1*f

»M,

^^'''^iiiiiiiSji":

''ft!'r-.i

'«;vv''

t"i:'|:^':v:
':i;i;..:^^,',i'('';t::

/'K*;f?HV'i'
^Wi'r(.v1f'Klt!t£i-':'

•^•^^;Sl''

!

fe-:

iia.'.:,;&Ns;::t;

;'•:

H'^''i''

5.'?

Digitized by the Internet Arciiive
in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur117mign

PATROLOGIJ^
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, (ECONOMIGA,

OMMIM SS.

PATROI, DOCTORLM SCRIPTORCMQLE ECCLESIASTICORDM.
SIVE LATINORUM, SIVE GR^CORUM,

QUI AB jEVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII III [ANNO 1216) PRO LATIMS ET CONCILII FLORENTINI {ANN. U39) PRO GR.ECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHROIVOLOGICA
OMNIUM QU^ EXSTITERE MONUMENTORUM GATHOLIG^ TRADITIONIS PER QUINDEGIM PRIMA
ECGLESIiE SiEGULA,
9VXTA KDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENffER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; 0MNIBU3 OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUvE TRIBUS NOVISSIMIS S^CULIS DEBE.NTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA; INDICIBUS PARTIGULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES alicujus momenti subsequentibus,donata; capitulis intra ipsum textum rite dispositis, necnon et titulis singularum paginaBUM marginem superiorem distinguentibus subjectamque materiam significantibus, adornata; operibus cum dubiis, tum apocryphis, aliqua vero augtoritate in ordink ad traditionem ecclesiasticam pollentibus, amplificata
;

J&tJvJENTIS

et amplius locupletata indicibus auctorum sigut et opkrum, alphabeticis, chronologigis, statisticis, syntheticis, analyticis, analogicis, in quodque religionis pungtum, dogmaticum, morale, lituroigum, canonicum, disciplinape, historicum, et cuncta alia sine ulla exgeptione; sed pr^sertim duobus indigibus immensis et generalibus, altero scilicet RERUM, quo consulto, quidquid non solum talis talisve pater, verum etiam unusquisque patrum, ne uno quidem omisso, intuitu conspigiatur; altero SGRIPTURyE IN quodlibet thema scripserit, uno sacrie, ex quo lectori comperire sit obvium quinam patres et in quibus operum suorum logis singulos singulorum librorum s. scriptur^ versus, a primo geneseos usque ad novissimum apogalypsis, commentati sint;
facile anteponenda, si perpendantur characterum nitiditas, pebfectio correctionis, operum recusorum tum varietas, tum numerus, forma voluminum perquam commoda sibique in toto patrologi^ degursu constanter similis, pretii ekiguitas, pr>4esertimque ista collectio, una, methodica et chronologica, sexckntorum fragmentorum opusgulorumque hactenus hic illic sparsorum, primum autem in nostra bibliotheca, ex operibus et mss. ad omnes ^tates, locos, linguas formasque pertinentibus, coadunatorum.

editio accuratissima, c^terisque omnibus chart^ qualitas, integritas textus,

SERIES LATINA
IN

PRIOR,

QUA PRODEUNT PATRES, DOGTORES SGRIPTORESQUE EGGLESIiE LATINiE A TERTULLIANO AD INNOGENTIUM III.

AGGURANTE
SIVE

J.-P.

MIGNE,
EDITORB.

Bibliothe<^ae^ Cleri universse,

CURSUUM COMPLETORUM

IN

SINGULOS SGIENTIiE EGGLESIASTIOE RAMOS
>«««4

PATROLOGI^ TOMUS

CXVII.

HAYMONIS TOMUS SECUNDUS.

a»ooa«H

PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCGESSORES, IN VIA DIGTA AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE DU MAINE, 127.
:

1881

E\

typis societatis dictae Societas

impressionis et librariae admiDistratioDiim viarumqae ferrataram,

PAULO DLTONT.

Parisiis, io via dicta

Jean-Jacques Rousseau, 41.

(Cl.)

82.6.80.

IHE

INSTITUTE OF MEDIAEVAL STUDiES
10

ELMSLEY PLACE
5,

TORONTO

CANADA.

r

1^01

S^CULUM

IX

HAYMONIS
HALBERSTATENSIS EPISCOPI

OPERA OMNIA
EX
VARIIS EDITIONIBUS INEUNTE

S^CULO SEXTO DECIMO COLONIiE DATIS AD PRELUM REVOCATA ET DILIGENTISSIME EMENDATA
PRJE.iaiTTL:iTLR

EBBONIS RHEMENSIS, HARTiMANNI MONACHI S. GALLL ERM.\NRICI AUGIENSIS MONACHI, ERCHAMBERTI FRISINGENSIS EPISCOPI, NITHARDI S. RICHARH ABBATIS, AMULONIS EPISCOPI LUGDUNENSIS,

SCRIPTA QVM SUPERSUNT
AGCUPuANTE
CURSUUM

J.-P.

MJGNE,
KAMOS
EDITORE.

RIBLIOTHECiC: CLERI UHIVERSiC:,
SIVE

COMPLETORUM

IN

SINGULOS

SCIEISTI^E

ECCLESIASTIC^

TOMUS

SECUNDUS.

PARISIIS,
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES, ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES, IN VIA DICTA AVENUE DU MAINE, 189, OLTM CHAUSSEE DU MAINE, 127.
:

1881

ELENCimS
OPERUM QU/E
IN

HOC

TOIVIO CXVII

CONTINENTUR

IIAYMO HALBERSTATENSIS EPISCOPUS.
{Operum primce partis continuatio.)
Enarralio in duodecini prophetas minores
Col.

9

— — —

in Cantica canticorura

295
361

inD. Pauli Epistolas
in

Apocalypsin

937

MOXITUM.
Nonnullorum instarmedii aeviauctorum, nosterHaymo, citans Scripturas, versus leviter immiitatos, imoaliquotiesoblruncatos in niedium frequenteraddiicii. Resita evenit, sive, memoriteretBibliisprocul ab oculis, ssepius scripserit; sive ex Hebr?e3 vel Graeco lextu libros sacros interpretatus fuerit; sive tandem versussuoshauserit ex veteri versionenobisincognita. QuidquiJ sit, demore noslro, scripta Haymonis, sicut ca?terorum, integra reverenter servavimus, quotiescunque sensus manifeste erroneus non nobisapparuit. PorroMonitumistudplanesufficiet neconturbetur attentus et intelligens lector, quandoaliquiddisciiminisin nostra edi'.ionecum Yulgata percipiet. Praecedenti volumini necnon et praesenti sequentique valeat haec monitio.

IlAYllOilJIS
HALBERSTxVTEXSIS EPISCOPI

OPERUM PRIM^ PARTIS CONTINUATIO.
ENARRATIO
IN

DUODECllI PROPIIETAS

MIMES \

AD CA\'D1DUM LKCTOREM.
Sunt inter proplietas postremos, duodecim vulgoAdam verborum congeries, lecturienti sese primum minores prophetse appellati, non tam argumento et offert, ita in erucndo sensu immensus labor et in errorem proclivis et lubricus, identidem enarratori vaticinii decursu quam elocutionis modulo etsententiarum compage a majoribus differentes. Nam qu» impendet, ut personarum verba subinde mutantur ; ut historiiT3 ordo confunditur, ut minte temperantur majores, concitatiore divini numinis lutita dicam) consolationibds, ut sedationibus mitescunt irse, ut oestro stimulati, longo verborum ambitu. variissenigmatum figuris, et personarum crebris mutationibus medicamentisverberadeliniuntur,ita sententiarum, quas ad prophetce scopum pertinent, difficilis est et effuderunt htec quoque minores, quibus gratioe plaplena discriminis consai-cinatio. Quare factum est, cidior instinctus adfuissecreditur.angustioribus peut pauci in enai*randis prophetis oleum et opera riodis et perbrevioi-es obscuritatum anfractus comimpendeiint, nonnulli etiam avi-Toi; /cpcyi iquod diplexi sunt. Porro prophetiam non humana mens citur) in illorum explanationem pervolarint. Apud suapte natura per humanam sapientiam deprotnit,' Gia^cos Apollinarium Laodicenum commentariolos sed Spiritus sanctus (ut Seduiius ait) per gratiam in prophetas reliquisse testatui" U. Iheronymus, veloquentis dictat. Ebt enim (siSuidam audiamus) prorum ejuscemodi, ut sensus magis tangant quod exphetis peculiare, to Tf^v yAdiTTav -aps/a-.v j-ojpyov plicent. Cuderuntquoque iibros in prophetasOrigeTf, Toj IIvcj[j.aTo; /ap'.-:'.. Quo fit ut prophetas enarnes et Ilidymus, sed tales ut B. Hieronymi palato rare nemo possit, nisi divino quodam afflatu excitenon satisfaciant. Post Hieronymum apud Latinos tur perinde ac nemo prophetiam eloquitur, nisi plerique hanc provinciamsusceperunt,c8etei'um non Spiritus sancti inflammatione calescat. Apud Platonem Socrates disserit ivOoja-.aajj.to agitari non solum asquali, neque eruditione et judicio, neque auspicio et eventu. Inter hos est Haymo episcopus Halberstapoetas.ut egregia carmina conficiant.sed etiam poe-

taium interpretes, ut reconditos sensus aperiant, figuratas locutiones commonstrent, ordinem Instoriarum digerant, et natura^ miracula, vitie cultum, morumqueornaraenta, fabularum lenociniis et integumentis adumbrata, diligenter acscduio exponant. Qui ergo fieri potest,ut interpres sineDei prcccipuo afflatu sitexplicaturus divinumoracuIum,quodcitra praesentis numinisimpulsum propheta effari non potuit
?

tensis
viri

quem si quis cum aliisconferat.admirabitur sanctitatem, cominendabit diligentiara, suscipiet eruditionem, deosculabitur pietatem, olfaciet spiritum propheticum,quo imbutos esse oportet propheiarum pa'}ojooj; et enarratores Quod ad historiae veritatem pertinet sagaciter vestigavit quod ad aII(>goriam, firmissimis Scriptura^ testimoniis communivit quod ad ordinein perturbatuin, clarissiraa
; ;
;

Isaias testatur visiones esse verba libri signati
si

;

serie illustravit

quem

quisdederitscientilitteras.dixeritque: Lege,
:

Signatus est enim sin deLege, respondedei it nescienti litteras, et dixerit solationibus, consolationes dispescuit a revocationiNescio litteras. Joannes se vidisse librum ait bit scriptum.intusetforissignatum sigillis septem quem bus, discriminavit eaqua^duabus tribubus (hoc est, nemo aperire, cujus signacula nemo solvere potuit. populo Judaico) impendebant, ab illis qua3 decem Osee voluminis suiobscuritatem agnoscens.scripsit: tribus, sive plebs Israelitica, exspectabant. IntersQuis sapiens et intelliget ista, intelligens et cogno- tinxit luculenter quai ad orpus Christi verum refescetea? Cui su( cinit Jeremias, dicens Quis est vir p runtur,incarnationem scilicet,nativitatetn,fugam in ^gy[itum pra:dicationem, passionera,ascensionera, sapiens qui intelligat hoc, et ad quein veibutn oris Domini fiat, ut annuntiet istud ? Quod si prophetipe etc.abiis quie de corpore Chiisti mystico pt^cdicta librum signatum nemo solvit, nisi leo de trihu Juda, sunt, de Ecclesia, de vocatione gentiuin, de insulla radix David,siprophetia,Scriptura} ptopriainterprehcereticorum, de extremi judicii severitate,debeatotationc (ut B. Petri verbura esti non fit, si voluntate rum prcemio, de dainnatorum leterno supplicio. huinana nunquain allata est prophetia, sed Spiritu Queraquem igiturnonpudebitpigebitve isthaecexmisancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines.quis noribus prophetis perdiscere, is hunc lihrum parvo non videt quemadmodura imprimis arluum, sic numisraatecoemat et sordida pecuniola aucupetur quoque periculosum esse, in [)rophetas elucubrare (ut ille ait) aocia; •/.':r,o.a TiaiojTaTOV. Vale. commentaria?Nempeinquibus,ut inconcinna quae-

respondebit
:

Non possum

;

quod ad rerum gestaruminvolucra, miro quodam artificio evolvit quod postreino ad verborum tricaset sententiarum nodos,docte simul et feliciter enodavit. Secrevit comminationes a con;

;

:

:

"

Recudimus juxta editionera Colonionsem anni

torpio. cive et bibliopola Coloniensi, pridie

Nonas
i;e-

1529.

Ad calcem

libri legitur

:

«

Goloniae,

apud Eu-

Augustas anni 1520, Adolpho Rincho, Arnoldo
genio coss.
»

charium Gervicornum,procurante M. Godefrido Hit-

Patrol. CXVII.

i

u

HAVMONiS HALUEUSTAT.

EPISU. QPP.

PARS

1.

COMMENT.

BIBL.

i^

]\
CAPUT PRIMUM.
.

OSKK PROPIIETAAI
A
liquerunt fontem aquae viva?,et fodenint sibi cisterpas, cisternas dissiputas, qUiT continere

VerbuipPon^ini,quoc^factpiQest;ad Qseo. Oliuin
ditbus Jcroboam
illud dt

non valent

Beeri in liiebus Ozire, Joathan. Achaz, Ezechiie, re-

aquas.

guni Juda,
Israrl.
»

et

in

lilii

Joas

re:ris

Verbum Domini

bomus

intelligere,
:

llocenim inter puteum et cisternas distat, quod puteu.s perf)etuas aquas liabeat et de vivo fonte numantes; cisterna vero externas et adventitias
»

de quo Joannes in exordio Evangelii sui di«'lt o lu principio erat Veibum. » Hoc Vorbum non dicit ta-

aqu«is possitleat atque temporaneas.

Propheta
vivum.
Juda.
»
^

dicit

ctum in sua natura, sed genitqni a Deo Pativ ante omnia sivcula. Quod ergo hic Jicitur, Fa* tum ost verbum Domini ad Osee,»'itaintelUgendumest. Factum est verbum Domini.id est ut s^MMUo Dei Patris fieret. hoc est loqueretur.ad 0*00, l-oquendo autem verbum Domini ad Osee. fecit iUum deum et salvatorem popuU sui. Interpretaturenim Osee 5a/ra<o>',
»

De hoc fonte anima mea ad Deum fontem In diebus Oz., Joa., Ach., Eze regum
:

Sitivit

,

Oxi:is ipso est qui alibi

vocatur Azarias, qui

regnavit in Hierusalein supor

duas tribus, quse appeUantur Juda. annis quinquaginta et duobus. Cui succesait in regnum Joathan, qui regnavit
annis scxdecim. Post

et ipse

quem fiUus ejus AcLaz, qui sexdecim annis regnavit, cujus undecimo

ut pate qui doctrina et exemplo sanctitatis,po})ulum ..anno

ad qaem mittebatur. salvum facere

cui'abat. Qiiod

autem Idem Osee
cup^ti,

CLeterique propbetie dii sunt nunest,

ad quos hoc verbum factum
:

Pominus
Dominus)
St-

decem tribus ductas sunt in captivitatem in montes Medorum et Persaruiii a SaUnanasar rege Chaldav^rum. Post Achaz regnavit fiUqs ejus Ezcchias annis viginti novem. Ex quo perspicuura est
(ut

in tvangelio manifestat
dieitis deos,

8i illos (inquit

supra diximus) Osee et ante captivitatem et
prophetasse et ipsam ingruen-

ad qaos sermo Dei factus

est, et>^.

post captivitatem

cut ergo Deus loquendo hominibus facit iUos deos,
sio
i|i:ie

Salvator facit ut et ipsi

Siint

salvatores, Di-

cuQlur autem sancti dii et salvatores per gratiam, cora sit unus Salvator et Deus per naturam. Ubi

tem captivitatem. In diebus Ilier. fi. Joas. liieroboam istum non debemus au'umare primum regera decem tribuum, qui /llius fuisse Nabat perhibetur, quia iste (sicut hic commemoratur) UUus
fuit Joas,

iiotandam quod hic non dicitur
buo)
Jk)raifti
fiat

:

Factuia est versit

pronepos

Jehu,

qui interfecta Jezabel

in Qsee. ne bciUcet

sensus, quasi

impiissima regina, et duobus regibus impiissirais,

sermo ad alium, sed « ad Osee, » ut ostendatur ad illum proprie sermo conferri, ad quem dirigitur. AUud est enim (ut B. Hieronymus expauU> lequi Domiuura in Osee. aliud ad Osee. In Oaoe quippe noji ipse loquitur Osee, sed per Osee
per illum

Joram,

scilicet fiUo

Achab rege Samariae. cum sepfiUi ejus

tuaginta ejus fratribus, et Ochozia rege Juda, pro-

raissum est quod regnarent

usque ad quar-

{]

tam generationem.Qui tamen.quoniam reversisunt ad peccata regum fiUorum Israel, cito amiserunt
regnura.
«

ad aUos sermo dirigitur. sicut Prof>heta dicit in Audiam quid loquatur in rae Dominus psalmo
:

Principium loquendi Domino in Osee.
captivitas

^)

Haec
pri-

Beus, ^uoniaTO laquetur pacem in pl«;be sua. » Ubi Oitenditur, quia per illum qui hoc loquehatur, aUis Deus loqueretur. Ad Osee vero loquens, ostendit
proprie ad

verba dupUciter inteUigi possunt, vel quia

i.sti

raum
in

decem tribuum nuntiata
vel quia

est,

ante
ei

Isaiam videUcet, rteterosque qui tunc temporales

iUum pertinere prophetam ea qu«e sequuntur, cu;p dicitur ei « Vade, sume tibi uxo:

prophetando fuerant

:

hoc verbum pri-

mumeiaDamino
»

dicturaest quod sequitur, de con:

reru,

»

etc.

Piophetavit autera iisdem temporibus

junctione muUeris meretricis Undestatim infertur

Amos. Michreas, Joel, Abdias et Jonas quod exnominibusreguni raanifeste probutur, qui iu tituUs eorumdem ponqntur prophetarura.
qaibus
:

li^aJas,

Et dixit

Dominusad Osee Vade,sume
:

tibi

uxorem

fornicationis, et fac fiUos fornicationum, quia for^i-

Un4e intelUgimus eum

et ante captivitatera etpost

Licet quidara cans fornicabitur terra a Domino. haec juxtalitteram acta contendant, excusantes pro..

captivitatem prophetasse. Pisedixit quippe captivi-

phetam a culpa

fornicationis, utpote qui Dei prae-

tatem decem tribuum, quam visam postea
Hebruci,

dellevit.

ceptis in hoc obedierit, nec attendentes
nihil injustum, nihil turpe

quod Deus

quodubicunque « Fiiiura Beeri » Tradunt noraina patrum vel avorura prophetarumponuntur, ipsi quoque patres vel avi prophetie fuerint- Unde constat Beeri prophetam fuisse, cujus filius Osee
O^ee interpretatur lUt diximus) salv-ator^ ideoque Dominum Cinistum significat,qui est vere Salvator mundi.Undo et Jesus dicitur, ad
fuisse

unquam

pnecepit. Me-

Uori tamen inteUectu juxta raysticos sensus aeci-

refertur.

piendum est, sicut iUud quod EzechieU dictum est « Dormies super latus tuum sinistium trecentisnonaginta diebus, et non te convertes inlatus aUud,et iterura dormies super latus aliud dextrum quadraginta diebus. »IUud quoque quod.;eremia} in carcere
:

quem

pertinent ea qua- sequuntur

Unde Usec
dixit:
«

filius

chuiso prfccipitur.ut in vicinas gentes populo Israe-

Beeri dicitqr, qui i>utnis meu:; interpretivtur. Ipse

quoque Deus Pater porlTophetatM

Medvrc-

rgatad Euphratem,et ibi abscondat lumbare quod possideret, qui nec inter suospositus
Utico inimicas
p'

13

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.

14

agi'i exire ])otuit, scd eo perfiens quasi proditor et dclator suoruin civium, ab ipsis captus et ligatus atque in carccrem collocatus est,

ad venditionern sui

A rael

lusus visitari dicitui-, Judieos siguiticat, a quicst,

bussanguis Christi fusus
tatus est,

quern noniine Jezraetis
visi-

pr8elibavimusdesignari,cujus sanguis supereos

maximeque cum jam ab hostibus Hierusalem obsessa et undique vallata erat. Quantum autem ad
litteram
pertinet,

uxor

fornicationum
vero

est;

quoe

multorum patet

libidini adultera, quae
Filii

super virum

suum
«

inducit

alienum.
accepit

fornicationum

sunt, qui de tali conjugio nascuntur.

Et

abiit, et

Gomer
»

filiam

Debelaim,

et

concepit et peperit filium.

Quia

licoc

omnia, ut

superius dictum

est,

spiritualiter sunt accipienda,

Osee, qui salvator interpretatur,

Dominum Jesum

Christum

significat.

