benignus animabus famulorum famularumque tuarum diversorum ccenoficultate salvare, tanto

Deus, cujus misericordire non est numerus, sus-

biorum
ta

et

titulorum
et

pro animabus famulorum famr.larurnque tuarum, quorum quarumque memoriam agimus,
cipe
et

riam agimus,

quorum quarumque memoquorum quarumque hic assignaFihi tui

continentur vocabula, misericordiam concede

quorum quarumque nomina
regionem
in

his in

diptyehis

perpetuam quanto eos ad

Domini

nostri

conscripta esse noscuntur, preces nostras, et lucis
eis laetitiasque

pertinere gratiam tribuisti. Per.
Alia.

sanctorum tuorum

so-

cietate concede. Per.

Deus, vita viventium,

Alia.

omnium
et

in te

spes morientium, salus sperantium, praestapropitius ut ani-

Deus, cui proprium est miserereri
dire supplicantium, propitiare

preces exau-

animahus famulo-

mae famulorum famularumque tuarum quorum quarumquememoriam agimus.etquorum quarum-

rum famularumquetuarum diversorum ccenobiorum et titulorum quorum quarumque memoriam
agimus,
et

que nominahis

in diptychis continentur inserta,

a

nostrte mortalitatis tenebris absolutae in perpetua

quorum quarumque
te

hic

assignata

cum

sanctis tuis luce ketentur. fer Christum.
LVI.

continentur vocabula. ut

miserante a vinculis

peecatorum absoluti, ad reternre beatitudinis requiem pervenire mereantur. Per.

Exemplor precarix de villa Tridente. quarn Aldricus episcopus Bauoni Vasso dominico fecit
tempore Ludovici piissimi Augusti.

Ad
Fratres
ut

Thessalonicenses.
sicut et creteri qui, etc.

nolumus vos ignorare de dormientibus,

Dominosancto ac
infra urbis

venerabiliibasilicce

sanctorum

non contristemini
In
illo

Gervasii et Protasii martyrurn

qum

est constructa

Secundum Joannem.
tempore,
dixit

Jesus turbis Judaeorurn

:

Amen, amen dico vobis quia venit hora, et uunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui
audierint vivent, etc.
Secrela.
His quassumus, Domine, placatus muneribusin-

Cenomoniese civitatem, quam Aldricus episcopus in dominatione et regimine habere videtur, ejusque congregationi ex ipsa consistenti basilica. Ego enim in Dei nomine Bavo, dum et mea
fuit

petitio

et vestra

decrevit voluntas, et

per

permissionem domni

nostri Ludovici gloriosi im-

peratoris villas vestras de ratione ipsius basilicae,

cujus vocabula sunt Tridentus et Vintleva,

cum
tenere

tende,
tes

etquod ad laudem tui nominis supplicanotferimus, ad indulgentiam omnium quorum

omni

integritate

eorum nobis ad usandum

permisistis, in ea vero ratione ut

dum
et

ego advivo,
post

quarumque memoriam agimus, et rumque nomina hic continentur
cunctorum fidelium
proficial

quomm
inserta,

quasive

tenere et dominare facere

debeam,

meum

defunctorum. Per.

Deus, qui nobis in Christo unigenito Filio luo Domino nostro spem beatse resurrectionis conce
dis, praesta,

quoque, Deo jubente, discessum partibus sancti Gervasii revertere faciatis. Et convenit nobis annis singulis ad festivitatem sancti Martini hibernaticam argenti solidos quinque et viginti transsolvere debeam, aut

quresurnus, ut aniruae pro quibus hoc

decimam
;

et

nonam

pleniter

sacriticiumredemptionis nostrae tuaeofferirnus maestati ad beaUe resurrectionis requiem, te mise-

persolvam de omni reditu et si negligens aut tardus exinde apparuero, fldem exinde facere de-

99

ALDRICI CENOMANENSIS EPISCOPI
et

100

beam,

ipsas villas perdere

hae praecariae

uno tenore

porefirmfe

et

manis

civitate

non debeam, e4 ut A mo regni domni nostri Pippini gloriosi regis. Signum Vultingo, qui hanc preeariam fieri roga\it. omnique temS. Fulgoberti. stabiles pernianeant. Aetum CenoS. Siehardi. S. Vildeui. Salomano rogatus subseripsit. Aiglibeiius subscripsit. S. publice, anno decimo et octavo reconscripta?

gnante

domno Ludovico

gloriosissimo imperatore

Nonas Kal. Maias. S. Bavonis vassi doniinici, qui hanc precariam fieri rogavit. S. Viddonis. S. Vul.
S. Hervei. S. Serilonis. S.
carii.
si. S.

Vuamafredi. S. Giboieni. Bertobodus subscripsit. Beraldus scripsit et subscripsit.

Anteriorum episcoporum authentica

et preearise

Berilonis. S. Ebrulii vi-

ilercheus. S. Adalberti Gislarnis. S. Adalgy-

infrascriptarum viilarum in archivo Cenomanicas matris ecclesia? conservantur, et propter prolixita-

Godofridi. S. Jacobi. Deusdet subscripsit.
scripsit et subscripsit.

LSo-

tem operis

in

hac schedula non sunt incerta.
LXI.

bilo

subdiaconus

LVII.

Exemplar
piissimi im-

Exemplar prxcepti domni Ludovici

peratoris de vitla Tridente,, quod fecit prxdictus imperator Cenomanicss matri ecclesix et Aldrico ejusdem urbis episcopo.
(Vide ibid., col.
1293).

precarioe quam Franco episcopus Germundofecit de villa Fraxinedo,Flexobrachiale, Aciaco, s ncto Georffib in condita Sagonense, cum appemHciis sws, et alauhiaco, seu tonga

/Hiiiria, et

Camiaco, atque muadaricu, nibus ad se pertinentibus.

cum omsancti

Domino saucto ac
-

venerabili

basilica?

LVIIL

Gervasii et Protasii martyris infra urbis

Cenoma-

Exemplar

precaria; de Fraxinedo et sancto Georgio in condita Sagonense velde alii* villis sancti Gervasii quarum vocabula in ea habentur inserla, quas Vulfingus tenut quam ei Gaueiolentts episcopus fecit primo an/io reyni Pippini regis.
,

ivitatem coustructas, ubi Franco episcopus
videtur,

preeesse

ejusque congregationi ex ipsa

Ego enim in Dei nomine Germundus, dum et cognitum est qualiter domnus Carolus gloriosus rex villas sancti Gervasii,
Ecolesia
cou>-istenti.

Domino sancto ac venerabih
vasii et Protasii infra urbis

basilica? sancti f.er-

Cenomanicre civitatem

constructse ubi Gauziolenus episcopus prseesse videtur, ejusquecongregationis ex ipsa consistentia.

Fraxinedo Flezobrachiale, Aciaco, vel sancto Georgio cum appendiciis suis, Aloniaco, longua iilcaria. Camiaco mundarias, ad ipsam ecclesiam reddere jussit, et postea per verbum do-

Ego enim

in Dei

tum

est qualiter

nomine Vulfingus, dum et eognidomnusnoster Pippinus gloriosus

mino nostro Carolo
et vestra

glorioso regi

mea

fuit petitio,

decrevit

voluntas,

ut ipsa locella

pro

rex villas de sancto Georgio sancto Gervasio, o vestro beneticio ad usus tiuctuario ordine mihi tcuere permisistis, id est, cum mansis, casis, doFraxinedo, Flexobracciale, Aciaco vel sancto mibus, aediticiis, mancipiis, accolabus, libertis, Georgio cum appendiciis suis, Alouiaco longa filcaria, Cainiaicojmundarias, ad ipsam ecclesiam reddere jussit, et postea per verbum domno nostro Pippino mea fuit petitio, et vestra decrevit voluntas, ut ipsa locella per vestra beneficia ad usus fructuario ordine mihi tenere permisistis, id est, cum mansis, casis, domibus, asdificiis, mancipiis accolabus, libertis, terris, vineis, silvis, pratis,
et
terris,

vineis,

silvis,

pratis, et pascuis, et

quan-

tum ad

ipsa loca

aspectum esse videtur,

dum
te-

ego advivo pro vestro beneficio mihi liceat nere et dominari et spondimus vobis ut pro
;

in-

dicio ipsius sancti Gervasii
nis binguiis

vcl vestro

non

sit

an-

ad

festivitatem sancti

Martini

iila hi-

bernatica argenti libra
Gervasii et rectoris
pleniter

una vobis ad partem

sancti
fa-

pascuis, vel

quantum ad

ipsa loca aspectum

ecclesiarum transsolvere

esse videtur, duni ego advivo pro vestro beneficio

ciam, aut decimam, aut
;

nonam

ex omni reditu

mihi

licet

tenereetdominare. Et spondibus vobis

ut pro indicio ipsius sancti Gervasii vel vestro

non

persolvam et si neghgens aut tardus exinde apparuero ad predictum placitum, fidem

sit annis singulisad festivitatem sancti Martini illam exinde facere debeam, et ipsas res, dum ego adhibernaticam argento libra una ad partem sancto vivo, perdere non debeam, et postmcum quoquc, B Gervasio aut rectoris ecclesiarum transsolvere faDeo jubentc, discessum, ipsa locella cum eorum ciam et si negligens aut tardus de ipso censo ad soliditatc ad se pertinentis vel aspicientis.vel quid:

ipso placito
et

fuero, fidem exinde facere debeam, ipsam rem, dum ego advivo, perdere non debeam, et post meum quoq:ie, Deo jubente discessum, ipsa iocella cum eorum soliditate ad se pertinentis vel aspicientis vel quidquid ibidem attra-

vel

quid ibidem attrahere vel immeliorare potuero, quantumcunque lunc temporis ibidem inven-

tum

fuerit,

ullius judicis

vos aut rectoris sancti Gervasii sine consignatione aut hwredum meo-

rum

contradilionc in

vestram

faciatis

revocare

here vel immeliorare potnero, vel quantumcunque tunc temporis ibidem inventum fuerit, vos rectores sancti Gervasii sine ulla judicis consignalione

dominationem etpotestatem ad faciendumquodvohsecpr8Pcaria,acsisemperpcrquinquenct stabilis permaneat. Actum Ceuomams civitate in anno xxxi, regnantc
)ueritis,et

niuui renovata fuisset,tirma

autha-reduru
ciatis

meorum

contraditionc in vcstram fa-

et potestatem ad faciendum quod volueritis, et hsec precaria, ac si scmpcr per quinquiennium renovata fuisset, firma permaneat.Actum Cenomauis civitatc in anno pri-

revocare dominationem

domno
tio.

noslro Carolo glorioso Rege, in

mense Marrogavft.

S.Germundi.qui hanc precariam

lieri

S. Fulcolicrti. S. Sichardi.

S. Vuildoni.

Hajfredns

subscripsit.

Salomon rogatus

subscripsit. Aiglibei*-

101

VITA.

102

tus jubscripsit.
sit.

Vuanafredus Giboloaus subscrip- A gento solidos sex transsolvere debeam; et-sinegliadem exiude fagens auttardusexinde app ruei s ibscripsit. Bavo subscripsit. Ebcere debeam, etipsiun monasleriolum perdere non tardussnbscripsit. S. Vultadi. Salaardus subscripsit.
Bertobodus
>,

Vualtti

b cri]

>it.

s.

Erumaldi.

S.

Leuberti.

,:.

,ed heee precariae

uao tenore

conseriptae

Beraldus

scripsil et subscripsit.

oinuique

lempore firm» et stabiles permaneant.

LX.
plar precarix de villaqux voeatur Mansiomdita Diablenlica, quam Merobus copus Viliberlo fe H. Domiuo sancto ac venerabilibasilicaisaactiVincentii inartyris, quaeest constructaextra canrosCe-

Actum Cenomanis civitate anno xxxu, regnante domino Carolo gloriosissimo rege, ix. Kal. Mahias.
S.

Viliberti,

qui oanc precariam
S.

lieri et

tirmare ro-

gavit. S. Gedeonis.
iberti.
S.

Gripponis.

S.

Gauzberti. S.

Audulfi, S. Gheldulfi. S. Brucleni.

nomaais
in Dei

civitatis, quain Merolus episcopus indominationeetin regiminehaberevidetur. Ego enim

Jonas subseripsit. S. Varan. S. Gulfaldi. Bavo diaeonus seripsit et subscripsit.
I.Xll.

uomine

Vilibertus,
et

et

mea

fuil

petitio

el

vestra voluntas decrevit,
aostri Caroli
tcloj iosi

per jussionemdomini

regis villa vestra de ratione

b

episcopus Vilide Belfaido in canonico, et de Sen9, et higranda, et Vivillare, etFonlanas, et Monasteriolum, el Bragolium, cum eorum apberlo
fecil

quam Merolus

mouasteriisaneli Vicentii,

quod situineslextra urbem, cujus vocabulumestadMansiones,cum om-

pendiciis.

Domino sancto
Gervasii
el

et

venerabili basilica; sanctorum

ni integritate et appendiciis iu vicaria Diablentiea

uobis ad usitandum tenere permisistis, in ea vero ratione ut dum ego advivo el dorninari facere de-

martyrum infraurbem Cenomanis civitatem constructae, ubiMerolus episcopus
Protasii

prseesse videtur, ejusque congregationi in ipsa ecclesia

beam,

et

post

meuin quoque, Domino jubente,

dis-

consistenti.

cessum, pariibus saueti

Vicentii monasterii revera<l fe-

bertus, iluui et

Ego enim in Dei nomine Vilieognitum est qualiter domnus CaBelfai-

tere faciatis. Et eonvenit nobis aunis sintfubs

rolus gloriosus rex villam sancti Gervasii,

stivitatem sancti Martini hibernaticam de argento

solidos
et

decem

transsolvere debeaui, aut

decimam

dum vicum publicum cum suis appendiciis, Belfaidum vicum pubiicum cum suis appendiciis, et Sen-

persolvam de omnireditu, et si murum. et Iugran.lam, et Vivillare. sive Eontanas, negligens aut tardus exinde apparuero, fidem faet Monasterioium, et Bragolium, sive Auciaeum cere exinde debeam, et jam dictam villam pervicum pulilieum. cum omni integritate vel eorum derenon debeam, sed haec precaria. ae si semper appendiciis ad jam dictam ecclesiam reddere j ussit, per quinquennium renovata fuisset, firma et ^ etpostea per verbum domnonostraCarolo glorioso stabilis permaneat. Actum Cenomanis civitate in regi fuitpetitio.etvestradeerevit voluntas utipsa anno xxxn, regnante domno nostro Carolo glolocella per vestrum beneficium ad usum fructuarioso rege in mense Aprili. S. Viliberti, qui hanc rium ordinem mihi tenere pesmisistis, id est, cum precariam iirmare ac fieri rogavit. S. Maginardi. mansis. easis, domibus, Hedifieiis.mancipiis, accopleuiter
;

nonam

S. Barivei.

S Girberti.
-itS.

S.

Enigrimi.

S.

Adeiberti,
subscripsil.

labus, libertis.
scuis, vel

terris, vineis,

silvis, pratis,

et

pa-

iiavo suscripsit. S. Raginfridi.Gedean

quantum ad

ipsa loca aspectum esse vi-

Eiitardus >ub.scrip
sit.S. Hartakli. S.

1!

lgiufrind. Jacol
S. et

detur,
S. Bosleni.

Amalberti.

Joachim.

Nersinus diaconus scripsi.
LXI.

subscripsit.

dum ego advivo per vestrum benefieium mihi Mceattenere etdominari. Et spondimus vobis ut pro Lndicio ipsius sancti Gervasii vel vestro non
sit annis singulis ad festivitatem sancti Martinihibernaticam argenti libram nnum et dimidiam vobis ad partem sancti Gervasiiet rectoris eclesiarum

Exemplar

precariee tptam Merolus episcopus Viliberto dc cella sancti Frambaudi fecit.

Domino saneto ac

venerabili

basilicae

sancto-

transsolverefaciam,
ni

autdecimametnonam
;

ex om-

rum martyrum
tructa infra

Gervasii et Protasii quae

est

cons-

reditu pleniter persolvam

et

si

negligens aut

urbem Cenomanis

eivitatem,

quam

Merolus episcopus

dominatioue, et in regimine habere videtur, ejusque congregationi in ipsa basihca consistenti. Ego enim in bei nomine
Vilibertus,

m

dum

et et

mea

fuit

petitio et

vestra de-

crevit voluntas,

per jussionem Domini nostri

Caroli gloriosi regis

monasteriolum vestrum de

ratione praedictae basilicas. cujus

vocabulum

est

tardus exinde apparuero ad pr?edictum placitum, fidem exinde faeere debeam, et ipsas res, dum ego advivo perdere non debeam, et post meum quoque, Deo jubente. discessum ipsa locella cum omni soliditate ad se pertinentes vel aspieientes, vel quidquid iliidem attrahere vel immeliorare potuero, vel quantumcunque tunc temporis ibidem inventum fuerit, vos aut rectores sancti Gervasii
sine
illius

ad eellam
se,

sancti Frambaldi, in vicaria
integritate

cum omni

Gabronensua vel appendicis no-

judicis

consignatione

aut haeredum
faciatis

meorum

contradictione investram
hae precarias,

revo-

bis ad

usandum

tenere permisistis, in ea vero ra-

care dominationem et potestatem ad

ego advivo tenere et dominari faet post meum quoque, Deo jubente, discessum. partibus sancti Gervasii retione ut

dum

cere

debeam,

quod volueritis et per quinquennium
stabiles

faciendum ac si semper
firmae
et

renovatae fuissent,

vertere faciatis.

Et convenit

nobis annis singulis

permaneant. Actum Cenomanis civitate publice anno xvix, regnante domino Carolo glorioso rege in

ad festivitatem sancti Martini bibernaticam de ar-

mense

Maio.

S.

Viliberti

qui hanc

;

103

ALDRICI CENOMANENCIS EPISCOPI
fieri

104

precariam
dranni.
S.

et

affirmare rogavit.
S. Gehrii.

S.

Hervieh.

A ad

basilicam sancli Vineentii Cenomanis civitate

S. Adalulti. S. Osberti.

Troduiui.

Boso supscripsit. S. VueS. Ramestani.

vindicat, etaccipitexinde in pretium,

quod

et

bene

Bavo subscri;>sit. Eptardus subscripsit. Salahardus subscripsit. S. Amalberti. Beraldus subscripsit. S. Pharamundi. Vinneradus diaconus scripsit
et subscripsit.

Anteriorum episcoporum athentica

et precariae

infrascriptarum villarum in arehivo Cenomanicae matris ecelesi;e conservantur, atque propter prolixitatem operis in hac schedula

complacuit atque convenit, hoc est, auri solidos probos, optimos atque pensantes numero ducentos. Quoveniens venerabili» frater Patuinus praepositus de ipso monasterio una cum vendilione ipsa, in privata collatione ipsa protulit ad relegendum dum inter se mtenderent, (hi suut, Berthofridus, Dodo unacumconjugesuaEudilane vel Bertholanda cum
infantibus suis his nominibus

Ademaro

et

Joanne),

chartam ambagibalem ibidem prassentabant quam Bethta ad ipsos infantes suos fecerat, ubi habebat LXIII. insertum, dum advivebat, et in partes duas Leogilisoquondam conjuge suo quam et suam tertiam Exemplar epistolce quam domnus Ludovicm imail iisum teuuerit, et post suum discessum ad jam peralor Etisachoro abbalisuoque misso misit, ut beneficiaetresineasc7-iptasAldricoepiscopovel g dictos infantes suos lam illas duas partes quam suis missis constgnaret, et suum episcopium et suam tertiam in eorum reciperent dominatione, imperiali auctoritale ex eispleniter revestiret. dum inter se intenderent, mediantibus bonis hoIu nomine Doiuini Dci et Salvatoris nostri Jesu minibus ad pacis concordiam visi sunt eos revo-

non sunt

inserta.

conjuge sua Eodilane vel Bertholanda contra vequod quidam vassali nostri, Chermundus, Vulfarnerabili fratre Patuino praeposito vel ipso modus, Berchadus, Bodo et socius suus, beneficia ex nasterio, quantumeunque ibidem habere videniur, tuo episcopio habent qu;e olim per precarias mde omni tempore habeant evindicatum, et reliquo vealienata fuerant. Qua de re volumus ut tu nostra ro tam in Soliaco quam in Bariaco seu et in Brisauctoritate recipias usque ad noslram praesentiaru, cino quidquid Ermenfredo quondam obvenire et de nostra fidelitate magnam curam semper debuit, vel quantum per venditionis titulum mehabeas, sicut hactenus te habere cognovimus. morata Bethta sive jam Noberta ad memorata baNam memoratus missus tuus nostram depreeatus „ silica delegata contra ipso Berthofredo et Dodone est pietatem ut ahquem missum tibi dederimus uno cum conjuge sua Eodilane necnon et Bertoqui pr;edietas res tibi ecclesiasque tibi commissas landane, tam terris, casis, mancipiis, domibus, consignaret et vestituram legitimam faceret. aedificiis, accolabus, partis, pascuis, vineis, silvis, Qua de re Helisachoro misso nostro praecipimus aquis, aquarumque decursibus, mobile et immout de supradictis beneficiis tibi vestituram faciat bile, junctis et subjunctis, vel omni supraposito, quando illas in partes a nobis directus fuerit. quantumcumque in jam dicta locella Ermenfredo Volumus eliam ut quam eitius poteris missum quondam habere debuerat, pars monasterii sancti tuum bene lidelem ad nos dirigas, qui nos certos Vineentii vel ejus rectores contra ipsos homines sufaciat qualiter erga vos et reliquos iideles nosperius commemoratos .-pquali lance dividere detros modo quid de illis causis agatur, et bent. Unde convenit ut tres epistolas uno tenore factum quas vobis agere praecepimus. Bene vale, con^criptas inter se fieri et accipere deberent, et ora pro nobis. quod et ita fecerunt, ut nullus contra parem suum
'

Christi. Ludovicus, divina rrpropitiante clementia, imperator Augustus AMrien venerabiliepiscopo et tideli nostro salutem. Noverit tua industria quia missus tuus nostram adiit prnssentiaminnotescens

casse. Convenit iater ipsos

quod
in

quam Ermenfredo quondam
erat

illa quarta parte Mansiones debitum

memorati infantes Berthofredo, Dodouna

cum

LXIV.

de

istis

qnod

in

convenientis se remutare non posset hoc facere praesumpserit. partem suam a
et

Exemplar
Bovonis
ecclesise

prcecepti domni Ludovici piissimi imperatoris de guibusdam bene/iais vassalorum suorui/i, id est, Germundi Yulfardi, Berchadi,
et et

pare suo amittat,

insuper iisco sociante auri

li-

tor reddidit

D bras decem argentiponde viginti coactus exsolvat, et nec sic quod reperit vindicare non valeat, et socii ejus, qum prxdiclus imperahas epistolas, quas in invicem bona voluntate feet confirmavit Cenoinanicx matri
Aldrico

ejusdem

ecclesise

epis-

cerunt,

cum

stipulatione

intraposita firmas et in-

copo.
(

Vide ubi supra,

col. 1294.)

LXV.
Concordia Bethtse
IIiidq

omni tempore valeant pcrdurare. Actum Soliaco in rem ipsam is anno xi regni domni Theodorici gloriosi regis, quod fecit prsesentis mensis Octobris die duodecimo. Dodo subscripsit.
violabiles
S.
sit.

cum monasterio
centii.

sancti Vin-

Eodilane conjuge sua
S.

Berthofredus. subscrip-

tione aliqua in locclla

cognitum estquod liethta Deo sacrata pornuncupantia Soliaco, Man-

sione, vill.uu Bariaco, seu et Briscino,

quam

filius

suusErmenfredus quondam moriens dcrcliquit, et ad ipsam legibus obvenit, per vcnditionis titulum

Bertolandane germana eorum, qui hanc cpistolam fieri rogaverunt. Diriceus abbas subscripsit. Beoraldus in Dei nomine abbas subscripsit. Aiglimanus subscripsit. Joannes subscripsit Salico subscripsit. Dadolo Sidonianis subscripsit Bertholaudus subscripsit. S. Vuitdoni. S. Turpaldo.

105

IN

ANGKLOhUM.
('


A

NOTlTIA HISTORICA.
esse

106

Bavo subscripsit. Landulfus subscripsit.

iricus

decrevimus. Actum Pictavis civitate publice,
I.udovici piisimi
S. ix

subscripsit. Caldoberlus recognovi ot subscripsi.

anno xxvu imperii domni
gusti,

Anteriorum episcoporum autbentica et precariae infra scriptaruiu villarum in archivo Cenomanicae
matris ecclesise couservantur,
et

Kal.
fieri

Kebruarias,

Agberti qui
S.

Auhanc

prccariam

ac tirmare rogavit.

Regenarii

propter prolixiinserta,.

tatem operis

in

hac schedula non sunt
LXVI.

comitis p datii. S. Gauzelini uiansionarii. S. Ragenakli comitis. S. Raiunulti comitis palatii. Gibertus

Precaria de villa

Calisarrien quam fecit Aldricus Cenomanicse sedis episcopus, Xgberto yo.s-.so dominico tempore Ludoviri piissimi Augusti.

Domino sancto
Mariae

ac venerabili basilicae

sanctas

semper

virginis

sanctorumque martyrum

Eberardus coRadulfus vassus dominicus signavit. Gauzioleuus vassus dominicus signavit. Rotgarius vassus dominicus signavit. Isaac vassus dominieus signavit. Immo vassus dominicus signavit. Varnarius diaconus

comes

signavit. S. Valfredi comitis.

mes

signavit.

Emino

comes

signavit,

Gervasii et Protasii, quae est constructa infra

mu-

scripsit et subscripsit.

ros Cenomanis civitatis,
in

quam

Aldricus episcopus

I.XVIL

Exemplar prxcepii domini Ludoviri piissimi imdominatione et repmine habere videtur, ejusperaloris de villa Calisamen,quod fecit prxdicque congregationi ex ipsa consistenti. Ergo enim „ lus imperator Ccnomaincw matri ecclesise et dum et mca fuit petitio, in Dei nomine Agbertus, Aldrico ejusdem urbis episcopo. et vestra decrevit voluntas, villam vestram de ra(Vide supra, col.
ubi
1295.)

tione ipsius basilicse, cujus

vocabulum
nobis

est Calisa-

men, cum omni
advivo tenere
et

integritate

tenere permisistis, in ea vero ratione ut

ad usandum dum ego
post .ueurn,
et

LXVUI. Exemplar prxcepti domni Ludovici piissimi Augusti quod, precante Aldrico episcopo, fieri jussit quando ei concessit ut haberel suum oscono-

dominari debeam,

et

Deo jubente, discessum, partibus sanctae Mariae
;

mum

sancti Gervasii sanctique 1'rotasii revertere faciatis et convenit nobis ui annis singulis ad festivitatem sancti Martini hibernaticam argenti solidos xxv transsolvere debeam, aut decimam et nonam

qui pro illo secundum jussionem suam generet exteriores curas et regalia servitia, et itinera faceret, et prsedictus ponlifex sua in

parochia resideret, et suum minislerium absque impedimento adimplere curaret, et reliqua sicut in eo continentur inserta.
(Vide ubi supra, col. 1297.)
LXIX.

pleniter

persolvam de omni reditu,
et

et

si

negligens

aut tardus exinde apparuero, fidem exinde facere

debeam,

ipsam villam perdere non debe im. Et

Exemplar prxcepti domni Ludovici
C

ut hae precariae

uno tenore

conscriptre

omni tem-

pore firmae et stabiles penuaneant, manu uostra et aliorum nohilium nostrorum subterfirmandas

piissimi Augusli de villa Bonalla quodfecit prsedictus imperator quando illam reddidit Cenomanicse matriecclesix et Aldrico ejusdem ecclesix episcopo. (Mde ubi supra, col. 1298.)

AN.N'0

DOMIftt DCCCLVI.

ANGELOMUS
LUXOVIENSIS MONACHUS.

NOTITIA HISTORICA IN ANGELOMUM.
(Fabric. Bibl. med. et inf. Lat.)

Angelomus, monachus Luxoviensis in Burgun- D Gommentaria nuper ex codice monasterii ad Peordinis Benedictini, scripsit ad Lotharium, trum Salisburgensi vulgavit Rernardus Pez., tom. adeoque ante annum 855, quo Lotharius imperaAnecdotorum, pag. 43, Augustae Vindel., 1721, I tor et Drogo Metensis episcopus obiit (a), Enarfol., quibus Angelomus procemium versibus hexarationes, sive Slromata in Canticum cantkorum, metris praemisit. Utraque in Canticum, quae etipsa et post mortem ejusdem Drogonis, Stromata in excusa Coloniensibus typis, et in libros Regum quatuor libros Regum collecta ex Patnbus et recusa exstant in Ribliotheca Patrum Coloniensi, laudata Sigeberto cap. 86, et Trithemio cap. tom. IX, pag. 780, et Lugdunensi, tom. XV, pag. 266, de S. E. et de illustribus Renedictinis II, 42 307-415. In libros Regum non diffitetur se Drogoqui etiam ejus librum de divinis Officiis commenis hortatu ad calcem lenus perduxisse,non solum morat. Stromata in libros Regum ante editionem ,v quia filius erat prastantissimi Caroli CxRom. 1565, fol., habeo edita Coloniae 1530, fol„per /•iii fraler mitissimi Ludovici principis, Kucharium Cervicornum, qui Pr«fat. 1'tinam verum etiam quia erat praclarus pontifex et reliqua ejus opera, prxsertim quod in Genesin ediabbas meus egregius. disse se fatetur, exstarent, etc. Ista in Genesin
dia,
:

m

:

(a)

Vide

Labbeum de

S. E.,

tom.

I,

p. 77.

Patrol. CXV.

:

107

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI

108

ANGELGMI
LUXOVTENSIS MONACIII

COMMENTARIUS
AE

IN GENESIN
1.)

a

(Apud Pezium, Thesaur. Anecl. noviss., tom.

1NCIP1T

PROQEMIUM SEQUEHTIS OPUSCULI AXGELOMI
Dl

LCONI.
libelli,

b Istius egregii

seriem percurre

Quem

dictante Deo libuit depingere, lector,

quibus altithronum possis dignoscere Christum ovans cceli conscendere limen, Quoque metas felix multarum gaudia rerum, Cevnendo Dominum semper per saecula verum.
Et merearis

Ut prosani reseret, nec

Propellat nocuas,

non tibi mystica pandat nocuoque ex corde tenebras,

Amen.
Expliciunl versus.
ITEM TRjEFATIO IN OrUSCULIS
i:\

Vftalesque legens crebro decerpere sensus,

Atque

pinguescere iibras. Historiae hic Genesis reserantur opuscula sacra. Oninia qua? pandunt grandievi condita mundi
satis valeas ruentis

LIBRO GEXESIS,

AXGELOMI DU.CORI.

Eximio

Patri, et tloribus

virtutum fulcito

[Z.,

Scilicet aethereique poli. telluris aqusecrue

Condidit, aetkralique Deus qui regnat in arce.

Materia in species informi Iranstulit aptas,

Patrimoribusvirt. lid.].sapientiiBquenitore ornato Leotkico sacerdoti, Am.i:lo.\iis humihs Levita. Postquam gazophylacia ac thesauros quatuor

Evaugeliorum, quaj omnibus diviuarum Scripturarum pagims sua merito auctoritate praecellunt, B scilicet cgregio domino permittente, ac imperante Cum socia Patris, virtute et Flamini- almi Olim condiderat pariter ratione potenti. alibale, subtili indagatione, Domiuo largiente, in Nam referunt etiam nostrse primordia vitae, quauium quivimus, rimati sunius, videhcet magiCum hominem narrant paradisi in sede locatum, stro, viro quidem eruditissimo Mellino [Z., MelliliUnde draco ssevus detraxit lividus, atque coj sacerdote sermone lampabili, ac toto catholico Tartarcam sedem, vetitum quia tbllere pomum propalaule spiritualem aurem accommodaute iu-

Conspicumque ruanet visu, et palpabile quidquid Nostris, exceptumque quidem seu visibus atque

Ambro quin
Sed genus

voluit, solus

uec pei

tulit
!

iram

;

telligentiam libenter hausimus, tandem, ut nosli,

humanum

pcenas,

heu

sensit Averni,

ad abyssos Veteris Testamenti, Christo
praedicto

praesule,

Quod

genuit totum proprio de femore lap^us

Patre

imperante,

quanquam

pavidi,

Hic sex

annorum mansit per

millia trusus,

ovantes appulimus, atque alta pelagi reumaque

Filius ille Dei

donec descendit ab aula
Adas voluit qui ac omnia

gurgilum

divin.e liistoriae

nostram carinam avidi

Surne:e

nomen

mcmbra
;

scrutatores immersimus.
afflante,
tes,

miserum miserans indigna ferendo Ut caperet ploraus tandem coelestia regna, Quae tacto poterat sine Christo perdere pomo.
Solvit sic

enim, auctore lucis etiam evangelicum clypeum lasva gestandivini

Cum

gladiumque aucipitem

verbi

dextra

ierentes, in

tam vastissimos ac mysticos quoque

Hic patriareharum claiissima gesta leguntur,

C sensus tegmine sublato didascali promulgatione
testimoniis divinarum cincta potissimo labore de-

Mystica qu;e

nimium

gravidis typicisque iiguris

Signuntur Christi, nostraeque et dona salutis, Hic sacra nam sacrae cernuntur dyndima legis,

sudantes, proiicuaque collatione
quae ab orc doctoris

meditantes ea

libentissime hausimus,

me-

Atque evangelica salpix

[leg. salpiux] typice

iuto-

moriae sensus
ccelestis

commendaremus,

iutcr colioquia

[nat orbi.

oraculi ccepisti allabiii pioque aiTamine

Texitur eloquium sanctorum liinc pm'ius auro,
Clarius argento, formosius undique electro,

crebro suggerere, ut ea qaae ubertim ac mirabilitcr divinarum auctoritalibus approbata exponi videbantur,
rere
et

Quod nobispandit
Dorica

typiee

moderamina
et alta

vitae.
:

thesauro pectoris juxta fragilitatem sen-

Mystica depromit, promittit

polorum

sus recondebantur, in

membranuhs meo stylo dige-

nam

Hebraea

fari,

nec lingua Latina
iste libelius.

Possunt, quas gremio retinet sacra

Ergo agc jam
Isliue ut
» «

calles rutilos discurre libenter,

non abnuerem, ut haberetur unde in futuro frequentata lcctione memoria reerearetur. Quod ego tantae rei pondus pertractans, omnimodis delitescendo facere distuM. Sed nos inccepto opere gravi
terciensis. »
*•

capias sacra tot charismata, lector,

i

Prodit nunc primum in lucem ex ms. codice elcbci inni monasterii ad S. Petrum Salisburgenordinis
S. Benedicti,

l'i ./..

sis

diligenter

coliatus

cum

codice ms. iuclyti cueuobii Zwctlcusis ordiuis Cis-

Sequentes versus absunt a Codire Zwettensi, c Cod.Z.: fncipitprologus beatt&ngelomimonacfii etLevitw,ad Leodricum sacerdo(em,sup'jr Genesim.

10'J

COMMENT.
Domino annuente,
in

IN

CEN.

110

lahore desudantes, suhilo,

A

sus, his
allabilis

me
lili

verbis blande alloquitur
? quiil
[7..,

onus cune pastoralis, a qua te excusare minime licuit, pro aliorum salute suffectus es. Ego inibi te subrogatum, quo sul> gravi falce depressum etiam lacrymabili ore declamas, eo quod salutaria dicta
et

quod
celare

j

Quid, inquit, cuin tanto studio
:

edisseras

?

Quod cu.m

non auderem
si

tcsle

conscicntiu, liumiii ore ilcpnunpsi. Ipse vero nosse
gestiens, ut cst sagacis ingenii solers,
Iitatis

quid

uti-

ruella

animarum sedula
lieet,

meditatione, ut prius

imbibcrc iwn

rursus nic accersito auctoritate

edidissem, coram se relegi prsecepit. Qua perlecta, ut ita ilicam, lamlavit, atque, inquam,

preelationis, ccepisti,

nou sugerendo, ut dudum, sed quodammodo intentando imperare, ut aliqua opuscula ex libro Geneseos, maxinie scx dierum opcra, a Domino patrata, juxta litteram, qiue
valdc difficillima videntur, sicut a doctore tradita
fueraut, Iiquido

approbavit, contulitque etiam

mihi librum beati

Augustini contra Manichfflos super hac re luculento

scrmone dcpromerem

:

quoniam
Patrum
erudii;
,

spiritalem intelligentiam, quai in

nonnullis locis

sermone exaratum, unde ea quae digesseram, eomprobare quivissem. Quo ferventi astu lustrato, Christo prcpiluce, non solum in seusu, verum etiam in quibusdam locis syllabisque concordantem inveni. Deinde [Z., Dein] impcrat juxta suum

magnam
te

obtinet nebulositatem, in libris
et

nomen
sed

locutione

melliflua, ut ignavia temporis
et

habere,

maxime

a beato Isidoro, viro

enuciealum testaris, licet omnia quas in pro?falo volumine contiuentur mysteria, non ab eo iuvcniautur compacta, et [Cod. Z. om. et] etiam,
tissimn,

caeptum opus non sinerem, peragere tentarem. Rursus pertractans, ne forte ad ahquorum perfectum, saltem
solerti studio

non pigrescerem,

parvulorum

fieri

juberetur,

jam divino

auxilio

quod

est gravius, ea quae a tanto doctore pra?ter]

missa sunt, secundum quod [Cocl. Z., qua1 tradita mihi fuerant, et per me invenire potuissem, ut suis insererem locis, hbera auctoritate iinperasti. Cujus praBceptionis censuram pertimescens, tacita cogitatione assensum praebere decrevi. Sed quanquam multa forent, siquidem pra? omnibus duo sunt quae me ab hoc opere maxime deterrent.

ejusdemque magistri pr»eoniis provocatus, orationumque vestrarum suffragiis fretus, opus imperatum, quanquam sermone infisus, tuis, Pater,

culto, texcre

sum

aggressus. At vero ne quis

mea

Unum,quod huic oneri me imparem reperio, praesertim cum nulla sim scientia liberalium arlium
oppletus,

non syllogismorurn schematuraque ac
liguris

sanctorum Patrum hinc inde volumina aggregans [In cod. Pelr. deest aggregans], ut ex eorum dictis corroborarem ea quae describerem undc nonnulla ex eorum quodanimodo magnis lluminibus profundisque gurgitibus iu rivulum dcrivavi exiguum, prcecipua et propria eorum indidi dicta. Nonnulla quippe causa
inserta
cpnjiceret,
;

tropQrum

ornatus, lieet aliquid praelibas-

q

brevitatis,

sensum eorum sequens,

propriis intuli

sem. Non etiam flore veteris seentiae fultus, sed indoctus eloquio, exsors elogio. Aliud, quod tanta
obscuritate obuubilatur, ut milii vix aliquid inter-

aliqua vero quee ex traditione didici, et in tomis penes nos invenire non potui, constipulata
vcrbis
;

lucere videatur.

Unde miror quare

tautus vir

non

solum sapientiam artium ineptus, verum etiam sacrarum Scripturarum divilias nactus, ut merito illud epithalamium decantare gratulabundus valeas
:

exemplis subnectere praesumpsi, et in libelli modum finire decrevi, ut qui diversis causarum tumultibus occupatus, latissimos doctorum non
vacat percurrere campos, hunc admodum brevitate collectum ocius lustrare quivisses libellum,

Introduxil

me

rex

in cellaria

sua (Ca?it.

i,

quem
tuis

4)etreliqua, mihi viribus destituto, accerrima jussione

peto, ut sagaci examinatione percurras, et phaleramentis facetos urbanitatis decorare

molem

tanti pouderis

iinponerc studueris.

Verumtamen,
tuis

ut affatus

sum, perdendens quod

me

obsecundare oportebat imperiis,
Dominici praecepti, quo
audit, etc, (Luc. x,
16),

memoQui vos

studeas, ne sciolis fastidium generet, et aures sapientium sermo iueultior commaculet. Sed antequam isagoge ad calcem perveniat,

rans
audit,

illius

ait

:

notandum

est

quod

me

diu

multum-

videlicet historise

in quibusdam loeis veritatem semper pandens, spiritalem mo-

que dubitans, virium
anxio animo

mearum
velut

impossibilitatem

n ralemque
scilicet

intelligentiam inserere nisi sumus.inibi

trutinans,

nauta naufragus

ubi prasdixisti ut historia veritatem facto-

fluctuum procellis turbatus tandem portum orationis pavens, fateor. petii ut largitor rerum, unica spes, orbis Dominus, vires, licet indigno,
;

rum, ac fidem relationis inculcet, et spiritalis intelligentia ad ccelestium figurarum secreta perducat, et moralis persuasio ad meliorationem vitae
invitet;

tribueret,
iiiio

quatenus hoc recto

[Z., rato]

tramite,

intemerata fide explere potuissem. Denique

sus, sed spirituahs,

ne solummodo historia [Z., historia?] presimo moralisque [Z., rnoralis]
sed ex hoc

ipso inspirante, quamvis pavido conatu,
tuis jussionibas parere

tamen

dulcedine captus lector, excusationis invenire possit

studui

:

ac sex dierum

aufractus

:

cum ambrosios

cseperit

opera juxta historiam, licet tropica permista sint, pauca proul mihi tradita fuerant, impolito sermone enucleavi. Cumque jam iinem deligere ultima dictano decreverim, et super hac re reticere ultra penitus disposuissem, repente magister ingres-

decerpere gustus, magis libenter campos docto-

rum

satagat lustrare ovans latissimos. Vale.

Explicit prxfatio.

a

Z

:

Explicit prologus Angel. Levitx ad Leodricum Sacerdotem super Genesim

;

___

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
mcirtT textls opusculi
ih gf.nesim.

H2
suo, revelavit

A

sunt oninia, eidem Moysi, famulo

In princxpio creavit Deus cceLum et terram.

tempore quo

quomodo

ei

Adminiculante divina gratia, quae parvulis con
fidentiam. inutis prsestat locutionem, descripturus

dixisse, nisi

voluit, ut olim facta conscnberet. Et fidem accommodare possumus, vera quia futuris saepe probantur praslerita,

opusculum
[Z.,

in liLro Genesis,

antequam contextum

textum] historiae et enthecas spiritalis oraculi altingam, libet iuquirere quare volumen istud specialiter Genesis vocetur, cum in eo multa comme-

Daniele comprobatur, hoc libro ostenditur? Denique de illo tempore Moyses scripsit homo. quando non erat homo, cum ait In principio creavit Dens eielum et terram. Sicut enim de illo tempore sc.ripsit homo,
et in
:

et praeteris futura, sicut in

morantur qu_e ad generationem non pertinere
noscuntur, nisi quia consuetudo est Hebrreorum ex principiis nomiua librorum imponere, sicut

quando non
eo tempore,
ta

erat

homo

;

ita

etiam futura scrip.it
in

quando comprobantur in
:

erat

homo. qu;e postea explcpatriarchu?

veritate. sicut

nuncupantur. Unde Bresith Hebraice, Latine non immerito Genesis interpretatur eo quod in ipso exordio de creatione cceli,

Exodus,

et

multi

alii

Jacob benedictione declaratur. juxta quod ipse ait dicens Non auferetur seeptrum de Juda, etc. {Gen.
xlix, 10), quae in figura Christi praedicta fuerant

:

ac

terrae, et

generatione hoininuni animantiumque
ctiam quariturquis scriptor

g

narratur.

A nonnulhs

hujus

libri

habeatur? Licet supervacue moveatur,
auctor ilhus Spiritus sanctus fideliter

sed jam in veritate creduntur completa. Si enim de futuro vero non dixisset, de praeterito. quod certum scripserit, nemo credere voluisset. Nec
ediderit? Hicunt

cum tamen
eredatur
:

quia

nemo

facta ante

homines describeper

re poterat, nisi seribentis

Spiritus sanctus dictaret, et

non etiam interrogatur ubi Moyses libros suos enim nonnulh quod Genesim et Exodum usque Cantemus Domino, in ^Egypto
:

vocem hominibus iu principio gesta narraret. Sed sciendum est, quanquam in eoscriptum
Erat Moyses mitissimus super omnes homines qui morabanlur in terra [Num. xu, 3; et locutus est Dominus ad Moysen, et mille talia; tamen sicut a docloribus traditur, et multis exemphs comprobatur, unde est Unum scripsit Moyses canticum, et docuit filios Israel [Lec. xxxi, 22), et aha hujusmodi, ipse Moyses scriptor divinae historire exstitit. Moris enim Scripturee sacrae est ut ipsi
sit,
; :

conscripserit, caetera vero in solitudine. Ahi vero

asserunt quod, transito mari Rubro, per quadraginta annos in deserto descripserit quod et ratione comprobari [Z., per rationem probari] polest. Ha?c enim scire volentibus pauea dicta suffieiant. Nunc, Domino favente [Z., largiente], ad historiae seriem transeamus. Ait enim Moyses.

CAPUT PRIMUM.
creavit Deus ccelum et Prirnum notandum quod mox Scriptura primo verbo teternitatem atque potentiam Dei crea-

Vers.

1

.

— In principio

qui scribunt, sic de se in illa quasi de aliis loquantur, quia Spiritu sancto impelluntur. Deinde simul quosdam etiam movet, quae causa accidit ut historiam divina? legis idem Moyses suo

terratn.

toris ostendit.

Quem enim

in principio

temporum
ipso

niundi.mcreas^eperhibet.inipsoperfectoantetem-

tempore describeret,

et non olim exarata a quoquia primis hominibus ante diluvium cognitio Dei, et lex naturalis, atque miraDei opera exordio patrata coguita fuerant. Sed post

pora

aeternaliter exstitisse designat; et

quem in

quam

fuerit; nisi

conditionis initio ccelum et terram creasse narrat,

tanta celeritate operationis omnipotentem declarat,
cui voluisse fecisse est. Et in hoc aperte daturintelligi quia ulrumque simul ab eo factum est, quamvis utrumque ab homiue dici nou possit. In principio. Quod duobus motlis accipi potest in. principio scilicet primum [Z., primo] omnium, hoc est, in initio creaturarum. quod LXX interpretes, et Svinmachus, et Theodotion similiter transtulemnt. Et m Hebneo scriptum est Bresith, quod i»--^ f\n.v\-% #_ F r* 'iit tv* Sive quod ait, in in Aquila interpretatur, iim capilulo. Ci intelligendum est, in Filio, qui de semeprincipio,
: :

diluviumista omuia maxime temporibus
ignorarent

ita

oblivioni tradita erant, et
ut

Moysi,

plane

quod ante aeta fuissent [Z.. Unde etiam philosophi principium hujus mundi ignorantes dicebaut mundum esse
actum
fuerat].

homines quod antea

coieternumac coaevurn. Et
i

forte

hoeaudiens Moy*-'

ses [Z., vel quiaj quia cuncta taliter abohta erant .i "__i.__.-i---. .1.. .!_-.*-* kV....!i.. a sensibus hominum. instiuctus divino Spiritu

\ _-_

,

i

I

.

f\ _»»-_

.

,

.

.

I

i

.

i

i

»

i

.

s\

*t_t_

i

i

.

-i

.

I

ratum duxit texere cieationes cceli et rarumque creaturarum, atque legem mino imperante, filiis Israel tradere

terrae, caetelitterae,
;

Do-

tipso

ait

:

Prindpium qui
de quo Joaunes
reliqua (Joan.
:

et

ut

eosdem

viu, 5). Et

dicit
i,

loqum- oobis [J am In principio erat
:

plenius iristrueret de Deo, ne ad idola -Egyptiorum redirent, et mundum creatum ostenderet.

Verbum,

et

1).

Unde

et in

psalmo

Unde quia jam sicut in primis hominibus lex bonae non servabatur, sed pene abohta erat, per Moysen iex litterae descripta et data est, ut bona
naturae

quae sciebantur, auctoritatem haberent, et quae latere ceeperant mauifestarentur, et ut terror dis-

corrige^tudeiinquentes et fidem reformaret in Deum. Et nunquid Moyses ibi erat, quando Deus cuncta creavit ? Minime sed ipsa
ciplinse
;

coieterna sapientia Dei Patris,

per

quem

facta

de ipso Psalmista ait In capite libri scriptum ea de me [Psal. xxxix, 8). Et ideo in principio, id est in Fiho, imo per Filium fecit Deus omnem spiritalem corporalemque creaturam, quae cceli et terrae nomine appellata est. Sed magis hoc qui it dicunt, secunduni sensum quam secundum veri translationem de Christo accipi volunt. Sed forte quaent aliquis quare fecit Deus ccelum et terram ? Cui respoudendum est Voluntas enim Dei causa est cceli et terrae et ideo major est volun:
;

:

113
tas Dei

COMMENT.

IN
eis

GEN.

1)4

quam

cielinn et lerra

;

et

qui

lior.

quaerit,

A

majus aliquid quaerit quam est voluntas Dei, et nihil majus invenire potest. Compescat se ergo humaiia tcmeritas, etid quod non estnonquffirat, ne id quod est non inveniat. Et si voluntatem Dei nosse desiderat, tiat amicus Dei. Quia si alieujus voluntatem hominis nosse vellet, cui amicus non esset, omnes ejusimpudentiam [Z., imprudentiam] aut stultitiam deriderent. Attamen arbitrari possumus inundum istum hominis causa esse fabricatum
qui

domus

illius

quodammodo

factus est

;

qui,

om. aeternitate cuncta praecedit [Petr., procedit]. Duo tamen multis membris aptatus, ut exhis invivero quae medio ponuntur, id est qualiterlempore cem mutuis operibus, qute neeessaria homini futuilos fructum, et electione fructus florcm priecedat, Creavil ra erant gignereutur. Deuique quod ait Deus cwlnm et terram, nonnulli simpliciter intel- g facile valet comprehendi. Caeterum quomodo origine, ut sonus cantum praecedit, obscurum ad caligentes, quibus sacra Scriptura nidus est, et non piendum est. Sed notandum est quia omnis canhabentes pcnnas quibus queant alta petere, dum tus sonus, non omnis sonus cantus. Sonus enim audiunt Deum, putaut eum esse corporeum, et formatus fit cantus, et non solum cantus, sed aliqua mole mirae magnitudinis summaque potenetiam suavis ac dulcis, ideoque sola origine sonus tia prseditum. Isti eniru non sunt per omnia conpnecedit cantum. Sic quippe informis materia non temuendi, sed potius implorandum est [Z., om. ceternitate praeceditformatas creaturas, sicut Deus estj pro eis, ut Dominus mittat angelum suum qui ipsam. Nou tempore, quia tempora non fuerunt nieos in nidum recollocet, et plumescant, atque alas si post formatas creaturas. Nec electione cum penspiritalis intelligentise aecipianl, ut Deumincorpoderet extremior, quia potiores sunt formatas creareum et invisibilem intelligant, ne tanquam pulli sed non sola oriturae quam informis substantia implumes a viantibus conculcentur. gine praecedit formatas creaturas, Deus enim ex niAlii vero, altioris iutelligentiaj sapientia [Z.,intelhilo coudidit informem materiam,et ex ipsa cuncligentia sapientuej prasditi, quibusdivina Scriptura non jam quodammodo nidus, sed fructus est atta creavit, juxta quod scriptum est in libro Sapienque cibus, qui per ramos hujusarborisgratulando ~ tiae Non enim erit manus tua, Domine, invalida, volitant, attendentes ipsum Deum incorporeum, qua creasti mundum ex informimateria (Sap. xi, invisibilem, et intelligunt qualiter in Filio, hoc est, 18). Unde philosophi, prout jam dictum est, non valentes penetrare quemadmodum divina Sapienin Verbo suo non transeunter sonando, sed aeternaliter manendo, creavit coelum et terram. Itaque tia mundum creavit ex nihilo, «stimabant eoa-ternum esse mundum. Ista propterea dicunt, qma atccelumet terram, di[Z., jamque] quod sequitur Litendunt fabrum, et non Deum. Aiunt enim versi diversa sentiunt. Nonnulli nomine eoeli volunt intelligi ccelum istud couspicuum giium adjuvat fabrum, et argentum argentarium, et terrae nomine terram hanc visibilem. ex qua giguuntur etaurem aurificem. His enim quamvis iiuligeant, tameucreare nequeunt. Dominus autem nihil houniversa. Alii quippe illud intelligi volunt ccelum thronuni Dei, quod solius [Z., solum] praescntiae rum iudiguit, sed ex informi materia condidit omdivinae abomni volubilitate hujus mundi manetsenia, non extra se tanquam faber (non enim faber cretum, de quo in sequentibus plenius suo loco facit lignum, sed de ligno aliquid facit). Omuipodieturi sumus. Alii autem in coelo mtelligunt spiritens autem nulla re adjuvandus erat, quam ipse quia tales creaturas, id est angelieam dignitatem non fecerat, ut quod volebat efficeret, alioquin prima die ipsam spiritalem a condidit, de qua leDeus non esset. gitur in libro beati Job ln principio Cum me laudarenl simul Sed quaeritur cur ita dictum est astra malutina, et jubilarent omnes :ttii Dei (Job. fecit Deus ccelum et terram, et non dictum est Fiat ccelum et terra, siwwiii; 7) in terra vero informem materiam Alii In prineipio dixit Deus quippe vocabulo coeli ac terrae ipsam ir.forrnem eut de lucc narratur Dixit Deus : Fiat lux, et remateriam, ex qua creatum est ccelum etterra. Nec liqua ? Nisi quia prius universaliter nomine coeli immerito, quia futurum erat ut ex ipsa formarenet terr;e comprehendendum erat, et commendantur. Nam ccelum postea scribitur factum. Taliter dumquod fecit, et deindeper partesexsequendum dictum est quemadmodum si, semen arboris consicuti actum legitur. Sequitur siderantes, dieamus ibi esse radiees, et robur, et Vers. 2. Terra autem erat inanis et vacua. ramos, et fructus, et folia, nonquia jam sunt, sed Cuiu superius ait Creavit Deus ccetum et lerram, quia inde futura sunt. Ipsa enim confusa[Pe??\,mcur dicitur Terra autem erat inanis rt vacua ? confusa] materia quasi semen cceli ac terrae erat. nisi quia ipsa informis materia, qu» nomine terrae Nam illi qui coeli nomine hoc visibile coelum, et dicla est, inanis erat et vacua. Inanis videlicet, id terrae vocabulo hanc conspicuam intelligi volunt, si est incomposita et necdum coadunata in species

cum

diversis constet substanliis,

unus

est [Z.

opponatur quid[Z., quod] Deusfecerit secunda omnino non habent quid respoinli-i queant. Qui vero, ut dictum est, creli nomine spiritales intelligunt dignitates, .ac terrae vocabulo informem materiam, ex qua cuneta formata sunt, hi quoque recte sentiunt, et sensus eorumcredendus est, ita tamen si idonei sunt ad discernendum [Z., discendum] quid prrecedat leternitate, quid tempore, quid electione, quid origine. Nam duo quae m primoetin ultimo ponuntur loco, difficillima sunt ad intelligendum. Arduum nainque estet diiricillime eomprehendi potest qualiter Deus sua
et tertia die,
>•.

est]

;

;

:

:

:

;

;

:

:

;

:

:

:


:

:

a

Supple, ex cod.

Z.,

creaturam.

<I5
suas.
tibus.

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
Vacua vero, quia vacabat
a gignendis fruc:

U6
.'

incomposita. Invisa propter obscuritatem, Incomposita propter deforinitatem, quia adhuc tota abysso, id est, imniensa profunditate tegebatur aquaruru.ln-

Unde

alia translatio dieit

liivisa ct

A quod dicitur, ferebatur Nuuquid tali inodo quemaduiodum sol terrie superfertur ? Minime. Sed
ferebalur non localiter, sed potentialiter, regendo
et

sustendando ipsam informem materiam
alia translatio dicit
:

:

sicut

superfertur rebus fabrieandis voluntas

artificis.
[Z.,

Terra autem crat inanis t de per hoc quod ait vacua, quale sit ccelum, quodprimum considerat, potest intelligi, videlicet quod aliomni hujus mundi volubili statu secretum, divinse praesentiae ma:

Unde bene

Incumbebat

incubabat],se\iconfovebat iu similitudine volucris, ova calore animantis, ut manifeste intelligatur de
Spiritu sancto, et

non de

spiritu

hujus mundi,

si-

net semper quietum. Nam de nostro ccelo, in quo suut posita luminaria, qualiter vel quando sitfac-

tum, in sequentibus declaratur. Nou ergosuperius conderet ex ea. VeruLutaruenquaerendum esl quaillud coelum inane creatum est et vacuum ut teria, re nomiuantur aquae, cum supra non leganquoniam nihd creatione [Z., quae nihil crealionis] tur creatre ? Ergo nunquid aeternae sunt, sicut Maprotulit, quia rnox beatissimis angelorum agminibus impletum est, de quibus superius diximus, g nichaei suspicati sunt ? Non. Sed ipsi semetipsos fallunt [Z., ipsi per semetipsosfalluntur], quianon quos in principio cum coelo, et terra ad laudatiointelligunt quod vocabulo aquae ipsa invisibilis nem sui creavit, sicut ipse ad beatum Job didt substantia nomiuetur, et cougrue aqua signatur, Ubi eras quando ponebam fundamenta terrse? quia fluida erat, et voluntati divinae adjacebat, ut (Job. xxxvm, 4.) Et paulo post Cum me laudarent ornnia humorein habentia ex ipsa pioerearentur. aslramatutina,etjubilarentomuesftlii Dei'2 (Ibid.) Cuncta siquidem qii.e nascimturet nutriuntur, huE quibus uni dicilur Quomodo cecidisti de ccelo? more aquae concrescunt atque coalescunt. Sed et reliqua (Isa. xiv, 12). Si adhuc in ccelo erat posciendum est quoniam idcirco aquae appeilatione situs, quomodo dicit In ccelum cdnscendam notatur ipsa praedicta informis substantia, quiade Sed quialegimus: Ccelum coeli Domino (Psat cmii, iUa non poteramus aliquid scire, nisi sacra Scri10), cum esset in ccelo. ld est in lirmamento, in ptura nostro more loqueretur. tlna quippe res est, coelufn, ubi sohum Dei erat, cupiebat ascendere. sed diversis nominibus distinguitur ne si sulumSeu sicut diximus superius, aut ipsa angelica dimodo uno nomine appellaretur, hoc tantummodo gnitas, autipsainforrnis materia coelumintelligitur. crederetur. Et ideo variis nominibus nuncupatur, Et tenebrse erant super faciern abyssi. Abyssi noquia ex ipsa cuncta formanda erant, ut res ignota mine illa informis materia accipitur, eo quod obnolis vocabulis insinuaretur iinperitioribtis. Dicitur scura erat et profunda. Ait enim. Et tenebrse, et reliqua. Quare ergo nominantur tenebrae, cum sueniui coeluni, terra, abyssus, et aqua, quia futurum erat ut ex ipsa gignerentur. Sicut enim in parvo perius non commemorantur creatae ? Ergo si congrano arboris variae species late.nt, sic profecto, ditie non sunt, nunquid oeternae sunt ? Absii. Sed sciendumestquia tenebraenonestres substantialis, prout jam praelibavimus, in hac informi materia sed proprie nominantur tenebraeabsentialucis. Sicunctaoccultabantur. Sednotandumestquiaiu cacut enim silentium non est substantia, sed absenpitehujus voluminis tola Trinitas declaratur. Nam
:
: :
'.'

cut haeretiei putaverunt. Quia sicut avis confovet, ut fetus in species producat, ita Spiritus sanctus fovebat ipsam informeiu subsfantiam ut cuneta

:

;

tia

vocis

;

et

nuditas nihii absentia tegumenti, et
,

subditur.

sicquippe tenebne est [Z. sunt] ipsa privatio lucis, et non ahquid sunt sed ubi lux non
caetera talia,

Vuis.

3.

Quid

est

—Dixitque Deus : Fiat lux, etreliqua. enim quod ait, dixtt Deus ? Nunquid so-

Tetenebras dicuntur. Bene namque dicitur nebrw eranl super faciem abtjssi, quia nondum
est,
:

erat illuminala et manifestata supradicta informis

materia. Seu etiam dicere

possumus quod Deus
in aere fecit ullas, sed

non tenebras

in

aqua aut

nando ti'anseuntibussonislocutusest?Miuiuie.lpse enim incorporeus est, et si loquitur, nunquid lingua Hebraea,Gr8eca,autLalinaloquitur? Non. Sed quod ait, dixit Deus, non ipse sonus accipitur locutionum [Z., locutionis], sed illud quod intelligitur in sono.
intelleetus estsine strepitu et disi-

.

ordine distincto providentiae suae, prius

aquascum " Apud Deum purus

ccelo creavit ac terra, et [Z., sedjhas post

modum,
Quod
us-

versitate linguarum.Dicere itaque Dei facere esl,

cum

voluit ipse, lucis gratia venustavit.

cut scriptum est

:

tpse dtxtt.ct facta sunt, et caete-

que modo eum et, inaqua ipsa, etin aere perquotidianum solis accessum ac discessum facere videmus. Ubi notandum quia cum duobus elementis, aqua videlicet et terra, duo condidit, ignem videlicet et aerem. Ignem in ferro et lapidibus, quoniam
[Z., quae] terrae

ra

calidi

viscere jam latebantcondita, quod aquarum fontes produnt [Petr., producunt]. Aerem vero in ipsa terra, cui esse permistus exeo cognoscitur.quod cum fuerit humeetata et tempe-

o). Verbuni vero Dei unigenitus Joanne attestante, qui ait //( principio erat Verbum, et rehqua. Porro quod ait, dixit, id est,in Verbo suo aHernaliter manentefecit.Caeterum quod ait, ftat lux, ob celeritatem divinae potentiae dicitur. Si enimquarta die describuntur luminaria facta, quae lucem administrant, quid estquod dixit,

[I'sal.

cxlthi,

Filius est,

:

Fial Lux

''

An

forsitan

jam

rrat aliqua lux creata

riem mos.

solis acceperit,

mox

vapores exualat largissi-

Et

spiritus Dei ferebatur super aquas.

Quid

est

supra liimamentum, qi.oluminesoliUuminaretur? 5ed aomine lucis angelica dignitas Uguratur, quae profecto per superius cielum significatur, nunc lux dicitur. Prius itaque condita cst.sedposteaconver-

:

117

COMMENT.

l\

GEN.

11*

tendo ad contuendam gloriam sui orcatoris lux ef- A /.. dicta sequi, et expositionem magistri nis' sumus. facta.Et ideo dictum cst: Fiat lux,et facta est lux. Et divisit Deus lucem ac tenebras [Z., o teneAc si manifeste diceretur: Convertatur ad contembris el reliqua. Id est, ccelestes angelorum cives plandum incessabiliter me. Decebatautem utipsa
.

angelioa dignitas,qu6e[Z.,quia] suadignitate cunclis

creaturis excellebat, inbaerendo

summae
alii

luci

ab immundis spiritibus, quando Lucifer avertendo a Creatorc, et convertendo ad se, festimans sibi
sufficere, superbia tunidus, sine auxilio sui conditoris,

lnx vocaretur, licet mutabiliscsset condita.

Si ciiiin

immutabilis esset condita, nullatenus
superbise ab
illa

merito

ejectus est

cum

suis sequacibus a ccelesti-

aeterna

visione corruerent. Sed

bus, et cneteri in sua stabilitate permanserunt, hos

quiaj mutabilis extitit natura, caeteris ruentibus, gratia divinse largitionis fecit immutabilem. Sed notandum quod quidam doctorum juxta

quae [Z

,

uuncupans diem,
tur,

illos aoctem, juxta quod scquiappellavitque lucem diem, ct tencbrasnoctem. Quia ruina ruentium aetevna facta est stabilitas
licet

fideui

historiae

simpliciter

hoc

intelligi

volunt.
terrae

pcrmanentium,
mi
g_
;

quidam

dicant

quod

divisio

Aiunt enim
partibus,
re

quod
et

iu superioribus

ejusdem

Iucis a tenebris distinctio sitformatae rei

ab infor-

quas

nunc diurna

solis

lux illustra-

appellatio

autem

diei et noctis, inquiunt, in-

consuevit, principalis haec lux emicuit, cujus visione beatissimi angeli frui coeperant. Nec [Z.,

sinuatio distributionis est,

qua

signilieetur nihil

Deum

non

estj mirandum, divina operatioue lucem in aquis possc icsnlendere, cum et hominum operatione constat eas saepius illustrari, nautarum vide-

inordinatum relinquere. Sed quod ait, rocavit, dicitur, vocari fecit. Quia sic distinxit omnia et ordinavit, ut discerni possent et nomen aecipere.

Sequitur
5.

licet [Z.,

videlicet

more], qui in profundo maris

Vers.

— Factumque est vespere
mane

et

demersi, emisso ex ore oleo, perspicuum sibi hoc ac lucidum reddunt. Si enim homo talia per oleum
sui
sui

unus Quaerendum

est cur dicatur, vespere el

mane dies mane
tan-

cum adhuc non

erat sol in firmamento, cujus occa-

oris potest,

quantam Ueus per Spiritum

oris

su vespere et ortu

efticerentur?

An forte

lucem creare possecredendus est? I.ege Hexatum spatium prima, et secunda, et tertia dies habuit, quautum est ab ortu solis usque ad occasum emeron Redae, moderni doctoris, si ita volueris. et iterum "aquilonem gyrando revertitur ad orienNos quidem beati Augustini, prout prius inseruitem, ut suo fulgore tenebras mundi propellat, et mus, dicta sequi decrevimus. quod spatium illi qui in antris et in ergastuhs, liVers. 4. Et vidit Deus lucem quod esset bona, eet luce careant, sentire per usum possunt quod etreliqia. Cur dicitur, vidit Deus, quasi novum ahquid accidisset, cum nequaquam crearet nisi _ fortassis itaintelligi valeret, nisi adderetur vespere et mane. Unde restat utin [Cod. Z. om. in] vespeaeternaliter videret? Sed vidit Deus pro eo quod ra intelligatur perfectio praecedentis operis, et est, videre [Z., videri] fecit. Saepe enim per eflicientemid quodefticitur designatur.Diciturlietadomus, mane inchoatio subsequentis. Loquitur enim et laeta epistola, etfundens hydriam [Z., hydria] in more nostro Scriptura, ut distiuctio operum Dei quod genus locutionis canahbus, et coetera talia intelligatur. Porro quod ait, vespere et mane dies unus. potest referri ad angelicam creaturam. a grammaticis metonymia vocatur. Vidit ergo Deus, id est, videre [Z., videri] fecit, ipsi angehcae Quando enim intuitum avertebat a Deo, et concreaturas, quam bona a Deo condita est. Seu in vertebatur ad contuendam creaturam, quodammodo vespere erat cum vero ad Creatorem, conhoc quod ait, vidit in pnedestinatione nobis videvertebatur,ut inipso clariusintelligeretcreaturam, re [Z., videre] fecit quam bona a Deo creata esset. Tali modo verbis praeteriti temporis rem futuram mane erat. Verumtamen si permansisset in consiindicavit, quali modo apostolis ait Omnia quwderatione creaturae, non solum vespere, sed etiam cunque audivi a Patre meo, nota feci vobis (Joan. nox esset. Dies unus bene additur propter unitaxv, 15); quod futurum erat ut faceret. Caeterum tem angelicae dignitatis, quae ita uni Deo contemdum dicit, divisitque lucem a tenebris, ostendit plando inhaeret, ut nunquam intuitum amoveat a D contemplatione. quia distinctio facta est inter lucem et tenebras, quemadmodum clamando tenebrse factae non Vkrb. 6. Dixit quoque Deus Fiat firmamenvocem, silentium autem non clamando dicimus, tum, et caetera. Firmamenti nomine ccelum consquia cessatio vocis silentium est. Distinguimus, picuum appellatur, jam distinctum ab illainformj tamen sensu quodam inter ea, et illud vocamus materia, de quo in sequentibus dicitur Voiavitvocem, istud silentium.Quemadmodum ergo recte que Deus firmamentum ccelum. Sed quserendum dicimus facere silentium, sic recte Deus dbitur est quale sit firmamentum, quod dividat aquas facere tenebras quia lucem, quibus vult, temsuperiores ab inferioribus ? Nam nonnulli dicunt poribus et locis vel dat, vel detrahit. Quia, ut Clefirmamentum esse ccelum aereum,a quo aves cceli mens ait: Unam [Z., imam], inquit, mundi partem nominantur,quod dividat aquasnubium ab aquis illustrans aham rehquit obscuram. Lucem videhfluminuui. Ahi vero intelhgi volunt caelum sidecet in superiore orbis parte ditliindendo, in qua reum, sive athereum, eo quod dividat aquas suhumanaerat conversatio futura, inferiora veroejus periores ab inferioribus. Neque enim incredibile priscis in tenebris remaaendo.Si cut hoc accipere est invisibiles aquas consistere super firmamentum

;

:

;

:

;

:

:

;

placuerit, nos, ut ccepimus, B. Augustini[.S'H/;j»i. ex

sed

si

sunt non

fluidae,

quia noniluitant, sicutistae


119
visibiles.

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI

120

Unde aliqui glaeiali soliditate persi<tere A unum, quia jugi unda atque continua Oceano ac aestirnant, non vaporali tenuitate. sicut ex mari junguntur Magno. Sequilnr Vcns. 11-13. Saturni, quae frigidissima est, autuinant. Quia, inGerminel terva hcrbam virentem, et reliqua, usque cujus semen sit in semettpso. quiunt, ex his aquis frigidam csse, eo quod juxta summum ecelurn per triginta annoscursum sui m Cur ait, in semetipso, cum multae arbores non properagat, licet hoc negare velint, qui de pon ei ferant fruetum, ut in ipso habeant semen? Sed sciendum est quia si non habent in fructu, habent bus disputant. Nec propriis distinctae locis in radice, ex qua geiminentur. tanquam llumina,et non loeorum sedibus, sed diEt oidit Deus quod esse bonum, et caetera. Si gnitate naturse superare ccelum dicunt quia ergo hcrbse, et fructus terrae, et ligna pomifera sit ccelum corpus pulcherrimum, omnis invi-: creatura, ut beatus Augustinus ait, excedit etiam bona sunt, et dictum tst Vidit Deus cuncta quse pulchritudinem cceli. Ideoque, ut idem doctor exifecerat, el erant valde bona; et adextremumsubmius putat, aquae super caelos sunl. Ait enim Quo jungitur: Requievit Deus ab omnibus operibus; modo autem et qualeslibet aqute ibi sint, es^' ibi quii! iie herbis venenosis, et lignis nocivis dieendum cst ? Et quid est quod ad Adam ait de spinis eas minime dubitemus quia major est, inquit, Scripturae hujus auctoritas, quam omnis humani |j et tribuiis Terra lua spinasel tribulos germinaingenii capacitas. Quse aquae universam lerrae subit tibil nisi ut intelligat qui proponit, quia non
:

li

;

:

:

;

:

perficiem in tantam
alii

tegebant altitudinem,

sicut

absolute dictum est minabit, sed

:

Terra spinas
;

et
:

tribulos ger-

doctores aiunt, ut usque ad illos locos pcrtingerent ubi nunc usque super tirmamentum cceli

ait, tibi

ac

si

diccret

Incipmt

tibi

ex parte residentes, nomenDei creatoris eumccelis ccelorum laudare non desinunt. Denique si aliquis

germinare ad exeivitiuinlahoiis,quie prius germinavit pabuluin ad usus jumentorum et bestiarum.
Nisi

hoc negare voluerit, iste, si hominem crearet, ut Deus, epitimam non poneret m capite, sed in stomacho. Attamen de hac re non est nostrum temere definire, quia remota est a nostris visibus. Quidam autem aquas supernas accipiunt populos angelorum, de quibus scriptum est Et aqux, qux super ceelos sunt, laudent nomen Domini (Psal. cxlviii, 4). Inferiores vero aquas homines terrae [Z.,terra] degentes, de quibus dicitur: Aquas quas r vidisti, populi sunt et gentes, quas utique ccelum sidereum ad invicem segregat. Vers. 9. Dixit quoque Deus : Congretur aqua, qux sub ceelo sunt in locum unum, el appareat arida, et reliqua. Sienim totus mundus erat aquis
:

germiuaret.
illius ccepit

enim peccasset, nequaquam noxia illa terra Unde apparet quia post peccatum
terra spinas

gignere
et
;

Nam
si

de herbis

arborihusque venenosis
valde

nocuis sciendum quia

bona condita sunt quia escam, administrant medieinam;

nou priebant
nobis noxia

et si

vident;ir,feris et avibus innoxiae sunt.quia eis proe-

bent pabulum, licet nobis non praheant alimentum. Et ideo, sieutdictum est, omnis creatura valde bom condita est, sed post peecatum priit i parentis actum est ut aliquae infructuosae arbores et steriles apparent, et herbse venenosae, ut ex ipsis

homo pcccatum suum quodammodo
ret, et

considera-

commoneretur aliquando
-et

averti a peecatis,

et

ad Dei pnecepta converti,
cuituram Dei,
sterilis

plenus, ubi congregatae sunt, nisi quod

ait:

Con-

tere

gregentur in locum unum ? ac si diceret; Disiinguat, atque producat jam ex se species suas illa informis materia, et appareat species aquarum, et
species terrae. Ipsa

clesise, si

et expavesceret amitapparere in agro Ecnon esset arbor fructuosa. Seu propterea
et

arbores infructuosne,

herbae nocivae creatie

;

ut

nulla indignis aperiantur mysteria [Z.,ministeria;,

aquarum mus. Et quod
est

formatio, quas
ait,

enim congregatio in unum ipsa videmus et tangidici

neque ostendatur
dicta sunt.

iu

qua tigura futurorum

ista

appareat arida, quid aliud

intelligendum

est, nisi

formam, quam inquam, terra arida vocatur, quia, sicut ignis proprie calorem, et aqua humorem ita quoque. terra
ariditatem habet.

materies aecipiat visibilem nunc habet terra ista? Quse bene,

Vers.10.
lavit

Congregationesque aquarum appelmaria. Notandum quod omnes congregatio-

Veks. 14-19. Dixit autem [Z., itaque} Deus: Fiant luminaria in firmamenlo cceli, et eaetera. Si quarta die facta sunt luminaria, quare superius /.., piius[ dictum es{ vesjiere et mane, uisi, proutjam dictum est, in vespere accipitur expletio prascedentis operis, in manc inchoatio suhsequentis? Etsint in signa, et tempora, et annos, et dies.ln

s/<?rca,juxtaquod
et

Dominus

ait:

Erunl signa insote

nes aquarum, sive dulces sint sive salsae, juxta idioma linguae Hebaiete maria nuncupantur. Sedin

luna,

et stellis

(Luc. 21, 2o). Signadicuntur eo

quodin futurumaliquid signantquiasunttaliasigna
in sidcribus quie tempestates, et pluvias, et bella

Hexaemeron jam
Fieri,

legimus inquit, potuit, ut terra ipsa longe lateque
Bedae
ita
:

dicti doctoris

jussu Creatoris subsidens, alias partes praeberet concavas, quibus fluentes aquiB reciperentur, ut appareret arida. Potest etiam non absurde intelligi ac credi rariores primarias fuisse aquas, quaa
velut nebula terras tegerent, congregatione autem esse spissatas, quw datis sibi locis capi po

denuntiant, etetiam nonnulla navigantibus iu mari viam nstendunt. Et in tempora, quia. suis vicissitudinihus temporadistinguunt, veris videlicet
tis,

et aesta-

aiilumni et hiemis. Dies

et

anni ad cursum

solis

quia sunt solares dies, sunt etlunares juxta calcuiatores. Seu quia antequam formarentur, non
et

Lunae

ii,ii

piide diei
:

noctisque horw

signaretur.
[Z.,

Nam

apparente arida in reliquis. Et bene

ait,

in

locum

scriptum est

Fecit

lunam

in

tempora

temporc]

121
sol cogiwvit

COMMENT.
occasum suum (Psal. r.m, 19). Sedqutesi

IN GEN.

122
consilio faccre videretur, et ut nobili-

A modo cum

renduin

est

ccepta hie sunt tetnpora, et incipiunt

dies articulis et

dioendum
runt
est
?

est ile illo spatio

inomentis horarum decerni, quid quod t'uit usque ad quar-

tasejus ostenderetur.ldeo ail,Faciamus. Sed quare superius dictum est, dixitque Deus: Fiat,e\ hic
aii,

Faciamus hominem ad imaginem,
;

et reliqua,

tuiu dieui ?

Sedquodammodo tempora

illud

Nunquid uon [Z.om. non] temporafuefuerunt, sed non spatium distinctum articulis horarum

pluraliter? Ut ostenderet

quia trinus est Deus in
in deitate
:

personis,

etunus indeitatis natura[.Z.,

ut

modo

distinguitur [Z., distinguuntur], sed per-

quiasol non erat quo diseeinerentur. Tali inodo factum est quodammodo, sicut nunc agitur quando sol nube tegitur et tempora non possunt disliugui, sed tameu spatium diei transit.
transiit

quod iu consequentibus dicitur Et creavit Deus hominem ad imaginem suam, et reliqua. Homojquippe ad iniagincm Dei dicitur, secundum quod animam habel invisibilem et immortalem in sua uatura. Sed si imago Dei est ipsa
naturaj. Inde est
ratio
vita,

aniuue,

similitudo
est

vero ipsius

est seterna

Vins. 20-23.

Dixit igitur

Deus: Producant
volatile, usque,

aquce reptiie animir

vivvntis, el

benedixit vis Deus dicens: Crescite,
ostenditur quia reptilia
et

volatilia

quando quod Joannes ait: Simitcs ei erimus, et reliqua (Joan. ui, 2), non eequales facti Divinitati, et coetera. Hic si imago Dei est in uuus naturoe b sed sociati aeternitati. Aliter

quam

daturus

omnibus

electis,

erit illud

;

sunt atque originis, sed nomine aquae etiam aer iste iutelligitur, qui et a sapientibus aquis deputatur iZ.,quia sapieutibus

interiori

homine, similitudo in moribus

:

sed ima-

aqua disputatur],eo quod
pinguescit, et

ginem Dei omnes habeut, similitudinem vero pauci. llh enim specialiter similitudinem illius tenent, qui sunt imitatores ejus
et illud

exhalatione
volatus

aquarum evaporando
suscipit. Nisi

adimplent

enim quamdam erassitudinem haberet, volatus iliorum non sustineret. L'nde ajstivo tempore, quando serenum est, terram irroratet guttas apparent. Et nisi aqua aliquod solidamentum haberel, eorpora hominum natantia et volucrum non ferret et ideo quidquid uudosumest et coutluidum [Z., fluidum] piscibus; quidquid vero crassum est et exhalat, avibus deputatur. Quod enim aerpinguis et vontosus, et flatum pruebeat, philosophi in monte Olyiiipo probaverunt quia, iuquiunt,quod in ejuscacumine nec ventus sentiatur, uec nubes colligantur, quoniam excessit altitudine sua lotum istum aerem humidum in quo aves volitant, et ideo nec aves ibi volare asseverantur, solebant per singulos annos causasacrificiorum cacumen ejus ascendere, et aliquas notas in pulvere scibere, quas alio anno integras inveniebant quod fieri non posset si ventos aut pluvias locusille pateretur: et spongias humeavium
;
: ;

quod

ait

:

Sancli

estole,

quia ego sanctus sum, et
subditur,
si

reliqua (Lev.
volatiha

xi, 44).

Nam

et prsesit pis-

cibus maris,et caetera.lgitur

cuncta animantia

et

_

ad hoc creata sunt ut homini subjecta essent, quid est quod multa noxia patitur a bestiis ? Ecce vult abigere aves nonnullas, et non valetsuperare bestias [cod. Z.om. bestias], et non potest, et etiam Sospe pro fragihtate humana ab ipsis interhnitur. Et licet omnibus dominari non queat, tameu nulliitenus dominatur a bestiis [Z., nullatenus dominatur bestiis].Sed quisquis ista proponit, et attendit qualis factus est homo post peccatum qualis existitit antequam peccanon considerat ret. Conditus namque ad imaginem Dei, si persisteret in suo ordine, omnia ei subdita manerent.
;

Verumtamen quia praevaricator factus est mandaDei, quaedam ei ad utihtatem concessa sunt, quffidam vero in flagellum conversa, juxla quod ipse per prophetam ait Ego Dominus faciens patorum
:

ctatas naribus applicabant,unde crassiorem etcon-

cem,

et

creans

matum

(Isa.

xlv,

7).

Creare videtur
sibi
si

suetum spiritum ducerent, quia tenuitas illius aeris non eo inspirabat. Qui etiam nullam se avem in eo loco aliquando vidisse asserunt.Nam quod ait:
Benedixil
eis

Deus malum, quando homo a creaturis, quas

subjectaj esse debuerant, flagella patitur. Igitur

homo

dicens: Crescite, et reliqua, hic pri-

mum

ideo beuedictionem intulit, quia animantia

ordinem suum, servarent et bestiae suam, juxta quod in beato Daniele obedientiam osteiiditur, cui leones subjecti etiam tempore fateneret

creata sunt, sive quia futurum erat ut per

aquam

mis fuerunt.
Vers.
et

baptismi homines beuedictionem consequerentur. Dixitautem Detis: Producat lerra Vers. 24-2j.

27.

Notandum

[Z.,

Notaudumque
Dei conditus
sui
et

quod] quiaquod
sit,

homo ad imaginem
est.

animam
quod

viventem,

et reliqua,

usque

et vidit

Deus

bestiis

prssesse, in ipsa

c eatione

esset bonum.Si emm Deus vidit quod num, quid dicendum de putretudine arborum et in-

e^set bu-

creaturarum

ostensum

Homo namque
consideraret;

crea-

tur est erectus ut

ccelestia

bestiae

.imiilatibus diversarum

niam cum

creaturarum? creata sunt, non apparebant
:

Nisi

quo-

istae infir-

vero pronai, ut ostenderent obedientiam suam. Creavit igitur Dei Filius [Z., Deus Filiusj hominem
et creavit ad imaginem Paimago Dei Patris, ad cujus imaginem etiam conditus est homo. Secundum enim,

mitates, sed in sua origiue acceperunt ut in futuro

ad imaginem suam,
tris, qtiia

habereut. Sed quid est quod ait Vidit Deus quod esset bonum,id est inea bonitate placuit ut maneret, in qua placuit ut fieret quod fecit. Sequitur :

ipse est

prout

jam dictum

est,

inleriorem

hominem

[Z., in

Faciamus hominem ad imaginem Vers. 26. similitudinem nostram. Quid est quod ait Faciamus hominem ad imaginem nostram ? nisi quia
et
:

interiore homine], quia rationalis est, et animam habet in sua natura,et immortahs factus est. Unde Apostolus ait: Vir non debet velare caput [Z., ca-

jam

rationabihs ereatura condebatur, ut

quodam-

put suum] quia imago Dei

est

:

mulier autem velet

123

ANGELOMl LUXOVIENSIS MONACHI
.

124
;

capul suum, quia imago est viri I Cor. xi, 7 In quantum enim homo ad coelestia tendit et divina contemplatur, non debet velare caput, id est obstaculum peccati menti opponere Si autem omiserit divina meditari, et converterit ad terrena sulet

A

nes, siniiles sunt bestiis

non jam vir, superflua dicitur, et ideo vecaput ut mulier, id est ponat obstacuJum justitia?. ne dum licita cogitare cceperit, ad illicita prorumpat. et totum -e ad exteriora ditfundat, unde
pertlue,

Deum

oilendat.

Masculum et feminam creavit eos. Cur dieitur feminam ereatam esse, cum postmodum narratnr formata,
creavit
nisi
,

quia per

originern in viro

si autem reguntur, omnino mansueseunt. Hinc Paulus ait Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt Gal. v, 24). Sed qua?ritur in qnam utilitatem dominationem accepit homo in pisces, et \olatilia, et eaetera, velad quos usus Non enim comederel ^i non peceasset, sed ad escam solum arborum sunl fructus in prima conditione concessi. Nisi forte dicendum est quia peeeaturum pr«seiebat eum Deus, et mortalem peccando futurum. ldeoque solatia primordialiter instituit. quibus suam fragilitatem possit tueri, seu alimentum ex his vel c etera necessaria. Vi rs. 29, 30. Dixitque Deus Ecce dedi t/obis
:

'?