Qui veniens per Incarnationis

quando a Romanis occisi et in omnes terras abducti, usque hodie a propria terra exules existunt. « Et quiescere faciam regnum domus Isracl, et in illa die conteram arcum Israel in valle Supru diximus Jezi-ael civitatem fuisse Jezrael. metropolim decem tribuum, juxta quam est vallis nimiie vastitatis quai plus quam decem millmm distenditur passibus in hac commisso certamine ab Assyriis caesus est Israel decem tribuum, quorum fortitudo hic nomine arcus exprimitur. Juxtamysticos vero sensus. omnes qui de Christo male sentiunt,
>)
; ;

mysterium, accepit uxorem fornicationum, plebem, scilicet Judaicam, qui Deum unum et verum reiinquendo, varia dcXMuonum portenta venerabatur. Ex qua genuit filios fornicationum, quia omnes ostendit
esse sub peccato.

sicut hseretici, qui recedentes a

domo

David, id est

^ab

EccIesia^lsraelisnomineinhoclocointeHiguntur.
Pater non judicat
»

In valle Jezrael, id est in humilitate seminis Dei,

conteruntur, quia

«

quemquam^
:

Gomer
sive

Unde bene uxor fornicationum quod nomcn 'micrpretatu.r iierfecta, consumpta, m malo videlicet opere, quod nulli
dicitur,

sed onjne judicium dedit Filio.
«

Et concepit adhuc, ct peperit

filiarn, et dixit ei

dubium

est ad

eamdem plebem
quae

pertinere Ideoque

etiam congruefiliam Debelaim esse perhibetur, quae
voliptas interpretatur,

semper suam studuit
hoc altius perscruinter-

Voca nomen ejus absque misericordia, quia non addamultra misericordiam domui Israel, sed oblivione obliviscar eorum, et miserebor domui Juda, et salvabo eos in Domino Deo suo, et non salvabo eos in
arcu et gladio.
et in bello et in

sequi voluptatem. Quas genuit filium. hoc est for-

equis et in equitibus.»

tem populum

in

malum.

Si vero

Ablata omni fortitudine a Juda^is, nequaquam jam
fragiles et imbeciiles.

tari volentes, in

bonam partem voluerimus
quoniam qui

pretari, filius ex gente Israelitica natus intelligitur

masculino sexu nuncupantur, sed feminino quasi Unde et bene filia nuncupa;

Dominus Jesus

sibi eamdem tur eadem plebs, quia femineum habuit animum plebem conjunxerat per divinitatem, nasci voluit quando Deum dereliquit et pro Deo idola vana coex ea per humanitatem. Cui sensui congruit inter- ^ lere coepit. Quae abque misericordia est et oblivioni pretatio nominis, quo idem vocari pra^cipitur filius, tradita, quoniam usquehodie Persarum regibus sernam Jezrael semen Dei intorpretatur. Unde se- viunt, et nunquam est eorum absoluta captivitas. quitur Domus autem Juda cum duobus tribubus sibi sociatis Et dixit Dominus ad eum Yoca nomen ejus misericordiam consecuta est, quando propter conJezrael, quoniam adhuc modicum et visitabo sanfidentiam quam in Deo habuerunt, missus e.st angeguinem Jezrael super donmm Jehu. » Jezrael inter- lus, et percussit exercitus Sennacherib centum octo|)retatur semen Dei. Quantum ad litteram attinet, ginta quinque millia. Et salvaboeos, inquit, in Docivitas fuit metropolis in regno decem tribuum in mino Deo suo, id est, in mea et Patris et Spiritus qua interfectum legimus Naboth, ob cujus sanguinem sancti protectione. Tale est enim hoc, quale illud vindicandam suscitatus est Jehu, qui delevit domum Pluit Dominus a Domino, id est Filius a Deo Patre. Achaz et Jezraelis. Verum quia ipse Jehu ultor san- Et non sal. eos in a et g., et b. et in equis, id est, guinis justi exstitit, et filii ejus fecerunt malum in non in aliqua spe aut in fortitudine humana, vel in conspectu Domini, sanguis Achaz super domum muititudineequitum, sed potius a Domino Deo suo, illius fusus est, id est reversus, quando filii ejus qui mittet angelum suum utinterficiat omnes inimi-

Christus,

;

;

:

((

:

:

ducti sunt in captivitatem et interfecti. Et

non post

cos illorum. Si autern hoc ad eos refertur qui in ad-

multum tempus quieverunt pariter, id est runt et regnum et reges. Mortuo quippe Jeroboam,

cessave" ^ ventu Domini

suntreperti, recte ipsi quoquefiIia,et

non

pronepote Jehu, sub quo prophetare coepit Osee.sub quo filius ejus Zacharias in regnum successit, quem
sexto

nominantur, quiamoUitiem suse voluptatis exsequentes, quando et sanguinem seminis Dei irafilius
«

precati sunt,

sanguis ejus sufter nos et super
et

filios

mense regni
et

sui occidit

Sellum de

alia natus

nostros. w

Unde

absque misericordia

facti, traditi

stirpe.

Statimque reges Assyrii ceperunt Ruben et dimidiam tribum Manasse, qui erant trans Jordanem, deinde Nephthalim. ad extremum omnes
Gad,
reliquas tribus. Fuerunt a Zachcaria usque ad Osee,

sunt Romanis, et eorum perpetua servitute damnati

atque oblivioni traditi.Domus aiitem Juda, quae interpretatur
confessio., id est, apostoli csc-terique vel cre-

dentes vel doctores, qui fidem nominis Christi confessi sunt, salvati

sub quo omnes decem tribus in captivitatem sunt ductce, anni tantum quadraginta novom. Quam ob

sunt non in gladio et arcu, id est

non
Sed

in

causam

hic dicitur

:

Adhuc mod.

et v. san. Je.

s.

d.

Christo videlicct
et

aliquohumanoauxilio. sed inDominoDeosuo, (|ui eos per gratiam suam elcgit.

Jehu. Spiritualiter Jehu, per

quem

sanguinis in Jez-

nomine

filiaj

possumus

caccipere haereticos,

»

15

HAYMONIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

-

COMMEXT.

BIBL.

16

qui dogmati vanitatis soquentes. et perfectos
foites divina^ ^criittur.e ^^ensus depravantes

acAeis

emoUire

conaiites, traduntur diabolo, cujus ;eterna

danmaEcclesia

vos, > ut supra. Locum ubi dicebantur, dobemusintelliiTere Hierusalem, ubi dicitureis modo « Xon populus meus vos, » dicetur
:

Non populus meus
:

ista

tione sine ulla misericordia premantur, perpetualiter a

eis. Filii

Dei viventis, tempore Dominica) Incarnaest in

Deo

obliti.

Domus autem Juda.

id est

tionis.

Quod impletum

apostolis CEeterisque

catholica, quoD fideliter sanctic Trinitatis lidem in-

fidelibus. «

separabili unitate confitetur. saUabitur in

Domino

dorunt in
fieri.
»

Quotquot enim, ut Jonnnes dicit, crediChristum, dedit eis potestatem filios Dei

Deo suo, non in exercitus multitudine aut virium suarum fortitudine.
i

Et ablactaviteamqua^eratabsquemisericordia.
et

Qui ablactatur, recedit a matre

parentis lacte
alienis.

non vescitur, sed alimontis sustentatur

Mos

quippe veterum fuit, ut in die ablactationis infantum, id est a lacte sepamtionis, tacerent convivium Dei vocabuntur. universis vicinis et amicis suis. Unde et mater Sa« Etcongrogabuntur filii Juda et filii Israel pariter, muelis, ascendente viio suo ad templum Domini, se g et ponet sibi caput unum. » Per Judam sio-nincantur non ituram dixit donec ablactaretur infans, hoc est, du;e tribus ilke conjuncta), tribus sciUcet Beniamin, donec ad eam veniret a?tatem qua eum a hicte mo- et tribus sacerdotalis, id est Levitica pro{)ter tribum enim Juda, ex qua reges qui cisdem tribubus vere posset. Lac in sacra Srriptura pro simplici in:

autem ad Judajos qui nunc sunt, voluerireferre, locus quo dicitur eis Non populus meus vos, totus mundus accipitur. quia in omnibus gentibus nunc Judaei, non Dei, sed diaboli servi comprobantur. Cum autem per pnedicationem Elia? et Enoch crediderint, ab omnibus gentibus filii
Si

mus

ista

:

telleclu ponitur. Et Judaei

quodammodo

lactealeban-

prcefuere,

duxerunt originem,

ipsEe duse tribus etiani

tur, quandiu intra suam manebant legem. caiterasque legentes Scripturas. Postquam autem ducti sunt

nomine Judae censebanlur. A majori autem parte decem tribus nomen pristinum Israelis retinent, quia et
ante divi.sionem decem tribuum et duarum. ^eneraliter omnes hoc noraine vocabantur. Qui ergo divisi
erant,promittitur eis quod congregandi sint in unura

in captivitatem, ca^perunt pasci cibis gentilium et

idolothyta coraedere.

Unde ad hanc miseriam pervi-

venerunt, ut ipsum parum scientiae quod habere

debantur, amitterent, ut neque ctiam ipsam iogis
superficiem intelligant.
lium, et dixit
:

u

Et concepit
ejus,

ot peperit

fi-

Domino. Siquidem Domin'c;e incarnationis tempore et resurrectiunis, tam ex decem quam ex duabus
a

Voca nomen

Non populus meus:

tribubus, qui reversi fuerant de captivitate,

mora-

quia vos non populus meus, et ego noii ero vester

Deus. Et

erit

numerus

filiorum Israel quasi arena
est. et
:

maris, quae sine mensura

'^ non numerabitur. C

bantur in Judaea, ex quibus plurimi crediderunt in Christum, de quibus hic dicitur « Congregabuntur
:

filii

Juda

et

filii

Israel simul,

«

hoc

est ex

duabus
in

et

Et

erit in loco ubi dicetur eis
eis. Fiiii

Non populus meus
» Iliec

decom tribubus credentes, convenient
videlicet

unum
:

\os; dicetur

Dei viventis.

verba et ad sunt ducti,

eos possunt referri, qui tunc temporis a regibus As-

syriorumcompreliensi
fct

et in captivitatem

Christiovile.((Etponentsibicaputunum,»Dominum Jesum Christum, de quo Ezechiel dicit Et princeps unus in medio eorum, David sorvus meus.

ad eos qui post adventum Domini a Romanis sunt

peromnesgentes dispersi. llli quippeDeum per idolorum culturam abjecerunt, isti autem por Filii Dei abnegationem et traditionem, quoniam non hibontes filium, non possunt liabere patrem. Quam ob rem et Deus illos abjecit, ne sint ejus populus, sed servi efficiantur diaboli, dicaturque eis Quia vos non popuius meus, et ego non ero vester Deus, sed indi:

dam

Vel per Israel possumus intelligere gentiles, per JuJuda^os credentes sive per Israel hccreticos,
:

per Judam cathoHcos viros. Qui omncs ad unitatem fidei Christianjc conversi, ponent sibimet caput unum Jesum Christum. « Et ascendent de terra, »

de terrenis sensibus et humilitate litter» ocet elevabuntur ad spiritualem et vitalem intoHigentiam, « quia magnus dies Jezrael. » Diera hic
id est,

cidentis

;

gnos vos judicabo possessione mea abjiciamque vos in perpetuum. Quod

et praesentia,
et

de persona

pro universo tempore a Domini nativitate usque ad finem saeculi positam noveriraus, de qua cantaraus
:

haereticorum potest accipi, qui Deum adjicientesD in psalmis Magnus est perversa de iiio sentiendo, penitus ab eo repelluntur,

«

IIkc est dies
dies, id est

quam

fecit

liic

magnum

Dominus. » est tempus, in
tribuitur, ct

ne cum

elcctis dicere possint
»

:

«

Dorainus pars
fiiiorura Israel

hzereditatis meee.

Et

erit

numerus

quo credentibus remissio peccatorura janua regni coelestis aperitur.

ut supra. Licet ipsi Judsei vel tunc pressi fuerint.

nunc durissima premantur captivitate, tamen hominibus innuraerabiles sunt, de qulbus Isaias dicit:
vel
a Si fuerit

CAPUT
f^

II.

Dicite fratribus vestris populus raeus, et sorori

nuraerus filiorum Israel quasi arena ma-

ris, reliquiac salva? fient. »

Quod

et in

adventu Do-

mini inipietum,

et in fine sseculi veraciter

implendum
vi-

» Si hoc ad Judccos voluerimus solummodo referre, hortatur homines Judiea: ne desperent decem tribuum salutem, sed

vestrae, rnisericordiara consecutaj.

potest intelligi, quia postquam populus Israel fuerit

dispersus in toto orbe, et

omnem

supputationem

eam quotidie et sermone et voto ct litteris ad poenilentiam provocent, quia fratreseorum appellantur et
soror.Fratres,exeoquod dicitur:
soror, ex eo
«

ceritpopuUmultitudo.tunc habebitiicentiam
qui hodie captivus
est. «

Israol,

Populusmeus;

»

Et erit in loco ubi dicetur

quod appellatur

«

raisericordiam conse-

17
cuta.
eis,
»

ENARRATIO IX OSEE PROPHETAM.
Si

18

hoc voluerimus referre ad gentes, dicitur Astatuanieam
Cceteris

(inquit)

secundumdiem

nativitatissuaein .^gj^pto

ut dicant in infidelitate
si

manentibus

:

ut

scilicet his

careat omnibus, sicut olim

Populus raeus erunt,
rint.

in

me

credere voluoiint, et

rejecta vetustate, ad novitatem vitae transire voluc-

Vel vos qui in
quia

me

creditis, et

fidem

quam

ha-

betis perfecte operibus decoratis, dicitereliquis cre-

dentibus
et

:

meus eruntpopulus,

si

in

me crederc

voluerint, et in fide qua vocati sunt pLMinanserint,

manens. « Et ponam eam qunsi solitudinem, et statuam eam \elut terram inviam. » Domus in solitudinem redigitur.quandodominum propriumamittit. Et htec plebs in solitudinem redacta est, quando Deusomnipotens propter peccata ejus recessitabea. Unde Propheta dicit Reliqui domum meam, dimisi
:

eam

operibus ornare studuerint. Dicitc etiam so-

ha3)editatem

meam,

etc.

Et in Evangelio ipse eis per
relicturus

rori vestrai, id est

eidem plebi

in

Cluistum cre-

semetif)sum minatur quod
cens
:

eos

sit,

di-

denti,

quia misericordiam

consecuta est in
judicate, quia

me
non

credens.
«

Judicate
et

matrem vestram,
ego non vir ejus.
»

« Ecce relinquetur vobis domus vestra deserFacta est quoque velut terra invia, quoniam perdito recto itinere fidei. perdidit Patrem Deura,

ta. »

uxor mea,

IIoc apostolis ca^te-

perdidit et Filium ejus qui dicit
«

:

«

Ego sum

via.»

risque credentibus dicitur, ut judicent, id est re-

Et interficiam eam
vel

siti, »

id

est

inopia

omnium
dicit
:

darguant matrem suam Synagogam, quae de meretrice uxor effecta,pristinosnon relinquit mores-Sed

B bonorum,
Mittam

ea

siti

de qua propheta Joel

in eos

rursum suam redarguantmatrem.quia fornicata

est

sitim aquae, sed

famem etsitim,non farnem panis vel famem audiendi verbum Dei. Sive

cum
filios

suis amatoribus iterum. Et consideranda pa-

tientia et clementia hujus viri, iterum adhortantis

suos ut suam redarguant matrem, quia ipsis

credentibus, illa in infidelitate permansit. Hoc impletum est tunc, quando Petrus Judseis lacrymantibus dicebat :« Poenitentiam agite,et baptizetur unus-

possumus gratiam intelligere Spiritus sancti de qua ipse in Evangelio loquitur, invitans omnes ad se, ut aquamaccipiantabillo hanc Qui sitit, inquiens, veniat ad me et bibat,

aquam

quse eis ablata est,

:

flumina de ventreejus fluent aquai vivae.Haec autem omn:a etJudaeis aptanturChristura negantibus,
et

quisque vestrum,
ipsa

»

etc.

Ostendite

^ei,

inquit, quia

et haereticis

rectam fidem relinquentibus,

et varia

non uxor mea,

et

ego non vir ejus. Quoniam
abjiciam

dogmata errorumcoi*de, verbo
tutibus quas in

et operesequentibus,

enim ipsa me
vir ejus.

repulit, et ego

eam ne sim
est,

qui nisi poenitentiam egerint, exspoliati

omnibus

vir-

Vir quippe Ecclesiae Christus

de quo
vir

Ecclesia perceperunt, redigentur

haeretici dicunt

eidem Ecclesiae

:

Non

est

in

juxta diem

nativitatissuae, et effectisolitudoetterra

domo

sua.

«

Auferat fornicationes suas a facie sua.
sua de

invia.patientur sitim vel ariditatem sacrae Scripturae.

et adulteria

medio uberum suorum.

»

For-

^

ut etiam

quod

falso

habere videbantur, in nihiium

nicatio vel adulterium in sacro eloquio dupliciter

redigatur.

immunditia carnis, et pro idololatria, de qua scriptum est Perdes omnes qui fornicantur abste.Fornicatur quippe vei adulteriumperpetrat muUer, quae multorum patet Iibidini,vel super virum suum inducit alienura.Et quia viranimce Deus est, populus Israeliticus plurimis fornicationibus se substraverat, quia relicto omnipotente Deo,
accipitur, et pro
:

Et filiorumillius non raiserebor, quoniara filii fornicationum sunt,quia fornicataestraatereorura.» Quando egressi sunt Judaei de ^gypto,iratus Doraift

nus patribus eorum, interfecit eos in deserto. Filio_ rum autem ipsorura raiseitus,etad vitameosreservaterram quam patribus eorum promiserat,deSed modo minatur non ita se facturum dicens: Filiorum illius non miserebor, sed in captivitatem
vil, et

dit.

multorum portenta daemonum vonerabatur. Idcirco nunc dicitur « Ut auferat fornicationessuasa facie sua, » id est, culturam deorum removeat ab amoreet praesentia sua, quia multorum patebat Iibidini,deos
:

simul

cum

patribus

pergent, ibique morientur, et

omniumgentium coIens.Auferatadulteria etiarasua D docebant filios. Unde et subditur « Quia fornicata de raedio uberum suorum, hoc est de corde, quo malum opus primum concipitur, Cor quippe inter est raatereorum.» Sicut enim viperam vipera parit, ubera est, de quo (ut Dominus manifestat) exeunt sic eadem plebs talesfiliosgeneravitquahsipsa erat, cogitationes malae. Et illi prius malum in corde coConfusa est,» idest obstupuit,et in adrairationem gitabant, etsicdemum cogitationes inopuspravum versa, « quae concepit eos » et Glios diaboli effecit. prodire faciebant. Quapropter hortatur eam sermo Vadam post amatores meos, qui dant « Quiadixit divinus,ut haec omnia a se reraoveat, ne propter perpanem mihi et aquas meas, lanam raeara et linum petrata scelera perdat bona divinitus sibi collata. rneum, oleum raeura et potura meura.» Hoc dixerunt « Ne forte, » inquit, « exspoliem eam nudam, et Judaei, duni colerent diversarura gentiumdeos.«Vastatuam eam secundum dieranativitatis suae.»Vostis dam (inquit) post amatores meos, » id est,fideet diquategebatur eadem plebs,intelligitur Dei auxilium lectione sequar deos, vel iraitabor gentes quarum
:

terram nativitatis suae non videbunt ultra, quiafilii fornicationum sunt, hoc est in cultura idolorum sunt nati. Qualem quippe fidem tenebant patres, talem

((

:

doctrina legisetprophetarura, et tutelaangelorum

.

deos adoro, qui raihi dant panera et aquam, etc.

Quse orania rainatur Deus omnipotens se
nisi
fiat

ei tollere,

Omnia enim bona, quaeidem populus

ccelitus a

Deo

potentiam agat

a

perpetratis sceleribus, ut
veluti olim fuit.

nuda plenaque ignominia,

Et

perceperat. adaemonibus se habere putabat,illisque totura ascribebat. Quod etiamtotum spiritualiter ad

19

HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS
quiiiegaverunt Filium Dei eligon-

I.

COMMEXT.

BIBL.

20

A honoies nppotunt mundi, sed ne adhas possint pereos potest refei ri, venire, diversis adeo anguntur tribulationibus, ut te«sibi lUrabbain seditionis auctorem,etcrucifigenvelint nolint sioculum relinquant Filium, ornnium bonorum largitorein. Quates Dei et postpositis
!

pi-opter confusi sunt, et

non solum

se,

sed

etiam

posteros suos pe^sima imprecatione multati sunt, nos et super filios t Sanguis ejus super dicentes
:

curis temporaliljus^quasadipisci nequaquiim adlibitum suum valont, in monasterium contugiunt. Etqui

prius contristabantur quod

non omnia quse

vellent

nostros.

v

Possuntluec juxta litteram

in expositione

8ua etiam super h;ereticis iutelligi, qui confunduntur; sed etiam liiii eorum mala doctrina generati, paritercura eiserubescunt Qui quare confundantur,
manitestatur
hcereticorum,

habebant, gaudent contenti esse cibo et vestimento, secundum Apostolum, et Deo inpaupertate servire,
qui aute iniindo et concupiscentiis ejus serviebnnt.
ei frumentum et violeum etargentum,et multiplicavi eiaurum, qua?fecerunt Banl.» Dictuni est superius quod populus Israeliticus omnia bona ten poralia qua? a Deo
«

Et hacc nescivit, quiadedi
et

cum

subjungitur.quia dixit
»

:

u

Vadam

num

post amatores meos,

id est

sequar varia dogmata
est

quorum panis

iuctus perpetuus.