:

eam, quia [Z quae] ex viro formanda eraf? omnem herbam, el • ign> etc, usque, ut Masculum autem uuumet feminam imprimis creasnit vobis in escam, et cunclis animantibus t rrx. vit Deus unam, non ut animalia et caetera plura, B Cur en im herb», et fructus lignorum dicuntur dati ut humanum genus ard >re ad invicem charitatis in escam cunctis auimantibus terrae. et volatihbus, constringeret.quodsex uno parente ortum Z., orcum multae sint Petr., sunt] bestise, et volatilia, tuni esse] meminisset. L*nde muherem ex viri laqu;e carnes comedunt, et non alunlur frugibus
.

'

tere formavit, ut

ram
et

esse

mutua illorum conjuaclione implendam doeeret.

ter-

terrae. sicul
liter illa

suut leones et Cfetera, nisi aut specia:

Vebs. 28.

— Benedixitque

posita sunt qu;e his pascuntur escis

aut

illis

dicens: Crescite,

etiamsi carnes comedunl.ex his aluntur, quia cor-

multtpUcamini, et replete terram et subjicite eam. Hanc sententiam nonnulli historialiter sentiunt, quidam vero spiritaliter sed melius, qui utroque modo. Sed sciehdum, quoniam non est incredibile, secundum benedictionem Dei posse creseere et multiplieari eos per coitum, si optemperantes fuissent prseceptis divinis, ita vero ut
;

membra

pora eorum comedunt quae his herbis aut frugibus paseuntur, sicuti serpentes, ijui morantur in arenosis locis, sed mortes animantium sunt eis in escam. Vebs. 31.— Vidit Deus cuncta qux fecit,et erant valde bona. Cum enirn superius multa creata sunt, et dictum est per singula. Et vidit Deus quod esset
C quia
dicitui', et rant valde bona, nisi speciebus divisa bona sunt juncta autem simul uon solum boua, sed ctiam in sua ge-

geuitalia lnoverentur natura,

non aliqua

bqxium, cur in tine
in suis

i

instigante concupiscentia libidinis, ut tot videlicet

;

procrearentur ex eis electi, quot eligendi suut ex omnibus gentibus ad iustaurandum numerum an-

neralitate valde

bona sunt
se,

?

Verbi

gratia,

laudas

gelorum et nequaquam sibi succederent moriendo sed completo numero electorum a corporali
;

oculum

in

corpore per

etc; aha

ciahter; conjuncta

paradiso sine morte ad ccelestem transirent. Sed quibusdam hoc impossibile videtur, ut membra
potui<sent moveri absque libidine, cum membra inquiunt, concupiscentia moventur. Sed attendant

autem,ut sit solum bona dicis,sed etiam valde bona;

membra speunum corpus, non
et in tan-

quia non solum in hominibus, sed etiam in bestiis
irrationabilibus aliqua

tum generalitas laudatur in corpore,ut etiamsi aliquod membrum inde preecidatur, non solum est inutile, sed etiam foedat corpus. Seu ideo homine condito bene singulariter non dicitur, rii/it Deus
i/imi/ esset bnitiitn.

membra
quae

moventur,et cceteeis,
si

sicul

de caeteris

creaturis, sed

ra immobilia permanent,

dicerentur

post cuncta creatadictumest,e( erant valdebjina^,

non crederent

nisi cernerent. Saspe namque «utis animalis, muscis stimulata, movetur sola, ut mu-

quia propter

hominem
bona

creata sunt;

Nam

antea

qvtasi singula erant

homine autem, propter

scas exculiat, caetera

membra immobilia
una movetur,
possunt
incredibilia
fieri in

perse-

quem

verant. Sic etiam et auris

et ceetera

quiescunt

;

et

multa

alia quae

forent

condita sunt,creato, jam dicitur,ca/rfc buna, quia omnia in decorem hominis creata sunt, homo vero m -doriauiet laudeui conditoris sui faclus
est.

uisi viderentur.Si itaque ista

mem.

quanto magis ex benedictione Uomini membra natura, non concupiscentia ad procreandum moveri quiveraut ? Et sicuti in cultu ruris agitur ad segetes procreandas, ita Adam sine concupiscentia in illa muliere valuit prolem
bris irrationabilium,

CAPUT
Vebs.
el
1.

II.

Igitur perfecli sunt ctzli et terra

omnis ornatus eorum. Bene pluraliter cceli ponuntur, quia, secundum auctoritatem scripturaiuiu, tres esse coinprobantur primum vide:

procreare.

licet

aereum,
;

a

quo aves

cceli

nominantur

:

se-

Salva hisloriali narrationc, potcst referri ad fecunditatem aniniae, crescite, id est, multiplieamini

cundum

aethereum, vel sidereum, ubi luminaria continentur terlium spiritale, quod proprium est

augmentando
namini
stiis,

virtutes,et replete

tc?Tam,sub carnis

virtutibus feeunditate,et subjicite spiritui, et
bestiis,

domi-

hoc

est,

motibus, quos similes be[Z., habetis

per temperantiam

per intempe-

rantiam]; quisi eruiiipuutinpermciosasdelectalio-

angelorum, dc quo PauJus apostolus ait Scio usi/itc mi tertium ccelum (II liniiiuii iii raptum L'U'le post pauca Mibclidit. i;;/itiiin U\, 2 in paradisum. Quod enim praemisit, (ertium c(Bluni, hoc iteruui iteravit, cum ait, in paradisum.
:
.

125

COMMENT.
coeli

1N

GEN.
;

126

Sed scienduui est quia ornatus
angeli,

spiritalis

sunt
vero

A quiem
to

ereaturfe vero aetu ab ipso ereationis aceep-

archangeli,

throni,

etc; oroatus
:

halicnl per

ipsum
et

in suis naturis

pcrfectionem

fetherei eoeli, sol.et luna, et stellos

ornatus autem
diversi
\

quamdam, quia unaquaequecreaturacreata estperfecta
ti.i-,

aerei cceli nubes,

venti, pluvi»,

volatilia

a Creatore,

requiem

in

oporatione obedien-

nanique ornaUis cst inaiv l'rli\, ornatus in aere juga montium, subducta vallium tensa Z., densa] cauiporum, vioissitudines temporuui. species fructuuin, decursus aquarum, <t
geueris. Terras
,

et

maxime
j.

rationabiles ereaturae eobonobeatee
:

sunt ut iu conditore suo requiescant. Sequitur Vers.
xit

— Benedixilque diei septimo,
dir de die sabbato dicitur

et
:

sancti-

ficavit il/um.

Bcnrdi-

ceetera. Sequitur

:

Deus
aliis

diei septimo, et sanctifidavit illum.

dum

Vers.

2.— Complevitque Deus

die septimo opus

de

suum quod
tera. ldeo

fecerat, et requievil die seplimo, et cse-

diebus hoc non legitur eum dixisse 7 Ideo ut ostenderet sanctorum requiem post sex hujus
saeculi

juxta historiam senario
ilie

creationem perfecit, quia

numero mundi numerus perfectus

;etatum labores in eelerno sabbato,
erit

et
:

beneYenite,
.Ti).

dicta requie quieturos, sicut dieturus

juxta arithmetices disciplinae legitur rationem, ut ostenderet Deus oumia perlecta et valde bona euni

benedicti Patris rnei, et reliqua (Matth. xxv,

quia ultima condidisse. Cseteruin altius requiritur quid est b requies sauctorum sempiterna erit. Et congrue quippe dicitur, sanctificabit et benedixit, quia quod hic dicitur, requievit, cum ipse in Evangelio sancti ex benedictione Domini aeternani percimodo operalur, et ego opeait Putcr meus usque piunt requiem. (Juan.\, IT.) Sed de requie Dei triuioda ror
Ideo et
illa

dies sine vespera

legitur,

:

.'

[Pvlr., tribus ruodis, expositio a doctoribus poni-

Sed, his pr;elibatis,

notandum

est

Primum quod liic ait, requiecit, id est a condendis novarum creaturarum generibus cessavit,
tur.

divina quatuor modis

distinguitur.

quodoperatio Primo, quod

in verln V Z., verbo] Dei dispensatione

omnia

aeter-

quia deinceps niuil uovi ereavit per originem. Sed tamen usque modo operatur regendo et minis-

na

sunt. Secundo,

quod

in materia

informi, qui

trando creaturam
condiderat. Aliter
est
:

suam,quam exinformi materia
quod
ait,

requievit, ideo

dictum

quia futurum erat ut ipse, per quem faela sunt omnia, pro nostra redemptione ipso septimo

in aeternum, creavit omnia simul. Tertio, quod per opera dierum sex varias distinxit creaturas. Quarto, quod ex primordialibus seminibus non incognitte naturat oriuntur, sed notae saepius,
vivit

ne pereant, reformantur. Hactenus historiam suc-

die quiesceret [Z., requiesceret] in sepulcro.

Seu

translato genere locutionis potest referri ad

mem-

bra
eo

capitis.
est,

Dicitur

namque, Deus
fecit,

quod

requiescere

requievil, pro q brevitatis quia nimirum in

pauca intermixta sint quaa ad spiritalem pertinere videantur sensum. Sed spiritalem intelligentiam pr;etermittimus causa
cincle tetigimus, hcet
;

quam si

ipso electi perfectam obtinent requiem post Jiauc

brum

Isidori legat

quis cognoscere desiderat, licaeterorumque doctorum cam-

vitam asruuiuosaui, quae per sex dies tiguratur velut in septimo die in requie ccelesti, quae interimalia in vita suscipit animas electorum, douec taudem adveniat octava dies futurae resurrectionis. Bene namque dictum est, requievit Deus post valde bona opera, ut ostenderet quia aliter electi non valent pertingere ad septimam diem, ad requiem scilicet beatam, nisi post opera valde bona. Movet denique ad quterendum qua ex causa sex diebus operari voluit omnia opera sua,
et

pos percurrat, quia nimirum historia divinae legis non est sine mystica signifieatione conscripta, teste Paulo apostolo, qui ait Lex enim fiyuram habet futurorum bonorum (Col. n, 17), non ipsam imaginem rerum. Etalibi Hxc omnia in hgura contingebant illis (ICor. x, 11), Quod etiam exponens exemplum hujus historim, ubi dictum est Propter hocrelinquet homo patrem, et matrem, et czetera,
:

:

:

manifestavit inibi sacramentum esse, cum duit Sacramentum hocmagnum: ego autein dicu in Ch ris:

gnum

septimo quiescere, nisi quia iste numerus maretiuet mysterium. Si enim dividatur in duo

to rt in Ecclesia (Ephes.\, 32), Sed historiam Veteris Testamenti atque prophetarum ita accipere debe-

id est in
vinitatis,

unum

et

sex, in

uno signatur unitas
;

di-

seu unio [Z., unitas] charitatis

in sex

vero

perfectio

bonorum operum,

et in

septimo
septimo
unita-

aeterna
idcirco

requies

animarum. Voluit namque Deus
et

mus ut neque mysticam signiticationem in omnibus requiramus, neque etiam historialem, sed partim mysticum sensum, partim etiam superficiem historiae. Ubicunque enim historialis intelligentia
ponitur,

opera sua sex diebus agere,

tantummodo

proptereafit ut in ea conti-

requiescere, ostendens

quod

illi

qui

modo

neatur

tem

charitalis

perfectionemque bonorum operum
ccelestem, ut

rum

exhibent, pervenient ad requiem

contemplentur unitatem divinae majestatis, licet dicatur et altius. Senarius vero numerus primus opere et actu perfectus est, quia in sex diebus creavit Deus coelum, et terram, et partibus suis Lmpletur. Nam unus, duo, tres. fiunt sex. Significatur enim in requie diei septimi,
perfeGtus

in vasis musicohgna, ponuntur et chordse, ut his contineantur et suaviter sonare possint. Sic et historia ponitur, ut in connectendo
spiritalis intellectus, sicut

agitur.

Ponuntur enim

ibi

spiritalem inteliigentiam contineat. Sequitur

:

Veks.

4.

— Istse

generationes cozli et terrx,

quando creatx snnt in die quo fecit Dominus Deus ccelum et ter ram. Sequitur hic recapitulatiosex die-

quod Deus ante
et

rumoperum

Deipropter

illos

qui

mundum

cOceter-

creationem mundi in seipso natura
est, et

potestate

num

dixerunt, et sine initio

eum semper

fuisse af-

eeternaliter in seipso

habet

re-

firmant, ut ore conticescant atque penitus eonTun-

127

ANGELOMI LDXOVrENSIS MONACHI

128

Sed requirendum est quid est quod hic quo fecit ccelum et terram, cum superius sex diebus omnia opera sua distincte patrasdantur.
ait,

A

in die

se legitur, nisi

quod rerum omnium origo simul

faciemejusspirarulum vitse, qu&sWo oritur: utrum Deus animam insufflando fecit, an eam quam fecerat, corpori dando potius insufflavit? Sed utrumque imiiin est, et nihil habet qu;estionis quoniam
;

creata est in substantia, quae varias restabat proin species, juxta quod scriptum est Qui vivil in xternum, creavit omnia simul (Eccli. xvm, 1). Potest et altius intelligi. Diem namque quo tempore primordialis creaturae po-

sive insufilando

fecit

animam

sive

crcando, vel
est,

ducenda formarum
:

dando corpori

insufflavit,

tamen credendum
est in

quia spiraculum divinum non

tem conversum. sed operatum ^st tem: etnon habet auima participationemcum
nitate,
didit, ut

animam vivenanimam vivenDivi-

suit, sicut

et

Apostolus [Z., sicut

dicit

Ap.]

:

Ecce

nec de aliquo llatu suo, nec de seipso con-

nunc dies salutis (II Cor. vi, 2;, diem totum lempus intelligi voluit quo sancti in hac vita pro
ceterna salute laborant. Sequitur

cogamur

dicere

naturam Dei
proficit,

esse

muta-

bilem, sicut anima, quae

modo

Vers.

5.

— Et

:

oriretur in

omne virgultiim agri, antequam terrn. omnemque herbam regionis,
'.'

priusquam germinaret. Quomodo herba et El si tia agri antequam exorirentur, condita sunt non erant exorta, quomodo erant facta [Petr., sexta],

de seipso si mutabiUs, vel misera poluisset esse. Etiam sciendum quia non est de eleviren- g mentis visibiiibus facta. quia si esset, haberet alidissipit.

modo
Deus,

Nam

modo sapit, animam fecisset

nunquam

vitiosa, aut

quam communionem cum
soliditatem, ex

eis, videlicet

ex terra

nisiquod causaliter

et originaliter

tunccondita

sunt quando dictum est -.Producat terra

herbam

aqua humorem, ex aere tlatum, ex igne calorem. Sedquoniam his omnibus caret, apparet eam inde non esse, qua; cum illis nil habere
probatur; sed ex nihilo, sicut superius diximus, aut insufflando creavit, aut creando corpori insuftlavit.

virenlem ?Tunc
ut ita dixerim,

eam

constat producendi accepis-

se virtutem, et in ea virtute

tnnquam

in radicibus,

temporum

facta erant, qua;

tempoagri,
;

Et factus

est

homo

in

animam

vivehtem.

ra erantorienda. Et bene

ait,

omne virgultum

Non enim

spiritalem hominemdebemusintelligere,

et reliqua, ut eeleritatem operis Dei insinuaret

id

qui factus est in

animam viventem,

sed adhuc ani-

estantequam

aliqui fruetusex terra crescendo ori-

malem. Tunc enim

spiritaliseffectus est,

quando

in

omnes campi et collesherbis erant et arbonbus cooperti. Non enim pluerat Dominus super terram. et homo non erat qui operaretur terrarn. Cur de homitie, qui jam
rentur aut germinarent, repente

paradiso positus prrecepta perfectionis accepit, Itaque postquam peccavit, et emissus est de paradi-

so. in eo remansit ut esset animalis. Et ideo omnesquideillo nascimur. prius animales efiicimur, sextadie factusfuerat.hoc recapitulatur. nisiqaan- „ donec renati per fontem baptismatis assequamur spiritalem Adam, id est Christum. per quem simus do fecit Deus omne virgultam agri, nondum pluespintales, juxta quod Paulus apostolus ait Non rat et nondum homo factus erat prius quod spiritale est, sed quod animale ; deinde Sed fons ascendebat e terra irrigans Vers. 6.
"?
:

umversam
si

fons irrigabat extensa

superficiem lerrx. Hic merito qureritur camporum superficiem-

quod

spiritale (f Cor. xv, 46).
8.

Vers.

— Plantaverat aulem Dominus Deus paetc.

que universam terrarum, cacumina montium non irrigabat Z., irrigabantur] et si juga ac cacumina montium infundebat, ergo non fons, sed diluvium erat. Sed quod ait. fons ascendebat de terra,
:

radisum voluptatis,
luplas, vel

Paradisus hortus, sive vo-

delicix

interpretatur.

Sciendum

est

quia quatuor modis in divinis libris paradisus legitur. Est enim paradisus, de quo in hoc loco Moyses
loquitur, qui tamen. in
vel regione situs fuerit, soli
loco, quave provincia Deo cognitum est, pra?in toto] orbe terrarumnusSed tamen, utnonnulli autu-

et

reliqua,

juxta litteram tale est ac

si

dixisset

:

quo

Nondum
ram,
tes,

pluerat, sed fontes per

universarn

ter-

sive in planitie

camporum,

sive [Z., sive in]

sertim

cum

toto [Z.,

verticibus montium.suis quibusquelocis

erumpenregionesproprias irrigabant. Sedfontem more

quam
tunum

reperiri potest.

mant.in Oriente

est positus; quia, inquiuut,

oppor-

Scripturarum singulari numero pro plurali posuit propter unitatem natur;e, eo quod omnes unam originem habent. Formavit igitur Deus hominem de Veks. 7. limoterrx,et inspiravitin faciem ejus spiraculum vitse, et reliqua. Quid est enim quod hominem de limo terrae formavit, et non de angeiica creatura. nisi quia ideo voluit de limo terras creare, ut semper humilitatem teneret.et non superbiret. pulverem se cineremque juxta exemplum Abrahas conspiceret, et ageret gratias couditori suo eo quod de tam fragili materia conditum ad tantam gratiam erexit, ut, si subditus ei foret, regna cum angelis obtineret ccelorum ? Et inspiravit in faciem ejus, etc. Inspiratio Dei in faciem hominis condito est animae rationalis.Sed in hoc quod ait, inspiravit in

erat ut locus

pr«

cateris amcenissimus in

mundi plantaretur. Lnde nonIn Eden contra Orientem. Dicitur et paradisus mundus propter ornatum suum, utin Ezechiele, ubi Dominus de regno Assyriorum
excellentiori parte
nulli transtulerunt
:

locutus est

:

Cedri non fuerunt nltiores
8).

illo in

pa-

radiso Dei {Ezech. xxxi,

Legitur etiam et para-

quem Paulus sc raptum commemorat dicens Scio raptum hominem in paradisum (II Cor. xn, 2), id estin ccelestem amcenitatem. Juxta anagogen vero paradisus Ecclesia est. Unde Salomon in Cantico canticorum ait Hortus condisus spiritalis, in
:
:

ciusus soror mea, hortus conclusus,fons signatus,

emissiones tuo? paradisus (Cant.

Plantaveral
voluptatis

iv, 22). Ait enim Dominus Deus paradisum a principio. Nam quod ait, a prinei:

autem

129
pio, nonnulli intelligi volnnt

COMMENT.
ab
initio

IN GEN.

130

teme,
id

id est

abOriente. Sed
c-hus et

quod

dicit,

a principio,

est

ab

A paradisus declaratur evidenter ubi sit, quasi per Humina inveniri possit locus ipsius. (Jui sicuti
nonuullidicunt,
cet
et

exordio, siveabinitio cceli

et terrae, siculi

Symma-

beatus Augustinus autumat,
teste

li-

Theodotion transtulerunt, intelligitur. Et ideo non Orientem,sed exordium, el initiumsigni-

ab uno fonte Scriptura

suljtus terra prolluunt, et
locis

procedant, tamen post longos tractus suis

quod antequam caslum et terram faceref Deus, paradisum condiderat. Lege librum Locorum beati Hieronymi. Legitur enim in Hebreeo Plantaverat aulem Dominus Deus paradisum in Eden aprincipio. Eden delicix interpretieat.

Uiule intelligitur

et celantur interim amnes. 1-12.— Nomen uni P/iison, ipse est Ganges /hivius Inditv. qui circuit omnem terram Eui-

crumpunt
t

Vers.

:

lat, ubi

nascttur aurum,
est,

et

aurum terrw

illiusop-

timum

ibique invenilur bdellium et lapis ony-

chinus. lidelliuui nonnulli dicunt lignuni esse pretalur. liene dicit in Eden, id est, in loco deliciatiosissimum, alii vero lapidem pretiosum. Unde rum. Unde et quod hicdicitur votuptalis, Synimanonnulli pro bdellio et onychino carbunculum chus paradisum florentem transtulit. et lapidem prasinum transtulerunt. lnterpretatur Produxitque Deus dc humo omne UVehs. 9. autem Pliison in/latio juxta historiam, quia vento giiiin piirlhrum visu, et ad vescendum suave. Quid seu ospupilta, quod melius est. est ergo quod hic dicitur produxisse lignum pul- g tumente intlatur Nomen fluvio secundo Geon, ipse est Vers. 13. chrum de humo, etc, cum supra legitur, Germiet Nilus /luvius sEgypli, i se est qui circuit omnem uet terra herbain virentem, et lignum pomifrum terram .Ethiopioe. Qui ab oriente fluens, aradicisciendumest non proptefaciens, et reliqua? Sed bus videlicet Atlantis montis, sicut autumant, et rea edictum [Z., dicitur] lignum pulchrum proad septentrionem flexus, autumnalibus pluviis ductum, ut novum aliquid condiderit, sed ex his auctus, plana /Egypti imgat, usque dum in littogeneribus quae jam terra tertia die produserat, re maris Rubri sub terra celatur, deinde irrumexorta sunt postmodum, et ex illa virtute quam pens jEgyptum ad occidenten fluit. Interpretatur antca terra acceperat, producta sunt. Etliic etiam qi ipe tenebrosus, quia per/Ethiopiam et /Egyptum recapitulatio est, sicuti et de homine superius.

:

k

Sequitur Lignum etiam vita? in medio paradisi. Quidam tantum allegorice intelligi volunt lignum vitae divinamsapientiam, de qua Salomon ait Lignum vittp est his qui apprehendennt eam et qui
: : ;

currit; sed melius terrx gratia, vel fertiiitas, quia
felices

homines

redit,

quod magis ad
vero fluminis

spiritalem

intelligentiam pertinet.

Vers. 14.
_ a bestia
(

— Nomen

tertii Tigris,

.

Sed credendumest quiasicut petra percussa a Moyse prrebuit aquas, quanquam significaret Christum liistorialiter vera petra fuit ita et lignum vitse, quamvis eumdum significat [ X., significet Christum], tamen erat corporaliter evidentissime lignum quod propterea lignum vitae nuncupatur, quia si inde sumerent primi parentes, nec morbo, nec aliqua senectute deficerent, et si in obedientia permanerent, necmorerentur, sed propter obedientiam corpus eorum in spiritale converteretur, sicut sanctorum in resurrectione erit. et a terreno ad ccelestem transirent immortales paradisum. Denique in caeteris erat alimentum, in isto autem sacramentum lignumque scientiae boni et mali. Deus enim omnia bona fecit, nec aliquid mali in paradiso instituere potnit. Sed quare dicitur, lignum
{Prov. m,
18).
; ;

tevuerit eam, beatus

ipse vadit contra Assyrios. Qui proptervelocitatem

nomen

accepit, et interpretatur sagitta.

Fluvius autern quartus, ipse est Euphrates, fluvius Mesopotamias sed propterea terramquamcircumit non nominat Scriptura, quia prope erat
:

terrae

ubertas.

Judasorum, et notus erat eis, et interpretatur Hactenus historiam sugcincte descripsimus. Hinc vero breviter, niaxime propter interpietationes
cet contia

nominum,

aliqua quae ad spiritalem
inserere

significationem

pertinent,

nitimur,

li-

morem

nostrae desciiptionis

conemur.

Dominum

Fluvius qui egrediebatur de paradiso signilicat ac Redemptorem nostrum, de paterno

fonte procedentem, a

quo origo

est

omnium
:

crea-

turarum. De quo per Psalmistam dicitur Apud te Dominus est fons vitae et de quo Propheta ait
; :

Deus noster fluvius gloriosus
exsiliens

[Z.,

gloriosus

est],

scentix boni

et

mali, nisi propterea appellatur

li-

gnum gnum
periri

boni et mali, non quod illud lisua natura rationabile existit, ut haberet scientiam boni vel mali, sed quia homo in eo exscientiae

in

et

scire potuerit

[Z. potuit],

quid interesinobedien-

terram sitientem. A quo procedunt quatuor flumina quae irrigant paradisum. Quatuor ista flumina quatuor significant Evangeha, quae habent originem ab ipso Domino Jesu Christo, quibus irrigat Ecclesiam suam, quas per pain

set inter
tise?

bonum

obedientiae. et

malum

lignum vitffi, et lignum scientiae boni et mali creatum est, ut per illud potuisset immortalis esse, per hoc ver mortalis
Et ideo
in paradiso
:

radisum liguratur, sicut paulo superius praelibavimus, ubi paradisum tripliciter inseruimus.

Unde

et

interpretationes

eorum nominum
;

sacris

Evangeliis congruunt.

Phison, qui interpretatur

Mguo
.

set,

vitae quasi medicina, ut incorruptibilis esutebatur; ligno autem scientiae boni et mali

quasi veneno, ut moreretur. Vers. 10. Etfluvius egrediebatur de loco volup-

ospupiUtv, significat Evangelium Joanni os enim ad locutionem pertinet, pupilla ad visum quia quod ipse per attributam sibi gratiam per ocu;

lum mentis de
altius

divinitate

Salvatoris prre casteris
:

ad irrigandum parodisum, quiinde dividitur in quatuor capita. Sciendum est quia nec per hoc
tatis

In loquendo eructavit dicens principio erat verbum, et reliqua. Qui circuit omintellexit,

131

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHl
Ecilat, id est terram orientalem, quia
Divinitatis
ip-

132

nem terram
ibi

A

maxiuie legitur de excellentia

sius, qui Oriens vocatur, proplieta attestante,
ait
:

qui

vitam aeternain sua viriditate propter vigorem vitae, quia non arescit. Geon, qui circuit omnem terram .Ethiopum caiidam fervcntemque
uitur, significat

Ecce cir, Oriens nomen ejus (Zach. vi. 12). Ubi nascitur aurum, etc, qui ibi prae casteris sen-

signifuat

['/..,

figurat] forlitudinem calore actionis

sus refulget spiritalis sapientiae.

Aurum namque
attestante,

sapientiam signiiicat,
ait
:

Salomone

qui

Thesaurus desiderabilis

requieseit in ore sa-

pientis (Prov. xxt, 20). Ibique envenitur bdeliium.

Bdellimn.si adlignuiurefertur.signilk-at invsteriuni
crucis,
tur. Si

quod in hoc Evangelio pleuissime declaraautem ad lapidem, qui alio nomine carbun-

culus vocatur, signiticat Divinitatis excellentiam.

Et iapis onychinus. qui in
toris,

quibusdam codicibus

prasinus iuveuitur, siguiticat humanitatem Salvaquae inibi evidenter declaratur, de

alacrem atque impigram, quae superat omnem segnitieru, et pervenit ad fervorem dilectionis. TertiusTigris vadit contra Assyrios, etsignifieat temperanliam, quae resistit libidini, et voluptuosas frenat concupiscentias, quibus immundi spiritus, qui signiticantur per Assyrios, qui iuterpretantur feroces, vel quasi doemones, decipere miseros satagunt, sedhac virtute superanlur. Quartus Euphrates non est dictus quo vadat, aut quam terram circumeat. Significat autem justitiam, qiue ad universas animae pertinet partes quia ipse ordo, et ;equi;

qua

ple-

g

tas aniinae est,

qua

sibi tria ista

eoncordilrr copu-

nissime in hoc legitur Evaugelio. Gcon vero, qui
iuterpretatur tcrrx ijratia, praefigurat Evangelium
Matthaji, quia

lantur, et in ista tota copulatione atque ordinatio-

ibidem continetur quahter Uominus

et

ue justitia est. Sed notandum est <juia philosophi nonnulii doctoressecundumetliicamdisciplinam
virtutes ita

sua gratia,

nuliis nostris meritis exigentibus, ter-

supradictas

ordinant: prudentiam,
jus-

ram

carnis nostrae assumere dignatus est, de

qua

justitiam, fortitudinem, et teniperantiam. Prudentia,
tilia

proximi servat fortitudo vincit adversa, mortemque contenmit alto. in quo, quibenedicitur super lerram, benetemperantiavitiosasvoluptatesreprimit etomnia moderatur. dicelur in Deo, amen, et qui jurat in terra, juHae sunt quatuor virtutes principales, quae mores rat in De<> amen (Isa. lxv, 15). ornant, merita praebent, diabolum vincunt, caelum Tigris, qui vadit contra Assyrios, quem sagitaperiunt. Prima inteliigit, secunda diligit, tertia viclam interpretaridicunt.signiticat Evangeliu,m Martoriam dat, quartamodum imponit. (Juisquis enim ci, qui velocietbrevi sermone comprehendit Eyaahum suum. Qui hene contra Assyrios, qui feroces, quatuor Evangeliis instructus fuerit. el his quatuor et caplivantes, vel quasi dcemones interpretantur, ~ virtutibus cor infusum habuerit, ab omni carnalium tentatiouum asstu temperatur, et habitabit ire dicitur, quia contra aereaspotestates, quas geinter ligna paradisi, videheet sanctns Ecclesia?, nus humanum captivare non eessant, disputat. opera sunt ipsorum lignum vitre ipsa bonorum Euphrates fluvius Mesopotamias, qui interpretatur et percipiet fructus lignorum atque perveniet ad ubertas, significat Evangehum Lucae, quod in magna prolixitate conscriptum est, in quo non lignum vitas. Ligna paradisi fructifera, utiles diseiplinre veisancti sunt lignorum fructus, mores vel solum Christinativitas, verum etiam sui praecursoopera sunt ipsorum clignum vitaa ip^a bouorum ris tenetur ascripta, et muitie parabol.e iuibi omnium maler sapientia est, de qua Salomon ait leguntur quae in aliis non habentur. Diijnum vitce est his quiapprehenderint eam ; et Nonnulli etiam morahter haec quatuor flumina qui tenuerit eam beatus (Prov. ni, 18). Vel ipse quatuor virtutes principales signiticare volucrunt, Sanctus sanctorum Christus, ad quem quisquis videlicet prudentiam, fortitudinem, teuiperautiam, fetr., si quisque] porrexerit manum, vivet in justitiam. Per Phisou inteliigitur prudentia. Prudentia ergo significat ipsam contemplatiouem veaeternum. Sequitur ritatis, ab omui ore humano alienam, quia est Vers. 15. Tulit ergo Dominus Deus hominem. ineffabilis. Unde Phison oris mutatio interprelaet posuit eum in paradiso voluplalis. Hic enim ostur, quam si eloqui velis, parturis eam potius tenditur quia cxtra paradisum conditus est. Quiquam paris '/.., parias], quia lbi audivit Pauius dam enim dixerunt quod in Hebron [Petr., quod ineffabma verba, quce non licet homini loqui i,// Hebron] conditus sit, ubi et sepultus jacet, et sudilectionem Dei
et
;
; ;

et lsaias ad Judaeos loquitur dicens: Inlerficiet te Dmninus Deus tuus, et servos suos vocabit nornine

inquiunt, in

agmtionem veritatis hominem

;

;

;

:

:

Ct/r.xn,4). Et ideo Eviiat interpretatur parturiens
sive labor,

bito illuc positus,

Hoc

historia
e/

divina?

legis

non

quam

circuit

;

qui

cum

labore per pru-

narrat. Ut operaretur

custoilircl

itlum. Quid

dentiam magis partnris ipsam contemplationem veritatis quam parias quiapleuiternulluseamcomprehendere valet. lbi nascitur aurum, disciplina
videlicet

operaretur,

cum nondum

erat laborisdefectio? vel

quid custodiret, cum nullus erat agressor vel prffido ? An propter bestias dicit ? Minime. Quia
bestiae

viveudi,

quouiam

[Z.,

ijuse]

aliena est,

nocivae

non fuerunt

nisi

post peccatuni.

atque decocta nitescit ab onmi sorde, velut au

um

purum.
tem,

lbi

invcnitur bdelhum,
inscribitur.

qui alio nomine vero verita-

earbunculus

Siguiiicat

Sed quod ait, operarelur ct cuslodiret Ulum, non pertinet ad servilem laborem, sed ad exercitium jucunditatis, et honestam anuni voluplalcin,
sicut
jui

quam

nulla falsitas vincit, sicut carbunculi

patentes,

cum

nuilis

indigent,

propter

fulgur nullis tenebris noqtis superatur. Et lapis onychiuus, qui aiio

•unditatcm tamen

laboribus se exercent. Seu
est,

nomine prasiuus [Z., prasius]

inve-

etiam

propterca

dictum

ul

operaretur

:

:

;

-

13, )
et

COMMENT.
est,

IN GEN.
Ail.iiu. esl
sil

134

custodiret illum, id

operaretur prseeepta

a

mandato, et custodiret semetipsum, ne perderel paradisum. Dieuntet aliTulit ergo Deus kuminem. <i /lasuit eum in ter paradiso, ut operaretur et custodiret illum, id est ut ipsum hominem Deus operaretur, et custodiret
justithr, et perseveraret in
:

inortuus in auima. Ihee prima praeesdesertio Dei, tres postea secuiae eunt morles.

Vers. 18.
csse

— Dixit quoque

Deus
ei

:

Non

uet

bonum

kmnincm solum. Faciamits
sui.
et

adjutortm simi-

lem

latium
tiiim
ei

illuin

;

operaretur ut justus csset
;

;

el custodiret,

Hic cnim ostenditw quia uadi- propier soadjutorium creata est viro, et ideo solapr;ebere dcbet atque subditaesse [Z ideo
,

ab liominilms nou creando, scd excrcendo, ut fructum IVrat, quem sensum uoniiulli reprehendere volueut tutus esset
sicut terra operari dicitur

ut solatium

ei

proeberet, atque subdita esset], tcste

Apostoln: Mnlier sui corporis poleslatem nuii habel [Z., habeat}, sed vir. Sed requirendum videtur

runt, quia, inquiunt,
carct. Sequitur

si

cum

custodiret,

non pec-

quare
ideo,

Adam mundi dominus legew
u(!

acceperit.

Vers. 16. Prsecepitque eidicens Ex omni lim.unlati sciret se subjectum esse Conditori. gno paradisi comede, ele. Quaaritur quomodo loXi.i^. 19. Formalis ujttur de littmo cunclis quebatur Ad<e Deus? Aut pcr coclestem substaaanimantibus lerrx, adduxit ea ad Adam. Seieaaut per tiam, quomodo nunc loquitur angelis g dum est nou circuitu locali addueens, sicut aucucorporalem speciem,id est ex acre ccelesti sumpta pes et venatores, sed occulto nutu su;e poteutise vo:

sc extolleret

dominio, sed in observatione

;

imagiue, sicut olim patriarchis

;

aut inspiraudo in

luitut venirent, ut videret quidvocaret ea. Videret,
id est discerneret et intelligeret

mente,

quomodo

prophelis,

sicut

loquebatw in nte ? est qua prius, antequam peecaret, loquebatur ei per ccelestem substantiam, sicut angehs postDixil mihi, qui
;

scriptum est Sed seiendum

Vers. 20.

— Appellaviique Adam

quid vocaret ea. nominibus suis

quam
est

vero peccavit, per subjeetain creaturam, id per angelum. In quacunque dic comcderitis ex Vi:rs. 17. eo, morte moriemini. Quaeritur de qua morte dicatur, utrum de morte corporis, an de mortc ani-

cuncta animantia, etreliqua. Hic enim juxtalitteostenditur quanta [Z., in quanta] dignitate homo pecoribus etanimalibus irrationabilibus auteceliit, qui iutellectu suo cuncta distinguere et

ram

mas, an

de morte gehennaj ? Sed sciendum est quia de utraque morte sentieudum est.-anini.e
videlicet et corporis.
ter

Aninue mors est, dum proppeecatum quodlibet Deus descritur [Z., eum Deus deserit], qui est vita ejus. Mors corporis est,

nominatim discernere potuit, et secundum qualitatcs, mores et iras bestiarum nomina imposuit cui hanc dignitatem Domiuusideo conferre voluit, ut intelligeret seipsum et quanto mehor esset animantibus, tanto suum auctorem potius diligeret [Z., addit : quo se meliorem aliis viventibus mtelhgeret].
lis

Adam

ejus, id est,

vero nun tnreuiebalur adjutur simiquia inter omnia animantia uullum

dum
ita
ris

propter necessitatem quamhbet corpus de-

rationale inveniebatur nisirlle solus.

Adam

inter-

seritur

ab anima. Quia sicut Deus est vita animee, anima est vita corporis, quam mortem eorpopeccando promerueruut, quoniam immortales
si

pretatur komo, sive lerrenus, sive lerra rubra, ex terra enim facta est caro, et humus hominis faciendi materies
fuit.

Nam

spiritaliter

quod

terra

non statim fuissent mortui, sed post longum teinpus, tamen quia jam spes immortalitatis amissa erat, futura mors prtesens dicta est, quoniam haec ccepit in spe haberi. Unde Symmachus transtuht, mortales eritis. Bt hanc duplam hominis mortem Christus sua simpla morte destruxit. Nam sola carne mortuus est ad tempus, anima vero nunquam, [uoniam nunquam peccavit. Possumus etiam mortem gehennse inteiligere, qua nune cruciatur anima priforent
;

non peccassent

et licet

Christum ex ejus semine carnem suscepturum, qui ab Apostolo secundus Ailam dicitur cujus caro proprio sanguine in passione erat rubiicanda [Z., rubicuuda], juxta quod
rubra
dicitur, significat

Isaias interrogat dicens

:

Quare ergo rubrum

est

indumciilum tttum
Vers. 21.

i

.

vata societate sanctorum, quse post judicium rece-

pto corpore pariter
nulli,

pcenam

sustinebit.

Unde non-

ergo Dominus soporem in Quid est quod dicitur Immisit porem.1 ut mulierem formaret? Nunquidnon poterat Deus vigilanti costam cdueere feminamque formare ? An forte ne doleret latus, quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dor-

— Imtnisit

? et reliqua {Jsa. lxui, 2.)

Ailam,
,v

et reliqua.

:

quatuor mortes ostendunt: prima mors esl, inquiunt. animee, quee deserit suum creatorem. Cum enim deselit, peccat. Hinc DominusinEvaugehoait: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos (Maltk. viu, 22).
auctoritate

Seripturaruin

fulciti,

miret

?

Quis est qui

sic

dormiat, ut ossa non evievellebat, provigi-

gilanti evellantur?

An quia Deus

pterea

homo non

sentiebat ? Poterat ergo

lanti sine dolore evellere,

qui poterat dormienti.

Hsec

namque

sententia

duas mortes,animae
[Z.,quse,

videli-

cet et corporis ostendit. Tertia est solius animae,

quam, dum ex hoc eorpore
exierit, patitur,

dum

a corp].
in

quam

sustinebat dives in inferno,

qui guttam aquse
tur,

petiit.

Quarta,

cum anima
ignem

futuro receperit corpus

suum,

et in

mitte-

quando Dominus

dicturus est: Jte in ignem

3eternum(Mattk.xx\,il). Quandoquippe peccavit

Sed causa mysterh actum est. Ideo mulier non de terra psalmata estsicut vir, sed de latere viri dormientis, quia futurum erat ut Christus propter Ecclesiam in cruce dormiret, ex cujus latere fons salutis nostrse emanaret et formaretur Ecclesia. Et replevit curnem pro ea. Quid hoc est, nisi quia Christus posuit carnem suam in passione pro Ecclesia ? Unde enim Adam intirmatus est, inde.muher fortis eilecta [Z., effecta est] quia
;

135

ANGELOMI LUXOVIEXSIS MONACHI.

136

per hoc quod Christus infirmari dignatus est in passione, inde Ecclesia corrohorata est.
Vers. 22, 28,
'"tc.

A quamvis praevaricator angelus
tior et laLlidior est

— Et
:

per superbiam fuisset dejectus de coelestibus, natura tamen excelleu;

xdificavit

Dominus Deus

costam qiiam tulcrat de Adam in mulierem, et reliqua, usque quo ait et vocabitur virago, quoniarn
de viro sumpta est. Quomodo hic feminam aedificatam dicit, qui superius ab omni opere suo requievit Non enim hic creavit in materia, sed ex'?

omnibus animantibus quia si dignitatem amisit, subtilitatem non perdidit. Elegitque sibi diabolus animal naturae su;e aptum, tortuosum, lubricum, per quod [Pelr., qaem], loqueretur, ut per hoc sua dolositas et tortuositas
designaretur.
rat,

pressit in forma. Dixilque

Adam : Hoc nunc
:

os

ex

Verum ipse serpens loqui non potequia hoc a Creaforenon acceperat. Assumpsit

ossibus meis,et reliqua. Voeavit ergo
vir

tanquam

potior inferiorem, etdixit

uxorcm suam Hocos ex

illum diabolus, utens eo velut organo, per quem articulatum sonum emitteret ad perpetrandam malitiam
ilie

ossibus meis, etc. Os de ossibus meis fortassis pro-

suam. Per illum quippe verba

faciebat.

Sed

pter fortitudinem, etcaro de carne propter tempe-

rantiam. Hse namque duae virtutes ad inferiorem anim;p partem, quam prudentis rationalis regit,

nesciebat naturas rationalis [Petr., rationis] expers, sicut d;emoniacus et mente captus loquitur

docentur pertinere allegoriee.
go. ln

bitur mulier.

quibusdam Non enim videtur
sit;

vocabitur vira- g codicibus invenitur, hsec ocnin

Hxc

quas [Petr., quia] nascit, sed tantum per eum non quantum voluit. sed quantum a Creatore conces-

Graeco et in
vi-

Latino resonare cur mulier appelletur, quia ex
ro

Unde nonnnlh quaerunt si non non sensit serpens, quomodo audiunt verbamarsorum incantantium, ut ad eorum incanest, peregit.
intellexit,

sum

sumpta

sed etymologia in Hebroeo sermone
:

servatur

[Z.,

servetur]

vir

quippe vocatur

Is et

mulier Issa. Recte igitur ab Is appellatur est muEt hoc est quod hic ait. hxc vocabilur viragn, quoniam de vim sumpta est.
lier Issa.

Quamobrcm relinquet hom patrem matrem suam, et adhserebit uxori sux, et reliqua. Hic primum Adam proplietavit de Christo et ecclesia. Quod exemplum [Z. o/n. exemVers. 24.
suiiiii, et

Quibus responnon habeant, tamen sensibus corporis nullatenus carent. Habent enim visum, auditum, odoratum, gustum et tactum. Et iileo quamvis audiant verba marsorum, nequaquaui tamen intelhguut. Non enim obediunt in'?

tationes de cavernis egrediantur
est
:

dendum

Licct inteliectum

permittente

telligendo,sedutdeantris ad incantationes exeanl, Deo, coguntur a diabolo. Sequitur
:

plum] exponens Paulus apostolus ait Mysterium hoc magnum est; ego autem dico in Christo et
:

Qui ilixit ad mulierem: Curprxcupil vobis Deus ne comederetis de omni ligno paradisi? Idcirco ad

mulierem

Ecclesia (Ephes. v. 22).
legat.

Quod

si

quis spiritaliter

n ducere

nosse desiderat, Augustini et Isidori dicta strenue Bene ait, in carne una, hoc est in una voluntate et consensu, seu quia ex duobus una caro procreatur in prole.
Vers. 25.
dus],

quod mulierem senon virum; seu quia virum tantumad similitudinein Dei conditum putavit et non illam. Hic movet aliquos cur teutari Deus hoiuiloquitur, quia vidit

posset, et

nem

permisit,

— Erant autem
scilicet et

quia magn;e laudis
disset
foret

Adam

ban<

.

Non quod

eis

uterque nudi [Z., nuuxor ejus, et non erubescesua nuditas esset incognita,

eum

ut

quem consentire praeseiebat, nisi homo non esset, si ita condimalum facere non potuisset, sed
in

tanquam animal. Sed condidit
si

proprio

arbitrio, ut,

fortiter
;

perseveraret in praeceptis.

sed turpis nuditas nondum erat, quia nondum libido membra illa movebat ad concupiscendum.

ret,

enim non peccarent, non erubescerent, quod in iieri videmus.qui antequam tempus libidinis et motus fragihtatis adveniat, non erubescunt ex nuditate.Et idcirco erant nudi, ut dictum est, sed non erubescebant, quia non videbant aliam legem in tnembris suis repugnantem legi mentis suse, el captivos eos ducentem in legepeccati (Rom. vu. ?3). Nihil enim putabant velanSi

parvulis

sin autem consentiendo corrueremuneraretur damnaretur, sicuti actum est. Nam et hodie sine intermissione per universum genus humanumex insidiis diabolihomines tentantur, ut exeo virtus tentati probetur, et

palma non consentientis

gloriosor appareat.

dum, quia
tiam caro

nihil sentiebant

refrenandum. Sed post

peccatum erubescebant, quia propter inobedien-

quodammodo

verecundiae testimonium

perhibebat, et peccando promeruerunt ut eis re-

belhs esset.

Vers. 2, 3. Cui respondit mulier: De fructu lignorum qux sunl in paradiso vescimur, et reliqua. Cur muiier ad interrogata serpenti [Z., serpentis] respondit? Ut praevaiicatio ejus esset inexcusabilis, cum nullo mododieere potuit se oblitam esse mandati, quod serpenti prodiditVers. t, :i. — Dixit autem serpens ad mulierem Nequaquam morte moriemini, Scitenim Deusquod in quacunque die comederitis exeo, aperientur oculi
:

serpens erat catlidior cunctis animantibus, et csetera. Non ut serpens aliquam astutiam aut sapientiam haberet, sed propter aslu\.

Vers.

— Sed

CAPUT
et

III.

vestri,et eritis sicut dii, scientes

bonum

ct inaluiu.

Ac

Non est ita vobis Deus suam gloriam,
si

dixisset:

ut dicitis. Invidit itaque
et

dignitatem, propterea
si

vobis L«ta pnecepit. Scitenim quia,
similes ei eritis, scientes

oomederitis,

tiain diabolus intelligitur.qui per illum

agebat doet

bonum

et

malum. Mclius

lum.

Nam

Aquila

et

Theodotion interpretati suut,
demonstraretur. Quia

consiliumdai>o:Comedite,e(apertenfttrPCu/ti>esfrii
et reliqua.

ncquamet versipellem ; utper hoc magis versutia
calliditas

Magna

promittit, ut facihusdecipiat. Ait

quam

sapientia

enim

:

et

apcrientur oculivestri. Adhoc pcrsuasit ut

:

13*7

COMMKNT.

IN

GEN.

138

sub Deo esse nollent, sicul ipse esse contompsit. A latentem ? Nova semper inquirere, et boni malique scientiam penetrare debetis. l.iln'l inquirere quare diabolus tam infcstus Cumque cognovissent se esse nudos, consuerunt c\ -hiit hoioinum saluti ? Videlicet propter odium lesfolia ficus, etfecerunt sibiperizomata, vel subcinin Creatorem, e( invidiam in hominem, el

perationem
\
i

suffi salutis.

Sequituv:

ns.

ti.

Vidit igitut
et

Ugnum ad vescendum,
siiieravit

mulier quod bonum esst reliqua. Cur mulier con'

lignum post serpentis persuasionem ? (Jt esploraret si quid iu eo mortiferum es<ftt, et dum
niliil

campestria, sicut alia translatio dicit. se nudos, a gratia scilicet, qua illis ticbat ut uuditas corporis nulla eorum mentem lege peceati repugnantem confunderet. Consuectoria, vel

Cognoverunt

runt foiia
coufusi.

firus,

utique iuobedientia

suee

carnis

in eo tale aspectn reperit, eonfidentius gus-

tavit.

Tulit

de fruclu

illius,

ct come<'it

deditque
nonnulli

viro suo. Ideo vir consensit femin»,

ut

dicunt, quia forte illam

mortuam non
:

viditex eibo.

Et potuit fieri ut putaverint alicujus significationis

Bene itaque ex folus ficus se tegunt [Z., tenuerunt) folia ficus quippe designant pruritum earnis, quo jam urebantur post peccatum. Amiserunt enim gloriam simplicis castitatis [Z., simplicitatis et cast.], et ideo ad duplicem Ubidinis pru;

riginem confugerunl, id est, quia restum ardoris Si mandueaveritis ex causa dizisse Creatorem eo, morte moriemini, et ideo eomederunt. g quem patiebantur in mente, ex foliis fici, ex quibus probatur ardor excitaii in corpore, tegendo duQui comedit, et aperti sunt oculiamVebs. 7. plieaverunt. Tiadunt namque si virgulta, seu folia borum. Ad quid aperti sunt ? Nuuquid antea ficus quis inciderit, quod liquor quasi lac emanat cieci erant ? Minime. Sed aperti sunt non ad in modum virus. hominis etiam incendit cutem videndum, sed ad discernendum inter bonum atque urit humanam. Et ideo, inquiunt, signiquod amiserant. et malum ad quod ceciderant. ficant pruriginem et ardorem libidinis. Unde Seu etiam aperti sunt oculi eorum ad invicem

concupiscendum, quod etiam ad pcenam

mox

aestiruant

quod ex hac arbore vetitum

pomum

post peccatum evenit. Culpa quippe oculos coneupiscentiae aperuit, quos innocentia clausos tencbat. Hie
tia

attigerunt. Possunt etiam, juxta nonnullos, folia
ficus

amara amaritudinem vindict»

significare.

enim ostenditur
in

qualiter diabolus conse

Spiritaliter foliis ficus se

oontegunt, qui saeculum
voluptatis

primum hominem
;

tribus tentationibus

asperum amplectuntur, qui prurigine
tate, et gratia Christi

quia hunc videlicet gula, vana gloria, avarilia, tentavit. sed tentando prostravit. Ex gula
erexit tentavit,

earnalis utuntur, quique decepti heeretica pravi-

nudati, tegumenta

menda-

cum cibum ligni [Z., lignum] vetitum ciorum tanquam folia ficus colligunt, facientes ostemlit, atque ad comedendum suasit, cum ait ^ succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Sequitur Comedite. Ex vana autem gloria tentavit, cum Vers. 8. — Et cum audissent vocem Domini Dei dixit Eritis sicut dii. Et ex avaritia tentavit, cum
:
:

bonum et malum. Avaritia non solum pecuniaa est. sed etiam altitudinis. In hoc diabolus ad superbiam traxit, quod eum ad
subjunxit, scientes
avaritiaru sublimitatis excitavit.

cundum Adam. Dominum

videlicet ac

Unde postea seRedemp-

torem nostrum, his tentationibus aggredi conatus est, sed eisdem modis devictus succubuit. Nos etiam quotidie his tribus suggestionibus pulsamur suggestione, delectatione, consensu et cum tentamur, plerumque in delectationem, aut etiam in consensum, sicuti parentes nostri, labimur, quia de carnis peccato propagati in nobis ipsis gerimus, uude certamina tentationum toleramus.
: ;

,.

deambulantis in paradiso ad auram, et reliqua. Quid est enim quod post peicatuin hominis in paradiso Dominus non stare, sed ambulasse [Z., ambulare] dicitur, nisi quod irruente cul;ia se a corde hominis recessisse ostendebat ? Etiam per hoc instabilem ejectionem eorum de paradiso ad mortalitatem demonstrabat. Tropice vero deambulat Deus illis, et non stat, qui stabiles in ejus praeceptis non perseverant. Unde consequenter adjunctum est ad auram post meridiem. Solet euim sacra Scriptura per statum temporis merita causarum distinguere. Bene enim ad auram post meriiUem, quia ardor charitatis abundante iniquitate in eis refriguerat,
et

Sed ideo, ut dictum est, Dominus tentari voluit juxta fidem Evangeliorum, ut nostras tentationes suis tentationibus devinceret, et ipsum quoque hos-

lux ferventior veritatis

abscesserat, appropinquantibus videlieet tenebris

errorum,
frigore

et

peccatricem

animam jam
et
;

culpae suae

tem humani generis a fastu suae superbiae prostraret. Denique hic notandum est quia ante praevaricationem, hominis, piiusquam se morti manciparet,

non

erat inimico potestas,

ad

[Petr., se ad] inte-

sub peccati umbra, sicut de eodem quasi sub frigore amve torpebat peccante homine scriptum est quia secutus est umbram. Ecce hic ostenditur quod Adam meridie
constringebant,
transgressionis

riora hominis accedere, et

cogitationes adversas

mserere. Sed postquam

cumvenit, potestatem in accepit ut interius pulsaret. Nam juxta metaphoram, potest callidus
serpens haereticoruni astutiam designare, qui illicita euriositate secreta Dei, quae a nostns sensibus
sunt remota, tangenda suadent,

eum eum

per serpentem

cir-

Dominus hora
est,

hoc

est,

mortem huic mundo intulit. Unde sexta pro mundi vita crucitixus recessuro a centro mundi sole, quan:

do

et latroni ait

Hodie mecum

em

in paradiso

tanquam serpens,

(Luc xxm, 43). Rationis igitur, imo divinas pietatis ordo poscebat, ut eodem temporis articulo quo tunc Adffi peccanti obcluserat, nunc latroni Domi-

qui dicebat

Cur pra?cepit Deus scientiam habere PXTROL. CXV.
:

nus

pcenitenti

januam

paradisi reseraret, et
5

qua

:

130

ANGELOMI LUXON IENSIS MONACHI
A
euitn uuditateui suatn
intentio in supernis erat.

140

hora primus Adaui peccando huic lnundo rnortein invexerat, eadem hora secundus Adam mortem

non advertebat, quia ejus Num quod se a Dei pr;e-

moriendo desirueret. Sed quaeritur quare Dominus hominis peccatum per seipsum expiare voluit, et non per angelum Ideo, quia non suflieiebat unius angeli meritum ad redemptionem tolius humani generis. Nec t ^nlum is incurrisset diabolus in nece angeli, quan"?
i

sentia abscondi posse putabat, et de insipieutia poena peccati accidit, eum latere velle quem latere
nihil potest.

Cui dixit Deus: Qui.i enim indiraguod nudus esses ? etc. Ideo sie peecatumilhus examinare voluit, ut eulpum suam respieerel, et
Yeks. 11,
vit libi

tum
et

incurrit in

nece Creatoris. Abscondit se Adam,

confitendo cognosceret
sui facie abesset.
[Z.,

quam

longe

a Conditoris

uxor ejus in >nt>dio liyni paradisi. Juxla liiieram, prae nimio pudore vel timore hoc fecerunt. Sed quid est quod post meridiem. nisi quia post lucem paradisi ac felicitatis ln hujus saEtculi ealiginosa miseria se abscondcrunt ?
felieitatis
/..

utique

Sed adhibere sibimet utrique defensiqnis solalium (]uam confessio-

nis elegerunl.

Uude

et

sequilur

:

Vers. 12.

— Dixitque Adam: Mulier quam dedisti
liffno,
et

par

idis

sociam, dedit mihi de
in

cofnedi. Heu, ubi

peccatum finem habere. debuit, ihi augmentum cceNon euim e "lpatn ad se retulit, sed quodam medio Hgni paradisi se abscondit, qui aversus a B P il modo ad mulierem, quaui Dominus dederal, et Creatoris in erroris sui atque arbitrii pr*ceptis reatum suum oblique in Au toreui redegit[Z., revoluptatibus vivit. diitj, qui ei talem sociam dederat, unde occasio Vehs. 9. Vocavit que Dominus Deus Adam, et peccati esset. Unde uuuc quoque humani generis d/xitei: Ubi es : et reliqua. Nunquidnam divina rami ex hac adhuc radice amaritudinem trahunt, potentia nt .~<;e).at post culpam si rvus ad quaelatihujus
saec. se absc.]

Spiraiiter

vero

-

bula fugerat? Sed quiavidit iu culpam Lapsum jam - absconditum; sub peccato, velut ab oculis vri quia tcnebras erroris ejus non approbat, quasi ubi
il

et

cum

de

vitio

suo quisque arguitur, sub defen-

sit

peccator, ignorat.

Eumque

el

t

et requirit,
si-

dicens:

Adam,

ubi es? Per hoe quod voeat.

gnum dat quod ad peenitentiam revocat. Per hoe vero quod requiril, aperte insiuual quia peccatores jure damnandos non ignorat. El idco illum increpando admonere voluit. ut att unde cecidisset. Ait enim l'ln
:

sionum uinbra, quasi sub qu;edam se arborum folia abscondit. ln qua videlicet occultatione non se Domino, sed Dominum abscoudit sibi. Vlus. 13. Et dixd Duminus ad mulierem: Quarc hoc fecisli ? Qucb respondens nii : Serpens decepit me. Similitcr et mulier culpam obhque

ad

i

loret ubi esset et
.

intrare
,

Cieatorem retorquere voluit, eo quod serpentem permisisset. Eece Qui
!

iliic

ore
dii,

aperte di-

diaboli

fallentis

audieraut
;

:

Eritis

sicut

Vide a quanta dignitate ad (juod malum corruisti*? lncrepavit ergo Adam Domiaus deambulans, ut dictum est, ut ceecis m ntihus aequi? tiam suam non clausis sermonibus. sed etiam rebusaperiret, quatenus peccator homo verlns maceret
:

'

peccatum excusant
lum,
sunt.

et

quando Deo
ad

similcs esse

in divinitate nequiverunt,

erroris sui

cumu-

Deum
Sie

sibi

similem facere in culpa conati

ergo, ut

jam

superius descripsimus,

luui

quod gesserat audiret;

et

per ambulatioaem

suum moliuutur, vir per mulierem, mulier per serpentem, auferunt,
defendere peccatutu

dum

amisso ffiternitatis statu, mutabilitatis su;e ineoiistantiam cerneret, et per auraiu fervore cliaritatis
expulso, torporeiu

quod humilitatis Unde uuue usque
culpa

confessione
in

delere

poteraul.

usu peecantium agitur, ut
defeudatur,
L

simm

animadverteret,

et

per

cum

aiguitur,

dechnationem
quaiet.

quod ad tenebras appropinagnosceret. Sed nolandum est quia si [Z.,
soiis,

debuit, reatus inde cumuletur
hitur, ut culpa,
finiri

dum

agitur,

et unde tiniri peecatum tradefendatur, et unde
Z.,

om.

si]

priug

eum

ilhs

loquohatur,

fortassis

sicut

debuit, reatus inde cumuleturj.
est

Hic notan-

nunc jam persubjectam preatucam apparuisse eis credendum est. Neque enim Adam posl culpam Deum in substantia divinitatis videre potuit, sed increpationis verba per angelum audivit. Sedsciendumestquia uoca*;ji!,sednonstatimejecit.
angelis,

quod omne peccatum quatuor modis perpetratur iu corde, quatuor etiam modis consummatui in opere. In corde namque suggestione,
delectatione, consensu, et defensionis audacia perpetratur, sicut hic demonstratur. gestio per adversarium,
Fit

dum

eniiu sug-

Hic itaque riguraliter ostenditur quia quieituique a

delectatio p-u'

earueiu,

velbqnis operibusad mendacia suaetdesideria labitur, non debet desperare, Ucet immensitate crifide

consensus per spintum, defensionis audacia per elationem. Cuipa enim, quae terrere mentem
debuit,
extollit,

minum
res,

sit oppiessu-. Non despieit tieu> peccatosed adhuc ut redeant per pceiiitenuam, vocat,

ct

dejiciendo

elevat,
el

sed gra-

vius elevando supplantal.

Unde

illam

primi
icti-

qui non vult morlem peccatt
ii

ris,

&ed ut convertatur

vivat Ezech.

ia"i,

23). Et

ideo

non desperandum,

hominis rectitudiuem diabolus his quatuor bus fregit. Nam serpens suasit, Eva dele^
est,
fiteri

dumipsi[Z.,desperandum.lpsi,etc.]impii,quimortem intulerunt, ad spem indulgentiae provocantur. \ i;s. io. Qui ad Vocem tuam audivi inpa:

Adam

consensit, qui etiam
noluit.

requisitus cou-

culpam per audaeiam

Hoc verum

iu

:

humano

radisQj et limui, eo quod nudus essem, et abscondi me. MNerrimo genere respondit, quasi ideo possit displicere nudus, sicut eum fecerat. Ante peccatum

mo

genere quotidie agitur, quod aclum in priparente non ignoratur. Serpens suadet, quia

oecultus ho^tis mala oordibus

homiuum

latenter

suggerit. Eva delectata est, quia carnalis sensus

ad

.

141
vri l.a lerpentis

CGMMENT.
n.ox delrrl.itioni substernit.
praebuit, quii
a
I

1IN

G£N,
tu insiilialicris rii/runro rjns.
.'st

142

Adam A
'
spipi'

et

Caput itaque

ser^

vejw wsensupn talionem rapitur, etiasa
t

tnq

e

i

o

in

pentis

cQgitatio iUicita suggestioms,

quam nos
ad pe-

ta

r.-.-titu.liiie

omni

intentione alque

manu

sollicitas consi.leratio-

ua

iniinnatus iiiclinatur.
oiilpain
noliul.

fiteri

peocando a veritate audaaia nequius oJbduratur. tuor mo.lispereatumcon
te

quo EUsjungitur, eo ia rnin» su«
lieel

Etreq qina \nl.

lisitns

^daj» eon-

nis a r.u.lis au.litu fundilus

exstiipare, et

spiritue

tram. qui est Christus,
iieiuii \ei'o miilie) is

alli.lere

del.einus. Calea-

extremum

est vil.r noslr;.' tcm-

i

Vrm
tn

rtiam qua;

pus. qn.i ilialiolus nos aerius

impugnare

satagit,

opere prius eninilateiiseulpaagiliir:poslm.>diiin vnoetiauian.l.l.ino

qui

aprrilur: Qculos hominuni sine eonfusi. ne raatue a.l extreet in eonsuetudiueiu duoitur
:

doprehenditur |Z., reprehen.litur], peienlele iMleaue..m molitur. Qui etsi suggestione pnme intentionis non percutit, decipere in fine inleuilii. Gui, si viriliter resislimus, vietoriam perse_
inifio

eum

inuin

quoque

vel

falsffi

spei

sc-.luctiouibus

vel

verantife
est

ul.^liuaiion.'

misarae despriationis enutritur. Hos ltaque peccati niodos, qui vel in eorde latenter tiunt. vel patenter in opere pei -petrantur, bic no-

cum salutenostra accipiemus. Notandum quia in boc quod ait: Maledictus rris iutcr
iniiiiiiiiitiii et

nmniii

bis historia
festatur
.

primi hominis nxt viesiat [X„ maui-

B

besiias terrm, ad diabolum ms, qui maledictus dicitur, quia pceniientiam a gere non potest Inter omnia animanlia, id est qufe suani servaverunt naturam. Et bcslias terros,
lertur.

Viu-.. li.
risti /wc.
et

Qui

ili.rit

adserpentam

l

'Juia fe-

hoc

est

inter

homines, sive universalem Eccledixit
:

miilrdictus eris i.ilrr mniiia animantia

siam.
Vkrs,

Super perlus luum et reiitrrm. Ventrem septuagista addiderunt Interpretes. Caeterum in Hebrteo peetus tantum babequia Serpens non est interrogatus tur. Ecco non hoc sua natura, vel voluntate fecerat, sed forte
bestias lerrx.
i/nulicris.
! ;

16.— Mvlieri quoque

:

Mulliplicabo

sub viri potestate eris, et reliqua. Quid est quo.l ait, sub oiripo^ Irsliitc eris ? Nunquid ante peccatum sub ejus posed ea servitute testate non erat ? Fuit utique
(iriiinnas tuas, et csetera

usque

et

;

diabolus de

illo et

per illum fuerat operatus. Ideo-

quee per

dilectiouem

operatur

et

foras

mittit

que consequenter neque ipse est interrogatus. quia nec contiteri peccatum est diabolo, nec habet omnino unde se exeuset. Sed statim excepit pcemaledictionis, et non eam quae ultimo juresorvatur, quee praeparata est sibi et angedicio sed poena ejus hoe in loco dicitur, ut in lis ejus

timore conditionalis serquae] per disciplinam operatur. vitutis, qui [Z., mulier significat mentcm et ideo Spiritaliter

timorem.

Postea vero

nam

quod

ait,

in dolore paries filios,

hoc designat quia

voluptas

carnalis,

cum aliquam consuetudinem

;

potestate habeat eos qui

Dei praecepta contem-

[Z., in die jadieii] major pcena est quia de tali infelicitate lsetatur. Ait enim Super peclus tuum et ventrem gradieris. Nomine pectoris significatur superbia mentis, nomine vero

nunt. Et inde

illi

:

rnalam vult vincere, patitur in exordio .iolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bo. num opus quasi fihos. Quod vero adjecit, et sub viri potcstate eris, et reliqua, hoc significat quod
illa

voluptas carnalis, quae
faceret

cum

dolore reluctave-

rat ut

rcntris

significantur

desideria carnis.

His

enim

consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit, et ne corruat obtemperat rationi, et libenter paret
viro jubenti.
[Z., servitj,

duabus rebus

serpit diabolus in eos

quos vult de-

quasi

cipere, id est aut terrena cupiditate et luxuria, aut

superbia et insana doctrina. Dum enim quis luxuriam jam perpetrat actione, buic serpens repit ex ventre. Alius vero dum perpetranda versat in mente, buic serpens repit ex pectore. Sed quia per cogitationem ad opera explenda pervenitur.
recte serpens prius pectore, et

Vers

17.

— Adx vero dixit

:

Quia audisti vocem

inutieris,

et

comedisti de ligno, et reliqua.

Non

enim opera,

ut plerique putant, bic ruris colendi,

postmodum

reper

ventre describitur.
te

Et terram comedes.

Id est

ad

sed peccata significat. Sed libet inquirere quare Creator in delicto Adae terra; maledixit, et non aquis ? Ideo videlicet quia de terrae fructu con tra iuterdictum mandueavit homo, non de aquis

D bibit, et quia prfedestinavit Deus in aquis abluere pertinebunt quos terrena cupiditate deceperis, peccatum quod de rructu terrae contraxit homo Omnibus diebus vitce tuce. Hoc est, omni tempore Et terrestria animalia plus maledictionis habent quo agis hanc potestatem ante ultimam judicii
diem.
Vers. 15.

— Inimicitias ponam

inter teet mu/ie-

quam aquatilia, quia vunt quam aquatilia.

plus de maledicta terra viEt ideo Cbristus post resur-

rem, et semen tuum et semen illius. Semen diaboli perversa est suggestio, semen mulieris est totum genus humanum. Quae duo semiuaex praecepto divino continuum inter se gerere odium debent.ut non

rectionem de pisce manducare voluit, non de aliquo animali terrestri. Ecce Per peccatum bominis terra maledicitur, ut spinas pareret et veneno!

sas herbas, ad

pcenam

videlicet vel

ad exercitatio-

faciamusquae diabolus vult,quia illenunquam vult nobis profutura. Licet nonnulli velint intelligi mu-

nem mortalium, et ut ante oculos haberethomo ori_ ginale peccatum, et vel sic admonitus aliquando
averteretur a peccatis,sicutlonge superius dictum
est. Dicit

herem mentem, semen mulieris fructum boni ope. ris. Potest etiam et de beata Maria virgine, ex qua natus est Dominus, non incongrue accipi. Lege Augustinumet IsidoruinJjosfl conteret caput tuum,

enim, maledicta terra,

et reliqua.

Cum

certo

novimus quod maledictum Scriptura sacra prohibet, quid est quod nunc peccanti homini

:

143
terrse uialedictione hoe.

AXGELOMI LUXOVIENSIS MOXACHI
quod homo divina voce

144
transit adrnortern.

A ventus ad seneotuteui, senectus
sic suis

Sed sciendum est quod Scriptura duobus modi> maledictum comiacere

prohibetur,

infertur ?

augmentis ad detrimenta impellitur. Et co-

memorat: aliud videlicet quod approbat, aliud quod damnat. Aliter enim maledictum profertur
judicio
justitia?, aliter livore vindictae.

medes herbas terrx, et reliqua. Hic ostenditur quia hoininibus ante diluvium uon carues, sed herbae fructusque arborum datae suntad edendum. Hinc
est quod quidam sapiens versibus allutlens ait Felix ntmuim /irior xtas contenta fideltbus arvis, nec inerli penittn tu.ctt. facilique sera tolebat je-

Maledictum

quippe judicio justitiw peccanti liomini probatum Maledicta terra m opere tuo. Maest, cum audivit ledictum judioio justitiae profertur, cum ad Abra:

jttnia solvere glande. Hic

quoque notandum

est

ham dioitur Maledicam mal&licentibus /ibi. Rursum quia maledictum non judioio justiti.-p, sed h:

quia septem suut peccata Adse,
nes.

et ideo totidem, si-

cut aliqui describunt, subsecut» sunt

maledictio-

in sua potestate plus quam Dei. Secundum, sacrilegium, quiaDeononcrodidit.Tertiuin,homioidium Neque maledici regquia semetipsum peccandooccidit.Quartum,quod num Bei possidebunt 1 Cor. vi, 10). Deus ergomatamen maledicere homo prohi- B fornicationein spirit liter [Z., spiritalem] habuit, ledicere dicitur, et quia integritatem mentis corrupit. Quintum, turbetnr, quia quod homo agitmalit'a vindictse, Deus tum, quia cibum prohibitum, attigit. Sextum, avanon facit nisi [7.., ait, malitia vindict», Deus autem ritia, quia plus quam debuit appetivit. Septimum, noufacit nisi, etc.], examineet virtuto justitiae.Cum
:

vore vindictae promitur, voce Pauli pra-dicantis admonemur, qui ait Benedirile el nolite nuiledi-

Primum peccatum

superbia, quia diiexit esse

cere

(Rom

xn.

4).

Et

rursum
i

:

vero sancti
runt,

viri

maledictionis sententiam profe-

gula, quia vetitum fiuctum c»uiedit.

yuanquam

nomine significatur, possitque mauum porrigere ad arborem vitas et vivere in aeteriium. Manus autem porrectio bene signiticat crucem, vel cruciatum ptp.nitenfe, per quem [Z., quam] vila feterna
recuperatur. Ait enim.

Sed hic placet inquirere quare angehcum peccatum sileutio in hoc hbro, absTerra spinas el tribulos tjerminabil Vers. 18. conditum est, et hominis patefactum [Z., esset, Conscientia tua puntibi. Juod esl aperte dicere hominis veio pate],et cur summi augeli scelus inctiones tibi et aculeos vitiorum procreare non desanabile fuit, et hominissanabile? Nisiquia angesistet. Verumtamen per sententiam qiue in virum C hcu[n vumus Deus nQn pra desunavlt cural C) ho infertur. ratio nostra arguitur, qu«, peccati coucuminis vero sanare pr;edestinavit.Et quia augelus sui piscentia sedueta, a paradiso beatitudinis remota sceleris inventor fuit, homo vero altenus fraude habet maledictiones terrenae operationis pro conseductus. ltem quanto subhmior [Petr, om.&sinic cupiscentia peccati: habet et dolore- temporalium el infra] est angelus in glona, tauto major in curarum quasi spinas et tribulos. Sic tamen dimitruina. Homo vero quauto lragiiior est in natura, titur a paradiso beatitudinis ut operetur terram, tanto facilior ad vemam. id est ut in corpore isto laboret et collocet siln meVehs. 20.— Et vocavit Adam nomen uxoris sux ritum redeundi ad vitam beatam. qute paradisi llvit, eo quod mater esset cunctorum viventium.
:

non hanc ex voto ultionis. sed ex justitias examine erumpunt. Intus enim subtile Dei judicium aspiciunt, et mala foras exurgentia, quia maledictio debeant feriri, cognoscunt, et eo in maledicto nou pe. cant, quo ab interno judicio non discordant. Allegorice quoque spinae insignificatione peccatorum ponuntur. Aii enim

septem pcenae subsecutaj sunt. Prima, maledictio terrae ejus. Secundaejectio de paradiso. Tertia, adventus in terram vilem. Quarta, mors tilii. Quinta, labor. Sexta, morscor»int vitia, et ideo

septem

poris. Septima, descensio ejus in [Z.,

ad] infer-

num.

Et quia septies peccavit, septem, vindictas

reeepit.

[Z., angeli]

:

,

.

Eva interpretatur
ta,

vita, sive calamitas, sive

vx.Vi-

nascendi, et ideo maler cunctorum dicitur. Calamitaset va, quia perpnevari-

quia origo

fuit

catioiiem causa exstitit moriendi;

acadendoeuim

Pulris es, et in pulverem revertt ris Vers. 19. Quodalia translatio manifestius ponit: Terraes, et " mulier viro causa salutis est, seepe calamitalis, et mortis, quodest tvp.Spiritaliloiiu lioo quodc(<aininterramibis.Primus homoita conditusfuit ut.materpretatur,significatEcclesiam,quaBmaterTivorum ncnteillo,decederent tempora,necum tcmporibus id est recte faotorum vocatur, quibus contraria ipse transiret.Stabatenimmomentis decurrentibus. suntpecoata.qu» nomiucmortuorum significanquia nequaquam ad vitse terminum perincrementa
tendebat.At
es,et in
ulii

calamitas iiomi n sumpsit. Ahi autem dicunt: Ob hoc Eva vita ct calamitus est appellata, quia s;epe

vitiumcontigit,

mox

offenso Crea:

tur.

tore coepit ire

cum

tempore,

et

ideo audivit

Terra

Vers. 21.

— Fecit quoque Dominus

Deus

Adx
et

et

terram

Uiis; siatu videlicet immortalitatis

amisso, cursus [Z„

mortalitatis absorbuit, et

mox eum dum

cursus, etc.]
in

eum

uxoriejus tunicaspelliceas,et induit eos, Quid estquodeis tunicas pelliceas coutexit
[Z., nisi ut eos]

ait.

? L't

eos

juventute ad se-

mortales fuisse insiuuaret.
et

nium,asenio traheretur ad mortein,transeundo didicitstando quid fuit. Cujus nos,quiadepropaginc nascimur, radicis amaritudinem quasi in virgulto
retinemus;

Vers. 22.

— Ecce Adam factus est quati
bonum
malum.AlX

nobis, sciens

eiiim, quasi

unus ex unus

quiadum infantiaadpueritiam,pueritia

ad adolescentiani, adolescentia adjuventutcmju-

ex nobis. Sie Joquitur quasi essetDeus, quod pertinet ad irrisionom msullantis, vel deterrentis ad cxemplum fimoris,ne quis [Z., om. quisjpeccarel,

145

COMMENT. IN
ita factus est

r.EN.

146

quia non solum

ut

fieri

voluit,

a

sed

A

significatur [Z., significat],

quod a carnalibussen-

nec
xit,

illuil

quod factus fuerat, conservavit. Benediquasi unus ex nobis, piuraliter piopler Trini:

sibus abstraetee voluptates,
tes

qm

b

carnaliter viven-

tatem, et illud
Sciens

faciamus hominem,

et

reliqua.

bonum et malum, videlicetper experimentum, quod Deus novit per sapientiam. Videte ne
vivat in

quia sicut pelles abstrahuntur acorpore, ita pravie voluptates a mente, et divinam legem consequuntur; et dum convertuntur ad Deum per flammeam frameam, id est per tribulationes temsunt
;

forte suinat de ligno vit,v, et

xternum.

Ideo noluit sua pietate ut iterum sumeret de ligno

porales, peccata sua cognoscendo et gemendo, et per cherubim, id est per plenitudinem scientias,
est charitas, perveniant ad arborem vitae Christum,et vivant iri seternum. Cherubira namque plenitudo seientixia terpretatur framea versatilis,
:

quia si inde comederet, immortalis cum suo peccato tauquam diabolus, ut aliqui volunt, permaneret, et non rediret per poenitentiam. Unde puvitae,

quod

tant
si

quod nunquam de ligno vite comedisset, quia edisset, inquiuut, non peccaret. Aliter. Voluit
ut sumeret, et per prenitentiam recuperaret;

posita ad eustodiendam viamligni
les poenae intelliguntur.

vitae,

tempora-

Nemo enim

potest perve-

Deus

et est

niread arborem vitae, nisi per has duas res, toleambigualocutio. Loquimur enim sic cum diranliam videlicet molestiarum, et plenitudinem cimus Ideo moneote ne iterum facias quod fe- B scientiae, id est per charitatem Dei et proximi. cisti, voleutes enim ut faciat. Et iterum Plenitudo legis, inquit Apostolus, est charitas Ideo moneo te ne sis bonus, volentes utique ut sit. Ideo (Rom. xiu, 10). moneo te ne desperes quodbonus possis esse. Tali CAPUT IV. enim modo ait Apostolus Ne forte det illis Deus Veus. I. Adam vero cognovit Evam, uxorem
:

:

:

poenitentiam ad cognoscendam veritatem (II Tim. 11, 25), cum hoc utique cupiebat.
Vers. 23.
diso

— Emisit etim
ut

voluptalis,
est

sumptus
terea

homo

Dominus Deus de paraoperaretur terram, de qua 1'otest ergo viderilPe<>\ fienj utpropin labore hujus vitae esset dimissus, ut
porrigeret ad

et peperit Cain, et caetera. Cain interpretatur acquisitio sive possessio, unde etymologiam ipsius exprirnens mater ait Possedi

suam, quse concepit,

:

hominem per Deum. A nonnullis etiam lamentalio dicitur, eo quod post interfectum Abel interfectus sit, et pcenam sui sceleris dederit.
Ritrsumquepeperit fratrem ejusAbel. Vers. 2. Abel luctus interpretatur. Quo nomine significabatur occidendus.

aliquando
Vers. 24.

manum

arborem

vitae.

— El ejecit Adam.

Hauddubium quin
paradisum voluver-

Dominus. Et habitare
ptatis cherubim, et

fecit ante

Idem

[Z.,

ltem] et vanitas, sicut

flammeum gladium atque

aliqui volunt, quia cito solutus est

atque subtrac-

ad custodiendam viam ligni vitx. Non ^ tus. Hic notandum estquiaduae dicuntur civitates, quod ipsum Adam, quem ejecerat, Deus habitare diaboli videlicet atque Dei, quae ab initio mundi, fecerit contra paradisum voluptatis, sed quod illo sicuti hic ostenditur, construi cceperunt, sicut et ejecto ante fores paradisi cherubim et flammeum duae generationes, carnalis scilicetetspiritalis.Ungladium posuerit ad custodiendum paradisum, ne de regula Scripturarum est [Z., regulae Scripturaquis possit intrare. Bene cherubim, velflammeum rum dicunt] duas generationes malorum et bonogladium atque versatilem, ad custodiendum porum [F., esse] nosse, sicut multa exempla conssuit, id est per angelicum ministerium igneam tant. Natus igitur Cainprior ex illis duobus genequamdam custodiam [Z., ignea quaedam custodia], ris humani parentibus pertinens ad diaboli civitaqiue tamen congrne versatilis esse dicitur pro eo tem, et ad camalem generationem, de qua per Saquod quandoque veniret tempus ut etiam remolomonem dicitur Generatio quse patri sito malediveri potuisset, videlicet per adventum illius qui cit, et matri suse non benedicit, et generatio qux suae incarnationis mysterio iter nobis paradisi sibi mtutda videtur, et non est lota a sordibus suis, aperuit. Cceterum ante adventum ipsius omnes Gcneralio et in Evangelio etc. (Prov. xxx, 11) mortuiad inferni claustra descendebant quoniam viperarum (Matth. m, 7). Et Requirenlur omnia [Z., omnesquanquammundte probataequevitfe fue- D a generationeista.FA midta alia. Posterior Abel rint, adinferni cl. desc. Dubium veronon est quopertinens ad civitatem Dei et ad spiritalem generaniam, etc.] homo, qui per se cecidit, ad paradisum tionem. Unde Apostolus Nonprius,quodspiritale redire, nisi per Dominum, non potuit. Verumtamen, est, sed quod animale, deinde quod spiritale (ICor. sicut nonnullis videtur, potest intelligi quia Adam xv, 46). Quapropter unusquisque, quoniam ex ante paradisumposuit, ante paradisum collocavit, damnata massa exoritur, primo sit necesse est ex srilicet propterspempcBnitenti;e,iitaspiciens semAdam malus atque carnalis. Quod si in Chrislum perbeatitudinislocumfortassispceniteret, et perverenascendo profecerit, postea erit bonus et spirirameniendationemrediretadbeatam vitans, quam talis. Sic in universo genere humanoprimum duae spiritaliterparadisum nominavit. Sed, heu! proh istffl eceperunt nascendo et moriendo percurrere
salilem
:

;

:

:

:

:

dolor !noluit,sedinsuamiseria peccator remansit. Porroinhocquodsuperiusdicituraccepissetunicara pelliceam, etmodosistituranteparadisum, ubi po-

civitates.

signat,

unde

Priorquiest natus, cives hujus sasculideet civitatem primusconstruxisselegi-

tur. Posterior

autem

isto

peregrinus in saeculo, et

situmestcherubim,et frameaignea, allegorice
a

1-oc

pertinens ad civitatem Dei, de
b

qua

1'salmista

:

Gene-<

Sic ulerque codex.

Locus meudosus in utroque codice.

147

ANCEI.OMI U'X0VIENS1S MONACHl.
li!

148

ratiorectorutn benedicetur [Psal. cxi,
est

.Et:

H&c A
;

generatio quxrentiitm

Dommum
gratia

Psdl. \\ui.46)

et his similia. dratia praedestinatus, aratia electus,

gratia peregrinus

deorsum.

cfves silfsum.

Vehs. 3-5.
ui

Faciumestau.tem.post rtvultos dies nfferrei Catn de fructibtis terrsemunera Dominb,

namque offerebat Deo. cui soli offeren<lum est. bonum dpus exhibendo: Sed non reete diviileliat, nonboda \oluntate faciendo, dans Deo aliquid suum. sihi autem seipsum, quod omnes qui non Dei, sed suam seetantes voluntatem fabat. Recte

eiunt. id est

non re.tocorde,
et

serl

perverso viveninventione

et reliqua

usque
ejus,

:

admunera
fratris

non respexit DominusadCain,et iratusque est Cainvehementer, et

tes. Vel ijuia fortassis ct

Cainmeliorasibi reservabat.

dcteriora Deo tribuebat.

humana
non

conridii vultus ejus.

Unde

Scire potuit Caifl

quod

excogitata, ut putatur, et ideo

recte dividebat,

Aliel verooptima Deo et naturalia otferebat. et ideo umnera suseepisset et sua repudi&sSet, nisi sacrilieium ipsitts snsceptum esl. fnde in Evangequia vera est illa Theodotionis interpretatio, qua lio singulariter jasttts inscribitur, qtiia videhcet dieit Tnflammavit Dominus super Abel el super tria inaxima juslitie praeeonia in eo esse leguutur sacrificium ejtts : super Cain vero et saerifirium virmnitas, sacerdotium. et lnartyrium, in quibus ejus non inflammavit Unde creditur quia ignis Chnstum pra?figuravit. Nos etiain recte otferimus. missusest deccelo, qui illud saeritieium suScepit, ut saepissime viris sanctisotferentibus factum legitur, g cuni bono studio liniuin opus auimus. Sed Wcte non dividimus, si habere discretionem in bono sicut in dedicatione teinpli sub Salomone legimus, opere postponamus. Qnia nisi diseretio fuerit. etquandoEliasinmonte Carmelo construxit altare.
:

:

'!

Vers.

6, 7.
?

iratus es

invidiae in
'?

Quare quare irasseris, et fratrem livore iratum vultum dimittis in
:

— Aitenim Dotninus ad Cain
Hoc
est,

qiiod putatttf causa
[Z.,
fit

drttltis,

reatus
:

esi

eriminis
OSti.

et reliqua.

real. erim.l. Ait
tr erit

enim

(

Serf
si

ad

eoftveriioejus,

stibait litur,
/.

permti,

terram Nonne si bene egeris, recipies, id ast si pura mente obtuleris saeriticium reeipies, respiciente Deo ad te et ad sacriticium tuum? vel sicut in qiubusdam codicibus invenitur Noitne si bene feceris, dimittetur tibi omne deiictuml sive ut Theodotion ait deceptum erit ? bfln est munus
: :

pcenitentiam agere vdlueris

noluoris]. ettibi

:

tuum suscipiam,
male
rit. Vel, sicut

sicut suscepi fratris tui.