Aqua autera doctrina perversa et stulta qua etiam baptizatos interficiunt. Cui aqua? illa contraria est.
de qua scriptum
est
:

perceperat idolis

deputavit,
his

nesciens quod
fecerit

Deus

omnipotens omnibus

-"etrelicto Deo, ex auro et argento quod ad ornatu m Aqua profunda ex ore viii B decoris acceperant, fecerunt sibi Baal idolum Sidolinum. simulata eorum sanPer lanam autem et niorum, quod Ezechiel propheta plenius in suo voctitas et raunditia exprimitur. Quos Dominus ca:

abundaieeum

Unde

vendos admcnens, dicit j Quia venientad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt iupi rapaces.
»

Peroleum vero adulatio eorum
:

accipitur.

De quo Propheta dicit Oleum autem peccatorisnon impinguet caput meuin. Potus etiam illoruin Scriptura sacra intelligitur, quam illi male intelligendo
turbidara reddunt.

lumine describit. Si autern spiritualiter hacc verba voluerimus intelligere, per frumentuin legenidebemus accipere, qua pasci debuerant per vinura,spiritualem laetitiam. quam non in temporalibus bonis, sed in Deo habere debuerant per oleum autem, sensus illuminationem per argentum, nitorem elo; ;
;

Propter hoc ecce ego sepiam viam tuam spinis, sepiam eam maceria, et semitas suas non inveet niet. » Per spinas vero, punctiones dolorura et duritia adversitatis exprimitur. Per mnrum autem
«

quascriptum est « Argentura igne exa,minatum, eloquia Domini eloquia r^sta; » per aurum vero, pra^ceptum dilectionis Dei et proximi, in quibus omnibus cum Deumglorificare debuerit, deequentiie, de
:

mones venerari maluerit quam Deum.

obstaculum, ne quod quaerebat, invenire posset.Se-

p

«

Idcirco, » inquit

Dominua, «convertar
« et

»

a

mea
fru-

piam (inquit)viam tuarc
ria,

spinis. ide.st. tuas actiones

scilicet cleraentia

adcrudelitatem,

sumam

durissirais implicabo laboribus,

sepiam etiam mace-

mentum meum

in

tempore suo, etvinum raeum in

ut etiara ad hoc quod

vis

nequeas pervenire.

Porro quod sequitur, « et semitas suas non inveidem est sensus. Sed more variatur piopheniet,
>j

tempore suo. » Tempus haruin fruguni est,quando ad maturitatem perductae colliguntur, et in cellariis per totum annum victum ministraturae reconduntur.
Si
tate,

tico serrao. ut de aliaad

aliam repente transeat per-

sonara.

Et sequetur araatores suos, » Assyrios vel Chaldaeos, quaerens ab eis auxilium pressa tribulatione
«

gravissiraa.

«

Et non apprehendet eos,

»

ad hoc ut
et et

auxiliura sibi

prsebeat, quin etiara comprehendetur

ab

illis,

et captiva ducetur. «
*

Et quaeret eos,
:

non
re-

videlicet maturihominibus qui ea colligere debuerant, auferuntur, gravi.ssimo affliguntur moerore. Minatur autem hoc se abhiturum a Judaeis, ut per totum annuin patiantur inopiam famis. Sa-pe enim Deus propter peccata horainum, tempore messis et vindemiae immittit tempestatem, et paratos ad colli-

autem tunc temporis, instante

inveniet

sibi propitios. «

Et dicet

Yadam

gendum
et

fructus aufert.

«

£t liberabo lanara

meam

vertar ad viruin rneura priorem.w Idest, redeam ad Deurn omnipotentera, quirae olira per datani legem J) liberabo est legendum, Quasi enira sub suaservitute despondit « Quia bene raihi erat tunc. » quandiu habebant linum et lanara, cum ipsi essent servi prjeceptis ejus obedivi, « Magisque nunc » quando Liberabo linum meum diaboli, idcirco dicit Deus propter idolorura culturara variisaffligor tribulatioet lanam meam, ne ab iniquis possideantur dominibus Ipsasiquidern plebs Israelitica saepe prosperis
:

linum meum,quai operiebant ignominiam ejus. » Falso in quibusdara codicibushabetur, librabo, unde

elata recedebat a Deo, idola colendo.Iterum
afflicta calamitatibus,

autem
qui

nis.

Porro ignominia

quam

ha3c operiebant, idola

revertebatur ad

Deum,

suscitans eis SaIvatorera,liberavit eos.Quae verba et
generaliter et specialiter nobis congruunt,qui prosperitatibus elati,non nunquara Dei praiceptis contra-

eorum intelliguntur, quorum altaria vario vestimentorum decorabant ornamento. Spiritualiter vestimenta ista significant Dei auxiliura et angelorura custodiara, quae omnia aufert ab eis Deus, ut qui ex
his

imus.Iterurn autem afflictionibus attriti,ad nosmetipsos revertimur, et pecf.a.sse nos recognosciraus et

non senserant datorem,

relicti in

sua iniquitate

ad

illius

confugiinus misericordiam sub cujus pro-

tradantur diabolo aeternaliter cruciandi. Et tunc revelabo stultitiam ejus in oculis ama((

tectione nobisbenefuisse recolimus. Sic
solet accidere his, qui in saeculo

plerumque

torumillius.

»

Stultitiam appelIatidola,qu8e in tem:

positi, divitias et

plo posuerant

amatores autem Chaldffios velAssy-

21
rioset Idumfeosappellat,

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.

22

paeem habuerant, in rum revelataest, quando cnpta Hierusalem teniploque subverso, videntes jam dicti hostes imagines Cherubim et idolum Baal, copperunt dicere Ecce Is:

cum quibuslongotempore AEcclesiaogrediuntur a Deo derelicti.eorum stultitia quorum oculis stultitia Judico- revelatur his qui prius amatores illorum extiterant,
et traditi bestia?, id cst diabolo, ejus
rati
«

morsibus lace-

perpetua morle puniuntur.

raelitge, sicut

omnesgentes, idola venerantur, quam ob rem merito sua} iniquitatis nostr^e subjiciuntur
«

Et visitabo supeream dies Baalim, quibus accendel-at incensum, et ornabaturin aure suaetmonili

suo, et ibat post amatores suos, et
»

potestati.

Et vir non eruet

eam de manu mea.
poterit

»

cebatur, dicit Dominus.

mei obhvisServat adhuc personam

IIoc est, nullius vi aut

foi-tiliuliiie

liberari

muiieris meretricis, qua^ ornatur auro et

gemmis

de
«

mahu mea,

sed justo judicio

tradam eam
ejus.
r^

hosti-

utplaceat amatoiibus suis, et quidquid pulchritudinis

bus, et in captivitatem duci faciam.

non habet per naturam, arte conquirit. Yisitabo,

Et cessarefaciam

omne gaudium

IIoc et

inquit, super dies Baalim, id est, pro diebus quibus

ih

illis

impletum
illis

est,

qui ab Assyriis et Chaldaeis
:

Baal coluit, adducam super
lationis.

ducti suntcaptivi,
et post in

qui a

ubiomnem perdiderant laetitiam Domino audierant « Auferetur
:

Hic enim in

eam atflictionem tribumalum ponitur visitatio, pro
cap-

angustia

scilicet tribulatiohis, interfectionis et

a vobisregnum Dei,
vestra deserta
.

o

et

:

«RelinqueturvobisdomusB

tivitatis. qua^

propter idolorum culturam venerunt

»

«

Solemnitatem ejus, neomeniam

super

Jiidseos.
:

Caeterum in

bonum
«

ponitur visitatio,
alto
;

ejus.sabbatuhl ejus, etomnia festa
subaliditur, cessare

temporum

ejus,»

ut est illud

«

Yisitavit nos oriens ex

»

et

:

faciam.Cum

dicit

solemnitatem,

Yisita nos in salutari tuo.

Visitabo (inquit) super
«

unam
in

pfo omnibus ponit. Vel certe in hoc speciali
vultihtelligi festivitatem Paschae, quani
suse Hberationis
illi

eam,» haud dubium quin Judoearn,

dies Baalim,»

nomine

quibus videlicet diebus accendebat incensum non Deo, sed dtcmonibus.Baal numerosihgulari, Baalim
vero
pllirali.

memoriam
Iunj£,

honorifice celebrare
aj)pellat innova-

consueverant.

Neomeniam autem
illi

masculino genere eadem idola nomi-

tionem

qiiomodo

in initio

singulorum men-

hantur. tJbicunque enim in fine tlebraici sermonis

sium hujusmodi festivitatem cum gaudio colebant.
In sabbatis quoque vacabant otio et epulis. Ilabe-

im

syllaba reperitur.

numerus
o//^,

pluralis est generis

masculini. Ubi autem
ralis est in

ut sabaoth,

numerus pluet sera-

bant etiam ih alias
pli,
illis,

festivitates, id est,

Penteccsten,

generefeminino. l^nde cherubim
vel

soIeninitatemTabernaculorum,etdedicationem temaliaque his similia, quae

phim

pluralis estnumeri,generis masculird; sabaoth

omnia ablata sunt ab
positi,

autem, quod iriterpretatur miUtiarum,

exerci-

quando

in

captivitate

nec praedictas
suuhicele-

iwww,siver/)^h^/?/?)i,plMralihumerogenerefeminino.

festivitates
brai^e,

cum gaudio secundum ritum

nec otio vacare permittebantur. Qu£e oihnia
ablata nunc spiritualiter celebrahtur in Ec-

ab

illis

clesia.
«

Et corrumpam vineam
scilicet

ejus,

et

ficum ejus,

»

Ergoet Baalim masculino genere numero sunt pluquidam male iegant genere feminino.Ornabatur autem plebs Judaica in aure sua et monili suo ut plaCeret amatoribus suis, id est daemonibus; quae ad hoc aures orhare debuerat, ut spiritualia
falia, licet

grandine

atque ariditate

et gelu, ut

nullam

prgeceptaDei corde conciperet; et collum, ut

aliis

habeat ai-boreni fructiferam. Spiritualiter per vi-

ipsapra^dicaret. Hfecveroideogessit. quia sequendo

neam, lcetitiam cordis significat per ficum autem, dulcedinem aesuavitatem debemusintelligere, qiise
;

daemones Dei oblita

est,

qui ejus vir esse debuerat.

ablata sunt ab eis.Unde et ih moeroi'e et in amari-

tudine versantur, de quibus dixit

:

«

Mercedfes bai
»

me^Gsunt, quas dederunt mihi amatoresmei.
dit

Red-

immolabant Baalim incensum. quando perversa dogmata, quae ipsisibifanquam idola finxerunt, sequuhtui' Ornaht qUofc[ue aures suas, quibus verba audiuntui' et collum, quo proferuntur, ut
Sed
ha^retici
;

causam cur superius
«

abstulerit eis

bona

dicta,

eloqUii vehUstate

illis

quos ceperint, placeant.

Nam

Mercedes hoe meaesijht, » etc. Putabat enim hcec sibi a dyemonibus dari pro mercede.

eo quod dixit,

et per mohilia ihtelligUhtur verba divina,

de quibus

Ecclesise dicitUr

:

Collum tuum sicut monilia, quae

quiacolebat idola. « Et ponam eam in saltum » UfDnon facereht, nisi Dei obliviscerehtUr, jam non habeat arbores pomiferas, sed in soHtudi« Propterhoc, ecce ego lactabo eanl, et addUcam nem penitUs redigatur. Quod ex parte quidem ab eam in solitudihem. » Quia DoinihUs misericorsest Assyriis et Chaldaeis, plenius tamen completum et rniserator. Licet superlUs comminatusfUeritmaconstat a Romanis, qUi eorum terram destrUentes la, tamen ne desperet eadem plebs. promittit eisa-

redegerunt in

solitudinem, ipsos

quoque ultima
»

lutehi, dicens: «

Propter hoc,

»

scilicet

quia miseriilli,

Captivitate exsules a sua terra reddiderunt.Hinc est

cors sum,

«

lactabo

eam.
est

r.

id est blandiar
:

ut

quod seqUitur,
est,

«

et

comedet eam

bestia agri,

hoc

ad

me

revertatur.

Unde

«

Poenitentiahi
» et
«
:

agite,
«

Romanorum
:

exercitus.

De hac

bestia Psalmista

appropinqUabit enim regnUm ca.doruni;
nite ad

Ve-

dicit

Exterminavit eam aper de sylva Vel certe

me omnes

qui laboratis,

»

etc.

Et ducatn

hanc bestiam possumus intelligere diabolum, qui eos comedit, quando ad suam traxit cUlturam, pro qua extorminium postea passi sUnt. Quce de Judjeis
dictasUnt, possuntetdehaereticis accipi, qui

eam

in solitudinem, » id est liberabo

eam iterUm de
die

captivitate. sicutpriUs

eduxeram eam
eos

J]gyptiaca
hoste,

servitute; et sicuttunc per solitudinem deserti eduxi
illos,

dum

de

protegehs et

liberans

ab omni

HAYMOM^ HALBERSTAT.
sic

EPISC. OPP.
lul

PARS

I.

ibi

COMMEXT. BIBL.
»

24

faciam cuin eos

lie

toira captivitatis

eorum

A

Aclior ad ajxTiendam spem,
w

subauditur dabo
Etiain

proprium leduxeronativitatissolum.
cor ejus,
»

Et loquar ad
illi

Et canet

juxta dies juventutis suir, et juxta
>

mullia stilicet verba

et consolatoria

dies ascensionis sua}de terra.Egypti.

nunc

proferam, ut trisiitiam ejus gaudio relevera. Hoc

histoiia?similitudinem conservat. In Exodo legitur,

enim significat loqui ad cor. Unde est Locutus est Sichem ad cor Dina?; et Joseph, postquam a fiatribus recognoscitur, loqui ad cor eorum dicitur. Tunc fcoc impletum est, quando Eilius Dei, qui hic per prophetam loquitur in cariie apparens dicit apostolis, immo omnibus discipulis suis ex ea gente in se credentibus Jam nondicam vos servos,sed amicos meos; quos etiam fihos vocat.dicens iFilioli, adhuc vobiscum sum. « Etdaboei vinitores ex eodemloco. » Quae sithiec vinea, Isaias ostendit, qui dicit Vinea Domini sa:
:

quod subinerso Pharaone et equitatu illius in mari Rubro. filii Israel cecinerunt Dominocanticum, diccntes « Cantemus Domino, » etc. Quod tempus juventutis illius appellatur dies, eo quod tunc idem
:

populus

in lide et rcligione cresceret

idola colebant. id

est

vitulos

Dei,namante ^gyptiorum. Unde
Isti

postea vitulum fabricati sunt, dicentes :«
diitui. Israel,
•>

sunt

etc

Et congruedicitur
»

:

«

Juxta dies

ascensionis suce de terra .Elgypti,
in planitie, tcrra

quia ^Egyptus
est

autem repromissionis

mon-

:

tuosa. Ideoque de yEgypto in Judceam pergentes,

baoth. domuslsraelest. Et David: Vineara de /Eg}--

B «-'^cendere dicuntur,
dicitur
:

sicut et frequenter eisa
feci

Domino

pto transtulisti. Huic vinitores dati sunt,

primum

Ego vos ascendere

de terra iEgypti.

egredienti de .E^gypto Moyses et Aaron, et Cceteri

Sed jam mysterium videamus. .-Egyptus, quee inter
ipretsitur te}}cbr3P vel ma'ro)\

quitunc temporis verbo et exemplo boni operatores eamdem excoluerant vineam, deinde regredienti de
captivitateChaldaica Zorobabel. Jesus etNehemias.
'

infidelitatem significat

Judaeorum, raare

Rubrum baptismum, quod Domi:

nicacpassioms fide consecratur Pharao et exercitus

atque Esdras, caeterique
cultores exstitere. Post

prophetee, qui
in suo

boni ejus

quoque

adventu opti-

ejussubmersus in mari Rubro, diabolum signat et origmalia peccata, quae in baptismo submerguntur

:

mos

illi

deditvinitores,apostolosvidelicet,qui

omnes
»

desertum

illud,

per quod

post raare

Rubrum

trans-

ex eodem loco fuerunt. hoc est ex eademlsraelitica
plebe.

euntes pasti sunt raaniia et aqua de petra, et sic

Et vallem Achor ad

aperiendam

spera.

Hic necesse

est ut veteris recordeinur historiae. Le-

demum ad terrara repromissionis pervenerunt, typum praesentis vitae gessit, in qua fideles percipiunt
manna et aquam de petra, id nem Christi, vel doctrinam
ad
est corpus et sanguidivini eloquii.

giraus quippe in libro Jesu Nave, quod
Israelcepissent Hierico, anathematizavit

cum filii eam Josue,
filiusp

Terra
per-

oraniaque quae erant in

ea,

quodque Achar

autem repromissionis, coelestem

significat patriam,

Charmi, videns quiedara inter spolia civitatis quae sibi placita fuere, tulerit de anathemate. Cumque

quam post baptisinura

et laborera

hujus

vitae

venitur. Promittitur

ergo Synagogae credentium.

non possent
sentque

filii

Israel hostibus resistere.consuluis-

quia sicut tunc credentes ex .Elgypto post interitum

Dominum

super hoc,

et illo

respondente

Pharaonis cecineruntfilii Israel carmen Domino,
ipsa de tenebris infidelitatis egressa, post
boli et vitiorum

sic

quod

quod fecerat Achar, fecit cum Josuelapidari ab omnibus filiis Israel, locusque
dediti essent in hoc

necem

dia-

compressionem ,cura gaudio et laetitia

occisionis ejus vocatus est
vallis conturbationis, eo

vallis

Achor, hoc est
:

transiet sipirituiliad co?lestem patriara,ubiestterra

quod dixerit Josue

Quia

viventium. Et recte de ^-Egypto pergentes ascendere
dicuntur, quia tunc bene ascendiraus, quando a terrenis ad ccelestia, a vitiis ad virtutes transmigrare

conturbasti nos, exturbet te

Dominus

in die hac.

Postcujusinterfectionem apertaest
victoriae futuree,

fihis Israelspes

oppidum Hai, interfectishabitatoribusejus et moeror eorum in gaudium versus est, ibique spem sumpserunt ubi
pergentesque ceperunt
;

studemus.

fuerat despcratio

Sed quia hoc, ut dictum

est, fa-

ctum constat
«

fuisse, videamiis quid sibi velint

verba
:

Dominus, vocabit me vir oranis, et non vocabit me ultra Baalim. Et auferam nomen Baalim de ore ejus, et non recordjibitur ultra nominis eorum. " De nomine Baalim juxta litteram
«

Et

erit in dic illa, ait

prophetica, qui heec de futuro vaticinatur. dicens

^ hoc

dicendum

est

:

Belus patcrfuit Xini primi regis

Etvallem Achorad aperiendam spem.

»

Sciendum

ergo,quiasicuttuncpostquara interfectus est Achar,
Judaei surapserunt
frustrati sunt
;

As.syriorum, qui exnoraine suocivitatema se a^dificatara appellavit Ninum, qunm Hebraei et nostri

spem vincendi

hostes, nec ea

sic

nirairum postquam Hierusalem

Ninivem vocant. Qui patrem suum Belum in deum transferens, simulacrum fecit, quod Bel voluit r.-ominari et ab oranibus adorari. Quo noraine a Babya Sidoniis loniis, vocatur, sicut in Daniele legitur
:

destructa est a Roraanis,
et ipsi Judaei

templumque succen.^um, interempti et in totum mundura sunt

captivati

;

apostolis caeterisque credentibus aperta

estspes victorise, quia totuin

mundum

fidei Christi

autera et Phoenicibus Baal, ab Hoebra^is vero Beelzebub ob spurcitiam et sordes immolatitii cruoris

subjugaverunt, quodque in
est illud

umbra prjccesserat, id toraplum etomnium caeremoniarum obserin Ecclesia a
fidelibus.

vocatur; id est,

muscarum

vir, sive

habens muscas

et quia in raultis colebatur locis, idcirco pluraliter

vationesinspiritualemverteruntinte]ligentiam,sicut

Baalira enuntiatur. Sed
haec verba

jam nunc videamus quid
de
fideli

nunc agitur

Et haec fuit
:

Uomini

significent, quibus
:

popu-

eorura spes victoriae, de qua hic dicitur

«

Et vallem

lo loquitur, dicens

Non

vocabit

me

ultra Baalim.

.

25

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM,
(ut

26

Baalim

diximus) idem est quod Baal^ et intertne.

A

siibo te

mihi

in justitiaet judicio, et in misericordia,

pretatur Baal /lahcns, Bnalim \ero habens
Hebraeae et

Syne mulieres maritos suos
;

tioc

Unde nomine

et miserationibus. et

sponsabo
»

te milii

in fide;

et

vocant, dicentes
et est sensus,

Baal meus, hoc est habens

me

;

habens

me

in conjugio.