Quod

si

hoo quod ail. ntl tr erit convereio rjns, potest iutelligi ad ipsum hominem conversionem esse debere peocati, ut nulli alii quani sibi seiat tribuere quodpeccat. Hoc estenim salubris poenitentiae medicina et veuiae petitio. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id
tribuere
gessistiv l.x
sibi

quod

egeris, statim in furibus

peccatum tuum adequidam codices habeul illieo pee;

non differendo

prfeposuerit.

sed

p<*nitendo

subjecerit.

eatinn ante vcstibulum tuum sedebit. Scilicet intrantem et exeuutem te semper peceatum tuum

comitabitur. et desinet

Dominus custodire
exitum tuum. Sed
si

introisttb
;

tum
eril

[Z., intr.

tuum]

et

te

appetitus tuus, snbauditur,
illius.

volueris

Ac si apertius dixisset liberi arbitrii es, non habet peccatum super tedominium, sed tu [Petr., non habes peccatum sudominaberis
:

Et tu Qnia

Et dixit Cain ad Abel fratrem 8. Egrediamu, foras. ln dolo namque ei locutus est et non est domiuatus peccato suoi Cumque essent in agro, consurrexit adversum rum, et interfecit euui. Ecee Qui primum hominem mortem docuit, ipse esl istum seoundum occisionem, Denique si optemperasset Deo quaado auilivii.
Vicrs.
:

suum

!

peccasti quiesce, vel sicut
gitur
btts
:

in

noslra translatione
;

le-

per doniinium, sed tu, etc.] super illud, et in tua potestate est sive compescere, sive eoncupiscere
illud.

Si bene egeris recipies
et

sin atttem in foritu

/ireralnm tiatm aderit,

iliuninaberts

tl-

Vcrumtamen moneo
ita

te

ut

non

tibi

'['/..,

tui]

peccatum, sed tu peccato domineris,
ginta

Nam

Septua-

transtulerunt

:

Nonne

si reote offeras,

adjutus a Domino non peccaret. ln foribus peccatiun adest, cum in cogitationibus pulsat. Appelitus subter est. iq le liomo iloniinatur, si corlius,
i

non

autem dividas, peccasti? Quiesce '/.. qitiescet ate conversio ejus}, ad te conversio ejus, etcaetera. Sed multo aliter iZ., altius] in Hebraeo
recie

dis nequitiainspeet

citius premitur, el priusqu&m ad duritiam cres. reluotanti menti subigatur. Quod quia Cain facere contempsit, fiatrieiilium
i
i .

est

quam

in his

translationibus sensus. Itaquenein singulis diutius

cessitate
ri.

compellimur
cui uni

immoraolfertur
est.

commisit. Vbrs. 9,10.— Dixitque
fratrr t/ius! Gui <'ain ml
et reliqua.

Recte autem offertur sacriflcium,

cum

ei Dominus: Ubiest Abel Non tanquam ignarus.sed

Deovero,

tantummodo

sacrilie.indum

tanquam judex,

reuiu queiu puniat, interrogat.
fallaciter

Non autem

recte dividitur, duui

non recte discer-

cumulum damnationis sme
:

nitur vel loca, vel tempora, vcl r<s ipsa quae offertur, vel quioffert, et cui offertur. Recte offcrunt Judasi DiMiin Patrem credendo
Olfcruut recijiicndo
;

ac superbe respondit dicens
stos fratris

Nescio. .Xunquid ru-

sed non recte

rli-

vidunt 1'ilium negando. Rectc Vetus Testamentum
:

scd non reete dividunt

Novum

libet re lraudulenter aeijuisita,

respuando. Sic quoque qui rapacitate, velde quaopus eleemosynafacit,

atl me de terra. QuaBritur quomode saaguis Abel elamat ad Deuai ? Clamat namque ad Deum, quia ttomicidii illius reatus in conspectu justi ju-

quod mat

feei&ti?

mei sum ? Dixitque Dominus: Quid est Ecce vo.r sanguinis frairis tui ela-

dicis apparebit.
\'i

rum

rectumopus

Faeit,

sed mala

diseretio

hs.i

i.i-j.

-

Xin

c ii/iinr

maledictus erissuper

ne. Datur propterea tnteiiigi, in [Z., adj

Deum non

respexisse

terram,

qux

aperuit os suum, etc. Terra in
in

Adam

munus

Cain, quiu hoe ipse

male divide-

maledictionem promeruit; sed Cain

peccatosuo,

<49
1

COMMENT.
damnationem pwva- A
non
tiiuuii origi-

IN GF.N
diahae consu&tuaihis
tur inter

150

ridelicet tjnia aeteb&t ipae

ponamus fcxehlplum

:

loqila-

ricationis primse [Z., prbprire] et
nali

peccato

fratrieidii

superaddere seelus,

ided

inajore maledictionc digtius hahcbatur.

Quia inverbera servus ad dominum cendi domum luani. et universam aubstantiam dissipavi, tnterfioe me; dominusque respondeal
:

Veks.

13, 14.

Dixitque Cain ad

Dominum

:

Majoresl iniquitea nbea quam ut venirxm menar. Eece desperando locutus est, quod est pdccatum maximum. Non enim est confessus scelus suum,
sed ad desperalionis iiialum proruit. DndeetsubEcce Ejicis me hodie a facie terrx, et a facie lua absrundur, et ero vayus et profugus.
junxit
:
.'

Non nt lu vis, morieris, et finies mortem supplieio verum longo tempore cusioilicrisad vitam,e.t tam inMoiterin hac lu.ie versaberisi ut quicunque te occiderit, beneficium prrestel oteiso, dum <le tam
;

multis
ginta

te

liberet

cruciatibusi

Sebnndum Septua-

Vcl sicut Septuaginta

transtulerunt

:

Gemens

et

tremens

in terva.

Omnis

igitur qui invenerit

me,

quidem editionem hic nbbis aensus videtur. De eoautem quod Aquila posuil, srmptempliciter, et Symmachus, kebdomadus exsolvet, sive septimus ulciscetur, majorum nostrorum ista senten«
tia est

orridet me. Ideo taliter se ilamnavit

utcompendio

quoil putent in septima generatione a

La-

quippe gennitCaia, Vehs. 15.— Dixitque Dominus : Nequaquam ita b CmngenuitHenoch,HenoGhgenuitIratetIratgenait Malalehel, Malalehel genuit Mathusalem, Mathusafiet : sed otnnis qui aeciderit Cain^ septuptumpunietur. Hic oritur valde complexa qiuestio, quia lem genuit Lamech, qui interfecit Cain, ut ipse alia translatio ait, septem vimlir/as e.rsolvet. Sed postea confitetur Quia occidi virum in vulnere antequamde quaestione disseramus, rectum videmeo, et juvenem in Livore meo. et reliqua. Et quitur ut editiones interpretum singulorum digeradam de Cain, quod septima generatione interfecmus, quibus facilius sensus Scriptura? possit intus sit, et juxta aliam translationem poenain sui Et dixit ei telligi. Porro Aquila interpretatus est sceleris dederit, nihil obscure arbitror remanDominus Propterea omnis, qui orrideril Cain, sisse. Alii de septem vindictis Cain varia, suspicanseptempliciterulciscetur. Symmachus vero Proptur. Et primum asserunt fuisse peccatum quod terea omnis qui occiderit Cain, hebdomadas [Z., non recte diviserit secundum, quod inviderit fratertium, quod dolose egerit dicens EgreCain post seplem hebdomadas, aut, etc.] exsolvet, tri suo
mortis cruciatus evaderet praesentes.

mech

interfectum Cain.

Adam

:

:

:

:

;

:

;

aut,
[Z.,

sepliiiins

vindirahilur.
est,

Septuaginta quippe
:

diiunur foias

;

quartum, quod

interfecerit
:

eum

;

etTneodotion Et diquintum, quod procaciter negaverit Nescio. SexMajor est initum, quod seipsum damnaverit xit Dominus : Non stc omnis qui orriderit Cain septertt vindictas exsolvet. Jam tandem ad eluci- q quitas mea, quam ut dimittar. Septimum, quod dandam quapstionem stylum vertamus. Postquam nec damnatus egerit poenitentiam secundum Nienim Cain fratrem interfecit, interrogatus a Donivitas, et Ezechiam, regem Judae, qui imminenNescio, rnino ubi esset. contumeliose respondit tem moriem lacrymis distiderunt. Et dicunt illud quam ob rem maledictione damnatus est, a clementissimo Deo ideo usque ad septem geneetc. ut gemenSj et tremens viveret super terram, norationes fuisse dilatum, ut saltem malis ipsis et sed peccatis peccata conluit veniam deprecari longas vita? mcerore compulsus pfenitentiam ageet hunc esse sensum, geminans tantum putavit nefas, cui a Domino ret ut mereretur absolvi non possit ignosci. Denique respondit ad Domiquem supra prfestrinsimus, quod qui interfecerit num Majnr est iniquiius mea r/uam ut veniam Cain, ab ingenti eum pcena et omnibus supplichs merear. id est plus peccavi quam ut merear abliberaret. Casterum quod noster interpres secunsolvi. Ejicior, inquit. hodie a conspectu tuo, et dum Hebraicam veritatem posuit, dicens Qui occonscientia sceleris lucem ipsam ferre non sustieideril Cain, septuplum punietur, aliqui intellisolet nens, abcondar et latitem, eritque omnis qui ingunt [Z., alii suut qui intelligunt ita] ita dum ex tremore corporis enim septenarius numerus saepissime in Scripturis venerit me, occidet me et furia mentis agitatus eum se esse intp.lligcret sanctis pro plenitudine cujuslibet rei poni. Ait Gravisqui mereatur lntertici. Verum Deus, nolens eum ergo septuplum pnnietur, quasi dixisset compendio mortis finire cruciatus, nec tradi sima ultione puniendus erit ille qui te occiderit, poenae qua se ipse damnaverat, ait Non sic, id qui nec tanto damnationis comminatione adrnoest, non, ut tu asstimas, morieris, et mortem pro nitus, a sanguinis effusione voluit manus cohiremedio accipies. Verum vives usque ad septibere. Itaque terrorem intulit Dominus, ne quishomam generationem, et conscientias tua? igne tor- micidium Derpetraret. Eccc, quautum ad historiae
quoque], ut dictum
:
:

;

;

:

:

:

:

:

:

:

queberis, ita ut qui

te occiderit

secundum
;

dupiiipse

superflciem pertinet, ne longius sermo procedat,

cem

intelhgentiam, aut in

septima generatione,

aut a mairno te liberet cruciatu

non quod

qui percusserit Cain, septem ultionibus subjiciendus sit sed quod septem vindictas, quas in Cain
;

super hoe enucleatum fore sufficiat. Verumtamen ne modum libelli excedere videremur, ad allegoricam intelligentiamapostropham facere distulimus. At vero
si

plenius tropice discere volueris,

tanlo tempore concurrerunt, solvat

in interfecto,

occidens

eum

qui

vitte

fuerat

derelictus

ad

pcenam.
Ul autem quod dicimus manifestius
fiat,

quoti-

quid duorum filiorum nativitas, quidve Cain Abelque significent jam sa>pe prsefati viri ccelerorumque tegmine sublato doctorum perrurre libellos. Nos igitur, ut ecepimus, historise vela,


151

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
favente, pandainus
:

152

Domino
Moyses

Ait

enim

legislator

A

[Z., in signum], hoc signo Hebraei et nonnullifidelium suspicantur sed quale posuerit, ne occideretur, Scriptura innuit, videlieet ut seruper tremens et gemens, vagus et profugus viveret, nec auderet [Z., audiret] eum uspiam orbis terrarum sedes habere quietas. Et fortassis idcirco civitatem condidit, in qua saJvari possit.

Posi/itque

Dominus Cain signum
;

meo, et reliqua. Tradunt enim Hebrapi quod l.amech occiderit Cain, etlioc contitetur uxoribus. Fuit, inquiunt, I.amech vir sagittarius ei gnarus
tivore

et reliqua.

Varie quippe de

venandi

;

sed longo senio laesus caligabant oculi

ejus, et clare videre

non poterat. Habeb;it quidem
qui
ei

praeductorem
praebebat.

adolescentulum,
die

ducatum
in
sil-

Quadam namque

pergeus

vam,
ei

ut feras venatu caperet, praeibat[Z., praeibat

puer, viam praebens.

Cumque saltum
Z.,

peragraputavit

rent, aspexit adolescens Cain a longe,

et discer-

Egressusque Cain a facie Domini. habitavit in terra profugus ad orientalem plaVers.
16.

nere non valens, putavit bestiam
esse bestiam
,

eum

gamEden. Septuaginta transtulerunt, habitavit in terra Naid, Quod Septuaginta Naid Iranstulerunt, in Hebraeo non dicitur. Non est igitur terra Naid,
ut vulgus nostrorum putat, sed expletur sententia B Dei, quod huc atque illuc vagus et profugus oberravit. (Jnde

Video, inquit, ad Lamech bestiam. Dixitque l.amech Da mihi arcum, et dirige manus illuc, et sagittam, ut jaciam. Quilms
et ait
: :

directis jecit et percussit jaculo

Cain. Et

sentiens

^
ait

'

1

Percussisset corpus, coepit palpare quid es

Naid interpretatur

instabilis,

et

fluc-

tuans, ac sedes incerlx, vel commolio.

set quod telo peremerat. Quo palpato intellexit quod Cain occidisset. Tunc furore permotus vertit arcum.et eo percussit pueruni. Et hoc est quod

autem Cain uxorem suam, et peperit Henoch. Aliqui dicuntin hoc quod dicit, cognovit uxorem suam, significare quod [Z., ut signiflcaret quod] vindicta desineret, si uxorem non accepisset. Et cedificavit civitatem, vocavitquenomen ejus ex nomine filii sui Henoch. Henoch dedicatio interpretatur. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Hic primus
17.

Vers

— Cognorit

civitatem

construxisse

describitur,

ut

aperte

monstraretur quia ipse in terra fundamentum posuit,

qui a s >liditate aeternue patriae alienus fuit. Peregrinus quippe a summis, fundamentum in

uxoribus suis Occidi virum, id est Cain, m vulnus meum, et adolescentulum in /ivoremeo. Vebs. 2't. Septulum ullio dabitur de Ca$n : de Lamech vero septuagies seplies. Sed nos simpliciter virum et adolescealulum ipsum Cain intelligimus virum propter setatem et forlitudinem naturae adolescentulum propler stultitiam et lasciviam instabilitatis. Verumtamen Lamech spiritaliter Christum interpretatur, qui occidit C.am, id est diabolum. Quo occiso suis uxoribus, hoc est duabus Ecclesiis, annuntiat. quibus imperat,
:

;

;

imis posuit, qui stationem cordis in terrena delectatione collocavit.

Unde

in

stirpe ejus

Henoch,
;

qui dedicatiu interpretatur, primus nascitur in electorum vero progenie Henoch septimus fuisse

memoratur. Quia
quae ante
est,

auscultent. Unde quodam modo dicit occidisse se virum, qucm propter fortitudinem diabolum nuucupat. la vulnus suum, sciheet morte sua et adolescenlulum ipsum ait proter lasciviam et seternitatem. //) livore suo, hoc est non [Z., om. uon] siue dolore. Sed requirendum

utsuum sermonem

:

videlicet reprobi in hac vita, semetipsos ^dificando dedicant.

est

quid

est

quod
:

legitur dixisse

Lamech cum oc-

Electi vero aedificationis suae

dedicationcm

in fine

[Petr., finem] temporis, id est in
tant.

septimo exspcc-

Hinc est quod Paulo attestante Abraham in habitavit, quia habentem fundamenta civitatem, quam super nos [Z., supernus] artifex
casulis
construit, exspectabat.

Septuptum de Cain uiciscetur, de Lamech autem septuagies septies? Quia komicidii peccatum septima geiieratione diluvio vindicatum
cideret Cain

csselegitur, ideo dictumest. Seu, ut Judiei tradunt,

septuaginta septem animse ex l.amech

progeaitae
Et
in

repert» suut in diluvio

et deletse suut.

hoc

Vers. 18-22.
reliqua usque


:

Porro Henoch genuit

Iral, et

Mathusalem genuit Lamech, qui accepit uxores duus, nomen uni Ada, el noet

men

alteri Sella.

Lamech quippe

interpretatur

nuuiero de Lamech factam esse vindictam dicunt quod genus ipsius usque ad cataelysmum pi veraverit. .vdulterii vero scelus, quod Lamech primus omnium in duabus commisit uxoribus, non nisi sauguiue Christi expiandum esse, qui

percutiens.

Ipse

percussil et interfecit Cain.
divisit. Hic

Et

septuagesima

et

septima

generatione

\enit

in

ipse primus adulti rium commisit, eo

duabus uxoribus
in

quod se in notandum est quod

mundum, secundum Evangclmui
,

Luc;e, qui

tuht

progenie Setli nilla ibi progenita femina nominatim exprimitur, nisi tantum iu progenie Cain commemoratur per quod signiticatur tcrrcnam
;

peccatum mundi, qui lavit amictum suum In sanguine uva3 et torcular ealcavit solus. Cognauii autem Adam n.rorem Vers. 25. suam, qux concepit fffium, vocavUque nomen

civitatem,
pit],

qua

[Z., quaej

usque

sui in

Caiu cepit [Pelr., concefLnem carnales habituram gene-

rji/.s

Seth.

Seth interpretatur

resurrectio,

seu

posilio.

rationes, quwe

manum ac feminarum

proveniuut
Sella

[Z.,

conjunctione qu;e per maritorum ac feminarum

eo quod post fratris iuterfectionem natus sit, quasi resurrectionem fraHesurrectio,
tns ex mortuis suBcitaret.
-uil

Positio vero,

quiapo:

conjunctiones perveniuntj Unde ad

tesuuionium

umbraejus
in

interprctatur.

Vers. 23.
cidi

— Et ait Lamech
vulnus meum,

uxoribus suis

:

Oc-

virum

et

aclolesceniulum in

Suscipro Abel. Unde et dicitur tavit mihi Deus semen aliud pro Abel, quem ocPosuit cidil Cain. Vel sicut Aquila transtulit mihi Deus semen alterum pro Abel. Spintaliter,

eum Deus

:


153 ut qiiidem voltmt, per
stus
et

COMMENT.

IN f,EN.

154

Adam

et

Synagoga
est

significatur.

uxorem ejusChriUnde natus est
iu
fide.

A

nullus posset, idest nim mori. Tlenoch yenuit

Ma-

filius. id

populus gentium

Qui recte

Soth nominatur, id est positus

in

veritate.

Quod

aulem

dicit

:

Semen aliud pro

Abel, significat bo-

thusatam, et facti sunt omnes dies Mathusalx nongenli sexayinta novem anni, et mortuus est. Hic oritur quaestio famosa, et disputatione mulforum ecclesiasticorum ventilata, quod juxta dili-

octuaginta octo, genuit Noe. et tiunt simul usque ad diem nativitatis Noe anni vitse Mathusalee trecenti quinquaginta quinque. Sexcentesimo anno autem vitae Noe diluvium factumest, rii nomen ejus Enos [Z., quem vocavit Enos]. Quomodo Adam homo interpretatur, ita et Enos juxta ac per hoc habita supputatione per partes, nongentesimo quinquagesimo quintoanno Mathusalse Hebro?a? lingure veritatem homo vel vir dicitur. Et congrue hoc vocabuhim habuit. De eo enim scri- g diluvium fuisse convincatur. Cum autem supra nongentis sexaginta novem annis vixissse dictus ptum est Istecapit invocare nomen Domini; vel, sit, nulh dubium est quatuordecim annis sicut quidarn transtulerunt vixisse Tunc initium fnit inpost diluvium, sicut in Septuaginta invenitur. Et vocandi nomen Domini. Licet plerique Hebrffiorum quomodo veruin est quod oeto tantum animffi in arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini arca salvae factse sunt ? Restat ergo ut, quomodo et in similitudine ejus fabricata sint idola. Aliqui in plerisque, ita et in hoc sit error in numero. Si[Z., alii] vero volunt quod ideo dictum sit eo quorl unum de decem nominibus Domini, quo apud quidem in Hebraeis et in Samaritanis libris ut beatus Hieronymus scribit, ita scnptum est Et vixit Hebraeos vocatur, primuin Enos reperisset, quod Mathusala centum octuaginta septem annis, et Hel. Allegorice [Z., Verumtamen allegorice] sucgenuit Lamech ; et vixit Mat/tusala, postquam gecessores populi Christiani signiticantur, qui nonuit Lamech, septingentos octuaginta duos annos, men Domini invocant quod est Deus. et genuit filios et fihas ; et fuerunt omnes dies MasAPUT V. thusalx, ut noster interpres transtulit, anni nonVers. 1-4-. Hic est liber yeneralionis Adam, genti sexaginta novem, et mortuus est. Et vixit in die qua creavit Deus hominem ad similitudinem Dei fecit illum, et reliqua usque et vocavit p Lamech, centum octuaginla duos annos et genuit nomen eorum Adam in die qua creati sunt. Bene Noe. A die ergo nativitatis Mathusalee usque ad diem ortus Noe suntanni trccenti sexagintanovem. ait, et vocavit nomina eorum Adam, id est, homo. Hominis autem nomen tam viro quam feminae His adde sexcentos Noe, quia in sexcentesimo convenit. anno vitffi ejus diluvium factum est;atque ita Vers. 5-7. fit ut nongentesimo sexagesimo nono anno vitae El factum est omne tempus quod vixit Adam, nongenti triginta anni, et mortuus suae Mathusala mortuus est, et anno quo ccepit est. Juxta tropologiam, utnonnulli interpretantur. esse diluvium. Cnde Matlnisala iuterpretatur, moranui Adai uongenti triginta, tres leges, vel fidem, tuus est. Quomodo enim eum cum patre transla-

nos Novi Testamenti pro patriarchis, et prophetis. et martyribus, qui occisi sunt a mala parte populi Judffiorum. Moraliter vero per Adam et uxorem suam sauctus quisque et caro demonstratur per filiuru sensus perfectus; per semen aliudpro Abel boni sensus pro bonis iutelliguntur. Vi.iis. 26. Sed et Seth natus est fitius et voea;

gentem supputationein quatuordecim annos pest
diluviuin Mathusala vkisse referatur. Etenim
esset

cum

Matliiisalaannorumcentumsexagintaseptem, genuit I.amech. Rursum l.amcch, cum essetanno-

rum centum

:

:

:

;

;

spem

et

charitatem, vel tcmpus

fetatis

Chriti si-

tum
[Z.,

fuisse,

et

diluvium

prreterisse

putaverunt

gnificant.

Vers. 8, 9-21. Vixilque Seth noiigenlorum duodecim annorum, et mortuus est. Vixit quoque Enos qui [Z., postquam] yenuit Cainan, nongentorum quinque annorum, et mortuus est. Caiuan lamentatio vel possessio eorum dicitur. Sicut enim

putabant]?Ob hoc signauter trausfertur mortuus est ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo, ut iu quodam volumine reperi, fuisse defunctum. Soli enim,

diluvium

Scriptura testante (/ Petr. iii, 20), octo homines in arca evaserunt. Sed qui quatuordeciru

derivativum nomen, quod est eorum [Z., derivatum est nomen, quod Cainan facit, possessio eoium]. Sed in hoc quod anni tihoium Adam decrescunt, siCain possessio,
ita

Cainan

facit possessio

gniticabat

quod minuendi essent anni generis huse. Seiiuitur
:

annis eum vixisse referunt post diluvium, magis ad spiritualem intelligeutiam tendunt, videlicet supcr Christo interpretantur quoniam ipse est solus cujus vita nullam sentit ffitatem. In majoribus quoque [F. teg. quippe] suis diluvium Noe
;

mani post
lam.
et

Vers, 21-27.

— Porro

sensisse [Z.,

non

sensisse] videtur.

Benoch genuit Mathusa-

Yehs. 28-30.

Vixit autein

Lamech centum

oc-

ambulavil cum Deo ;subauditur in conversalione) et non apparuit, quia lulit eum Deus. Henoch [Z., Porro Henoch] dedicalio interpretatur, sicut superius ostendimus. Sed qu;erendum est quare tantopere servatus est a morte ? nisi ut ostenderetur quid omnes homines potuissent si non peccassent. Attamen moriturus erit, ut dehitum solvat humanffi naturre, et quod Christum noluit.

loginta duobus annis. et yenuit filium, vocavitque

nomen

ejus Xoe dicens : Isle consolabitur nos, et Isle rerehqua. Vel .sicut aliqui transtulerunt quiescere nos faciet ab omnibus operibus nostris.
:

Lnde Noe consotalio

vel

requies

interpretatur.

Consolatw, quia liomines cousolati sunt in dicbus ejus, dum a peccata exstineli sunt in diluvio. Requies vero pro eo quod sub illo omnia retro opera

135

ANGELOMl LUXOVIENSIS MONACHI
per dihivium, sive quia requiem
in

156

quieverint

A

sentia [F. praescientia]. sed tititur
usitatis

area

prsestitit

animanubus.

CAPUT
Vers.
2.

VI.

Scriptura saera nobis verbis inteLligentibus, ut coaptet se noBtrae parvitati, quatenus ex eognitis incosnita

Videhtes fitii Dei filia8

homiman
dieit.

qubti

Gognoscamus.
\'i

essmi pulchree,
fiiios

et reliqua. Filios Dei filios Seth,et

us. 9-12.

fi;v

liominum progeniern Cain
filii

Sed postfiliabus

sttu atque
li

perfectm

in

generationet Noe. Noe generationibus suis.

irir

/«-

Si

nnl-

quam

Seth, eoneupiseentia

vieti.

ex

Cain semine indignissimo connubia junxercnt, ex tali conjunctione homines immensi corpore, viri-

- sine peccato, quomodo abquis perfectus esse potest? Perfecti aliqui dicuntur, non sicat perii-

ciendi sunt, sicut in

illa

immortalttate qua eequasicul esse

bus superbi, morihus inconditi, quos
ahbreviavit

Seriptura
Ileo. e(

buntur angelis Dei, sed

posshnt

in

hac

Gigantes vocat. procreati sunt. Displicuit

nnatione
est
in

perfecli.
stta,

illis tenipus vihe. GLantes enim vocant Grseei juxta sermonis ctytnologiatt) fahulose quasi terrigenas, iil est terra genitos, eo quotl im-

generattone

Unde signanter addltum ul ostehderei non juxta
juxta
generationis

justitiam

cbnsummatam, sed
:

suae jiisiiiiam etini fuisse

jhstum.Etb

stquodin
lus erat in

mensa mole,

et similes sibi terra

genueril

:

gt enini

Hebrfleo dicituf

Noe

oir jusin

terra dieitur. Palso opinanlur, qui

putaril pfaSVa-

B generationibus
illius

suis, cutn

Deo ambulabat, hoc

est

ricatores angelos

cum

filiabus

hominum

ante dilQ-

vestigia sequebatur.
1:1.

est

vium coneubaisse, et exinde natos gigahtes; id nimiium grandes et fortes viros de quihus terest.
:

Viii-.

-

Di.riii/tie

unirrrs.r
-

rumis

renit

/iiiiiiiniis nd Xoe : Finis coram me. Universx enith

ra coinpleta
Vb»9i
ritus
3.

— Dixiqtte Deus
in

significatur omnium morlalium, iu-a-ler illos

Nori prrmnnebit Spiest, et

qui in arca salvandi eranl.

meus

kominein xlernum, quin taro
:

Hebrteo scriptum est Noh judieabit Spiritus meus homines istos in sempitrrnnui r/uoreliqua. lu

llli igitur quasi seminarium secundue originis servati sunt. Sequitur Et disperdam eos cutn terra. Quomodo cum terra.cum
:

niam earosunt.
pnifirat,

dixisset

:

enim iram in hoc loeo riet earofragilitatem humanis natiira\ qua-i Quia fragilis est iu hominibus conditio,
Spiritus

a?ternos servabo cruciatus [Z,, asternum servabo cruciatum], sed hic illis restituam quod VbRS. 1. Fac tibi areain de lignis l.rrujaiis. merentur. Ergo ifa non severitatem, ut frequenler Ligna Isevigata, fortia 6t ihsolubilia, de quibus alia in nostris libris legitur, signiticat: sed clementiam q translatio dicil quadrata, ut arca nec venlorum vi Dei sonat, dum peecator hic pro suo scelere \isitaqharum inhndatione solveretaf. F.i bilumine tur. Ilnde et iratus Deus loquitur ad quosdam Xon faties intrinsecui ri extrihsecus. Hitumcn est ferventissimum et inviolatissimtim gluten, cujus est visitabo filias eorum, rian furriul fornicatce, et virtus u ligna ex eo linita nec vermibus e.xedi, sponsas eorum, cum aduileraverihl [Ose~. n, !). Et hec solis ardore. vel ventorum llatibus, vel aqttain alio loco Visitabo iti rirr/a iniqmlates eorutn, el in /irige/lis prrrnta coriim miserieordiaui itulrm rum possint mundationibtis dissolvi. Tirrritlorttrn CUbttOTUm rrit lonVER8. 15, meam non aufrram ab eis (Psal. i.xxxvm. 33 Porro ue viderelur in eo esse crudelis. quod peeeangitudo arcse; quinquaginta cubitorum latitudo el tibus locum pienitentia-nondedisset, adjeeit,erttn£triginta cubitbrum altitudo illlus. Quale'ta ergo
1

non eos ad

Tradunt enim doctores terfecunditatem longe inferiorem esse post diluvium quam ante, et idcirco horainihus carnem edere tiCentiam esse datam.et ante etiam diluvium fructibus terrw solummodo viclitasse.
terra postea remansit?
ri'

vigorem

et

:

1

t

:

,'

.

que dies iltius eentum viijinli ahnohtttl, hoc est hahebunt centum viginti annosad agendairt poenitentiam Sed quia genus humanum illius temporis agefe pcenitentiarn contempsit, noluit Deus teitlptts
.

exspectare decrelum, sed viginti
test
ait
:

annorum

spaliis

amputalis, anno cenlesimo induxit etiam ipiritui anima
.\oii

diluvium. Po-

speciem vel formam debemus inteliigef^ ? quatuor angulis eam ex imo assurgenpaulatim usque ad sinuhi in antem, el eisde gustura atlractis, in spatium unius culiili colleclam. Sic euim dicittif, quia in fundamentis tiv, enli cnliiii. in longftudine quinquaginta sint,
arca?
I
I

videttir,

.

I

pertrtahebit ipftitus
tale est

xternum,

anima
talis,

in

carne

in

ideo quod meus in horhine in Non permanebit quaisi dixissel seteffthffl, quia homo non spiriintelligi, et
:

ei in

altittldine triginta, sed
ita
ttt

collecta

in

dScumen
et lalitu-

ahguStuto,

cubitum

sil

lohgitudinis

dihis. El vere nulla potuil

lam conveniens

et

con-

sed carnalis

VERS. d-8.
litia

e.st. Sequitur Vidrns autrnt hrtis quOd
:

intillii Ki,i-

gfua arcse species dari, quftm ul sumfflo velut e tei i" quodam angosto culmen defenderel Imbrium ruinas, et ima in aquis quadrata stabilitate consisfens hed ImpUlSu ventorttm, hee intpettl ttuctunm, nec inqhietudine animaiium qdae tntrinseiil.
.iiil

hotninitm esset
1'irniliiil ruiii

In tertd,

el

caetera

usquequo
dicitur

ait
et

:

tjUbd /loiniiirm fetissei '" Irrru.

reliqua. Qusefithr quid est

quod de Deo
NunqUid
in

inrliu

,iri

possil ant toefgi.
i

pcBnittiisse eunj

hdminem

fecisse

Et iterum, tacDeticfi

tuidotore
poanitentia

cotdis ih ttiniecui ?

Ccenacula ttristcgafadei fnett.Quod alia translatio, videlicel bicamerata in inferioribus,
Vers.
16.

aul
esl

dolor cordis cadere pofest? Sed
>\r

sciendum

quia Deus hon

facto suo pceriitel

aul dolet, sieut dolel

Imuuo, eui est de

omnibus

tricamerata insuperioi ibusdicit; ita ul quirique habitationum distinctiones in ea esse adverttmas inferiora ejus loca stercoribus el spurcitiia essedepu:

rebus omnino tam fixa sententia

quam

certa prae-

tata,

ne animalia,

et

praecipue homines, fimi fetore

57

COMMENT.

IN T.EN.

158
sibi
et

vexarentur. Hnic autem superior et contigua cainera eonservandis pabulis anmialiiim deputaretur. In

A cum

uiansiuneulis convcnientium

escis

eoriiin ferre potueiit?

Tradunt enim Bebrafi qubd
fuit,

hos

iMtri

>

usus inferiores partes, qine hiea1'uisse.

Moyses, ut de
/Lgyptioruin
hit

illo

Seriplura dicit,
et

Supeneree toro partes, quee trioameratee dieuntur, ad liabitaeiilum primo liestiis vel auimalilnis immiliodislinetas.

meral.e clieuutur, tradunt

erinlitus

omni sapientia seeundum artem

ribus vel seipentilius deputatas esse.

Ah

his vero

congrua in superiorihus looa mitioiibus animantihus stahula tuisse. Supra omnia vero in excelso hominihus sedem loeatam. ut pote sicut honore et
sapienlia anteeellit, ita et loco cunetis prseeellere

animalihus

;

et sic

intelli^iintur.

quinque mansiones in ea esse Prima stercorina, secunda apothe-

auimantihus, quarta mansuetis, quinta hominihus. Feneslram in arca faries, et in
earia, lertia feris
iniiihi
i

oiisiniiiiiii/iis

summiitUem

ejus.

Fenestra
fieri

geoinehicam, in qua proeeipue /Egypti eallenl, cuirum numero in hoe loco posuerit. Asserunt eniui euhitum peometricum tantum valere quantum nostra cuhita se\ valent. Lege Origenem super liae re contra Apellem disputanteni.Denique quod refert Scriptura, ingressa fuisse animalia omnia aream, non Noe colligenle, sed juhente Domino actum est, et ejus nutu coacta sponte praefinito numero veniebant ad arcam. Seu qu.erunt aliqui quid de piseibus vel alitihus [Z., altilihus], qu83 in aqnis vel super aquas vig verepossunt, intelligendum sit? velsi ciniphes mi-

ideo in eonsuminitate [Z., summitate] arcae
juhetur, ut haberet unde

emittere potuisset aves

ad explorandam terras siccitatem. Ostium au/em arcse pones e.x latere deorsum. Tradunt enim etiam ostium quod ex latere factum uieitur, eo
loco fuisse, ut inferiora, qure dixit bicameraia, icfra se haheret. et qu;e dixit

mures et stelliones, et csetera arcam introducta fuissent ? ct utrum amplior eorum numerus fuerit quam qui est delinitus, et ubi fuissent [Z., si ibi fuissentj ? Sed admonendi sunt, quos haec rnovent, sic aceipiendum
nutissimi et muscae,
talia in

tricumerata superiora

a loco ostiiappellata
lia

suiit. Et inde ingressa animaper sua qua?que loci secundum qnae supra diximus, congrua discretione divisa sunt.

repunt super terram, etnearca quae possunt [Z., solent] in aquis vivere, non solum mersa, sicut pisces, verum etiam supernatantia, sicut multte alites. Deinde cum dicitur, masculus et femina
quia dictum
cesse
est,

qui

et

non

fuerit conservari in

Sed

forte quserit aliquis

si

hahet aliquod sacra-

erunt, profecto intelligitur

adreparandum

dici.

Ac

per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse quae posterium perfectum corporis Christi. sunt, sine concubitu, de quibusque rebus vel rerun corruptionibus nasci. Vel si fuerunt, sicut in trecenti habent infra se quinquaginta et decies triginta. Sic quippe humanum corpus, si jaeentem « domibiis cousueverunt esse, sine ullo numero dehnito esse potuisse. Aut si mysterium sacratissimetieris hominem, sexies habet longitudo latitumum quod agebatur, et tantae rei figura etiam vedinem, et decies altitudinem. Nam longitudo jaeentis hominis a verti^e usque ad vestigia metienritate faciliter [Uterq. cod., faceialiter] non posset
istius arere ?

mentum mensura

Hahet

mysSexies enim
igitur

da

est, et latitudo a latere usque in latus, et altitudo a derso ad ventrem. Quse ftgura apte Christo convenit propter longanimitatem omnia suffereni.

impleri, nisi ut

omnia

ibi certo illo

numero

essent

quas vivere in aquis,

illius

possunt

;

non

fuit illius

natura prohihente, non hominis cura ista, velillo-

tis tid<

et

amplitudinem

eharitatis, et
:

suhlimita-

rum hominum,

sed divina.

Non enim ea Noe

ca-

tem spei
tolle

teternae.

Vi:rs. i9.


et

Sequitur

piens intromittebat, sed venientia

et intrantia per-

Ex

septena

septena

omnibus animantibus mundis in arca, de immindis vero
.

mitlebat. Ea porro qu« sic habent sexum ut non habeant fetum, sicutmuli et mulas, mirum si fue.

duo masculum et feminam Sedel de coiatiliet sejjlena, masculum et feminam, ut salvetur semen super terram ? Quid sibi vult, duo el duo, septena et seplena ? An qualuorex immundis, et quatuordecim ex mundis animalibus induo
et

runt [Z., fuerint]

ibi,

bus cwli sepiena

ihi fuisse suffecerit,

num
et

genus, et

si

ac non potius parentes eorum equinum yidelieet atque asiniqua alias sunt, quse commix-

telligere

debemus introdueta

fuisse ? Minime.

Non

duo lum

duo propter quatuor, sed propter mascuet feminam. Nam de immundis tautummodo duo, et de mundis solummodo septem. Ideo imet

mundapari numero
ut haheret
Ft

posuit,

munda

vero impari,

unde hostias Deo de mundis immolaret.

hene pluriora fuerunt

propter futurum
quae prodessent

munda quam immunda usum humano generi, qui ex
ut pluriora

gignunt. Sed hoc ad mysteriuin pertinebat. Habet enim et hoc genus masculum et feminam. Quod enim de pace et unde se invieem non debellarent dirisi generis animantia, sentiendum est? Sicut enim Dei nutu adducebantur in arcam, ita et Dei nutu conservabantur in arca. Seu enim secundum genera sua mansiunculis dividehantur, aut sejuncti [Z,, si junctim] manerent, Dei tamen potentia gubernabantur. Lege librum beati Augustini quintum
tione diversi generis genus aliquod

mundis debebatur hominibus,

essent

decimum de

Civitate

Dei de arca disertum.

quam qus

nocerent. De quihus-

Solent etiam nonnulli quaestionem facere

quomo-

queanimantibus dictum est, in quibus eratspiriius vitse. Non solum dehominibus, sed etiam de cajteris omnibus qui vitali aura vescuntur. Notandum est quod movere solet quosdam utrum tanta eapacitate

do leones et aquihe,et caetera hujusmodi qaee carnibus vivere consueverunt, in arca pasci potnerint ?
Forte,utdoctores opinantur,et alia animalia prwter

arca describitur. ut esse animalia tanta et tot

numerum definitum propter aliorumeseam in arcam fuerunt intromissa, vel aliqua cibaria pra?ter

159

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI

160

carnes aviro sapienti, vel Deo demonstrante, quae talium quoque animantium escis convenirent,

A

tes et

redeuntes.
et

Dum

dicitur

:

Reversx sunt aquo?
litte-

deterra

eunteset redeuntes, videtur. juxta

quod magis
[Z., et

credibile est.

Nam
est,

scimus multa anietiam pomis vesci

malia, quibus caro cibus

Quid [Z., Quid vero] de potu animalium sentiendum, de quo nihil dieit Scriptura ? Suntquidam qui putant uuius diei escam arca vel potum in mullos prodesse dies illatum animantibus, vel forsitan ad totum annum quod verius esse potest. Sed dimittamus incertas conjecturas, et concedamus divinae potentiae de creatuvesei].
ris suis facere

poma

ram, quia omnes fluviorum ac rivorum decursus per oceultas terrae venas ad matricem ahyssi redeuntjuxtaillud Salomonis Allorum unde exeunt
:

ftumina, revertuntur, ut iteruin fluanti Eccle. Vers. 6. Post quadraginta dies aperuit

i,

7).

Noe

feneslram,et emisit corvunt. qui eijrcdiebatur et non revertebalur. In Hebraeo scriptum est exiens et revertrns, donec siccarentur aqux de lerra. Sed
ideo, ut nostra translatio innuit,

non

est reversus,

quod

voluerit [Petr., voluit].
VII.

Vers. 1-19.

— Et inclusit
?

CAPUT

quia aut ab aquis est absorptus et intrremptus, aut ahquo cadavere supernatante est illuctus, et

eum Dominus

deforis.

desuper sedere

est delectatus,

Quomodo enim posteaquam clausum est, ut [Z., et] nullus hominum extra arcam fuit, inbituminari B
extriusecus ostium potuit

turaliter refugit,

de qua dicitur

quod columba qute cum non
:

nain-

venissel ubi requiescerel pes ejus,

reve?'sa est

ad

Hoc enim

sine dubio
aquffi

rum

divinum opus
aditum,
quitur
:

fuit,

ne ingrederentur

per
Se-

quem humana non munierat manus.

arcam. Verumtamen requirendum est cur quadragenario numero pluvia inundabat, et iteriira post quadraginta dies dicitur Noe fenestram arcae aperuisse ? Quadragenarius enim iste spiriin
taliter tribulationem pienitentiae ostendit. (Juod vero post quadraginta dies fenestram aperuit, significat jejunio coelum reserari. Ideo Moyses et

Vers. 20.

Quindecim

cubitis altior fuit
si

super montes quos operuerat. Quaeritur,
transcendit quindecim cubitis, altitudo
tis,

aqua aqua
cubi-

[Z.,

cujus altitudo] hunc aerem turbulentum, ut fertur, transcendit, ubi dicitur nec nubes videri, nee ventus [Z., dicuntur nubes videri, nec ventus,
etc.j

tanquam

Ehas. etiam et ipse Salvator, jejunia consecravit, tribus temporibus necessaria ante le-

sentiri,
est,

sicut
si

Sed scienilum
quilli

de Olympo opinantur ? terra spatium illius tran-

sub gratia. Sequitur At illa venit ad eum ad vesperam portans ramum olivx, et reliqua. Quare ramum
lege,
:

gem sub

Vehs. II.

portat, nisi quia typum Spiritus sancti olivffi cur et non aqua crescendo illum lnontem et aerem etiam tranadumbrabat? Quae columba Spiritus sancti, exscendere potuit? Suut tamen quidam qui putant q pulso alite teterrimo. ad Noe post diluvium, quasi nec terr;e inwqunlitatem [Z., .equalitatem] talem ad Christum post baptismum devolat, et ramos reesse, nec montium altitudinem tantam ante dilufectionisac luminis pacem orbi annuntiat. Sed anvium esse sicut nunc est. tequam descriptio hujus arcm ad calcem perveniat, Vers. 21. Consumptaque esl omnis caro quie notandumest; si Deus omnia fecerat bona, etiam

stheris invadere potuit,

movebatur super terram, et quibus spiraculum vitx est in trrra, mortua sunt. Si enim ita est, quid dicendumde animalibus quorum naturanec semper in aridis, nec semper in humidis vivere potest, sicut sunt lutri et vituli marini et multa avium genera in aquis victum requirunt, sed in
;

et valde bona, quid est quod munda et lmmunda nominanttir in ea animalia? Nunquid immundum bontim potest esse ? Sed sciendum est quia etiam

quod immundimi dicitur, in sua naturabonum est. Ad compai -ationcm igitur alterius naturffi, melioris. quasi immimilimi putalur. Denique bos estuielior
leone, videlicel quiamagisejus nalura eonvenit ho-

arduis donniunt, nutriuntiir et requiescunt

?

Di-

cendum est quia potuit virlus divina utramque eorum natuiam, donec diluvium transiret, temperare ut autin humido tantum.aut in aiido vivere
;

minis necessitati subvenire, proptcr
creata suntanimalia.de
terr \rvester,et tretnor
rj

quem omnia quo etiam subditur: Et ut
super cuneta tmimanlia

sit

possent. Nisi forte extra arcam inaliqua ejus parle loca illis prwparata esscnl unde et in aquis vivere
et in aridis

terrtv.

Ideohomo

terrore ceetcris aoimantibusprffi-

positus est.ut esset in solatium vindictffi transactae,

requiescere potuissent.

CAPUT

VIII.

Vers. 12. Recordatus autem Dominus Noe, adduxit spiritum superterram, et imminutxsunt aquse. De illo spiritu intclligi poiesi de quo dictum est Spiritus Dei ferebatur super aquas. Tudc
:

ne pauci homines a pluribus opprimerentur beetut scirent se irrationabilibus dominari, debere, non rationalibus. Unde el primi paranteG noet
stiis,

Btripastorespeenriim. non te«i

uin esse

le:

guntur. Cteterum spiritaliter inhoc quod tee

dicit

enim ferebatur
in

unum|

ut, congregatis aquis, locuin terra appaiuisset.

in

suum

[Z.,

Nuno autem

-t Factibx arcam, consiiium Patris ad Filium p intelligi de acceptione carnis. De tignis Itevigatis, id e>l de Judn-is lege fabncatis. Noe cum /ilus suis

adductus

dicitur, ut ablatis de medio aquis diluvii faciem terne revelaret. Potest el spiritus nomine ventus intelligi, juxta illud Psalmistffi El stelit spirilus procellx (Psal. cvi, 25), cujus llatibuscre:

in superinri loco Christus est ctim apostolis suis

;

aves
tio,

sccnndo. sancti designaatur pecorain terinnocentes Kgurantur besti<e in quarto, munin
;
;

diales innuuntur. Quintus vero locus

cum

Bterco-

bris

aqua cogeretur recedere.
3-5.

VtR§.

— Et reversx sunt aqux de lerraeun-

ribus infernus exprimitur Aliter

:

per ha ] c quinque

loca quiuque ascensiones Ecclesi» ostenduntur, id

:

161

COMMEMT.

IN GEN.

162

est catechumeri, baptizati.conjugati, poenitentes, sancti. Quod autem post septcm dies pluvia dcs-

A

scivit

Crea'or formidabiles

hnminum animos, ne

cendit, pluvia voluntaria post veterem
test intelligi, (ie

legem poqua dicitur: P luviam votuntariam
10).

iterum diluvio se deleri credercnt, dum ssepius inundationes pluviarum cernerent. Et bene idem

segregabis, Deus, et reliqua [l'sal. lxyh,

Quod

signnm securitatis in ceelo positum est, scilieet ut ali omnibus inspici potuisset, et ut pro quacunque
trihulatinne oculos eordis
liabitat in coelis.
a<l

dicit, ruplisuntomnes fonles, evangelistas; abyssi magnce profunditas Veteris Testamenti; cataractas cceli apostolos inteliige. Sed in hoc qund dicit Inclusii illum Dominus a foris [Z.., etnn

autcm

eum

attollamus, qui

:

ostendit Christum Ec.clesiam suam custodire a perseqiientihus.Quod igitur intulitomnem carneni consumptam, hiereticos preecavet,

Dom.deforis].

Sed qu.eritur cur diversi coloris datur hominibus?Propter securitatem et timorem. Unde et in arcn color aquae et ignis simul ostenditur, quia ex parte est caeruleus, etexparte rubicundus, ut utriusque judicii testis sint [Z., sitj,
unius videlicet.facti,
qui
et alterius

faciendi, id est

existimantes aliquos diluvium evasisse. sicut de Matiiusala putatum est.Quodque dicit, e«n/es et redeuntes, signiticat in persecutores vindictas et hae-

mundus
non

judicii igne cremabitur.

diluvii

delebitur. Hic

Nam aqua enim nonnullos movet
fuerint?

an

pluviae ante

diluvium

Sed videntur

reses in htereticos revertentes. C.orvus dimissus et R [Z., videtur] non fuisse, quia arcus non efficitur nisi ex radiis solis et humida nube. Poterat enim non reversus tiguram peccatoris vel diaboli tenet,

ad regnum Christinon
quie est reversa,
telligi, significat

revertentis.

Columba

vero,

fieri

ut ex roris et fontium, sicut ^Egyptus, irriga-

Adam,

sicut nonnulli volunt in-

tione terra fecundaretur.

ad paradisum revertentem per
potius
et

Vers. 18-!9.

— Erant igitur filiiNoe Sem, Cham
reliqua usque, ab his disseminatum
ter-

Christum.

si

lector accipere voluerit; vel

Japheth,

et

unumquemque justum ad Eccle.iam, cujus pes,id est sensus, in hoc modo non requiescit. Ramus
oliva? in

omne hominum genus super universam ram. Ab his enim et nepotibus eorum divisus
est

est

ore columbse confessionem significat Trinitatisin ore uniuscujusque sancti.Cwm virentibus

orbis.

Sem,

ut eestimatur,

Asiam. Dicamus,

inter-

prelationes singulorum

historialiter.

Sem

dicitur

foliis, id est

operibus perfectis.

nominatus, quod

nomen prwsagio

cepit. Ex ipso enim patriarchae et apostoli, et populus Dei, ex ejus quoque stirpe et Christus, cujus menlis et messis, frigus et sestus, xstas et hiems, ab ortu solis usque ad occasum magnum nomen ejus in gentibus. Cham Africam calidam, et ipse nox et dies non requiescent. Sementis et messis, id ast doctrinae Scripturarum. l'er frigus et sestatem p ex preesagio futuri cognominatur. Posteritas enim ejuseam terra? partem possidet [Z., obsidet],quae castitatem et fidem designat; pjr noctem et diem,

Vers. 21, 22.

— Non igitur ullra percutiam omsicut feci cunctis diebus terrm. Se-

posteritatis ac-

nem animam,

Vetus

et

Novum Testamentum.

Aliter,

per samen-

vicino sole calentior est.

Unde

et

tem
et

et

messem

doctores, etscripturas [Petr. scrip-

hodie .^gyptorum lingua

Cam

dicitur. Et

/Egyptus usque Japheth

tores] haereseos ostendit[Z., appellat]; per frigus,

Europam

sortitus

est.

Japheth,

latitudo.

Ex eo

aestatem, infidelitatem et fidei charitatem
et

;

per

enim populus gentium
dine Japheth dictus

nascitur, et quia lata estex

noctem

diem haereses

in

utroque Testamento
IX

volunt intelhgi. Subditur

Quasi olera virentia tradidi vobis omnia, excepto quod camem cum sanguine non comedatis. Sanguinem enim animarum vestrarum requiram de manu cunctarum bestiarum ct de manu hominis, et reliqua. Quanti enim effuderunt
Vers. 3-i.
ahi occiderunt

CAPUT

gentibus multitudo credentium. ab eadem latituest. E>e Japheth nati suntquindecim, de Cham triginta, de Sem viginti septem
;

siniul septuaginta

duo

fhiiit

:

do quibus ortae sunt

gentes septuaginta duae, inter quas misit

Dominus

totidem discipulos ad praedieandum. Vers. 20-22. Vcepitque Noe vir agricola exercere lerram,et plantavit vineam, bibensquevinum

sanguis eorum effusus non est, et hominem veneno.vel suspendio, et eorum sanguis non est eftusus Quomodo ergo Dominus eftusurus est sanguinem eorum, cum il-

sauguinem,

et

inebriatus est, et nudatus in taberculo suo. Et re.

!

hus [Petr.
vka,
et

ilh, ueiille]

qui occidit,sanguinem effu[Z.,
vitalis],

derit? Et in resurrectione ridiculum est, et in hac

ideo sanguis homiuis vitale

Quare tantus vir inebriatus esse legitur ? Hieronymus, ecelestis Bibliothecae interpres, dicit, quia inebriari vino nesciebat. Nec enim ante diluvium ieguntur homines vino usi iuisse [Petr., legitur vino homines uli]. Ideo specialiter de Noe dicitur: Ptantavit autem vineam.
liqua.

Forte, ut beatus

quo
ligi
;

vegetatur, et sustentatur, et vivit, debet intel-

quod

qui effuderit sive per scandalum, sive

perversitate doctrinae, in die judicii effudetur
eo, qui [Petr.,

ab

Ut aliquibus videtur, nudatio femorum post ebrietatem secuta est, quia srepius satietatem libido sequitur. Sed quod filii Noe incedentes relrorsum

quod]

sibi

videbatur habere

vitale.

Caeterum, historiahter, post diluvium primum esus carnium homini conceditur, videhcet propter infe-

cunditatem
litatem.

terras,

ut aestimatur, et hominis fragi-

operuerunt verenda patris, faciesque eorum aversx erant, etreliqua, morahterintelhgi valet. Aversaridicimus quod reprobamus.Quid est ergo quod filii verenda patris superjecti dorsis palho aversi
venientes operiunt, nisi

quod bonis

subditis sic

nubibus, et reliqua. Datur itaque signurusecuritatis,quiapraeVers. 13.

— Arcum meum ponam in

praeceptorum suorum mala disphcent, ut tamen
hsec ahis occultent
?

Operimentum aversi deferunt,

163

ANGELOMI LLXOVIENSIS MONACHI
phetb,
filii

164

quia dijucantesfactum,et venorantes niagisteriuui noluut videre quod tegunt. Sequitur: Vers. 2t. Ecigilans autem Noe ex vino, ciou didirissct qua> fecerat.ei /ilius suus mtnor uit :.\la-

Noe.
tilii,

proul

superius inuuimus, nati

sunt scptem

qni possederunt terram in Asia
Syriae-Coeles, ct Ciliei.e

abAmano. etTauro,

mon-

ledictus Cluuiiiau.
ut Scriptura refert,

Chanaan ipse est lilius Cham, Porro Cham, inquit, ///*< <s(
sercorum cru /ritibus
cur

tibus usque ad lluvium Tanain, sicut in libris Locorum beati Hieronymi comperi. In Europa vero

pater Qhannan. Seruus
ledictionem recepit
et
?

usque ad Gadira nornina locis et gentibus ivlniquentes, e quibus poetea immulata sunt plurima,

suis. Hio a multis requiritur

Cham

in fihis

ma-

Videlicet,

quia peceantibus

mer

non poenitentibus futura immuiet pwna. Sa?pe quidem reproborum nequiti;e hic quidem inultae proficiunt, sed in posterum feriuntur. Nequaquaui enim divina severitas inulta reLuaneiv peccata
permittit. sed ira judicii a

etcatera pecmaaent ui fuerunt. Suut autem CoGalatw, Itagog Scythse, Madai Medi, Jaban lones, qui et Graeci unde et Mare lonicum Tu;

bal lberi, qui

et

llispani, qui et Celtiberi, lieetqui-

dam

nostra hic correptione

Italossuspicentur.Mosoeh Cappadoees. Porro Septuagiutainterpietes Capturim Cappadocas arbritantur. lras Thraces. Nounulli quidem Gog et

Magog ad GotLoruin gentem transtulerunt, quia roproborum damnatione conquies cat. Sed juxta historiam prophetarum quoque g Oolhos omues retio eruditi niagis G-etas quam Gog appellare consueveruut. est, quiaterram Z., a terraj Chanaan, ejectis ChaVi.rs. 3.— Filii Gumer Ascenez, et Riphath, et nanaeis et debellatis, accepturos fuisse filios Israel, Togorma. Ascenez Grieci Regnos [Z., Rennosl voqui venirent de semine Sem, sicut historia sacra caut, Riphath Paphlagones, Togorma Phrypostmodum actum narrat. Unde et dicitur gas, Vers. 26. -*? Benedictus Dominu.s Deus Sem. Sit Vlrs. t. .'j.— Filii luban Elisa, et Tharsis, CeChiiniuui scrct/s iyns. Chanaan. lilius Cham, intliiiii et Dudaniiii. Ab lus ebimice tunt insulse naterpretatur inolns cnrum, quod quid est aliud nitionuiii in lerris stns.i•ir unilt/m luujtunii suam. patris, id est pro si opus eorum ? Pro motu enim et cognitionem, et gentein suam. De Ionibus, idest opere ejus, maledictus est. Graecis, nascuntur Helesei, qui vocantur .Colides, Vers.27.— DVatct Deus Japheth, et habitet w unde et quinta lingua Greeeiae .Eolis appellatur. tabernaculis Sctn. sitque Chanaan serous ejus. Denique Tharsis Josephus Cilicias arbitratur. Cur hoc intulit? Ue Sem Hebraei, de Japheth genInde et metropolis eivitas eorum Tharsis appellatium populus nascitur. Quia igitur lata est multitur Paulo apostolo gloriosa. Cetliim Citliii Z., tudo credentium, a lalitiuliiie. quod Japhetli inScitii.j a quibus hodieque urbs Cypri nominatur. terpretatur, nomen aecepit. (Juod autem ait, habiDodanim, Rhodii. Deniqiie. sicut iu Antiquitatum, tet in tabernaculis Sem, de nobis prophelatur,
inchoat, ut
in
:

m

qui in eruditione seieutiae Scripturarum ejecto
raele versamur.

Is-

libris lnvenitur,
littora,

omnes peneinsulas

et totius

orbis
videdixi-

Sed tunc completum

est historia-

terrasque mari vicinas. a Cneois occupa-

literquando Romani Judeam eeperunt. Vers. 28.— Yi.rit autem Noe posi dilurium trecentis quinquaginta annis, el impleti sunt omnes
dies ejus tfcongentorum
iiinrtiius est.

tas iisquo
licet a

ucianum possedere Britanmcum,
ot

Tauro

Amano

montibus, ut supra

mus.
ks. 6.— Filii Cham, Chus et Mesraim, et Fut Chanaan. Chus hodieque ab Hebrasis jfcthiopia nuncupatur, Mesraim, /Kgyptas, Fut Libyes, a quo et Mauritania tluvius usque in prsesens Fut dicitur. 1'orro Chanaan obtiuuit terram quam Judaei
\'i

quvnquaginta annorusm,
dieit

el

Cum enim

eam

vixisse post di-

el

quinquagiuta annis, perspicuum viginti, annos generationi illi, ut supra diximus, ad poenitentiam datos, et non vitae mortalium coustitutos.

luvium

trecentis

oslendit

centum

deincops possoderunt.
Vehs.
7.

— Filit

CAFLT
Vers.
1, 2.

\.

tltit.

it

Iti-gi ita. et

Chtis : Saba, et Evila, et SabaSnbalhaca. Saba, a quo Sabaei,
:

de quibus Virgilius

— Hx sunt generati<m<s (ilioruim Noe,
Solis ist thtircu virga

Sem, Cham et Japhelh. Filii Japheth Gomer, et Magog, et Madai, Jaban, el Tubal, et ctetera.

Sabxis.

Evila, Getuii in parte remotioris Afric:«\

eremo co-

Jam

incipit describere,

qualiter a

fili.s

el

nepoti-

bus Noe gentes exortue fuerunt. Sed sciendum est quia non hodie ita reperiuntur sicut in exordio ab
eis progenitae singulae

Sabathem, qui uunc Astabari nuneiipatur. Kcgma vero et Sabathaoa paulatim antiqua vooabula perdidetunt, et quee nunc pro
hsersntes. Sabatha,

fuerunt et
penitus

nomina accepeab

veteribus habeant, ignoratur.
Filii

runt.

Quoniam,

ut beatus Augusiinus ail, aut

Saba,

•!

Dadan

hostibus interemptte
priis

fuerunt, aut a pro-

vulg.. Filii

lltt/iiiii:

/ilius Sulia, Dadan. ['/., Saba etDadan]. Hic Saba per

sedibus ad alia loca

transierunt et antiqua
in-

stn lilteram soribitur,
i(iio

snpra vero per samech. a

quoque vocabula perdiderunt. Verumtanien ae
discusse praeterisse,
cut
in

iliximus appetlatos Sabffios. tnterpr-etatoiergo

doctoribus
fuerunt,

videremut, multa ex eis, sireperimus, et nobis tradita

Saba Arabia.

Nam

in

ssptuagesimo primo psalmo,
et

ubi nos habeinus: Reges Arabtim

Saba munera
ait,

etiam

qaaJiter

ab

bula sumpserunt,

inserere

hominibus couati sumus. Ja-

offerent.m Hebrffio soriptum est

:

Reges Saba,pvi-

mum uomeu per

lin, ut

Hierouymus

secundum

:

ittii

COMMENT.
in

I\

GEN.
vocant. Nonnulli Aatiochiam
ita

i<)6

per samer/i. Qad&P quippe gana est ISthiopiaB
ocpideptali plaga.

A

iii.-nn

appellatara

putant,
fste oce-

Yuis.

8.

Porro Qhus genuit Nemrod.
erat
reliqua.

pit esse potens in terra, ei
cnriiiii

robastus venalor
isu-

Doftiina, gl

Nemrod
'/...

arripuit

insuetani prius in populos

populis,

tyranni-

dam, regaavitqua
ab eo
il>i

in

Babyion

£.,Babylone, quia

terminus Chananxorum m Utque Gazam, doii, r e§rediaris Sodomam, et Gomorrham, ei Adainaiii. et Seboim, usque Lesam. Oaeteree propria nomina petinent. Hoo tantum adnotandum videtur
Vbrs. 10-Sl.
fini

— Et

ntibut n Siilmie Gernr

coufusse suut Unguse turreru sedifioan-

quod Lesa
detluunl.

ipsa

sit

qusa nuno Callirhoe dieitur,
in

Babet appellata est, quee interpretatur confusio. Regnavit autem et in Araek, hoc est iu Edissa, et in Arekad, quae nuuc dieitur Nibisis \Z.. Nobilis. Ley. Nisibis], et in Chalanne, qure postea a Selouoo reire dicta est Seleucia. Qui coutiiim, et

uln aquae calidae prorumpentes

mare Mortuum

VerSi 22. — Filii Sr/n Eiam, el Assur, et Arphaxad,el Lud, et Arum. lli ab Euphraie fluvio partem Asiae usque ad Indicum oceanum tenent. Estautem Elam, quo Elamit;e, principes Persidis. grue robuslus venat rcoram Oomino dioitur, seu, De Assur jaui dictum est, quod Ninum urbem consicutin quibusdam codicibus invenitur, quod meliusnobis videtur, robustus venator contra Domi- B diderit.Arphaxad^aquoChaldasi^Lud, aquoLydia. Aram,aquoSyri, quorum metropolisest Damasous. iiinii, id est hominum terrenorum suppressor et Filii Aram Hus, et Hul, el Gether Vers. 23. extinoior Erigebat ergo Z.. iste igitur erig. cum ej Mes. Hus. Trachonitidis ot Damasci conditorinsuis populis turrom oontra Dominuni, in qua est tor Pakestinam etCosle Syriam tenuit principatum, impia significata superbia: quoniam dominatio a quo Septuaginta interpretes in libro Job, ubi in imperuntis in liugua est, et ibi est damnata superHebr.eo scribitur, terram Hus, regionem Ausitibia, ut non intelligeretur jubens homini, quas nodem transtulerunt. Hul, a quo Armenii. Gether, a luit iutelligerc, ut obedirot Deo jubenti. Sic illa quo Arcanii sive Carii. Porro Mes, pro quo Septuaconjuratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem giuta interpretes Mosoch dixerunt. hi sunt qui inteUigabat, abseederet, noc se nisi ei oum quo lonunc vocantur Kaeones. qui potorat aggregaret, et perlinguas divisae sunt Yuis. 24. 25. At rero Arphaxad genuii Sala gentes dispersaeque per terras. Sequitur [Z., Sela], et Sala genuii Heber. Et Heber nati Vers. ii. De terra illa egressus est Assur, et sunt duo filti iiiiiioii uni Phaleg et nomen fra ;ri;/i/inirii Niniren, et Roboat eivitatem, sicut in tris ejus Jectan. Heber, a quo Hebrsei, vatieinio quihusdaui eodicibns invenitur. De hac terra Assyrioruni pulullavit imperium.quiex nomine Nini, „ quodam iilio suo Phaleg nomen imposuit, qui interpretatur divisio, ab eo quod in diebus ejus linBehs tilii, Ninum condiderunt, urbem maguam, guee in Babylone divisaa sunt. quam Hebraei appellant Niniven. Quod autem ait, Vers. 26, seq. Jectam genuit Elmodad, el Saxilifir.iri/ Xinireu et Roboot rivitatem, non puteleph, et Asarmoth, Jare, et Aduram, et Uzal de mus duas esse urbes sed quia Roboot platese inDaebal [Z., Dedabal], et Abimalech, Seba, Ophir, torprotantur, it legendnm est, et adificavil NiniErila, Jobab. Harum gentium posteriora nomina ven et plateas civitatis. invenire non potui Ykrs. 13, li. vol ita vooantur ut primum, At vero Mesraim genuii Ludim, vel quas immutata sint, ignoratur. Possederunt ei Anamim Z., Auanim et Laabim, Neptuim, et autem a Cofene fluvio omnem lndiae regionem Petrosim, et Cesloim, de quibus eijressi sunt Phiquae vocatur Heria. listiim, et Cuptariiii. Exceplis Laabim, a quibus
:

:

;

;

;

.

Libyes postea nominati sunt, qui prius Futei vocabantur, et Cesloim, qui deinceps Phihstiim appellati

6APUT
Vers.
1-4.

XI.
et ser-

— Erat autem terra labii unius,
et reliqua,

sunt,

quos non corrupte Pakestinos dicimus,

monum eorumdem,

c;eterae

gentes sex ignotse sunt.quia bello /Ethiopi-

co subversre usque ad oblivionem prastentorum
[Z., proeteritorum]

nominum. Possederunt autem terram a Gaza usque ad extremos fines /Egypti.
Vers. 15-18.

dixerunt Venite, faciamus nobis civitatem,et turrem, cujus culmen pertingat ad cwlum, etc. Ideo turrem sua superbia constrnere voluerunt, ut celebrarent noet

usque

Chanaan genuit Sidonem primogeniUnit suum, et Hethxum, et Gebusxum, et Amorrhxum, et Gergesxum, et Hevxum, et Aracxuut, Asinxum, et Aradium, et Samariten, et Amatlixum De Chanaau primus natus est Sidon
[Z.,

men suum antequam
sive, ut

dividerentur, sicut Scriptura

testatur, seu utexplorarent

tur.

Sidona], a quo urbs Phoenicia? Sidon vocaDein Aracseus, qui Arcas eondidit, oppidum contra Tripohm in radicibus Libani. Aradii sunt qui Aradum insulam possederuut, angusriten,

quid essetsuperccelum, quibus lam videtur, ut haberent ubi fugerent, quia putabant iterum cataclysmo mundum deleri seeuti prius. Sed quaeritur utrum credibile sit tantse stultitiae esse homines, ut in ccelum altitudinem tediiicii eujushbet exigere se posse putarenl Quia solei superbiam stultitia sequi, et humilitatem sapientia, ideo turris hic superbiae loco posita est, et quia sua stultitia atque super"?

to

a Phcenicis littore separatam. Samaemissa nobilis Syriae Cceles civitas. Amath tam a Syris quam ab Hebrseis, ita ut apud veteres
freto

bia alta peuetrare studuerunt, ideo confusi sunt.
Fecit ergo superbia diversitates
litas

hnguarum humi;
;

dicta fuerat, appellatur.

Hauc Maeedones Epipha-

linguarum, ut quos turris dissociaverat, Ecclesia colligeret de
Christi congregavit diversitates

:

167

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI.
dissolutione superius pradibavimus, ubi
{'/,.,

168

qua

<le

A generibus
potestatis

divisit.

Undeeasdeinsyllabas etejusdem
conjunctas, a diversis in
;

Neinbrot meutionem feeimus, qui

quia] ipse

litteras aliter

quidem auctorlmjus turris exstitit, et primo omnium hominibus dominari et regoum dilatare studuit. Solet enim multos movere, an unum opus fuerit turris, el civitalis, vel duo ? A multis enim Eestimatur arcem esse et civitatis Babyloniae turrem illam. Ilujus enim civitatis mirabilem constructionem gentium commendat historia. cujus nimia disponebatur altitudo.quae in campestribus per situui quadratum ab angulo usque ad angulum muri sedecim millia tenuisse passuuin, simul per ciicuitum sexaginta quatuor [Z., sexaginta tres], ut Herodotus historiographus dicit. Aliqui vero turreni unam volunt intelligi, quam prwcipuam [Z., praecipue] inter alias erigere molieban-

venimus gentium linguis stepe etiam et eadem nomina, vel verba aliud aliquid siguitieantia in
alia lingua.

psalmo

:

atque aliud in alia. Ubi dicimus in ln virga ferrea (Psal. n, 9), in Graeco ha-

betur: en rabdo sidera [s* ptfou mAgpfi]. Igitur in l.utino sidera non ferrea significat sicut in Urasco,
la

sed astra. Sed notandum est quia illa lingua in sofaniUia Heber remansit. ex quo Hebraei dicti

sunt, in ea parte hominum quae Dei portio permansit, in qua et Christus nasciturus erat. Oporlebat enim ut in ea lingua salus mundo primo praeuicaretur, per

quam primum mors
titulus in

in .ravit in

mun-

dum. Ostendit quoque
jj

qua;in altitudinc quatuormillia dicitur tenuisse passuum, quod capitolium. ut idem doctor dicit, de lato in augustias coarctatur, ut pondus imtur,

cruce Salvatoris scriptus, hanc "ssr omnium linguaruin primam. Vers.10. generationes Sem: Sem centum

— Hx

erat

annorum, quando genuit Arphaxad,

et reli-

minens

facilius

a latioribus sustentaretur, in

qna

qua. Idcirco Sem repetit, ut ostenderat Abraham ex semine ejus duxisse originem, quia Hebraeo-

describunt templa marmorea, aureas statuas, plateas lapideas auroque fulgentes,etmulta alia.quse

rum consuetudo
tos

est ut

tantummodo primogeni-

nominent.

pene videntnr ineredebilia. Uude ait Scriptura Vi;ns. 5. Descendit autem Dontinus ut videret civitatent et turrem quam xtii/irabant. Nonnulli
:

autem omnes
per
dicitur

turres illius civitatis dixerunt, quae
ita

14-28. Sale quoquegenuil Heber et reusquequo ait mortuusque est Aran ante Thare patrem suum in terra nativitalis siae in l'r Chaldxorum. Heber interpivtatur transitor, quod
Yi.hs.

liqua,

:

numerum singularem
millies,
et

significatae sunt, ut

significabat Ecclesiam luturam, quse transiit ab intidelitate

intelliguntur
et

millia millium.

ad fidem, a

vitiis

ad

virtutes.

Sed requi-

Hinc Sciiptura subinfert:
civilatem. Sequitur

cessaverunl xdificarc

Vers.

7.


ibi

Venite igituret descendamus, et con-

fundamtts

linguam eorum. Descendere Dei
appropinquare]. Sive descendere

est

rendum est quid est quod de Aran legitur fratre Abraham mortuusque est Aran ante Thare patrem suum in Ur Chaldxorum ; Ur enim ignis di c citur. Unde et in Hebraeo legitur in Ur Chesdi (F.
; :

humanos
pinquare

actus inspicere, vel
[Z.,

eorum sensibus prodi-

casdim. Z.,
Chaldaai

cesi.), id est

:

in igne

Chaldaeorum. £t
i,

citur tam ad auxilium quam ad vindictam, quando curam humano generi praestat per obsequia angelorum. Angelis enim qui aderant, ut beatus Gregorius dicit, Dominus ait Venite, descenda mus, et reliqua. Qui ascendunt in eo quod Creatorem conspiciunt, descendunt in eo quod creaturam sese lllieitis erigentem examine districtionis premunt. Dicere ergo est Descendamus et confundamus linguam eorum, in seipso eis hoc quod recte agatur, ostendere, et per vim internae visionis eorum mentibus exhibenda judicia occultis motibus inspirare. (Juod vero plurali numero di:

ignem colunt pro Deo. Thare vero, ut Chald»i tradunt(Z., Tharequoque ut Hebraei trad.

cum

tiliis

suis

quia ignem

missus est a Chakkeis in ignem, adorare nolebat, in quo igne Aran

coiisumptus

est. Et

hoc

est

quod

ait

eura esse ante conspectum Thare patns in sequentibus plenius dicemus.
Vers. 29.
uxores.

mortuum sui, quod
et

Duxerunt autem Abram
uxoris

Nackor
et

:

Nomen autem

Abram

Sarai,

no-

men
chx

uxoris
et

Nachor Melcha

filia

Aran, patris Mel-

palris Jeschx. Jeschaipsa est Sarai. Deni-

xit,

descendamus,

et

iterum singulari. confudit
distinctione per-

Dominus labium universae terrae, sonarum sanctam Trinitatem, et

que Aran filius Thar.e frater Abram, et Nachor duas genuit filias: Melcham, et Sarai cognomento .lescliam, e quibus Melcham accepit uxorem Nachor, et Sarai Abram. Necdum quippe inter patruos, et fratrum lilios nuptirn fuerant lege prohibitae,

opcrationis uni-

tatem in majestate divina voluit ostenderc, sicut in cxordio huinan;e creationis dictum est: Faciamus honnnem ad imnginem et similitudinem nostfttm ; ut trinitas in personis, et unitas in potentia divinitatis

quas in pximis hominibus etiam inter fratrcs

et sorores initae suni.

CAPUT
Vebs.
1.

XII.

Dixit

tiittriii

Dominus ad Abram:

esse credatur.

Vers.

9.

— El idcirco vocatum nomen ejusliabel,
lin-

quia ibiconfusum >.</ labium universx terrx. et reliqua. Si Oeiis requievii abomnibusoperibussuisdie
septimo, undesubito tanta apparuit diversitas

guarum? Sed seiendum
sione linguarum

est

quia non

in

hac divi-

novum

aliquid condidil Creator,

sed dicendi

modos et formas in diversis loquelarum

Egredere de terra tua. et de cognatione tua, et de domo patris tui. et reliqua. Quffiritur cur eum praecepit de terra sua egredi, cum ipse de terra nati vitatis, iil est de terra Chald.rorum, egressus fuerat cum patre? .Nisi, ut quibusdam videtur, h;ee egressio non ad egressionem corpons perlinet, sed ad egresmm menlis, ne illuc voluutatem mentis haberet redeundi undecor-

:

fl

I

OMMENT.
illius
Fa

l\

GEN.

170

:'!..
nobis
cultal
,],.
iii
i

iliter
i

ad exemplum
tiosti a, id esi

A

fessus est
Potesl
tnin.

Dominum,spernens idola Chaldfeorum.
fieri

;eun
1

ii

isl

g

ieri $

de

autem
nii

ut,

bus
ii.:

indi, vel di
i

terreno

homme,

et

|iaui'(«s

iiiiios

quia Scriptura reliquit iucerTliara dn Chaldea profc-

co
est,

tioo

nostra de conversatione Z.,nosl a,
el
.

ctus, venerit in
i'iTti'

Charran,

quam

morte obiret, vel

moribus, vitiisqne prioribu quse nobis a nativitate velut consanguinitate conjuncla sunt. El de domo patris nostri, videlicel de

de conv.

stutiin

post persecutioncm
sil

Charram

vcniret,

et

onmi memoria mundi hujus, quo? domus diaboli dicitur, ut in psalmo: Obliviscere populum (uum
et

moratus. Si quis ergo huic solutioni contrarius est, quaerat aliam solutionem, et tunc. recte ea quse a nobis dicta sunt, improbabit.
il«i

diutius

Vi.ms. S,6.

domum

patris tui Psal. xliv,

14), veluti gentili-

naan,

et reliqua.

tate renuntiantes

possimus dilatari in terra quam monstrat nobis idem in populo Dei, et in congreu' Bdelium. et in terra ccelestis repromissionotan;iis, cum adveneril tempus introduci. Sed
iluni est
int

typum

tenuit,

iret in terram ChaHoc enim in figura Christi, cujus actum est, qui obediens .itri usquc

El egressus ut

J

I

,

quia duajrepromissionesadAbraham facuna, quod terram Chanaan possessurus g pervenisse, quse vallis estillustris, videlieet fertilis vel egregia virtutibus, atque in humilitate sita. essel in -emine suo. quod significatur ubi dictum Unde et congrue subjungitur: Chanmaeus autem -i Vade in terram quam monstravero tibi, etc. rat in terra, mundiales videlicet atque genAliavero, longe pn isti ntior, quod pater esset non tiles; qaanquam super diabolo possit intelligi. .'viitis Israehticffi, sed oranium gentiumqure
;
;

ad mortem pervenit. Quodque dicitur Pertransivit Abram usque ad loeurn (Z., lucum) Sichem, ct usque ad convallem illustrem, ipsum Christum ostendit per patriarchas et propbetas ad Ecclesiam
:

tigia seqnuntur, quod his verbis proEt benedicentur in t e omnes gentes. llli le Abraham benedicentur, qui Abrah;c tidem imitantur. Sed juxta historiam o-stenditur quod multi in exemplis sanctorum benedictionem consequuntur. Caeterum quoi ait: faciamque te in gentem magnam, virtutes ostendit. Magna gens est numerus virtutum. Verumtamen quod terra tua, etc, in cujusdam dicitur: Egredere d dictis ita reperi: Egredere de lerra tua, id est de lege naturse, de cognalione vero, de lege littera? de domo quippe patris, hoc est de lege Novi Testamenti;in terram quam monstravero tibi, id estin ccelum, de qua Isaias ait: Ocuii tuicernent lerram
3

ve

mittitur

:

Cbanaan quoque motus eorum interpretatur. Vers. 7-9.— Semini tuo daba lerram hanc.S\xx\a.
fsaJmographi Z.PsalmigrapM] Postula ame dabo tibi gentes, et reliqua (Psal. u, 8), ubi sedificavit altare, unitatem scilicet fidei in Ecclesia.Tetendit igitur tabcrnaculum suum, ab occidente habens Bethel, et ab oriente Hai. Bethel interpretatur domus Dei. Significat Judaeos, qui aliquando fuerant domus Dei per cognitionem, et quasi in oriente, durn sub lege fuerant, hoc est usque ad
illud
et

;

adventum

Christi,

sed

[Z.,

et]

propter incredulita-

tem suam deciderunt ad occidentem non credendo in Christum. Hai interpretatur chaos, id est voragine

ige(Isa. \xxui, 17).

rago intransmeabilis. Significat gentes qiue in voet profimditate peccatorum detinebantur
in

Animadvertendum
bat).

est quocl instabiiitatis

Aln-e

usque ad adventum
crediderunt
verus Oriens.
\

instabilitatem gentis illius significat

(Z., signilica-

qua3 relicto errore Christum [Z., in Deum], qui est
Christi,

Cens enim

bilitate
lta et

major futura erat de instasua quam quando habitavit in terra sua.
ipsius
et

ns. 10-20.

Dtscenditque
id

Abram

in /SSgyp-

Ecclesia de itinere suo, videlieet de carnali

lum.

Christus

videlicet
:

habitatione
Vhrs. 4.

resurrectione, ut aUquibus videtur,

majora preemia habebit.
Septuaginta quinque annorum erat Abram cum eprederetur de Charran. Hic indissosi enim Thara, lubdis nascitur qusstio pater Abram, cum esset in regione Chaldrea, septuagin:

quod scriptum est supernubem levem.
xix ),
gelio
:

hunc mundum, juxta Ecce enim Dominus ascendet
et

ingredietur
ibi.

JEgyptum

Isa.

— ut peregrinaretur

Sicut ipse aitin Evan-

Filiu*

Vulpes foveas habent, et oolucres cceli nidos; autem hominis non habet ubicaput reclimt

(Matth. vni, 20).
terra illa, de

— Prmmluerat
Mittam

enim farnn
in vobis

in

ta

annorum genuit Abram,
suae

et

postea in Charan

qua

dicitur:

famem

Charram)ducentesimo quinto aetaanuo mortuus est, quomodo nunc post mortem Thane Abram exiens de Chara septuaginquinquc anuorum fuisse memoratur, cum a t.i
(Petr. semper,
tis

nativitate

tum

triginta

Abramusqueadmortempatris ejus cenquinque annorum fuisse doceantur
.'

doceatur

Nisi

quia vera est

illa traditio

He-

quam supra diximus, quod egressus sit Thara cum filiis suis de igne Chaldreoruni, et quod Abram Babylonio vahatus incendio, quia
rum,
illud

Unde
eduxi
dies

adorare nolebat, Dei sit auxilio liberatus. et Doininus postea ait. Ego Dominus, qui
te

de Ur Chaldxorum,

et

ex

illo

tempore

ei

non famen panis, neque sitim aqux, sed audiendi verbum Domini (Amos. vni, 8). Deinde sequitur qualiter Abrani descendens in .Kgvptum Sarai uxorem sororem suam esse dixit; Nec meutitus. quiapropinqua erat sanguine, sicut ipse ait. Quaiu tamen Pharao, rex .Egipti, uxorem volens accipere, sed territus nimis, ubi ejus esse cognovituxorem, illassum reddidit. Hic enim innuendum est utrum conveniret Abram, tam sancto viro, ut celaret Sarai uxorem suam esse, et cur non magis poneret in Deo speui suam ne occideretur a rege? Ostenditur itaque in hoc ejus fac.to quod homo non debet tentare Domiuum Deum suum, qiiando
habet quod faciat ex rationabili [Petr., rationali]
6

vilffi et

tempus reputatur

retatis,

ex quo con-

Patrol. CXV.

:

171

ANGEI.OMl LIXOVIENSIS MONACHI

172

consilio pro anima sua. Feeit enim quod potmt pro vita sua quod aulem non potuit, illi comuii sit in quem speravit, cui et pudicitiam conjugis
;

A

commenilavit. Nec

eum

fides ac spes fefellit.

Nam-

nec polerat eos capere terra, et ceetera, usquequo ait, divisi sunt alterutrum n fratre suo. l.ot, qui interpretatur deelin tical Judseos qui non credendo declinaveruul a Deo.Abraham,proutsa>
significat. Greges l.ot et diversaconveuticulaJudaeorum infidelium interpretantur. Unde et bene dicitur: Etfactaest rixa inter pastores gregum \bram ei
pi

multisque propterea malis afflictus, ubi ejus uxoreui divinitus didicit illaesain cum honore reddidit viro suo. Sed uaove,

que Pharao a Deo

territus,

descripsimuSjDominum
et

anueuta. plebes

forte

quoniodo, cuin Sarai a Pharaone raptafuerit,

inviolata permanserit, licet oorpus sanctaruin

mu-

Lot.

Per

pastores

Abram

significantur apostoli

ait: Chananxus autem etPherezeus /lubila/iiiiit in terra illa, super immundis spirititamen bus interpn tantur, qui potestatem habebanl in Jupotest et aliter fceda necessitas oxcusari, quod da^is. Seu eiiam Lot significat hffireticos, quos juxta libruin Esther quaecunque mulierum placuisset regi apud veteres, sex mensibus ungebatur u eum Christiano populo terra, id est Ecclesia, non eapil. Sed pastores Cbristi el haereticorum seducoleo myrteo, et sex mensibus in pigmentis variis tores, qui pastores se dicunt sse. suis ovibue rixas erat et curationibus feminarum, et tune demum et contentiones semper excitant in Ecclesia, el ideo iugrediebantur ad regem. Itaque ita potest Beri dividentur ab invicem. Bece le a me, inquit Abram, ut Sarai, postquam placuerat regi, dum per annum ejus ad regem preeparatur introitus, et Abra- obsecro, ml L<it Si ad sinislram ieris, ego dexteram tenebo;sidexteramelegeris, ego adsinistram hre nmlta donaverit, Pharao posteasil percuss pergam. Proprium itaque concedit in hoc Domia Domino, illa adhuc intacta ab ejus concubitu

lierum non vis maculat [Z.,maculet], s d voluntas et excusare possit [Z., posset] Sarai, quod 1'amis tcmpore sola regi in peregrinis locis, marito connivente
[Z..

Christi. Per pastores Lot
1'haris.ei,

Sadducaei intelliguntur et

qui multiim inler sc altercati sunt. Sed

in

hoc quod

vivente].

resistere

nequiverit;

i

.

-

permansit. Sequitur

CAPUT
VEns.
ipse et
1-3.

-\lll.

Abram arbitrium [l.,om. arbUrium] suo,Judaico videlicet poinilo. ex quo carnem assumere dignatus est. Denique per dexteram lide>
fratri

nus, tanquam

— Ascendit

uxor ejus, et cumeo ad australem plagam. Eral aulem dives
valde in possessione argenti et inri l per iter quo venenit a meridie de .Egypto libeiatus ascendissedieil
;

Abram de /Egypto, omnia qux habebat, el Lot
ergu

vel vita futura, de

qua

Ecclesia ait

:

Lseva ejussub

capite meo,et dextera iUius amplexabitur
ii. ti).

me Cant.
elegerunt

Per sinistiam vita piwsens,

quam

reversusque
hel.
r

Judffii.
<-.

Unde
Bene

et dicitur

:

Elevatis autem Lot oculis

Pulchre

vidit

omnem

circa Jordanis
ait
:

regionem,

et

reliqua.

ad australem plagam,idest ad meridiem; non cnim legitur declinasse aliquando ad occidenlem. Sed occurrit
huic sensui illud
vitur
illa

ego dexteram teuebo, etc; quia iu die judicii multi ex Judseis credituri eruut in Dcum, etmulti ex credenAliter.
si

tu

ad

sinist)

am

ieris,

quod

sequitur,

ritexiens de ^Egypto fuisse dives valde

quomodo potue? Quod sol-

quod ait, eg ad sinistram pergam. Tunc enim Christus tanquam Abram
tibus reeessuri. Et hoc est
in credentibus, qui videbantur esseejus

Abram gravis

Hebraica veritate, in qua scribitur: vehementer. /Egypti enim pondere

membra,
haereticos

ad

sinistram declinabit,

Si

autem ad

gravabatur. Etlicetvideantur essedivitiae peooris,
auri et argenti,
eiijus

referre volueris, tuuc adimplebitur

tamen
abiit

si

jEgyptiae

sint, vii-o

saneto,

tura dicit, recede a me, obsecro,
esteis: Discedile u me,

hoc quod Scripquando dicturus

typum

tenuit,

in

LXX

legitur,

graves sunt. Denique non, ut umte venerat, in descrtum
in

maledicti, in ignem

num
etc.

[Matth. nxv,41). Unde consequentex subjun-

usque Bethel, sed sicut
abiit itinere suo

Hebraeo scriptum

est

gitur, si

ad sinistram

icris,

ego

dexteram tenebo,

peraustrum usque Bethel. Idcirco enimde ^Egypto profectus est, utnondesertum ingrederetur, quod eum JSgypto reliquerat, sed per austrum, qui aquiloni contrarius est, veniret addomum Dei, ubi fuerat tabernaculum ejus inter Bethel et llai. lgitur Abram in hoc quod ascendit de .<Egypto, Dominum ac Redemptorem nostrum signiticat, qui

Per dcxtcramprosperitatem

mundialem.quam
;

hieretici eligunt, interpretantur

per sinistram iu-

fidelitatem vei infernum. (ja<ni vero

Abram

di

ram

plagani

elegit, tideui, vel

regnuin sanctorum;

ut

superius

diximus,

descendit in

Egyptum.videlicel in hunc
terio

muqdum, expleto mys-

uostr8Bredempnonis,ascendit ad Patrem.Unde dioitur de Abram quod reversus sit per iter quo venerat in Bethel a meridie quia ipse unigenitus Kilitis in suis pnedicatoribus iu liue sieeuli

quod autem sinisliaiu, eoiiliaetionein voluutalis. qua in membris suis condescendit his qui in amorcm praesentis vitsa, quae significatur, ut Bupra diximus, per sinistram, commemorautur. Unde et Jordanis, ut quidam volunt, in hoc loco doetiinam hffireticorum ostendit.a quo irrigahantur universa, quia sic videtur suis, ut

bene

bene doctrina
/.. recte]

ip-

sorum

irrigetur.

Quapropter

rite

subininter-

;

fertur, venienlibus in Segor,

SegOT parvula

rsurus est ad Judaicam

plebem juxta
-

illud

:

pretatur, quia

illi

qui ab hsreticis decipiuutur, in

Cum

plenitudo temporis subintraverit, tunc

om

uiagnis videntur esse, sedin exiguitate ac miseria

nis Israel salvus fiel

(Rom.

xi, J 5).

dilnientur et ad uihilum tendunt.
\i.iis.

Vi.ns. .'..-12. Sed et Lot, qui erat cum Abram fuerunl greges ovium,tl armeula, vt tabernacula ;

13.

eranl,el peccatores coram

Homines autem Sodom ta pessimi Domino rjtmis.Sunerfiue

!73

COMMKNT.
est,

IN

GEN.

174

l.W etiamin- A silvestris habebat puteos bituminis multos. Itaque rex Sodomorum, et Gomorrhx terga verterunt, venitur; siquidero Sodomorum coloni apud lioraiiu-s mali et pecciiiorcs craut. lile autem dicitur in cecideruntque ibi, et qui remanserunt, fugerunt ad homines montes tuleruntque mnem mbstantiam eorum, nec conspectu Dei p sccatoi qui pi
additum

eoram Oornino,

9iout in

.

i

justus videri,

quomodo de

Zacharia

el

Elisabeth in

non ! Lot,
iliini

hanc eamdem esse Salisa, el interpretantur vituinstemantem, quod scilioet tertio nioiu terrae absorpta sit, et ex eo tempore quo Sodoma et Gomorrha. Adama, et Seboiii divino igni subversae sunt, illa parvula nuncupatur si quidem Segor tranfertur in parvulam. VaUis autem S, linarum, qu83 el vallis silvestris dicitur, sic.ut in hoc eodem ribilur, in qua fucrunt antea putei bituminis, repromissionis. Nonhoc iolura terrae promissum g posl Dei iram et sulphuris pluviam in mare Mortuum versa cst, quod a Graecis stagnum bituminis cst quara idere potuit. Non enim diclum est Tauappellatur. Idipsumest asphaltum.Mortuumautem tiiiu terrae tibi dabo quantum vides sed, Tibi dabo appellatur mare, quod nihilrecipit generum viventerramquam vides, cumet ulterior undique dabatium, neque assuetas aquis aves, tauri camelique r. El idcirco subjunsit: Surge etperambulaterlluitent. Denique si Jordauis auctus imbribus pisces ram in latitudineet ion^i<«di«e,"utperambulaiido perveniret ad ca quas ocubs uno loco stans videre illuc iutluens rapuerit. statim moriuntur etpinguibus aquis subnatant. Lucernam accensam fertur nou posset. Significabatur autem ea terra, quam supernatare sine ullaconversione,exstinctodemercarnale senieu ejus accepturum erat. Nam illud spiritale totius raundi iatitudinem possessurum gi lumiue.et vas demersum arle, quod bibat,diffierat. Duni dixit, ad orieniem et ad mare, quid diccile ha?rere in profundo, omniaque viventia, demersa licet et vehementer illisa, statim resibre. tum esl ? Solet enim Scriptura saucta, dura de Denique Vespasianum preecepisse natandi ignaros plagis terrae repromissionis loquitur, mare pro revinctis manibus in profundum dejici, eosque occidente ponere, ab eo quod Palaestina regio maomnes illico supematasse. Aqua ipsa sterilis et re occidentis plagae habeat. Verumtamen, ut quibusilam placet, spiritaliter Cbristus cum Ecclesia amara, cesterisque aquis obscurior, et quasi adudicitur levare ocuios a mundo ad quatuor partes stbe [Z., adustam] prasferens similitudem. Vagari terrse, per quas quatuor Evangeliafigurantur, cuisuper aquas bituminis glebas certum est atro bquore, quas scaphis appropinquantes colligunt, que omnis terra datur, ut alibi Postulaa me, et dabo tibi gentes, et ceetera [Psal. n, 8), Usque in haerere bitumen, et ncquaquam ferro prsecidi fersempiternum, id est longitudine tempons. tur. Sanguine tantum muberum menstruo vel uriCAPLT XIV. na cedere, utilis a<l compagei;! navium, vel corVers. l-(i. Deiude sequitur qualiter reges poribus hominu' i medendis. Servat adhuc regio percusserunt Raphaim in Astarothcarspeciem pcenje. Mascuntm" enim poma pulcheiriIgentium naim quoque, et Zozim cum eis, et reliqua. Rama. quae et eJtndi cupiditatem exspectantibus gephaira gigantes interpretantur Zozim terribiles et nerent si carpas, fatiscunt ac resolvuntur incinehorrendi Astaroth civitas, quae usque hodie sic rem, fumumque excitant quasi assidue ardeant. vocatur, significat quod quatuor reges interfeceSane in diebus aestatis immodicus [Z., non modirunt gigantes, et robustos quoque Arabiae Astacus] per spatia campi exsestuat vapor, unde de
.

quod fuerintjusti ambo in conpsalmo dicitnr: Nonjustificabitur onspectu tuo omnis 'sal. cxlii, j Vers. 14-17. Dixit ergo Deus ad Abram : Leva tuos, el vide a / co in quo tu nunc es, ad aquUonem, et ad austrum, ad orimlem, et ad materramquamlu vides,tibi daboet re, quii seminituo. Si enim terra tantum promittebatur ei, quain tiinc iu uno loco staus videre potuit per rra quatuorclimata muudi, angusta videturesse
praeconio ponitur,
el in

esi

substantiam ejus,ei reliqua, Notanqiicnl /talir, qiwe ct Segor, tradnnt llcet

gpectu Dei,

braei,

quia sicut

in alio

loco ostenditur

Seripturee

;

ti

:

;

t,

.-,

:

;

;

;

;

rothcaruaim, terram gigantum
percilio

quamdam

in

su-

coalescente vitio nimiaB siccitatis, atque

humi

ari-

Sodomorum.
7.

do

[Z.,

humo

arida] corruptior aer miserandas in-

Vers.

— Et
;

fat ipsa est

reversi venerunt ad fontem MesCades. Fons Mesfat fons est judicii,

hoc

est

Cades

per anticipationem dicitur quod

postea sic vocatum

est. Significat autem loeum apud pctram, qui fons judicii nominatur, quia ibi Deus populum judicaverit. Et percusserunt vmnem regionem Amalecitarum, et Amorrhseum sentem in Assasonthamar. Hoc estoppidum quod nunc vocatur Engaddi, balsami et palmarum fertile, sicut in libris Locorum reperi. Assasonautem thamar iutcrpretatur urbs palmarum. Thamar quippe palma dicitur. Sequitur. Veks. 8-13. Et egressi sunt rex Sodomorum, et rex Gomorrhw, rexque Adamw, etc, usquequo ait: Quatuor regesadversus quinque. Vatlis autem

Denique quinque isti requatuorregibus devicti qui venerunt de Babylone, significant quinque sensus corporis, vidclicet visum, auditum, gustum, odoratum et tactum. Quatuor reges quatuor vitia principalia intelliguntur, id est cupiditas, gaudium, timor et tnstitia. Per haec quatuor vitia expugnavit diabolus non solum Sodomitas,perquos significabanturgentiles, sed etiam et Lot, qui interpretatur declinans, per quem signiiicantur Juda;i, qui declinaverunt a rectitudine fidei. Per vafiem silvestrem praesencolis conficit asgritudines.

ges, allegorice, a

tem

mundum
;

interpretantur

[X.,

praesens

mundus

interpretatur]

per puteos homines in profunditate vitiorum demersos per bitumen conglutinationem peecatorum, qua suut uniti in iniquitate.
;

:

(75

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
:

176
esse priruoge-

Potest ct aliter intelligi

quatuor reges qui quin\

A

Aaron,

el legis cserimonias, et haec

que superaverunt, possunt nimirum contraria
virtutibus significare
:

itia

nita qu.r vendidit

Esau

Fratri

suoJacob, qui

ebam

haeresim

scilieet, gentilita-

Melchisedech jure de tnumphis abnepotis sui de-

tem, hvpocrisin, avaritiam, qnfe est idolorum serQuoe reges nuncupantur, quia in multo jus regni Z., regis] excrcent. Quinque autem reges
vitus.

cimas accepisset. Porro Salem ipsam esse voluntquseposteaHierusalem dicebatur. Hasc etiam primo Jebus, ut ferunt, postea Salern,deinde Hierusalem, sed postea

qui superantur ab
intelhgi, ut dixiinus

his,
:

quinque sensus possunt
el

quia

ipsi reges,

quia ex

his

homo

noster exterior regitur, terga vortuntur,

donec Abram, pater excelsus. victis quatuor regibus supradiclis, spolia revoeet, et Lot prnpinquum suum, declinantem utique a malo, ex eorum potestate eripiat.

Salomone plenius instaurata Jerosolyniis est Hierosolymonia. Coetemin, utquidam dicuut, Salem non Hierusalem, sed oppidum Satophoim [Z., Socaphoim quod usque nunc dicia
dicta, quasi
.

tur Salem, et videtur ibi palatium

esse

Melchisecivi-

dech. Unde agitur
reoeilere

:

transivit

Jacob

m

Salem,

Quod autem

quinque reges a quatuor
jj

dicuntur, significat quod illos maxime persequitur contraria potestas, quos antc in servitutem retinuit. Quod autem in tricentis decem et octo Pater
ille

tatem regionis Sichem, quae esi in terra Chanaan. Inde dicit Joannes evangelista Erat Joannes baplizans in Ennon jitxta Salim,quia multm sunt
:

ibi

aqux

(Joan.

iu. 23).

Nec

differt

utrum Salem

excelsus, cui in Oratione
signifieat

Dominica dicimus.
electos, qui in

an Salim dicatur, cum vocalibus
diversitate
et

in

medium

per-

Pater noster,

quod per

raro utuntur Hebreei, et pro voluntate lectorum ac

persecutione virtutum constituti sunt. fundati lide Trinitatis, et habentcs plenitudinem Decalogi oc-

regionum eadem verba
Z..
;

diversis

sonis

accentibus proferunt

proferuntur]. N05

enim

tava die qusesabbato sequitur.
gentes
a.

cum

Christo resur-

Quod cum audisset Abram, captum Lotfratrem suum, numeravit expeclitos quia Christus siup matre in ccelis, sinc patrc in vernaculos trecentos decem et octo. Expeditos terris, bfferens Deo pro nobis in terris suis corpodixit juvenes, ad bellum promptos, et qui non fueris panem et sui sanguinis vinum. ad quem <liiirunt uxorati, de quibus in sequentibus dixit, exT11 es sacerrios in xternum secundum orilire/i/is his qux comederunt juvenes. Et persecutus tur nem Melehisertech(Psal nx, 4). Quod si quis pleest usque ftan. Dan Phcenicis oppidum est quod nunc Paneas dicitur, ubi unus de fontibus Jorda- q nius nosse desiderat, beati Hieronymi et Isidori dicta perlustret. Sequitur nis oritur, qui dicitur Dan, alter vero Jor. Ex his CAPIT XV. duobus fontibus qui haud procul a se distaut, in Vehs. 2-4. Dixilque Abram : Domine Deus, unum rivulum fcederatis, Jordanis appeilatur, sicut quid dabis mihil ego vadam n/ist/ue hberis, et ex duobus fontibus unus fluvius, ita ex nominibus iste Domascus una appellatio creatur [7... procreatur]. filius procuratoris domus mex Deinde legitur qualiter Abram ocVers. 18. Eliezer, el reliqua. Non quasi dubius, an fieret, regi Salem]. de promissione Dei, cum ait Domine Deus, quid currit Melchisedech rex Salem Movere solet quosdnm quis fuent istc Meichisedabis mihit - quomodo futurum "/... venturum] oirendum est ([iiis fuerit quem Apostolu? dicit [Hebr. vn, dech, rex Salem, iste Eliezer Damascus, de quo dixit Ahram. hxres 3 sine patre et malre, esset ? Ideo Apostolus eum meus erit ? Hle utdque fuit filius procuratoris Abradixit absque patre et absque matre esse, quia gehss, qui postea, ut aiunt Hebreei, Damascum connealogiam ejus sacra Scriptura non narrat. Yedidit, et nomeD civitatis dedit regnumque in ea rumtamen, ut in cujusdam [Z.. quodam] reperi obtinuit. Attamen aotandum, ubi nos habemus, vetusto volumine. tradunt Hebrsei non ahsque panonnulli transtnlerunt filius tre et matre fuisse; sed quia nomen ejus non comfitius pri Masech vernaculi mei. Aquila vero, filiut potum memoralur, nisi quando occurrerit Abram, et nec lotion, filius ejus quisudantid patre nec matrelegitur in divinis Scripturis. MelVers.
14.

videlieet

sed prudenti lectori, quid horum verius elegerit, derelinquimus. Sed quantum ad figuram pertinet, iste Melchisedech Christum sisnificat secundum Apostolum,

opiniones diversorum ponimus

:

'.

:

'/...

:

I

I

:

I

chi videlicet pater,

et

Sedech mater. Et inquiunt

per

domum meam

est, id esl villici,

qui
;

uni^

quia pater ejus Melchi mortuus fuit, antequam el Melchisedech natus. Item mater ejus Sedech mortua fuit de parturiendo habens in utero Melchisedecb, et ex his duobus nominibus Melchisedech lilius eorum sil dictus. Propterea, ut Hebrrei

dispensat, et distribuit cibaria familie

vocatur-

que Damascus Eliezer. Porro
:

Eliezer

Deusmeus

adjutor interpretatur,qui, ut diximus, condidit. Sequitur
Vers.
si pnlex.
.'i-i>.

Damascum
stellas,

Suscipe ccelum,

et

numera
t

quia mortui fuerunt antequam natus esset. Traduat etiam hunc, mulato nomine, Sem esse filium Noe, etsuppuaiunt, sine patre et

matre

fuerit,

tantes

annos

vitee ipsius,

oslendunt

eum ad

Isaac

Et dixit ti : Sie erit semen u um. Unde in consequentibus dicit Sicut stellx cteli. el sicut arena qux est littore maris, ln stcllis coeli pau111 arcna ciores, firmiores, clariores inteUiguntur
: ;

usque

vixisse,

omnesque primogenitos

pontifices

autcm
riiin

in.iriiiiiii littoris

magna muititudo

inlirmo-

fuisse, hostias

Deo immolasse usque ad tcmpora

atque carnalium.

Locus

in

utroque codice corruplus.

177

COMMENT.

IN

CKN.

178

Ego Dominus guieduxitede Ur Chaldceorwm. II<>c est quod pauloante diximus, in Bebraeo haberi, i/ui eduxi te de Chesdim, id est de
Vi Rs.7.

A

incendio Chaldseorum,

quiehoo rapere vel maculare raleant, quod in oobis Deo flentes immolamus. Unde et Abram, cum ad occasum solis sacrilicium offerret, insistentes aves pertulit, quas studiose,
tiones se ingcrunt,

— At ille ait Domine Deus, unde possum quod possessurus sim eam Respondens Dominus Sume, inquit mihivaccam triennem, et capram trimam [Cod., Irinam}, et arieti m annorum trmm:turturemquequoqueetcolumbam. Qui tollens universa heec, divisit ea per medium,
Vi ns. 8, 9.
:

ne olilatum sacrificinm rapercnt, abegit. Sic nus,

scire

.'

dnm

in

:

immundis

ara cordis holocausta Deo oilerimus, ab haeo volueribus custodimuS, ne maligni

spiritus etperversse cogitationes

rapiautquod mens

nostra offerre

Domino

utiliter poterat.

et

reliqua.

Quid igitur

in

illo

mystico signo de

posteritate generis sui
vel cur trium

Abrah» intelligendum erat, unnorum animalia illi eraut sumenda?
et

Vers. 13-17. Dixitque Dominus ad eum : Scito pramoscens qtiod peregrinum futurum sit semen tuum iii terra hon sua, et subjicienl eos servituti et
affligent

vel cur animalia dividlt,

volucres non dividit?

accipiendum

quadringentis annis, etreliqua. Non sic est tanquam in illa durissima servi;

tres temporum tute quadringentis annis Dei populus fuerit sed populus ad summum B quia scriptum est In Isaac vocabltur libi semen, ex anno nativitatis Isaac usque ad annum egrestonoris culmen adolevit. A temporibus vero pasionis ex -Egypto eomputantur anni quadringenti triarehre Abrahse per repromissiones usque ad quinque. Cum ergo de quadringentis triginta detemporaMoysi conjunctus est Deo a tempore autem Moysi legislatoris, a Deo legis acceptione, et traxeris viginti quinque, qui sunt a promissione usque adnatum [Z., nativitatem] Isaac, non mirum miraculorum ostensione,triumphis et terrae repromissionis ingressione glorificatus a temporibus est si quadragintos et quinque annos summa sovero David regio honore et templi civitatisque lida [Z., solidate] quadringentos voluit appellare Hierusalem instructione elevatus est. Aries autem Scriptura, quae solet tempora ita nuncupare, ut regiam et sacerdotalem dignitatem vacca sub lequod de summa perfectionis numeri paululum gis Mttera servientem capra etiam eumdem poexcrescit, aut infra est, non computetur. Non itapulum peccatorem esse designat. Aves vero spique quod ait in servitutem redigent eos, et noceritales et Deo electos praefigurabant. Divisiones bunt illis, ad quadringentos annos referendum namque animalium schismata inter carnaies sem- est, tamquam per tot annos eos habuerint in serper esse ostendunt. Ideo vero quod aves non divitutem, sed referendi sunt quadringenti anni ad visit, pax et unitas spiritalium intelligitur. Quod q id quod dictum est, peregrinum erit semeniuum circavesperampavorirruit super Abram, terrorem in terra nonpropria. Quia sive in terra Chanaan, in die judicii, qui separabit ab invicem spiritales sivein .Egypto peregrinum erat illud semen, anteet carnales, alios statuens iu dexteram, alios in quam haereditatem sumerent in terra, ex promissinistiam. Aves vero, quae super cadavera volitant, sione Dei.quod factum est posteaquamex-Egypto dremoniacre sunt potestates, quse earnalibus insiliberati sunt, ut hyperbaton hic intelligatur. ut dere qiuerunt, quas devotus doctor sedula admoordo verborum sit Sciendo scies quia peregrinum nitione abigere debet. erit semen tuum in terra non propria quadringentis Intelligitur et aliter iste modus figur». Per vacannis; illud autem interpositum intelligatur, et in servitutem redigent eas, et nocebunt iilis, ita ut in cam enim signilicata est plebs posita sub jugo quadringentos annos ista interpositio non pertiper capram criminatrix multitudo gentiuin per arietem duces populi geutium. Trium enim anneat. In extrema enim parte summa? hujus, hoc nornm animalia tria tempora signilicant, quia in est post mortem Joseph, factum est ut in -Egypto tertium tempus [Z,, tertio tempore] ista divisio populus Dei duram peragerct servitutem. Sed facta est, segregatio videlicet fidelium ab intidequare dictum est de iiliis Abram Quarla prolibus. Per turturem enim et eolumbam spiritales genie revertentur huc ? et in Exodo legitur n et haeredes ex utroque populo regni futuri [Z., reQuinta generatione ascenderunt filii Israel de gni Dei futuri] praefigurati sunt. Volucres autem terra ASgypti ? Replica genealogiam Levi. Levi descendentes super cadavera immundi sunt spigenuit Cath, Cath gcnuit Amram, Amram genuit ritus, qui mentibus carnalium semper iusidere Aaron, Aaron gtnuii !£!eazar, Eleazar genuit qu.vrunt, quos devotus &>ctor sedula admoniPhinees. Cath eum patre suo I.evi ingressus est tione abigere debet, ut supra ostendimus. (Jnde yEgyptum. Rursum Eleazar cum patre .--uo Aaron et sequitur, egressus estab .Egypto. A Cath usque ad Eleazar Vers. 10-1 —Et abigebat eus Abram. Quod hoc computantur quatuor. Quod autem secundi m moraliter intelligi volunt. Saepe corda justorum l xodum quinta generatione egressi sunl Slii Israel subortae eogitationes polluunt, et terrenarum rerum de terra, tribus tibi Judae ordo numeretur. juda delcctationibus tangunt; serl dum citius manu sancgenuit Esrom, Esrom genuit Phares, Phares

Trium enim annoruixt animalia
articuios designant, quibus

:

:

;

;

;

:

;

;

:

:

.

t;e

discretionisabiguntur,quasiavesrepelluntur,ne

genait

Aran,

Aran genuit Aminadab, Amina-

cordis faciem caligo tentationis operiat, quae

hauc

dab geuuit

jam ex

illicita

delectatione tangebat.

Nam

saepe in

ipso oratiopis nostrae sacrificio importuna? cogita-

Naason genuit Salmon. Naason, Phares cum patre suo luda ingressus est -Egyptum. Naason principes Juda in deserto descri-

:

:

179
liitur.

ANGELOMI LLXOVIENSIS MONACHI
cujus
iilius

180 codice

Salmon terram repromissioms
a Phares usque al Naason, et

A

ihustrati.

Qnidam

habent, bibentis

et

vi-

introivit.

Computa
8.

dentis, quia

invenies generationes quhique.

Vbrs.

unusquisque quanto magis sorbuerit scientiam Scripturarum bib«ndo, tanto magis vi-

mine ASgypti usque quo tltuuiue .Egypti

Semini tuo daboterram hancaflua<l flumen Euphralem. L)e
dixit
?

del inteuigendo.
i

Non ergo a flumine
a pai
[/... «liviilit

API.T XVII.
:

magno
dividit

/Egypfi, hoc est, Nilo, sed

Lnter vfigyptum et Pakfistinam
et

jEgypt.
sol

Pal.],

ubi esl

civitas

Rhina curura

3. 1-14. Dixitque Dominus ad Abram Ecce testamentum meum tecum, et eris pater multitudmis gentium, et ibitur nomen tuum

[Rhinnocorura].
occubuisset,

Qaod
facla

vero
et

adjungitur:

Cum

apparuii elibanus fumans,

l

siensinter media Ula, quse divisa eranl, significat

Abram,sed erit nomen luum Abraham, quia pamultarum gentium uosui /e. Dicunt autem Hebraei quod exnominesuo Deus, quod apud illos tetragrammum est, esl Jot, et he, vau, e
i

!

*

:

post finem sseculi futurum diem judieii, quando

liiteram Abrae et Sarae addiderat.

Dicebatur enim

per ignem segregahuntur sanctorum populi iniquorum.

et

primum Abram, quod
sus, etpostea vocatus

interpretatur pater excel-

e&lAbraham.

CAPUT XVI. Deindfi legitur qualiter Abram ad Agar

rutn

:

nam quod gentium non
Nec

ancillam

subauditur.
Graecos et
e litteram

habetur, in nominc mirandum quare, cum apud

/Egyptiam ingressus est. et geuuit ex ea filium, vocavitque nomem ejus Ismael, da quo dicitur Hic erit ferui homo manus ejus contra omnes,
:

quosdam
esl

a littera videatur addita, nos Bebraeam additam dbierimus. Idioma

enim
legere.

linguae
;

per e

quidem

scribere,

et reliqua.

per a legere
defenditur

sicut e contra per a scribere

sed etper e

Quomodo
esse,

Abram

adulterii reus

non
sit

dum

vivente legitima uxore conjuuctus

ancillae suav?
ris

Necdum promulgata

erat unius uxo-

Evangelica lex. Habebat quoque promissionem a Deo multiplicandi [Petr., multiplicati] semiuis sui; sed necdum sciebat ex qua uxore, quia postea dictum ei de Sara habere filium. Nam proptesublato jod, id esl i elemento, addita est e, rea sic propagandi voluntas pia fuit, quia concum -t Sara. Causa auhendi voluntas libidinosa non fuit, etiam et Sarai c 1uae P er " kgitur, tem nominis mutali l>,i c est, quod antea dicebaprolem, quam de se habere nen potuit, de ancilla tur, princeps mea, unius tantummodo domus mahabere voluit, consentiebat uterque in faeto, quia terfamiliae; postea vero dicitur absolute princeps. uterque Sarai sterilem esse sciebat. Sed quomodo Sed notandum est quia de vocabulo istius nomimanus omnium contra Ismael, velmanus ejus connis Sarae diversidiverselegunt. Nonnulh Sariprius tru omnes ? Invenit enim angelus Domini Agar suvoeatam, et postmodum Saram dicunt. eo quod per fontem aquos in deserto ad fontem in via per sin, res, et jod, sicut supra descripsimus, Assur, quaj per eremum ducit, quando ad beato Hicronymo propalante, apud Hebraeos des/Egyptum ire festinabat, etvocabit nomen ejus Iscribatur, quasi sine uno r, quia aon dicit duo res, mael;quia exaudivit Dominus humilitatem sed unum et ide legeadum putaal Sari, atque Ismael interpretatur exauditio Dti. Iltr erit ferus post mutationem Saram. Uade existimant, si ita homo : manus ejus super omnes, et manus omnium fuerit, antiquam [/. om. antiquam] permansisse super ewn, et contra faciem omnium fratrum suoconsuetudiuem in Ecclesia, u( Sarra vitio scriprum habitabit. Significabat autem semen ejus
;
i

Vers. lo Et dixit Deus Abraham : Sarai, uxortua, non vocabis eam Sarai,Sara eritnomen ejus. Eranf qui putant primutn Saram. per unum r scriptum fuisse, et postea ei alterum r additum, quia r apud Graecos contenarius numerus est. Sari igitur pi-imum vocatum est per sin, res, jod

i

;

habitaturum

in

eremo,

id

est,

Saraceuos vagos
I)

torum unum
cst
ait

incertisque sedibus, qui universas gentes quibus

thenticis libris

descrtum ex latere juugitur, ineursant, et impugnantur ab omnibus. Potest et in loco Judasorum
et

additum diceretur, quod et in semper ila scriptum reperies. Hinc etiam quod sedulus poeta in carmine Paschali
r

haereticorum e regione Ecclesiee
ferox
et

tabernacula
iucursio

Saucia

jam

vetulae m.u-cebant viseera Sarrse.

figentium,
inteliigi.

vaga

inndelitatis

At vero nounulli Sarai, sicut io vetustissimis

mve-

Vers. 13.

— Dixitque

iLiis,uontaniumSari pronuntiareoontendunt,

Agar: Profecto hicvidi
insi-

etaddita

posteriora videntis me. Id est angeli, per quae
tellecta
iZ., intelligitur]
:

littera e, quae peralegitur, postmodum Saraamnominatamautumant; quia inquiunt, Bicut

est incarnatio Domini,

Abrahaeunalittera,

ita

Sarae esl altera addita, prout
I

cutet.Moysi dictum est
Yi:hs.
14.

Posteriora

mea

videbis.

supra ostenditur.

I

nde siquidem ferunl quo

Pater
cor-

—Propterea appellarii /iu/rnm illum
rii/rulis.
<[

rirrntis.rl
significal

rHiquu.

Ilic

rnim puteOS

Albinusin Bibliotheca rexit.quoduoselii m

quam

Carolo principi

ths diligenter inibi iaspexi-

gratiam baptismi, sive scientiam Scriptu-

rarum.
pei
rrati

Qnicumque enim regenerantur ad vitam,
im baptismatis nvuntel rideat gratia Dei
.Ini, Ih.

emendare curavit, videhcel sine uno rSaraam etduoa;etin aoslris quibusdam voluminibus ita tegitur. quod et u<.>> similiter legendum putamus

a Forti- teg.

Vm

,

II

.

:


IN

tRI

COMMENT.

GKN.
nationesel reges gentium ox
illo

182

? qnift Verumtameu pmdentis leotoris arbitrio derelinqui- A El non provenit secundum regna terrena, sed secunmus quid horum magis placuerit, quoniain potius dum Ecelesiam debel accipi. An propter Eeau alieno sensui cedere quam contentionibus volueliam dicit, quia de eo ad litleram contigit adiui iiins deservire Dixitque ad Abraham: Etlu ergo

erunt

Circustodies pactum, el reliqua usquequo ait cumcidetur ex vobis omne masculinum, et circumcidelur infans octodierum.Qaa.ve Abraham circumcisionem accepit ? idcirco Abrahas circumci:

pletum

animo
et

Sed seiendum cst quia non dubitandi Putasne, rcntenario nascetur filius, reliqua. Non enim hfflC verba dubitantis diffi?

dixit

:

commendata est, ut sub lege esset, sicut Adam, ue de ligno manducaret, utprobaretur
sio

e(
si

dentiam ostendunt, sed admirantia gaudium. Ideo pro gaudio ridentis Abrabs tilius dicebatur Isaac. Nam ristts iste in bono accipi debct, utinEvangelio
:

compleret hocan mon. Gredensenim filiumsehabiturum, per cujus generationem omnibus gentibus benediotio futura esset, et in eujtis nepotibus
eastitatis et sobrietatis

Beati qui lugent nunc quoniam tpsiridebunt
v, 5).

[Matth.

Isaae

enim interpretatur

risus.

Non
aliqui

enim pro

risu Saraae dictus est Isaac, sicut

unum

mansisset exemplar,

existimant, sed pro risu Abtahee,

unde unde

el

in

ea parte corporis signum tidei aceepit,

bamus. Postquam autem

risit

quod etnosproAbraham, et voca-

tiltus liilei,

non

carnis, nasciturus erat,

truncata corporis parte deformior, sed fidei in Deum signo gloriosior. igiturpro Deo aliquid per-

nee g tusest Isaac. postea et risisse legimus Saraam. Inde est etiam quod in consequentibus Saraam ri-

non ilamuum. ita Abrahain fidei suae signum accipiens, non deforrnatus est, sed melioratus. Si enim Adam pactum Dei custodisset, non Abraham hoc pactum accepisset. Sed quia ille iu hoc membro eulpam inobedientise primo agnovit, deeuitut iste in hoc membro signum obedientue secundo aceepisset, ut ostenderetur obedientes quandoque generasse hlios ad vitam, dum olim pnevarioatores generarunt ad mortem. Unde etiam scieudum est quia religio el ritus cirdere ltietum
est,

dentem redarguit Dominus, cum et Abrahamrisequia illius videlicet rit, et eum non redarguerit, risus admirationis et lsetitieefuit^Sarase autem dubitationis et diffidentne, quod ab illo dijudicari potuit, qui cordahominum novit. Unde haec eadem
Saraa ridens corripitur, correpta protinus fecuncontra spem ex divina promissione accepitquod habituram se ex humana ratione dubitavit. Ceeterum hic notandum est quia in Veteri Testamento quatuor propriis nominibus nominati lsmael videlicet et sunt antequam nascerentur Isaac, Salomon et Josias, certis quibusdam ex
datttr, et
:

cumcisionis, quae abeatopatriarcha sumpsit exor-

causis, Quoties enim hominibus a Deo vel impoerat et typos gerebat rerum futurarum. Nam erat signaculum tidei Abrahse et se- „ nitur nomen, vel mutatur, singularis meriti indicium datur, magnos esse futuros, sicut Abraham, mini ejus, et indieium castigandi eos qui ad hoc semen et hane fidem pertinerent ab omni inquinaquia pater multarum gentium erat futurus, Abramento carnis et spiritus, et prophetia nascituri de ham estvocatus. Sic Jacob, quiaDeum vidit,Israel appellari merttit. Sed Josias rex ob eximiss virtutis hoc semine Salvatoris, qui nos et in praesenti per baptismum ab omni mortiferae actionis poflutione cuhnennominatus est aDeo multo antequamnatus mundaret, et in futtiro per resurrectionem ab uniest. Sic de caeteris sentiendum intellige. Sequitur versa mortis ipsius eorruptione in perpetuum liCAPUT XVIII. Vers. 1, 2. Cumque elevasset oculos Abraham, beraret, etpraecipue tlonum reinissionis, quodsolveret a peccato pnevaricationis Adae, per hanc id sedens in convalle Mambre, vitlittres viros. Quibus temporis ministrari eidem gratiae legisque latori tribus, sicut uni, locutus est. Unde quaeritur, cum complacuit. (Jth enim nuno dicit Nisi quis rena tres essent, quomodo singulariter. Dominum ap-

dium, mulliformis

:

:

tusfuerii
troire in

exaqua etSpiritu sancto, non potestinregnum Dei {Joan. m, 3) ipse tunc dicebat
cujtis prseputii

Musculus

rit,peribit

caro circumcisu non fue anima illade populo suo, quia pactum meum irritum fecit. Non pactum utique circumci sionis, quod non infans, qui discernere necdum
valuit, sed

li

terant,

majores, qui id servare noverant, podebuerant,initumfecerunt, verumpaetum,

Domiue, si inveni gratiam ante te, ne transeas servum tuum ? An intelligebat unum ex eis Dominum, et alios angelos, an potius Dominum in angehs sentiens ? Igitur inteUigendum est quia in angelis Dominum sentiens, Domino potius quam angelis loqui elegit. Aliquando imaginibus et ante corporeos oculus ad tempus ex aere assumptis per angelos loquitur Dcus, sicut nunc
pellat diceus
:

quod cum primo homine Deus iniit, omnis qui vel
unius diei vitam gessit in terra, praevaricasse convineitur atque ideo remedio salutis ahquo opus

Abraham, qui non solum
biis

tres viros videre potuit,

sed etiam habitaculo terreno suscipere,

eorum usi-

etiam cibos adhibere. Nisi enim angeli,
in terra

cum
in

habere non ignoratur. Vbrs. iti-19. Deinde sequitur qualiter Abrahae repromittitur hhus, de quo ei dicitur Eritque in

quaedam nobis
tris

nuntiant,

ad tempus

aere corpus assumerent, exterioribds profectonos-

:

nationes, et reges
dit
sttu

populorum orientur ex

eo. Ceci-

Abraham
:

in faciem, et risit dicens in corde Putasne, centenario nascetur fdius, et ctetera,
ait, et

obtutibus non apparerent, nec cibos cum Abraham sumerent, nisi propter nos sohdum aliquid ex ciclesti elemento gestarent. Nec mirum quod illic ipsi qui suscepti sunt, modo angeh,

usquequo
tur

vocabis
sit

nomen

ejus Isaac. Quseri:

modo Dominus

[Z.,

dominationes] vocantur, quia

quomodo dictum

ad Abrahani de hho ejus

angelorum voeabulo exprimunturqui exteriusmi-


183

!

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACBI

18+
iver fuisse intelligi

uistrabant; et appellatione Domini ostenditur, qui
eis interius praeerat, ut

A mam
V.ins 20
1

debet

per uoc pra

idi

IqueDomx

riumetperilludclaresceretouiciumministrantium. Spiritaliter per hos tres viros volunt inti

morum
iiiui

ei

Gomorrh.ce mulliplii

quidam Dominum nostrum,

et Moysen, ct Eliarn. Quidani Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, Cum deduceret eos sieut in sequenlibus legitui' Abraham, unus remansil eum eo, et duo sunt Sodomam. nde per unum qui remansit per duos addil i-iiiu eo volunt inteliigi Patrem qui missi sunt, Kilium, Spiritum sanctum, qui frequenterleguntur missi a Patre. Fervorquoquediei etcursus Abrahae desiderium sanctorum signiiicat qui desiderabant adventum Christi, sieut Simeon, et multi alii, de quibus Do: I

'/..

.

;

eorum aggravatum est nimis. Descenda utrum clamorem qui venit ad me, opere compleverint. Quisest clamor Sodomorum ? vel quid est quod Dominus dixit, descendam, et videbo nirinn cla on m qui venit ad me. apere compleverint ? Peccatum cum voeeestcuipainacpeecatumveroetiam cum clamore est culpa
:

cumlibertateet jactantia.

Quodautemd

tx.it,

descen-

dam

et

videbo, et castera ejusmodi,
et

que Dominus,

omnia

seiens,

omnipotens itarur ante proba-

minus

apostolis ait

:

Multi praphetx

et

tionem quasi dubitat, nisi ut gravitatis nohis excmplum proponat, ne mala hominum ante prasmus cre lere quaui probare El ecce per anB
.'

luerunt videre quce videlis, e! reliqua [Luc. \. Moraliter, quid per hunc nobis cursmn Abi
innuitur, nisi quia vitlelicet ut virac

14).

gelos

ad cognoscenda mala descendit,
ille

et

mox

fa-

cinorosos percutit, atque
ille

patiens,

ille

miiis,

dominus dodebet
in
et

de quo scriptum
esi

mus,

spiritalis

noster scilicel intelleetus

uilhtate judicas Sap. xu,

cogitatione Trinitatis claustra

carnis excedere

sumscriptum
to

:

Tu autem, Domvne, cum ille de quo mrDominus patiens est, cum tanest
: i
.

quasi habitationis inlim.e

tem
viri
ta,

cainis, ut femina, foras
;

januam exire? Cura non appareat, et
ut

auvi-

crimine iuvolutos inveniens, (juasi patientiam

preetermisit, et

dicm extremi judii
e

tare

ad
dif-

deri jactanter erubescat

quasi

post

tergum

ctam
ite

noluit, sed

judieii
el

ante

diem
tardi-

sub discretioue spirilus

solis neccssariis intcn-

judicii praevenit

Ecce

malum
audit
:

quasi

cum
sine

nequaquam

sciat procaciter detegi,

sed veredicilur ut
in

credidit,

cum

ct

tunc

cunde moderari. Cui tamen saepe cum de se minime prresurnat, et totam se
dioadesse
ethasc
sibi viiae

tate percussit,
;

cum verum

lo

reperit

divinae

i

nobis videUcel darel

exemplum, quia majora

spei iiduciam transferat, despieit, etcessaute stu-

crimina
citins
,-

subsidia

posse

diffidit.

Unde
ri-

eadem Saiaa promissiones
et

Dei audiens

et tarde credenda sunt cum audiuntur, et punienda cum veraciter agnoscuntur. Vers. 27. Dixitque Abrakam Quia semel co>
:

det, sed ridens corripitur, correpta

autem protinus

/ii.

loquar ad

Dominum meum, cum
i

<im pul

fecundatur,

quffi

juventute

vigen= fecundari

einis, et

non
['/..,

potuit, aunis fracta senilibus utero marcente marcescente] concepit. Quia cum cura carnis

ter

delebo usquequo decem. Quare Abraham se pulve
reliqua

sui eonfideutiam

habere desiderat, contra spem ex divina promissione accipit quod habituram se

ex

humana

ratione dubitavit.

Unde bene

Isaac,
su-

etcinerem, dum tantas promissiones accepit a Deo ? Sublimitatem promissionum humilitatis temperavil subjecfione. Aperte enim intefi ::i quo loeo se posueral, qui pulven

id est risus, dicitur qui generatur, quia

dum

m etiam dum
lial. si

cum Deo

loqueretur,

asstima-

pernam spei iiduciam concipit, quid mcns aliudquam gaudium parit ?

nostra

igitur se ita despicit, qui

usque ad honorem
sollicita

divinse collocutionis ascendit,
isto,
vitae.

intentione

Vebs. 10. —Revertens venialadle tempore et csetera. Id est, revertar adtein tempore

pensandum

esl

qua pcena
el

illi

feriendi sint, qni ad

summam
tolluntur,

non

profieiunt,

tamen de minimis ex-

Quasi dixerit,
si

humano more
comitata.

loqneu-

:

Si

vixcro,

Tradunt namque medici (ju.i'ii solct ulrum quod de Sodomis dixit Deus, viri secundum hoc non se perdere Iocum, si invenirentur illic vel de^ n cum jam defieit, ut cum femina proveclioris setacem justi, s] iaJi quadam sententia de illa civitis, quamvis adhuc menstrua patiatur, generare tate, .111 de omnibus intelligendum sil generaliter non possit, de juvcncula potest. Et rursus mulier parcere Deum loco in quocunque vel decem jusii
fuerit vita

nonnulli

quod cujus corpus

qua; tam provectre ajtatis est, quamvis adhuc menstrua fluant, et de seniore parere non possit, dc juvene potest. Unde movet etiam quosdam quomodo cum esset Abrahain prope mediae tetatis, secundum quam homines tunc vivebant, et
postea Slios de Cethura
stolo
(liiiiu. iv, 19),

fuerint

.'

Non

esl

necesse

ul

hoc de omni loeo ac-

compellamur. Verumtamen deSodpmis potuit sicdici ;quia sciebat Deus ibi non esse vi cem, el ideo sic respondebatur A.brahea utsigniftcipere
caretur, aec tot ibi posse inveniri, ad
liquitatis

exageratio-

fecerit,

i

ii

atm ab
1

corpore emortuo,
prsedicetui
.'

culo, quia

genuit,

hoc emortuum
setatis

dixit, quo>l jam muheregenerarenon posset. Si enim, quod ait Apostolus, corpus emortuum verbo quis promal, qni.i dixit emortuum, jam ergo aec ani-

et pro miraSed secundum de provecl

LUorum [/... inveniri ad exousatiom:r ioiq, 01. Sed sciendum esl quia, qiMatum ad allegoriam pertinet, per quinquaginta signifipu-nitenles, per quinque quadraginta biqui uor Evan ;elia gra liuntur, etperquinque perq corporis abstinent se a malo et raciunt boi

num.

Pei

ciginti

vero, qui

ulriuBque

festamenti

18:;

CoMMKNTi

IN

GEN.

180

i

it
ilii
i

iJ

intiam habent. Per triginta
itur qui in

A Dominus super Sodofnam

quoque
nai'ii>

Bde onsistunt, sanc
In di

rinitatis vel in

spe futurae beatitudinis.
dilectione

et Gamorrham sulphur elignem deccelo a Domino, etsubverlit omnem retad gionem. Quaerirur quare Lot, cum jussu
'iii

autem numero, qui sub mysterio
el in

sanctae
I

ftigere,

Segorpra?tulerit,utibi salvaretur,

crucis se humiliter subdunt,

lei

et

rursum de Segor ad montem migrasse? Tra-

prozimi, quee in Decalogo continetur, perfecti reperiuntur. Sequitur
:

ihmi Hebrai rjuod Segor, frequenter lerraemotu subruta, Bale

primum

et
:

postea Sallisaappellata

sit,

GAPUT
Vers.
.

XIX.

I, 2.

Veneruni duo

angeli

Sodomam
et caetera.

tedente Lot in foribus civitatis,

Quare' Abraham in tribus viris, si Deuui intellexit, vel angelos, et iterum Lot in duobus eoshuuiano
cdbovesciputabat"? Fortasse priusessehomines arbitrati sunt; in

quibus

Deum

loqui inteUexerunt,

quibusdam

divinae majestatis existentibus et

appa-

adhuc urbes starent, istasaepe subversa est, quanto magis nunc in communi ruina non potcrit iiberari! Rt hanc occasionem infidehtatis etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim cseteras viderat subrui civitates, ethanc stare, seque Deiauxilio abreptum [Z., subrept um], utique deeo quod sibi concessum audierat, ambigere non debliit. Si judicium Dei 3 justum est, quare infantes in Sodomis simul cum
timuitque Lot dicens
Si

cum

caeterae

signis,

postea fuisse angelos cognoverunt

pareutibus cremati sunt"? Dt nimis

impium

facinus

cum

eis
.

videntibus in ceelum issent.

3-7. Compulit illos oppidn ut diverteeum, etreliqua usque vallaverunt domum tuero usque adsenem. riinc consideranduin est quanta sit virtus hospitalitatis. Ideo angeh quasi
iui
:

Sodomitarum

possit adverti.

Peccatumenim eorum

advenit usque ad

necem

filiorum, ne de origine

illorum signum ahquod remaueret. Nonne provi-

sum

est

illis,

ne diu viventes exempla sequereutur

patrum.

et

levius in futuro cruciarentur, vel

omni-

pites coaeti

domum

Lot mtroisse dicuntur, ut

teutata esset charitas Lot, probata et remunerata,
ut ostenderetur quanlum esset hospitahtatis bouum. Hospitalem vero domumangeli ingressisunt tiberandum hospitem suum. Clausas etiam doiiius

causa occisi? Parentes enim tam pro se quam pro eis rei sunt. Ergo mors filiorum crimen est parentum, et ideo futuri suut accusatores parentum. Est qualecunque beneficium, reum non esse,qui gloriosus non est. Prodest paupe-

no non.

in aliena

hospilibus ignis ingressus est ad perdeudos
eis.

remnon

esse, qui rex esse

peccatores in

Idcirco hospites

tandi, sed ultro invitandi.
ris

non sunt eviBene enim senes cum
^,

Moraliter

non potest. ardentem Sodomam fugere

est illicita

carnis ineeudia dechnare. Altitudo vero
est

montium

cucurrerunt ad scelus, quia seriptum proest
;

verbium
i-uiii

Adolescens juxta
filias

vias

suas, etiam
.

senuerit. non recedet ab eis [Prov. xxu, 6

munditia continentium. Vel eerte cpjasiin monte sunt, qui etiam carnali copuloe inhsrent, sed taruenextrasuseipiendaB prolis admistionemdcbi-

Vkrs. 8-9.— Habeo duas

quse

necdum

co-

tam nulla carnis voluptate solvuntur.
qnippe stare
ere
rere.
;

In

monte

gnoverunt virum
.»•,

:

educam

eas advos, et abutimi-

est

fruotum propaginis in carne non
stare est carnaliter

et eaetera.

Quomodo

Lot justus dicatur,

si

in

monte
.

non adha?-

ad tam nefas scelus tradere voluit, nisi quia scekstius ad comparationem judieavit peccafihas suas

Sed quia multi sunt qui scelera quidem carnis deserunt, nec tamen in conjugio positi usus

tum quod

agitur contra

naturam quam quod ad-

solummodo
venit,

debiti jura conservent, exiit quidera

mittilur naturaliter ?

Lot Sodoma, sed tamen

mox ad montana non

per-

Clauseruntque ostium viri, et eosquierant foris percusserunt cwcitate, etc. Graeci habent, aorosia [aorasia], quod magisdici potest, avidentia, qiuefaciatnonvidere, non omnia, sed quod opus nou est. Hac enim aorosia et
Vehs. 10-18.
illi

quia jamdamnabilis vila relinquitur, sed ad-

huc celsitudoconjugalis continentiae subtiliter non tenetur. Kst vero in medio Segor civitas, quas fugientemsalvetet inrtrmum quia videlicetcum sibi
;

per incontinentiam miscentur conjuges. etlapsus

percussi sunt,qui qurerebant

Ehseum. Morali-

quod, malis adversantibus, intra domum Lot reducituret munitur,nisiquod justus qtiisque, dum pravorum insidias sustinet, ad mentem revertitur et imperterritus mauet? Sodomitee autem viri in domo Lot invenire ostium nequeunt, quia corruptores mentium contra vitam justi nullum aceusationis aditum deprehendunt. Percussi enim cscitate quasi domum circumeunt,
ter vero,

quid

est

scelerumfugiunt, et tamen venia salvantur. Quasi parvam quippecivitatem inveniunt, in qua abigni-

qui

invideUtes feeta dictaque perscrutantur. Sed

quia iisde vitajusti fortis undique aclaudabilis actioobviat,errantesnilaIiudquamp impalpant. Dixitque Lotad eos Necpos 3. 19-2;;.
ii
.

:

i

apprehendat
riar. Est
,

me malum msumfu

et

salvaborin

ea,

el

reliqua

usquequo,^^it

bus defendantur quia eonjugalis haec vitanonquidem in virtutibus mira est, sed tamen a suppliciis secura. Undc idem Lot ad angelum dicit Est civitashxcjuxta adquam possum fugere, parva, et salvabor in ea.Nunquid non modica est, et vivet in ea anima mea ?Juxta igitur dicitur, et tamen ad salutem tuta perhibetur quia conjugahs vita nec a mundolouge divisa est, n ic tamen a gan lio salutis aliena. Sed tunc in actione hac vitam suam ritate custodiunt, quanjes quasi in parva do prn se assiduis deprefiationibus intercedunt. Lmde it recte per angelum ad eumdem Lot dicim ore -es tuas, ut tur Ecce elia in h nproqualocutuses.Qaia.Vi;
: ; :

187
delicet

ANGELOMI l.IXOVIENSIS MONACHI

188

cum Deo

depreeatio funditur.

nequaquam A modo dahitur
I.ol

vitio,

quod non

ileratur in faoto ?
est.

si

damnatur. De qua precatione quoque Paulus admonel, dicens Nolitt invicem, nisi forte ex coyisensu nd tempus, ut vataUs conjugii
vita
:

Cor. vu. 5). Quiil in sulphure ni>i quid per ignem nisi ardor desideiii carnalis exprimitur? Cumergo habitanlium Sodomis vel Gomorrhee carnis scelera punire Dominus decrevisset, inipsa qualitate ultionis nolavit maculam criminis. Sulphur quippe fetorem habet, et ignis ardorem. Qui ilaque perversa desideria et
eelis oi ntioni (I

felor carnis, et

an non culpandus cst quidem in hoc facto Lot, quantiim ebrietatis ignorantia meretur? Nam rt hanc lex eterna condemnat, qu«a oibum ej potum non nisi adsalutem corporis sumere uandat. EthicdiUgentius intendendum est quantum sit ebrietatia malum, et valde timendum illis quibus lioc maluni in usuestnon in crimine. Ebrietas decipit, quein
decepit. (Jritur ille flammis mulierum ;uem sulphurea llamma non ussit. Erat ergo l.ot arte, non voluntate deceptus. Ideo incdius quidem inter peccatores et justos. quippe qui ex Abrahffi quidem cognatione descenderat, in Sodomis ta•

quasi incestus in hoc facto culpandus

Sodoma non

carnis fetore arserant [Z., fetori adhaeserant

.

di-

gnum

luit ut

simul

sulphure perirent, quatenus

ex justa pcena discerent ex injusto desiderio quod
fecissent.

nien habitaverat. Nain

et

hoc,

quod

evadit ex 8o-

Quare diebus Noe ueccatum mundi aqua uicis- 3 domis. sicut Scriptura indicat, magis ad honorem citur, hoc vero Sodomitarum igne punitur ? Quia Abrahae quam ad mentum pertinet Lot. illud naturale Libidiuiscum feminis fuilpeccatum, Fuqit ttnque Lot a Sodoma, sto. Lot itaque fignquasi leviori elemeuto damnatur hoc vero contra ram habuisse legis, hujus uxorcm illum populum naturam cum viris libidinis peccatum acrioris ponimus, qui de /Egypto profectus, etdemari Ruelementi vindicatur incendio, et ilLic terra [Z.,\\\\c bro ac persecutione Pharaonis, tanquam de Sodo;

vero

ter.] aquis abluta revirescit, hic flammis cremata, aeterna sterilitate arescit. Quaeritur, de coelo quare vindicta esset super habitatores impios civitatum illarum ? Qma clamor peccantium in ccelum ascendisse dicitur, idcirco de ccelo puniendi erant. Cur sulphureo igne puniebantur? Ut putidissimus libidinis ardor pu-

miticis iguibus, liberatus,

/Egypti, et cepas

rursum carnes et cucumerosque desiderans

oLlas

retro

respexit, et cecidit in deserto. lactusque est etiam

concupiscentiee

mum
et

illum

memoria ineremo. Ibi ergo lex pripopulum tanquam I.ot retro respicienreliquit

tem perdidit, ac
halntat

uxorem.
:

Indfi

venieos Loi

m

Segor, de quadicit

Civitas

hmcparva.

tidissimo

tlammarum ardore

puniretur.

salvabo

Vers. 2t>-29.

animam tneam
pertinet,

in ipsa.

Ergo quantum

Respiciensque uxor ejuspost se
salis.
?

ad legem
est dicta

versn

esl

instatuam
salis

Cur autem uxor Lot

ln

dicitur. Civitas

statuam

versa est

Ad condimentum

tide-

civitas pusiila el non pusilla enim a conversatione multorum pro eo quod plurimorum in unum con-

lium, quia punitio impii eruditio est justi. Vers. 30. —Ascinditque Lot dcSec/or.el mansit
111 monle, dua> quoque filixcum co. Timuerat tnanere in Segor, usquequo ait, conceperunt ergo duce fdixLot de patre suo. Quo enim consilio lili.e Lot, dum [Z.,om. dum] concubitum patris petierunt,

tineat vitas. Hi ergo qui

secundum

litteram legis

vivunt,

parvam

enim grande est sionem carnis et ciborum
pusilla,

habent conversationem. Nihil saobata et neomenias. ciroumcidistinctiones observare

carnahter, spiritaliter vero intelligentibus non est

vel

ab incestu purgah po sunt,
ille

dum
?

hoc scientes
di-

sed magna. Ascenditergo Lot posl htec
speiunca, ipse
c>t,
et

in

montem, ethabiGUse ejus.
Et lex

fecerunt,

vero quasi nesoiens

Videtur Z.

taliat in

diiie
ei

cuut] natuque lihas Lot didicisse quaedain de con-

ascendisse putanda
ta est

quod

per

Hierusalem

summationemundi, quieimmineretper ignem, sed tanquam Z., nec tameu] puelke inteiligere perfecte quae didicerant. nescierunt quod Sodomitis igne vastatis multum adhuc spatium integrum residerel in mundo. Suspicatie sunt tale aliquul factum qualein temporibus audierant Noe, et obreparandam
se esse oum parente servatas.Itecuperandi igitur, huniani generis desi-

templum constructum
quidcin

domus

autem habitatores niiin. Duas filias Lot evidenter propheta desi licens Oollam et Oolibam duas sorores ess esse quidem OolamJudam, et Oolibam esse Sa
mariain
Ezech. n.
ei

oum facdomus orationis mali fecerunt eam speluncam latroaccessil ornatuS)
Dei
j

mortalium posteritatcm solas

somnum
i.i

i). Ista? sapientes patrem, el inducentes [Z.. patriquesom. induc.J,

derium sumunt, atque restauraudi sieculi ex sese dandum opinantur exordium et quamvis grande eiscrimen videretur furari concubitum patris, gravior tamen eis videbatur impietas, si humanae, ut
;

suin,

tegenteset obruentes ejus spihtalem sensolam ex eo carnis inteUigentiam trahunt, et inde concipiunt, inde generant liiios tales quos
c>t.

nec

sentii

nec agnoscit pater. TaJis quoque posteintret in Bcclesiam Dei.
iidii

putabant, postehtatis
rciit.

servata castitate delePropter hoc ergo consilium ineunt, minori,

spem

non
1111
1

Ammonita,

in-

quit, ci iloabitm

iniroibunt in Erclcsinm Do-

ut arbitror,

culpa, [Z., addit argumenloque

ma-

nsijuc in tertiam et

jore] patris mcestitiam vel rigorem vino molhunt,
et resolvunt, singulis

usquein smculum [Lev.
carnalis generatio legis
11

ingresse noctibus, singulae suscipiunt ab ignorante conceptum: ultra non
repetunt \z..

quartam progeaiem et designans quod 3 non intret ifl Eccl
sxni,
.

v/.

.

licij.

uec per tertiam generationem per

wr
?

ultra rep.]

libidinis

culpa

Ubi incesli

nec requirunt. Dbi bic crimen arguitur? Quo-

Trinitatem, nec per
111

quartam per Evangehum,

ttr>-

s.cculum.

;

189 Horaliter vero Lol

COMMENT.
significal rationabilem

IN GEN.
Sarari' pulcliritudinis

190

sen-

A

sum,
retro

et

virilem

animum eorum
i

qui arcem con-

templationis arripere conantur
respieit.
iili'
1

uxor autem, quae carnem concupiscentiis deditam;

forma, quee in tantum amari polerat. ut wr suus propter ejus pulchritudinem se periclitari metuebat.

duo principalia vitia superbiam videlicet cA vanam gloriam. Observandum est autem forte cum quis effugerit tlaminani mundi, et iucendia carnis evaserit, etiam cum parvam Segor,
duae
ejus,

Cur dicit Deus ad Abimelech: Peperci tibi, ut non peccares in mel utadverteretur in Deum pec[uando
ues levitei
talia

committuntur quae putant homi-

habenda tanquam in carne peccata. Cur non mox Abimelech morluus est, dum disit
ei Deus Ecce tu morieris Utique Deus prredisit quoil sinedubio futurum fuisset, si in hac admo:

vere soror mea est, filia patris mei, et non filia malris << Pater enim, ut nonnulli volunt, pro spelunca peotoris insidianfratre ponitur. Tliara itaque genuit Abraham, et tur, ut de nobis dormientibus, neque sentientibus generare possint filios, sensus ulique et actus re- B Aran. cujus filia exstitit. Scriptura teste, Saraa. Et ideo dixit, sororem suam esse, sive quia de semiprobos. Suut euim nonnulli qui arcem conteinplane sui patris procreando per lihum nata est Saraa, sed dum lias secunduru duas tionis arripiunt et consuetudo est etiam Scripturarum eonsobrililias duount, quodammodo inebriantur ab eis nos fratres appeilari, similiter et sorores.Propterea quia ita ineute alienuntur a Deo, utquoscunque

actualem vitam, quae est civilis supergressua etad altitudinem scientiae el contamplationis velut ad montem asoenderit, ne insidientur ei duee filise, superbia scilicet et vaua gloria; quae idcirco liliie dicuntur quia non extrinsecus, se de
id est
fuerit,

.'

nitione a peceato abstinendo
Vi rs. 12-15.

non caveretur.

— Respondit kbraham: Alias autem

nobis oriuutur.

el

in

i

;

filios

genueruu,

id

e

t,

quaecunque opera exerEcclesiam Domini intrant,

non immerito
runt

ait

:

cuerint,

non per

ea

in

Abraham

et

Alias soror mea est.Et quia fueAran de uno patre, et non de

Ammonitae videlicet neque per neque per quartam generationem quia non enim proderit notitia Trinitatis neque intelsicut Moabitffi et

tertiam,

;

una matre, idcirco subjunxit, filia patris mei et non filta malris mex. Vers. 16 seq. Sarax autem dixit Abimelech

:

Ugentia evangelicse prsedicationis. Sequitur:

CAPLT
Vers.
I.

XX.

Profectus inde

Abraham
ct

in

terram
et

auslralem habitavit inter Cades
grinatus
judicii
est

Sur,

pere-

m

Geraris. Cades solitudo estubifons

jungitur

in deserto, quae conArabia, uhi oceubuit Mruia, et Moyses rupe percussa aquam sitienti populo dedit. Moustratur ibidem usque ad praeest, et

Cades Barne
Petrae.

civitati

in

s,

ut beatus

Hieronymus
Sed
caesi

ait,

sepulerum Ma-

hoc erit tibi in velamen oculorum ad omnes gui tecum sunt, etreliqua. Bene ait Hoc erit tibi in velamen oculorum, id est, in verecundia vel in confusione vultus, ad omnes qui tecum sunt. Confusio namque esse poterat tantre mulieris a viro suo fuisse sublatam. Et guocunque perrexeris, memento te deprehensatn. subaudi, a me, et subtractam a fratre tuo. Ecce historialiter. Caeterum, spiritaliter, Abimelech qui interpretatur pater meus rex, significal sapientes istiusmundi, velregnum terrenum,
Ee<
inillc
;
:

argenteos dedi fratri tuo

ri;e

sororis Aaron.

et

principes

Amalech

et

qui per

humanam
fuit,

sapientiam, in

quantum

eis at-

Codor l.abomoribi
eta

sunt

et interpretatux

san-

dicta est fons judicii per supra descripsimus, quia postea sic vocatus est locus iile ubi Moyses judL cavit populum Domini. Sur vero similiter est. Ge-% raris vero, sive Gerara, ut alibi reperi, ex cujus nomine Gerantia voeatur regio trans Daroma (erat enim, olim terminus Chananaeorum ad australem plagam), est civitas metropolis alestinae, et fuit u Scriptura hic testante inter Cades et Sur, hoc est inter duas solitudines, quarum una .Egypto jungitur, ad quam populus trans fretum Rubri maris pervenit altera vero Cades usque ad Saraeenovel sa.netificans, et

anticipationem,

sicut

eognoverunt Deum Patrem esse ac regem totius creaturre. Saraa significat Ecclesiam. Abraham quippe, uuigenitum Filium Patris, qui
tributum
frater
fieri

dignatus est per gratiam. Millenarius

i

autem numerus, perfectionem [Z., persecutionem] fidei sapientium. Argentum vero, scientiam Scripturarum, per quam cognoverunt quod Saraa uxor esset Abrahse, id est Ecclesia Domino copulata per lidem. Ait enim Ecce mille argenteos dedi fratri tuo, qui Filius Dei est per naturam, cujus tu soror es per gratiam. Congrue dixit, fra:

tri

luo,

quia sapientes

perfectionem suae

fidei

;

velut mille argenteos

Domino dederunt, per

eo-

rum eremum
Abraham.
Vebs. 2-11.

estenditur, ibique peregrinatus est

— Dixitque de Saraa uxoresua
reliqua

:

So-

ror

mea

e$t.

Misit ergo Abimelech. rex Gerarx.el

tulit

eam,

et

usquequo
te.

ait."

quid

fecisti

gnitionem sacrarum videlicet Scripturarum. In velnmento, mquit, oculorum tuorum, id est in protectionem per sanctos videlicet doctores. Qui ex me, ac si dixisset aperte, ad fidem transierunt ad le. Ipsi namque sunt usque hodie in protectionem
sanctse Dei Ecclesiae,

nobisi quicl peccavimus in

quia induxisti super

maxime

qui ex

humana

sate

me et superregnum mettm peecatum grande? Cur Abrabam sororem suam secundo esse dixit? Quia
ex priori Pharaonis correptione certus de Dei defensioue,
vita,

pientia ac sublimitate prodierunt.
esse

Lementoque

deprehensam. Dsprehensam se meminit, quia
est,

prius Ecclesia persecuta

sedintacta permansit.

quod

violari

non

potuit, incertus

de sua
est

an illorum evaderet manus. Et miranda

De Abimelech quoque rege Philistinorum moraliter possumus intelligere quod Saraam voluerit

191

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI.

192

accipere uxorem. El

rorem suam esse Deus Abimelecb propter
tutem
viro

quomodo Abraham illam so- A bus dicitlaias: Inforamine aspidis, et i» caverna reguli miltel manum suam qui ablaclatus est lacte dixerit, vel quod compescueril
illam.

Puto ergo quod
vir-

[Isa.

h,9). Super his autem convivium nonpotest

Saraa. qua? intcrpretatur princcps, significct
animi.
Haec

agi laetitis,

vero

virtus

conjuncta
:

est

jiiiiuni iinii, iiiui

de quibus dicit Apostolus escam l Cor. m, 2).

:

Lac

vobis

sapienti.

que dixerit
in

li/ti,

Denique Dominus dicif Qusecunaudi vocem illius i» omnibus
dederit
tibi.

Sed requircndum videtur juxta historiam, post quot annos pueri ablactari soleant. Inter Hebrteos

quibus consilium

Non
diei
;

vult ergo

autem
anno,

varia opinio est, asserentibus
aliis

aliis

quinto

Abraham
potest, ne

virtutem uxorem

suam
aliis

donec

[Z.,

dum enim] enim virtus cum

participari

non

uxor appellari valet. Cum vero ad perfectum venerimus^ut simus idonei et alios docere,

duodecimo ablactationis tempus impleri, quod apud nos non ita teneri videtur, sed aut tertio, quartove, aliquaudo autem quinto anno
ablactatur. Sequitur
:

non jam virtutem et uxorem intra gremium Vehs. 9-13. — Cum vidisset Saraa /ilium /Egypconcludamus, sed ut sororem etiam aliis volentitixAgar ludentem cum lsaac,dicit ad Abraham bus copulemus. Unde scriptum est hanc, et /ilium ejus, et reliqua e ancillam Dic sapientiam sororemtuam essi Prov. m, i). Secundum r usque quia in Isaac vocabitur tibi semen. Sed hoc igitur Ahraham Saraam soroi-ein Miani csse diet filium ancillx faciam ingentemmagnam.Quod cebat. Voluit ergo ct Pharao aliquando habere Saduobus modis intelligi potest, hoc est sive quod raam doii in corde mundo. Sed virtus nisi cum populus Judaeorum copiosus esset in sceculo recordis uiunditia non potest convenire. Longe augnaturus, sive quia ccelestis regni gloriam consetem (aliter) agit Abimelech iste quam Pharao. cuturi csscnt qui ex eis credidissent in Christum. Unde videtur mihi Abimelech iste formam teneat Sedlibet notare in quo ludo arguit Saraa Isui.nl, studiosbrum et sapientium mundi, qui philosop] iae filiuin Agar. Duplieiter itaque hoc ab Hebneis e.xoperani dantes, licet non integram et perfectam primitur. Sive quod idolothytum fccit juxta illud regulam pietatis attigerint, senserunt tamen Deum quod alibi scriptum est Sedit populus comederc et regem omnium. Isti ergo, quantum ad moralem el bibere, et surrexerunt ludere [Exod. xxxw, t>). philosophiam spectat, etiam purificati cordis opeSive quod adversum Isaac quasi majoris ram dedisse comprobantur sed hanc non permiloco sibi et ludo primogenita vindicaret. Quod sit Deus illos contingere. Hnec enim gratia non quidem Saraa audiens non tulit. Et hoc ex ipsius Abraham, scd pcr Christum tradi gentibus paraapprobatur sermone dicentis Ejiee ancillnm batur. Sanat autem Deiis Abimelech, et uxorem hanc cum filio suo, etc. c illius, ei aucillas, quas putamus naturalem philoVers. 14-20. Surrexit Uaque Abraham mane, et sophiam diversa et varia sectationum commenta. tollem panem et utrem aquse, imposuit in scapula
:

:

:

:

:

;

:

interea

Abraham

impertiri

cupif

donum

[/..,

do-

mum] cum

Sed nondum esl tempus a priori populo transire ad gentes gratiam Dei. Secundum hanc ergo allegoriam Pharao, qin interpretatur exterminator, Saraam, id est virtutem, accipere non potuit. Manct ergo apud Abraham virtus, manel in^circumcisione, donec
gentibus divinae
virtutis.

cjus, ct reliqua. Si tredecim anuorum erat Ismael quando natus estlsaac, adjunctisque aetateablao-

tationis

anuis,

quomodo

convenit tantee

eetatis

tempus vcniat ut in Christo Jesu perfecta virtus ad Ecciesiam gentium transiret. Tunc domus Abimelech et ancilla ilhus pariunf Ecclesise fiiios. Iloc enim tempus, quo sterilis parit, et orante Abraliam, hoc cst populo, pcr patriarchias,
las
el

adolescentem matris sedisse cervicibus dum diciSumpsit Abraham panes et utrcm aquffi, el tur dedit Agar ponens super humerum ejus.etparvulum, et dimisit eara ? Omnis igitur filius sccundum idioma linguse Hebraeorum ad comparali
:

nem parentum
sensus
per
:

infans vocatur et parvulns.

Et est
su-

posuit ergo

Abraham panes
et

et

utrem

humerum

Agar,

lioc facto

dedil

puerum

prophe-

matri, hoc est, in
declaratur,

iuanum

Redde viro suo uxorem quia propheta est, et orabit pro te et vives. Postea intulit, orante autem Abraham
I

prophetantes.

nde

et illic dicitur:

inciidavit, ct iia emisil e
tiluis
et

e)us eum tradidit, c domo quod in sequen;

dum

dicitur:5w^e, tollepuerum.
ut

lene

manum

ejus,

non

eum

do.

terra veiutjateneret.

sanavil Deus Abimelech,
Vi.ns.
iii

et

reliqua.

centem

toUeret, sed quasi

comitem manu
tenetur,

CAPUT XX.
die ablactationis

Quod

autem manu parentis

sollicitus

tionis

8.— Fecitque Abraham grande convivium fiiii sui. Quare in die ablactaIsaac. el non in die nativitatis vel circumcii

sionisfecitconvivium grande? tadverten turquod nisi ad aliquam spiritalem significationem referatur.nulla solutio qua stioni
.

monstratus affectus. Quid esl quod dicitur matrem flevisse, b< Deum vocem pueri exaudisse ? Quia mater non suam mortem, sed lilii dc ilor tbat, pepercitque Deus
puei o suOj pro
<\
<

fueral Uetus matris.
qiioni.

ei

if

itaque pater

Q
jll.i,

con
lit

ivi

•<<

cum

a lacte depellitur Isa

iiiiaiiicnii
lit

laetitia
•iiM

i

ummo

doctori

de his

autcm ad. ctc. putcum agrumplai taverat Abraham, siin terra quemadmodum Stephanus dicit,nonai
ini.l.
i

ad

/..

rilali,

qui jam lacte non indigent, sed cibo spiqui possibilitate sumend ;ercitafo habent
i

rathrereditatem necspatiumpedis?EaestinteUi

da haereditas quam
gratuito,

I

tis,

et

discretionem

boni

et inali

;

<i<-

nui-

non

in ista

qu«

'eusmunere suo fueral daturus pretio empta Bst. InteUigi-

:

193
tur
,i-

COMMKNT.
autem spatium
circa
in

1N

GEN.

194

puteum ad illud emptio- A Abimelech, id est regnum, vel sapientia hujus perhibentes quia muiiili suscepit, testimonium quo tueranl agnae sepl profunditas sanctarum Scripturarum, si . gratia et Abraham sibi etiam datae, quando Abiinelee.h baptismatis, quce signiflcatur per puteum, ad juraverunt. Abraham, id est ad Dominum Jesum Ghristum, Habitavitque in deserto Pharan. Vebs. 21
iactum pertinere
\ .

Pharan nunc oppidum ['/.., Faron oppidom, etc.] trans Arabiam junctum Saracenis, qui in solitudine vagi erraut. Per hoc transierunt filii Israelcuui de rnonte Sina castra movissent. Est autem
trans Aribiam, ut diximus, contra australem pla-

pertinent specialiter.
Idcirco vocatus est locus ille Bersabee, quia ibi uterque juravit. Duplex autem [est] causa cur ita appellatus sit, sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahsa acceperit septem enim dicun:

gam, et distat ah .Elia contra orientem itinere dierum trium. Ibi habitasse [smaelem dicitur, unde et Ismaelitre, qui nunc Saraceni dicuntur.
Vers. 22-24.
et

— Eodem

lempore dixit Abimelech,

Fichol princeps exercitus ejus, ad

Abraham:

Dominus tecum est i» universis quse agis. Jura ergo pcr Dominum, ne noceas mihi, et posteris meis, tentavit Deus Abraet reliqua, usquequo legitur Imiii. IVi Abimeleeh regnum vel sapientes hujus mundi, per Fichol philosophi istius sa?culi [intelliguntur]. Unde bene Abimelech pater meus rex, Fichol autem interpretatur os omnium, propter ra:

Sabee; sive quod ibi juraverint, quia et juramentum Sabee similiter appellatur. Quod si ante hanc causam supra iiijmen legimus, sciamus per anticipationem dictum esse, sicut et Bethel et Galgala, quae utique usque ad tempus quo [Z., quod] B ita appellat.-e sint, aliter vocabantur. Notandum autem, et ex prioribus et ex praesenti loco, quod Isaac non sit natus ad quereum Mambre, seil in Geraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est. Quse provincia ante non grande tempus ex
tur

divisione prsesidum Palestiiic»1 [Petr., Pakestina]

Satutaris est dicta. Hujus

rei

Seriptura testis est,
in

tionalem intelligentiam, quas logica dicitur, quae

quae

ait

:

Et habitavit

Abraham

tena

Philisti-

Deum
lech
;

Patreui orunium confltetur, ut est

Abime-

norum.
rehqua.
ctuosfe.

etpropter moralem, quas ethica nominatur,
ore est

omnium et ad omnes pertiuet, et pro communium simihtudine prasceptorum in omcium ore versatur, quam designavit iste Fichol.
qiiiB in

Abraham vero pJantavit nemus in Bersabee, et Nemus arbores sunt umbrosas et infruHabent enim lata et amcena folia, et signiquos elegit Dominus ex gentibus, qui
artibus
et

ficat esse

Hi

enim veniunt ad Abraham, quia regnum,
iiitelligentiom

vel

erant

liberalibus

insiructi, et quasi
dilatati, et
;

per

sapientes, seu philosophi istius saeculi per

humaintelliillo

hoc videbantur magni c fructu spiritahs
licet

nam

venerunt ad Christum,

intelligentia?

tamen sine quos Abraham, sciin Bersabee
inseruit,

gentes in signis et miraculis
in universis quas ageret.

Deum

esse
:

cum

Domiuus ac Kedemptor noster
id
est

Unde

est illud

Deus eral
v.

plantavii,

sacree

Scripturfe

per

in Christo,
19
.

mundum
:

reconcilians sibi (II Cor.
err/o

Ait

quidem
;

Jura

per Dpuiii ne noceas,
in

quorum eloquentiie fecunditatem [Z., facunditatem] eam in supcrficie verborum adornavit.
Vers.
I.

eo quod tandiu permansi in ignorantia atque
infidelitate
et

posteris meis, permansuris in hu;

mex, meditandi hanc intellieentiam. Sedjuxta misericordiam quamfeei tibi, id cst corpori tuo, quod est Ecclesia, facies milii, et. terrse in qua versatus es advena ; ut est
sapientia stirpique
illud
:

mana

CAPUT

XXII.

Tentavit Deus

Abraham,
vi
\

et

dixit

ad

eum,
.

et
, i

reliqua.

m>

usquequo illius : Dominus

dicitur, appellavitque

Qua?ri solet

Vulpes foveas habent,et volucres cali ni-

Deus tentare dicitur:

quomodo verum sit quod Abraham cum Jacobus dicat: Deus
[Jac.
i,

dos, filius

aulem hominis non habet ubi caput

sman

reclinet (Luc. ix, 58)

Di.riii/ue

Abraham
et

:

Ego jurabo

;

juxta illud
erit
,,

Qui credideril
(Matth.
lius
xvi, 16).

baptizatus fuerit, salvus

— Et

increpavit Abimeleeh provi

quia locutione pro eo quod est probat. Tentatio vero illa de qua Jacobus dicit, non intelligitur nisi qua quisque peccalor impliNe forte tentaverit catur. Unde Apostolus dicit

neminem tentat?
Scripturarum

13.) Nisi

solet

dici tentare

:

pter puteum aquse,
; qviia.

quem

abstulerant servi

il-

vos

is

qui tenlat
:

(f Thess.

ui.

5).

Nam

et

alibi

multos ex credentibus coegerunt ad

scriptum est
ligatis

idola declinare.

eum
:

Tentat vos Dominus, ul sciat si di(Lev. xiii, 3).Etiam hoc genere loquen-

Responditque Abimelech Nescivi quis fecerit hane rem. Sed et tu uon indicastimihi. Subaudi, neque. per legem, neque per prophetas.
:

di, ut sciat,

dictum

est,

ac

si

diceretur, ut scire vos

faciat

quoniam

vires dilectionis suas

hominem

latent, nisi

experimento etiam eidem innotescant.
tentatus est ut probaretiir, justifi;

Tulit itaque

Abraham

oves, videlicet simplices,

Igitur

Abraham

et boves, scilicet doctores, et dedit Abimelech, id

caretur,

coronaretur

ut et ejus

obedientia

tali

est

sequentibus hujus mundi. Percusseruntque
fsedus.

probata examine posteris innotesceret.
Vers.
2.

ambo
ct

Quod autem

dicit,

super

unum

Ei statuit Abrdham septem agnasgregisseorSum, reliqua. Per septem agnas significantur apostoli,

tium i/uem monstravero tibi, aiunt Hebraei hunc montem esse in quo postea templum conditum est
in area

eptiformis Spiritussancti gratia repleti. Sed ideo

Ornam
:

Jebusaei, sicut et in

sagnsedicuntur quia

membra

Christi pariunt,

quos

scriptum est

Et cojperunt

sedificare

Paralipomenon templum in

:

195

ANGEEOMl LUXOVIENSIS MONACHI.
[II

I9ti

monte Moria
oraculum
Yeks.
est
i.

Par. m.

6).

interpretatur et lucens, quia
Uei.

ibi est

Qui ideo illuminans A verbium, ut. si quando inangustia eonstituti sunt. omini optanl auxilio sublevari, dicunt ln dabir. hoc cst. Dominm videbit, boc est, sioui Abrabae miserebi:

Itinere dierum trium. etc. Notan-

bitur et nostri.
."//., solet]

dumquoil de
,edem
sit, et

Geraris usque ad

montem

Moria, id
triuni
li

[Petr..

sedem] templi,iter dierum
illuc

cousequeuter
igitur

die terub pervenisse

Unde et signum dati arietis solent etiamnum cornu clan Vius. 15-19. — Vocavit autem angelm Domini Abraham secundo de calo dicens: Quia fecisti

quidam Abraham putant illo tempore ad quercum habitasse Mambre, cum inde usque ad montem Moria vix unius dici iterplecatur. Male

rem hanc, el non perpercisti ftlio tuo unigenit propter me. Nunquid Abraham propter angalum uon pepercit suo tiho, et non proptcr Deum? Aut

num
dicit

sit.

Quaeritur etiam curin tentationeAbrahse
:

enim angeli nomine. quo Christus
qui sine duliio Deus
dictus esl
est, et

significati

Deus
? nisi

Tolte

fdium

tuum, quem

diligi»,

manifeste a propheta

admonitione, et nominis recordatione, tentationis pondua accumuiaretur et paternus affeetus torqueretur ex menmri a proIn Isaac n fessionis, dum ante Deus dixit ad eum vocabitur tibi semen. Quasi si ille occideretur, tota
Isaac
ut charitatis
:

magni consilii

angelus.A.ul quia Deus

m

angelo.

ex persona Dei angelus loquebatur, sicut in prophetis etiam solet. Nam in consequentibus hoc magis ridetur apparere, ubi legttur: Et
et
••

spes promissionis frustraretur. Et cur non statim licuit ci occidere hlium, sed triduana itiueris mora
euin immolaturus secum duci jussus e-t? Quate nus longitudine temporis tentationis quoque augeretur incrementum. Nam per triduum iler protenditur, et per totum triduum crescemibus curis paterna viscera cruciantur, ut omni hoc spatio

neii angelus Domini Abraham Uerum de ctelo e per memetipsum juravi, dieit Dominus. Quid est quod secuudoad Abraham eadera etnonaike promissiones fuerunt Factae ? Significal duplum sem< n

Abrahffl
talc.

futurum esse,
ei

unum
:

carnale, aliud spiriSte erit

Ideo dixit

Dominus

sicut stellx c&li, et velu
cceli

semen tuum arena maris. ln stellis
[/..,

spiritales, in

arena carnales volens
ait

vo-

tam prolixo intueretur

filium pater,

cibum cuni eo

lunt] intelligi.

Nam quod
iiit

superius
e

:

Per memeloqui-

sumeret, tot noctibus puer penderet iu amplexibus patris, inhsereret pectori, cubitarel in gremio, quatenus per singula momenta in pateruo affectu
dolor occidendi
filii

li/isum jnruei.
t

Domm

humano

accumularetur.
firmo
in

Vebs.

:i-li.

Si

animo cogitabat

Abraham indubitante maetare puerum Domino
:

hos

loeaustum, quid est quod dixit pueris suis

V

ex-

Bomiues enim per majores sui jurant. Deus autem aeminem sui majorem habet, et idcircoper semetipsum jurat. Sed jurare Dei estpromissiones suas stabiliter firmare. Deinde quod intulit, possirum, Bpidebit semer. tuum portas mim rilaliter intelligitur. Aii enim, possidebii semen
iii-.

pectate hic.Ego etpuer,cum adoraveritnus,

n vertemur ad vos? fgitur et indubitanti animo mactare eum credebat, ideo utrumque Iaudis est et in
et in

tiiiiin.

id est

Christus, *el lideles quique in Eccletu

sia,

quorum

pater eris per fidem

;

portas

constantia otferendi,

confidere [Pelr.. in

foe-

dere] suscitandi. Seiebat certissime

Deum

fallere

non posse,et licet puer occideretur, promissionem tamen Dei salvam permanere. Unde ei Paulus apostolus per Spiritum sauctum didicerat quid
animi habuisset Abraham intra
ejus laudat, dixit
:

corum.id est infernalia loca,quffidestrueta fuerunt moriente Domiuo. Seu portas possidebit, id est peccata, pcr qu;e itur ad morteoa. Ille enim veraciter possidetportas nimicorum, qui non subjicitur ullis
si

suggestionibus immundorum spirituum. At waro quis hane tentationem spiritaliter pleniter edi['/..,

se,

dum

fidein

scere

add

voiuerit,

jam

sa*pe prajfati

FH.de

Abraham non

hxsitavit,

viri lilieiluiu

legere curet
1/is

Sequitur.

cum uuieum
siones [Rotn.
ijui

n/ferrel, iu ijuo acceperat

repromi

-

Vbr$.

'Jn.


<d

n

mortuis

eum

resuscitare potest Deus

Abraham qu
lios

nuntiatum est ilaqu Melcha quoque genuisset fiUot Na-

iv, 20).

chor, fratri suo, et reliqua.

Curenim nominavil
?

ii-

Unde aricsistcquiprolsaacimmolatusest.venit? Solet quaeri an de terra subito ibi creatus esset, vel aliunde ab angelo allatus? Aries iste non putativus, sed verus esse

Nachor,
stirpe

Eratris

Abrahee

yuia de
gi

ilhs vel

de

eorum

aliquid celebre postea

stum esse

credendus

est.