Est et aliud

nomen ineadem
est Is,
ei Issa

lingua sub

quod similiter nominatur, quasi virago, eo quod a viro suo sumpta sit. Quae ergo noluntde suis dicere maritis Baal,siveBaalim,dicunt alio nomine Is meus,id est vir meus, scilicet liabens me in conjugio Quod ita-

eadem significatione, id sonat vir. Unde et mulier ab

Advertendum quod eamdem plebem ter se promittit sponsaturum. Primo quippe eam despondit in Abraham, cui signaculura circumcisionis dcdit ut esset signum inter Deum et semen illius in ])erpetuum, vel etiam quando eam eduxit de /Egypto. Secundo in monte Sinai,dansei Sponlegem. Unde et hic in secundo loco dicitur
scies quia

ego Dominus

V

:

sabo

to

mihi in

justitia, id est in

observatione legis,

et in judicio

que hic dicit Dominus « non vocabit me Baalim, » sed vocabitme vir meus, ita est intelligendum,quia
:

res et

mandatorum meorum, ut et juste vivediscretionem inter bonum et malum scires; et
si

misericordia et miserationibus, ut

propter peccata

volens
bit

me ostendere suum
Baalim, quod bene

virum. nequaquam voca-

tua tradita fueris in captivitatem et poenitentiam

dici poterat, sed vocabit egeris, itcrum misericordiam consequaris. Tertio meus. In tantum enim Deus odiouin adventura Filii Dei, unde et hio dicitur « Et habet nomina idolorum, ut nec recordari quidera sponsabo te mihi in fide,»sanctae videlicet Trinitatis. electossuos velit, nominum eorum,ideoque dicitde De qua desponsatione dicit Apostolus de Christo lofideli populo Non vocabit me ultra Baalim,propter quens Desponsavi vos uni viro virginem castam

me

me

Is, id est vir

:

:

:

ambiguitatem verbi, ne, dum aliud loquitur, aliud. recordetur, et virum nominans, idolum cogitet. Unde et subditur « Et auferam nomina Baalim » de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis
:

exhibere Christo. Etiterum de persona Christi loquens, ait Desponsavit sibi Ecclesiam non habentem maculam neque rugam. Sed Synagoga ter a
:

eorum
«

Domino desponsata, omnem desponsationem iriitam fecit. Unde quia desponsata in iEgypto priraara
desponsationeni non custodivit, et fornicata esttibi deos alienos colendo, rursum perlegem et Scripturas sacras prophetarumVeterisTestamentiassumitur, ut quasi sponsalibus secundis firmata,

Et percutiam

cum

eis fcedus in die illa,

cura bes-

tia agri,

etcum volucrecoeli, et cum reptili terras. » Jam hicaperte describitur conjunctio Judaeorum et
fidei Christi, qui

gentium inunitate

ante adventum

jam ab

ejus dissidentes erant ab invicem.
gentiles a consortio suo repellebant
in

Unde
:

et Juda}i

amplexu non recederet. Tertio autem Jesus Christus
Filius Dei et per gratiam sancti Evangelii
,

postea autem

unum

Christi ovile convenientes,

Dei oranipotentis pacera et fraternam dilectionem
seglorianturhabere. Hinclsaias eidempopulodicit:

jam inunafide^ pulare sibi voluit sed paucis crcdentibus, eorum pars coUata sponsalia negligens, in
tate permansit, sicut beatus

eam comaxima
infideli-

Stephanus

eis

impro-

Advena quondam tuus adjungetur
sit

tibi,

advena, sed recognoscatur frater.

ut non jam Nomine enim

perat, dicens
tistis,

;

«

Vos sen*per
»

Spiritui sancto resti-

sicut et patres vestri.

Qui autem receperunt
illi

bestiarum, volucrum, et serpentium, gentiles expri-

fidem ejus, conjuncti sunt

vinculo dilectionis,

muntur qui haec pro Deo colebant. Verum ab his expurgati, jam non his nominibus appellantur, sed homines rationabiles. Unde cum Petrus linteum ad
se missura de ccelo vidisset, in

credentesquod ipseChristusDeusesset, quem prius negaverunt. Ex quibus fuerunt illi qui ad prcedicationem beati Petri una die quinque
die tria millia crediderunt.
«

millia, et alia

quo

bestite, volucres

atque serpentcs raonstrabantur,
cidere et
sit,

et audiret se illa oc-

Et erit in die

illa

:

Exaudiam,

dicit

Dominus,

et

manducare debere, respondissetque:« AbDomine, quia nunquam commune aut immunintravit.^n
purificavit, tu

exaudiam

ccelos, et

illi

exaudient terram, et terra
intelligi

exaudiettriticum, et vinum,et oleum, et haec exau-

dum
Dgus
«

osmeum, » dictum est ei ne commune dixeris.

:

«

Quod

dientJezrael.»Secundum litteramhocpotest
p.in his verbis
:

»

quae

bona temporalia promittit Do«

Et pharetram, et ai'cum, et gladium, etbellum conteram de terra.»Id est.pacem et tranquillitatein

minus

his qui in se credunt. Spiritualiter coeli sunt
:

apostoli, de quibus Psalmista ait

Gceli

enarrant

sumraam dabo
enim multa

in terra,

hoc est in Ecclesia, Licet

gloriam Dei,

etc.

»

Hi coeli exauditi sunt tempore
Isti coeli

comparatione illius temporismagna est pax in hominibus, maxime inter electos, apud quos nuUius discordise fomes locum invenit.De hoctemporc dicitlsaias: Non levabit gens contra gentem gladium, necexercebuntur ultra ad prcelium. « Et dormire eos faciam
bella crebrescantin terra,tamen in
fiducialiter, » id est securos eos

Dominicas incarnationis, rogantes pro muliere Ghananaea et pro socru Petri.

nunc exaudiunt

terram, id est homines in Ecclesia habitantes, et
haec terra exaudittriticum,id est, profert simplicem

doctrinam Veteriset NoviTestamenti,ut impleatur

faciam in

mea

fide

et pace requiescere. Vel certe

somnus

iste intelligi-

Dominicum « Beatus ille servus quem constiDominus super familiam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram.»Exaudiet vinum,hoc est;
illud tuit
:

tur pausatio electorum, qui
in spe futurae resurrectionis.
«

modo

quiete dormiunt

spiritualem

intelligentiam ita praebet,

ut sua do-

Et sponsabo temihiin sempiternum, et spon-

Secundumqualitatem enim auditorum debet formari sermo doctoctrina laetificet corda audientium.

»

IIAYMOXIS IIALRERSTAt.

V.P\SC.

OPP. PARS
\

I.

COMMENT.

BIBL.
illa

28
plus
ialiuni

runi.Exaiutil quoque et oleum, quin in episcopis et

tu diligis illnin mulierom, ot tnmeii

presbyteiis dat titlolibus grntiaii» Spiiitus sanotiEt

«juam tediligit,sicDominussummMamorelilioslsrael
diligit.

hoc

est

ealum

et terra, aj)ostoH soilioet
luipc

atquo

uiii-

sod ipsi eiim spornontos

rospiciunt

addeos

versalis Eccles.ia. Et

exaudient Jozraol,

iii

est

alienos, » hoc est vonoiantur ot ooUint e6s,« et di-

semen VerbiDei perducent ad operationisefTectum,
fruotum centesimum, aliud sexagesinuim, aliud trioosimum. Porro quod seut
faciat
illud
sertieri

ligunt \inaoia uvaruu).

w

Vinacia appellat quae nos

acinos dicinius, id est, follioulos uvariiin post ex-

pressionem a prelo projectos. Spirilualitor aiitem,
per luec vinacia, da^Mnones intolliguntur.qui quandiu
in

quitur

;

Et seminaboeain in terris.»

Ad

apost<il'is sjtoriai;t

sua dignitati' fuorunt,
est,

quodammodo

livic drarit,

liter pertinet, qui

ab Ilierusalem seininali sunt.
et miraculis, terrauj Oiocost

sua praMlioationi'

corda

pinguodine Spiritussanctireferti. poslqiiam vero suporbientos contra Deum,similes ei fieri vohierunt, evacuati gratia Spiritus sancti, facti sunt
steriles et voluti

hoc

auditoruni suorum^ facerent fructificare

De

quibiis

scriptum est: Istisunt semencui benedixitDouHnus.

ad nihilUin utiles,de ccelo
marcerites,
Judffii

pi^ojecti

Xam

ipsi apostoli et

semen sUnt.quia

dis[)ersi

sunt

sunt veteri

sic( itate

et

nibil aritiqiire

per univei"sum

mundum,
:

audientes a Domino,(* eun-p. gratice possidcntes. Sic et

ob infidolitatem a
oniiii

tesinmunduin universum,»etc. Et ipsi suntseminalores, juxta illud k In omriem terram exivitsorius eorum, etc. » « Et miserebor ejus quie fuit absque
misoricordia,
>>

Deo

derelictl, diligunt

dacmones

dulcedine boiiitel-

nitatis evacuatos. Sive pro vinacia

possumus

ligere trnditiones scribarurii et Phnrisaiorum, veritatis

hoc

cst

Synagogie jam

in

me

cre-

sensu prorsus vacuas et superstitiorie plerias

;

dentis,quaQ prius

dum

per multa diiemonumportenta

quas
a

ipsi Juda^i diligebant, reliriquentes traditiones
horiliriiim.

erraret, eaque pro
ierat.
"

Deo adoraret, sine misericordia

Dei propter traditiories
Et fodi

eam mihi

qulridt^cim rtrgenteis. et coro
et dixi

Et dicam non populo
et ipse dicet

meo

:

Populus meus es
es tu. ))IIoc

hordei, et dimidio coro hordei,

ad eatn.

»

tu
est

:

mihi

:

Dominus meus

Septuaginta interpretes. sicut beatus Hieronymus
dicit,pro eo

quod

ipse fidelihus suis de eodern populo dicit:

quod
«

rtostra interpretatio
»

Vos

estis qui

permansistis

mecum
:

in tentationibus

posuerunt

Conduxi,

habet « Fodi, quod ad mulierem utlque

meis,et ego dispono vobissicut disposuitmihi Pater metis regnum. Et ipse dicit « Deus rrieus es tu,
)>

pertinel, quiii ad hoc conducitur, ut iriaritd fldem
servet, nec alio copuletur illo vivente.
dicit

siciit

etPetrus

:t

Tu

es (iriquiens)ChristusFilius Dei
et

Cuiu autom Fodieammihi inmulierem,ostenditsevirtearii
prophota testalur) do:

vivi;»

etThomas: «Dominus meus
ad omries Israelitas possunt

Deus raeus.»
ad eos

volle significare, qute (sicut
est.