Ideo magis
at-

a doctoribus «stimatur aliunde
tulisse

eum angelum

quam ibi dc terra Dominum procreasse.

post sex

dierum opera

Chus, de cujus Job stirpe desceadit, scriptum esl in exordio voluminis ejns: Vir fuii in terra Chus, Job nomine. Male igitur quidam sestimant Job de gente Esau. Seeundus nalegitur. Igitur

Quare appellavit Abraham nomen loci illius, /)t>minus videi ' Nusquam cst quod Dominns non videat. Vidit pro apparuit dixit,hoc est, viderit fecit,
sicut ibi
feci ut

Uelcha Buzi, ex cujus genere est Balaam tra lunt, qui in libro Job primum vir sanctas et prophetes dieitur Eliu Dei, postea per inobedientiam el desiderium mutus de
ille,

divinus, ul Bebreei
;

Et nunccognovi, quia times Deum,id est cognoscatur eo geuere locutionis dum per
: :

nerum
divino

oaecatus,

dnm

Israel

maledicew
tilius

eupit,
in

vocabulo nuncupatus, diciturque
Et iratus
lle iu.

eo-

efiicientem signiticatur id

quod ellieitur. sioul pigrum frigus dicimus, eo quod pigros facit. Uludautem quoddixit Unde usque hodie dicitur : Dominus m iiiontc vulcbit, exiudc apud Hebraeos exiit iu pro:

dem
zitcs.

libro:

liaracliiel,

Bu-

de hujus

videlieel

Buzi radioe d

Camuel quoque Pater est Damasbi, ipsa enim vocatur Aran [1., Aronj, qua- hic pro Syria scri-

197

COMMI.NT.

IN (iEN.

198

pta etipso noininc legitur in laaia. Carhet

quartus
suut.
Liee el

est,

&

Batuel,

quoque A signifioare activam vitam etcontemplativam.Abrahain vero figuramgessitdoctoris. Siclinamquearquo Casadei, id estChaldaei vocati gentei scientiam ostendunt divinorumeloquiorum, de quo Rebecea, et Laban, patei
videlicet

Rachel.

CAPUT
Vers.

utrorunique Testamentoruru Scriptum nainque est: eloquiii Ihimiui, eloquia casta, argen-

XXTII.

inin igne

examinalum

Psal. n,

7).

Unde

et cenfe-

I.—

Vi.rii

autetn Saraa centumvigintise-

est in civitate Arbee, oua Mambre. Quaeritur cur una civitas tribus appellata est nominibus; Hebron proprium el antiquum est nomen, et a gigantibus quondam eondita est. Sed nonnulli Chebron per c
/iifni tituii* et

mortua
est

est

Hebron, ipsa

quater duetus plenitudinem potest designare utriusque viUe, qua? per seientiam divina eloquia ['/,.. divini eloquii] adimplendo emitur. Qua? non immerito probatae monetffi pubhcee dicilur. In

narius

moneta publica
et

et

invenitur,

significat
et

imago regis et nomen deealogum legis, ubi et
duvjnae
raajestatis

et

nou per solum
rura

h apirationern, sieut eherubiu legendutu putant. e. I.ege interpretationes Hebraico-

oognitio
nitur.

Dei

nomen

inve.

Sepelivit itaque

nominum

beati

Hieronyrni, et

ita

reperies

pulcro dupliei,

Abraham Saraam in sequia anima qu® sseculo moritur
geminffi

quia per chi Grsecam seribuntur. Est autem hffic B ut id civitatis in earapo lalitiulinis silo al> .Klia, id est
fcherosolymis,
viginti

Deo

vivat,

viUe requie
et

suscipitur,

est actione

boni operis

contemplatione Divi-

duobus millilms separata.

nitatis.

Arhee vero, quod in quibusdara sodicibus Arboc, si\e Arhee eorrupte legitur, a nuraero, id est quatuor, nomen habet, videlicct quia ibi quatuor patriarcbae

Dicamus et manifestius non nostra inserendo, sed beati papae liregorii dictapropalando.Ait enim
idem prajdicator egregius: Quid nobisper Abrah.e duplex sepulcrura innuitur, nisi quod perfectus
quisque pra?dicator exstinclam a prspsentis vitse animam suam sub bon;e operationis tegmini et contemplationis abscondit, ut a carnali concupiscentia sub activa contemplativaque vita quasi insensibilis lateat, qua? prius muudi desidedesideriis
ria sentiens mortaliter vivebat.

sepulti sunt.

Adam

ruagnus,

et

geneiis pater, ut
tratur, et

m

Abraham, Isaac

Jesu libro apertius et Jacob. Unde, sicut

humani demons-

quidam

nostris temporibus Hierosolyinis veniens, prodente Beda, moderno doctore, retulit speluncam duplieem, quani eruit Abraham, ano ad orien-

tem stadio in vallehabens, ubi sepultura? pra?dic-

Unde

et

per egreeslis et

torum patriarcharum quadrato muro eircumdantur, versis capitibus ad aquilouem, et singula singulis tecta lapidibus, instar basilicae, dolatis
;

gium
vii
i

prffidicatorem dicilur
vestra abscondita
ui,
3).

:

Mortui enim

esl

cum

Christo in Deo
est,

trium
et

patriarcharum
viliolis operis,

candidis,

Adam

q

(Col.

Activa quippe vita sepulcrum
tegit.

obscurioris

quia pravis operibus mortuos
plativa perfectius
sepelit.

Sed contem-

qui aud louge ab illis ad borealem exlremamque muri illius partem pausat. Triura quoque feminaruiu raiuores et viliores memoria?

quia a cunctis mundi
ut

actionibus funditus dividit. Quisquis ergo
se

contumehas carnis edomuit, superest

jam in mentem

cernuntur.

Mambre nainque

eollis, mille

passibus

a raonumciitis his ad boream partem, nerbosus valde et tloribus, campestrem habens in vertice
planitiem,in cujus aquilonari partequercus Abra
hffi

per studia sancUe operationis exerceat. Et quisquis jam mentem per sancta opera dilatat, superest ut hanc usque ad secreta intimfe contemplationis extendat.

Neque enim perfectus prtedicator

est

duorum hominum altitudinis truncus, tede cir cumdata est. Sed Mambre civitas ex quodam ami.

qui vel propter contemplationis studium operanda neghgit, vel propter operationis instantiam

corura Ahrahffi sic voeata est. Et htec est ratio quare tribus vocabulis nominatur. Deinde legitur qualiter Abraham emit speluncam duplicem ab Ephron Hethteo quadragintis siclis ar-

contemplanda postponit.

CAPUT XXIV.
Vers.
i/i/r I.

— Erai autem Abraham senex dierumait:

moneUe pubhcffi,et ibi sepulta est Saraa. Apud Hebrteos euim primum nomen Efron scribitur. secundum Efrau, postquain pretio vicgenti probatiet
tus est, ut

ntultorum. Ut Salomon
et

hominis,
iv, 8).

selas senectutis vita
:

Cani sunl sensus immactdala (Sap.

Et illud

sepulcrum veaderet,
cogente Abraham,

et accepit

argenquae

tum,

licet

vau

littera,

Dixiti/tie ad servum seniorem doVers. 2 seq. mus sux, qui prxeral omnibus qux habebal: Poitnui iiianum tuam sub femore meo, ut adjurem te per Deum ewliet terrx, et reliqua. Quid vult Deus cceli ad femur Ahrahffi, nisi ut cognoscatur sacramentum? iJ er femur enim genus intelhgitur. Ergo

Coram cano

capite surge.

apud mine
cante

Ulos pro
est, et

au

[f.

o] legitur, ablata

de ejus no:

pro Efron appellatusest Efran

signifi-

Seriptura

non eum

fuisse

consurnniata?

perfecta^que virtutis, qui potuerit

memorias ven-

dere mortuorum. Sciant igitur qui sepulcra venditant, et non eogunturut accipiant pretium sed a nolentibus quoque extorquent, immutare nomen

qua? fuit

illa conjuratio, nisi quia signiticabatur de genere Abrahte venturum Christum in carne? Tra-

dunt

ilebrtei

quod

in sanctiticatione ejus,

hoc

est

quid de merito eorum, cum etiam OJe reprehenditur occulte ex hoc quod invitus aeet perire

suum,

circumcisione, juraverit. Sed

mehus intelligendum

ceperit

Sed sciendum

est

quia spelunca duplex potest

eum insemine Abraha?. hoc est Christo, quia ipse Dominus Deus cceli in carne venlurus est, qua? de illo femore propagata est.
estjurare

199

ANGELOMl
servus Abrahas
-

Lt;\OVir.NSIS

MONACHI
subintellige
:

Quomodo

in petitione signi au.-1)1111

A

juxta foatem
esl

baptismatis) invi

\ilio CLllji

lnirum aliquid petere, q
ipso miraoulo] signiticat
;

miraculum
aliud est etiam

[Z.,

ab apostolis,e/ dep <suit hydriat ,elatam scihcetfacundiam, et
;

humanos

bumihtatem
pit

suscepitque fidei orname

errores superstitiosa vanitate in auspiciis, ain
tionihus et divinationibusobservare, qusequa

videhcet inaures aureas, Scripturarum
id est

quoque

sensus, et

clarum eloquium argenti. Secul
pr.elibavimus.

pacta sunt diabolicae faniiliaritatis, et non sine grandi peccato tiunt quandofiunt. lllud igitur superius petitionis genus comprobatio etcomputatio

scrvum,
currente
rere nisi
Ait

sanctos praedieatores. Ecce stylo Sed plenius beato papa

Gregorio exponcute, ut legentibus elucescat, inse-

ad Deuin, hoc posterius infidelitatis conjunctio ad diabolum. Quod proficiscente Rebecca a Soror nostra es,
iidei est
:

sumus.
:

ecim Abraham
et reliqua.

Pone

manum tuam
ponere,
illius

sub feet

crescas in millia millium,
n

et

hxreditate ob

Quid rum jubet sub femore suo
caeli

more meo,

est

quod Abrahampueper

manum
quod

tniini

portas inimic \rutn suorum,

uum
in

pro-

Dominum
memliiT
essel
i

jurare, nisi

phetae fuerunt, quia hoc dixerunt,

quod

futuro

illud

;ura erat,
litate, ei

can qui et Abrahae
divin
fi

factum fuerat? Non prophetae fuerunt. aut.w.nitate p filius tam magna optaverunt ; sed eos Suppl. benedicmeo. [uam promiserat Deus Abrahae, latere non
potuit.

Dominus ex
;

ur puero:
et
i

Pone
cceli
.

manum sub
ac
si

jura per Deiun

api

tur:

et

jnra per

Dominum

Deinde sequitur qualiter Isaac egressus / agrum. uh.h esl exercitatio. ad iii

qua

irin

eampo ad

vespe-

mev.m. Unde nec super femur, sed sub tei manum ponere jubetur, quia cx illo lemorc ille qui homo quidem, sed super
t

orationem secuudum illud quod Dominus orabat in monteEtiam Isaac in typo Domini fuit. Quae estilla terra Austri, ubi habitabat Isaacre vertenle servo palris sui cum Rebecca ! Terra Austri Gerara significat, unde a patre ad immoSignificat

ram?

autem

ista

i

xercitatio

omnes homines

veniret.

Unde dignum non
quia nulia
in

fuit ut

mauiiiu super femur ponerct,
super illam carnem
tra sibi Patris
est

quam

redemptiom

Unigenitus univit.
nisi

Quid estquod Isaac dilectofiliouxordefili

manseorum duci prohibetur,
iriptum est: Hic
es\

quod
i

:

landum fueraladductus. ristrnm quo s^ operuit Rebec Quid esl Theristrum autem pallii diciturgenus etiam nunc Arabici vestimenti, quo mulieres proviuciae ilhus
!

velantur.
jpiritualiter,

Filiusmeus dilectus., in mplacui [Matth.m, 17) nuli anims conjunguntur? De cognatione autem uxoilio deduccre servus praecipitur, quia sola sancta electoium Ecclesiae nnigenito Filio copulan-

tur

;

non

ut

per Abraham Deus pater significaDeus senescat, sed ipsa prophetia de

jam per eetates senuerat. vero Dominus Christus, per servum autem sermo propheticus vel apostolicus. De quo etiam dicitur Quiprxerat oii tui. Quia apostoli, qui preesules fueruut omni EcChristo et Ecclesia quasi

daerat.quam ipse Unigenitns ex praedestinatione jam et praescientia extraneam non habebit. Quis vero est puer qui ad deducendam uxorem
ordo atque apostolooniniumque doctorum,qnidum verbum onis bonis mentibus faciunt, id unamquamque animam unigenito Filio conjungendam quasi provisores fiuntl Qui pergens secum de bonis omnibus domini sui detuht; quia in his quoe de Domino loquutitur. in semetipsis virtutum dimittitur. nisi propln-taruin

Per Isaac

riim,

:

clesiffiDei, omnibus virtutibus exstiterunt ditati. Percamelos autem siguiticantur hi qui ex circum-

cisione crediderunt et doctores et

adjutores apos-

tolorum fuerunt. Quibenedecem dicunturpropter

vitias

ostendunt, ut tanlo

litiiis

ad sequendum

Decalogumlegis,quanquam praedicatores eh'
gentibus velint

Deum

pertrahant, quanto auditoribus suis in se-

quidam

intelligi.

Sive per camelos
:

metipsis monstrant quae

narrant.

Atque isdem
qui
pree-

mofus carnis intelliguntur, ut Paulus ait Video mtem legt aliam legemin membris meii nir.e, etc. (Rom. vu. 23). Seu etiam senior servus imaginem habnit legis, per quam sponsa Ecclesia d spondebatur, quam ipsaRebecca significabat. De quaei dicitur: Non aceipies eam ibus Chananceorum. Chananaa enim interpretantur commotio eorum, corda videhcet instabihum. le Ps Jmista Non des in commoli De qua etiam subjungisx, 3
:

pucr juxta fontem
dicatores sancti

stetit,

atque ex pr efiza sentenesset, proposuit;

ehgenda

sacri eloqui fiuenta considerant,

atque ex ipsis colligunl quse vel quibus praedica3uae

verba committant,
certiti

et

ex quibus auditont.

rilms fiduciam
peliit,
sitit.

1'otum vero
i

:

quia praedicatoromnis

a

audiloris
ale-

Sed Rebecca potum preebuit, quia sancta

i

ii

:

orum suorum
ex virtutis
audivitjCO
ionis
; '

desii

l.

.

i

Quia enim De
edicatori auo
'

tur

:

.-,

wluerit sequi
est
.'

le,

m
ai

|

aquam
ilnas

q od Dominus
ii

obtuht ejusque
q
illa

animum

refirigearavit.

i,i

iimi civitate,fugitein ali
esl
iii
-'

Et

notandum

posuit, quia

est placita confessio quae a

bono

"

Decst hic aliquid in utroquc eodice.

opere procedit.Vel certeaquampreibuit,quia

)

501

COMMENT.
credidit,

IN

GEN.
;

202

qnod

vaeua non remansit. Nam mox prm- A fenura, aqtiain, |ianrm obtnJit sed puer, nisi causani prius conjugii oblineret, accepturum se esse dioare studuit quod audivit, et docendo mullos ex recusavit. Quia sunt plerique qui doctores suos se prffidicatores protulit. Aqua quippe iu hydria ex temporalibiis stipendiis continere parati sunt, est scientia pnedicationis in mensura, quia sancta
Eoclesia studet non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Et hydria aquse in ulnis est doctrina priedicationis in opere, quae

sed pr.rdicatores saucti percipere nolunt temporalia nisi prus obtineant neterna. Si enim in mani-

bus factum non inveniunt, sumere stipendia corporibus contemnunt. Nec pedesaqua
lavatit,

non solum ejus comitibus, sed potum etiam canielis praebet, quia verbum vitae non solum prudentibus, sed

quia

laborem
nuit,
tulit,

sui desiderii nulla

consolatione levant.

etiam stultis praedicat, juxta Pauli voSapientibus et insipientibus debitor sum (ftoni. i, 14). Vel certe aqua etiam jumentis datur quando cura carnis quomodo sit habenda,
ce-m dicentis
:

Mox vero causam

eonjugii domini sui puer obtivasa aurea atque argentea, ac vestes proquas Reheecfe dedit quia doctores sanctfe
;

Ecclesiffi suis tot

ornumeuta prabent quot

virtu-

disponitur
et

;

ut ex voluptate

impendi non debeat,

taiuen

in
:

necessitatibus

non negetur,

sicut

tum dona docuerunt. Qua; etenim priusinaures et armillas acceperat, jam nunc vasa aurea atque
;

scripium est Carnis euram ne feeeritis in desi- B argentea, ac vestes accipit quia sancta Ecclesia, quffi ante per tidem, obedientiam et operationem deriis vesliis(Rom.xn\, 1 4). Qui enim hancin depercepit, excrescens postmodum etiam ad spiritasideriis fieri prohibet, procul dubio in necessitate liadona convalescit, ut proplieti® spiritu etvirtuNemo concedit. juxta hoc quod rursum dicitur
:

carnem suam odio habuit, sed nutril
(Ephes.
ii.

et

fovet

eam

tum
cat.

gratia repleta, ampliatis

jam muneribus

dis;

30).

Puer autem Rebeccm inaures et armillas dedit, quia praedicator quisque et auditum sanctn? Ecclesite per obedientiam et manus per bonae operationis meritum exornat. Sed inaures duorum siclorum sunt armillfe autem siclorum decem, quia prima virtus obedientias in charitate est
,

Puer vero matri ejus ac fratri dona obtulit quia gcntilitas, ex quo Ecclesia ad fidem venit, post conversationcm ejus in gloria temporali convaluit, sicut et
tiani afflictionem sentiunt, et

terrena virtute
nent, sed

uunc cernimus, quia ubique Chrisgentiles quique in gloriantur. Sed etfratres ejus dona
te-

;

percipiunt, quia hi qui in ea iidem verbotenus

quae videlicet charitas in
tinguitur, ut

operatio ex

sequentes carnaliter vivunt, benigne a hdelibus honorari solent pro eo quod esse fideles videntur. cum bona agi coeperint, mala jam nulla perpe- C Mater ergo et fratres dona percipiunt, a sorte tamentuereditatis alieni;quia siveinfideles.seucarnatrentur. Rebecca autem esse in domo patris sui les, qui intra fidei professionem tpnentur, adhaerelocurn spatiosum ad manendttm perhibuit, quia ditatis aeternaa sortem nonveniunt,sed tamensupera priori jam populo naturae legem sancta Ecnce largitatis gloriam temporaiiter consequuntur. clesia se scisse monstravit, et praedicatoris verba
et

Deu>

duobus praeceptis disproximus diligatur, et recta
complelione perficitur,

tamen professionem suam moribus non

Decalogi

ut

in

amplo

charitatis

gremio suscepit. Doctori enim
locus
et

Rebecca autem
est, qttia

cum

puellis suis

virum secuta

spatiosus ad
tur

manendum
:

est

in

auditoris

sancta

Ecclesia habet

secutu minoris

corde latitudo bonitatis. Unde
:

Capite nos

neminem

laesirmts,

quibusdam dicineminem cor-

meriti

dam
si

animas sodales suas. Nam etsi in quibusper ascensum mentis in thoro contcmpla-

rupimus ; non angustiamini in nobis ; angustiaminiautem in visceribus vestris (II Cor. vn, 12). Ac si eis aperte diceretur ad suscipiendam doctrinam spatiosum locum mentis facite, sed ad cogitanda carnalia angusti remanete. Quod palearum ac feni plurimum haberet, indicavit, quia sancta
:

tionis

non

habitet, quae videlicet tales

puellie Rebeccaj sunt, quia

animaequasequuntur moribus,

sed tamen ad contemplationis thorum minime ascendunt. Nam et isdem puer quosdam habuit in comitatu quia et cum sanctis prophetis fue;

runt quidam qui bene viverent,

et

propheti»

spiri-

audiens, terrena stipendia prav dicatoribus reddidit, quas dum Paulus quasi pro
vitae

Ecclesiaverba

tum non haberent,

et

cum

beatis apostolis atque

nihilo acciperet, dixit Si nos vobis spiritalia semi-

navimus,

magnum
ix,

est

si

a vobis carnalia meta-

mus

? (I

Cor.

H

Frater autem Rebeccre erat Laban, qui concite egressus inaures et armillassororis aspiciens, intus

moribus teverba non promerent. Festinus autem puer ad dominum redit, quia praedicatores sancti cum praedicando vitam audientium obtinent, illi mox gratias reddunt de cujus hoc munere perceperunt, ut sibi iu ea operauerent, at prasdicationis
tione nil tribuant, sed Auctori.

doctoribus fuere plerique qui vitam

puerum

vocavit. Quia sunt carnales qui fidelibus

conjuncti, qui

dona aspiciuntin admiratione suspensi, etsi non usque ad opera, tamen in animam usque ad suscipiendam iidem verbum prfedicationis admittunt. Quia enimbonos
spiritualium
saepe

dum

Eo autem tempore Isaac deambulabat per viam qux ducitadputeum,cujus nomen est Vicentis et
tens Deus, de
nisi omnipoquo scriptum est Vivo ego in xlernum, dicit Dominus ? De quo rursum scriptum est Omnia nuda et aperta sunt ocutis ejus (Hebr.

Videntis. Quis est vivens et videns,
:

miraculis fulgere considerant, ea quae de aeternitate audiunt non recusant, quamvis sanc,

:

tam electorum Ecclesiam moribus on sequentes in carnali oratione remaneant. Qui Laban paleas,
Patkol. CXV.

iv, 13).

profunditas,

Puteus vero viventis est sacrae Scripturae quam uobis ad irrigationem mentis

503
praebuit

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
omnipotens Deus. Quae
est

2ft4
:

autem via quae A

xionis, suae expressione loquitur dieens

Blewtia
[PsaL

ducit ad

puteum

viventis et videntis, nisi humilitas

manuum mearum
c\l,
>;.

sacrifieium uespertinum

passionis Lnigeniti, per

quam

nobis apertum est

hoc quod prius latenter Scripturae sacrie tluenta loquebantur ? Nisi enim Lnigenitus Dei Filius incarnatus, tentatus, apprehensus, colaphis aaesus,
sputis
iilitus,

crucifixus ac

mortuus

fuisset,

nobis

autem quod Elabeoca ad Isaac dorso cameli deducitur, nisi quod per Rel)eceam, sicut praefati sumus, Ecclesia, et per cameium cui prwsedit, tortus moribus atque onustus idolorum cultibus gentilium populus dcsignatur ? Qui enim
ijuid BSt

quod portarent. Rebecca ergo ad Isaac veniens doisii cameli deducitur, quia ad Lhrisluin ex genmysterium Dei potum invenimus, ut aquam scientilitale Ecelesia propcrans in tortis libaremus ? Incarnationem vitiosisque de profundo tise vit;e veteris conversationibus invenitur. Quae ut quippe, passionem, mortem, resurrectionem atIsaac vidit, de camelo descendit, quia sancta Ecque ascensionem illius sacri eloquii paginas loclesia quanto Redemptorem suum subtilius agnofacta cognovimus, jaiii nunc quuntur qua± quia intelligimus audita. Hfec autem prius legi poterant, g scit, tanto earnalis vitas studia lmmihus deserit. atque in semetipsam tortitudini vitiosae ooQtradised quia necdum venerat, intelligi non valebant.
;

hujus putei, id est Scripturce sacra?, protunditas non pateret. Quid ergo fidelibus humililas passionis ejus facta est, nisi clavis apertionis per quam

ex semetipsis sibi invenerunt deos quos colerent, quasi a semKipsis eis onus in dorso excreverat

Unde et per Joannem dicitur Viril leo de tribu Juda aperire librum, et solvere signacula ejus (Apoc. v, 9). Ipse enim librum aperuit et signa:

cit.

lsaac igilur viso descendit, qaia

Uomino cog-

nito vitia

celsitudinis

cula
cr<e

illius solvit,

qui nascendo, moriendo, resurcoelos

gendo atque ad
:

ascendendo Scripturae sa-

ab elatione ima huinilitatis petiit. Quid est aulem quod tsaac in camelum seden s Rebecca conspexit, nisi quod ad Redemptorem
et

sua gentilitas deseruit,

nobis arcana patefecit. Et notandum quod non didtur Ambulabat per viani quae ducit ad puteum, sed deambulabal. Deambulat quippe qui viam per quam ambulat, eundo et redeundo conculcat. In humilitate autem passionis Dominus deambulavit, quia modo a Judaeis vc rborum con-

suum
vitiis

Ecclesia ex gentibus veniens,
esset innixa, et

dum

adliuc

necdum

spiritalibus sed ani-

malibus molibus inhaereret, accessit ? Nec movedebetquod puer quoque cum camelis venerat, in quibus sui ilomini divitias ferebat. Quia ipsi
re
sancti, quamvis jam ad superioraintelhgendaatqueproferendaetintelllectuet vita emicent, adhuc tamen iu semetipsis contradictionem carnis sentiuut. Nam vident aliam le-

quoque pnedieatores

modo contra se falsum tcstiinouiuin, alapas, modo sputa, inodo spineam coromodo nam, modo crucem tolerando sustinuit. De.nnbutumelias,
lasse ergo in humilitate passionis est,
sitates et
tot

,

(

adver-

probradiversisinodisiteramlopertulisse.

Quilsaac, Rebecca veniente, in ierra australt quia unigenitus Dominus ac Redeinptor noster, veniente ad se Ecclesia, in illorum mentihabitat
;

membris suis repugnantem legi mentis captivitantem in lege peccati. El divitias in camelis portant, quia nc maguitudo revelationum
in
suffl, et

gem

extollat eos, datur

eis stimulus carnis su«. llabent enim thesaurum istum in vasis fictilibus, ut

bus mansit quos ex Judaea editos non torporis frigus, sed fervor charitatis teouit. Ex illo quippe
populo Anna prophetissa, ex
illo

sublimitas

sit

virtutis Dei, et noii eis.

Qui ergo per
in

carnem

coslestia

loquuntur,

el

lameu adhuc

Simeon

exstitit,

qui in ulnas Dominum accepit. Egressus autcm Juerat ad meditanduin in agro. Quia ager mundus accipitur, ipseperse Dominusexponit dicens:

carne contradictionem ile vitio seutiuiit, qui aliud quam super torluosa camelorum dorsa divitias
ferunt ?

Rebecca vero lsaac
clesia

viso, quis

ille

homo

sit,

re

Agerautem
est, sicut

esl

expressus est, scriptum est

mundus [Matth. vi, 38). Qui in hoc quod visibilis apparere diguatus
:

quisito puero, coguoscit, quia quotidie sancta Ec-

Existi in salutem populi

dicta quid de
telligit.

adhuc per proplietarum atque apostolorum Rcdemptore suo credere dcbeal. inQute sesc

salvns facias chrislos tuos [Bahac. ui, 13). Solent autem exerti juvenes in armorum usum meditari. Isaacergo ad meditandum inagroexiit,
tui, ul

mox

pallio operuit, quia

quaulo

sublilius Salvatoris sui

mysteria penetral, lanto

quia Redemptor se sequentibus formam humiliiaper exercitium longanimitatis suae tis praebens
passionis in se et patieutia;

altius de antcacta vita confunditur, et quia perverse egcrit vereecundatur. Pallio se operire curavit,

quia viso Domino infirmitatem suae actionis
illa

excmpla moustravit.

erulmit, et

quffl

prius iu camelo libere gesta-

Meditatioquippe armorum est frcquentia passionum. Qui enim verbera manuum, lameam, crucem pertulit, passionem suaiu usque ad mortem
in se frequentare permisit.

batur,

descendens, postea
Ecclesiee

verecundia

tegitur.

Unde cidem

a priori elatione conversse

Passiones

vero

arma
li///
:

lo descendeati, sibique

per apostolicam vocem, quasi Rebeccs de camepallium superducenti dici:

bcramur,
xxi, 19j.

dicimus, (mia per ipsas ab advcrsano occulto sicut per se ipsum Dominus dicit

tur
in

Quem cnim fructuum

habuittis tuntfin

illis

patientia vestra possidebitis animas vestras [Luc.

quibus nunc erubescitis ? {Bom. n, 2,1, Quam Isaac intabernaculosuae matris introduxit

Qui ad meditaudum
exiit,

in

agro Luclinata

quiapassiouum cxcreitia juxta lincin mundi suscepit, sicut per Psalmistam de crucifijamdie

ex qua per carncm natus
diligit,

atqueuxorem accepit,quialocoSynagog83 Domiuus, cst, sanctam EoOjlesiam

eamque

sibi

in

amorc

et

contemplatioue

:

205
:

COMMENT.

IN

CEN.
est.

206

•anjungit ul qiM priue pro&ima ex nognatione, id es1 eognita per preedestinationem fuerat, postoonjuncta in amore continuo uxor 111,, .Iiiiii j.ini

bus additum

Quid
dicit

est

quod plenusdierum
iiliis

diei-

tur? Id csi, lucis ct diei operibus plenus occubuit.

Quid
//

est

quod
at>

Scriptura de

Ismael
estcontra

dolorem qui es |at. morte matris aecessrral, leinpeiaret. Qnia ex luin

Quam

tantum

dilexit,

ut

ibitaverunt

Evila usque Sur,

qux

iro sanctee
c.\

Ecclesiee

ISnletnptor noster

eam quw

perditione Synagogse aocidere potuit, tristitiam

detersit

Rebecca conjungitur, dolor : dum enim de matris morte amputatur. Quiadum sancta Ecetesia ez genalitate veniens usque ad (horum contemplationis perducitur, Judsea pro nihilo habetur.

faciem /Egyptit Evila est regio quam circuitPhisou de paradiso tluens, dicta de quodain Evila, nepote Noe, etest solitudo contra faciein ^Egypti. Sur quoque est solitudo inter Cades et Barad, extendens desertum
/Kfiypti confinia.

usque ad mare Rubrum

et

Quid est quod dicitur de Ismaele quod duodecim gcnerasset prmcipes ? Vel duces regionibus,
vel tribubus

lntcrpretari

quoquc ipsa eorum nomina cura-

nomina dederunt.

Signifieat

quod

singuli filiorum Ismaelis e quibus primogenitus Rebecca a.piem patientia dicitur. ejus fuit Nabejoth,a quo omnis regio ab Euphrate patientia autem de tribuHisus vero ex leetitia est, lationc. Et quamvis sancta Eceelesia jam ooelestis B usque ad mare Rubrum Nabathena usque hodie dicitur, quee pars Arabke est. Nam et familire eosit gaudii oontemplatione suspensa, habet tamen rum, oppidaque.et pagi, ac munita castella, et triailliiie. q aod tristis [Petr., triste} de mortalis carbus horum appellatione celebrantur.Ab unaex his uis pondeietolerct. Isaac vero et Rebecca jungi_ Cedarin deserto Eoduma.alia regio.et Hemana ad tur, id esl.risus et patientia permiscetur [Z., mis. austrum, et Cedema ad orientalem plagam dicitur. quia fit in sancta Ecclesia hoc quod scripcetur], Quid est quod dicitur de lsmaele, coram omnitum est Spe autetn gaudentes, in tribulatione pa-

mus. lsaac

risus,

:

tientes

(Rom.

ni, 12); ut

hanc

et

prospera de con-

templatione ketificent, et adhuc adversa de tribulatione perturbent.

censiti? id est, in

bus fratribus suis obiit,vel qaisxmt fratris nomine mauibus omnium iilioruni suoest,

rum mortuus

superstitibus

omnium

liberis, et

nullo prius morte praerepto. Fratres autem pro

CAPUT XXV

Yk.rs. 1-5. Deinde sequitur qualiter Abraham, mortua Saraa, aham, videlicet Cethuram, duxerit, Jacob ibi habere, exceptis liberis suis. Quseritur quo ierit Rebecca interrogare Domiuxorem. Cur Abraham post promissum sibi et na- C tum Isaac, in quo ei multiplicatio prolis et benenum, cum parvuliin utero ejus collidebantur ? Forte ad locum ubi aram constituerat Abraham, dictio geutium promis^a est a Deo, aliam voluit ducere uxorem? Non propterincontinentiam, cum orare venit, vel etiam erant aliqui tales etiam illo sed sieut Agar et Ismael etiam csset grandcevus tempore homines Dei, in quibus posset Deus in;

Jacob quoque ad Laban demonsPonatur coram fratribus nostris, ut judicent internos. Nec enim legimus alios fratres
filiis

appellari,
:

trat

dicens

agnificant earnales Veteris Testamenti, sic et Cetura et
filii

terrogari.

ejus sifrnifieant hiereticos,

qui se exi-

An secundinahistoriam

vel etiam allegoriam in-

stimant pertinere ad JNovum Testamentum.

Sed
dici-

utr«que
tur
:

concubinee

dicuntur.

Sic

enim

telligendum est,quod Dominusrespondit Rebeccae: Duce genles in utero tuo sunt, et duo populi ex

ventre duo dividentur, populusque populum supeautem concubinarum largi' rabit, et major serviet minori ? Secundum utrumque modum. Spiritaliter vero sic solet intelligi quod tus est munera. Sola Saraa semper uxor vocatur. Quae est ista Cethura, aut unde genus duxit ? Cedicturn est.ut Esau figuratus sitmajorpopulusDei, thura interpretatur eopulata, aut vita, quam ob hoc est Israeliticus secundum carnem. Per Jacob r-ausam suspicautur Hebraei eamdem esse Agar autem figuratur Christus in populo Christiano sequae, Saraa mortua, de concubina transiret in cundum spiritualem progeniem propagatus. Sed D uxorem. Et videtur depositi jam Abrahae excusari etiam historlca proprietate boc responsum inveeetas, ne senex post mortem uxoris velulae novis nitur esse completum, ubi populus Israel, hoc est argaiatur nuptiis lascivisse. Fertur quoque quia Jacob minor filius, superavit Idumteos, id estgenfilii Abrahae, qui ei de Cethura nati sunt, occupatem quam propagavit Esau, eosque fecerunt tribuvcrunt Arabiam usque ad maris Rubri iittora. Ditarios per David. Sed postea IduniEei rebellaverunt, citurautemunus ex posteris Abrahae, qui appellaet jugum lsraeliticum a cervice sua deposuerunt. batur Asser, duxisse adversus Libj-am exercitum, Sed requirendum est, quid est quod superius et ibi victis hostibus consedisse, ejusque posteros dicitur, Deprevatusque est Isaac Dominum pro ex nomine atavi Africam nuncupasse. Alios quouxore sua, eo quod esset sterilis, etreliqua?Eaquae
Vers.
6,

l.—

Filiis

que

filios

Abrahae ex Cethura occupasse India» re[Z., sestimant].

saucti viri

orando

efflciunt,

ita

praedestinata sunt

giones aestimatnr
Vers. 8-25.
ficiens

ut precibus obtineantur.Nam ipsa quoque perennis
ita est ab omnipotente Deo ab hoc electi ex labore orationis perveniant [Petr. om. orationis], quatenus postulando mereantur accipere quod eis omnipotens Deus ante

— Hinc sequitur quahter Abraham deest.
et

regni praedestinatio
disposita, ut

mortuus

Quomodo
deficiens

convenit Abrahae,
est ? In

tam

sancto-viro,

mortuus

He-

braao

non habetur,

deficiens, sed a

LXX

Interpreti-

:

207

ANGELOMI
ita sit

1.1'XOVIENSIS MONACIIl

208

saecula disposuit doiiare.Quod vero

eoncite

valctprobari.Certe etenini uovimus quia ub Abraham Dominos dixit Tn Isaac vocabitur tibi se:

cibos carnium petiit, quos lautiores putaprima tiliorum Heli culpa suborta est quod ex eorum voto sacerdotis puer non antiquo more
vit.

manna
Et

Patrem muUarum genrursum promisit dicens dicam tibi, et multiplicabc semen tuum sicut stellas cxli, et velut arenam qux est m littoremaris. Ex qua re aperte constat quia oruaij otens Deus semen Abrahae mulliplnare per Isaac praedestinaverat. Et tameu scriptum est: Deprecatus est Isaac Dominum pro uxore sua, eo quod esset sterilis. Qui exaudivit eum, ei dedit conceptum Rebeccx. Si ergo multiplicatio generis Abraha-per Isaac pra?destinata fuit, cur conjugem sterilem accepit? Sed nimirum constat quia praedestinatio precibus impletur, quando is in quo Deus mnlti- g plicari semen Abrahse praedestiuaverat, oratione
tnen. Cui etiaiu dixerat
te.
:

tium constitui

Cui

coctas vellet de sacrificio carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius exhiberet. Et cum ad Hierusalem dicitur Hxc fuit iniquitas Sodo:

inx, sororis lux,superbia, saturitas panisetabun-

dantia

aqua

(Ezech.

xvi.

\%),

aperte oslenditur

quod
vitio

idcireo salutem perdidil quia

cum

superbiae

mensuram moderatae

refectionisexcessit. Hinc

primogenitorum gloriam Esauamisit, quiamagno aestu desiderabilem cibum, id est lenticulam con-

quam, dum venditis ftiam primogenitis quo in illa appetitu anhelaret, indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde
cupivit,
praetulit,

etlautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae uegus-

obtinuit ut fihos habere potuisset.

Vers. 24.
et

— Factus
;

tamus. Hic quippe.
ienticuJam perdidit,

quem
et

diximus, primatum per
in

homo

agricola

gnarus venandi Jacob autem vir simplex habiest

Esau

vir

Elias

corporis carnes edendo

servavit.

eremo virtutem Unde et anti-

tavit in tabernaculis. Vel sicut in alia translatione
dicitur, hdbitabat
nisi

domi. Quid pcr venationem Esau
in

hostis, quia non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnationis intelli^it, etpri-

quus

eorum

vita figuratur qui

exterioribus voagri-

mum

luptatibus fusi

carnem sequuntur?Quietiam

dit, et

cola esse describitur. quia amatores hujus saeculi

tanto magis exteriora

incolunt quanto interiora

hominem non carne, sed pomo subdisecundum nou carne, sed pane tentavit hinc est quod plerumque Adam culpa committitur, etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Neque
sibi
:

sua inculta derelinquunt. Jacob vero simplcx in tabernaculis vei in doroo habitare perhibetur. Quia nimirum omnes qui in curis exterioribus
spargi refugiunt, simplices in cognitione atque in conscienti.e suas habitatione consistLnt. Iu taber-

enim
ret,

Adam

solus, ut avetito se

pomo

suspende-

prasceptum prohibitionis accepit.

CAPUT XXVI.
Hic interposita [Petr., Bic ilem positaj est historia. Si viri justi

enim ant in domo habitare est se intra mentissecreta restringere, et ncquaquam exterius per desideria dissipare ae, dum ad multa foras
naculis
;

voluntas bona

est,

quid

est

quod
no-

Isaac
luit,

non Esau, quem

voluit sed Jacob,

quem

inhiant, a seipsis alienati cogitulionibus recedant.

benedixit?

Veks. 31-33.

— Uenique

sequitur qualiter Esau

primogenita sua propterlentis edulium Jacobvendidit. Quae sunt primogcnita qme Esau vendidit Jacob fratri suo? Tradunt Hebraei omnes primogenitos fungi officio sacerdotum, antequam Aaron in saeerdotium eligeretur, et habuisse vestimeu-

net, voluntas

quantum ad eonscientiam perti. bona est quantum autem ad praescicntiam, immunis est ab adversis Deus euim soJusti hominis,
; :

Ac per hoc Isaac justus, quantum ad praesentem humanitatem dilus est qui de
futuris judieat.
est. majorem filium a se benedicendum magis putabat. Sed Deus, qui occultorum cognitor est, minorem benedictionem mereri ostendit, ut iu benedictione non hominls ostenderet esse benedictionem, sed Dei. Ideo dictum est in Numeris ad Moysen et Aaron sacerdotes Ponite nomen meum super filios Israel: ego Dimanus benedieam eos (Nwn. vi, 27). Sacerdotis est benedicere Dei
:

guum

tum

sacerdotale, quibus
et

induti

victimas offere-

bant,

luec esse vestimenta Esau quibus Rebec-

ca induit Jacob filium suum,

quorum odore
Et

pater
haec

delectatus benedictionis initium astruit.

sunt primogenita quae propter vitium guke perdi-

Sed sciendum est quiaquinque nos modisguindigentiee Lae vitium tentat. Aliquando namque tempora praevenit, ahquando vero tempus nonpraedit.

;

est effectum tribuere benedictionis.

Unde

intellexit

veuit, sed eibos lautioresquaerit. Aliquandoquaelibel

lsaac per spiritum prophetiae, a

Deo benedictio-

iimcndasint, praeparari aecuratius expetit.Alict

nem

super minorem lilium praedestinatam.
:

quando autem
i

qualitati

ciborum

et

tempori

mgruit, sedin ipsaquantitate

refectionis excedit.
est

sumendimensuram Nonnunquam vcro et abjectius
et

Dixit Benedixi ei, et erit benedictus. Spirilaliter vero Isaac Judaicum populumdesignavit, qui caliet prophetans in prsesenti filium non vilamen multa iu posterum praevidit. Quia nimirum Judaicus populus, propheti» spiritu ple-

gans oculis
cui

quod desiderat.
ius

immensi peccat. Qu;e viliorum tempora

tamen ipso

aestu

dit,

melius ostendimus, sihaec exemplis evidentioriipprobemus. Hortis quippe sententiam patris ore Jonathan meruit, quia in gustu mellis constiEt ex ^Egypto tuiiiin edendi tempus antecessit. populus ednctus in eremooccubuit, quia iicspecto

nus, et caecus,

eum dequo multa

in

futuro prae-

dixit, in pra-scnti

positum non agnovit. Qui etiam

ad damnationis suw cumulum eum quem natum despiciunt,nasciturumlongeante praesciverunt, sed etiam ubi nasceretur. Nam ab Herode requisiti lo-

209

COMMENT.
nativitatis ejus

IN

GEN.
:

210

cum

hrin, ul ipsa eoruni scientia et

monium
dulitatis.

exprimunt, videlicel Bethle- A est doctrinam apostolicam propriis manibus, illis fieret ad testividelice! propriis scriptionibus. Sed quid diversi dainnationis, et nobis ad adjutorium creputei Isaac, quos foderunt pueri ejus, significent, jam soepe prsefati viri lil>er indicat, si quis nosse

Vers. 12-1«.
e/

— Sevit autem

haac

in lerra illa,

gestierit.

Sequitur

:

anno centuplum. Licet in aliena terra semin.iverit, non puto quod tanta ei fertilitas frugum fuerit. Unde melius puto illud esse qiKnl habetur in Hebraeo, et Aquila quoque transtulit Et invenit in anno illo centuplum sestimatum. Tacens enim Scriptura genus frugum quod centuplicaverat. videtur mihi cunctarum in illo virtutuiu ostendisse multiplicationem. Deuique sehirritif
iii

ipso

Vers.

26-2!>.
et

— Adquem locum cum venisset Abi-

:

sequitur
tus est
est,

:

Ei benedixit

ei

Domintts,
iridens, et

et

vir, et

ambulabat
fieret

magnificamagnificatus

Ochoza amici illius, et Ficol, dux milieis haac, et reliqua. Sciendum est autem quod Abimelech iste, quem diximussij care superius philosophos. et studiosos quosque qui per eruditionem philosophiap multa etiam ck veritate comprehenderunt, non semper habuit pacem cum lsaac, sed aliquando dissidet, aliquando pacem requirit. Neque enim philosophi semper cum verbo Dei consentiunt, nec semper contrarii
melech,
iiiin.

locutus est

donec magmts
et

vehementer. Fertilitas
si

g

sunt. Multi

enim philosophi unum Deum esse,qui

autem

multiplicatio

hordei, ignoro,

quem
co-

possit facere gloriosum.

Verumin quibusdam

cuncta creaverit, scribunt. Nonnulli etiam hoc addiderunt quod cuncta per Verbum suum fecerit,et

Seminavit post hxc hordeum, ei invenit centuplum, Quod hordeum seminat, et nun frumentum, et tamen benedicitur in eo, et magnus efflcitur, apparet quod nondum erat magnus sed posteaquam seminavit, et collegit centuplum, tunc factus est magnus valde. Hordeum quippe jumentorum maxime cibus est et servorum. Nam Isaac significat sermonem Dei. Qui serdicibus invenitur
: ;

Verbum

Dei

sit

quod cuncta moderetur.

In

hoc

cum
esse,

lege et Evangelio consentiunt. Dissident vero

a nobis

cum dicunt Deo coseternam materiam cum negant Deum curare mortalia, sed proillius

videntiam
beri.

supra lunaris globi spatium cohinascentes stellarum cursibus pendunt. Dissident, cum perpetuum dicunt hunc mundum

cum

et

nuha

fine

claudendum. Sunt

et alia in

quibus

mo

in lege
Ille

cum.

hordeum seminat, ia Evangeliis tntienim cibus perfectioribus et spiritalibus,
;

dissident et concordant. Et ideo Abimelech secun-

dum
lsaac,

hanc figuram aliquando

in

pace esse

cum

ahquando dissidere describitur. Sed non otiose scribitur quod duo alii cum Abimeleeh vescriptum est Homiues et jumenta salvos facias, Domine (Psal. xxxv, 7). Et tamen in ipso hordeo p nerint, id est Ochoza, gener ejus et Ficol, dux militum. Interpretatur autem Ochoza tenens, et Ficol invenit centesimum fructum. Invenis enim in lege os omnium. Ipse autem Abimelech paler meus uiartyres, quorum est centesimus fructus. Seminavit hordeum, legem videlicet expouendo, et rex. Qui tres, sicut longe superius ostendimus, imaginem totius philosophia? tenent, qure apud manifestavit, quod lex spiritalis est. Tunc semieos in tres partes dividitur, logicam, physicam, navit triticum, evangeheam videlicet pnedicatioethicam.idest rationalem, naturaleui etmoralem. nem. lnde est quod prius quinque imllia hominum de quinque panibus, deinde quod quatuor Rationalis est, quse Deum Patrem omnium confihic imperitionbus et animalibus paratus est
:

quia

milha de septem panibus saturavit. Vers. 17-22. Deinde venit in valle Gera?is, et habitavit ibi. Pro valle torrentem habet in Hebrso. Neque enim Isaac habitare poterat in

tetur, ut est
est, et tenet

Abimelech. Naturalis est illaqurefixa

omnia

velut naturas illius viribus ni-

tens,

quam
est,

profitetur Ochoza, qui dicitur tenens.

Moralis

quae in ore est

omnium,

et

ad omnes

valle.

Habitavit

autem

in

torrente,

postquam
est

pertinet. et pro

magnus
Ehas

factus est. De

quo scriptum
r.ix,

De

tor-

torum

in

communium similitudine pnecepomnium ore versatur, quam designal
omnium
interpretatur. Hi ergo

rente in via
bibit.

bibet (Psal.

7).

De quo

etiam

iste Ficol,

qui os

Sed quia Elias non erat perfectus
ille

ut Christus, ideo torrens

aruit.

Dominus vero
est,

noster etiam in

torrente

traditus
et

dedicans

regenerationem nostram

baptismi sacramen-

tum.
Vers. 23-2S.

— Porro quibusdaminterpositis se:

hujuscemodi instituiionibus instituti veVidimus teeum esse niunt ad legem, et dicunt Dominum, et idcirco diximus Sit juramentum inter nos, et reliqua usque, sed cum pace dimisimus auctum benediclione Domini.

omnes

in

:

:

quod ascendit ab illo loco in Bersabee, ubi apparuit ei Dominus in ipsa nocte. et reliqua usquequo ait Adquem locunt cum venisquitur historia,
sent Abimelech, et Ochoza, amici
illius, et

Possunt quidem isti tres, qui pacem requirunt a verbo Dei, et pervenire cupiunt pacto et societati ejus,figuram tenerc trhin Margorum,qui ex Orientis

Ficol,

stilutione

partibus veninnt, eruditi paternis libris. et inmajorum,et dicunt: quia videntes vidi-

dux mililum,

etc. Et ait:
si

Ego sum Deus Abraham
:

patris tui. Ac

diceret

Dum

sum, misericors ero
Isaac spiritaliter.

tui sicat et

Deus illorum. Casterum
patris
tui

Dominus

scilicet noster,

extendit

tabernaculum,
vis suis, id

id est Ecelesiam.

cst apostolis, ut foderenl

Prxcepi/que serputeum, id

et vidimus, quia Deus est cum venimus adorare eum. Istiusmodi accedens illo, et ad legem Dei necessario dicit Juravi, ei stattti custodire ptdicia justitke tux (Psal. c.xvni, 106). Sed dum petunt ut non facias nobis quidquam mali, et reliqua, remissionem peccatorum per haec

mus natum regem,

:

211

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
A implelum videmus
te,

212

[Z., hoe] deposcere videntur, et ne recipiant mala, benedietionem postulant, non rctributionem. Vers. 30. Et fecit illis c mvivium. Certu

quia in quatuor partibus

mun\

di Eeclesia Christi esl dilatata.

Ei benedkentur in
proefiguras
et

id est in

Christo,

quem

tu

m

enim quia qui ministrat verbum, sapientibus
insipientibus debitor
est.
1.

el

OAPUT XXVI
Vers.

semine tuo, hoc esl in apostolis cunclx tribat i<rrx, id est omnes nationes terree. Et ero custos iuus. quocunque perrexeris. Uuia

42. — Dixilque Rebecca ad Jacob

:

A wlici.

quod frater tuus Esau minatur occidere te. Qufflrftur quomodoannuntiatasuntverba Esau Reb quibus eomminatus cst occidcre fratrem suum
;

cum

Scriptura

dicat hoc

eum

in

sua cogitatione

dixisse? Nisi qoiabicnobis datur intelligere
divinitus
ei [Z., eis]

quod

revelabantur omnia.
XXVIII.

Deus Pater custodivit eum, vel corpus ipsius, <|uod e Ecolesla. Et redueam te in terram hntic; juxta quod Paulus ail Ceeeitas ex parte contigit m i. Cum autem plenitudo lemporii inlroierit iinic omnis lerael salvus fiet (Rom, \\. 36 Cumque evigilasset Jacob de somno, aii Ven Dominus est in loco isto. Prophetando di\it, ae rt
i
; . :

CAPLT
Vers.
11-19 passim.
itinere

jam manifeste demonstravimiis. Quia fnturm crat ut Donnnus in cadcm terra visibiliter appan nt.

Inde sequitur qualiter g Ei ego nesciebam. Hoc ex persona Judaici popuU dixit, qui nescierunt Chrislum pro salute mundi dormiens, lapidem capiti suo in terris advenisse. Sequitur supposuit. et obdormivit, et vidit scalam a terra ccelo inhaerentem, innixum scal.c Dominum, ascenAppellavitqw rtomen rbis liethel. Quae interprrtatm- domus /><i. Signifioal Eceleeiami qu.-r dentes quoque et descendentes an^elos conspexit. domus Dci cst. Qua /ii /('< huza voeabatur, quse In itinere quippe dormire est in hoc praesentis viUe transitu a rerum temporalium amore quiesinterpretatur amygdalum, Significai Judaeam. Sicut amygdalus eoim ante omnes arbores folia cere, et ab appetitu visibilium mentis oculos olauemiliit, ita ct Judesa ante omnes gentes notiti.im dere. Angelos vero ascendentes et descendentes
•lacoli

in

:

i

cernere et cives ccelestis patria* conteuiplari, vel

Dei

et

leiris

habuit, et quasi lide lloruit; et sicut

quanto amore conditori suo supar semetipsos inhaereant, vel quanta compassioue charitatis nostri intirmitatibus condescendant. Et notandum valde est quod ille dormiens angelos videt et in lapide caput ponit. Quia nimirum jpse ab exterioribus
intenta

quidem poma amygdali tria continent in se, hoc est corium, teslaiu et nucleum ita sacra Sciip;

tura,
in se

quam

Judffia plebs percepit,

trinam continct
el

intclliwntiam, id est physicam, cthicani.
est

logicam, hoc

operibus cessans,

interna penetrat,

qui „

bistorialem, ahegoricam, et ralem signilicationem.

mo-

mente, quod principale est hominis, imitationem sui Redemptoris observat. Caput quippe in lapide ponere est mente Christo inhaerere.

CAPTJT \\l\.
Vers. 1. Profectus ergo Jacob, id est Dominus Jesus Christus, cujus typum tenuit in iioc loeo, ad ierram orientalem, boe est ad populum Judesorum, qui videbantur notitiam lctris et Daj habere, de quo Propheta ait Bcce cir. Oriens
:

Quid
iste.

est

quod Jacob

dixit

:

Terribilis

est locus
ct

porta cseUf Hasc verba ad prophetiam pertinent, quod futurum erat in terra repromissionis Ucum verum
timere, et eolere, tabernaculumque
ei
fieri,

Noti est hic aliud, nisi

domus Dei

nomen
lcm

ejus (Lach.

\i, 12).

eum-

Vebs. 2.

que, qui est semper omnia beucdictus Deus. pedi-

videlicet

Et cidii puteum in agro. 1'rofunditaScripturarum in populo Judaic". seij
in
liln-is

bus

in ea. Portam cceli autem sic debemus tanquam indo fiat aditus credentibus ad capessendum regnum ecelorum.

suis

ambulare

gratiam baptismi,
jii.rin

legis el

prophetarunj

intelhgere

preefiguratam. Tresque greges

ovium aeeubantei cvm. QuiaJudaicus populus tripliciler divi-

Cur Jacob oleum
erexit in tituium?

fudit

super lapidem

qucm
Non

Non

idololatrine fecit similc.

sus erat, id est in Pharisieis, el Saddueffiis, et i>opulo vulgari. Nam ex illo peeora adaquabantuc;
Id est Judffii in bonis
qui,
terree

eniin

vel

tunc vel postea
ei

frequentavit lapidem
;

sperantes, qui
;

adorando aut

sacrificando

sed

r sii.

num

fuit in

Veieris Testamenti instruebantur

vel patces anti-

prophetia evidentissima constitutum qu;c pertinet ad unctionem. Unde Christi nomen a chrismate
est.

baptismum

in Libris tegis et
intel.].

prophelarum
ejus grandi

inl.n-

telligentes [Z.,

non

Etos

Prodamus manifestius pcr
sibi
:

singula,
scala?, dicen-

Viditque

Dominum Jacob innixum

pide claudebatur. Lapis enim Christum, quj occultaliaiur increduhs, vel duritiam Legis, qua
spiritalis

Ego sum Deut Abraham patris tui, et Deus Isaac Terram in qua dormis tibi dabo.
tem
Subauditur, in spe, Christo, juxta illud
genles
(Psal.
n, et
:

intelligentia vel gratia

Baptismi celaba-

tur, significat.

semini /»<<, Postula a tne
Vel

in
et

rc.

Id

est
tibi

18.3-6.

— Morisque
ul

erat ui eunclit ovibus con^

dabe

gregati devolverent lapidem. Quia

oum

ptonitu la

semcn illius, designantur. Eritque germen tuwn, idesl
8).

apostoli

temporis advenit,
n
ii

Bdeles,

iii

per Unigenitum genus salvarciin. ipse icvd.irc dignatos ast,
is

humael

tunc

sicut pulvis

tetr:c.]\v,f multitudine
n</
et

dine] subauditur, dilataberis

magnituoccidentem, et
/...

duritiale

manil

itata est. Soi

iptum

namq

orientem,

et

sepientrionem,

meridiem.

Quod

(Luc, wiv,

Tuncaperuiteissensum, ut intellig rent Scriptwai ''•).— Et refectis gregibus, hoc est crei

213
rlentibus fidelibas.

COMMENT
Rursum superos
putei

W

C.EN.
sororis

214

pOn& A lium

nta sueurrU, gressibus

fidei, et

am
;

rent, Quia gentibua credentibns Judasi in sua in(iflelitate permanserunt, et neque Gbristam, oeque

plexatus est

eum

braeliiis

dilectionis,

et fidei

et

inoscularuens, videlicetsocietateraroconciuationis,

profundilatcin Soripturarum intelligunt.

Vers.

7.

— Di.ritque
est

Jacob pastoiibus: Adhue

promeruit et charitatis. Duxit in domum suam. Quia hospitium mentis ei praeparavit per fidem,

m/tltum

tfiii/nt* tlifi

snperest.

Quomodo Dommus
videlicet, qnia mul-

ista loquitui- preedicatoribns,

quod ipse ait ut in ipso habitare dignaretur, juxta in eis, per Prophetam Et inhabitabo, inambulabo
:

aiuodo usque ad futuram resurrectionem, quod spatium diei non immerito compaiatur quia modo licet in claritatc fidei consistentes bona usque ad flnem seeculi operari. Nec tempusestut adcaulas greges, id est ad mansio-

tum spatium
:

eroque

eis

pater, et ipsi erunt mihi in
vi,

ftlios, dtctt

Dominus (II Cor.

10, 18).

accepit uxorem, sed post septem dies nuptiarum simplieiler simplices, et sic ad pastum, B primre uxoris. Nam sequitur Et ingressus est ad Instruite Rachel, et dilexit Rachel magis quam Liam, et hoc est ad meditationem Seripturarum, reduLiae cite. servivit ei septem annis aliis. Inde sibi accepit
:

nes cnelestes, quia prius perfecte fideles instrueognitione fldei. Unde et subditur Date ante ptilttm twibtts. Scilicet ac si dieatur
endi sunt
:

Deinde jam sequitur quatenus Jacob serviendo apud Labanduas accepit uxores, hoc est, primo Liam, secundo Rachel, pro qua servivit septem annis aliis. Sed animadvertendum est quia nunc qui-

dam

male astimant post septem annos

alios

eam

dotiee

y ERS g. Q u i responderuiil : Nbrt possumus, omnia pecora congfegentur, it amoveamus
, :

_

ancillam,

nomine Zelfam,

et

ancillam Rachelis

lapidem de ore putei ut ailaqiienitis greges. Rene Non possumus, donec omnia pecora congregenttir. Quia antiqui pr.edicatores nec profunditatem Scripturarum, nec gratiara baptismi aliis pandere potuerunt, donec adveniret tempus quo omnes gentes per Christum ad profunditatem Scripturarum et ad fontem baptismi

Ralam, ex quibus quatuor genuitduodecim filios Simeon, et unam tiliam. DeLiascilieet genuitRuben,

quidem aiunt

Judam, Isachar, Zabulon de Rachel autem de Bala, ancilla Rachelis, et Benjamin Dan et Nepthalim de Zelfa, ancilla Lise, Gad et Aser. Hi sunt duodecim filii lsrael patriarehee.
Levi,
;

Joseph

;

;

aggregarentur.

Vers.
veniebat

9.

—Achuc

loquebantur,

et

ecce Rachel

cum

ovibus patris sui.

Nam

gregem ipsa

Sed antequam inde [Pelr., in] longius stylum vertamus, libet istorum propter compendium lectionis etymologias nominum pariter dicere, ut compendioso sermone ostendamus legentibus quid
in suis vocabulis

resonant.Nam ex causis propriis

pascebat. Potest enimper Rachel, qiue ovis inter- c pretatur, Ecclesia signiflcari, qure pavit olim et pascit

modo populum
10.

catholicum,

quse

cum

nomina propria acceperunt, ut aut futuris quibusdam aut praecendibus eorum causis conveniant.

fideli-

bus venit ad Christum.
Vers.
scilicet,
siiinii.

Verum manente

in eis spritali sacramento,

nunc

Quam cum

vidisset Jacob.
el sciret

Dominus

verus suppiantator;

consobrinam

prius tantum ad litteran interpretationes historiae prosequimur, ut postea valeamus manifestius spiritales eorum significationes depromere. Jacob

quse

Ecclesiam videlicet de eentibus colleetam, Synagogse, quoe est sornr unici Filii Dei Patris, cujus filia dicitur esse per gratiam. Oves Laban, avunculi sui, idest gentilis populi, ex
filia exstitit

quippe interpretatur supplantator, sive quod ortu plantam nascentis fratris appr-ehenderit,
sive

m

quod postea fratrem
dixit:

r.rte

deceperit.
est

Unde
ejus

quo processit prius Synagoga Judsorum de qua Dominus carnem assumere dignatus est. Quanquam Laban divinam significet gratiam, cujus oves sunt omnes electi. Amovit lapidem quo puteus claudebatur, id est duritiam legis, qua spiritalis intelligentia

en altera vice. Lia interpretatur l.aboriosa, utique generando. Plures enim dolores quam Rachel fecunditate pariendi
experta est. Rachel interpretatur Jacob pavit primum oves Laban.
Vers. 20.
est hoc,
ovis.

et Esau Jacob : supplantavit

Juste

vocatum

nomen

enimme

Pro ea enim

claudebatur.

Vers. 11.

— Et adaquato grege. Refecto videlicet

— Et

videbantur
?

ei

pauci

dies.

Quid

populofideli ex profunditate Scripturarum, seu re-

cum magis
quem

nato fonte baptismatis. Osculatus est eam. Quia postea reconciliatus est Ecclesiam suam. Elevataqtte

soleat

amantibus

breve tempus longum esse Sed dictum est propter laborem
et

servitutis,

facilem

levem amor
visionis.

faciebat.

voce

flevit, Flevit,

quia misertus

est

generis

Ruben, videns ftlium, velfilius
dicens
:

Sicenim,

humani.
Vers. 12.
tris

— Et indicavit eiquod frater essetpaRebeccce. Bene
ait, et

ejus

et ftlius

indicavit

quod fratcr
'

Rebeccx. Quia ex Synagoga Judaeorum Dominus incarnari dignatus est At illa festinans nuntiavit patri suo. QuiaEcclesia non exstitit contenta solummodopropriasalute, sed gentibus
ex stirpe patriarcharum
et
:

esset patris ejus et fiiius

quando eum peperitLia,vocavit nomenejusRuben Vidit Deus humilitatemmeam. Simeon auditio vel exauditus. Sic enim dixit Lia quando eum peperit Qu/a exautiivit me Deus. Nonnulli enim interpretantur audivit tristitiam, velnomen habitaouli quod spiritaliter eongruit. Levi additus, vel assumptus. Dixit enim Lia quandoeum genuit non ambi" gens de amore viri Nunc mecum erit vir meus,
:

:

atque sapientLbus hujus mundi praedicare studuit. Vers. 13, Qui cum audisset venisse Jacob, fi-

quia peperi

ei

tres filios.

Juda confessio

dicitur

:

quando enim peperit eum Lia, laudem, Domino

rc-

;

813
tulit,

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
dicens
:

21«
est

Nuncsuper koc confitebnr Domino.

Et

A Moysen data

obidvocatusest Juda. Acoufessioue itaque nooien
ejus est dictum,

atque signata? Quod autem in nocte conjungitur Jacub, significat ipsam
teuebris htterae
ipsius designat

cooperta

quod est gratiaruui actio. Isachar interpretatus est merces. Is quippe dicitur: est merces.

[Z., lalere].

Synagogam Deo conjunctam in Turba vero amicorum
turbam patriarcharum
videtur.

Hoc autem
viri,

introitum

l.ia. Unde mercedam meam. Zahulon inlerpretatur habitaculum. Sextum enim hunc filium genuerat Lia. Propterea jam secura dixit Habilabit mecum vir
: :

ideo, quia mandragoris filii Rtihen qui Rachelidehebatur, ad se emerat et dum natus est, Lia dixit Dedit Deus

meus. Vndeet filius ejus vocatus est hahitaculum. NephthaJim e conversione, sive comparatwne causa nominis ejus est. Unde et dixit Rachel, cum
Habitare me facit Deushabilatione cum sororemea.Da.n interpretatur judicium. Bala enim, dum eum peperisset, di:

et prophetarum, ut quibusRachel autem, junior et pulchra, prius sterilis est, posluioduin fecunda, similitudo est Ecclesiae. Junior, quia tempore posterior. Pulchra, quia corpore et spiritu sancta. Oculi ejus decori, quia Evangelium perspicere uieruerunt. Qute etiam tandiu sterilis fuit, quousque Syna-

dam

goga populum generabat. Quae est Jacob, quia Ecclesia gentium
tamenti sociatur Christo.

in

die copulata

eum

peperisset ancilla ejus B la

B

xit Rafihel,

domina

ejus

Judicavit

Dominus

ct

Novi Tescujus eliam nuptias turha? amicorum conveniunt, quia per sanctos apostolos, qui sunt amici ipsius, Ecclesia incorporatur Domino. Hahuit etiam ancillas earum Jain die

Ad

exaudiens dedil mihi filium, causaui nominis ejus
expressit, ut

ah eo qnod judicasset Uominus, filio ancillae judicii nomen imponeret. Gad ab eventu sive procinctu vocatus est. Quando enim peperit

cob, et ex eis genuit filios, quia sunt in utroque populo docentes carnales, atque in vita veteris hominis permanentes, quorum praedicauone filii

Domino generantur. Unde Bala
lerata, illos
dediti,

interpretalur inve-

eum
est

Zelfa, dixit

domina

ejus

Lia:

In fortuna, id

quod dicitur in procinctu, vel eventu, <;t ut apertius dieatur, interpretatur tentatio vel uccinctus. Aser bcatus dicitur. Dum enim peperisset

demonstrans qui carnalibus sensibus tamen spiritalia etiam de ipsa incomannuntiant. Zelfa
illos

mutahilis substantia Divinitatis
vero, qua? interpretatur os hia7is,

eum

ego et beatificant me mulieres, et ab eo quod heata dicatur, ex etymologia nominis beatum vocavit. Joseph ab eo quod sibi alium addi mater optaverat, vocavit auymcntum. Hinc Pharao Saphaneth /Egyptio sermone appellavit, quod Hebraice absconditorum repertorem sonat, pro eo quod ohseuia somnia reveZelfa,
dixit Lia: Beata
lavit et sterilitatpm prn=>dixit.

rum

preedicatione os aperitur tt cor
:

figurat quonon sequitur

de qualihus scriptum est Populus hic labiis me honorat ; cor aulem corum louye est a me (Malth.
xv, 8j. Et alihi Quse dicunt, facite : quse autem faciunt facere nolite iMatth. xxui, 2).
:

c

mon ab
bere

Tamenquia hoc no-Egyptio ponitur, ipsius linguae debet harationem. Interprctatur enim Saphaneth

Cur autem Jacob pro Rachel servit, et supponiDominus, ut Ecclesium assumeret prius Synagogam sibi conjunxit ? Sed videamus quales filinascuntur. Ex Lia namque nascuntur Ruhen, Simeon et Levi, et reliqua. Ruben, qui
tur Lia, nisi quia

^Egyptio sermone salvator mundi, eo quod orbein terrae ab imminenti famis excidio liberavit Benja-

interpretatur videns filium,

signiticat

perfectum

doctorem ex synagoga .ludreorum

min

interpretatur

filitis

dexter.v,

quod

est virtutis.

Dextera enim appellatm- lamin. Mater quippe ejus moriens vocavit nomen ejus Benoni, id est filius dolorismei. Pater hoc mutavit. riliiuu dextera? nominans. Dina transfertur in causam. Jurgii enim
in Sicimis

nascentem. Quibene videns fitium [dicitur]. In filiis opeia designari Psalmista testatur, qui in heati viri benedictionilms inter ceetera dicit Filit tui sicut
in fide
:

novelke olioarum
rideas
filios

Psal. cxxvu,

i).

Et infra
7).

:

filiorum tuorum [Ibid., vers.

Et Non

causa

exstitit.

enim qui timet Dominum,
virgini fidcli potior

nisi genueritfilios

nepo-

Verumtatam Jacoh spiritaliter significat Dominum ac Redemptorem nostrum, vel perfectos viros qui, omnia desiderantes, volunt quieti vevere
in vila contemplationis.

tesque susceperit, beatus esse
ut diximus, opcra, in

non

potest.
in

cum
liliis,

merces exspectat. Sed
iiliis

templativam

;

Rachel vero, vitam conLia autem, activam. Laban quippe

n

vero filiorum

fructus

qui interpretatur dealbatio, gratia Dei omnipotentis, per quam fit remissio peccatorum, cui serviunt perfecti viri ob vitam contemplativam. Quod
si libitum tihi fuerit, lector, plenius nosse, beati papae Gregorii summi praedicatoris, et Isidori

operum, id est mercedem designat asternam. Denique iste Ruhen egressus tempore messis triticeje in agrum reperit mandragoras, quas matri Liw attulit, et

reliqua. Significat sanctos apostolos

c;e-

terosque prasdicatores, qui possuntin
dicationis exire,
et

agrum pr«et

ad publicum procedere, veradimplere,

humque

annuntiare, operibusque

strenui

doctoris dicta

vigilanti

eura

perlustra,
li-

qu«
buit.

pra?

angustia nos temporis inserere non

Quanquam

victorinus martyr aliique docto-

res, super Synagoga, et Ecclesia intelligi velint has duas uxores Jacob. Lia, inquiunt, major natu,

prolem spiritalem gignere. 1'ossumus per agrum etiam lihros legis prophetarumque praeconia per mandragoras vero, qu« bonum habent odorem, sed insipidum saporem, Dominum Jesum Chris:

turu iutelligere,

habentem bonum odorem apud
illos

typum
oridiej
lis

tenuit

Synagog*, quia prior Dei [Z., prigenuit populum. Li quid est quod ocul«ix

eos qui crediderunt in eum, insipidum apud
lo senscrunt,

qui ininfidelitate permanserunt etqui pravedeil-

legitur gravida [F., gravala]. nisi quia

per

juxta

quod scriptum

est

:

Allii dice-

117

COMMKNT.
:

IN

GEN.
et

218

hnnl

Honus

es/

;

alii vero,

Non, sed seducit tur- K mieis putatur infirmum,

per cujus materiam
iuteiitum,

Sed bene tenipore niessis tritioete rxiit, quia eo teuiporo destmati fuerunt ad pnedicanduin, quandojam tempus erat ut populus eolligeretur adfidem, seeundum quod de eis
bus(Joan. vu,
12).

animo quoque inferrenituntur

Ueoconsi-

fortante experiatur invictum. Nephthalim, qui interpretatur laliludo, illos

gnatqui

dilatati suntlargis operibusrnisericordite,

dieitur

:

Levate oculos vestros,

et videte regiones,
3i>). i[>-

quia albx suntjam ad metendum (Joan. iv, se attulit Lire matri, quia Uoininum prius pripdieaverunt Synagogas matri. Sed per Liam pervenit

atque dilatato corde ad ccslestia tendunt, et carnis in desideriis, sed sola necessitate reEt carnis curam ne quirunt, sicut Apostolusait

curam non

:

feceritis in desideriis

(Rom.

xin,

14-).

ad Raehel, quia per primitivam Ecclesiam pervenit ad Ecclesiam gentium Christus. Deinde sequitur Simeor. Simeon vero, qui interpretatur audirit tristiliani vel
ut

Gad. Gad interpretatur tentatio\e\ accinctus. Significat eos qui in exercitio tentationum sunt fortes qui postquam bona inchoant, majoribus ten;

nomen

habitacali,

quibusdam

videtur, illos significat qui hic stu-

tationibus necesse est ut probentur, atque ab bella graviora accingantur, ut fide illorum fortitudo
:

eomprobetur, dicente Salomone Fili, accedens ad suis aliorumque audiuntque quidquid eis pcenitendo prae- g servitutem Dei, sta in justitia et timore, et pnepadelictis, ra animam tuam ad tentationem (Eccli. u, 1). dicatur. Unde bene audivit tristitiam vel nomen Itemque Psalmista: Prxcinxisli me, inquit, ad habitaculi dicitur, ut etiam hujus qualitate vocabellum {Psal, xvn, 40). buli evidentius inculcaret et quid hic habendum Et quoniam beatificamus eos qui sustinuerunt el quid sit salubriter exspectandurn. Illis enimccesufferentiam. Aser Aser interpretatur beatus, illos lestis habitaculi gaudium dabitur, quorum hic
diose laborant, et tristantur pro
:

animus fructuosa poenitentia
et dicitur:

contristatur,

quibus

praetigurat qui tentationes patienter sufferunt, securi de promissione ccelestis praemii ac felices de victoria certaminum.Unde post Gad Aser.id est bea-

Tristitia

vestra vertetur in

gaudium

(Joan. xvi, 20).

Levi proindeSimeoni succedit, id est additus. ln

quo
viri

intelligimus sive eos qui temporalibus aeterna

dicit: Redemptio animx proprix divitix ejus (.Prou. xm, 8); seuillosqui sed spe gaudentes, in tribulatioue patientes cum Dei sequendo consilium percipiunt in hoc saaculo Psalmographo decantant: In tribulatione dilalasti centuplicia cumtribulationibus,in futuroautem sserre (Psal.w, l). Etilem: Viam mandatorum tuorum culo vitam aeternam. His etiamquod scriptum est q cucurri, cum dilatares cor meum (Psal. cxviu, convenit Qui addit scientiam, addit laborem et sancto Jacob ad hoc tribula32). (Eccl. i, 18). Nam Joseph.Joseph interpretatur augmentum vel adtionum acerbitas addebatur ut probato praemiodens. Significat illos qui pro augmento spiritualis rum merces amplior redderetur. substantise virtutumque student. Unde et augmento Judas. Judas enim, qui interpretatur confessio\el felici succedente gratiarum dona tribuuntureis, et laudatio,\]los significatquiinveraconfessionefidei insuper additur gloriacoelestis muneris, quia super perseverant, etlaudes gratiarum Domino repen-

mercantur, sicutSalomon

ordine ponitur. Beatus vir qui quoniam, cum pvobatus fuerit, accipiet coronam vitx(Jac, i, 5). Quia hujus beatitudinis fida promissione patientes non angustatur
tus,

congruo

satis

sufferl lentationes,

;

:

dunt. Sive

illos

qui delicta sua veraciter confiten-

tur,quia sine confessione

malorum, culmen boco-

prsecepta Dei aliquid amplius vel in virginitate vel ex facultatum suarum quantitate offerunt.

rum nullus apprehendit, et nisi per confessionem renuntiemus actibus malis, non informamurrectis^
lsachar. Isachar interpretatur merces. Significat
illosqui tentationes prresentisvitse, patientia fulti,

illos

Benjamin. Benjamininterpretatur filius dexterx demonstrans qui omnia sua ideo faciunt ut ad dexteram judicis statuantur. Et bene extremo Benjamin ponitur loco; quia cum novissima ini-

solummodo pro supernamercedelibentissime
rant, et futurae

tole-

mica mors destruetur,
donabitur
electis
;

felicitas heereditatis seternas

mercedis contemplationefirmantur, quia sciuntjuxta Aposlolum, Quod no?i sunt condignx pussiones hujus temporis adfuluram gloriam, qux revelabitur in eis (Rom. vm, 18). Fructuosius quippe pugnatur, ubi merces speratur. Dan. Dan interpretatur y«diCM«n. Eximios videtur atque summos sui interpretatione nominis significat, qui spiritualiter conversantes sciunt judicare omnia, juxta quod Paulus ait Spmtalis judicat omnia, et ipse a nemine judicatur (ICor.n,
:

unusquisque fidelium tilius omnis coetus Ecclesiae, de qua canimus Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate (Psal. xliv, 10). Et hasc videlicet Ecclesia, ex utroque populo collecta, tanquam duee uxores Jacob parithos filios, et pro his deservit Jacob septem annis. Servitus itaque Jacob septem annorum pro duabus uxoribus, hujus vitae prwsentis tempus significat,
sive

dextera? jure dicatur, seu
:

15).

qui per septem dies volvitur, in quo Dominus formam servi accepit, factus obediens patern» voluntati
servit
;

Zabulon.Zabulon interpretatur habitaculumforpro Christoanimas snas ponunt, in quibus Dominus ha?c, quse superius
litudinis. lllosdesignat qui

et

usque ad mortem. llle enim pro ovibus Dominus noster ait Non venit Filius ho:

minis
28).

diximus, operatur

et perficit

;

videlicet

quandovirini-

ministrari, sed ministrare (Matth. xx, Domiet pascit] oves pavit [Z llle
,
;

tus in infirmitate perficitur, ut corpus

quod ab

r.us

in

Evangelio

dicit

:

Ego sum pastor

bo-

219
7ius {Joan. xi,
14). Ille

ANT.ELOMl LUXOVIENSIS MONACHI
mercedis luero varium
sibi

220

A sione

peeus abstulit Christus diversaruin gentium varietatem sibimet congregavit. Ule Iree virgas ampulatis

argumentetur hane coneeptus cturam (]uam supra diximus. Et niulta diciintur similiter fieri iu animalmm fetihus. Sed et mulieri
illiuel

cortieibus iu alveis

aquarum

apposuit, ut ea-

accidisse traditur, et scriptum reperitur in libris

rum contemplatione
Oouiinn-

multiplicarentur eju< uves;et

antiqui-simi

peritissimi
adulirrii

medici

Hippocratia

osterin aqua baptismatis Lrium
Patris, et Filii, el

p

quod suspicione

narum nomina,

Spiritus .-aucti,

populo liileli proposuit, ut quisque boc pleno corde perspexerit, efficiatur opus Dei. Aliter. Qui.l esl enimvirgasvirides amygdalinas atque ex platanis antr gregum oculos ponere,nisi per Seripturae serieui antiquorum patrum vitas at-

punienda, eum pulcherrimum peperissel utrique parenti generw que dissimilem, oisi memoratus medicus sol
fuerat

qusestionem,

illis admonitis quseiere ne forte aliquatalis pictnra essel in cuhiculo, qua inventa mulicr a suspicione nberata est.

Vehs. i-2,— Quare Jacob priini lemporis sua esse voluit, etserotina

que sententias

in

exemplum

populis

preeb

Laban?

Vel
?

curhac

arte

sua
arte

Quse nimiruni. fuia juxta rationis examen sunt, virgea nominantur. Quibus ex parte corticem sulitraliit, ut in hi- qu.i' exspoliantur intimus can- g dor appareat. El c\ parte servat, ul sicut
i

non magis omnia
servabat.
Si

esse fecissel

lacobj prudens et

callidus. justitiam etfequitatemeiiain in

nova

enim omnes agnos
rei

61

heedos varios
doli, et
ita

pecora procreassenl, erat aliqna suspicio
aperte huic
peret, et

fueraat exterius.in viriditate permaneant. Varius-

Laban invidus contraisset.Ergo
ut

que virgarum color
sulisiraliitur,

eflB

ur,

dum

cortex ex parte

omnia tempera\il
oves
et

ipsefructum sm laborisacoi-

ex parte

retinetui'.

Ante consr

tionis

enim

nostree oculos praece lentium

patrum

sentcnlin' qu.i-i virgee variae ponuntur. In quibus,

dmn

plerumqui' intellectuiu litte ee fugimus, quasi cortieem subtrahimus; etdum plerumque intellcctum littei.c sequimuTi quasi corticem reserva-

Labannon penitusspoliaretur; siqhando caprs primo tempore ascendebantar; quia melior vernusestfetus, anteipsas ponebat virgas, ut varia BobolesnaSceretur. Qu.pcunque oves ei caprae seroquffirebantmarem,anteharun1 oculos aon

mus. Dumque ah ip-is eortex Jitlerae subducitUTj allegoriffi candor interior demonstratur et dum
;

ponebat, ut unius coloris pecora nascerentur, et quidquidprimum nascebatur, suum erat, quiadiscolor et variumeral. ct quidquid po-tca. l.ahan
:

cortex relinquitur, exterioris intelhgentue virentia

uniiis cnini

tam

in nigro

quam

in albo coloris pe-

exempla lnonstrantur. Quas bene Jacob in aquse canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris eas saer.e scienti.e, qliibus nos intrinsecu- in-.

cus oriebatur.

fundimur, tixit. Has aspicieutes arietescuiu ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus, dum in earuin intentioue detixi sunt, singulis quibusque actiouibus permiscentur, ut tales Eetus operum procreent, qualia exempla prsecedentium in vocibus pneceptorum vident, et diversum colorem prolis boni operis halicat quia et uonnunquam subtrac;

Gurnec Jacob fraudisinhocfacto arguendusest? et aliquam ftguratam siiriiiiicatiniiciii res ista,quanquam slnedubio ut prophetafecit Jacob. Non enim tale ahquiil nisi revelatione -piritali eum fecisse credendum est.
Per hoc co«ii ihquiri prophetiam

Quomodosexdccim vicihusdicit .laroh socerosuo mutasseeum mercedem suam?Hic bb! enim Bensus quod per siugulos fetus semperLaban eonditioncm
iuula\crit.Sividcbat variuin nasoipecus,posl fetum

ta litterae cortice

aculiu» intcrna consiilcrat, ut rebistori«e

iluchat

:

\

olo ut in futurum miliivana nascantur.
vidisset

servato

nonnunquam

tegmine, bene

se

Hursum eum

unius coloris nasci pecora
sivi-

in extcrioiiluis format.

(Jacob quippe hoc audito virgas in canalihus uoii
e-t juxta

Verumtamen requirendum
([iiiunodo pro

historiam

ponebat), dicebat, ut futuros fetus unius eoloris
hi

variarum vani pecorum fctus nascebantur.Observabatergo Jacob tempore quoasoendebanturetpeoora, >ost calorem diei ad potandum avida per gebanl. Discolorc- \ngas ponelial iu
ciebat asccinli,
liiluiiit et

aspectu virgarum

pecora procrearent.

Et

quid plura? Hsque ad

tata conditio, et

ecem semper a Labao. pecorissui .lacoh muquodcunque sihi proposncral ut

uasceretur, in colorem contiarium \ertehalin\ Ne
i|

canaliliii-, ct adinissis arietibus et

liautcni in se\ annis ilcccin paiicndi \iccs increri

hircis et ipsa potandi aviditata, oves et capras faet

dibiies

leantur, lege Virgihumj

c\ duplici desiderio

dum

avide

Bis gravi cepeeudes.
n\
iiiin
el

ascenduntur a maribus, taiesfetus conumbras arietum et hircorum desuper ascendentium in aquarum specula contomciperent quales

in qno dicilur: Nafuram autem Itahcarum liesopotamiffi una esse pei oibetuf.

Spiritaliter

vero Laban, qui separavit, sicutsuci

piTins legitur ; oapras

oves,

hircos et

arietes

enim in canalibus positis varius eral etiam imaginum color. Nec mirum hano in conceptu (eminarum esse naturam, ul, quale perrexerint [F. f pefspexerinl sive menl mceperinl in cxtrcino voluplatis a-lu, quo concipiiint,
plabantur.
l.\

virgis

t

ilcm -iilnilcin priicrccnt, ciim liuc ip-uin

eti

mi

111

cipiarnh! gregibus

apud Hispanos
oontroversia
in

dicaturfieri

cunotum autettl gregem suorum. sigmiicat tradidil in manns illiorum Judaii iiin populum. Unde el Laban de&tbatio interpretatur quia idem populus dealbatus siquidem csi apud semetipsum per hypoorisin el liiioiicni. Laban acoepil alha Bl aigra, populus Judffiorum alhus quidem esl apud
vario- aupic m&cnlosos,
:

Quintilianua
tar

in

ea

qua acc
defen-

scnu

iip- inii.

ni

diximus,

hypoorisi,
r
i

»ed

niger

matrona quod .Kthiopem

peperit, pro

in iltitudine

peocatorum.

ilii

vel

pastores

221

COMMENT
signifioaut Phariseeos et

IN GEN.
afa

222
in

Laban

Sadducvos.qui

vi-

A

hominibus

pTsesidium salobs, ne pr.ctcrmittentare

dobaiitur pnoesse populo Jml;oorum, quasi ovibiis.

tentes sa,

Dsum

Jacob quippe typum
Trinitatis, seu in

tenuit Salvatoris. Spatiura vero

Virs. 22.

— Et transivil
cst, ut falso

trium dierum inter eos significat, qnia Bde sanctse eognitione, locutionc, et opcre
:

legenduca
vcnitur
:

ndeamur. vadum /adoe.Non eniai ia quibusdam codieibus iu-

El transivil
-

vvdum

Jacob, sed JabOe,
i/itx ail

peccaverunt contra Domiimm. Scipiitur

quod

est

proprium nomcn

ipsius vadi. Itaque.

CAPIT
.

XXXI.
ierat

\ii;s. S3-29i

Tnuisilurtisque umnibus
solus.

10.

se pertiiu ;bant,

remansU

El eccc

rir

luita-

Eodem lempore Laban
Rachel furata
est

adtonscri-

biiturrum co
iiri/uiii/iiaui,

itsi/ite

mane,

et reliqua

dendas
1'lii

oves,

'•/

idola patris sui.

ini/uit,

Jaiob

usquequo ait, appellabilW nomen

imiic idola legimus, in Hebraeo
quffi

theraphim

l/ium. sed fsrael.

Quomodo
est

ptuui est,

Aquila figuras, vel imagines interpretatur. Hoc autem ideo ut sciamus quid in Judilihro [Jud.

stulabat [Petr,, postulat] praevaluit?

benedici,

ergo Jaoob ab eo pocui luctando
est carnalis

cum

MagnahaBC

de Christo prophetia.

xvu

ct xviu)

theraphim sonet,

di-

Duplex onim hic Jaoob
et spiritalis. Prasvaluit

intelligitur, id

ximus.

Vi.ns. 25. Jamque Jacob extenderat in monte Galaad tabemaculum. Non quod eo tempore Ga-

enim Jacob ^hristo, vel potms pr;cvalere visus est. Per eos enim Israeliticos, a quibuscrucifixus Christus, et ab eo benedicitur
cx
:

laad
stea

mons

diceretur, sed
illo

frequonter diximus,

per anticipatiouem, ut vocatur nomine quo po-

in eis Isracliticis, qui crediderunt in Christuui,

quiljus erat qui dicebat

Nam

et

ego Israelita

mm

nuncupatus
i.i,

est.

Vers.

ifi.

Tnlit itaque Jaeob lapidem, et
suis
:

erexit illum in iitulum, dixitque fratribus

Afferte lapides, et reliqua. Qiireritur quare constituit Jacob lapidem snper titiilutn? Sed diligenter advertendurn [Z., animadvertendum] est quod istos titulosin rei cujusque testimonio constituebaut, non uteos pro diis colerent, sed ut eis aliquid si-

ex genere Abraham, de tribti Bcn.jamin (Rom. xi, beI). Unus ergo atque idoni Jacob et claudus et nedictus claudus in latitudine femoris tanquam iu multitudine [Z., magnitudine] gencris, de quibus dictuni est Glaudicaverunt a semitis suis (Psal. xvn, 46). Benedictus autem in eisde quibus dictum
; :

est

:

Reliquise

per electionem gratix salvx factx

sunt (Rom.

xi, 5^.

Quse est causa immutati nominis Jacob, utlrrael vooaretur ? Varia hujtis nominis interpretatio aestitis, et Jaeub, matur. Sed beatus Hieronymus taliter de ejus inproprietatem linguse sux. Acervus lingua Hebra?a terpretatioue dixit Sensus itaque hic est:nonvogal dicitur, aad vero testimonium. Rursum lingua C cabitur nomen tuum supplantator, hoc est Jacob, Syra acervus igar appellatur, testiinoaii, sedutha. sed vocabitur princeps cum Deo, hoc est Israel.
Vers. 47.

gnificarent,

Quem vocavit Laban TumutustesAcervum tcstimonii, uterque juxta
:

:

Jacob igitur acervum testimonii, hoc est Galaiul lingua Hebraea appellavit Laban veroidipsum,hoc est aeervum testimonii, igar sedutha gentis sua3
;

Quomo lo enim ego princeps sum, sic tu, qui mecum luctari potuisti, priuceps vocaberis. Si autem
meotim, Deo, sive angelo, qtioniam plerique varie
interpretantur,piignarepotuisti,

scnnone vocavit. Erat enim Syrus, et antiquam Liaguam parentum provinciee in qua habitabat, sermone non mutavcrat. Vers. 53. Juravit Jaenb per timorem palris sui Isaac. Quid est quod juravit per timoreui patris sui Isaac Per Deuni utique, quem timobat

qttantomagiscum
formidare
libro

hominibus, hoc

est

cum Esau puguare
quod
in


"?

non debes.
videns
detur.

Ultid atitem

Nominum

inierpretantur lsrael vir videns

Deum, sive mens Deum, omnium pene sermonedetritum,non
violenter mihi interpretatum vi-

Isaac pater ejus jurare

rem etiam superius
Isaac.

quem timocommendavit cum diceret
intelligitur,
;

tam vere quam

Moraliter vero designat angelus

Deum

et

Jaoob,

Deus patris mei Abra/ue,

et

timor patris mei

CAPUT
Vers. 1-iO.
i/ii)s

XXXII.
:

— Fueruntque eiobviam angeliDei
:

angelo contendit uniuscujusque perfecti viri et mcoutemplationepositi animam exprimit. Is D enim quicertatinluctamine, aliqtiando superiorem
qui
se,

oum

aliquaudovero

eumcumquo
quodam

contendit inferio-

rum
;

vidisset, ait

Castra

Dei sunt hxc.
fuerat ruulti-

rem

invenit. Quiavidelicet aniruaquee contemplari
nititnr. velut in

Nulla dubitatio est

quod angelorum

Deum

certamine posita,

tudo

ea quippe in

Scripturis militia cceii

uomi-

nari solet.
Vi.us. 11.

modoquasiexsiiperat,qitiaintelligendoetsentiendo de incircumsoriptonominealiquid degustat; modo

— Dixitque Jacob

ad Dominum: Erue

me demanu fratrismei Esau,

quia valdceum timeo. Quseri solet quomodo fiilem habuerit Jacob, quandoquidum tantum timuit Esau fratrem suum?Satis enim in verbis ejusdem Jacob, quae sequuntur, et humana inlirmitas etfides pietatis apparet utet larctcum.etqurepromisitimplcret. Admoncndi tamen fuimus hoc exemplo ut, quamvis oreda;

vero succumbit, quia et de gustando ilerum deficit.Quasi ergo vincitur angelus,qnando intellectu intimoapprehenditurDeus Sed uotandtimquod isdoiu victus angelus nervum femoris Jacob tenuit, eumquemarcessere statim fecit atque ab eo Jacob tempore uno claudicavit pede. Quia scilicet omnipoteus Deus,
cognoscitur,
arefacit,

cumjam

omnem

per desideriunietintellectum in nobis voluptale.m carnis

mus in Deum, faciamus tamen

qua? facienda sunt

etquipriusquasiduobus pedibus iuniteu.

223
tes et

ANGELOMI LUXOVIF.NSIS MONACHI.
aedificavit tabernaeula, ideo
illius

224
vocavit

Deura videbamur quaerere, et seeculum te- A nere, post agnitionem suavitatis Dei unus in nobis pes sanus remanet alque alius claudicat. Quia necesse est ut debilitatio

nomen

oc

in

Tabemacula. Ubi nos Tabernacula habemus, Hebneo legitur Solheoth. Est autem usque hodie

amor eonvalescat Dei. uno claudicamus pede
fortitudo carnis.
dicat, soli
illi

amore saecuh solus in nobis Sienim tenemus angelum,
;

civitas trans

Jordanem hoc vocabulo

inter partes

Scythopoleos.
Vrats. 18. Transivitque in Salem, urbem Sicimorutn, quxesl in terra Chanaan, et reliqua. Er-

quia

dum

crescit in nobis


:

fortitudo amoris intimi,

infirmatur procul

dubio

quia

liic

cui

Omnis quippe qui unopede clauquem sanum habet, desiderium terrenum jam arefactum
pedi innititur

ror oboritur

quomodo Salem

civitas appellatur,

fuerit, in solo
tinet. Et in

pede amoris Dei
stat,

tota virtute se sussasculi,

Hierusalem, in qua regnavit Melchisedech. Salem ante sit dicta? Aut igitur unius nominis urbs utraque est, quod etiam de pluribus Judaeae
invenire, ut idem urbis et loci noatque alia tribu, ita ut aut certe istam Salem, qu;e nunc pro Sichima nominatur, dicilocis

cum

ipso
in

quia

quem ponere

terra

pedem amoris consueverat, jam

possumus

a terra

men

in alia

mus hic interpretari consummatam, atque perfecneamus in via angelum, ut suavitate intima appve- g tam : et illam quae postea Hierusalem dicta est hendamus Deum. Cintemplativoeetenim vitae amapacifica nostro sermone transferre. Utrumque bilis valde dulcedo est, quae super semetipsum enim accentu [Petr., acceptu] paululum declinato animum rapit, coelestia aperit, terrena autem de- hoc vocabulum sonat. fradunt Hebr;ei quod claubere esse contemptui ostendit, spiritalia mentis oculis patefacit, corporaha abscondit. Unde bene
EcciesiainCanticis canticorum dicit Egodormio,et
:

suspensum portat. Et nos ergo, si ad parentes proprios, id estad spiritales patres, redimus, te-

dicantis
sit,

femur Jacob

ibi

convaluerit et sanatuin

propterea

eamdem

civitatem curati atque per-

fecti

vocabulum consecutam.

cor

meum vigilat

(Cant. v,

2).

Vigilanti

etenim corde
Vers.
1-4.

dormit, qui per hocquod interius contemplando proficit,

CAPUT
res regionis
blanditiis

XXXIV.

abinquietoforisoperequiescit. Sequitur

:

— Egressa est

Dina ut videret midie-

CA.PUT XXXIII. Vers. t-9. Divisitqae Jacob filios Lix et Rachel, ambarumque famularum. et posuit utramque an-

Mius,et reliqua usque trislemque quippe ut mulieres delinivit. Dina

Liam vero et filios ejus in secundo loco Rachel autem et Joseph novissmws. Et ipsc progrediens adoravit pronus in
; ;

cillam et liberns earum in principio

terram, etreliqua. Non, utplerique aestimant, tres turmas fecit, sed diia-. Denique ubi nos habemus,
divisit.

\qui\aposui[,di?nidiavit

;

utunum cuneum
fdiis

faceret ancillarum
et

cum

parvulis suis; etalium Lite

Rachel, qu;e libene erant
ire faceret ancillas,

cum

earum

;

pri-

masque

secundas liberas, ipse antem ante utrumque gregem, fratrem adoraturus
Vers. 10-16.

quando unaquasque mens, sua studia ngligens, actiones alienas curans, extra habitum atque extra ordinem positum evagalur. Quam Sichem princeps teme oppiimit, quia videlicet inventam in curis exterioribus diabolus corrumpit. El agglutinata esl anima ejus cum ea, quia unitam sibi per iniquitatem respicit, et quia cum mens a culpa resipiscit, atque admissum flere conatur, corruptor autem spes ac securitates vacuas ante oculos vocat, quatenus utilitatem tristitiaa subtrahat, recte illic advideat extraneae regionis egreditur,
jungitur, tristemqueblanditns delinitrit.

occurreret.

Modoenim

— Dixitque Jacob

:

Sic enim vidi

faciem tuam, quasi viderem vultum Dei, etreliqua usque prsecedat Dnminus meus ante servum suum, et ego sequar paulatim vestigia ejus. Quidsibivult quod Jacob ait fratri suo Vidi faciem tuam quasi tiinc bona nulla peroipiat, quam nunc mala nulla viderem faciem Dei ? Utrum paventis et perturbali contristant: et tunc plenius obruatur suppliciis, animi ve^ba usque in hanc adulationem proruperunt ? Haec verba fraterna sunt et benigno animo D qu« nunc gaudent etiam in delictis.
:

aliorum facta graviora, modo nihil esse quod perpetratum est, modo misericordem Deum loquitur; modo adhuc tempus subsequens ad pcenitentiam pollicetur, ut dum per haec decepta mens ducitur. quatenus ab intentione pienitenti;e suspendatur

:

benignam susceptionem meDei nomen, et angelorum, vel aliquem sanctum hoc loco intelligere debemus, secundum Apostolum, qui dixit Etsi
dicta.

Quoniam

post

Vebs.

7.

Deinde sequitur

quomodo duo
et

iilii

tus ipse transierat. Et fortassis

Jacob, Simeon et Levi,

Emmor

Sichem

pariter

interfecerunt, et reliqua.

:

Quomodo duo

filii

Jacob tantam casdem
in

et de-

sunl qui dicuntur dii sive in coelo, sive in terra, quemadmodum sunt dii mutti et domini multi (I Cor. vni, 5).

pr.ecationem per se

terra alieua facere polue-

runt? Multitudo enim non parva erat

cum

Jacob,

quiplurimum

ditatus

fuil.

Sed

filii

ejus in hoc fa-

Quomodo

promisit Jacob

fratri

suo ut sequere-

cto nominantur, quia

ejusdem factiprincipesatque

tur vestigia ejus,

cum

alio itinere tenderet? Korte

auctores fuerunt.

ad horam sequebatur, vel primo veraci animo promiserat, sed aliud postea cogitando delegit. Vers. 17. Et Jacob venil in Socoth,et sedificata

CAPUT XXXV.
Vers. t-29.

-

Di.nl Jacob

:

Abjicite deos alicnos,

domo,

et

fixistentoriis,appet(avit

nomen

lociillius

Socoth,idest Tabernacula. Quiaenimpecoribussuis

quiin medio vestrisunt.Et dederunt eipostea mitnes deos alicnos quos habebant, et inaures quwerant

;

COMMENT.
tn auribus eorum. Deinde etiam scquitur quemadmoduui apparuit iterum Deus Jaeoh, et benedixit ei, et ipse postmodum egressus imle venit verno tempore ad terrain qu;e ducit Kphratam, et reliqua usque kee sunt autein generaiiones Esau. Quomodo [Z., Quid est, quod Jae.] Jacob dixit domui sii* Projicite deos alienos qui m medio
:

IN

GEN.
et

226
ecepcrat

x

videbat esse parentibus,

habitare in
fratris sui,

monte

Seir.

Deinde post reditum Jacob

facta inter eos concordia, reversus est et

ipse ad

parentes, et

cum mortuum patrem

simul sepelis-

sent quia eos

sunt vestri
ribus

?

Et iterum

:

Dederunt ergo
et

ci

ornnes
in

deos alienos quos habebant,

inaures

qux

au-

plurimum ditatos terra illa, sicut minime eapiebat, abscessit rursus in Seir, et ibi propagavit gentem Idumaeorum. Erant autem filii Jaeob duoderim, et computatis omnibus, Benjanrn, quod et addidit, hi filii
scriptum
est,

eorum erantf Quw si oruamenta erant, ad idololatriaui non pertinebant. Intelligendum est
has inaures phylaetcria fuisse deoruui alieuorum. Nam Keheccam a servo Abrahae inaures accepisse

Jacob qui nati sunt ei in Mesopolamia Syria [Z., Syrise]. Duni constat Benjamin natum esse in Chananaea,
in

quomodo tunc duodecim nasci dicuntur Mesopotamia ? Nulla enim est facilior solutio hujus quaes-tionis. Scriptuia testatur, quod non fieret si eis inaures quam ut per synecdochen accipiatur. Ubi enim habere ornamenti gratia non liceret. Ergo illse inaures quae cum idolis datae. sunt, ut dictum est, g major pars est, aut fortior, solet ejus nomine etiam illud comprehendi quod ad lpsum nomen non idolorum phylacteria fuerant. pertinet. Quare secundo dicitur ad JacoJo Non vocaberis Vers. 8-21. Habitavitque Esau in monte Seir Jacob, scd Israel erit nomen tuum, et appcllavit ipse est Edon, et hcec nomina filiorum ejus Elieum Israel ? Dudum nequaquam ei ab angelo nomen imponi- phaz filius Ada ; uxoris Esau, et reliqua usquequo ait, hi duces eorum, ipse est Edon, et isli filii Seir tur sed quod imponendum a Deo sil, praedicatur. Quod igitur futurum promittitur. hic dicitur expleHorrsei habitatores terrx Lotha, et Sobal, et Sebeon, et Ana. Eliphaz, filius Esau, ipse est qui in tum. Nimirum ergo nomen hoc ad illam recte intelligitur pertinere promissionem, ubi sic videbitur libro beati Joblegitur. Edom vero, et Seir, et Esau unius nomen est hominis trinomius enim fuit, et Deus, quomodo non est antea a patribus visus. ex propriis causis varie nuncupatus. Dicitur enim Qua? est Ephrata, ubi Jacob Rachel uxorem suam Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae len condidisse dicitur, quaerendum videtur. Ephrata tis ita appellatur, cujus edulio primogenita perdivero et Bcthlehem unius urbis vocabulum est sub interpretatione consimili siquidem in frugiferam dit. Edom autem ob ruborem corporis dictus est,
:

:

;

:

:

;

domum et domum panis vertitur, propter eum panem qui de coelo descendisse dicitur. Sed movet ubi est turris gregis, juxta quam dicitur

quod

Jacob habitasse

?

Juxta Bethlehem, ubi
in ortu cecinit
;

vel

angelorum grex Domini
pecora sua pavit, loco

vel Jacob
;

nomen imponens

vel,

quod :quando enim natus est, totus sicut pellis pilosus erat et non habebat lenitatem. Quod autem sequitur Et Horrsei habitantes, seu, sicut in quibusdam codcibus iuvenitur, Corrxi, et reliqua. Postquam
fuerit hispidus et pilosus
:

Latine sanguineus dicitur. Seir vero,

quod

verius

est,

quod

vaticinatio [F., vaticinio]

futurorum jam tunc niysterium monstrabatur. Quid est quod de Isaac dicitur Et consumptus setale mortuus est, et appositus populo suo? Quomodo consumptus, vel a quo populo oppositus ? consumptus aetate, id est perfectus eetate. Verum angelorum populo, vel sanctarum animorum apponuntur, qui hanc vitam placentes Deo finiunt. Tunc dicuntur apponi, quando nullajam remanet sollicitudo tentationum et periculum peccatorum. Quodintuens ait Scriptura Ante mortem ne lau- "
: :

numeravit filios Esau, altius repetit, et exponit quanti Esau in Edom terra principes fuerint ex genere Horraeorum, qui in lingua nostra interpretantur liberi.

Legamus

diligcnter

Deuterononium,
venerint
lilii

ubi manifestius scribitur

quomodo

Esau,

et interfecerunt

Comeos, ac terram eorum
[Z., eor. haereditate

in hsereditatem

possederunt

possed.].

Vers. 22, 23.

Emman,

et

Et fuerunt filii Lothan Bosri, et soror Lothan Tamna. Hsec est autem
:

des

hominem quemquam

(Eccli. xi, 30).

CAPUT XXXVI.
Vers. 7,
8.

Quomodo

Scriptura

dicit

post

est et Tamna concubina erat Eliphaz, filii pnmogeniti Esau, et ex ipsa natus est Amalech. Idcirco autem Corrseorum recordatus est, quia primogenitus filiorum Esau ex filiabus eorum acceperat concubinam. Quod

Tamna, de qua supra dictum

mortem Isaac Chanaam, et

Esau abscessisse de terra habitasse in monte Seir, cum veniente de Mesopotamia Jacob, legitur misisse eum nuntios ad fratrem suum in terra Seir repatris sui

autem

reliqua, sciamus

et Cenef, et Amalech, et postea regionibus Idurnseoruni ex his vocabula imposita.

dicitur

:

Theman,

Vebs. 24.

— Iste est Ana, quiinvenit aquascalicum pasceret asinos Sebeon patris iste Ana nepos Esau equa-

Idumaeumque ibi habitasse tum temporis? In promptu est cogitarequod scilicet Esau posteaquam in Mesopotamiam frater ejus abscessit, nogionis,

das

in solitudine,

sui. Judaei

asseruntquod

rum

mit habitare

parentibus suis, sive ex illa commotione qua dolebat, benedictione se fraudatum, sive causa uxorum suarum, quas odio-

cum

greges in deserto ab asinis fecerit primus mulorum inde nova contra naturam animalia nascerentur. Onagros quoque ad hocadmisascendi, ut

sos

esse

ad

asinas, et

ipsum istiusmodi reperisse


227

:

ANGELOMl LUXOVIENSIS MONACHl
liis

22S
dieit
:

concubitum, ut veloiissimi ex tur. Industria quippe humana diversum animal
eoitu coegit siequeadulterina comraistione
S

asini nascerenin

A

gitur

quod Jacob

Quonutm desrendam ad

lilium
lentis
tis.

aliud reperit, siout et Jacob oontra naturam colo-

rum

siniilitudines procuravit.

vit

:

meum lugens in infernum? Perturbati etdoverba sunt. mala sna eliam hinc exaggeran\'el ctiam inferni nomine sepulcrum significaquasi dixisset In luctu maneo donec me ter:

CAPUT
Vi.Hs. 2.

XXXVII.

ree suscipial

/..,

suscipiet]

sepulcrum

sicut illum.

— Joseph
ftiiis

pascebat gregem
et

eral

cum

cum sedecim csset annorum, cum fratribut suis, adhuc puer, Balx et Zelfx ux&rum palris

CAPUT

XXXVIII.

sui.

Accusavitque fralres suos apud patrem erimine pessimo.Qnaenint enim quale sit hoc crimen?
Nonouli volunt
intelligi

Vers. 1-30. Eodem tempore descendens Judas, a fratribus suis divertit <ut virum 'M/ollamitem, nomine Hirnm. el cstera usque poslea egressus est frater ejus, in cujus manu erat coccinum,quem
appetlavit Zaram. Qualiter historia de Juda, et tribus fihis ejus, ct uxore Thamar intra tam paucos aunos compleri potuit? cum ergo ipse Joseph anno septimo decinio eetatis busb venditus fuisse credatur, tredecim annos peregerat in £gypto ignotus PharaooL Ail hos enim tredecim annos accesserunt septem anni ubertatis, et facti sunt anni viginti his adduntux duo, quia secumlo anno famis iuUavit Jacob in .Egyptum cum fihis suis,
;

idololatriam

[f.

idololatri-

cam] superstitionem, quasi idolum adorassent. Alii vero super crimme Soiloniorum et Gouiorrhueorum iuterpretantur. Verumtamen movere potest qui est quod hic ancilla- uxores appellaiitur, cum superius concubince dicantur, nisi quia more Scripturarum forte omnis concubiua uxor, non autem uxor concubina. Nam Saraa, et Rebecca, et Lia, et Rachel concubin» di<-i non possunt Agar vero, et Cethura, et Bala, et Zelfa, et uxores
et

.

et

inveniuntur viginti dno anni
:

quifuis abfuit Jo-

concubina? dicuntur.
Vbrs.
3.

— Fecitquelacob tunicam Josepk poly-

seph a palre et a fratribus suis pore quomodo fieri potuerunt?
Solet

quo medio tem-

mitam. Pro polymita variam nonuulli interpretati sunt, quod Aquila interpretatus est tunicam astragalon, id est talarem.

enim

iscriptura

saucta pro capitulatione

multapra?ferre. AliquotannosantevinditumJoseph
ha?c
tieri

ccepisse intelhgi datur. Etiam

mox,

ut ado-

Yers. 9-24.
iiiinii.

Aliitil

quoque Joseph
:

vidii

som-

lesce. et

Judas, cceperit incidisse in

amorem

ejus

ijimd narrans fratribus suis. aii

Vidi som-

quam
tis

duxit uxorem,
dixit

nondum

vendito Joseph in
ositis

iinitii, quasi solem, et lunum, et stellas undecim adorare me. Quomodo impletur somnium Joseph. quod dicit se vidisse solem, et lunam, et undecim stellas adorasse se dum constat eo regnante m ;Eg\ pto matrem ejus Rachel multo ante esse defunctam imo nec patrem eum legimus adorasse ? Ergo in Christo faeile [ulerque <• d., facilis] est somnii perfectionem intelhgere, cui donatum est nomen
;

iEgyptum. Cor

de Thamar, de)

vestimcn-

viduitatissuoy? Quatenus inteiligeras ex tempo-

T

;

ribus patriarcharum certa et sua fuisse vestimenla viduarum, non utique talia qualia conjugatarum. QuaredixitJudas Justiorest Vhamorquan Thamar vero in bivio sive in compito sedens. ubi
:

diligentiusdebet viator aspicere
capiat,
ret,

quod itergradiendi

non

quod

est

super omne nomen,

ut

in

nomine Jesu

sed ut

vagans turpitudinis libidinem impleliberos a socero acciperet, jusii.
ut socer.
Ille

omne genu

flectatur, e*reliqua (Philipp. u, 10).

causa
Si

quam

libidinis, illa

liberorum. Et
fei

Viderunt vialores hiif nire de Galaad, et camelos eorum portantes aromata, et resinam, et staclen in JEgyptum, etreli-

Vehs. 23-34.

ideo in comparatioue ejus minus m.ile

rrat.

enim Phares iude
sic

sortitus est

nomen

divisio-

nis, quiadiviserat

membranam -ecundarum, unde

qua usque
Quaeoritur
trilnis

et prastereuntibus Madianitis negotiatoribusvendideruntviginli \Z„triginta arg<

Zara

nomen

accepit? Zaraiuterpretatur Oriens,

Sive igitur quia prjpius apparuit, sive quia plu-

quare Ismaelitas Scriptura, quibus a
sit

fra-

rimi ex co nati sunt justi, sicud in Puralipomeuon

venditus est Joseph,etiam Madianitas vocet

legLmus.

de Agar tilius Abrahse, Madianitie vero de Cethura ? Quia Scriptura dixeratde Abralsmael

cum

CAPUT
Vi.ns. 1.

XXXIX.

Igitur Joseph ductus in

Egyptum,
I

concubinarum suaram, Agar licet et Ceihura, et dimisit eosab lsaac filio suo, in terra Orientis unam gentem fecisse intelligcndi sunt. Spiritaliter vero aromata quae in eamelis portaiitur, duas leges signiiicant per resinam autem legem librorum, per stacten quippe Iegem prophetamm. PBr oamelos namque doctores designantur. Qued autem Joseph non cst hberatus per consihum Judte, significat Christum non hburatum ex parte carnis per seram
dederit
filiis
)i
:

ham quod munera

emitque eum Putipkw, eunuchus Pharaonis. bi qu;hriturquomodo postea uxorem habere dicatur? Tradunt Hebraei emptum ab hoc Joscph ob mmiam puli liritudinem in turpe ministerium, et a Domino viiiluis ejus arefactis, jiostea electum esse juxta

morcm Hierophantarum
leos,
et

in

pontificatum

l

Ii-liopo.

quam

hujus tiliam esse Asenec [Z., Asanex postea Joseph uxorem acceperit.

CAPUT XL.
Vius.
li.
-

paenitcntiatu Judse Searioth.
burttijUi: Jacob Veus. 3t>. Descendam ml jilium meum Luyens in infernum. Uuoniodo intelli:

Hisitaquegestis,accidil utpeccarent
.

duo eunuchi,pincerna regis EgyptH el pistor, domino suo. Iratusqueest Pharao contraeos,et misit

229
eos in rnrirrnii
ceetera
sr/i/i.
ii)

COMEENT.
i/iiii

IN

CEN.
i/r

230
frnririlms ,/iirnb:

f-iil

riiirius rl Jotepk, 6t

A

sinil
eis

qmd lvspondi-ndum

est

usq

[uo

ait

fratribus suis
in

quem

vendidistis

Ego sum Jo/Egyptum. Hio enim
:

testimonio eonfirmare nituntur a parentibus simul animas cum corpofibus propagari?

qni hoc

spiritalem iatelligentiam preeterinittimus, sicut in
preefatione preediximus, et historialem intellectum

Animas enim

dictas jiro hominibus, a parte totmn

sigaificante Locutione, nullus debet dubitare.

nitimur, ne modum libelli excedamus. Denique queri^ur, salvo spirituaii intellectu, cur gentiies homines fuerunt in earcere cum loseph, et preesagia futurorum viderunt Non pro suis

prosequi

Vers. IS. lli /i/ii l.i.r, quos genuit in Mesopotamia Syrix cum Dina; atiima fiiiorum etfiliarum
triginla tres.

Nunquid

ist.e

omnes tringinta
r

et tres

.'

meritis, sed ut magnilicarelur Joseph, et manifes-

taretur

qtii tatebat.

animee es Lia in Mesopotamia Sj rias uahe sunt, diuu ibi Jacob nou plus viginti annis cum socero suo moratus est, et septem anni transierunt alite-

Quee sunt
bres raini.

bres

propagines?Trespropaginessunt
Herodes dies nativitatis sueBhohabueruat? Eo quod putayerunt
se ordinasset in re-

quam Liam uxorem
ra sancta
dixit,

duxisset? Ideo eliam Scriptuin

hos omnes

Mesopotamia ortos esse
ibi orti sunt.

Cur Pliarao

vel

quoniam eorum patres

aoribus festivos

Vers. 26-27.

5i

sexagintaet sex sunt qufe in-

quod hora oativitatis eorum gnum. siinilem rem facientes
tur,

b

gressee smii animee

eum Jaeobin .Kgvptum,
tilius

etibi

adorationis, ut dici-

Joseph

cumduobus

suis inventus

est.quomo-

quorum

erat par impietas, essel et

una

so-

lemnitas.

Quid estquod Pliarao
/luriinn slnrr? Id est
in Genesi
:

dixit

:

Putabam me super
loco dicitur

doseptuagintapostea dicuutur esse auimsedomus Jacob ? Ipso vero patre Jacob quasi radice annumerato septuaginta esse noscuntur.
Genesi legimus septuaginta aniquomodo in Actibus apostolorum dicitur in animabus septuaginta quinque descendisse Jacob in /Egyptum ? Non enim ahquid poterat Lueas contrarium scribere adversum eam
in

quod

et in alio

Dum enim
esse

Ecce eyo super fonlem sto. Atque hoc genere locutionis et in psalmo dicitur Qui funi/nrii terram super aquam (Psal. xxm, 2). Non cogantur homines pntare Fundavil terram super aquam. Secundum hanc enim locutionem recte intelligitur quod altior sit terra quam aqua ab his quippe aquis sustollitur, ubi habitent terrena
; :

mas

domus

Jacob,

Scripturain qune

jam

fuerat geutibus divulgata; ut

;

animalia.

Quomodo multitudo frugum arenae multitudiui comparatur? Quia sicut arena ianumerabilis est, ita multitudo frugum usitato numero comprehendi non poterat. Quomodo de viro sancto Joseph iutelligere debemus quod
fratres

illo dtmtaxat tempore septuagintalnterpretum habeatur auctoritas quam Lucas, qui ignotus, et vilis, et maheiidei in nationibus ducebatur. Hoc autem generaliterobservan-

utique majoris

opinionis

r,

dum, quod, ubicunque
tolici

suos inebriassct? Ebrietas ausatie-

sancti apostoli aut aposloquuntur ad populos, his plerumque testimoniis ahutuntur qiue jam fuerant in gentibus divulgata. Licet plerique tradunt evangelistam, ut proselytum, Hebrseas litteras ignorasse.
viri

tem secundum idioma Hebraicaa linguae pro
tate ponitur, sicut ibi: Visitasti
:

terram,ei inebrias-

CAPUT XLVH.
Filii Jacob, interrogati quidoperis Vers. haberentl responderunt: Pastores ovium sumus,

ti eam (Psal. i.xiv, 10). Et iterum Liiebriabuntur ab uberiate domus tum [Psal. xxxv, 9). Quid sibi vidt quod Joseph fratres suos toties luditicavit, et tanta exspectatione suspeudit antequam manifestarese voluisset?Tribulabateos non ut se vindiearet in eis, sed ut illos purgaret a crimine transacti sceleris in eum. Vel magis, ut hae dilatione accumularetur gaudium eorum, dum ostenderetur, et tantam gloriam ejus vidissent quem a se exstinctum esse arbitrabantur.

3-31. —

sicut et patres nostri,

et

reliqua,

usquequo

ait,

vocavit autemJacob

Congreijiimini, ut annuniiem qitir ventura sunt vobis diebus novissimis. Tilii Jacob, interrogati quid operis haberent, responderunt Pastores ovium
fitios suos, et ait eis:
:

suintis, sicut

et

patres nostri. Quare patriarchas

CAPUT
Vkrs.
5.

XLVl.

primos pastores ovium, et non reges gentium legimus esse? Quia sine ulla dubitatione justa servilus et justa dominatio, cum pecora homini serviunt, et homo pecoribus dominatur. Sic enim dic-

— Surrej.it

autem Jacob a puteo Juraet filii ejus, et

tum

est

cum

crearetur

:

Faciamus hoiii/nom
et

a</

menti
potes,
ait:

et

deseendit in AZgijptum,

ne-

iiiiatjinem ei

similitudinem nostram,

habeat po-

filiie, et cuncta siiiuil progenies, usquequo omnes animx domus Jacob quat ingressoe sunl yEgyjptum fuerunl septuaginta. Quoniodo dicitur
:

testatem piscium maris, et volatilium cmli, et
iiiinii

om-

i/u.v

sunt super terram. Ubiinsinuatur ratio-

nem
vitae.

[Z.,

Tilii

ejus

et

filiw

ejus descenderuut

cum

eo in

rationalem] debere dominare irrationah Servum autemhominem homini vel iniquitas
fecit.

cum Jacob pluriores non habuit filias quam Dinam tantummodo? Aut etiam nepotas fi^Eg}-ptum,

vel ddversitas
est
:

Iniquitas quidem, sicutdictum

liarum nonihir significatas intelligere debemus aut pluraiis numerus pro singulari postus est, si;

cut ibi: Misit in ets

Quod

dicit bcriptura:

muscam caninam. Omnes animxquse

egressse

Maledictus Chanaan, erit servus fratribus suis. Adversitas vero, sicut accidit ipsi Joseph, ut vcnditus a fratribus servus alienigenee fieret. Itaque primos servosquibus hocnomenin Latina lingua inductum est, bella fecerunt. Qui enim homo

23t

ANGELOMl LUXOVIENSIS MONACHI
belli potest
;

532
filio

ab homine superatns jure

occidi.quia
et

Cur Jacob Joseph
Korte prophetice

suo, quasi nescienti.indi-

servatus est.appellatus iude servus

mancipia,

care voluit ubi etquando sepelierit inatrein ejus?

quia manu capta sunt. Quee est terra Gessen vel Kamesses? Ut Jud;ei

commemorare voluit

ibi

sepultam

matrem Joseph

ubi Christus fuerat nasciturus.

autumant.quae nuncThebaida voeatur. Ramesses igiturpagum Arsenoiten sic olim vocalum putant. QuKritur quomodo in terra ^Egypti pascua pecoribus invenire potuissent,
pluviis

dum

terra .Egypti
ter-

non irrigatur, dum

fratres

Joseph ideo

ram Chanaan

reliquisse se dicunt

quod herbam

gregibus suisnon invenissent? Perhibetur ab eis, qui loca sciunt, in multis /Egypti paludibus potuissepascua non deesse, etiam cum lames esset

Quae est pars una quam Jacob dedit Joseph tilio suo extra fralres suos, quam tuhsse se de manu AuioiThaeorum dicit in gladio cl arcu suol Significavit urbem, quae Hebraice Sichem dicitur, et secundum Gnecam et Latinam declinationem Sicma appellatur, etcorrupte a plurimis Sychar nominatur quse et nunc Neapolis dicitur, virbs Samarita:

norum. Sichem Hebraea lingua transfertur in humcrum. Unde Septuaginta ita interpretati sunt Quod autem dicit se eam in arcu el in gladio possedisse, fruinentoruui.qiue solentNili fluminisinundatione arcum hic et gladium justitiam vocat, per quam provenire. Magis enim dicuntur paludes ilhe feraces pascua gignere, quando aqua Nili minus „ meruit peregrinus et advena, interfccto Sichem et Emor, de periculo liberari. Timuit enim, quod suexcresceret IZ. excrevisset].. Unde Gessen vertitur pra legimus, ne vicina oppida atque castella ob in imbretn. eversionem ffederatae urbis adversum se consurQuid sibi vult a tanto viro et tali patriarcha tam gerent: Et Dominus non dedit eis ut nocerent illi. sollicita corporis commendantia, ut non in terra Vel certe sic intelhgendum Dabo tibi Sichimam, .Egypti sepeliatur, sed in terra Chanaanjuxta paquam emi in fortitudinc mea, hoc est, in pecunia. tres suos ? In his ergo sacramenta tibi quaerenda quain multo labore et sudorequoesivi.Quod autem sunt et admirationis gaudium invenies. Cadaveriait, super fratres suos,, ostendit absque sorte debus quippe mortuorum peccata significari in lege non dubium est. Hinc illa sententia dicta est Qui dissc eam tribui Joseph,et mausoleaem ejusibi ho: :

baplizalur a mortuo, et iterum tangit iltum, quid proficit [Z., prodest] lavatio ejus ? {Eccli. xxxiv, 30). Sic etquijejunat super peccato suo, et:iterum

dieque cernitur. Sequitur

CAPUT
Vers.

XLIX.

ambulans
net

haec

eadem

facit.Sepultura ergo mortuo-

2,3.— Congregamini et audite, filii Jacob, audite lsraelpatrcm vcslrum. Ruben primogenitus
meus, tu fortiludo mca,
„ benedixilque
singulis
et reliqua,

rum remissionem

peccatorum. Eo pertiquod dictum est: Beati quorum remissw sunt iniquitales, et quorum lecta sunt peccata (Psal'
significat

usquequo

ait,

benedictionibus

propriis.

xxxi, 15).Ubi ergo sepelienda eranthase signiticantia cadavera patriarcharum, nisi in ea terra ubi
ille

crucifixus est, cujus sanguine facta est remissio
lectuli
ei

peccatorum ? Quid est quod Jacob conversus ad caput
sui oravit
filius

Deum

?

Scilicet

postquam juraverat

do petititione quam rogaverat,adorare Deum contra caput lectuli sui voluit. Sanctus quippe et Deo deditus vir, oppressus senectute, habebat lectulum pDsitum,ut ipse jacens habitus absque difficultate ulla

Quid intelligendum est de benedictionibu* quibus Jacob patriarcha benedixit filios suos ? An historice vel allegorice intelligendns sint, dum dixit Congregamini, filii Jacob, ut annunliem vobis qua; ventura sunt in novissimii diebus ? Et videtur ex his verbis magis allegoriam sonare quam historiam. Utrumque et historiam et allegoriam. Historiamin
:

divisione terrae repromissionis, quae divisiones di-

videndae erant nepotibus illorum. Igitur allegoriam de Christo et Ecclesia in novissimis temporibus

futuram. Sed prius historiae fundamenta ponenda
sunt, ut aptius allegorias

ad orationem csset paratus.

culmen

priori

structurae

CAPUT
Vers. j-22.

XLVIII.
:

filii tui,

Quid est quod Jacob dicit Duo et Manasses, sicut Ruben et Simeon dua? tribus, erunt, et suis vocabulis vocabuntur ? Sicut Ephraim et Manasses duse tnbus erunt.

superponatur.
Vers. 3,4.— Ruben primogenitus ?neus, tu fortitudo mea, principium dotoris mei, prior in donis, major imperio, effusus es sicut aqua, non crescas: ascendisti cubile patris tui, et maculasti slralum
ejus. Esl

Ephrem

duosque populos procreabunt,
repromissionis terram sicut et
tui

etsic heereditabunt

autem sensus
et

hic

:

tu es primogenitus,
nativitatis

filii

Ephr. et Ma. sicut Rub. et Significat, sicut Rub. et Sim. duae tribus erunt, et suis vocabulis vocabuntur, sic Ephr.et Ma. duoe tri-

mei [Z., duo filii Simeon erunt mei ?

major
tuae

in liberis,

debebas ordine

haereditatem, qure

primogenitis jure debe:

batur,

hoc sacerdotium accipere et regnum quippe importat honorem, praevahdum robur

bus erunt.duosqucpop. procreabunt, et sich.r. t. s. et f. m. »]. Reliquos autem filios quos posl mortem meam genueris, tui erunt. In nomine patrum suorum vncabuntur in luereditatc sua. Quinon accipient separatim terram, nec funiculos habebunt proprios, utreliquae tribus in trihu Ephraim et Manasse quasi appendices populi commiseebuntur. • Hic desinet codex Zwetlensis.
:

quod monstrat. Dicamus per singula manifestius;

patet

littera;

sensus.

Quia

primum
rit,

filium

Ruben ex

Lia uxore

beatus Jacob sua suscepe-

qui se digne

tauto patre

tractaret,

ad

eum

primogenito regnumque pertineret. Unde dicit eum sibi piirnogenitum, quasi cui deberentur dona pnmogeiuti. Sed et fortiludinem suam eum nominat,
eo quod robur lmpcrii ad

eum

debuerit declinare.


:;t3


COMMENT.
IN

GEN.

2.')4

Hffio

autem non ideo indicative

protulit

quod

ita

A

pulaverit. Kt

ad vitem,

sive,

utin Hebra;ohabetur
alligaverit asi-

futura esse prreviderit vel voluerit, aed ut per haec dictaad puenitentiam cohortaretur, cum recoleret

ad Sorech,

id est, electam vilem,

a quanta dignitate peccando decidisset. Unde et dicit, prmdpitan doloris, et reliqua. Principium

namque

doloris illius fuit qui, ruplis castimonioe

habenis, infrenis ruit in constuprandam conjugem patris, qu.i', res non mediocri dolore eum stimu(asse credenda est. Verum quia peccasti, et qua^i

Ecclesiam ex nationihus congregatam. Quod autcm dicit, fili mi, conversionern ad ipsum Judam facit, quod Christus hiec sit Non auuniversa facturus. Quod autem dicitur ferelur sceptrum de Jnda, et dux de femoribus
:

nam cui supersedit,

vasculo aqua qu;e quolibet non tenetur, voluntatis effusus esimpetu. idcireo praecipio tibi utultra non pecces, sisque in fratrum numero prenas peccati lugens,

quod primogeniti ordinem perdidisti. Principiumautem dnloris est omnis primogenittts;

doner veniat ille qui mittendus est, et ipse signilicat quod non dci gentium ficerent principes de tribuJuda usque ad tcmpus quo natus est Christus, qui missus a Patre exspectatio est gentium. Vers. 14, 15. Isachar, asinus fortis, accubans inter terminos. Vidil reqniem quod esset bona, et
ejus,
erit exspectatio
;

quia pro eo commoventur

terram quod optima, et supposuit humcrum suum B ad portandum, factusque est tributis serviens. Quia de Zabulon dixerat quod maris magnilittora Simeon el Levi fratres, vasa iniVbrs. 5-7. esset possessurus, Sidonem quoque et reliquas bellantia in consilium eorum non veniat quitatis Phoenicis urbes contingeret, nunc ad mediterraanima mea, et in caslu illorum non sit gloria mea;

primum

viscera paren-

tum.

:

quia in furore suo occiderunt virum, et in voluntatesua su/foderunt murum. Maledictus furor eoet indignatio illorum, quia rum, ijuia pertinax
,"

neam provinciam

redit, et

Isachar,

qui jtixta

dura. Dividameos in Jacob,
Israel. Significat

et

dispergam
viros,

illos in

autemnon

sui fuisseconsiliiquod

Sichem

et

Hemor, fcedoratos

interfecerint

Nephthalim pulcherrimam in Galilaea regionem possessurus est, benedictione sua habitatorem fafortem vocat, et cit. Asinum autem osseum vel humerum ad portandtim, quia in labore terrae et vehendis ad mare, qua? in finibus suis nascebantur,

eontra jus pacis, et amicitiarum tempore sanguinem fuderunt innocentem, et quasi quodam furore, sic crudelitate raptati

plurimum

laboraret,

regibus quoque tributa

murum

hospita? urbis

comportans. Aiunt Hebwei per metaphoram signiticari, quod Scripturas sanctas die ac nocte meditans,

Maledictus furor eorum, quia pertinax, et reliqua. Et Dispenjam. eos in Israel. Levienim haereditatempropriamnonaccepit, sed in omnibus sceptris paucas urbes ad inhabitandum [Cod., ad inhabitandas]habuit.De Simeone
everterent.
dicit
:

Unde

circo

studium suum dederit adlaborandum, et idei omnes serviunt, quasi magistro dona

q

portantes.

vero in hbro Jesu scriptum est quod et ipse pro. prium funiculum non acceperit, sed de tribu Juda

Dan judicabit populum suum siVers. 16-18. cutet alia tribus Israel. Fial Dan coluber in via, et cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut
cadat ascensor ejus retro. Salutare tuum exspectabo, Domine. Samson judex Israel, de tribu Dan
nutrire
dicit nunc videns in spiritu comam Samsonem: Nazaroeurn tuum cresis hostibus triumphare, quod similitudinem colubri regulique
fuit.

quiddam

acceperit.

In
,

Paralipomenon autem ma-

nifestius scribitur

quod cum multiplicatus fuisset et

Hoc ergo

nonhaberetpossessionislocum.exieritindesertum. Vers. 8-10. Juda, te laudabunt fralres tui ;

manus tuxin
rabunt
te filii
fili

servicibus

patris lui, Calulus leonis

immicorum tuorum adoJuda ad
; :

obsidentis vias, nullum per tcrram Israel transire

permittat

:

sed etiam,

si

quis temerarius virtute

prwdam,

mi, ascendisti [sive, ut in Hebraeo

scriptum est de captivitate, fili mi, ascendisti} : requiescens accubuisti ut leo, et quasi lexna :quis
suscitabit

sua, quasi velocitate equi confisus eam voluerit praedonis more populari, non efftigere valebit. To-

eam
vel

?

Quia Juda confessio sive laus
scribitur
:

in-

terpretatur, recte
tibi fratres,

Juda, contitebuntur

tum autem per metaphoram serpentis et equitis tam fortem Nazaranim tuum, quod ipse propter meretricem mortuus est, et moloquitur. Nidens ergo
riens nostros occidit inimicos, putavi, o Deus, ip-

laudabunt te. Et licet de Christo grande mysterium sit, sed tamen secundum litteram significat quod per David stirpem generentur reges, et quod adorarent eum omnes tribus. Non enim ait, Filii matris tuse sed, filiipatris tui. Et quod sequitur, ad prsedam, filimi, ascendisti, ostendit eum captivos populos esse ducturum, et
;

sum esse Christum Fiiium tuum. Verumquia mortuus est, et non resurrexit, et rursum captivus ductus est Israel, alius mihi salvator mundi, et mei generis praestolandus est, ut veniat cui repositumest. Ipse erit exspectatio gentium.
Vers. 19.

Gad

accinctus prxliabitur ante

juxta intelligentiam sacrationem, ascendisti in al-

tum, captivam duxisse captivitatem, sive, quod melius puto, captivitas passionem, ascensusresurrectionem significat. Vers. U-13. Alligans ad vineam pullum suum et ad vitem asinam suam. Quod videlicet pullum asinas, cui supersedit Jesus, hoc est, gentium populum vinese apostolorum, qui abJudaeis sunt, coPairol. CXV.

accingetur retrorsum. Significat quod ante Ruben, et dimidiam tribum Manasse, etfilios quos trans Jordanem in possessione dimiserat, post quatuordecim annos revertens, praslium ad-

eum,

et ipse

versum eos gentium vicinarum grande
et victis

reperiret,

hostibus fortiter dimicaret. Lege librum

Jesu Nave ei Paralipomenon. Vers. 21 .—Nephthalim cervus emissus, dans elo8


235

ANGELOMI LIXOVIENSIS MONACHI

J36
or)
talij

quia pulchritudinis. Sivc Nephthalim ager irriguus; utrumque enim signilicat Hebraeum verbuui nalasylva. Signiticat autetn quod aqua? ealidie in ipsa nascuntur tribu. Sive quod super lacuru Genesareth lluenta Jordanis irrigua sint. Bebrsei autern voluut propter Tiberiaderu, quae legis vi
tur habere uotiiiau),

A

quia ipse populus, postquaui universo
persus
est,

valde imminutus
auti

est.

Sed quare

meruit, ita subjeeit, quia ascendisti cubile patrii

tuu Primogenitse

s

audaciam uraedioaV

qus tum

ascendit cubiie patris sui, et maculavit stra-

agrum irriguum
et

et

eloquia

pulchritudinis prophetari. Cervus

autcm cmissus

ejus, quaudo corpus Dominicum, in quo plenitudo divmitatis req liescebat, raplum oroeq suspendit el ferro commaculaviL

m

propter temporaneas fruges,
uberioris ostendit.

velocitatem terrae

Simeon
tia.

i

Ures,

vas<

iniquitatis livtl.m-

Sed melius, si ad doctrinam Salvatoris cuncta referamus; quodibivel niaxiuie. docuerit Sahator, ut in Evangelioquoque seriptum
est.

Per Simeonem et Levi soribae et 1'harisuji, et saceriiotes judaici populi intelhguntur. De Simeoi nc ciiim Scribae Judieoruui erant. Et de tribu vcro
I.evi

Vlus.
filius

2"2-2t).

Filius inevs Joseph
ct

accrcssens,

ut

Jesum dolo tenereut
:

priucipessacerdotum, qui coucilium fecerunt, ct nccid< rent. Ue quo con-

silio dicit decorus uspectu. Fittx [n consitium eorum non veniatanuna expecta erunt g mea. Horrebat enim tanta scelera jam videre, qiue : si novissimis temporibus facturi erant Juda-i quia eum, et jurgati sunt, invidentesque illi habentes iu furoresuo occiderunt virum, id est Christuin, jacula.Sedit in fortx arcus ejus. el desolata[disso-

meus accressens

discurrerunt super

murum

;

luta" sunt vmcula brachiorttm et manuum ejus per manus potentis Jacob. InfLe pastor egressus est, lapis Israel. tiii Joscph, qui tam pulcher es, ut te tota die de muris ct turribus ac fenestris puellarum .Egypti turba prospei lant. Inviderunt tibi, et ad iracundiam provoca\ci int fratres tui,

de quo dicitur Ecce vir, Oriens nomen ejus Zach, vi, li.Etalibi Femtita ctrvumdabit viram Jer.
: :

Suffoderunt murum. id est ihum spiritalem fortissimum murumqui custodit lsrael, laucea confodeiuut. Mulediclus furor eorum, tjtttn pertinax ; ulique quaudo, furore accensi et ira,
x\xi. 22).

habentcs
Deo, qui

livoris sagittas et zeli
et

jaculis

vulnerati.

obtulcrunt Christum Pontio Pilato, dicentes
ti/ii/e,

:

Cru-

Verum arcum tuum
forlis est

arma

p
i I

ndi posuistiin

cructfige [Luc. XXIII, -I
li
.,
.

—Et

inditjnatio eo-

propugnator.

viucula tua quis

rum, quia

um Barabbam

latronem pete-

bus

te fratres

ligaveruut absolula

lai

etdisrupta,
forlis,

rent, et priucipeui vitae

crucingendmm postulaivn,.

ut ex tuo semine Uibu^ nascat...'
et stabilis, et instar lapidis durioi

EpUraim
in
>

icta,

imper,

rans quoque decem
Vehs. ?7.
lo apostolo

tribiiJ n:-s Isr usl.

— Benjamin lupux rapax,
manifeslissima
sil

mane comejuiad

ditprcedam.ctvcspcrediridii'/.
patet

liiciilaiii tos in Jucob, et dispergatn iltos m Israel, quia nonnuih ex ipsis crediderunt, quidam ininiidehtate permaaserunt. Dicuutur cnim divisi hi qui ab eis separantur et veuiunt ad iidem. Uispersi autem, quorum patria teiuploquc sabverso, peror»

prophclia,

omnibus
breeiau-

bciu

terrae
te

incrediduiu genus spargitur.

quod

in adolescentia pcrsecutus

Ecclesiam,
II.

Juda,

Umdabunt
i

fratrestui. Per

hunc Judam

in senectutepnedicator Evangeliif :crit.

dixerunt, altare, in quo immolohantur hosvictimarum sauguisad basem jpsius fuudebatur, iu partetribus Benjamin fuit. Hoc, inquiunt, ergo signiticaus quod sacerdotes immoleut mane hosbas, ad vesperam dividaut ea qua? sibi apopuioex lege collecta suut, lupum sanguinarium, lu-

tem
tire,

ita

verus confessor exprimitur Christus, qui ex ejus tribu secuudum arneiii est genitus. Ipsum lauda-

et

bunt

fratres sui,

apostoli scilicet et
tilii

omnm
Ueo

i

redes ejus, qui per adoptionem
fecti sunt, ei
i.i

1'atri cf-

ati

fratres eileeti

pergraliam.quotu.r in

rum

ipse est

Uominus per ualuruiu. Mtinus

cervicibus itnrnie \rum tuorum. Isdem eniui u)am-

punivoraceinsuperaltarisinlerpretationeponentes,

bus, id est crucis tropwo, et suos texitetinimicos,
et

etspohorum divisionem supersacerdolibus, qui
Spiritaliter

ser-

vientesaltarivivuntdealtaii. Ihee aiitemhistoriee.

1'aler

adversarias potestates curvavit, juxta quod et promisit ei dicens Sedeutl deatteram mrti/n,
:

aulem in Huijeu prioris populi J udceorum ostendisse personam, cui a Liomiuo per prophetam dicitur Israel primogenitus meus. Eteuim
:

donec ponutit immicos tuos scabeilum pedem
ituii (1'sut. <\\.
1.
-J
.

— Aiiorubuiit
lilus .laeob

ttto*

te /iln patris

tui

;

quoniam

multi
Lrriti.i'

e.\

juxta quodprimogeuitisdebebatur,ipsiuserat acci-

per eleetioneiu
tla,

salvi in<\\.Cutulus leonis

adorent eum, Ju-

peresaccrdotium etregnum.Additur lu virtus mea,
utique quia exipso virtus Dei, qui est Christus, ad-

quando nascendo parvulus
/irtviliiiii. /tli iiii.

factus est nobis.

venit.Quomodo auteniip.se sit principium dolorum, nisi dumPatri Deo sempci Lrrogaret injuriam, dum convertat ad eum dorsum et nou faoienrfi&fl prior
in donis, quia

estassendens m crueem, captivoa populos redemisti, et quos ille contrarius invaserat, tu moriens eripuisti.Deuique rediens ab iiiteii- aseendisti in altum, captivam

Ad

ascendisti,

id

primum

ipsis credita

sunt eloquia

duxisti captivilalcm. lift/tiifsrens acvubuisli ut teo.

testamentum, sive promissioJs» lcmajor imperio, utiquc pro maguiludine virium, quia copiosis cseteris in boc saecuio populus idem regnavit. E/fusus est autem sicut aqua, pcccando
Dei, ct lcgislatio.et
in Christo.

Manifestissime in passioue Christusrecubiiit,i|ii.ni.
ilii

inclinato capitetradidit spiritum

:

sive

qnanda
5

iu sepulcro secm'us, velut
(piievit.

quodamcorpoWs
et

no

Sed quare

ut

lee

velul

eatulus (aoM

Qum vasculo non

tenetur, volnutatis cf-

nis ?

In

somno

enitn suo leo

fusus estimpetu; etidcircoaddit«/</anoncmca$,

ccssitate, sed polestate

fuit, quia non no hoc ipsum implevit, sicu

:

?37
ipse dicil
:

oommenT.

in <;i:n.
et

238

Nemo

ini/i/

antmam meam,

sed

ego A vidcl,

terram optimam,

cum

simples gentilites

pono eam (Joan.

ct ut Lit, Quod rePO tatulus leonis. Inde enim mortuns est unde et uatus. Bene Christus ut leo requievit, qui nonsolum

x, 18).

idcirco ad robur
a-ternii' vitie

boni operis se erigit, quia ad patriam tenilit. l'nde etiam et pottit

humerum suum ad portandum, quiadumad

pro-

mortis acerbitatem non timuit, sed etiam

ra

ipsa

Quod antem dicit, vic eum ? quia nullus nisi ipsedicit ftolvite temptum hoe, ei in ttiduo suscitabo illud. L-Non il ficiai dux de Juda, el reliqua. llie manifestissime ad Judam refertur. Diu enim fuit ex semine illius intemerata apud Judaeossuceessioregmorte
inortis

imperium

t.

Q/ih suscitabit

:

missam requiem pervenb?e desiderat cuncta mandatorum onera libenter portat, Unde etfactu» est tribulis serviens, hoc eet, Regi et Christo suo iidei dona, operumque bonorum munera otlerens.
'/jibiilnti in

Uttore maris habilabit,

et in

stalio-

doneo Christus nasceretur, Et hoc supra diximaris habitat, et in statione navium ut eiedcutiAlligans ad vineam pullum suum. Pullus bus sit refugium et periclitantibus demonstret fisuus popuJ.ua est cx gentibus, cui adhuc nunquam dei portum. Hoec contra omnes turbines sa?culi imfuerat legis onus Lmpositum. Hunc copulavit ad vineam apostolorum, qui ex Judaeis sunt. Nam vi- r mobili et inconcussa firmitate solidata exspectat naufragium Judieorum, et h*reticorum procellas, m',i Domini Sabaolk domus Israel est [Isa. v, ~). qui eircumferuntur omni vento quorumetsi tundixit Ego sum —Et ad vitem asmam suam. Ipse ditur Ouctibus, frangit tamen ipsius lluctus, non vitis vera [Joan. xv, 1). Ad hanc ergo vitem ^allifrangitur, nec illius haereseos tempestatibus cedit, gat asinam suani, Synagogam tardigradam scilinec ulli vento schismatum commota succumbit. legis pondere depressam. Lauabit in eet, et gravi Pertendit aulem usque ad Sidonem, hoc est usque vi/m slolam suam. sive cainem suani, in sanguine ad gentes pervenit. Legitur etiam in Evangelio passionis sive sanctam Ecelesiam, illo vino quod inde assumptos aliquos apostolorum, et in ipsis muttis e/fundetur in remissionem peccalorum. pro
ni,
iuiis.
; :
:

ne navium. Zabulon, qui interpretatui habitaculum fniiiiiii/iiiis, Ecclesiam significat, fortissimam ad omnem tolerantiam passionis. Ihec in littore

;

—Et in sanguine uvx palUum suum. Palhumgentes sunt,
:

locis

Dominum

ssepe docuisse, sicut scriptum est
et

quas corpori suo juuxit, sicut seribitur Yivo ego, t/ixi/ Dominus, nisi hoc omnes induam
Pulchriores oculi ejus
vino.

Terra Zabulon,
trans

terra Nephthalim, via maris

Jordanem Galilcex genlivm. Populus, qui

sicut vestimentuiu.

sedebal in lenebris, vidit lucem
1,2).

magnam

(Isa. ix,

Oculi Christi apostoli sunt et evaugelistae, qui lu-

men

scienti» Ecelesias prwslant

:

quorum

prre-

Danjui/icabit

populum suum,
coluber in via,

sicut et aliatribus
et

cepta austeritatem vini priscee iegis superant, quia
longe clariora sunt

quam

^

Israel. Fiat

Dan

cerastes in se-

Veteris

Testamentiman-

niila, etc. Alii

dicunt Antichristum per hasc verba

data. Et dentes lacte candidiores. Dentes praecep-

prasdici de ista tribu

futurum

;

alii

de Juda, a quo
et

ab erroribus homines, et eos quasi comedendo m Christi corpus transmutant [Cod., transmittunt]. Nomine autem lar/is doctrina legis signifioatur, quas carnalem populum tanquam parvulos poculo lactis alebat. Cujus quidem eandidiores effeeti sunt praedicatores Ecclesire, quia fortem et validum verbi cibum mandunt atque distribuunt de quibus dicit Apostolus in Epistola adHebra^os: Perfcctorum aulem est solidas cibus (Hebr. v, t, 4). Et bene eandidiotores sunt sancti. qui prsecidunt
;

traditus est Christus, haec scripta pronuntiant,

equitem atque

equumDominum cum

carne susce-

pta designare volunt. Retrorsum autem cadere, ut terram reverteretur unde sumptus est.Sed quo-

m

niam die tertia resurrexit, ideoque ait Salutare tuum exspectabo, Domine. Sicut etper David dicit
:

Non

derelinques

animam meam
ita

in

inferno

(Psal. xv, 10). H;ec

hanc
tribu

res lacte dentes ejus dicit.
fecti

Omnes enim

qui

per-

sunt, et qui Scripturarum cibos explanantes,
et

quod Unde

exponunt. Ahi vero prophetiam ad Antichristum transferunt. De enim Dan venire Antichristum ferunt pro eo hoc loco Dan et coluber asseritur et mordens. et non immerito, dum lsraeliticus populus

quidam

subtilem
citur,

minutum

intellectum, qui spiritalis di

Ecclesia;

corpori

subministrant,

candidi
liberi.

,D

esse debent et puri, atque

ab onmi niacula

terram in castrorum partitione sus< iperet, primus Dan ad aquilonem castra metatus est illum sciSedebo licet significans qui in corde suo dixerat
:

Isachar asinus
merces, ad

fortis. Isachar,

qui interpretatur Hic lsaerat,

in

populum gentium, quem Dominus san[est, refertur].

guinis sui pretio mercatus

char asinus

fortis scribitur,

quia prius gentilis poet

pulus, quasi

brutum animal
;

luxuriosum

nullaque ratione subsistens

nunc vero

fortis est,

monte testamenli, in lateribus Aquilonis, ascendam super altiludinem nubium similis ero Altissimo (Isa. xiv, 13) De quo et per Prophetam dicitur A Dan audilus fremitus equorum ejus (Jer. vm, 16). Quinon solum coluber, sed etiam eerastes vocatur. Cerastae enim Greece cornua
:

Redemptoris dominio colla subjieiens, et jugum disciplinn? evangelicse perferens. Hic accubans inter

dicuntur, serpensque hic cornutus esse perhibetur.

Per

terminos vidit requiem^ quod esset bonn, et terra, quod optima. Inter terminos namque aceubare est prasstolato mundi fine requiescere, nihilque de his quee nunc versantur in medio, qu;erere,

quem digne adventus Antichristi asseritur, qui contra vitam fidelium cum morsu pestiferee prasdieationis armabitur etiam cornibus potestatis.

Quis autem

nesciat
? Fit

semitam

angustiorem

esse

quam viam

sed ultima desiderare. Et

fortis

asinus requiem

qma

ergo Dan coluber in via, in praesentis vitee latitudinem eos ambulare

239

ANGELOMI LIXOYIEXSIS MOXACHI
Aser, cujus

240

in via mordet, quia eos

provocat, quibus quasi parcendo blanditur. Sed quibus libertatem tribuit,

Aser pingutspanisejus,elprxbet deliciasregibus nomen si^nificat divitias, idcm ChlH
Qui propter nos pauper factus
est,
est,

erroris sui

veneno consumit.

lit

iterum cerastes

stus est, cujus est altitudo divitiarum sapientiae et
scientiae.

m
ta

semita. quia quos fideles reperit etsese ad ccep-

cum
caro

angusta itinera coristringentes, non solum neet in pi

dives esset. Cujus panis pinguis factus
scilicet ejus,

quitia callidie persuasionis imp<-tit, sed etiaiu ter-

rore potestatis premit,
post beneficia
testatis.
fictae

rsecutionis

angore

quis

dulcedinis exercet coraua po-

quee est esca sanctorum, quam si manducaverit, non morietur in xternum Joan. iv, 52). Ila etiam praebct delicias sapienliae

Quo inloco equushxmc mundum insinuat, qui ]>cr elationem suam in cursu labentium temporum spumat. Et quia Antichrislus extrema mundi
apprehendere
nititur, cerastes iste

regibus, id est qui sensus proprios bene

regunt, qui dominantur vitiorum suorum, qui castigant corpora sua et in servitutem subjiciunt.

ungulas morest ex-

dere perbibetur.

Ungulam quippe mordere

Xephthalim. quod interpretatur dilatatio, apostolos et praedicatores sanetos significat.

trema

sseculi feriendo contingei e.

Utcadat ascenextolli-

quorum
est.
Y.x

doctrina in latitudine totius innndi effusa

B iiae enim tribu fuerunt apostoli, qui sunt princitur in dignitatibus mundi. Qui retro cadere dicipes Ecclesiarum et duces, principes Zabultm, et tur, et non in faciem, sicut Saulus cccidisse meprincipes Nephthalim [Psal. lxvii, 28), qui sine moratur. In faciem enim cadere, est in hac vita dubio ad persouam referuntur apostolorum. Ipsi quas unumquemque culpas atrnoscereeasque paeJ

sor ejns relro. Ascensorequi est quisquis

nitendo deflere. Retro vero. quod non videtur, cadere est ex hac vita repenle decidere, et ad quae supphcia ducatur, ignorare. Et quia Judaea, erroris sui laqueis capta. pro Christo Antichristum exspeetat, beneJaeobeodem !'><. ivpente melectorum
.

sunt, filii excussorum prophetarum, qui in

(I sal. cxxvi, 4),

id

est

lilii

manu

potentis

Dei

positi,

tanquam
emissus

sagittae excussoe

lines teir.e.

Lnde

et

pervenerunt usque ad bene hinc Nephthalim cervus
apostoli
sive
cer-

scribitur,

quia nimirum

pradicatores veloci saltu exsilientes in

voce conversus est dicens

:

Salulare luum exspec-

morem

vorum transcendunt implicamenta
sicque excelsa ac sublimia

sasculi

hujus,

labo, Domine. Id est, non sicnt infidelis Antichristum, sed eum qui redemptione nostra venturus
est.

meditantes, dant eloprasdicant cunctis gen-

quia pulchritudinis,
tibus doctrinam

id est,

verum credo fideliter Christum. Gad accinctus prseliabitur anle eum.

Iste

Gad

Domini Salvatoris.

Filius accrescens Joseph. Haec prophetia post personam Domini exprimil, qui in priadventu humilitatis suee ante adventum Anti- C palratam ascensionem paternee vocis imaginem prsetulit, qua redeuntem in ccelum post victoriam christi pneliaturus occurrit, aceinctus gladio verbi Christum 1'uter alloquitur dicens: Joseph filius acsui circa femur potentissime, quo inimicos divisit,

accinctus

mo

id est filium a palre, filiam a matre,
cru.

juxtaquod

legitur in

Evangelio

nurum a Non
:

so-

crcsccns, utique in gentibus, quia

cum ob

inere-

veni

dulitatem Synagogae

populum

rehquisset.

innu-

paeem mxttere in terram, sed gladium Matth. x, Quod autem ait, et ipse accingetur retrorsum, 34
.

meram
scentur,

sibi

plebem
et
c

Ecclesiee ex

omnibus genlibus
:

ampliavit.

Quod

D^vid

cecinit dicens

Remiuiunive,
<i<'-

claritas

Domini
Quia

noslri in

secundo regno cjus osoccurret
ci

et

nverlenlur ud
.

Dominum

tenditur.

cum

venerit Anl ch istus,

fines terrx

Psal. xxi 28
:

Filius accrescens, et

retiorsum,
oris >ui.
tur,

id est

post ejus yestigia Christus
interticiat

leri

adventu progrediens, ut

euin

gladio

corus aspe •tu omnes cnim sapera illius puleluitudo, juxta quod et de ipso in Psalmis cauilur
:

tnde et beneGad latrunculus interpretaeo quod posterior, id est secus pedes, quasi
contra apertam Antichristi

Speciosus

formaprx filiis hominum Psal. xi.iv, Filix decurrerunt super murum. Id est gentes

3).

vel

latrunculus rapido atque improviso adventu exsiliat

Ecclesise, quae crediderunt in Christum, hae

super

oppugnationem.

soliditatem lidei quasi

super murum, pulchritu-

lline est

dies

quod Evangelistaproclamatdicens: Quia q dinis Christi accensae, discurrunt, u( verum sponsum per contemplationem aspiciant, et osculo Domini sicut fur iu nocte, ila venit (I Thess.
charitatis
iili

ergo et ante, et retro piveliari conAntiehristum scribitnf. Ante eum namque in occullo advenlu humilitatis. post eum manifestus
v, 2). Christus
tra

oopulentur atque adhnereant. Sed

objurgati sunt eum,

quando

falsis

teslimoniis ca-

majestalis. Demonstrat aperte Moyses prophetiam patriarchae hujus speciahter pertinere ad Cbristum. Sic enim ait Bcm'dirtuf, inquit, in latitudine Gad ; quasi leo requievit, caepitque braehium et verticem, et vidit principatum suum. Agnoscanl itaque, quis requieverit sicut leo, nisi
in gloria
:

lumniautes sanctum Domini opprimere Synagogee populi tenlaverunl. Tnvideruntque illi habenles jacula. Xeque enim quisqiuuu in Joseph conjeeit sagitlas, vel aliquod vulneris telum, sed Ime
forti arcus Christusenim arcum suum et arma pugnandi posuitinDeo, qui fortis est propugnator: cujusvirtute conciditur omnis nequitia perfidorum.AV disejus.

spccialiter evcnit in Christo. Sedit in

Christus

in

sepiil<m -uo

:

([

ii

ronfivLreril vertieem

Redemptor noster, qui humiliavit virtutem et superbiam excelsorum. Quis vidit principaturn suum, nisi ille eui datus
daque poteutum,
nis.
,.
i

solulasuni vinvula brachiorum

cjiis,

quibus fratres

euin vinctum ad Pilatum duxerunt, vel quibus eum suspensum lisno crueilixerunt, Recisa sunt eniin

principatus, ct honor.

et

regnum

?

permanuspotentis Jacob,hoc

est,

per

manus om-

2H

COMMENT.

IN

GEN.

21-2

mpotentis DeiJacob, ex cujus ore ipse Dominus, A jamin ultimam mnsequitur iiriinlidioncm, ita <-t iilem populus iilliiinis cst sahandus, posteaquam bonus pastor,egressus estlapis et thnrtas credenplenitudo gentiuin introierit. Dixit cnim: Benja tium in Israel. Dru* patris tui erit adjutor tuus. Quisadjuvit Filium nisi Deus Pater, qui dixit. Jamiti lupus rapax, lupns scilicet,quiaipsepopulus cob puer meus, suseipiet eum anima mea? Et eftudit sanguinem prophetarum atque justorum. omnipotens benedicet tibi benedietionibus ccelideRapax autem propter aviditatem dicitur. Ex multa banedictionibus abyssi jacentis deorsum. cnim famc verbi Dei et inedia venit rapax, quia Universa enim subjecit ei, ccelestia per benedictioet ipse violenter diiipuit regnum Dei. Hic autem nem, cnali, et terrena per benedictionem abyssi jamane comedit prxdam. Mane illud tempus credieentis deorsum, ut omnibus angelis et hominibus tur quo legem accepit.Tunc mundo prima quidem dominaretur. Benedictionibus uberum, id est sive illuminatio scientise data est. Comedit autem maduorum Testamentorum, quorum altero nuntiatus ne, quia legem, quam mane accepit, comedit licet sequens legem justitise est, altero demonstratus. Sive benedictionibus ubeailliuc. et meditatur rum Marise, quae vere benedicta erat; quia eadem in iegem fldei non pervenit. Ad vesperam autem sancta virgo de se Domino potum lactii immulsit. dividei spolia. Vespere est illud tempus novissiUnde illa mulier in Evangelio ait: Benedictus venmum quo convertetur. Tunc ergo dividet escam,
;

trr qui te portavi'. et
27).

ubera quse suxisti (Luc.
et vulvse.
illa

xi,

— Benedictionibus ubcrum
Christum

Etiambe-

nedicitur vulva ejusdeui matris.
nalis, quae nobis

utique virgi-

Dominum edidit, de qua
te, el
1,

tunc intelligetdividendam esse litteramab spiritu, et tunc cognoscet quia littera occidit,spiritus autem vivificat. Quia ergo jam per gratiam Domini illuminatus incipit in lege spiritalia a corporalibus
dividere et separare, ideo dicitur, ad vesperam dividet escam, quod tota die in lege meditans ante

Pater per Jeremiam prophetam dicit
te

formarem

tn utero,

novi

Priusquam antequam exires
:

de vulva, sanctificavi

te (Jer.

5).

Benedictiones
tui ccelestis,

non

fecit.

patris luis confortatx sunt benedictionibus patritm

Quasritur

autem de Jacob cur omnes quos de

li-

tuorum. Benedictiones, inquit, Patris
quse datse sunt
tibi

a

summo

caeli et

abyssi, con-

beris et ancillis genuit, fequales honore filios et haeredes constituerit? Nisi ut ostenderet quod Christus

foriatx siuit, id est praevaluerunt, benedictionibus patrum tuorum. Ultra omne enim sauctorum

Dominus omnibus gentibus, qui per tidem corpori
ejus coneiliantur, cunctis pari honore etgloriahabitis ccelestia

mentum
luit
ei

patriarcharum sive prophetarum conva-

benedictio omnipotentis Patris in Filio, ita ut

cretio

:

pra-mia largiatur. Non est enim disJudseus an Grsecus, barbarus an Scytha,

derittm collittm trternorum. Colles
qui, Christi

nullus sanctorum asquetur. Donec veniret desi- _ servus an liber sit ; quia per omnia et in omnibus isti sancti sunt Chrtstusest (Col. m, H). Propterea enim figuram

adventum prophetantcs, magno cum
;

de quibus Dominus dicit: Quiamulti justi etprophetx cupierunt videre qux videtu (Mattk xm, 17).
desiderio incamationem ejus exspectaverunt

Hi ergo sancti dicti sunt colles propter excellenliam sanctitatis. Tui etiam aeterni vocantnr, quia

Dominus induit, et pro liomnibus credentibus aequale donum bonorum ccelestium largiain se tur. Nec praetertur apud illum qui secundum c.arnemnobilior sit. Quicunque enim fidem promereservi Salvator noster et

bero

et

pro servo

servivit, ut

vitam consequnntur asternam, nec intereunt cum mundo, sed esse creduntur ;eterni. Fiant in capite Joseph, omnes scilicet benedictiones istie super

maculis carnalis nativitatis ofEuscatur. futurum etiam per prophetam significatur, dicente Domino Erit indiebus novissimis, effundam de spirita meo super omnem carnem
tur, nullis

Nam

hoc

ita

:

Christo ponuntur, quas incarnatus accepit, et su(Joel. n, 28). Sequitur. CAPUT L. per verticem Nazarcei, de quo scriptum est Quoniam Nazarmis vocabitur (Matth. n, 23), id est Vers. 23.— Vocavit autem Joseph fratres sttos, sanctus Dei inter fratres suos, quia ipse caput dixitqueeis: Postmortem meam visitabit vos Deus, omnium eminens universorum sanctorum, quos et asccnderevos faciet de terra ista ad terram quam D etiam et fratres vocat in Psalmis. jurarii Abraham, Isaac et Jacob. Asportate vobisBenjamin lupus rapax. mane comedet prxdam et cum ossa mea de loco islo. Quid est quod tantusvir vesperedividet spolia. Quibus dictis apostolus Pauossa sua ab /Egypto asportari praecepit ? Nonenim lus dcsignatur, de Benjamin stirpe progenitus, qui otiose mandasse credendus est. Qui prophetare po:

mane
quos
dit
:

rapuit

pnedam,

id est in priinonliis fideles,

tuit,

non improvide

ista prfecepit.

Cum enim

esset

potuit, devastavit. Vespere

autem spolia

divi-

quia, fidelis postmodumfactus.-sacra eloquia

in Dei cre"ttoris devotione propensior, sciens ab ipso percepisse quod /Egyptum in tanta majestate

audientibus descnptione mirifica dispensavit. Legimus quemdam ex doctoribus,ad urbem Hierusalem

gubernaret, noluit ut sibi honor, sed debitus et ideo errorem post mortem Creatori deferretur
:

ea qusede Benjamin scripta sunt, referentem. Benjamin, iuquit, filius doloris interpretatur. Hic sorte
hasreditatis

suam
post

expetiit auferri,

causa vanitatis

eum locum

accepit, in

quo terrena
in
tiliis

est

Hierusalem, qiue minc propter incredulitatem abjecta e-t atque

mortem, magis ut deos venerari

perpendens, ab /Egyptiis honorem impendi sibi certus vanitatem vulgi mortuos
iliieitum

quam

vivos. Et ideo ut
ista fierent, pras.

repulsa. Hasc

enim

suis

esset alienus

a vana superstitione .Egyptiorum,

sub persona Benjamin designatur.

Nam

sicutBen-

ne aliquando ad Dei injuriam

j

243
cepit ossa sua asportari
et apostolos

A.NGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
ab JSgypto; quod quidem A invenimus secutos, Paulum seilicet et
sacrificari
»ibi

244
i

Bamabam. Nam cum
i

vidissent,

scientesesosurii «se Deo, soideruntveBtimentasua

dicentes

:

Quid

facitis?

Nam

et

nos

mus

vobis similes [Act. xiv,

14). Et sic

hominet sucompescue-

enim ja.ii tinem exposcit clausula termiDnde et io calce lectorem humiliterpr&i camur ut boc opusculum ieoubne diguum du» M'iii. et utile si quid Lnvenerit, auctorem quiilem scriptionie Domiuo eommendare non abnuerit,
I.iber

num

petit

-;i

quia ejus est
rim.

donum quod

aliquid utilitutis edide-

runt turbas. ac

Verum

si

cui spiritaliter iuterpretari

Nam

si

aiiqua digna reprehcnsione reperit,

plaouerit, viilelicet ut Joseph signifieet

Dominum

aoslree

BtultiUffi

ac iufirmitati deputet,
conati suuius: et
fuerit,

quoniam

Redemptorem nostrum. jGgyptus,
;

qui interprfr

nou grata nec prsesumptuosa, sed imperata potius describere
si

tatur tenebiw, Judiearn propter obscuritatem busb

de araficiosa
requi-

perfidis

o^sa ejus, virtutes fidei, quam iudffi retinere indigna, suis exigentibus tencbris ignorantioe, fuit; et fratres Joseph, sanctos apostolos, quofiguraui multisin locis obtinent; terram ipso-

campositione causatus
tes
riri

iciatquia pruden»

runt, et eis
ficua

non compta sed non verba

utilia in Scripturis

artitieiosa,

sed dieta pro-

rum

placent;

verbis, sed verba pro rebus rum, Eeelesiam ex genlibus, ubi fidem Salvatoris pneibearunt nos contradicere nobimus; sed suo B iustiiuta.
;

quia sciunt quod non res pro describendis sunt

judicio sine contentione dcliuquere decrevimus.

A
ENARRATIOMS

SLOMI
LIXOVIKNSIS M0NACH1

LN LIBROS

REGUM

DE ANGELQMO PR.EFATIO APOLOGETIGA
Cum aquampluribus fratribus.et etiam nonnul- C legentibus detecta, mauifesta foret, et oblocutionihsprudentibus et nobilibus viiis. rogarer ut seounbusoccasiopandereturreprehendentium. NamstyH lum cum ad primum librum desciibendo appubs* (lum solertiam doetorum et traditionem magistri viri dissiMtissimi, aliquod opuscuium in volumina sem, ul abdite abdita auetore Deo congererem, Regum digererem, ego quod a nulio doctorum per exemplo mea impudentia est detecta, et saoris auribus magniiici Dro( pontificis, omnia expositum apud nos haberetur antiquorum, quonihil noliilius nihilque prudentius, esl lcvcl.ila ob memoriam videlicet frequentata lectione recreandam.etprgesertim propter illos qui anint, sinugacitas. Quocomperto.ccBpit ingenue liberaauctoritate imperare ut darem operam, et coeplum cut in exordio bujusce voluminis uotando tetigi, opus uon finirem, sed sagaciter ad oaloem tenua non aliacontineii nisi praeha regum actusque mulperducerem.Cujus quoque preooniis aullatenus retorum: quod ego diu multumquo delitescendo fasistere valui, verum uec tauUc auctoritati ivnuero ceredistuh,maxime cumparva foremscientiapreeprfiesumpsi, aon solum quidem quia lilius erat prax ditus, nec elucubratione artis seoularis sapientia stantissimi Caroli sesaris, LmofratormibssiunLiu BretUB, et, ut ita dicam, iudoctus eloquio, parvus dovici principis, verumetiam quia eral pneclarus ingenio, nec dicere poteram illud Psalmistffi: A mandatis tuis intellexi. » Nec dignus eram, in- D ponlilcx d abbas meus egregius. His enim necessitatibus adaotus, prfflconiisque multimodis coovj quam, ut angelus carbone torrente de altari spurpulsus, scil potius, ui ita dicam, Christi au.xiliisfreca purgaret labelia, ut vaierem Ohristi digne enu. iii prestat infirmis confidentiam et mutis lotus. oleare mysteria. Sed rursus bis xciis.itionibus recutiinicm. tentatumopus enucleare prffisumpsi.Sed luctantcm ccepcrunt me suasoris atluminibus, imo objurationibus, compellere ut aliquid juxta frugasciendum esl quia quibusdamio locis totam senicnii.im. proul a ! lotoribus esl exposita, digessi; litatem sensus,et ingenioli mei capacitatem, seoun« ilmn (]iinil a didascalo inculcata fuerant, describequibusdam eoim veroj eorum sensum sequeas, m Qullatenus abnuerem, Seil oum aegare non compendioso ser le multa inserui, et ex multis valercm,tanili'm assensum prasbere decrevi, el ad ail unumperduxi:quibusdamquoquequod in libris aliqua, licet temere et formidolose, digerenda sum kractatorum oon reperi, sicut a magistro aure acaggressu8 ( eo \ idelioetjure ul intra domesticos pacommodante didici, propriis intuli verbis.Nonnulla
I

<

.

(

t

rietes secretius retineicni, mi:

alii ui

&d

legendum
lemerilas,

quippe,

':

:el

pauca, qua? Iegenti pateni stipulata

tradcreut.et [ue]

mea imperitia, \ erumet

c.xemplis propria inserere prnsumpsi, ct

m

libelli

MS
dum
Christo duce
finire decrevi.

ENARR.
In

IN

LIBROS REGUM.

246
In

quo non

A

riam mulierem incaute respicere.

quo

facto

persona est attonclenda scribenlis, sed qualitas Donsideranda est dictionis. In quam multos stremicis ctiam doctorum niodernos, qui multa

allegorica etiam significatio continetur,

sicut

in

suo loeo abundc descripsimus. Quartus modus, ubi nobis aliquando proprie, aliquando tropice
Divinitas sacris cloquiis intimatur
Elias ait
: :

quoque posteris dereliquerunt, ex dictis colligendo monumenta sanctorum. Non ideo dico ut eorum gressibus me cosequare valeam, preesertim cum illi rore c elestis nectaris eampos maduernnt
divinarum Scripturarum multimodos,
sscuiis dimisere
et
:

Proprie, sicut

futuris

proficua

legentlbus

ego vix
decer:

VivitDominus in cujusconspectu sto. » Kt illud « Tu es enim Deus in ccelo sursum, et in terra deorsum. » Et « Ego sum Deus Abraham, et Deus lsaac,et Deus Jacob. » Tropice.juxtaquod MJchffias Vidj Dominum sedentem. et omnem
«
:
: :

<i

egreque saltem possum ex eoium pere permodica ct tandem intelligere

dictis

militiam

cceli

assistentem

ei, »

et cffitera talia, quae

vel

minima

de Deo translate non proprie accipi solent. Quintus parabolaris,

ged ne videret ingratus largitori, licet compulsus,
contuli mediocriterquipotui prfficipientibus.

quo cum
«

aliud dicitur,

aliud in
in
titulo

Simul
!;

sacris paginis invenitur.

Hoc

est
ipsi

quod

iam notandum
riritale

qui in hoc libro parum contineri contendant, quod hic Scriptura
est illis

voluminihus) non solum tribus modis dignoscitur, juxta illud Salomonis:
(sicut in multis divinis

Ecce descripsi

pliciter contineri,
Joli inscribitur.

eam tripliciter: verumetiam multisecundum quod iu libro beati
Alque ufinam, inquit, Deus loqueejus esset lex.

retur tecum, et ostenderet tibi secreta sapientiae,
et

quod multiplex

Quod doctorum
Ipsi

golertia attestante

septemforme dignoscuntur.

sunt enim septem sigilh, quibus iste iibcr, secundum Apocalypsim Joannis, signatus esse procla-

matur,

quem nemo

potuit solvere, et aperire signa-

cula ejus, nisi leo de tribu Juda, qui habet clavem

David, qui hunc et signacida ejus aperuit. Sunt enim primus histoiialis, seeundus allegorialis, lertius utriusque rei modus; quartus, de incomquando videmutabili divinffi Triuitatis essentia hcet proprie, quando tropice sacris insinuetur oraculis. Quintus parabolaris, videlicet quando
:

David.quando commutavit vultum suum coram Abimelech et dimisit eum, » cum in hoc libro coram Achis rege hoc fecisse narratur. Cum ergo pro Achis Abimelech posuit, legentem monuit, ex ipsius interpretatione nominis, latens altius penetrare mysterium, de quo inferius suo in loco digessimus. Cui etiam convenil illud « Carduus qui est in Libano misit ad cedrum, quae est in Libano, ut daret ei filiam suam, » et reliqua. De sexto vero, ubi geminus adventus Christi cootinetur, cunctis patet qui sit primus, quis erit futurus, qui uterque hic pra> flguratur. Septimus proinde modus, qui geminam prfeceptorum retinet quahtatem. ille est vitae agen« Diliges proximum tuum dee, ut exempli gratia tanquam teipsum Qui enim diligit proximum, » Quod David non solum in legem adimplevit Jonathaimplevit, verumetin Saul, queminimicum dilexit: de quo Scriptura ait: « Planxit autem Dapsalmi xxxiv dicirur:
: :

Psalmus

:

:

vid super Saul et filium ejus,
et figurandffi vitas.

» et

reliqua. Ipse est

aliud dicitur, etaliud invenitur seriptum. Sextus de

gemino Salvatoris adventu, ne aut primus pro secundo, aut secundus pro primo intehigatur. Septi-

et

carnaiium videlicet victimarum vasorum compositione. Victim;e enim hoc prae«

figurabant quod hortatur Apostolus, ut
tis

exhibea-

mus quo
vit;c

sic divinis prseceptis instruimur,
vitae

ut certa

agendae forma, alius vero

significandaa

figura regulariter innotescat.

Sed jam exemplis ex

corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo plaeentem. » Vasa vero similiter electos designabant, divinis officiis occupatos. Qui modus cum

hoc volumine convenit edocere, ut his primum edocti sciant multa mysteria in eo contegi. Primus
historicus
ille est,
:

secundo
cernitur

similis videatur, illa

tamen
licet isti

ratione disille

quod
est

hic

ad mores tantum,

etiam remulti-

ubi nihil spiritale coutinetur,
Melior est obedientia

si-

digendus

ad tidem. Verum

modi

cut ait

Samuel

«

quam victi-

pliciter istic inveniantur,
triplicis divisionis.

tamen juxta jugitatem
:

maj,

» et

mille talia.

Secundus

allegorialis, ubi ait

studuimus primum hibtoricam,
deinde allegoricam

quod

in

omnibus

tinibus Israel puellaspeciosaregi

quae gesta depromit, tangere

David requiritur, in cujus sinu dormiat et calefiat tam casta, utcalefactum ad libidinem non provocet quas sapientiain tigurat, quaa etiam in senibus non senescit, sed frigescentibus rnembris dilectores suos igne ampliore succendit. Tertius, uterque
;

ad extremum quoque moralitatem, quae vitam honestam eomponit subnectere, ne pondere solius et
significationem, qure fidem aedificat pandere,

unius intelligentiae pressus, aut historiae et allegoriae mole gravatus desidiosus lector occasionem
sed potius cum hac paupertate discurrere valeat provocatus per campossit invenire excusationis,

modis

sicut in

David ostenditur, ubi Betsabee uxoet

rem
ut

Uriae incaute respexisse dicitur,

peecasse

:

demonstretur quod nullus debeat juxta histo-

pos ovans latissimos doctorum.

PROLOGUS
Si

mavis, lector, typicos dignoscere sensus,

Bis retinet bina

en sacrata volumina Regum,

Quae tenet, ingredere, floridus

iste liber.

Quae patuere prius ore tonante sopho.

:

247

ANGEI.OMI LUXOVIENSIS MONACHI

248

Hunc studuit calamus nostcr conjungere fretus,
Et voluit tandeni texere nostra
Scilicet

A

Hic evangelicam quadriga concrepat aulam.
Sic ct
lstic

manus.

apostolicum lumen babcrc probat.
et multiplices hic retinentur

ingrediens

campos

et

prata piorum,

invenies thesaura recondita Patrum,
opes.

Ex quibus accipias
Fercula
fert

Carperet ut flores Celsitonantis ope. divinee stirpis odores,
Et valeas fructus tollere
rite

Horum
Abdita
ln

nam

raserat, et

tandem mystica pandit,
prsemia
vitee,

bonos.

medium

profcrt intima quidquid habent

animis nimium pulchcrrima claris, Unde fames animae pellitur acta procul. Lilia cum violis redolent pereandida rubris,
Et paritcr fragrant cinnama, rosa, ruta. Continet bic Christi nimium cliarismata sacra,
Quffi latuere prius cortice teeta diu.

Grandia
Vivere
Istius

ccelestis promittit

cum Domino rcgna tenendo

poli.

ergo celer calles discurre libenter, Discute paginulas, mcl tibi portat apis.

llas

cape

divitias,

mundi contemne caducas,
semper
in ore tene,

Quoii canit

iste liber

Hicquc propbetarum pangit sanctissima gesla, Plurima multorurn mystica verba canit. Qua; David gessit, cecinit quoque ct inclyta proles,

Lurida iinque libens spurcae contagia carnis, In mentem veniat quod moriturus eris,
Sis

memor

auctoris versus

cum

legeris istos,
tui.

Hoc

typice, lector, iste hbellus habet.

R

ANGE, Deus, LOMI

dic miserere

1N

LIBRUM PRIMUM
singula quae congruere rationi videbimus in pos-

PR/EFATIO. duas esse litteras apud Hebiteos in auctoribus divinarum Scripturarum reperimus,
Viginti
et

duo voiuter qu;e etiam hic liber lumina supputantur Regum, de quo tractaturi sumus, comprehenditur. Qui in supputationibus eorum post Judiviginti
et
:

quod nullus qui eos legerit, quarum numerum apud eos

iguorat.

Secundum

terum. Haec scientibus pauca pradibata sufficiant tandem, Dominofavente.ad historiae seriem veaire decrevimus. In qua quidcm prius fundamenta ipsius hi^toriae, ubi libuerit,

postmodum culmen
etiam quibusdam in

spiritalis intelligenti.e.
locis,

imo ubi congruent, et verum
moralis suavitatis
liar-

moniam
tentus

inserere nitimur, ut lector
dictis histori.e,

non solum con-

cum

in

ordine tertius habetur.
ignari,

ln

quo quidem

sit

veruin allegoiiarum ac

volumine (quanquam nonnulli,
intelligentiee

seientiae spiritalis _

aut

humame solummodo
posse
intelligi

sapientia; dediti, aiunt nihil aliud
nisi superficies historiae, et praelia

moralium melos deeerpere possit salubriter. Sed prius notandum est quod beae post Judicuin, ut diximus, ponitur Regum, videlicet quoniam nunc
suut pr.esules Ecclesiae, sed seu quia prius
erit

Regum, ac

ca-

postmodum regnum
deinde

:

sus multorum), multa tamen sacrainenta Christi
et Ecclesiae variis scilicet
tur.

judieium,

sequetur

modis continere videnab ipso exordio Regum, commutatum sacerdotium in Samuelem, reprobato Heli et

sempiternum imperium. Ait enim sacra

descriptio.

Nam

CAPUT PRIMUM.
unus de Ramathaim Sophim, de moute et nomen ejus Elcana, iilius Jeroham, « filii Eliu, tilii Thau, filii Suph, Ephratreus. » Quia enim in prolegomena, imo in isagoge polliciti sumus prius fundamenta nistoris poncre, culmen allegoriie, atque ubi et poslmodum gratum fuerit, moralitatis harinoniam inserere, ideoque primum dignum fore arbitramur de
«

;

commutatum regnum

in David, reprobato Saule

:

Fuit vir

exclamavit pnenuiitiare novuin sacerdotium no-

«

Ephraim,

vumque regnum,
erat futuri,
in

reprobato

veteri,

quod umbra
venturum.

Domino Jesu

Christo

Nonne ipse David cum panes propositiouis manducavit, quos non licebat manducarc nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, idem in uno Jesu Christo regnum et sacerdotium figuravit ? Ipsa itaque Samuelis sacerdotis successio,

novum,

ut praedictum est, et

scmpitcrnum sacerJudaico sacerdotio
lietata

prajdicere, ut

dotium priefigurabat, qui
sacerdote reprobato,
abjecto, mater
id

est Jesus Christus, Heli
est

Samuehs prophetee liistoriam postmodum continuatim aUegoriam ejus valeamus, Domino favenie. dirigere. Elcaiia namque pater ipsius de stirpe l.cvi fuit, sed nofl
generatione
sancti

quoque ipsa Samuelis, quae prius
fecunditate

fuit sterilis et posteriori

cujus

etiam nomen,
pretatur,

id est Anna, quod yralia ejus interipsam religionem Chrislianain, ipsam

de generatione Aaron sacerdotis: qu.»l eniin pater ejus de tribu Levi fuerit, Verba dicruiu mauifestissime comprobant, ubi series geneiationis usque ad
I.evi

perducitur. Dicitur
filii

enim

lilius fuisse «

Jero-

postremo Dei gratiam significat, quia nobis Christus oritur ipsam quoque Ecclesiam, quffl olim sterilis, nunc fccunda, in Dei laudibus l.etalur. Sunt enim liujusmodi innuinerabilia, quibus com:

ham,

Thau, filii Sophonia?, tilii Elcana, filii Maath, filii Amasai, lilii Elcanee, filii Joel. lihi filiiThaath, lilii Asir, lilii Azaria-, filii Sopbonia
Eliu,
filii
1
,

Abiasaph,
vi), et

filii

Core,

filii

Isaar,

tilii

Levi

«

(I.

I'ar.

probatur quod liber
(si

iste spiritalibus

Qoribua rcdo-

reliqui.

Cujus

gencratio hic eoncordare

iet et allegoricis significationibus pollet.

De quibus

comprobatur.
tibus
spiritali

Quam

generationem

in

sequen-

Dominus

dederit) describeruus suis in loeisper

iuteilcctui

couciuuere couabimur.

249

ENARR.

IN

LIBROS REGIJM.

IN LIB.

I.

250
Silo in

Matrem quoque ejus dc tribu Juda fuisse monslratur, in eo quod Ephratceus vocatur. Ephrataeus ab
tribu Juda, dictus est. Ephrataeus

A

nonagesimo milliario, Estautem Neapoleos inregione Arabithena. Sed et Jiuke pastribuerit.

Ephrata uxore Chaleb, quaui constat fuisse ilc ab Ephrata eivi-

Bethleheru, quia Bethlehem prius tate, id est Ephrata vocata est. Et si queui uiovet quod ab Ephraim, non ab Ephrata, Ephratffius vocatur, unde in subsequentibus legitur [I Hey. xvuj quod David tilius Ephratffii vocetur, cuui liquido pateat eumdein lsai patrem David, non de Ephraim, sed

triarchse lilium Sela appellatum lcgimus (Gen. xxxvm). Ad hanc crgo ascendit Elcana cum domo sua, stalutis diebus secundum legem, ut adoraret, et sacrificaret Domino exereituum.Quod au-

tem
tate

dicit statutis

diebus, hoc est tribus festivita-

tibus,

Paseha

videlicct et Pentecoste, et solemni-

tabernaculorum,
dicens
:

unde Dominus

in

Exodo

proeeepit,

«

Tribus vicibus per,singulos

de tribu Juda

exstitisse

nam Ephrateum ab

et probet eumdem ElcaEphrata, non ab Ephraim dici.
:

annos mihi
«

festa celebrabitis

(Exod. xxiv). Et item:

Hic inter medios cives Ephrem sortis exsistens, Ramathaim Sophim civitatcm inhabitabat, inde Scriptura de monte fuisse Ephraim commemorat. oblatas victiIntra cunctas namque tribus habitationem Levita- B Elcana cum esset ipse Levita, post mas, cum uxoribus et filiis atque filiabus pariter ipsa est rum fuisse non dubium est Ramathaim, vescebatur. qute in Evangeliis Arimathia legitur,de qua fuisse Joseph eadem Evangelia comprobant (Matth. « Deditque Phenennae uxori suae et cunctis filiis xxvn ; Marc. xv; Luc. xxui; Joan. xi\). Est enim « ejus et filiabus partes. Annae autem dedit parcivitas in regione Tamnitica, juxta

anno apparebit omne masculinum tuum coram Domino Deo tuo, in loco quem elegerit Dominus Deus tuus (Exod. xxui). » Ergo in Silo cum esset eo tempore arca Domini ibi hic
Ter, inquit, in

Diospolim. De

« «
«

qua notandum est, quod juxta Hebraicam veritatem non Ramathaim, sed Armatha sive Aramalocorum legimus) habetur. Similiteretiam interpretationibus Hebraicorum nominum Aramathaim reperitur, quod nos ita legendum non dubitamus,unde et Armathianuncupatur, et interpretatur excelsa duo vel eorum. Bene excelsa duo. Juxta historiam, ut quas intellithaim
(sicut

in libris

« «

tem unam tristis quia Annam diligebat. Dominus autem concluserat vulvam ejus. Affligebat quoque eam aemula ejus, et vehementer angebat, in tantum, ut exprobraret quod conclusisset

Dominus vulvam
ait, «

ejus,

»

et reliqua.

Nam
cun-

quod

deditque Phenennae uxori su;e,
filiabus,

et

ctis filiis et

partes

:

> hae partes, partes

sacrificiorum, quas de immolatis dedit intelliguntur

secundum consuetudinem

legis.

Quanquam

gantur tribus, regalis, videlicet et sacerdotalis, id opinio Judaeorum, vestes intelhgi velit, « Ann;e est Juda et Levi, ex quibus exstitit pater ejuset C autem de iit partem unam, inquit, « tristis. » Trispeculatores mater. Sophim, Speculator dicitur stis videlicet erat, quia Dominus concluserat vul:

hic fortassis prophetae intelliguntur,

quorum

filius

vam
tur

ejus. In

hoc veroquod subjunxit

:

»

Afflige-

Elcana
« « «

fuerit.

bat quoque

eam aemula
Saram

ejus, » etc,

demonstra-

Et habuit

duas uxores

:

nomen

uni Anna, ej

nomen
1183 filii,

secundae Phenenna. Fueruntque Phenen.

Annae autem non erant

liberi. »

Couve-

Agar concipiens Phenenna prole fecunda nernulabatur. Malorum enim est solatium,

quod
:

sicut

sterilem

despexit

ita et

Annam

sterilem

uienter igitur Annse sterihtas
jus partus celebrior

commemoratur, cu-

futurus erat instar priorum

patrum, utmajus gaudiumpost longum mterorem de percepta fecunditate parentum insinuetur. Sicut enim

vitam bonorum car;jere. Porro illa flebat, et non laeta corporeum, sed secundum prophetam, « Fuerunt illi la:rymae panes die ac nocte, et potum suum cum fletu temperabat
capiebat cibum
(Psal. 41).
»

Abraham

patriarchaslegitiina

uxor,quam
sterilis fuit,

primilus duxit, Sara videlicet,

primum
:

Agar

Jacob serviente socero suoproRachel uxore, ipsaRaehel
jfigyptia

generante filium

« Surrexit

et sicut

« Silo et biberat, et
«

autem Anna postquam comederat in Heh sacerdote sedcnte super
postes templi Domini.
erat, et post
»

sterilis fuit,
;

sorore ejus Lialiberos gignente (Gen,
:

sellam ante

Heli iste

n Gen. xvi \Gen. xxix, xxx) ita et Elcanas melior uxor qu;e prophetam genuit, sterilis primum fuit, postea autem per Domini gratiam fecunda, ut tali ortu magnus futuruspropheta etiam monstrarelur.
« «

summus

sacerdos

Samson populum
libro invenitur)

Israel regebat (ut in

Hebrasorum

annis quadraginta: secundum Septuaginta autem
interpretes annis viginti.
«

Cum

esset

Et ascendebat virde

ille

de civitate suastatulis

«

flens largiter,

amaro animo, oravit Dominum Domine et votum vovit dicens
:

diebus, ut adoraret et sacriiicaret

Domino

exer-

« exnrcituum,
«

si

repiciens videris afflictionem fa-

« cituum in Silo, » etc. Silo civitas est in tribu Ephraim, inquo loco arca testamenti mansit et tabernaculum Domini, a temporibus Josue filii Nun
{Jos. xui, xiv, xv).

mulaa

tu.e,

et

recordatus mei fueris nec oblitus
tute

«
«<

ancillae tuae,

dederisquc servae

sexum
diebus

virivitae

lem, dabo

eum Domino omnibus
:

Postquam

vicerat

gentes quse

<

ejus,» et reliqua.Recordabatur forsan
«

terram repromissiouis possederaut, usque ad ternpora Samuelis. Narraturenim in libroJesu Nave,

beati Job, quibus dixit

verborum Qui deridetur ab amico

suo sicut ego, invocabit

Dominum
doloreni
est
:

et

exaudiet
cousi-

quod

praedictus

dux

sorte ibi missa

coram Dodi-

eum.quia

ipse

laborem
»

et

suorum

mino, terram repromissionis singulis tribubus

derat (Job. xn).

De quo scriptum

« Tibi,

Do-

2Si

ANGELOMl I.UXOVIF.NSIS MONACHI
pauper pupillo
tu eris

552

mine, derelielus est
tor [Psal. \i\
et oculi ejus

adju-

A

et

diversa concupiscunt. instabiles efficiunlur in
viis suis.

Cui vota justorurn sunt plaeabilia

omnibus

Eece liistoriam praelihavimus,
iste

ad preces eorum.

piritualem intelleetum necesse est ut hreviter

«
» « «
« «

u Factum est ergo cum illa multiplicaret preces coram Domiuo, ut Heli observaret os ejus.Porro Anna loquebalur in corde suo, tantumque labia illius movebaotur, et vox penitus non audieba-

tandem tangamus: Yirenim
terpretatur Dei possessio,
Filii

Elcana, qui in-

Dei, qui vera et

figuram gestavit unici specialis est Dei Patris pos-

sessio.
«

tur. .Estimavit igitur

eam

Heli temulentain.dixit

Dominus possedit me
vra). » Et

Deipso namque per Salomonem dicitur: initio viarum suarum
Pater de ipso
:

«

« «

«
«

Deus, non de numero. sed quia nunquam a semetipso alter efficitur, ideo nunquam mutatur. dine doloris et mceroris mei locuta sum usque g Lnde Psalmista : « Tu autem idem ipse es et anni » Armathaim So« in prresens. » Belial interpretatur absnuc jugo. tui non deticient (Psal. r.iv

que ei: Lsquequo ebria eris? Digere paulisper viuum quo mades. Respondens Anna, Nequaquam linquitj. domine mi. Nam mulier infelix Niiuis ego sum, vinunique et omne quod inebriare potestnon bibi, sed efludi animammeam in conspectu Doiuiui. Ne reputcs ancillam tuam
quasi

(Prov.

«

Hic

est

Filius

mcus
in

dilectus.in

nietxvii).

Et

quomihi bene complaeui <Malth. idem Filius inEvangelio: « Pater
ipse facit opera
xiv\.
«
:

me manens,

dicitur [Joan.

Unus

autem

qui bene vir unus appellatur

unam de

iiliabus Belial, quia

ex multilu-

.

Nota quod hi qui ebrietatem seetantur, filii Belial vocitentur hoc loco impletur illud quod scriptum
:

est, «

videt in facie, Deus autem intuetur cor (IReg.xn), » quia Heli tantum os deprecantis Annte intuebatur, et vocem ejus penitus non audiebat, sed motum labiorum cernebat, aestiniabat ebnam esse. llla autem, quia sursum elevabat cor
et

Homo

phim, qure interpretatur excelsa vel sperula.aclestem significat Jerusalem. De qua ad nos veniens, eamdem speculationem et docuit, imo et ad eamdem possidendam sua morte reparavit. In qua ipse sedens ad dexteram Patris, interpellat pro nobis secundum quod Apostolus ait « Advoca:

contitebatur Domino Dominus ad orationem

in toto corde suo, respexit ejus, et

non

sprevit preces

illius.

Nobisque optimus modus orandi ad exem(sicut in

plum datus est
nostras ad

sumusj, ut non in multiloquio

sequentibus plenius dicturi formemus preces

sed in compunctione cordis lacrymarum, nos exaudiri ab eo credimus quia « sacrifieium Deo est, spiritus contribulatus, eor contritum et humiliatum Deus non
et effusione
:

Dominum,

-,

tum habemus apud Patrem, Jesum Christurn justum (/ Joan. u), > etc. Qui bene filius dicitur, fihi Jeroham. tihi Heliu.filii Suph Ephrataeus. Jeroham quippe 7»iseriro7-s interpretatur. Eliu vero Deus /«e«s:Suph, effunrlens qu;e nomina, sicut nobis videtur, jure ad Deum Patrem referuntur. Ipse est misericordia nostra, quia sua miseratione actum est,ut unigenitus Filius ad nos veniens. suo cruore nos redimeret, juxta quod Apostolus ait « Sic enim dUexit Deus mundum, ut Hnigcnitum suum
:

:

spernit (l'sal.

l).

»

yuod tunc digne

fit, si,

oratio-

daret pro nobis [Joan. m).

ne completa, nos in eodem teuore justitiae. permanebimus. Lnde et sequitur. « Et abiit mulier iu viam suam et comedit, vul« tusque lllius uon suut amplius in diversa mutati. « Et factum est post circulum dierum, concepit
«

nobis laliorans, aiebat:
ut quid

«

» Qui in paasione, pro Deus meus, Deus meus,

me

Jcreliquisti ? [Psal. xxi).»

Lnde Suph

effundens dicitur, quia ad nos sinus suffl pietatis ciim de coalestibus effudit. ut semctipsum exinaniret, atque quodammodo efmnderet.et genus hu-

Anna

et peperit

filium, vonavitque

nomen

ejus

manum
cis

liberaret.

Dnde per Salomonem
«

iu Canti-

Samuel, eo quod a Domino poslulasset eum. » Post circulum ergo dierum, id est post anni reditum, peperit Anua puerum, vocavitque noiuen ejus Samuel. Samuel qui interpretatur postulatio Dei, sive nomen 'JusDeus, quia auctor nativitatis ejus Deus erat, qui ab sterih exoratus concessit haberefilium, qui dignus haberetur in templo Dei cuuctis diebus assistere ad servitium ejus. Qui superius nou solum vir.sed vir unus appellatur, quia
«

oantieorum dicitur:
(Cant.\). »

Unguentum ettusum

est

nomen tuum
suce,

Nomen

ergo Dei ttngnendivimtatis
effudit, et

tum effusum cst,quando ab immensitate
ad naturam nostram se exterius
eo

ab

quod erat mvisibilis, visibilem se reddidit. Si enim se non effunderct. neojuaquam nobis se inuotescerel. De qua effusione 1'aulus ait n Qni oum
:

in

se

forma Dei esset,non rapinamarbitralus eetesse aequalem Deo, sed semetipsum exioanivit Phi-

videlicel

non

m

diversa vagabundus, vel mobilis

atque

instabilis,

sed

firmus
Et

atque

inconcussus
vir

persistens vir
dicitur, illequi

unus

erat.

non solum

unus

iirmus perseverat, sed omnes competentes uiuu dicuntur, unam sapieatiam omnes
habentes, qui
in

n et renqua. Quod Paulus ait exinanii it, hoc Salomon dixit, effudit. Qui jure Lphrataeus dicitur, Epbrateeus flngifer interpretatur. Quod bene eidem unigenito Dei Filio eonvenit: ipse

lip. n),

unum Christum Jesum
iiniis,

confiteutur,

enim omnibus donis Spiritus sancti et virtutibus abundans habetur. Hinc Isaiasait: « Requievit
super
u), »

uno

Spiritu Dei replentur.Unusquisque insipien-

eum
et

spiritus

Domini, spiritus
et «

Bapientdee
[Isa,

tmin inin cst
« Stultus

ut

cum

videtur

Unde Scriptura luna mutatur [Eccl. xxvn). » Luna una esse pcr substantiam, per mutased multi.
:

et mtellectus, spiritus consilii

foi titudinis

rehqua. Sequitur

:

Habuitque uxorefl
et
Hlii.

duas,

tionem dierum semperipsa alia est et diversa. Sio et peccatores, qui mutautur a sapicntia et scieutia,

Domen uni l' enenna, Anua. Fueruntque Phenennee
uon eraut
libcn,
»

nomen secund» Knam antem
uxorcs,

ct

reliqua. IsUb dua'

:

253

RNARR.

IN

LIBROS REGUM.

-

IN

I.IB.

I.

254
:

Aima

videlieet, qu;e interpretatur gratia,el

Phe- A tatur discalceatus sine insania conversianis

et
ct
lilii

nenna, quai dicitur conversio, geminas plebis, hoc est EcoJesiffi gentiumet Synagogee, prajteuderujat

Phmees quoque, qui
Pharisffios
llcli

dioitur os

mutum,

scriijas

signifioant Judeeorum.

Qui bene
et

imagiaem. Phenenna namque Synagogs typum pnehiialiat qiue fecunda priiuuw in filiis exstitit, quos Deo per prsedicationem legis generare videbatur. Sed quia conversa est a fide patriarcharum et prophetarum ad infidelitateai, infeeunda per-

dicuntur, qui

typum

tenehat sacerdotii Judaeosacerdotii

rum

propter sacrificia earnalia Legls
Ipsi

ipsorum.

enim

scribae

et
x),

Pharisiei

dum

suam, juxta Apostoluiu Uiom.

voluerunt sta-

manet.Anna vero
ti

sterilis,quce interpretatur gratia,

tuere justitiam, et justitia? Dei contemnentes, noluerunt esse subjecti, nec ipsum recipere quem

Ecclesi&m significabat gentium, quae gratia sancSalvatoris cognoscitur esse redeinpta. Juxta quod Apostolus ait « Gratia euiui Dei salvi facti
:

!<'\etprophet;epr«dixeruntesseventurum,degcnerantes a fide patriarcharum
et

saniam

inhdelitatis conversi, os

prophetarum, ad inmutum meruerunt

estis

per tideiu, et nou ex vobis, donuni Dei est
n).

[Ephes.

»

Et iterum;

meaui, plebem meam, ct secutam misericordiam eousecutam (Itom. ix), » B iiiiin secuudum r>rdinem Melehisedech (Psai.ax).» Et quia Eeclesiam sibi, proprie quae Christo debeetc. Qu;e sterilis dieitur, juxta quod scriptum est: batur, qui erat verus sponsus, tanquam propriam « Lffitaie, sterilis, qure non paris erumpere et clavindicare voluerunt, et noluerunt suscitare semen ma, quajnon parturis, quia multifilii desertae, mafidei in nomine defuncti fratris, id est Christi, gis quam ejus quashabet vhuui (Isa. liv). » Dequa juxta quod in lege scriptum erat, non meruerunt etiam Psalmista ait: « Qui habitare facit sterilem esse in sorte eorum. De quibus ait Apostolus in domo, matrem hliorum laetantem (Psal. cxu).» « Et calceati pedes in prreparatione Evangelii paQuae ohm sterilis a fecunditate prohs spiritualis, cis (Ephes. vi). » Et de quibus per prophetam dicinunc Deo spirituales filios per foutem baptistur « Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant matis, et gratiam Spiritus sancti gignere non desistit. De qua in Canticis canticorum Apostoli dibona (Rom. x). » Et ideo nudi et discalceati a vera lide et dignitate sacerdoth remanserunt. Quod percuut » Soror nostra parvula est, et ubera non timescebat agere Joannes quando dicebat eis, « Non habet (Cant. vin). » yuid faciemus sorori nostra:, sum ego Christus: venit enim fortior me post me, in die quando alloquenda est: Parvula, inquiunt, cujus non sum dignus ut solvam corrigiam calceaest quia mysterium prasdicationis noudum sufflEgo redemptocit subire, ut fihos generans ab intimis myste- q menti ejus (Joan. 1). » Ac si diceret ris vestigiadenudare non valeo.quia nomen sponsi riis, vel ut ex uberibus nutrire possit. Quid ergo mihi lmmeritus non usurpo. Quod quia scribae et tibi videtur, o Syuagoga, de sorore nostra facienPhariseei indebite usurpare conati sunt videlicet nodum, quando alloquenda, est, id est per verbi
;
:
:

«Vocabo non plebeui non misericordiarucon-

habcre.a vero sacerdotioChristi et confessione veri saeerditis, dc quo seriptum est: « Juravit Domiuus et non pcenitebit eum, tu es sacerdos in a?ter-

:

:

mysterium ducenda ad fidem, ut qu;e modo stenli.-. videtur possit fecunda spnitualiter fihos generare? Synagoga taeente,ipsesponsussive Apostoli

rnen spousi

sibi et

non Christo
:

tribuere, et iusu-

per e contrario conlempserunt. imo in faciem conspuere nou dubitaverunt jure nomen illorum dicitur

quid

tieri

debeat, respondent

:

Si

murus

est,

domus

discalceati, sicut in lege scriptum est

;edilieemus
est

supereum propugnacula

argentea, id

(Deut. xxv).

scientiam diviuarum Seripturarum, ut possit non

dignitate, et discalceati

solum protegere infirmos, sed etiam docere indoctos, ne semper sterilis permaneat. Ista enim quanquam tune uxor esset in praedestinatipne divina? grathe, juxta quod sponsus loquitur de ea
:

rum

et

Ac per hoe nudi remanserunt ab omni ab exempbs patriarchaprophetarum. Unde Silo quidem eis con-

gruit, ubi sacerdotes fuisse leguntur. Silo

namque

enim Barabham, «Equitatui ineo in curribus Pharaonis assimilavi te, et Jesum traderet eis (Matth. xxvvn). Unde ad inamicamea (Cant. i), » id est, tu adhuc in curribus sauiam crudelitatis conversi, clamabaut dicentes n Pharaonis subintus serviebas, subintuscurrebas in « Si dimittis eum, non es amicus Csesaris (Joan.
dimissio ejus,vel petitio interpretatur: quia
ipsi expetierunt Pilatum, ut dimitteret
gentilitate,

sed ego atteudi quid de
fecit
:

te

per prredesassimilavi, »

xix). » Et

item

:

«

Crucifige, crucifige

eum

(Luc.

tinationem
id
est

«

Equitatui
te

meo

te

xxm).

»

Merito diuiissi fuerunt, et derelicti a Deo,

electis

meis

quia

nondum sponsus

similem attendi. Tamen eaui proprio sanguine

exuti ab omni bonitate, traditi sunt gentibus, et amiserunt sacerdotium et regnum, et torpore inlidelitatis
«

redemerat, nec desponsaverat, steriiis habebatur, quia ei per fidem conjuncta non erat, sed Synag<

uuili,

frigescunt inter gentes. Sequitur

:

iga ei

quodammodo
videbatur.

filios

per legem, ut diximus,

Deditergo Elcana 1'henennse et filiis ejus et bus partes. Anna? autem dedit partem unam
tis,

filia-

tris-

parere
ut

Bffic

enim breviter tangendo,

diximus, sed in consequentibus post aliqua

quaa interpolata videntur, in historia prolata plenius describere conabimur. Erant alibi
Heli,

Jam enim superius inculcavimus quod Phenenna typum tenuit Synagogffi, quse a Deo quidem partes cum filiis et filiaquia
diligebat. »

Annam

duo

fihi

Hophni

et

Phinees, sacerdotes Domini. Quia
interpre-

hisloria

luee clarius patet, ad spiritaiem intellec-

bus (quantum juxta anagogen pertinet) percepit, videlicet temporalia bona terrffl promissionis. Juxta quod per Psalmistam dicitur « Dedit eis regiones
:

.um transducimur. Hophni namque, qui

gentiumetlaborespopulorumpossederunt,utcusto-

:;

:

255

ANGELOMI LLXOVIENSIS MONACHI.

256

diant justificationes ejus, et legem ejus requirant
[Psal. civ): > et quia

A

Noli rne despicere, o

Synagoga, quia

si

nigra

sum

primum

eredita suntillis eloet

pcr meritum, formosa
naiionis

sum per

divinse

prffidesti-

quia Dei,

et legislatio, et

testamentum,

repro-

missio, et reliqua.Quanquarningrata fuisset,Anna>

gratiam. Sed ideo Synagoga eontemnil Eeclesiam,quia attendebal qualis erat, sed iimorabat, ut diximus, qualis futura erat.

ista

rhae et thuris, et universi pulveris pigmentarii? » ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur [Rom. [Cant. <:xi.) Nam admiratur quomodo gentium poyirtus ae divinitas 1). » Sempiterna quoque ejus pulus, nullo circumcisionis mysterio emundatus, unde de sapientibus hujus mundi prsamisit, dinullis prophetarum admonitionibus instructus, sucens: « Quia quod notum est Dei. manifestum est bito ab infimis voluptatibus per desertum gentiliillis [Ibitl.) » Deus enim illis manifestavit, sed bene tatis et idololatriae, ad alta virtutum culmina, et ad ait, tristis, quia Domiuus concluserat vulvam g amplexus sponsi ascendisset. Et bene ait Sieut ejus. Denique quia spirituahter Deo generare tilios virgula fumi ex aromatibus myrrhas et thuris, et non poterat anxie ferebat, scilicet quia nondum universi pulveris pigmentarii, » id est igne amoris advenerattempus miserendi ejus.ut a sua sterilitate accensa, vel omiii nisu virtutum ad ccelestia tendit. aperiretur, et spirituali gratia fecundaretur. Cujus Per myrrliam, mortilieatio carnahum voluptatum. fecunditatem longe considerans Isaias, clamabat Per thus, puritas oratiouum et in diversis pulveLaetare, sterilis, qiue non paris (Isa. liv), » et reliribus pigmentarii omnium virtutum odor accipiqua. Post hanc sterilitatem, tristis erat Ecclesia, dicit, « Nestur. Unde ahbi stupens Synagoga quia non solum non pariebat alios, verum etiam civi, anima mea conturbavit me,propter quadrigas a gratia Dominica? incarnationis, et ab amissione Aminadab [Canl. \'D.» Ac si dixisset,Nescivi, o Eclegis sterilem se videbat. Sed ut hoc perpendere clesia gentium, dona gratiffi spiritualis in te esse, potuisset, per naturale ingenium intellexit. Quia sed anima mea couturbavit me propter inductio:

autem dedit partem unam tristis. Pars enim quam conditor rerum Annap, hoc est Ecclesiae gentium contulit, naturale ingenium possumus accipere, per quod Deum agnoscere poterat. Dequopraedicatoregregiusad Romanosdescribens b Invisibilia enim ipsius a creatura mundi. per ait

Verum postea considerans Ecclesiam per naturale ingenium or:

tam, divina scilicet illustratam gratia venire ad « Qu;e est ista, quae ascendit per Christum, ait desertum sicut virgula fumi. ex aromatibus mvi-

:

«

:

ipsam
tunc

Dominus
erat,

diligebat,

scilicet

non

qualis

nem

Novi Testameuti,
est Christus

et

evangelicse

quadrigse.

sed qualis in prredestinatione fulura erat. Sed quia hanc praedestinationem et futuram gratiam Synagoga ignorabat, gentilitatem despiciebat, et insuper etiam odio insequebatur.

Aminadab quippe
taneus,
fi
i 1

interprelatur populus

meusspon-

qui spoute gratiam

eontalit Ecclesia? ,qui per

suam totumjam vehiturorbem.
perce-

Nam

Sed quia

eamdem gratiam nondum adhuc
sterilis
:

sequitur:

«

Affligebat

quoque eam

aeuiula ejus, et
ut

perat Ecclesia, sed

permanebat
Porro
ei
illa

et

tristaba-

vehementer

angehat, intautum,

exprobraret

tur, reete subinlertu.-

«

llebat, et

non
:

quod

conclusisset

tur legenti

Dominus vulvam ejus.» Nulli igiduliium est. quod Synagoga Jud;eorum

Ecclesiam gentium persecuta est, et propter idololatrise cultum contemnebat et exprobrabat. Denique etiam ipsa primitiva Ecclesia iguorans mysterium salvationis ipsius, Petrum redarguere volebat, quare ingressus esset

Elcana vir suus Anna, cur fles? et quare non comedis 1 et quamobrem ailligitur cor tuum Nunquid non ego mehor sum tibi quamdecem hlii ? » Ait enim « 1'orro illa llebatet non capiebat cibum. » Hoc est quod beatus Job ex eadetn licclesia gentium, quae ad: :

capiebat cibum. Dixit ergo

ad Cornelium

et

mau-

veutum
ceus
:

sui

duearet

cum

gentilibus. Sed Petrus

gratiam eis retulisset, n). De qua etiam despectione

cum riivin&m glorilicaverunt Deum [Act.
idololatriae, Ecclesia
<;

«

Nunquid

Redemptoris desiderabat loquitur, dirugiet onager cum habuent her-

bam?»

(Job. \i.)

Quidperonagrum,

id est agres-

me me

ex gentibus Synagogas respondit, dicens: Noli considerare quod fusca sim, quia decoloravit sol (Cant. i) » Ac si aperte dixisset Iude fusca sum.unde peccatrix.quiame sol dccoloravit.id est creator meus in errore positam me deseruit, et ra:

tem asinum,nisi gentilis populusdesignatur? quem sicut natura extra stabula disciplinae edidit, itavagus iu voluptatum suarum campo permansit. Vita

namque
tasse

dios suae districtionis subtraxit. Ego

in

errorem

beati Jol> attestante, cognoscimufi expecRedemptoris adventum multos etiam e.\ gentibus. Berba ergo onagri esi hwc Lpsa mediatoris inearuatio, per quamipsageutihtasjamsatiatur.Quia

lapsa sum, unde

et

subjungit
spiritus,

:

» Filii

matris mea?
matris, im.

euim per prophetam dicitur

pugnaverunt contra me(lbid).»

Fihi

universitatis conditor ex nostra substantia

mundi inteUiguntur

quia ab una gratia

Bumens renumfieri

voluit,

Omuis caro fenum, oarnem ue uostra iu perpetuum
:

«

benignitatis et potentiae Dei, nos et angeli corditi

fenuin eaio lemanerel (Isa.

\i ,).

a

liine

ergO

lier-

sumus. Ltex co(|uod rationales Mimus.qiiasi quam. dam societatem fxaternitatis habemus quiatamen
:

bam

cadentes augeli,
dicat:
< Filii

et

ante

adventum

Salvatoris,

et

quotidic contra Ecclcsiam geutium bellum geriuil,

populus gratiam diviuieincamatioiiis aeeepit. Sedquiadiu votaelectoiiim gentiliumdilata sunt,longo temporereilemptiouem suam ezspectando gemuerunt,et aon meonager,invenit,cum
gentilis

Ac

si

dicat,

matris meaj puguaverunt eontrame. quia cieator meus in gentilitatc nir de-

ruerunt
rentur

eamdem

gratiam percipere, qua feoundaetbilut

et

salurarenturillo cibode

seruit, « fihimatris

mem

puguaverunt contra me.

»

(Jui

manducatcarnem meam,

quo Domnus ait sanguiuum

2 57

ENARR.
raanct, ct ego in co (Joa/i.
«

1N I.IBROS
vi). »

REGUM.

IN

UB.

I.

558

meum, in mc
dictum cibum.
est
»
:

Perro Anna Ilcbat, et non capiebat Et quia Ecclesia perseveravit in prcce pro
gratia,

Bene- A perfectio pacis intima;, ad quara cum perveneriliius, nihil remauebit amplius quod quieramus. Et
idco

debemns

in

eadem

gratia compunctionis tan-

eadem Redemptoris
Unde
et dicitur
:
••

tandem

ipsc per

mys-

quam Anna permanere,

terium suse incarnationis consolationem adhibuit.
Aniui, cur tles?

nunquid non

ego melior tilii quara decem lilii? * Vcrum est, inquam, vcrura quod loquitur sermo divirac consolationis melior est Ecclesiae vir suus, Dominus scilicet Christus, quara deccm filii. Uecem namque filii illi significantur, quos per legem Synagoga
:

et non vullum in diversa mutare.donec perveniamus adprolem divinascontcmplationis. Nos hactenus ista de Elcana, et duaIms uxoribus ejus, ac partibus carum, et caetera qu;e inseruimus, prout intelligere potuimus, et a traditore didicimus, describere conati sumus. Quae si cui displicuerint, et mclius invenire potuerit nos sequenda judicavimus, quia magis decrevimus al:

Deoedere videbatur, sed multoties plus eum diligit, imo graliam Evangelica; prsedicationis, quae per ipsura data est, quam illos quos carnaliter pariebat.
Diligit

terius

sensum
favente,

sequi,

quam

pertinaeias deservire.

Cseterum, his descriptis, ad ea qiuesequuntur, Do-

mino
prius

stylum vertcre conabimur

:

sed

notandum quia nonnulli juxta ethicam dis» Dilectus rneu« mihi, et ego ptura naraque est B ciplinam, id est moralem quam aliter tropologiam (Cant. n). » Adeo diligit Ecclesia Christum, ut nominant, Elcanam, qui interpretatur Domini illi possessio, sanctum quemlibet et perfectum praedinon solum omnia contemnat pro ipso, adversa catorem intelligi volunt, cujus mentem Dominus scdicet et prospera mundi, veruraeliam mori non formidet pro dilectione ejus. De cujus dilectione possidet Per duas vero uxores, Phenennam vide(quanquam aliter inteiligatur) in Canticis canucolicet et Annam, activam et contemplativam vitam rum dicitur, « Fortis cst ut mors dileclio (Cant. designant, Phenenna namque fecunda in filiis, qua? vm), » sed quia Ecclesia in eadem gratia atque di dicitur convefsio, activam Anna vero sterilis, quae
ipse Ecclesiam,
:

et diligitur.

Scri-

lectione

quam

percepit,

perseveravit, recte quidicitur,

inlerpretatur

gratia ejus, contemplativam desi-

busdam

interpositis

de ipsa

vultusque ejus

tem proximum revocare,infirmantis curam gerere, singulis quibusque expediant, dispensare. percepit. Cfeterum quantum ad histori.e fidem Quae non immerito significatur per Phenennam feVultusque ejus non sunt ampertinet, bene ait activa r cuudam, quffi intcrpretatur conversio, quia plius in diversa mutati. » Videlicet quia quod ad raultas habet actiones quibus subvenire potestproDeum postuiavit, ex fide eredens, adipisci se non xirais. Ad quas necesse est, ut sollicite convertatur. dubitavit sive quia in vero affectu compunctioEst enim fecunda in filiis et filiabus, quia fortia nis permansit, usque dum adepta esset quod poslicet infirrna videantur, in comparatione contemtulavit. Hic enim datur exemplum orandi, quia plationis gignit opera pariter intirma, quae signifividelicet quisquis exaudiri desiderat, talis debet cantur per filios et filias. Contemplativa vita est perseverare, qualis in oratione inveniri se exoptat. vero,charitatcm Dei quidem et proximi, tota mente Et si semel compunctionis gratiara percipit per retinere, sed ab exteriori actione quiescere, solidedeclinando potuit, ab ipsa devotionis gratia

non sunt amplius in diversa mutati. Nequaquam enim Ecclesia a cognitione fidei, et dilectione sui Redemptoris immutata est, neque evelli in diversa

gnat vitam. Acfiva enim vita est, panem esurienti tribuere, verbo sapientias nescientem docere, errantein corrigere, ad hurnilitatis viam superbienqu.e

quam

:

<•

:

Itis nec

puritatem mentis, debet in eadem raunditia menpersistere, ct a nullodeviare per lasciviam, doatfectum voluntatis, quod petit, pervcniat. Imo donec prolem divinae contemplationis consequatur. Et si hoc voluerit non sufScii semel com-

siderio conditoris inheerere, ut nihil

jam agere

li-

beat, sed calcatis curis

ciem sui conditoris
significatur per

omnibus ad videndam faanimus inardescat. H»c enim
quae interpretatur gratia,
sterilis dicitur,

Annam,

sed sterilem. Bene itaque
Sive quia nullus

quia con-

pungi,

sed sedulo per compunctionis gratiam emundari, juxta quod per Psalmistam dicitur «Constituite diem solemnem in confrequentatione,
:

templativa vita prout est nullus penetrare valet.

quod

sentit,

usque ad cornu altaris (Psal. cxvn). » Dies solemDomino, compunctio cordis nostri. Sed tunc in confrequentatione dies constituitur, cum ad lacrymaspro amoreDomini assidue mens movetur. Cuivelutsi diceremus, quandiu? subjungit, dicens € usque ad cornu altaris. » Cornu altaris est exaltatio sacrifici interioris, hoc est contemplatio divinae
nis est
visionis.

gnerepossit.
interpretatur

eam perfecte praedicare sufficit eam praedicando plures filios giUnde non immerito per Annam, qiue
ut
atia, figuratur
:

<?/

quianemo adipsam

pervenire

sufficit, nisi

per divinam gratiam. Sed

bene duas uxores habuisse describitur, quia perfectus quilibet pradicator non est, nisi utramque vitam exercere noverit. Debet ex amplexibus Phenennee, transire ad complexus Anna? quia debet se prius
:

Inde est quod anima qua? jam per
desiderat,
in Canticis

amorem
ait
:

compungi

canticorum,
1).

filios generaverit,possitpostmodum ad contemplativamvitam ar-

exercere in activa, ut

dum

multos

« Osculetur

me

osculo oris sui Cant.

»

Toties

ctiusaccingi, et toto desiderio inejus contemplatio-

enim anima osculatur Deum, quoties
compungitur. Ait enim, Osculetur sui. » Ac si aperte dicat « Tangat
:

in ejus

amore

ne immorari,
oribus et

et perfecta
et filiabus

me osculo oris me gratia com-

filiis

opera gignere. Quibus uxpartes tribuet: quia sum-

punctionis suae, vel certe, osculum oris ejus est »

mus virsive infirma, seu creaverit fortiaopera semper studet et in activa etin contemplativa vita desu-

139

ANGELOMl LUXOVIENSIS MONACHl
virtutes sub-

2G0
audietis {Deiit.

dans amplius laborando, virtuubus
nectere ut perfectus inveniatur
teinplatioue.
l.t

A quam meipsum
reliquis deniqui

xvm

;

quandoque

m con-

semetipso

dicit

Art.m «Nonest
:

Ldeo qui vult
:

ettiei

possessio Dei,

has duas ducat uxores

activam scilieet primuin, ac deinceps transeat ad; contemplativam. Scu, ut aliter dicamus, conjungat sibi eam. qu.e nobilior
est,

Annain, hoc

est gratiam.

Haec

enim priuia
:

propheta sine houore, nisi in p.itria sua (Mutih. \iu » Cui itaque Samuelis valde congruit interio nominis, quia ipsum Deum et hominem contitetur omnis Ecclesia. De qua subnectitur « £t adduxit eum secum, postquam ablac
.

conjungitur honiini per hdem, ubi Apostolus ait Uei salvi facti estis per fidem « Gratia enim \E/j/tes. 11). » Secuudo conjuugatnr 1'heneunae, id

« rat, in yitalis
«
«

Iribus, et tribus
et

ruodiis
in

farinne, et

amphora

vini,

adduxil
:

eum

gratiam creduiitatis, sequi debet emendatio morum. Prima filios generat Phenenna, quia primi fructus proferuntar per conversionem. Nisi enim convertainur a maio, non poterimus elli.i patrea de Anna, et generaie
est conversioni, quia post

mini in Silo. » Bene ait « > quia videlicet Anna, id est sancta Ecelesia * Kt alias n.itioniliiH. De quibus Dominus ait oves habeoqua non sunt ex boc ovili.el illasoportet
rat,

do Postquam ablaetave-

n

:

me

adducere.

et

vocem

meam

l'rius lacte enutrivit tiliuin.

audient ^Joan. i queiu eonle concepit
>

.

Samuelem, qui

liiu

iuterpretari potest, ubi

i/jse

Beus. Lbienim »piritu3gratiieest,ibidicitur Deus Unde Paulus ait < Et cadens in faciem, adorabit Deum, diceus Vere, Deus in vobis est (/ Cor. xiv). » Et ideo nisi preecedant opera conversionis, non
:
:

p per tidem, idesl simplici intelleotu in suis amlitonbus. De quo Pa dus apostolua ait Lao vobis potuiu dedi, non escam [ICor. ui). » Scilicet quia
:

mysterium Lncarnationis ei crucis icavit, Unde idem egregiai

et

praecepil

et
ite-

pr.-edieator

possumus dona

divini

Spiritus generare.

Et

boc
lo-

rum

dieit

orandum

est

sed sciendum estquia Deus uon voce
«

Christum
Judaeis

« Nihil me judieavi scire inter vos, nisi Dominmn Jesum. et hunc crucifixum
: :

tantum iuveuitur, sed corde. Unde Ueatus Job
quitur, dicens
:

quidem scandaluui. gantibas autem
«

stulli-

Quis mihi tribuat auditorem, ut

tiam

(/ Cor. n). » Et recte
vituli, tria. ut

m

vit.dis tribus. »
est,

Tres

desideriuinmeum Omnipoteus audiat?» [Job.xxs.ij. Non ait, preces, sed « desiderium meum. » Vere quippe postulationon in voce oris est, sed in cogitationibus coidis. Hinc est quod ad Moysen dieitur « Quid clamas ad me ? [Exod. iv) » cum penitus ni:

enim

nobis traditnm
videlicet,

tempora

signifieant.

Ante legem

sub exeniplis pa-

triarcharum, et sub lege, sub dictis prophelaruins
scilicet,

quilus pr.etiguratus
et

est

Dominus,

et

eum

cxspectabal Eeclesia

ideo tristabotur, quia gra-

hil Loqoeretur. Hiuc est quod Anna superius ore quidem tacuit, et tamen tot sui desideni voces tuii« Porro Anua loquebatur sit. Skut scriptum est incorde suo, tantumque labia hiius movebautur. Hinc Dominus in Evangelro dicit « Intra in cubiculum tuum et, clauso ostio, ora Patrem tuum, et
: >i :

tiam incaruationisnon.luin babebat, lu tertiotempore gratiae. eo apparente, jam et tidem pereepit credendo, et pr.edicationem quodammodo sentavit, quia manifeste se credidit. I"nde et sequiPei trea modios tur, « et iu tribus modiis farin.e.
fariuai, tres virtutes in unitate

hdei compactas ac-

Pater tuus, qui videt in abseondito, reddet

tibi

cipere

debemus, hdem

videlicet, et

spem,
;

et

chatres

Clauso quippe ostio, petit in cubiculo, qui taceuti ore in conspectu supernae pietatis fundit atlectum mentis. Et vox auditur in abscondito, cum per saucta desideria sileuter exauditur. Unde
(Matth.
vi). »

ritatem, quas perfeotas obtulit Ecciesia
ruodii farinee,tres accipiuntur

seu

dicitur

:

«

Desiderium pauperum exaudivit Domi-

nus.» Etquia Anua ita Dominum postulavit,exaudiri pro fiho promeruit. « Quoe concepit et peperit tiiium, vocavitque nomen ejus Samuel, eo quod a

hm^kie, quosplures is Ecclesia perduxit ad tidcm, aique Deo obtulit confitendo. Nonnulli etiamin farina modiorum, corpus Domini accipiunt et in amphora ,nii. sangumis mysterium ipsius. qw<e mysteria
:

quotidie celebrat Ecclesia otlerendo, et sumit ore ad imitandum. Ha'c sunt enim dona quae pro

Dominopostulasset
gratiam Bdei
et

eum

(PsaL

ix

.

»

Sic

nimirum

puero

ollert Ecciesia

gentium, ut ostendat se pueveraeiter per-

sancta Ecclesia orans per naturalem intellectum,

rum

genuisse, id
,1

est, perc:-pisse se

mysterium uicarnationis, corde
:

hdem
«

Christi, et

eam

>6

operibsai

demon-

concepit, et ore coufessiouis gignere promeruit.

strarevelle.

Etadduxitcuni
et

in Silo in

douiuni Domysterii inse

Nam,

juxta Apostolum

«

Corde creditur ad

justi.

mmi. Quia cum eadem
earnationu Chxisti,
primiii

perJieta
orucis

fide

tiam, ore

Hinc est exaudiUe sunt orationes tua;, et eleemosynaa Iua3 « Quem liliuin in conspectu Dei (Act. xj, » etc. « vocavit dnquitjSamuelem. » Saiuuel, qui mterpre-

autem confessio tit ad salutem (Rom. I < quod ad Gornelium anu'elus ait: « Corneli,

trophati, junxit

iila?orum. qu.e
:

tatur

nomen

ejus l)eus,

Anme

videlicet primogeni-

Dei dicta fueraL De qua dictum est « Dotuam decet sanclitudo (l'sal. \c.\n). » Dicanftus at aliter secundum opinioMa alkjtamm, Naa quodait « Adduxit eum secum postquiim abla-

domus

mum

:

tus et prophetiffi gratia decoratU8,quis alius intelli-

i.

in vitulis tribus, et tribus inodiis farin r. •

ojendtu

e>t, nisi

Dominicus homo, Dominua

-

iitaiiint.non
:

tribusmodHs, sedmodinhi.

ac Kcdcmptor noster? De ipso enim scriptum est « Omnipotensipse veniel el Balvabitnos Isa. \\\\ ,»
Ipse etiam peopheta dietus est, juxia
ait:
«

riiiie

haberi dieunt.etapud Latinosscriptorum viiio

quod Moyses
Dcus, tan-

putanl depiavidum.et noncoutra Legie preceptiuo obtulisse: quia Lbi prwnpitur, ut meaM
prixuo otlcrrcul siuiifcu olco couspcrsaeUc^dccimas

Prophetam

suscilobit

Dommus

:

2(U

ENARR.

1N

LIBROS REGUM.

-

IN LIB.

I.

J62
te,

per singulos vitulos, duas deciinas per arietem, iin, nii deoimam per agnum. Hcec vero dccima, deciiita

A

cognoscimus, spem nos infirmi in peccatorum, sumimus. Unde recte
«

de venia

subinfertur.

pars erat ephi
poluerit tres

non
lis

unde datur intelligi, quod modios farinae eum tribus vitu;

igitur pcr
i

offerre, sed

novem deeimas, quibus secundum
eflicitur ephi. Caete-

Hebraicam mensuram unus

rum

quod iioluil illum ducere ad doantequam ablactaretur, significat matrem Ecclesiam quemlibet filiorum suorum qod
allegorice,

mum Dommi
ante

cornu meum in Deo mco.» Quid cornu Ecclesiae ui>i regnum ipsius accipere ibemus? Sicut enim cornu carnem excetlit, ita rcgiiuui sanctae Ecclesiee adversa bujus mundi el desideria carnis transcendit. Sed hoc regnum in Domiuo cxaltatum dicitur, quo ab ipso ubique
Et exaltatum est

sublimatur. Quod

regnum primitiva

Ecclesia intra

ad

cerit

sacerdotium provehere, quam illum a afaotiffi et parvitate sensus educatum, eileoapacem spiritalis doctrinae. « Omnis euim,
lactis est

imes Judceas angustatum habuit, sed jam dilatatum per gentes atque sublimatum liabetur. Unde
per prophetam
tui,
ei

dicitur

:

«

Dilata

locum

tentorii

ut ait Apustulas, qui
est justitite

particeps, expers
Offert

seruioaum (Hebr.

v). »

eum

in

tribus vilulis, et

modio

farinse, et

amphora

vini,

longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida, et pelles tabernaculorum tuorum exlende (ha. liv). » Ad dexteram enim et ad sinistram pe-

hoe

est iu sacrificio

piae confessiouis, in exercitio

g netrabis,

bonte
tesl

operationis, et gratia sacrae eruditionis, et
Trinitatis pleniter instructum.

Bde sanctae
dicere
vitulos

Qui po-

et locum tuum gentes htereditabunt. Quod per Apostolum dilatatum atque extensum est. Sed regnum Synagogae Ecclesia gentium per-

cum propheta

:

«
i

Reddemus Doniino

labiorum nostrorum Osee, xiv), » et jugiter in domo Dai permanens, offerat digne sacramentum eorporis et sanguinis Domini. Sequitur
« Oravit

de suis prt:edicatoribus gratulabundain sequentibus loquitur, dicens « Dilatatum est os meum super inimicos ejus. » Itaque Eeelesiae praecepit, qute
:

dicatores sancti intelhguntur,
licet excessit

quorum
et

praedicatio

Anna,

et ait

:

»

vel fides dilatata est super inimicos ejus, quia vide-

CAPUT
«

scientiam scribarum

haereucorurn,
Et lingua

11.

et

maxime persecutorum,
(tea. liv) ei

juxta

quod per prophe:

ExsuJtavit cor

« e*t

coruu

meum in Domino, et exaltatum meum in Deo meo. » Hinc enim jam
Anna
in cantico

tam

repromissum fuerat
superabis.

«

resistentiuiif tibi in judicio
in augustiis

»

Non enim

mauifestissime

suo mutationem,

sicut superius praediximus, Veteris Testamenti, vel

Tim.

u),

pr«ssurarum, juxta Apostolum (// sermo Dei est alligatus, videlicet, quia
Ecclesia in salutare Dei. Salutare Dei,
dicit,

sacerdotii.in.NovumTestamentumvelsacerdotium,
qui est Christus, prophetare videtur
nouuulli non prophetasse dicant, sed
:

Isetata est

quanquam q

tantummodo
quod
ait,

propter filium impetratum,
« «
«
t<

Deum

exsultanti pra3-

dieatioue laudasse. Qui ergo sibi vult

de quo Simeon, suscipiens in « Nunc dimittis, Domine,servum tuum in pace, secundum verbum tuum Quia viderunt oculi mei salutare tuum Quod parasti,
ulnas, ovans, aiebat:
:
:

Filium Dei

arcus fortium superatus est, et infirmi accincti sunt fortitud ne, et repleti prius pro panibus se
locaverunt,
et

famehci saturati sunt. Donec steri» Cujus lis peperit septem,etquae multos habebat fihos, magnificentiam ac polentiam considerans, ait mtirmata est. » Nuniquid ipsa peperit septem « Non est sanctus, ut est Dominus, neque enim quamvis sterilis fuerit unieum habebat quando ista k est alius extra te, et non est fortis sicut Deus dicebat, seu nec postea septem peperit, sive sex, « noster, » et rehqua. Dene dictum est « Non quibus sepUmus esset Samuel, sed tres mares et est sanctus, ut est Dominus, » quia nullus ejus duos feminas. 1'einde in illo populo cum adhuc nesanctitati se comparare valet. Distinetione utitur, mo regnaret, quod extremo posuit, dat virtutem ut dixit Dominus, sed nullus est sicut Dominus, regibus, et exaltabit cornu Christi sui. Unde dicesanctus et sanctificans, justus et justificans. Nam bat, si non prophetabat? Conticescant ergo Judaei, hoc considerabat Psalmista quando dicebat D taceant multi, qui hoe juxta histoiiampro accepto « Quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis filio dictum putaut. Dicat Anna prophetando.prosimilis Deo inter fihos Dei (Psal. lxxxviii) ? » Unde spiciens in se fecuntiitatem Ecclesia dieat. Dicat « Neque enim est alius et merito subinfertur etiam Ecclesia Christi, civitas regis magni gratia e xtra te et non est fortis sicut Deus noster. » Quia plena, prole fecunda, dicat: Exsultavit cor meum nemo fitsanctus, nisi ab ipso sanctificatus fuerit. in Domino. » Cor euim sanctfe Ecclesiae non in reEt non solum sanctus, sed nec consistere valet, bus transitoriis exsultat:quiapotestquisgaudere in nee aliquam fortitudinem habere, nisi ab ipso pei carnalibus, non gloriatur ex jucunditate terrena« Quoniam in ceperit. Hinc Paidus apostolus ait rum rerum, sed inDomino; juxta quod Paulus com- ipso vivimus, movemur, et sumus (Act. xvu). » monet dicens « Qui gloriatur, in Domino glorietur Hinc suis discipulis ipsa Veritas ait « Sine me (/ Cor. 1). » Hinc enim in Canticis canticorum, ex nihil potestis facere (Joan. xv). » Et si sunt qui voce electorum dicitm' « Exsultabimus et laetabidicuntur dii multi et domini multi, nullus tamen mur in te (Cant. i). » Ac si aperte dicatur Nonin eorum est, naturaliter id quod Deus est. Quid nobis sed in te exsultabimus et laetabimur, quia est enim umbra ad comparationem eorporis, et
t.

omnium populorum (Luc. u). quo patriarcha Jacob loquebatur, dicens tare tuum exspectabo Domine (Gen. xlix).
ante faciem
:

» «

Et de

Salu-

:

:

:

1

'

:

:

:

:

:

dum fortiores ad contemplanda sublimia pervemsse

fumus ad comparationem

ignis ?

Hoc perpendens

263

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHI
dioit
:

•64

Abraham, quando cum Domino loquehatur,

\

Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis ? (Gen. xvin.) » In comparatione tantne majestatis, cum dives esset, nihil aliud nisi cinerem et pulverem se esse cognovit. Quod scribre et Phansaei, cffiterique reproborum huiuana sapientesconsiderarc contemnuni. Unde de eis suhjungitur
:

in lege gloriati sunt,et ea quodammodo defendere superbe voluerunt, intirmati sunt, et malum quod de pharetra sui livoris intendere voluerunt, in

ipsos
est
:

conversum est, justa quod ahbi scriptum Conversi sunt in arcum pravum (Psal. uvn).»

tur

Arcus enim a quo intenditur, ad ipsum convertiquia pravitas malignae intentionis, quam de
:

n

Nolite mulliplicare loqui sublimia. gloriantes.

« Recedant vetera de ore vestro. » etc. Redarguit sancta Ecclesia Judajos et sapientes hujus steculi,

pharetra sui livoris exercere Judaica perlidia voluit, in eam conversa est, quia sua malitia infidelitatis

damnata

exstitit, et

gratiam fortitudinisqua
amisit,
et

extollentes se coutra scientiam Dei, ne superbe sapiant, nec prave de

gloriabatur posse sine
suflicientia

adjutorio divino

Deo

sentiant. sed

humilia

et

legem

implere,

humana eamdem

gratiara valetudinis credentes, ex gentibus qui namque est: « Doprius infirmi videbantur esse, Domino largiente, super terram {II Mach. xv). » perceperunt, sicut subnectitur « Et infirmi accinIdeo pauci sint sermones tui. Recedant, inquam, vetera legis de ore ipsorum, et caetera qu;e ad ve- g cti sunt robore. » Videlicet populi gentium, qui de suis virtutibus nihil pnrsunientes. in Domini sunt terem hominem pertinent, id est ad carnalem

sapiant

et

loquantur. Scriptum

minus

i

ccelo, et tu

:

conversationem. Sed scientiam quas ex Deo
inquirere satagant, non sint
scientia legis gloriantes, et

est,

justitia roborati.

Ex quorum voce Psalmistaloqui-

humana

et carnali

tur dicens

:

«

Miserere mei, Domine,
vi). »

quoniam

in-

non exeat vaniloquinm
:

firmus

sum

{Psal.

Et iterum

:

«

Miserere mei>

et sciant quia nemo potest habere ab ipso perceperit, scientiam veritatis « quia « ipse est scientiarum Dominus, et ipsi necesse « est, ut prfeparentur bonre cogitationes. » Quia scriptum est « Spiritus enim sanctus disciplinre

de ore ipsorum,
nisi

Deus, miserere mei,
raea (Psal.
lvi). »

quoniam inteconfidit anima

lnfirmus erat populus gentilis,

quando alienus a testamento Dei fuerat.Hinc Salomon de eadem gentium inlirmitate ait < Lepuscu:

:

lus plebs iuvalida, qua?

collocat in petra cubile

etfugiet fictum, et auferet se a cogitationibus, quaj

suum
tium
illi

(Prov. xxx).

»

Plebs est invalida natio gen-

sunt sine intellectu.

Quoniam
sapientia,

in

malevolam

aniin

fidelis,

quae in suis viribus nil fidens, sed in

mam

non

introibit

nec habitabit

auxilio sui Redemptoris sperare didieit.
in petra collocare cubile. « Petra
x). »

Ethocest
praesi-

corpore subdito peccatis (Sap. 1). » Et spiritus scrutatur etiam profunda Dei (/. Cor. u). Verum
quia Judaei gloriantes
rentes, et nescientes
et
tes,

autem, inquit Cujus

Apostolus, erat Christus (/ Cor.

quae- q dio ul aversos vitet incursus, Domino dicere novit quia Deus est scientiarum cum Psalmista Esto irihi in lapidem fortissiin

lege,

altiora

se

:

arbiter
ita

conscientiarum,

et

carnaliter

sapiensuscqui-

mum,
lxx). lute
»

et in

agere

despexerunt,

a

fastu

suae

munitam, ut salves me (Psal. Unde bene de abjectione Judoeorum et sa:

domum

perbise
tur
«
:

corruentes, humiliati sunt.

Nam

« Repleti prius « melici saturati
«

gentium subinfertur pro panibus
sunt. » In

se locaverunt. et fa-

Arcus fortium superatus est, et inlirmi accin« cti sunt robore. » Arcus enim nomiue, in sacro eloquio, aliquando dies judicii, juxta qtiod per Psalmistam dicitur « Ostendisti populo tuo dura, potasti nos vino compunctionis. Dedisti metuentibus te significationcm, ut fugianl a facie arcus (Psal. lix). » Aliquando vero sacra eloquia designantur, sicut per eumdem Prophetam dicitur
:
:

Graeco ita

habetur

:

Pleni panibus minorali sunt, et csurientes tran»

sierunt terram.

Repleti prius, seu pleni panibus
:

Judaei intelliguntur, qui minorati sunt
lieet credita

quia vide-

eloquia Dei, quae per panes desiguantur, quibus satiari videbantur prius. Sed

sunt

illis

<

Arcum suum

tetendit et paravit illum,

el in

ipso

paravit vasa mortis (Psal. vn), » etc.

Ahquando
figurantur
« Intende•
:

autem malorum
runt

insidiae, et intentiones

perversorum, sicut

in

Psalmo legimus
:

arcum suum, rem amaram
et in

(Psal. x\\\n.

hoc loco dicitur « Arcus fortiuin superatus est. » Denique quia Judaei duritiam leL'is, velut cornua arcus corda Novi Testamenti, Qectere

Unde

noluerunt, sed carnaliter sapere,

et

prsedicationem

Salvatoris conati sunt suis perversis intentionibus

quia spiritaliler intelligere, nec etiam ipsum, qui « Ego sum panis vivus, qui de de semetipso ait coalo descendi (Joan. vi), » recipere noluerunt qui multa bencficia signorum atque miraculorum eis contulit, et ingratus apparuit. Ideoque dum hi superbirent, et terrena saperent, de raajoribus minores effecti, pro eisdem panibus elocati, a propriis sedibus suut evulsi. Quia dum carnaliter legem voluerirat defendere, et se subtraxerunt ne crederent in Salvatorem, et in ipsis panibus, id esl divinis eloquiis, terrena tantum sapere voluerunt, et locum, el gentem, et ipsa eloquia Dei
:

ipso sentire, atque Ecclesiam ipsius contemnere, et parare arcum suum rem amavam, et propterea dejecti sunl atque humiliati. Bene dictum est « Arcus fortium superatus est. » Id est intentio Juiheorum perversa. quia
:

superare, et prave de

perdiderunl juzta quod
tus est dicens
et
:

Dominus

eis

«

Auferetur a vobis

comminaregnum Dei,

Hinc Apostoli aiunt
bat

dabitur genti facienti fructus cjus (Matth. \xi).» < Vobis quidem oporte:

primum
illinl,

loqui
et

Verbum

Dei,

sed

quia
xiu). »

re-

prave senserunt, ex Veteri Testaraento prolata, in Novo infirmata cst. Quia ex hoc quod carnaliter

pulistis

indignos vos

jiidicas'is

«eter-

nae vita;, ex

hoc ibimus ad gentes (Acl.

De

:

•>r.;i

KNARR.
«

1N

LIBROS HKGUM.
sunt. »

IN

1.11«.

I.

266

quibns subjungitur.
Famelici
esuriebant
piiis

et

famelici s&turali

A

enim

gentilcs

intelliguntur, qui prius

panem

verbi Dei.Sed quia Jud;ei a proei.

nurnero tanquam ex diverso, unitns tota conlicitur. Kt ideo per ipsum figuranlnr universi, quos in unitate tidei sancta
id est ternario et quaternario

sedibus eloeati sunt.

esuriem sustinuere,

Ecclesia per quatuor pa tesmundi
,-

Domino

genuit.
dicitur

juxta

quod per prophetam ol m dietum fuerat: Mittam in vobis famem, non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei (Amosvui),» ex eodem cibo spiritaliter saturari ccpperunt. Umle et in Graeco ita habetur « Kt esurientes transierunt terram > <[iiia gentes, ad quas ipsa eloquia Dei transierunt, multum, esuriendo, non ter:

De ipsa itcrum per
« Lestare, sterilis,

eumdem prophetam
:

que non paris erumpe et claquoniam multi tilii desertae, lnagis quam ejus qu;e habetvirum (Galat.iv).» Descrta diu fuit a sancto Spirilu gentium mater ma,
quffl

non

parturis,

:

Ecclesia. Nec habuit iilios ante gratiam regenera-

rena,

ut Judaei, sed coelestia

sapuerunt. Hinc in
fa-

libro beati

et Synagoga qu.e velut jugo viri, ita legis onere premebatur. Aut certe refcrendumest, quse antequam bibent sitientes divitias ejus (Job.y).» Judaici enim popnli messis, fuerant sacras legis eloquia, ex qui- ^ ejiceretur virum sehabere credebat, sed postquam abjecta est et virum perdidit, Ecclesia fecunda bus sapienter satiari debuerat, non comedit quia
:

Job scriptum est: « Cujus messem melicus comedet, ct ipsum rapiet armatus,

qua! postea gentes et populos. Deo in se, ut diximus, operante, generavit unde subjungitur, « magis quam ejus quae liabet virum. > Hoc est
tionis,
:

fegem quidem verbotenus tenuit, sed per fatuitatis fastidium, abejus intellectu jejunavit. Hujus ergo

Hinc per Salomonem mygdalum, impinguabitur
fuit.

dicitur

:

«

Florebit a-

locusta,

dissipabilur

messem famelicus comedit, quia nimirum
populus verba
legis intelligendo edidit,

gentilis

capparis (Eccl. xn).

»

Amygdalum quippe
;

florem

quid in flore Judaiea plebs sine intellectu laboravit. Hos faiueliamygdali, nisi sanct.e Ecclesia? primordia designantur? quae in pnedieatoribus suis, primitivos cos fidei Dominus praevidit, cum per Kvangelium « Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quovirtutum flores aperuit, et ad inferenda poma bodixit norum operum venturos sanctos, quasi arbusta seniam ipsi saturabuntur (Matth. v). » Sed quia Judaicus populus messem perdidit, recte subjungiquentia prnevenit, in qua mox et locusta impin tur qualiter ipse periit, dum dicitur: « Kt ipsum guata, gratia ccelesti infusa: sed statim capparis dissipatur, quia dum gratia gentilitatem attiagit, rapiet armatus. » Antiquus hostis Judaicum populum armatus rapuit, quia in eum vitam fidei, frauJudaea in sua sterilitate remanens, bene vivendi dulentae suggestionis jaculis exstinxit, ut unde se ordinem amisit. De qua adhuc subditur: « Et quae filios, infirmata est. » Scilicet Syiuhwrere Deo crederet, inde ejus ordinatione reP multos habebat pugnaret. De quo et dicitur: « Kt bibent sitientes nagoga Judseorum, et terrena Jerusalem, quae muldivitias ejus.» Hujus enkn sitieutesdivitias bibunt, tos filios carnaliter per legem edere videbatur, quia lluentis sacrae locutionis, qu;e Judaicus popuquae quia viviticantem Spiritum recipere nol.iit, in lus in superbite ostentatione possederat, conversse occidente littera infirmata est de qua Paulus apos geutilium mentes irr gantur. De quibus beneditolus ait: « Litterra occidit, spiritus autem vivifica
prius cunctis arboribus ostendit
et
:

a quibus

'

f

Donec sterilis peperit plurimos, et quae multos habebat filios miirmata est. » In Hebrseo et Septuaginta non plurimi, sed septem leguntur: uode Judrei deliramenta fingunt, videlicet quod nato Samuele iuquiunt mortuus sit filius primogecitur: «

(// Cov. ui).
luit,

»

Et qnia superficiem

litteras

sequi vo-

spiritalem intelligentiam in lncredulis amisit,
:

nitus Phonennas, et singulis Aunae

filiis

nascenti-

bus,
stare

singuli

filii

Phenennee mortui

sint.

Sed quia
ut
et

non
ita

potest,

praetermittimus, et ad inlellec-

tum altiorem properabimus.
aiunt,

Nam

et in Graeco,

legitur
filiis

:

«

Sterilis

peperit
» Sterilis

septem,

quod in Evangelio praefiguet infirma permansit ratum est, ubi Fetrus auriculam serviprincipis sacerdotum amputavit (Luc. xxu).Quia videhcet populus Judasorum principis sacerdotum indebito mancipantus obsequio, adeo ut suasu illorum Barrabam dimitti, Jesum veropoterentcrucitigi^Jtfa^A. xxvn). In Domini passione dexteram auiiculam, iu est spiritalemlegisintelligentiamperdidit, ut totam
htteras

multa in
tibus

infirmata est.

enim quae
per fontem

intelligentiam audiat in

sinislra.

Hinc

ir.

plurimos, sive septem peperit.
intelligitur,

Ecclesia ex genfilios

Canticis canticorum sponsus Ecclesias,
terio Crucis

quam mys
suscitavi
tt

quae multos

redemit, ex infidelitate Synagogas lo:

baptismatis, et

donum

Spiritus sancti, qui septi-

quitur,

dicens

«

Sub arbore malo
si

formis dicitur propter septenaria.m
titudinis, scientiae, et
pietatis, et

operationem
et for-

(Cant. vin),» et reliqua; ac

dixisset:

Sub arborc

sui, id est sapientiae et intellectus, consilii,

timoris Dei gi-

bus,

gnere non cessat. Quae prius sterilis erat in gentised nunc fecunda gratulatur in Domino, juxta quod olim Isaias prsedixerat: « Laetabitur
deserta et invia, et exultabit solitudo, et florebit quasi hlium (Isa. xxxv). » Ista enim prius deserta ac solitudo peperit suptem. Septenario quippe

crucis a perpetua morte liberavi te. Sed « ibi corrupta est mater tua, ibi violata est genitrix tua, » id est major pars plebis, me negando et Barraban eligendo, a me reprobata est atque inlirmata. De

qua
«

recte subinfertur.

Dominus

mortificat et vivificat, deducit

ad

in-

« feros et reducit. » Mortificat

multam

in tilius Sy-

nagogam
tium.

scilicet, vivificat sterilem,

Ecclesiam gen-

numero

unitas

ae

universitas perfectionis solet
et

demonstrari, eo quod primo impari, Pairol. CXV,

primopari,

Quamvis possit commoduis intelligi eosdem vivificare, quos mortiticaverit, idem repetit dicen
9

:

"

WT.ELOMl LUXOVIENSIS MONACHI
Mortui enim
estis, et

268

Apostolus ait:

«

vitavestra
.

abscondita est

cum

Christo in Dco

(Col. v).

Bt

itcrum . Si consurrexistis Sed nun. «um sunt mnErite(J*W.), «etrebqua. hoo in deduxit ad inforos etreduxit? Sed eosdem Christo, cujus membra sunl Ecclesiae, id est
capite
fideles,

cum

Christo, quse sur-

Patris,sedendoad detfteram majestatis jtrt dexteramm» taquo.l Apostolus dicil «Sedel ad « Tanto meUor an, m excelsis Hebr. jestafe. pras Uhs nomeq geUs effectus, quanto diilerentius verumeuam solium gloriae tenebit aeeroditavit,
litate
:
!

i

;

lumquod

ipse ait

:

«Pater

non judicat quem1'ilio

absque ulla controversia potest absconditam. vitam nostram Apostolus dixit quo m et non est anima ejus Ipse descendit ad inferos,
resurrexit a mort.us inferno derelicta, sed cito (Paal. av). De quo reduxit eo Pater ad semetipsum
i

accipi.euin

quam, sed omne « lpse enim in gloria
dicium,
tatis

judicium dedit

(Joan.

\

.

i

Patris sui venturus esl

ad ju-

t

angelis et archangelis. cumthroniset majesdommationibus, el sedebit in sede gloriie

cum

(Jfare.vmM aue -.j.i.lKansorbemin sequitate duodecun debunt etiam et principes super
duodecim
tribus lsrael (Malth.
.

inferendo dicitur.
humiliat et „ cum hoc nobis sublimat, »Manifesta esthistoria superbos, videlicet quia humiliat

sedea, judicantea
facit et dicat,
Ilino

Dominus pauperem

,<

,

'

certissimum est, et exaltathumiles (Luc.
factusest

Dominus ad judiciuin xa Hino venietcum senioribus popuU sui (Isa. ra). » Nol.ilis in portis rir ejus, quando Salomonait: .
Isaias .li.it: «

i).

Sed

alliori

intelUgentia

sederit

cum

senatoribus (Prov. xxxi). »
vir
sanct;.-

Nobihs

nos pau] deDomino potest accipi, qui propter quia sic Deus dilox.t voluntate Patris
:

ergo

erit

Dominus.

Eodesise, in portis

suffi civitatis,

mundum.ut ipsum Unigenitum

daret pro nobis

nal praesidis.

qui ridebatur ignobiUs, ante tnbuQuia etiam n.inc a multis contem-

Quipropno F.ho suo IJoan. m). SicutPaulusait: « nobis omnibus tradidit illu.n non pepercit, sed pro
[Rom
illic

viu) »

Imo etiam
et hic

et

sua yoluntate, ut nos
faceret in
fide, et

advencnt, nendus putatur, quia ubi sseculi tinis iugressum aperuent ele.tis, ubi patrise crlestis

jam

cunctis parebit

sublimis.

Et

sohum

glori»

sua paupertate,
tibus se.

divites

hasredes regni,
Ipse

quod repromisit Deus diUgenmaenim ditatus est magnmcentia

ejus non erit linis tencl.it sine fine, quia regni Quia ipse dominabitur a (Luc. i). Nam sequilur:

habitavit omnis plemtudo iestatis, « quia in ipso u). » De ipso etiam divinitatis corporaliter (Col.
Isaias ait:
«

Requievit super
et

eum

Spiritus
Spiritus

Domim,

Domini mari usque ad mare (Psal. lxxi), » etc. « posuit super eos enim sunt cardines teme, et cUmata mundi orbem. » Cardines terrse quatuor
septentno, intelligiintur.vi.lehcetoriens, occidens,

Spiritus

sapienfe

intehectus,

cons.lu

atquemeridies,snperqufflposuitorbem,quiavide-

scientioe et fortitudinis, Spiritus
vit

et pietatis, reple-

C
i

etiamhumiliatusestpropternos atque subhmatus, « Christus factus obediens sicut Apostolus ait: mortemautem crucis (Phd. u).»

eum

Spiritus timoris

Domini

[Isa. n). »

Ipse

suam. Hiuc PsalUcet ubique dilatavit Ecclesiam occasum, lau« Ab ortu sohs usque ad mista aitnn). » Hine iterum dabile nomen Domini (Psal. terr« audivimus iaudes scriptumest:.. Afinibus
iusti (Isa. xxiv). » Et

usque ad mortem, audiamus et Ecce audivimus ejus humilitatem, quod et Deus Ulum exalsubliniitatem. « Propter quod est super omue tavit, et donavit ilti nomen genu fiectatur, nomen, ut in nomine Jesu omne et iufernorum (Ibid. coeleslium, terrestrium,
\

ribus

iterum de sanctis prffldicatel terram exivit sonus eorum, et (Psal- ^rai)intines orbis terree verba eorum
:

« In

omnem

Quanquam
ipsi

eardines terwe, nt

quibusdam
,

pla. ...

dem
« rpsi

quorum nprtedicatores intelligantur super De quikus scnptum esf. stabUita est Ecclesia.
orbem(7oft.x.x)>

subjuugitur De cujus etiam sublimitate
« Suscitans

:

de pulvere egeuum et de stercore pauperem. » Pater videhcet de terrw pul« erigens suscitavit, juxta quod lpse vere Filium tam cito postulat. dicens per Psalmistam caro ejus non v.deret co rrupet retnbuam eis, ut quod per eumdem tionem (Psal. xl), » secundum « Non derelinques anunam Psalmistam dicitur: videre meam in inferno, nec dabis Sanctum tuum
: :

Sub quo curvantur, quiportant dicunlur, quidem sunt qui alibi column»
:

sicut

'«itame

^~7^
licet sancti

« Columme coeU contremisscriptum est videad nutum ejus (Job. xxn), * cunt et pavent super quos faEcelesi* preedicatores,

bic* Ec

^. vic.-r.t, fac.am mum lUunj ^ tura testatur, dicens:« (Ju. (Apoc. m). » Naal columna in templo Dei mei inteut.one hrmatur, quisquis in Dei operc, recta
_

s

a con

^,' sicut eJia Seripj ^^ ^.^

sicut supra corruptionem (Psal. iv). » Ipse ctiam, apparuisset, atque egedictum cst, cum pauper atque humiunus in carne ut supra paupertate qui rex dicisuperaret diabolum superbum, tate superbiffl, tamen majestur super omnes tilios stercore eum sublimavit mcftas Dei Patris, de Quseris quare ? Audi fabiliter, ct hoc quare ? et » inquit, « cum prmcipibus quare:» Utsedeat, teneat (Matth. x.x). » Prmcipes, solium glori* sedebunt cum aposloli intclliguntur, qui

columna
ut in hoc

eng.tur, structura fabricte spiritahs Ecclesia positus, et utitemplo, quod est
in

Utate prosit. et decore. catione subinfertur
«

Undede sanctorum pradl

„ «

,,„ (lull

gncntur, sicut pcr |il,ussuisaccipiuntdedoct,i.Knll...s.,..:
,

servab.t, ct lmpn Pedes sanctorum suorum quia non infortitadine suj tenebris conticescent, ipsi doetores desH roborabitur rir.« Licetpedes Moysem d.citur «Qm approptaj

m

sancti

Christo super

duodecim scdes. Sed Dominus so-

persecutorum servarij Dominus int« scandala pedes sanctorum m(Dcut xxxn). » Verumtamen

»:

269

ENARR.
quo Doimnus
ipsis

1N

LIRROS REGUM.

— IN

Llli.

I.

270

eossusoetionis et ipsum opus prffidlcanonis, acoi- A Dominus tonavit,
pere possumus,
rigit.
«

quando per apostolos perflda

in

viam

justitiee ditlt:
iri-

De qnilius Dominns

prefdicatoribus civitatem intra^

ln

quamcunque domum vel
et

tis,

non reoeperint
Pulvis

vos, exeuntes de civitate, exvestris (Mattk.x
;

cutite
\\\.
»

pulverem depedibus

.1/

rc.

Ccelorum igitur nomine, ipsi de quibus per Psalmistam dicitur:« Ccel) enarrant gloriam Dei (Psal. xvui). mitrua vero, comminationes miraculorum, et es signorum accipiuntur, quas expleta sunt
covda
terruit.
ili

intelliguntur,

enim

levitas est tcrrcnae cogitationis,

quando

apostoli cosperunt in die Pentecostes variis

a quo ipsi etiam summi praedieatores immuucs esse nequeunt, cumpro auditoribus suis solliciti sali bi ibus curis ineessanter intenJunt, ct quasi per itinera mmuli imo vix caleaneo terree pulverem lingaut, sed hunc pulveremlcvitatis quotidie per effusionem doctores abluere fcstinant lacrymarum. Hinc est quod in Canticis canticorum cum Eccl sia ad offieium preedicationis surgere praecipen iir sponso respondit, dicens « Exspoliavi me tica b mea, quomodo tnduar illa ? Lavi pedes meos, quo:

linquis loijiiiina^ualiaDei.quandoSpiritussanetus
1
1

sione

eante, Judeei

dixerunt:

«

super eos apparuit. Et Petro preeditonitru perculsi, compuncti Viri fratres, quid faciemus ? » Tunc

tanquam
ait
:

Petrus apostolus

«

zetur unusquisque

vestrum,

Pcenitemini igitur, et baptiet deleantur vestra

peccala (Act.
est
''
:

«

Et

u). » Hinc. in Apoealypsi scriptum de tlirono procedebant fulgura et voces
iv); »

t

i

tonitrua (Apoc.
Illi

hoc

est

quod Marcus

ait

autem

profecti praedicaverunt

ubique Do-

modo
dieat
:

inquinabo

illos

(Cant vi)?»Acsi

aj

modo

Descrui negotia saecularia tui causa, qnorepetam illa? Etiam secreta compun-

ctionibus, tletibus ablui,
dicationis,
et

quidquid

in incessu prsereliqui,

in

cogitationibus terrenis

quomodo immundis
licet

sordibus iterum polluar
electi,

hoc pcrtimescant

? Sed pedes eorum a Deo

mino cooperante, et sermonem confirmante, sequentibus signis. » Quibus scilicet tonantibus exsunt inimici, exquibus multi conversi sunt ad fidem juxta quod Lucas ait « Et multa turc irdotum obediebat fidei « per hos etenim coelos imo per nubes, quas Spiritu sancto replevit,
: :

;

cum

servantur, nt in nulla faece hsareticae
fcedentur ncque ad
tur

pravi

itis

tonuit

ascendisset in cceluin, super adversarios inquanquam de futuro judicio nonnulli ve:

pravum aliquod opus dilaban-

lint intelligi,

ubi infideles Judfei qui

suam

hic vo-

non solum a Doad sequendam iniquitateni non sunt retorta; quia mino quem contempserunt, verum etiem ab Aposinter fluctus hujus sscuh servantur a Domino. q toiis qui cceli nomine intelliguntur, damnandi Sed dum illi servantur, impii e contrario qui sunl sieut Dominus ait « Sedebitis super sedes eorum praedicationibus contrarii fuerunt, in teneduodecim, judicantes duodecim tribus Israel bris conticescent, sci'icet: Judrei, qui tenebris in(Mattk. xix). » Hinc ad eosdem Judaeos Dominus dicite Si ego in principe daemoniorum ejieio daetidelitati et ignorantiae involvuntur, et lumen veritatis eontemplari non merentur, dum sine dimonia, filii vestri in quo ejiciunt? ideo judices
esse subjecti
:

unde sanctis animabus per Ezeehielem icitur: Pedes eorum pedes recti {Ezech i). » Pedes sanctorum pedes recti dicuntur, quia eorum opera

tuere justitiam, gloriantes de observan!

ti

ine flde Christi, justitiae ejus

noluerunt

judicandi

sunt,

:

vino adjutorio

sibi

unde

et sequitur. »

posse sufficere crediderunt, Quia non in fortitudine sua ropropria, sed virtute divi-

borabitur

vir. » Videlieet

na potens

est vir, id est gentilis

populus

;

vel potest

generaliter intelligi, quia nullus suis viribus

bona
quod

operari valet, nec diabolo resistere, imo
tra

si

se consi

Dominum

erigere tentaverit,

bonum

habere videtur amittit, quod in ipso primo angelo, postea in homine demonstratum est. Scriptum namqueest « INon glorietur prudens in prudentia sua, nec sapiens in sapientia sua, nec dives in divitiis suis sed qui gloriatur, iu Domino glorictur
:
:

etiamper prophetam dieitur « Vocabit Dominus judicium ad iguem et devorabit abyssum multam, et comedet partem domus [Amos. vn). » Judicium quippe ad ignem vocabitur, cum in judicio justitiae sententia ad pcenam jam retemae concremationis ostenditur; et abyssum devorabit quia iniquas atque incomprehensibiles hominum mentes concremabit, quffi nunc se hominibus etiam sub signo:

vestri erunt (Matth. xu). » Hinc

rum
sunt
:

miraculis
«

occultant,

qui iu judicio dicturi

Hinc iterum alibi dieitur « Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo (1 Cor. \). » Quod evidentissime osten(Jer ix). »
:

Domine, domine, nonne in nomine tuo prophetavimus (Matth. vn) ? » et reliqua. Sed audient a Domino « Discedite a me, operarii ini:

quitatis, nescio qui estis.»

Cumhis etiam pars
numero

miis comedetur, quia Judceos gloriantes
caeremoniis legis atque de lectorum
se jactantes,

dode suae
se es-

sum
«

est in JuJrcis,

de quibus subditur

:

Dominum formidabunt adversani

ejus,

et

unde

et

dixerunt. « Nos patrem ha»

« super ipsos

in ccelis tonabit. » Domini namque adversarii, idem Judaai intelligentur, qui dixerunt « Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejusnon memoretur amphus (ha. xi). » Inde est quod postea clamaverunt, dicentes « Crucifige, crucmge eum (Joan xix). » Super hos enim iut
:

bemus Abraham
dicti sunt,

(Joan. vm;,

qui

ohm domus
:

Dei

tuncgehennaeflammaconcremabit. Unde non immerito de utrisque sequitur « Dominus
judicabitfinesterrae.nQuodquamvisjuxtahistoriatn possitmtelligi,quia ipse judicat omnesfinesterrae.

Juxtaquod per Psalmistam
ejus

dicitur:

«

Quia

in

manu
sua

omues

flnes terrae (Psal, xcxiv), videlicet

quibusdam

videtur)

adversarios,

de

ceelis

potestate cuncta decernens,

tamen de

futuro, ut

:

27)

ANGELOMl I.IXOVIENSIS MONACHI

272

diximus, aecipitur judicio ubi juxta retributio futura est a Domino super iilios Adse, ubi juxta Apostolum n Omnes oportet praesentari anle tribunal ipsius, ul reddat unusquisque rationem prout
:

A

stas aeterna, quae

non

auferetur, et

regnum

ejus

regnumsempili'inum,qiiodnoneorrumpetur(Z)art. vu Hoc est quod Apostolus ait h Qui cum in
.
'

:

gessit se (Cor. v.) »

Unde et Psalmista « Reddet uuicuique secundum opera sua (Psal l\i). » Tuuc
:

forma Deiesset, non rapinaiu arbitratusest esse se «"qualemDeo, sed semetipsum exinanivit, formam
servi accipiens, in similitudinem
et

hominum

factus,

scilicet

quando congregabuntur ante eum omnes gentes et segregabit omnes a!> invicem, tanquam
segregal pastoroves ab hosdis (Matth. xxv). Hinc
:

habitu inventus ut

homo

humiliavit semetipsum,

factus est obediens usque ad

mortem, mortem au-

per Prophetam dicitur
tate,

«

Paravit in judicio

thro-

num suum, et ipse judicabit
utique

orbein

terrae in requiix). »

Deus illum exaltavit, et donavit illinomen quod est super omne nomen, ut in nomiue Jesu omnc genu Qectatur Philip. n.»
et et reliqua.

tem crucis: Propter quod

judicabit populos in justitia (Psal.

Ipse

Hinc Isaias

ait

:

<•

Multiplicabitur ejus

imperium, et pacis non e;it linis (Jsa. ixJ. » n Super solium David, et super regnum eorum injustitia, hic patiendo pertulit, ibi impiis ejus sedebit (Luc. 1 ). » llinc Angelus ad Mariam ait veraciter dicitur demonstrare justitiam. Orbem terrse, sanctos viros debemus accipere, qui de uni- b Dabit illi Dominus Deus sedem llavid patris sui, et regnabit in domo .lacob in .«ternum, et regni versali Ecclesia quasi de corouae circulo congreejus non erit linis (Mich. iv). » De quo eliam bene gantur. Isti iu ;equitate judieandi sunt, quibus
suos, ac

Dominus Christus qui adversarios

propter

fidei et humilitatis suse

bonum,

misericor:

ait « et

dabit imperium regi suo,

» ipsi

videlicet
;

dia eopiosapra>stabitur, qui audituri suut

« Venite,

Christo, cui tradidit Pater

benedicti Patris mei, possidete
xxv), etc. » Populi

paratum 'Matth.
accipi peccato;isti

autem debent

res,qui operibus diabolicisnon videntur exuti

cum
:

judicandi sunt, quia pro factorum suorum scelere damnabuntur. quibus dicendum « Ite, maledicti, in ignem aeternum. » Sic est
justitia

duobus nominibus aequitatis et justitiae, qualitatem illam judicii, mirabili brevitate descripsit. In quo judicio, ut diximus, iniqui Judaei acrius damnabuntur, quia Dominus judicabit fines terrae.
tiam, fines terrae extrema

seu daljitregisuoimperium, hocest populo Christiauo. Dat eis virtutem, quia super carneui, sicut reges, regnant et in illo, qui propter eos fudit sanguinem suum, mundum vincunt « Et sublimabit cornu Christi sui. » Quid per coruu Christi, nisi firmissimam ac celsam potentiam suam debemus intelligere, qu« ctmcta supereminet de ipso namque Zacharias loquitur, diccus Erexit cornu salutis
in
:

omnia

manus

:

:

nobis [Luc.
voluta sunt

1).
;

» Ossa siquidem omnia, carne incornu cxcedit carnem. et ideo cornu

Caeterum quantum ad moraleiu pertinet intelligen- „ salutis regnum Salvatoris Christi vocatur, quod hominum atque inten- cuncta gaudia hujus s;eculi superat, in cujus sigmficatione, David vel Salomon, cornu olei sunt tioues designantur, qiue Dominus judicare dicitur. inregli glcriam consecrati. Verum ut quibusdain Ipse quidem pius Conditor noster, facturam suam

non deserens, mala hominum et per suam patientiam tolerat, et per eorum quandoque conversionem relaxat. Cumduras atque iusensibiles mentes
respicit,

placet, per

imperium quod a Patre

Filius aecepit,
.

specialites Ecclesia

tantummodo designatur
:

De

modoeas

minis,

modo

verberibus,

modo

revelationibus terrct. ut quas pessima

securitate

quo per Psalmistam Pater loquitur, dicens « Postula ame, et dabo tibi gentes haereditatem luam et possessionem tuam terminos tcrrae (Psal n
.

duruerant, salubri
et idcirco electos

timore mollescant. Scit enim
vitae

jus terminos

indicat, sicut, superius
terrse. »

Dominus. quiaextrema

nostrae, plus judicat

Dominus
judicat

jiuiicabit fiues

dictum
«

esl

:

Pater non

suos in hne sollicitius purgat. Hinc est quod hic scriptum est: « Dominus judicabit fines terrae, » quia tanto ultimis nostris iuvigilat, quanto in ipsis initia sequentis pensat. Et quia nostra operaatque intentiones diversis modis, sicut dictum est, in extremitate examinat, bene dic-

quemquam,

inquit in Evangelio, sed
Filio
ei

om:

ne judicium dedit
«

(Joan.

\). »

Et

illud

Potestatem dedit
«

facere judieium, quia Filius

hominis

est (Psal. u). »

De quo. etiam

alibi

ipse

Pominus judicabit fiues terrae » id est extrema hominis, quoniam non inde judicabunlur, quae in melius vel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inventus
cst, «
;

tum

Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus (Ibid. » De quo etiam impcrio annectit, diceus « Et suhlimabit cornu Christi sui. » Hoc ad corpus ejus,
Filiusdicit:
.

:

fuerit

perium
regi

qui judicabitur. Sequitur regi suo. Dominus

:

n

Et

dabit im-

est Ecclesia, referri volunt. Omnes quippe unctosejus chrismate recte christos possumus dieere quod tamen tolum cum suo capite, corpus,

quod

dat

imperium
in

unus
que

est

Christus. Cujus

Christi

rcsnum.

id est

suo,

quia

Deus

Pater
:

ubique potesta-

corporis sui, ipse Filius sublimavit,

quantum

ubi-

tem dedit

uniirenito Filio suo

juxta quod Daniel

visione sua loquitur, dicens: » Aspiciebam in vi-

sione noctis, etecce

cum

nubibuscoeli.quasi

lilius

hominis venit, et usque a<l Antiquum dierum pervenit etinconspectu ejusobtulerunt eum, etdedit ei poteslatem ethonorcm ct ciruuin, r\ mi s populi,
i

tribus et linguae, ipsi servient. Potestas ejus pote-

regna mundi confregit, et superari ea fecit. Juxta quid pcr Psalmistam ait « Et omnia cornua peceatorum confringam, » id est regna, « et exallabuntur cornua justi (Psal. iwiv). » Cornua jnsti, regnuui est populi elecli. Ilis (ipianquam impolite, ut intelligere potuimus, et mihi tradilalavit, et in tide tirmiter stabilivit, et
:

:

273

KNAHR.

IN I.IBHOS REr.IIM.
vileni

1N LIH.

1.

274

dita fuerant, inculeavirnus qualiter
to,

Anna deChris- A

cibum,
vendiiis

id est lenticulam, concupivit.
cti.ini

Quam
quo Neque

atque de Ecclesia gentiutu, et repulsione Bynagogre prophetaverat) expletis, Domino favente,

eum
enim

primogenitis
anhelaret,

preetulit,

in illam

appetitu

indicavit.

ad
«

alia

tandem stylum vertere conamur.
Sauiuel erat miuistrans in templo Do-

« Interea

tiores cibos

lineo,

mini aecinctus ephod, » hoc est superhumerali quod distat ab illo ephod, quo induebatur pontiiex; ex quatuor coloribus et concessum minoribus gradibus erat, ad utendum. « Kt tunicam parvam faciebat ei mater sua, » et
reliqua.
ter, signiticat

Unde et lauplerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sinc reatu conscientife degustamus. Hio quippe fquem dhrimus) Esau. primatum per lenticulam per.lidit, et Elias in eremo virtutem corporis carnes edendo servavit. Unde et antiquus hostis quia non cibum, sed sibi concupiscibus, sed appetitus in vitio est.

Tunica enim parva, quam faciebat ei niadoctrinam facilem, quam induendi

centiam esse causam damnationis

intellexit, et

primum

sunt rudes animi credentium; qualibus Paulusdi« l.ac vobis potum dedi (/ Cor. v), » et relicit
:

hominem non carne, sed pomo subdidit, et secundum non carne, sed pane tentavit. Hinc est quod plerumque Adee culpa committisibi

qua. Superhumerale vero lineum signiticat castitur etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Neque et contiuentiam cum bonis operibus. Quia g enim Adam solus, u; a vetito se pomo suspendetatem nam cum quisquis divino ministerio fungi appetit, necesse ret, praeccptuin prohibitionis accepit est ut primum caste continenterque vivat, ac sic alimenta queedam saluti nostrae Deus contraria indieat, ab his nos quasi per sententiam vetat. in bonis operibus semetipsum exerceat. « Porro tihi Heli, et tilii Belial, nescientes DoEt cum concupiscentur noxia, attingimus pro:

minum ueque ofticium sacerdotum ad populum, sed quicunque immolasset victimam, ve« niebatpuer sacerdotis dumcoquerentur carnes, « et habebat fuscinulam tridentem in manu sua, « et mittebat eam in lebetem, vel in caldariam, » et reliqua, usquequo ait, « Erat ergo peccatum « puerorum grande nimis coram Domiuo, qui de« trahebant omnes sacriticio Domini. » Hic enim
«

fecto

«

itaque

quod aliud quam vetita degustamus Ea sumenda sunt, quae naturse necessitas queerit, et non quee edendi libido suggerit. Nam si
'?

quis voluptatibus gulaj inetfrenate deservire studuevitiorum gravius prolabitur. Et rit, ad foveam

nihil aliud juxta

anagogen dicere possumus

nisi

secunduui moralem intelligentiam, quam solers sapientium doctrina ethicam vocat, qualiter mulmucroue concupiscenti per appetitum guloe, et

etiam ab statu rectitudinis cadens, ad mortem animas pevtrahitur, et bonum quod videtur habere amittit. Quod de his tiliis Heli in sequentibus demonstratur, qui propter libidinem gulae ad majus peceatum sui cumulandum pervenerunt,
ut dormirent

cum

mulieribus

et

transgredi facesacer-

rent

populum Domini. Unde non solum a
sed etiam morte mulctati.
erat valde, et audivit
:

fe
tor

pereunt.

Quorum

qualitates,

ut liquidus

lec-

dotio ejecti suni,

Nam
omnia
quo-

coguoscere possit, quinque modos, divinarum Scripturarum auctontate freti, describere conabimur, sicut Papa Gregorius etiam suis dicAiiquando namque indigentiae temtis asseruit.

sequitur
« Heli
u

autem senex
filii

qiue faciebaut

sui universo Israeli,

et

pora prajveuit, aliquando vero tempus non pra3quajrit. Aliquando sed cibos lautiores veuit,
quselibet, qua?
tius

modo dormiebant cum mulieribus, » etc. Quanquam simphciter nonnulli super adulterio intelligi
«

velint, ut

sumenda

sunt,

praeparari accura-

gionis

Josephus quoqne dieit, mulieribus relicausa convenientibus contumelias infere-

expetit.Aliquandoautem qualitatem ciborum,

bant,

aliis

quidem

violentias facientes, aliis

vero

tempori congruit, sed in ipsa quantitate sumendi. mensuram refectionis excedu. Nonnunquam vero

abjectum

est

quod

desiderat, et

tamen ipso

eestu

immensi

desiderii deterius peccat.

Mortis quippe

sententiam patris ore Jonathau meruit, qui in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit.

persuadentes donis. Xihilque eorum vita a tyraunide pessima differebat, quod et nostri doctores asserunt :tamen dormisse eos dicunt Hebnei cum mulieribus qua? observabant ad ostium tabernaculi eo quodpost meustrui tempus aut partus.non
impleto

eremo occubuit, quia despecto manna, cibos carnium petiit, quos lautiores putavit. Et prima (sicut iiic textus histona3 edocet) iihorum Heh culpa suborta est, quod ex eorum voto sacerdotis puer, non antiquo more
Et .Kgypto

populus eductus

in

debant
ceri.

legis prwceptum sacrificio.suaad viros suos redire eisque adcommisEt dormire ideo dicuntur, quia eas dormire

secundum

eis

cum

viris suis

contra legis pr;eceptum faciebant.

coctas, velletde sacriticio et carnes

accipere, sed

crudas

quaereret,

quas accuratius exhiberet. Et
:

Unde idem Heli post paulum ait « Non est enim bona fama quam ego audio, ut « transgredi faciatis populum Domini. » Transgressionem ergo populus faciebat, quia sacriticio non
peracto uxoribus suis jungebatur. Sicut enim extorquebant carnes ab immolante, ita etiam extorquehant sacriticium ab offerente. Et ideirco sicut in oiferendis carnibus faciebant homines detrahere sacrificio Domim, ita quoque nihilominus in conjungendis uxoribus transgredi faciebant porite

cum ad
tas

Jerusalem dicitur
tuas,

«

Haee fuit iniquisaturitas

Sodomae sororis abundantia panis, et
aperte
dit,

superbia,
(Ezech.

aquas
idcirco

vn)

,

»

ostenditur,

quod
Et

salutem perdiglo-

quiacum

superbite vitio

mensuram moderate
ffistu

refectionis

excessit.

pnmogenitoriun

riam Esau amisit,

quia

magno

desiderii,

pulum.

Quam

intelhgentiam

si

quis sequi voluerit,

:

275

A.NGBLOJU LUX0VIENSI8 MONACIIl
iocem
ei

276
dixit ei
:

suo judieio derelinquiuius
sequi deoerniinus.
« Si peccaverit

m
]>

k

«
<>

sacerdotem,
tui,

et

Heec

dicit

Xuuquid non aperte revelatus sum

Doiuinus doinui patris
:

vir in in

virum, placari
peecaverit

oum

esset in /Egypto
di.il

?

•>

Domum

principis

Deus

;

si

autein

Deum
:

vir.

orabitpro eo ? » Non igitur eo modo iu vi quo in Deum peccatur quia in virum pi peccatum qualecunque est, leviorque remissio.
«

de cujus stirpe successit in saeerdoiium. Cui se revelatum Dominus dicil quando
sui

Aaron

In

Deum

vero peceare, id est, ab ejus cultu

i

re, impietatis

peccatumest,difficiliorqueremissio,

Et quoni.un

eum

in

virum quis

pei
;

sibi viro, Caeit sibi

Deum

placabilem

in

Deum

au-

dicatur

tem cuin quis peeeat, quis oral.it pro Per quem, Deum sibi in quem peccavit
:

propitium facere potuerunt. Tamen uon

ta intel,is

» Vade iu occursum Moysi pto in desertum \Es primum revelatus fuit ei Domiaus, atque ad obedientiam destmavit, et poatea non solum ipse, sed etiam omnes tribus in sacerdotem elegerunt. Unde dicitur « Ll elegieum ex omnibus tribubusisrael mihi >eerdotem, ut ascenderet ad altare moum adoleret miln iocensum, et portaret ephod un me. Et dedi domui patris tui omuia de

ait iu ,E:-r \

:

:

:

<•

.

ligendum

est,

quod

nulla
deliquerint,

11

niieiis lihortiin Israel. (juare calee abjecisus

qui in divino officio aliquid

etiamsi

g

ctimam
« lios
11

meam

et

munera mea

qu:e

preeoepl
ti-

digne poenitentiam gerant, sed quod ditHcilior sit venia et major agenda pcenitentia iis qui in rebus

« nl oilerrentur in teinplo et

niagis honorasti

tuos

quam me,

ut comederetis
?

primitias

Deo

sacratis
iu

oliendunt,
gloria,
est

quam

qui

proximum
lseserit.
sit

omnis
ait

saeriiicii

populi mei Israel
Israel,

fropterea,
ministraret

suum

veibo vel in

facto aliquiil

Quia

« «

Domiuus Deus

loquens locutus sum,
patris tui
iu

quanto major Hic notanilum

tanto gravior

offensa.

ut

domus

tua

et

domus
:

siquidem quia preesulibus ac omnibus qui praesunt populo Ghristiano, conside-

« in
«

randum
sacrificia
et

esl

subtilius,

qualiter

filii

Beli

divina

«
>•

temerantes peccabaut eoram Domino, deridebant per eos multi saeritieium Domini, unde et Heli sacerdos pereorum iniqi amnatus est, quod eos peccantes ininu- severa aniflectebat.

sempiternum. Nunc Absit hoe a me. >. autem dicil Dominus (iiiicunque glorilicaverit me. glonlieabo eum. yui autem coutemnuut me, erunt ignobiles. > dies veniunt el pnecidarn brachium tuuin domus patris tui. » id est dignitalem et robur iotii et summum sacerdotem. Unde etdiei.1
:

conspeclu meo, usque

madversione

« Ut non sit Benes m domo tua, » id est. -,icerdos magnus. patns, non severitate et auctoritate poulitieis „ videbis braehiuni iemulum tuum. » /Emulus qua sententia discant sacerdote- ut d dotuus Ileli Sadoch exstitit, qui ejecto Alualhar I pimus) quod non debeant propter ullos bumauos quanquaiii dl iione sacerdotium suscepit favores, aut commoda terrena iis quibus preesunt, Samuel velint intelligi, sicul in Mulachini legitur in peceatis quibus peccant in Deum, non solum jecitque Salomon Abiathar ne esset sacerdos

Et

quidem

eoercuit,

et

tur

quidem

corripuit,

sed lenitate

et inansn.

:

i

:

1

assentire et

blandiri, sed nec lenitate, aut ruan-

suetucUne, imo dura ac severa increpatione corri-

gere et emendare

:

ne

si

tacueriut peeeata
ipsi

lilio-

Domini, ut impleretur \eibum Domini quod loculus est super domum ticli (UI Jteg. Yerunitamen nou auleiam peiiilus virum ex
i

rum,
eis

id est scelera

populorum,

pereant qui

«
«

te

ab

allari

meo, sed
e.\

utdeficiaxrt

oeuh

tai, et

correcti

non

fuerant, et qui

priesunt pariter

cum

tabescal

anima

tua. » Ideo

puuiantur. Quod quamvis saneti suul. culpa tamen subditorum propter silentium et mollitiem invectioni», si nou coereeant. eis reputabitur. E regionenamque si juxta moduiii culpse, dura invectione inerepare
pra?dicationis,

tus
>h.

ablaturum virum
i

Dominus non penidomo tleli ab altari suo,
II. ili

mini

vir qui in dignitate sacecdotti

tum
001
li

et

iu domo Doalium subsntuse eadein dignitaie privatom ridens, ejus

eseel

studuerint,

et

antidoto suse

dctii

erent

Bt

aiiima

tabeseei

et

prie

ni*

vuluera peccatorum curare non neglexerint, coronam teterns mercedis scianl se esse percepturos. Scriptum namque est « Qui
:

mielate

m.iion-. Mystioe haM prophetia de nui-

tatione saeerdotii,
seii in

converti fecerit peccatorem

ab errore salvabitankuam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum (Jac. v). » Denique in lestamento legimus, quod 1'hiuees sacerdos tus, ut furorem Itoiuun pla.aiet. peccantes ooram populo pugioue translixit, et propterea et nomen

mui est m Samuele ompleta, Domino Jesu Ohristo ex&titit adumbrata. Nam post Samuelem prophetam, postea sacerdofuerunt de genere Aaron, sicul Sadoeh etAbiathar, regna&te David, el alii
iei

les

deinoeps

:

antequam
di-

ipus venirel ez

quo
affici

isla dfl

sacerdotio mutan-

do, per Christum
:

oportebat.
ut

Nam cum
domus

<•

Loqucns locutus sum,
tui,
»

tua et

sacerdotium GBternum quia Heli animailveisiune
et

sibi

promeruit.

Quod
vin-

domus patns
-

peccatum dicare noluit, non solum Bacerdotium pi sed etiam mortc muh latus est, siout dbui
in filios
:

Aaron, qui prfaBUl SW de eujus progenic e.eleu -eusqud querentur, « ministraret ia eeospeeta oD Qpiternum. Nuno autem dicil Dosrinus \i>mi
id est.

esl institutus,

>

:

sacra historia in sequentibus manifestissime ostemiil. N .iiii sequilur
«

ii..

a

me.
»

quicunque glorifioaveril me, euin. (Jui autem eonleinnunliiie.
Se.i

Yenit enim quidain prophcta Uomini ad

lleli

biics

;

ecee

isti

sunt dies qui prtenuntiati

siint

:

:

A
REGUM.
«
«

277
:

ENARR.

IN I.IRROS

IN.

I.IB.

I.

178

jam enim veiiprunt millus enim saeerdos est secundum ordiuem Aaron. Lt quiotxnque exejusgeBflre est hoino, cum videt sacerdotium, imo sacrilicium Christianoruin toto orbe pollere et se abje-

domo

t.ua,

utoretur pro eo et offerat
et

nummiim

argenteum

tortam

panis. »

domo

dioitur hujus

Heli, sed illius

Non proprie de Aaron, de quo
:

clum, defieiunt oculi ejus,
pree
«

anima ejus nimietate mceroris. Undeet sequitur
et

delluit,
:

couvertantur. Do
xi). »

genere etiam hucusque non desunt, qui vsniantet quibus dicitur < Reliquia; seeun Jum clectionem gratiffi salvae factae sunt (Rom.

sacerdotem tidelem secunait Propheta ad Heli loqueiis ex persona Dei. « Et suscitabo mihi saEt suscitabo
miiii
»
ti

De talibus enim
dicitur
«
;

reliquiis

bene

intelligitur

dum

cor

meum.

Quod

quod

oetdotem tidelem, qui juxta

cormeum

et

animam
;

Qui remanserit in domo tua, veniet ut oretur pro eo » profecto qui credit in Christum sicut et temporibus apostolorum, et in prcesenti

meam

tempoie ahquantum solet impleri, et in fine munfaciet, et asdificabo ei domum iidelem, et di perfecte complebitur. Nam etsi pauci, tamen ambulabit coram Christo meo cunctis diebus » aliqui,quotidie ex Judoeorumnon tantum ex plebe suh tigura Samuelis de Domino Salvatore, summo seil ex sacerdotali stirpe ad Ecclesiam confugiunt. udelicet ac vero pontitiee, debet intelligi. Quia « Etcum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis nii linim sicut Samuel defuncto Heli successit in aacerdotium, non de stirpe Aaron sed de alia g Israel salvus fiet (lbid.). • Quicunque autem ex fuit enim filius Elcana, filii his salvandus est, ipse enun qui remansurus esse l.evi faniilia eleetus dicitur, in domo pereunte sacerdotis Heli necesse Jeroham, filii Eliu, tilii Thau, filii Suph, filii Elcaest ad Ecclesiam confugiat, et offerat pro se sana, tilii Joel, iilii Azarire, filii Sophonia?, filii Taath, cerdoti Christiano nummum confessionis Dei delilii Aser, fiiii Asaph, filii Core, iilii Isaar, filii
:

Caath,
rant
;

tilii

Levi.

tilii

Israel, ut
et

ita

Mediator Dei

hominum,

verba dierum narut esset nobis

vote qua; in symbolo continetur

:

brevem quidem

verbo, sed virtute
pientife spirituahs

praecipuam. Constat argento

non de Levi, sed alia utique tribu, id est Juda. carnem sumpits. Aliamque legaliter hostiam ipsam suam carnem obtulit Patri pro nobis. Ahospontifex

claritatem verbi ecelestis, sicut

splendorem saauro srepe designari. Offerat et
:

panem
lium

que de genere Aaron pontitieatus sui rehquit hteredes filios, videlicet gratise Novi Testamenti non tantum ex Judseis, sed de universa gentium na;

tione

collectos.

Quod
:

loquens Deus

dicit

mam meam
test inteliigi

faciet,

vere quasi humano more Qui juxta cor meum et anide Samuele quidem recte po(

sacrificii salutaris abjectis carnibus fegavietimarum, dicatque « Dimitte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem, » id est, ad ipsam plebem Christo sacerdote prreclaram. Cui Petrus ait « Vos enim genus electum, regale sa:

cerdotium
cii

(I

Petr.

11).

»

Quod autem
»

addit, « ut
sacrifi-

comedam buccellam
:

panis,

etiam ipsum

homo

Dei,

quod in omnibus ejus voluntati sicut Deo paruerit. De Domino autem Salva:

tore potest etiam accipi altius

quia sicut Fihus

unigenitus paternorum in omnibus sit conscius aivanoium, juxta quod de seipso manifeste testatur,

genus eleganter expressit. De quo dicit sacerdos ipse « Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita (Joan. vi). » Quia enim dixerat superius dedisse cibos domui Aaron de victimis
Veteris Testamenti, qui fuerant
sacrificia Judaeo-

dicens

:

«

Et a

me

ipso faeio nihil, sed sicut

docuit
«

Qui
:

me Pater. hasc me misit, mecum

loquor (Joan.
est, et
ei,

vi). »

Et
so-

postulandum ad comedendum buccellam panis, quod est de Novo Testamento
rum, ideo hic
dixit

non rehquit
facio

me

sacrificium Christianorum.

lum
qure
«pei

quia qua» placita sunt

semper

(Joan. vui). » Cui

domum

fidelem sedificat Pater,
« « «

CAPUT
ram
ne
Heli, et

III.

domus sumus nos, si fiduciam et gloriam usque in finem, firmam retineamus. Et haec domus ambulabit coram Christo ejus, ipso videlicet summo pontifice, cunctis diebus, quia nimirum usque ad finem sfficuli, suorum augmeuta" tione membrorum Ecclesia sancta proficere nunquam cessabit ahoquin quomodo de Samuele
:

Puer autem Samuel ministrabat Domino coait, « et

sermo Domini erat pretiosus. » Besermo Domini erat pretiosus. » Predicitur,

tiosus
'

namque

quia perrarus erat,

et

per

prophetam raro
est, et

fiebat.

Omne enim quod rarum

pretiosum
»

est,
:

quia amplius desideratur. Unde

potest accipi,
511»

quod

sedificata sit ei

domus
in

fidelis

coram Christo Domini,
;

id est. ipso

Samuele
sequen-

In diebus illis non erat visio Quia videlicet prophetia non plena manifestabatur. Propter peccata enim popuJi, et

subjungitur

«

manifesta.

cunctis incederet diebus
tibus

cum legamus

quod

tilii

illius

aversi de viis ejus post ava-

ritiam declinaverunt et perverterint judicium, nisi
forte

domus

ejus hoc loco

plebem Israelitieam
est (/

in-

telligainus, quaj cunctis diebus sacerdotii ejus

Do:

prsefuerunt populo, jam non manifestabantur visiones, sicut patribus eorum. Ecce juxta historiam. Cseterum juxta spiritualem intelligentiam bene dieitur. « Puer autem Samuel ministrabat Domino coram Heli. » Quia unigenitus

eorum qui

mino
«

servierit ?

De qua scriptum

Reg. vu)
»

Et

requievit omnis Israel post
:

Dominum.
soh. »

Et

paulo post
et

«

Abstulerunt ergo
servierimt

filii

Israel Baalin

Astaroth, et
:

Domino

Quod

quem per Samuelem significari diximus, qui interpretatur nomen ejus Deus, in omnibus voluntatem Patris apparens in carne exhibuit. Sieut ipse ait « Non veni facere voluntatem
FUius Dei Patris,
:

vero subditur
«

meam, sed
autem ut quicunque remanseritin
bene
agitur,

ejus qui misit
«

me

(Joan.

iv). »

Unde

Futurum

est

coram

Heli, »

quia sacerdotium Ju-

279

ANGELOMI LUXOVIENSIS MONACHl

280

daeoruin

mox

noluit destruere,
;

antequam venim A Ouod dietum
viiii

est

de Samuele, postquam verba
acceperat,

di-

sacerdotium appareret

unde
»

et subjutigitur, « et

oraculi, quae nocte
:

mane

Heli rc-

sermo ejus erat pretiosus,

quia praedicatio ejus
iniidelibus

tulit

«

Et
»

non

cecidit ex

omnibus verbis

ejus in

tidelibus amabilis atque pretiosa erat,

«

terram,

signiiicat,
fuit.

vero despecta. De quibus per signincationem subjungitur
<
«
:

est irritum

quia nihil ex his qure locutus sed omnia sunt rebus completa

qure dixit. Cadunt
est
et

Factum

loco suo,

ergo in die quadam,Heli jaeebatin oculi ejus caligaveraut, nec poterat

«

videre lucernam Dei

antequam exstingueretur.»

namque iu terram verba supervacua, qu;e pro nihilo habenda, et universorum sunt ealcanda despectu. Sic et beatus Job dixit « Et lux vultus mei non cadebat in lerram (Job.
:

Prce

nimia senectute oculi ejus caligaverant, nec

xxix). >

Quia nimirum

in

tanta

gravitate vultum

poterat videre lucernam Dei,

cum

aderet in taber-

tenere consueverat,

ut

nunquam

contemptibili

laititia solveretur. Sed quotiescunque hilariorem naculo antequam lux diurna fieret, quando eadem se prsesentibus exhibere eerta semper hoc causa exstingueuda erat lucerna, sicut per Moysen praeutilitatis eorum faceret. De quo et annectitur cipitur, uteadem lucerna luceret usque mane, leEt cognovit universus Israel, a Dan usque Bergibus Exodi (Exod. xxvn). Sive hoc signiticat, quod in caecitate sua ipse Heli permancret, donec n « sabee, quod fideiis Samuel propheta esset Do« mini. » Per terminos terrae Judaeae funditus cum prole sua exslingueretur, hoc est, descriptos,
:

vita careret corporali. Mystice significat

autem

caecitas Heli

caecitatem

cordis Judaeorum.

Lucerna
est. Sei-

universitatem plebis pariter compreliendit. Dan viculus est in quarto milliario a 1'aneude euntibus

quippe Dei, Dominus nosler intelligendus

Tyrum, qui usque hodie terminus
vinciae contra septentriouem.

esf Judae;e pro-

mus enim quia
«

in lucerna testa exterius, et

lumen
:

Dc quo

et

Jordanis

interius est. Ipse

namque

per Prophetam dicit

Exaruit velut testa virtus
testa

mea

(Psal. xxi). >

(Juid

per testam, nisi corpus ipsius accipitur? in

qua

lumen

Divinitatis exstitit, et
eifulsit.

flammavir-

tutum atque miraculorum

Cujus utique

virtutes atque miracula, principes seu sacerdotes Juda^orum, dum credere contempserunt, veritatis

Ilumen erumpens a loco sortitus est nomen. Hcrsabee similiter vicus est in tribu Judaein tricesimo ab Hebron milliario, vergens ad austrum. « F.t evenit sermo Samuelis universo lsraeli. » Sermo enim ejus fuit ad universuui Israel, quod percutiendi essent a Philisthwis propter peccata liliorum HeU. Ethoc ex diviua revelatione clarescebat sibi
fuisse

exstinctum est. Et bene ait, « ante» quia nec fulgore miraculorum, quae ab eo fulgcbant, intelfigere, nec doctriuam ejus corde intento capere potuerunt, donec ipsum sacerdotium simul cum templo et populo
in eis

lumen

revelatum, sicut

rei

probavit

evenlus, et

quam

exstingueretur,

ideo verus propheta praedicabatur.
.,

CAPUT
«

IV.

Egressus est

namque

Israel

obviam

Philisthiim

fundituseverteretur.De quibus etiam adhuc inper-

« in prtelium, et castraruetatus
« «

sona Heli dicitur

:

«

Idcirco juravi

quod non expietur

iniquitas

domui Heli, domusejus victimiset

estjuxta lapidem adjutorii. Porro Philisthiim veuerunt in Aphec, et instruxerunt aciem contra Israel. Inito autem
sunt in

muneribus, usque in aeternum, » quia peccatuui sacerdotum Judaeorum quod in Christo admiserunt, videlicet quianon solum contempserunt, sed etiam cruciiixerunt, victimis atque sacriliciis lcgalibus usque in sempiternum expiari non potest. « Samuelautem dormiebatiu templo Domini, ubi € erat arca Dei. Et vocavit Uomiuus Samucl. Qui « respondens, ait Ecce ego, » et reliqua usquequo ait, « porro Samuel necdum sciebat Dominum, ne« que revelalus fuerat ei sermo Domini.» Quod ter )ominus Samuelera vocavit, pr.-efigurabatur quod ipse puer futurus erat propheta, dux, et sacerdos. Nescire Dominum dicitur Samuel, quia prophetiae .•nysterium necdum ei, vel sermo Domini revela:

« certamine, terga verlit Israel Philislhieis, etcaesa
illo certamine passim per agros, quasi quatuor millia virorum. » Patet juxla litteram seusus, quia ista propter peccata ttlioruin Heli perpessi sunt filii Israel. Lude bene Aphee /<<-/</r novus, sive apprehtmdeas interpretatur, quod nurito couvenit rebus gestis. (Jui cnim iram Domini meruerunt ab hostibus apprehensi suut. Verum juxla anagogen quid signilicet, breviter enucleandum est. Porro Israel, qui interpietatur vir videns

«

<

Deum
Dcum,
tes

sive foriis

cum

Deo, significat credentes

in

cadenpoculo, immunilos signilitaut spiritus, qui poPhilistiiiim vero, qui interpretantur

culo superbiae inebriati, et ipsi dc cceleatibus cecU
derunt, et multos quotidic

tus fuerat.
«
<

Nam communiter
in Israel
:

ut caeteri sciebat.

homiuum
1
.

perverture

Dixitque Domiuus ad Samuel: Ecce ego facio

festinant, poculo suo malitia

Ccttitra

quos

Israel,

verbum

quod quicunque

audierit, tin-

«

nientamba; aurcsejus.»Hoc in loco comminulio OeiestsuperHeli.etsuperdomum ejus: eo quod in
peccato liliorum Heii arca Dei caperetur,
et

tiddes scilicet.nc victiimmundis spiritibus cedant, sed ut Buperare possint, juxta lapidem adjutorii

lsrael

castrametantur. Lapis enim adjutorii legem significat Christi, ubi lapis verus Christus invenitur. de

rueret, et ejus

filii

interirent, et

domus
;

Heli sacerid

quo scriptum
Juxta
venire

est

:

«

Lapidem qticm raprobave-

dotiodomus Domini privaretur

et

ob

factum,

iunt iedilicantes
possint,
;

(Psal.

cxm;
fideles,
«

Mult/i.
ut Et

zxi),

etc.

audientium aurcs liunirent stuporc vthemeuti. « Crevit autem Samuel, ct Dominuserat,cumeo « et non cecidit ex omnibus verbisejus in terrain»

quem morantur
adjutorii
et

Christum
nobis in

inlapi-

ac dicere,
iu

dem

pctram

refugii. » El

illud,

»81
«

ENNARR.

IN I.IBROS

REGUM.

IN I.IR.

I.

282

Aiijutorium nostruin in noniine homini (Psal. cxxm).» Sed dum ipsi juxta lapidem versantur, id

A

meditantur in lege Domini die ac nocte, ut salvatorem amplius iuvenire valeant adjutorem, Philisthiim in Aphec veniunt, et aciem contra Israel instruunt. Aphec quippc furor ttovus interpretatur. Et bene furor novus interpretatur, quia
est,

sacerdotiuui Judaeoruru funditus finoinaccepit, et exigentibus peccatis exterminatuin est, et ipsi sacerdotes a gentibus interfecti sunt. Hinc ad Eze-

chielem Uominus
bi

ait

:«Ettu,

tili

homiuis, sume

ti-

quo amplius
bus

fideles

insistere conspiciunt, et

immundi spiritus divini legispem suam in Chrisnova certamina felle non cessant. Unde
et

tum

collocare, eo acriora ac

suoe malitise abacti construcre

multos qui in suis virtutibus confidunt,

in hu-

mana

sapientia gloriantur, aut legem (prout Ju-

gladium acutum radcntem pilos, et assumas eum et duces per caput tuum et barbam tuam (Ezech. v), » etc. Quid per gladium acutum, nisi vastationem signiticat Judaeorum, quae sub Vespasiano et Tito facta est? Quid vero per csesariem capitis et barbam, nisi omnem pulchritudinem et virilitatem ejusdem populi demonstrat? Quae omnia Judaei amittentes, quique ex ipsis fame ac pestilentia et gladio remanserunt, sub tigura capillo-

daei sentiunt) carnaliter accipere

cupiunt, et gra-

rum
jj

in

cunctis gentibus quasi in

omnem ventum

tiam Evangelii contemnere non metuunt, immundi spiritus facile prosternuut. Nam sequitur « Ini:

dispersi sunt. Et ut manifestius juxta superiorem

intclligentiam

intelligatur,
fili

toautem certamine, terga
et caesa sunt in illo

vertit Israel Philisthaeis,

enim

:

«

Et

tu,

hominis, sume

certamine passim per agros,
»

tum radentem
jiulicium

pilos, » etc.

dicamus aliter. Ait tibi gladiumacuIn hoc namque facto

quasi quatuor millia virorum.
millia

Quatuor enim

ista

certamine Philistinorum quo videlicet credentes ex primitiva Ecclesia, perierunt, illi intelliguntur qui quatuor Evaugelia recipere noluerunt.

virorum

in

congressi sunt

lilii

Israel,

« Misit
«

ergo populus in

Silo, et tulerunt

inde ar-

Redemptoris exprimitur, qui in carne apparens caput rasit.quia Judaico sacerdotio prseceptorum suorum sacramenta abstulit. Unde per decisos capillos, sacramentorum subtilitas per caput vero, summa sacerdotii designatur.Barbam rasit, quia regnum Israehticum deserens.decorem
; :

Domini exereituuin, sedentis super virtutis amputavit. « Cherubim. Et cognoverunt Philisthiiin quod arca « Cuirens autem vir de Benjamin, ait ad Heli « Domini venisset in castra. > Timueruntque, di« Fugit Israel coram Philisthiim, et ruina magna « facta est in populo. lnsuper et duo filii tui morcentes « Venit Deus in castra. » Arca enim quam « tui sunt, Ophni et Phinees et arca Dei capta est. filii lsrael de Silo in praeliuni tulerunt, duo Testa« Cumque ille nominasset arcam Dei, cecidit de menta signiticat, qure fideles ex Judaico populo ad gentes transtulerunt. Quae bene dicitur « Do- q « sella retrorsum juxta ostium, et, fractis cervici« nnni « bus, mortuus est.» Sieut superius mors filiorum exercituum sedentis super Cherubim. » Cherubim namque plenitudo scientix interpretatinem significat sacerdotii Judaeorurn, ita in hoc tur, quae in duobus Testamentis inventtur, quanloco mors patris designat pontificatum Judaeorum quam ad Christum referri possit, in quo sunt om- irreparabiliter prostratum, sedemque habere vanes thesauri sapientiae et scientiae reconditi (Col. cuam, et gloriam sacerdotii regnique exstinctam, ii). Quae Philistiim audientes, videlicet sapientes sicut superius paulo plenius exemplo inculcaviistius saeeuli, seu ipsi immundi spiritus (de quibus mus. Et hoc est de sella retrorsum cecidisse et superius diximus) extremuerunt, scilicet quia ccemortuum esse. Denique post exstinctum sacerdoperunt Apostoli verbis pluere, ex scientia utriustium ac sedem vastatam pontiticatus Judaeorum que Testameuli miraculis coruscare, et quasi tonicarnalis etiam Synagoga, carnalitev illi adi-aerens, trua intonare, « clamore grandi, et personuit termox interiit. De cujus siguiticatione subjungifcederis
:
;

cam

«

ra
«

»

a voce praedicationis (Act.

n), et

crediderunt

tur
«

:

se superandos.

Nurus autem

ejus,

uxor
Et

Phinees,

praegnans

tngemueruntque dicentes Vae nobis Non « enim fuil ta .ta exsultatio heri et nudiustertius. « Vae nobis ? Quis nos salvabit de manu deorum « sublimium istorum ? Pugnaverunt ergo Philis« thiim, et caesus est Israel, et fugit unusquisque « in tabernaculum suum. » Et hic enim in hoc quod ab alienigenis arca capta dieitur, praefigurabat a gentibus duo Testamenta accipienda esse, quie per arcam significari diximus. « Duo quoque filii Heli mortui sunt, Ophni et Phi« nees.» Per Ophni enim, qui discalceatus et per Phinees, qui dicitur osmutum, per quos signiticari diximus longe superius sacerdutium Judaeorum,
:

!

« erat « £,
« « « «

vicinaque partui.

audito nuntio

quod

capta esset arca Dei, etmortuus esset socersuus
et vir

suus, incurvavit se et peperit. lrruerant
in ipso
ei

enim in eam dolores subiti, mento mortis ejus dixerunt

autem mo-

qui stabant circa

eam

:

N"e

timeas, quia filium peperisti,» etc.

Om-

enim ad superiora tendunt. Nam, sicut diximus, nurus Heli, uxor Phinees, carnalem plebem Judaicam designabat, qure carnali sacerdotio conia
pulata, cum ipso tinem accepit, atquedivinitusinteriit.Sednotandumest,quia nonanteainteriitante-

;

quam vivum parturiret.Ita etsynagoga Judaeorum
ex toto nou
interiit,

antequam

vivi ex ipsa nasce-

qui

mortui referuntur, ipsius sacerdotii finis intelligitur. Qui bene postquam arca capta est, mortui referuntur: quiaposlquam duoTestamenta adsapientes istius saeculi et gentiles pervenerunt,

modo

rentur, id est ipsa primitiva Ecclesia, quae ex ipsa

plebe credidit. Uude et merito consolationem non recipiens ab his qune consolabatur, id est Synagoga desperans ab huinilibus credentibus ait:

:

283
«
«

ANGELOMI LUXOVIE.NSIS MONACHI
Translata est gloria de Israel, quia capta est
:
!'

28.

A magnam

signilioationem, in ipsaruina Dngonsui,

tur a vobis

arca Uei. » Iloc est quoil Dominus ait « A regnum Dei, et dabitur genti

atque fraotura illius, solum invenerunt fractis ejus omnibus membris doreum. Dorsum quippe fugam
significat, id est

fructusejus [Matth. xu .»Unde notandum est.quia pucrum vocavit Ichabod, Chabod cniiu gloria, Ichabod vero cecidit glovia ad illos refertur qniex Synagoga non credentes prodierunt, qiri in deco-

abolitionem idolorum.

Quicun-

rem

et

gloriam esse poterant

ipsi

Syiiagogte,

si

erederein Ueum, eteorum prferiicationibus voluissent. Et quia hoc agere contempserunt, gloriam

eamriem amiserunt
apostohdicunt
loqui
:

:

quia praedicatores sancti,

eis

contemptis, ad gentespervenerunt. Dndeet iisdem

que enim fugiunt, persequentibus dorsum dant. Undc a) de hostdbus soriptum est: Qui poues eos dorsum [Psal. xxvi). « Ubi enim sunt iriola? perierunt, et si aliqua sunt remanentia ab aliquibus abscondunt. fuginnt. Nain sequitur: < Aggravata estauleia manusDomini super Azo« tos, et demohtus est eos, et percussit in secre« tiori parle uatium Azotum ct tines ejus; » et qua•

HVobisquidemoporlebat primum
Sed quia repulistis
vitse,

tuor reliquas civitates. Hic etiam ligura prasten-

verbum

Dei.

illud, et in-

dignos vos judicastis eeternsB ad gentes (Act. xni).»

ex hoc ibitnus

Quod autem percussi sunt in postcriora hi arcam Dei eapbvaverunt, hacposna signiiicari B videtur, quiasi qui susoeperint testamentum liei,
ditur.
opii

et

CAPLT
«
«

posteriorem vitam dilcxerint, ex
ait

ipsis et

pro
iri

V.
ipsis,

justissime justo judicio Uei in posteriora

Philisthiim

autem tulerunt arcam

Dei, et as-

eruciabuntur, qufe, sicut

Apostolus, exi^tiui
inj.

portaverunt

eam

a Lapide adjutorii in Azotum.

debent sieut stercora (Phil.

Qui enim
ut in

sic

as-

Tuleruntqne 1'hilisthiim arcamUei.et intulerunt eam in templum Uagon, ctstatuerunt eam juxta Dagon.H Lapis adjutorii dieitur locus ille, inquo posuit Samuel lapidem unum, inter Masphat et inter Sem. Azotusque et Azot dieitur, est una de quinque civitatibus Allophylorum, interpretatur autem incendium pntris. Et hene meendium patris dicitur, ubi idolum Dagon consistehat, quia
«

sumunt testamentum

riivinum,

posteriora

«
ii

respieientes veteri sc vanilatc non exuant, similes

sunt hoslibus illis qui arcam testamenti captlvam juxta idola sua posuerunt. Et illa quiriem vetera
etiaiu nolcnlilnis

uum,
in

et,

»

elaritas
cecidit.

oadunt: quia « omnis caro fe» homiais, ut tlos feni. Aruit
>

lcnum, Qos reternum

Arca autem Domini manet
»

Isa. xl).

Secretum

scilicet

testamen-

adventus arcte Dei in Azotum incendium erat diaboli patris omnium inimieorum. Dagen interpretatur piscis
trislitia',

tum regnumque colorum, ubi
\cilium.

est

feternum Dei

signitieal

hostem

anti-

c
« Fuit
(i

CAPLT

VI.

quum, qui
peccatores.
« «
«

in

mari

istius

mundi

positus, devorat

ergo arca Domiui in regione Philisihino-

Cumque

surrexissent dilueulo Azoti altera die,
in terra ante

ter

rum septem inensibus.»Hoc enim tempuspropuniversitalem temporum quaj septenario nudiscurrit signitieat Testameutum Domini usad consummationcm sfficuli in gentibus per-

eece

Dagon jacebat pronus

arcam

mero
ipie

Uomini, » etrcliqua. Jam superius diximusquod arca duo signifieat Testamenla. Philisthiim vcro in hoc ;co gentiles prfefigurantur. Sed dum arcam ad templum suum deferunt, Dagon illorum deus corruit, atque duse palmfe et caput absciduntur. Quid est enim hoc, quod dum area juxta Dagon eonstituitur, mox in terram prosternitur, nisi statim ut testamenta Dei ad gentes pervenerunt, confestim idola qure rieceplum possidebant
1

mansurum. Deinde

sequitur qualiter inito consilio,

quinque anos aureos, juxta numerum civitatum suarum, obtulerunt airie. Patet cnim litterfe sensus, tamen aliquid significationis habet quia
:

qaosdam

significat qui

post

idola

pcenitenliam

gerunt. Illi enim aureos anos atque mures aureodj ad aream Domini oflcrunt. qui per flagella agnita
virtute cjus, pro trausactis peccatis, et

idoloruin

cultura pcenitudinem gerentes, per veram eonfesomnisque error 9imulac.rorum corruit, pnesenliam Uei ferre non sustinens. _ sionem Deo gloriam reddunt. Et licet coacti siuSed notandum est, quia hi qui aream OonStitUunt dium vit;e sua; ad meliora convertunt, cogii"tcs se Qagella Domini atque plagasjnste perpeti juxta Dagon, ut aroa Uei subdita illi fuisset, Hgurara geseerunf gapientium luijiis mundi, qui testaa Domino. 1'inle qiiinquc civitates 1'liilistliiiioiiim, nionta Dei snbdere voluerunt sub suoruin soienquinque corporis sensus, id est visum, auriitum, tia. 111 vero qui Uagon restitueruntinloeumsmmi, gustum, odoratttm. el tactum, liguram habuissa figuram gesserunt eorum qui defensores fui runl non dubium est. Pef hos enim homo, aui betta idololatrise oultus< Nam in manibus Dagon prsBoioperando pra eepta Dei adimplet, aut prave ivem
riestructa sunt,
i

orbem

\

sis

opus

idololalriie

aniputatum.

in

capite

vero

diabolo satisfacit. Sequitur
(i

ejus superbia diaboli abseisa signifioabatur, a
iniiiiim peocati fuit.
tur,

quo

Nnnc ergo
tuiiim
ei

Quod vero

in liiuiiic inveniun-

vum
esl

gcslum

est, ut soilieet

pnelinitum

Susa irioloiii-

afrlpite el facite plaustrum noduas vaccas fetas, quibus non impositam jugum, junglte ifl planstro ct

l.iiri.c

finem agnoscereflt. Limen enim ftnem

recludite

vitulos
el

eardffi
pofletis

dotni.

ToHftfisque
Bl

arrcli-

neris signilicai, id esl

consummationem
per

idoli.

Scu
ad

cam
ipn.

Uomini
Hbjc

m

plastM),

limen
«ultus

significal

fidem,
est.

quam
illuri

idoloiatriee

igitur,

quanquam
,

historin

Berieni
cla*-

destructus

Etiam

perttnet

prtetermittamus

enuclcaiulam

quia

hice

:

:

HS
rius palcl,

ENARR.
lamenne
alioui

m

LIBROS REGUM.

-

IN LIB.

I.

286

lndns esse videatur,quid

A

1'alaistinorum quinque corporis sensus a quibua-

sanctornm drolis, non nostra ponentes, pandamus. Quid igitur vaeea> All"]ili\ loriim arcam Dei gestantes, nisi tislgnitioatioais gorehat moraliter, ex

dam

intclliguntur.

Ex quibus bene Azolus

intcr-

pretatur ignis, illum scilicet signilicans,
«

quocorda
est:

miserorum succenduntur. Dc quibus scriptum

guranisancloruiuacfideliunireniintiantiumsteculo
pra-ligurahanl? quinullumdelictijuguiiitraxeriint,

Omncs
1 1 )

adultcrantcs velut clubanus corda eoruin
.

neque

parcnteko StUdio a proposito religionis preepediUntur, nequeopere, sicut pcr Moysen detaullo
ii

lilius dicilur:

(Jui dicunt patri suo et matri,

Vseis-

cio vos, et ncseierunt IDeut.

xxxm).» Quid ab

dem

vaeois vohobattir

:

saerae Scripturffi pnetende-

» Et Gaza, quae dicitur forliludii ejus, (Ose. v quia iortes sunt adulterantes in malurn; sive diviHa, dc quibus Dominus dicit « Sollicitudines divitiaruni sufiocaut verbum (Mallk. i),» accipiuntur ui quibus contiduut iniqui. Et Ascalon, quffi ponderata sonat, vel iynis homicida, malitiie pon:

quo deprimuntur reprobi. De qua dicitur plumbi sedet, quia iniquitate succensi, ut divitiis abundare possint, homicidia Domini porlant. 1'lauslrum vero illud, in quo area perpetrant. Unde Geth jure sequitur,qure torcular gestabatur, crucis Christi innuebat mysterium.Undo et Veritas ait « Si quis vult post me venire, o interprctatur Signiticat autem tribulationes prffibal sacramentum, cui

omnes

sancti obedientes,

dus,

dum

olitcmperant quasi superimpositam arcam

luiquilas in talento

:

i

abneget semetipsum, et qnatur me (Mattli. xvi

tollat
;

crueem suam et seMarc. vui). » Sed notanf jtee

sentis

vito, ubi

torquentur

electi

ac reprobi. Et

dum
tur,

est

quod ewdem

vaccffi

fuisse

memoransed non

Accaron vero, quse sterililas vel erarficatio dicitur, reproborum significat sterilitatem, qui his vitiis

quia sunt qui plerique in via Dei intrinsecus

insistunt

;

et si in his perseveraverint, eradica-

positi foris carnalibus atfectibus ligantur,

buntur a
tes

tei'ra

viventium. Sed hae quinque civitaoflerunt,

declinanl a recto itinere, quia
in

arcam

Dei portant

munera aurea

quando auro

spiritalis

mente. Ecce venim vaccss Bethsamis pergunt. Bethsamis quippe dicitur dojJiussolis,et Propheta
ait
:

intelligenthe instructi,

ab

his vitiis per pceniten-

«

Vobis autem qui timetis
(Mal.
iv). »

Deum

orietur sol

tiam declinantes, qute in quinque seusibus corpo" ris admittuntur divinis Testamentis se subdunt.

justitite

Si igitur

ad

eeterni solis habi-

itinere

tationem tendimtis, diguum profecto est, pro carnalibus affectibus non declinemus.
est,

ut de Dei

Tota enim virtute pensandum

quod vacca? Dei plaustro supposihe pergunt et gemunt, dantab intimis mugihis, et tamen de itinere non deftectunt gressus. Sio nimirum preedicatores sancti, sic tidelesquique intrasanctam Ecclesiam debent ut eompatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non exorbitent per confessionem.
«

ad mortem, ubi est perpetua et sic se cohibebunt ab iniquitatibus. Sed quod ait juxta historiam « Ab urbe murata usqueadvillam qufe eratabs-

Unde necesse
trislitia

est ut attendant
sterilitas

vera et

:

«
«

que niuroet usque adAbel magnum superquem posuertmt arcam Domini. » Abel magnum civitas
termino

est in
tur,

«
« « «

Sed et satrapae Philistinorum sequebantur usque ad terminos Bethsames. Porro Bethsaruitn? metebant triticum in valle. Et elevanles oculos suos, viderunt arcam, et gavisi sunt cum vidissent. Et plaustrum venit in agrum Josue Bethsamitffi, et stetit ibi. Erat autem ibi lapis magnus.
<i

Israel. Abel magnum idcirco vocaantea Bethsamis vocata sit, sive propter luctuui super viris Bethsamitis ita factum, sive propler distiuctionem civitatis Abel Betmacha, de qua exclamavit mulier sapieus ad Joab, dicens :

cum

«

Qui interrogant, interrogent in Abela

(// R<?g.

xvi).» Sic itaque intelligendum est,

quod ab urbe

« Et

conciderunt ligna plaustri,» et reliqua.
est,

Jam

enim superius dictum
solis interpretaretur.

quod Bethsamis domus Sed nunc quas alia potest in
solis,

hoc loco esse domus
in valle frumenla

nisi

sancta Eeclesia,

murata usque ad villam quffi est absque muro, et usque ad Abel magnum dederunt mures. « Super qtieru, » icl est, super luctum « posuerunt arcam « Domini, quee erat usque in illam diem in agro « Josue Bethsamitis, et fuit ibi donec in Cariathia« rim ducla est. Et percussit depopulo septuaginta
«

a Sole justitke illustrata? Et quidest Bethsamitas

viros, et

quinquaginta millia plebis,
ait

*

et reliqua

metere, nisi doctores Ecclesiffi

" usquequo
«

annonam

verbi

Dei in humilitate tractare? Quis
Et lactum est ex

CAPUT
qua
« Cariathiarim, multiplicati
«
«

VII.

agro Josue, nisi Christus Dominus in Ecclesia sua ? Ligna vero illa plaustri, ipsius Chriest lapis in

die mansit aroa

Domini

in

sunt dies (erat quippe

mysterium non dubium est. Vaccas vero super lapidem immolare, est conversos sanctos a saeculo in Christi imitatione morsti

prsefigurasse crucis

et requievitomnis Israel domus postDominum.» Quod enim dictumest, quiapercussit de populo qui non erant de stirpe Levitica,

annus vicesimus,

tilicare.

septuaginta viros, et quinquaginta millia plebis, pro

Ili

sunt autem ani aurei quos reddiderunt Phidelicto,
:

« «

listhiim

pro Domino Azotus unum, Gaza tmum, Ascalon unum, Beth unum, Accaron

una eademque re inditferenter accipitur. Nam et ex uno Grseco quod est Ako; solet utrumque transferri.
Sed in hoc videtur esse distantia, quia in priore commate versicuM, additum est viri septuaginta sunt percussi. De ipsa autem turba vulgari homines quinquaginta millia, quod ne pateretur (Exod. xx) populus a longe stabat et orabat, solus Moyses as-

iinum.» Azolus enim interpretatur ignis, Gazavero foflUudo ejUS,svre divitias. Ascalon quippe pondera vd ii/nis homieida.GeXhtoreular, Accaron vero ste.
«

?-Uitas vel eradicatio dieitur.

Quinque enim

civitates

»

:

287

AXGELOMI LIWOVIEXSIS MOXACHI
:

288

cendit ad Dominuui. Unde in Hebra?o ita habetur « Et percussit de populo septuaginta viros, et qninquaginta millia viros a hos septuaginta viros ju;

A

colles vero minores. mnjores anims sunt Seu etiam Gabaa, ubi Eleazar filius Aminadabsacerdos constituitur, ut custodiat arcam Domini, inteste,

dices, septuaginta

Hebr.ci

intelliguntur,

quorum

terpretatur collis, vel sublimitas. Eleazar adjuto-

menta

quinquaginta millia viris compasicut et de David dicitur (/ Reg. xvni). rantur «Quia tu unus pro decem milhbus computaris. Quod dictum est: < Quia ex qua die mansit arca
et gloria
:

rium dicitur et bene qui custodit arcam Domini, adjulorium inlerpretatur, quia sancti viri quidquid boni habent, non ad se, sed ad Dominum referunFiiuciam talem habemus tur. Inde Apostolus
:

:

<•

Domini Caiiathiarim, multiplicati sunt dies: erat quippe annus vicesimus, » et leliqua, jam ad octavum usque aunum regni David, quamlo eam, congregata populi frequentia, in Jerusalem adduxit,
sint [auni] computandi. Invemtur namque in sequcntibus quia temporibus Saulis fuerat ablata de hac civitate, et allata in castra pugnante eoadver-

per Christum ad Deum, non quod sufficientes sinms cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed
sufficientia nostra e\

Deo

est (/ Cor. ni),» et reli-

Cariathiarim, qu;e interpretatur villa silvaiuin, signilicat sauctam Ecclesiam, ex multitudincgentium collectam. lu qua postquam Testa-

qua.

Verum

mcntum
B

mausit, multiplicati sunt justi.qui ab ipso
illuminati
sunt. liaalim habentes, sive

sum

PhUisthaeos. Sic etenim scriptum est
:

:

« El ait
ivj.
o

velut dies

Saul ad Achiam

Applica arcam Dei (/ Reg.
illa,

Erat enim ibi arca Dei in die
Et quia constat (// Reti.
vi),

cum

iiliis

Israel.

ascendentes, aut superiores interpretatur, quem fihi Israel projecerunt; pariter cum Astaroth, idola

quod DaviJ eainiu Jerusaleni adduxerit cultam de domo Aminadab, in quam nou illata esse perhibetur, restat intellig;,
quia in diebus Saulis relata de castris, et in praefata remansit illata civitate, unde denuo, regnante
David, afferetur in Jerusalem. Estergo sensus memorataj seutentire, quia ex qua die mansit arca
in Cariathiarim, erat

gentium

siguiticat, quse

projecerunt credentes ex
videns

gentibus, post susceptionam arc.e Testamenti Seu

qui vetus lsracl a se

est, id est vir

Deum,

aufert

facturam malignorum spirituum, hoc enim interpretatur Astaroth. Aufert jactantiam
atque siiperbiam et
Christi
«

omnem

sic servit

Deo soli.quia

«

nulla

societas est lucis ad tenebras, nec ulla conventio

annus vicesimus, cum eam

ad

Belial (/ Cor. vi).»
:

inde transferri temporibus Saul causa belli contingeiet.
est

Denique,vicesimo peracto aiino, translata a Samuele in Masphat. Et de Masphat traiistuleet Saul, iu

autem Samuel Congregate universum « Israel in Masphath, ut orem pro vobis Dominum. «EtconvenerunlinMasphath.hauseruntqueaquam,
Dixit

runt eam, Samuel
lata est a Saul iu

< et efluderunt in eonspeetu Douiini, » bt reliqua, Galgala. lnde trausXobce, de Nobee in Gabaa, de q Hiceuim.si pnesuniptionon videatur(quia nou pleliabaa ad Aiud domum Obededon. lude transtuht in nius intelligimus) quid est, quod aquam hauserunt Sion. De Sion transtulit eam Salomou in Sancta et etfuderunt in conspectu Domiui, quid Hebraeosanctorum, vel certc vicesimus erat annus, cum rum traditio sentiat, sicut in quibusdam codicibus adhuc omuis ilomus Israel quievisset post Domilegimu- mserere nisi sumus.Traduntenim quod conum, abjectis idolis videlieet, illi soli serviens. ram Domiuo in eadem aqua maledicta congesta Quod in sequentibus dicitur: « Abstuleruut fihi sint, et sicut in lege mulier zelotipa hausta aqua Israel Baalim et Astaroth.et servierunt Domino soprobabatur, ita et hic idololative hac aqua probati li.» Quod ea facta sit toto tempore pnesulatus Sasunt. Hi videlicct, qui se i.lola coluisse penitus demuelis, qui, Josepho teste, duodecim annis comnegahaut.TraJuntetiam, quod quicunque idololapletus est, et primo tempore regui Saul, qui, eotrahancaquamgustasset,labia ejusita sibiadnseredem historico affirmantc, viginti annis tenuit, nulrent, utnequauuamea ab inviccm separarepo^set. lus sanctae historiffi curiosus ignorat. Xamque postHoc indicio idololatria deprehendebatur, et intertimodum cum recessisset Spiritus Domini a Saule, ciebatur. Quodetsequentia demonstraut, ineo quod et agitaret eum spiritus nequam, maxime ad perait: «JudioavitqueSamiicl lilios Israel inMasphath.» sequendum David innoxium et justum, necesse Judicare hoc in loco, idololatras secundum legem erat partem militiie vel plebis ejus nullam, malimorti tradere dicit. Diciint etiam quod hoc modo tia? illius exstitisse complicem. His juxta historiam Moyses idololatras, qui vitulum fecerant, probavepraelibatis, quid mystice signiiicet, quod arca verit,quando arripuit vituluin et combussit, oontrivitnit in Cariathiarim, et intulerunt eam in domum que usque ad pulveniii. ct sparsit in aquaui.etdcAminadab in Gabaa. et ex qua die mansit ibi muldil ex eo potuiu liliis Israel. Nos jam illorum delitiplicati sunt dies, enucleare conabimur. Amninaramenta omitteiites,quia utrum verum sit ignoradab eniu:, in cujus domum veuit arca, pater meus mus, simpliciter intelligimus, quod tam sancto spontaneus interprctatui'. Signilicat [loimlum genviro convcnicbal ut plebem sibi commissam, in tium.cuiDominusPalcigratiamiesUnicnticontuht. justilia et veritate, et summa prudentia guberuaQui cum Psalmista dicere potcst: «Voluntarie saret. Ceeterum quid Bgura significet, intimace brecnlicabo tibict confitebor nomini tuo, Domine, quo. yiter aggredimur. Hasphath cuim quo congrega,

niain

bonum
«

est (l>sal.

liii). »

dicitur, et

anunas

signilicat

Cabaa vero collis humilium de quibus

lus est Israel, ubi ct

aquain hausit, in oonspectu

dicitur:

Suscipiant montes

les justitiam

paccm populo,et col(PsuL L\xi;.»Montcs cnim,Augustiuo

Domini, interpretatur intentio, sanotam signiticans Ecclesiam, ubi vera est intentio, quaa melius
potest per

ipsum Masphath

iiitclhgi, in unitate

li-

:

289
dei. sul)

ENARR.
uovo sacerdotio, collcctam
:

1N I.IBROS

REHUM.

IN LIB.

I.

290

aquas laory-

A

nianiiii hauriens, et persatisfactionem pcenitentiee,

eas in conspectu Uomini effundens.

Quod autem
cst

autemait:«Ei-atpaxinterIsrael et Amorrhaeum, » lioc in futuro intelligere dabatur, quia postquam pcr passiouem Domini aereee potestates victae cesserunt, usque populus ex
davit.

Samuel propheta
casse videtur,

in

eodem

loco,

hoc

phat, populuni Israeiiticum judicabat,

in Mashoc indi-

circumcisione videlicet

etpiaeputio credeus, in civitatc tidei sibi concor-

quod oionis

preedicator spirituahs,
s'udet,

eos lideles

maxime docere

quos

in

intenpatiiae

quens. Et Apostolus
facti

tionem contemplationis atque ad
ccelestis intentos esse pcrspexerit.

amorem

Amorrheeus interpretatur amarus, vel lo« Vos qui eratis longe, ait estis prope in sanguine Christi. Ipse est enim
:

pax nostra, qui fecit utraque unum (Eph. u), » et reliqua. Iste est Samuel qui invocavit Deum, sicut ascenderunt satrapee Philisihinorum ad Isin sequentibus legitur, exaudivit eum Deus, et in « rael. Quodcuniaudissentfllii Israel, timuerunt a tempore messis pluviam impetravit. Pluvia enim « facie Philisthinoruui, dixeruntquead Samuelem in sanctis Scripturis verba sunt Evangelii, sive « Ne cessespro nobis clamare ad Dominum Deum legis. Sicut et Moyses dicit o nostrum, ut salvet nos de manu Philisthinorum. « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros « Tulit autem Samuel agnum lactentem unum, et « obtulit illum holocaustum integrum Domino. g verba mea (Deul. xxxn). » Hanc igitur pluviam dedit mundo Christus in tempore messis, id est Agnus hic iD typo oblatus populo Dei victoriam quando gentes colhgi oportebat, ut sicut frumenpraestitit, quia videhcet per passionem Christi im« Et
: :

•>

mundis spiritibus superatis, pax reddita est tidelibus. Unde et in sacra historia subjungitur « Factum est ergocumotlerretholocaustumDo:

tum
«

horreis, sic

mtra

Ecclesiae

sinum congrega-

rentur.

« «
«

mino, Philisthhm iniere praelium contra
Intonuit

lsrael.

« suae, et ibat
« «

autem Dominus fragore magno
et

in die illa

Judicabat Samuel Israel cunctis diebus vitae per singulos annos circumveniens Bethel, et Galgala, et Masphath, et judicabat Is-

super Philisthiiui,

extemiit eos, » et reliqua.

sanctae Ecclesiae, et ut hoc mamfestius pateat, manifestemus clarius Bethel enim, quae interpretatur domus Dei, sanctam signilicat Ecclesiam quae PhiUsthiim, et caesi sunt a tiliis Israel. Quia videdomus Dei dicitur, in qua Dominus sua gratia vilicet immundi spiiitus, prtedicationibus sanctorum „ dehcet in mentibus electorum habitare dignatus cedentes, a facieeorum discesserunt, quodplenius « Et inambulabo et inhabitaest. Juxta quod ait Unde Bethin ecclesiastica historia declaratm bo in eis (77 Cor. vi, Lev. 26). » Unde et Galgala,
:

Tunc enim Dominus fragore magno intonuit, quando per sanctos apostolos sonum praedieationis « Intonuitdecceemisit. Juxtaquod scriptum est lis Dominus, et Altissimus dedit vocem suam (Psal. xvn). » Sed dum ista intouuit Dominus, exterruit

Non enim vaoat a myquod Samuel insupradictislocisconveniens judicabat Israel. In hoc enim typum tenuit doctorael in supradictis loeis. »
sterio

rum

:

:

-

.

domus agnitiodomus agni, Ecclesiam prasflguravit illius « Ecce Agnus Dei, ecce qui de quo Joannes ait tollit peccata mundi (Joan. l). » In qua, et a qua Ecelesia, Domino favente, immundi spiritus supechar, ubi ctesi sunt, interpretatur
nis, sive
:

quse interpretatur revelatio,

eamdem

signilicat

Ecclesiam, de qua Dominus
vel tres congregati in

dicit.

«Ubifuerint duo

dio

nomine meo, ibi sum in meeorum (Malth. xvm), » videlicet per gratiam
El

suae revelationis ac praesentiae suae Divinitatis.

rati sunt. Et

bene

ait

:

«

Persecuti sunt eos usque
»

ad loeum qui erat super Bethehar,
pretatur
tores

quae intererror
Se-

domus

agnitionis, quia tandiu praediea-

Masphath, quas interpretatur inlentio, bene sequitur quia videlicet in supradicta Ecclesia sancta Dei, est pura in mentibus electorum intentio, qua
:

persecuti

sunt,

quousque

omnis

semper

esurit, et anhelat

ad Deum.

In

qua Samuel
doctor
fi-

expurgaretur, et vere Deus
quitur
:

agnosceretur.

propheta judicat
tur,

filios Israel, videlicet ut

delis fldeles in Ecclesia decernit.

Unde bene

dici-

« Tulit « «

eum men

inter

autem Samuel lapidem unum, et posuit Masphath et inter Sen et vocavit no; :

quod revertens

habitat in

Rama

Samuel, ubi

erat
tur,
lis

ejus

Lapis adjutorii,
inter
et

»

et reliqua.

Lapis

domus ejus.quia videlicet hoc indicasse videquod omnis eeclesiasticus doctor, vir spiritasemper
in altitudine

enim

iste,

quem Samuel
:

Masphath, quae indicitardenliitm,

in Ecclesia, licet

conteminterpre-

terpretatur intentio

Sen,

quod

plationis (hoc

enim

significat

Rama.quae

ob signum victoriae posuit, quem alium nisi Dominum nostrum Jesum Christum praeflguravit ? qui secunduni dicta prophetarum inter inventio-

tatur excelsa mente), habitare delectetur, per

ac-

nem Veteris Testamenti.et Evangelii praedicationem
positus, fidehbus suis contra adversarias
tes

potesta-

tamen compassionum, ad inflrma membra Ecclesiae condescendere non renuit, et quasi populum lsrael judicat, dum creditam sibi plebem, ad tenendam unitatem fldei. et caeteras virtutes opetiones

dimicantibus auxilium praestat. Ipse enim praeflgurabatur in lapide, propter firmitatem ipse
:

randas, suaexhortationeinstituitetdocet

:

seu qui

judexalienidelicti efficitur, et judicium exereet in

significabatur in agno, propter innocentiam: sive,

quia pro nobis est immolatus. Quod autem ait « Hucusque auxiliatus est nobis « Dominus, » ostenditquia quicunque hos terminos transcenduut, sicut haeretici, auxilium Dei non merentur. Quod
:

domoDei:nonproptereaetmalevolamente, sedsecundumquodsacraScripturarevelat,agere debet addomumpropriipectoris et conscientiae tandem redire, et hostias bonae voluntatis Deo immolare.

»
59)

ANGELOMI EUXOVTENSIS MONACHI.

292
christi

CAPUT
c<

VIII.

A

unctionis sacramentuni, in typo Salvatoris

Congregati ergo universi majores natu lsracl. venerunt ad Samuelemin Ramatha. dixeruntque
Ecce tu senuisti.et filii tui constitue nobis regem, ut judicet nos, Quid enim significabat quod seniores Israel,
:

sunt appellati. (Jnde
fijaxer&t

el
:

David
«

iit

ad

eum

qui se
timuisti

Saul oeeidisse

Quomodo non

« ei

non ambulant

in

manum tuam
i)? »

mitleie in cliiistuui Domini(// Retj.

« viis tuis,

etc.

reprobato Samuele propheta, regemsibi petierunt, nisi hoe quod in adventu Salvatorisimpletumesse

quando scribre et Pharissei, repulDomino Jesu Christo vero sacerdote, regem siNon habemus regem nisi bi elegerunt, clamant Csesarem (7oan. xi\). » Unde Samuel, qui interpretatur nomen ejus Deus, reprobatus a senioribus Israel, Dominum ac Redemptorem significat, Saul vero, qui dicitur petilus seu pelilio, suo quod a
cognoscimus
so
:
: <•

Sed bcne ait, quod ab humero sursum SauJ supereminehat omnibus, juxta spjritalem intelligentiam, quia caput nostrum sursum est supra nos quod est Christus. Et bene dietum « Non erat mclior illo >, et Psalmista « Quis in nubibus wqua: :

bitur, aut qnis similis erit

lAXwm.i
spiritalis

Deo Filio Dei ? « (Psal. non seriem historiae secut intelligeptiffi sensum conlinuatim descriHic cniin

bsre eonati sstmus. Cssteram quia

preteraiisimus, ad
«

param historiam sam insiauand«m apostro])hcn
: ;
:

facere decrevhnus. Ait
Dixitifuc

Barrabas intelligitur, B popido postulatus quem dimitti sibi petierunt qui Saul Slius Cis, iilegitur,
:

«

enim taora historia Sanlad pueramesmn Ecccibimus quid leremus ad virum Dei ? » et reiiqua. Non
de quo puer
ait,

lius Abiel, fuisse legitur.

Cis
,

durus

vel vomens. Abiel vero

enim interpretatur ater meus dicitur,

cniiu putabal Saul sibi asinas a Sauiui-Ic aliter indicari, nisi pretio divinationis,

quorum nomintim interpretationesad duritiem, et ad vomitum malitiaj Judreorum pertinent, qui,

cum
«
«

a Saule audisset
:

:

Panis defecit

in sitarciis

nostris

Deum Patrem
:

confitentes, Filium in passione
:

ne-

Ecce inventa est in
argcnti,

manu mea

quarta pars

sta:

gavernnt, dicentes

Tolle hune, et dimitte nobis
l'i

Barrabam non intelligentes, quia qui negat lium negat etPatrem, qui misit illum.
CAPP.
« Tulit «

demus homini Dei. » Ideo ail Quid feremus ad viram Dei ? Quod autemSauli interis

quirenti de Yidente, responderunt dicentes
« Festina

:

IX et X.
olei, et
effuiiit

«

nunc, hedie enim venit in civitatem. quia sacrificiumest hoilie populi in excelMi. » S,iintelligitur,

autem Samuel lentieulam

erificium in hoe Joco, prout aliqui intelligi volunt,

super caput ejus, et deoseulatus esteum, ctait: Ecce unxit te Dominus super hrereditatem suam « in princippm. » Seiendum est quod Saoi non unius semper persona- gestavit figuram, sed aliquando Jud.Torum typum, ob superbiam, et ad«

prandium
populo
, (

quod prseparaverat Samuel
:

in

Kalendis, quia sequitur
est

«

Neque enim comesturus
qui
vocati

populus, donec
hostioe,
»

« ille
t

veniat, quia ipse benedieet

et

dein-

versus

Deum
et

invidentiam,
futuro

sicut

superius
:

teti-

gimus,

in

demonstrabimus

aliquan-

do Domini

nostri

Jesu Christi, propter unctioet
«
|

nem
ter est

regni,

atque altitudinem statime,
lsaias
ait
:

propix). »

Oeeteram si quis simplieiter de hos'iis immolatis. ac sacrificiis intelligere voluerit, nos non inhibemus. Dixitque Samuel ad Saul « Ascende ante me in excclsum.ut comedas mestmt.
:

eeps comedent

principatum. De quo
principatus ejus super

Pactus
propter
ti

humerum

ejus hu.

Aliquando vero principem
in sequentibus declarabitur

sseculi hujus,

et dimittam tc mane. ct omnia qu.c supt in corde tuo indicabo tihi. » llic cnim si nondisplicuerit, sicuti soriptum invenimus, traditionem Ju«

cum

«

elationem cordis ethumilium oppressionem,
;

nt

sed in hoc loco,
Sicut

ubi

a Samuele

unctus legitur, ipsum Cfaristum Dodcsignat.

minum scilicet Salvatorem Saul, cum asinas patris sui
ret, in

enim

qu;e
:

deerant quasre-

regno assumptus
et

est

simili

Dominus
tre

Salvator noster,

quoque modo postquam a Pa-

daeorum inserere prassumimus. Erat enim in corde Saul (sicut ipsi tradunt) quod rcx futurus esset, quia viderat per visum se 111 vertice arboris colloqua; visio signum regale erat. Deniquc ii<>n cari tanlummodo de asinis quas perdideral in tractabat, quia cum dictum sit Et omniaqussunt in corde tuoindicabo til>i. statim per partem con; :

ad oves qua? perieranl doiuus est, super cunctum populum suum ab eo in regem tantum constitutus « Ego autem constitutus sum est. Sic ipse ait rex ab eo supcr Sion montem sanctum cjus(Psal. n, Marc. xxiu) » hoc enim prffifigurabatur per
suo missus,
Israel venire dignatus
:
:

junctionis copulativam, et distinguendo copulavit

diccns
«

:

Et de asinis

quas perdidisti nudiustertius ne
quia inventi snnt.
»

« sollicitus sis.

Et illud

:

«

Et

asinas propter simplicitatem,

propter innocentiam.
sicut superius legitur,

quod et per oves Armus qucm Saul accepit,

nonnc tihi et « omni domui patris tui. »Tales enimcthujusmodi Iraditiones .lud.eorum, de apocryphis liln-is corum
« cujus erunt o]ilima

quasque

Isracl f

prolat.Tsunl, quossecumreconditoshabcnt.qti.T
iuxli
inr.
is

in

mini nostri quem quia a Deo Patre unigcnitus Filius spiritade quo Psalmista li unctione delibutus lcgitur « Proptcrca un\it tcDeus.Deus luus [Psal. m.iv), » ct rcliqua. Omncs cnim retro olim reges Israel, ob
dicitur,
: :

principatum significat Doaccepit. Qui a Samuele unctus

non halicntur. Etideoaquibusdainrecipiunpropterea ut
illos

approbent, sed ea quae

necessaria sunt,ad confirmandum recipiunt. Quod

Paulus Apostolus in Epistolissnis iTit. i. / Cor. non solum de Rebrseorum Hbris apocryphis, vcrumcliaiu e\ pnelarum ac comicorum gcntilium
ri

xv),

J93
uhi

KNARR.

IN

UBROS REGUM.
«
«


\iri

IN LIB.

I.

204

opportunum vidit, exompla protulit. Non ut A omnia ooruni eominenta approbaret, sed opportuna uhi lieccssaniim vidit, inseniit.llinc ost quod
Judas apostolus in Bpistola sua c\ iisdem libris exeniphun inlulit, dicens « 1'rophctavil autem dc his septimus al> Adam Enoch, dicens: Ecca vcnit
:

ceepit

advcrsum Jabes Galaad. Dixcruntque om:

Quod cx pranlictis libris sumptuin cst, sed quia rerum est, non est rejicicndinn. Non tamen omnia approbanda sunt, Sed
u).»

Dominus in sauctis contra omncs (Jud.

niilliluis siiis

iaeere Judicium

Haboto nos fasderatos, Jabes ad Naas vicnms libi. Kt respondit ad eos Naas Am« monites ln hoc faciam vobiscum fedus, ut « eruam oninium vestruna oculos dextros. » Vcrum quia historia est, gpiritalem intelligoiiliam brevissima insinuatione enuclearo aggrcdimur. Naas enim, qui intcrpretatur serpens, signilioat diabolum non solum quia lubrious et tortuosus est, sed quia primum hominem pcr serpentem dece«

ncs

ct sim

;

:

neoessaria aooipienda. Sic ctiam traditiones non-

pit.

Ipse ascendit

ad pr»iiandum contra Jabes, qui
diabolus semper senet bonitatis

nulhe opportuno assumendffl sunt.
«

interprotatur sensus, quia

Cumqiio

ahioris inde,
ait, «

et

ultra transieris, » et

sum

reliqua iisquoquo
«

invenientte tresviri ascen-

auferre ab hominibus conatur. Galaad vero, qui dicitur acervus

divinffl

cognationis

dentes ad

Deum

nis iliant in Bethel;
« Post hfflc
ii

testimonii, illos significat qui eruditisunt in Ecolecausa oratioubi Jaeob lapidem erezerat. g sia testimoniis divinarum Scripturarum. Quorum oculos doxteros eruere cupit, videiicet illuininatioveniens ad collcm Dei, ubi est statio
in Bethel.» Hi viri
»
«

1'hilistlunorum.

Collis Dei locus erat

ubi pro-

nem
berat

fidei, et

praedicationis auferre satagit.Sed hos

phetffl habitaliant.
«

angelorum seu prtedicatorurn suorum qui inBesech populum « ceinlontiiim de excelso, ipsosque prophctantos, « et insilict in te Spiritus Domini, et prophetabis enumerat. Besech enim egestas interpretatur, quia in egcstate prresentis vitae novit Dominus qui sunt « cum eis, et mutaberis in virum alium. Quando ejus. Et apud ipsum est certus numerus electo« ergo evenerint signa hasc omnia tibi, fac qurerum, quos ad praeliuin contra diabolum excitat. « cunque invenerit manus tua, quia Dominus teNam possumus ad hasreticos referre, qui populus « cum ost et insilict in te Spiritus Domini, et proest meeroris,quoniamgaudiumSpiritus sanctinon « phetabis oum eis.» Prophetasse eum ibi Judmi habent. Disponit eorum perversitas in hoc fffldus dicunt de futuro sreculo, et de Gog et Magog, et de cum populo Eeclesiee, ut eruat oculos dextros, id prjemiis justorum, et poena impiorum, Natn quia est sensum vel visum sanse orthodoxae fidei aufeSpiritu Domini impulsus prophetavit, de adventu rat. Et vuit ut sinistrum habeant, id estperversum Christi et salute hominum prophetasse non duc sensum, et prava sentiant. Sed populus fidelis acerbium est. vum testimonium divinarum Scripturarum conge« Quando ergo venerint signa hasc omnia tibi, rit, unde suis hostibus resistat, emittit in univer« fac qusecu