Quae verba et specialiter ad decem tribus, etgene- ^ nijs Israel
raliter
referri,

de qua scriptum est

Vineam de
coridiicitiii'

^Egypto transtulisti.FoditUr ergo atque

scllicet qui crediderurit.

haec mulier quindeciin argenteis, et coro hordei, et

CAPUT
a

dimidio coro hordei, id est quadraginta et quirique
III
:

biodiis, rtam corus trigirita

modios habet.dimidius

Et dixitDominus ad

me

Adhuc

vade, et dilige
:

vero corus quindecim. Et hac mercede conductn,
audivit a

mulierem dilectarnamicoet adulteram

sicutdiligit

Domino

:

«

Dies multos exspectahis

me

:

Dominus

filios tsrael, et ipsi

respiciunt ad deos alie-

non

fornicaberis., et

noneris viro.»Hoc est: nec ama-

uvarum.» Perhasduas mulieres, id est superiorem fornicariam, qucE appellatUrGomer, et istam qu* vocatur adultera, debcmus intelligere Israel et Judam, id est decem tribus, qucc erant in Samaria sub irege Hieroboam, qui fuit de tphraim et Juda,qui regnavit in Hierusalerii de
nos, et diligunt vinacia
;

toribus turpiter te prostitues, nec mlhi viro a quo

conducta es legitimo conjungei^is, ac ne putes factam tibiirijuriara;quiadixi :((Exspectabo me,»paria
tibi
tice,

referam, quia

«

sed et ego exspectabo te.» Mys-

quindecim denarii ad quintura deciriiura diera quo Judaii egressi sunt .«tirpe David. Has duas mulieresdescribitEzechielp.de .-Egypto, percussis primogenitis J]gyptiorum, sub nomine duarura soi'orum, Oola videlicet et Oolipcrtinent.Ipsaenim die, id est quinta deciraa luna, ba. Quas si diligentius voluerimus distinguer^e, peieduxit eos Dominus de.:4Lgypto, et in suamconduxit
prirai raensis, id est Nisan,

ptiorera, quct forriicaria appellatur.

per secundam, quae
telligere
i.stam.
:

decem tribus adultera, Judam possuncus in:

servituteni, liberans per occisionera

agni ab illata

plaga /Egyptiis. Ccepitque eos erudire, cortstituens

et

tamen generaliter et per illam et per

pro priraogeriitis
serisere

filiorura

suorum, qui plagara non

unlversus populus Israeliticus (sicut in se-

comraunera, quinosargenteossicloscoriferri

quentibus quoque monstrabitur) potest accipi.Juxta
litteram ita est irttelligendum quod dicit,
vade. etc.
» «

in donariis donius Dei. Deinde
to die, qui intelligitur in

quadragesimo quinSiriai; altera

Adhuc

quadragiritaquinque rao-

Sensus est hic

:

Tu quidem

eara diligis,

diishordei, perVenerunt ad inoritera
auterii die,

sed ipsa debita vicissitudine nort te diligit.quoniam
potius

pra^ceptum estMoy.siut se sanctificarent

tuum

rtegligens araorera adultera est, quia

per triduum, et a mulierii)Us abstlrierent, et se prae-

alteri viro

copulatur,eumque plus quahi te dillgit. Ad quod autem ista pertineant, aperitur cum subditur « Slcut diligit Dominus filios Israel, v id est, slcut
:

parent ad acciplendara legem; trarisactisque tribus
diebus, quinquagesirao dieMoyses
accepit.

Decalogum

legis

Qui ergo quadragesirao qUinto die ad eura

29

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.
A
theraphim, hoc est signum et

30

pervenerunt locum in quo legem acceperunt, bene quadragintaquinque modiis hordeifuissereferuiitiir conducti, Quod autem sequitur « Dies multos ex:

memoriam

t)ei

ex-

pressam in cordibus nostris. juxta quod eidem decantamus « Signatum est super nos lumen vultus
:

ad praesens pertinettempus, quopopulus Judc-corum.qui quondam quindecim argenteis et quadraginta quinque modiis hordei conductus,
spectabis me,
»

tui,
((

Domine

»

Et post haec revertentur

filii

Isi-ael, et

qurerent

Dominum Deum suum.et David regem suum. »
ha^c, id est,

Post

post incarnationem Domini ejusdem videlicet sponsi advcntum viri sui exspectat, donec (ut Apostolus dicit)((plenitudo gentium introeat,et sic omnislsr;u salvus (iat. » Quod vero dicit « non fi)rnicaberis, et non eris viro, » hoc ostendit quod interim modo idolis non servit,nec tamen habet Deum,sed etamatoribus et viro spoliataest; etquiavirum non habet,
I :

postquam ha^c omnia impleta fuerint, dum plenitudo gentium intraverit, revertentur filii Isracl per prccdicationem ElicC et Enoch, et quarent hominum Deum suum,et David regem suum, id est Patrem et Filium ejus jesum Christum.FiJiuin ejus
corde et ore et opere confitentes.
et
»

unum Deum
simo (lierum.

Et

pavebunt ad Dominum,
»

ad bonum ejus

in novis-

nec vescitur

modo

cibo

hominum,

id est,

frumento,

Spiritum videlicet sanctum,qui non

sed hordeo irrationabilium jumentoruni, quia videlicet spiritualem

extra Patrem et Filium, sed simul

cum Patre

et Fi-

sensum
te,

vivificantem

non

capit,

sed occidentem litteram sequitur. Quodque additur,
<r

^][o unus est Deus, De quo dicit discipuiis suis:(( Si vos, cum sitis mali, nostis bona dare filiis vestris,

sed et ego exspectabo

»

ad

eos pertinet qui

quanto magis Pater vesier de bonurn petentibus se
«
!

coelo dabit

Spiritum

exspectant ad hoc ut In fine sa^culi credentes reci-

»

piantur ad
gentibus

amplexum
: ((

fiet

quando ex Juda^is et unus grex, unum habens pastorem,
Christi,

CAPUT
Domino cum

IV.
verba pro-

Audite verbum Domini, filiilsrael,quiajudicium
habitatoribus terrae.
» Ilaec

qui de se dicit
«

Egosum

pastor bonus.
filii

»

Quia

dies multos sedebunt

Israel sine rege,

prie ad eos pertinent, qui in adventu Filii Dei sunt
reperti.licet et juxta litteram eis possint aptari, qui

et sine principe, et sine

sacrificio et sine altari. et

et sineephod, etsine theraphim. «Judaii

autem

lia^c

tunc temporisin decem etduabus tribubus

commo-

omniaadseptuagintaannossuaecaptivitatisreferunt;
sed melius
est, irt b(^atus

rabantur.quibuset propbetahaec loquitur,ostendens

Ilieronymusdicit^de

piffi-

non frustra iratum Doum, tam gravia comminariet
inferre supplicia qua} superius dicta sunt, ut scilicet

senti tempore,vel de ultima Juda:'Oi"um conversione
intelligi quas

dicuntur

.

Jam enim in hisverbis ea quse
:

essent sine rege, ca^terisquc in quibus eatenus gloriati fuerant.

superius dicta suntinteiliguntur
exspectabis me, non fornicaberis.
dent, hoc est habitant Juda^i

quia dies multos

Sed quia erant sine veritate,

et sine

Modo namque

se-

C

misericordia, et sine sclentiaDei, etmaledictum, et

contracti, quia status

mendacium.

et

homicidium, ca^teraque multa inun-

rectitudinem amiserunt, et surit sihe rege Christo,

daverant,idcirco Dei judicio justo, ab habitatoribus
illius terrge ha^c

quiloquitur:«Egoautemconstitutussum rexabeo,
pontifice et sacerdote.de

»

omnia

ablata,

ipsique captivitati

«tetsine principe, » id est, ipso Salvatore, vel etiam

sunttraditi,augentes peccatapeccatis,etnovis vetera

quo scriptum est Principem populitui non maledices. » Sunt etiam(( sine sa:

((

cumulantes. Ut autem diximus,
foruntur, qui

maximead

eos re-

Deum

in carne viderunt et audierunt,

crificio, et sinealtari, »

quia perdito loco ubi temeis in iege pra^ci-

sed in euin credei^e nolui^runt, sed ad
ros. Dicitur
filii

eorum postehabitatori-

plum

et altare

habuerant, de quo

namque

eis :«

Audite verbum Domini,

piebatur: In loco
bitis ei, et

quem

elegerit

Dominus, immolavic»

Israel, » quia

judicium Domino

cum
illi

non

in
«

omniloco, hequaquamlegales
Et sine ephod.

bus terr8e,hoc est
dei^antibus,

cum

Juda^is sempei' terrena desi-

Ephod proprie superhumerale vocatur,sed hicpro omni vestimento accipitur Aliquando autem ponitur et prolineis vetimas offerunt.
stimentis, sicut de !Samuele legimus, quia

quibus contrarii sunt

qui coelestes

appellantur,qui se peregtinos et advenas in hacvita

considerantes ad coeiestia tendunt.
agit,
id

Cum
est,

his habita-

indutusD toribus terra^ judicium ephod lineo erat.Tlaeraphim proprie appellantur fi- aeterhae eos tradi proinittit. Qiiare autem hoc faciat gurse et sirnulacra, quae non possunt in prsesenti Noh est enihi veritas, » sed aperit, subjungens. loco duntaxat, cherubin et seraphin, sive alia quae unusquisque cum proximo suo loquitur mendacium. in templo ornamenta fieri jussa sunt, dici, sed hic Yel non est veritas,quiaillequi de se dicit:((Ego sum pro omni ornamentosacerdotali positum noverimus. veritas, » noh habitatin cordibuseorum.« Etnoriest Hsec omnia postquam perdiderunt Juda^i, spiritualimisericordia, » quiasubditos peisiiquuntur, et puter nobis data sunt in Ecclesia. Non enim verum repillo ac viduae non miserentur. Unde etiam nec ipsi gern et sacerdotem habemus Christum, qui(( estsacerChristo pepercerunt, sed veluti caiies rabidissiini
darnhationi
-f

dos in aeternum secundum ordinem Melchisedech

;

»

contra eura
mortis,» et

oi^a sija

aperuerunt, dicentes

:((

Reus

est

habemus

sacrificium
et

verum corporis

et sanguinis

:« Crucifige,crucilige.»((

Ethon

est scieri-

Domini; habemus

ephod, hoc est vestimentum

tia Dei.))Hocest,fides etcognitio

nominis Dei non est

innocentise et simplicitatis, facti ipsi sacerdotes et

reges.juxta quod Pet: us dicit

:

((

Vos genus electum,
»

incordibus eorurn, qui terrena solummodo sapiunt. Vel certe scieritia. id est sajDientia Dei patrls,qui de
sedicii pei^SaIohidrieriil«Ego sapientiahdbito in con-

regale sacerdotium, gens sancta.

Habemus

et

:

31
«ilio,

HAYMOXIS HALBERSTAT.
» "

EPISC. OPP.

PARS
«

I.

COMMEXT.

BIBL.

3-2

eteruditis intersumcogitationibiis.» Et Je quo

A

ruin teniporalium profundis qunestionibus desudantes.

Apostolus.

Christum inquit Dei virtutem

et

Dei sa-

Pisces linquit) maris congregabuntur,

>>

sub:

pientiam.

Xon

liabitat in terra.

hoe

est,

non re-

auditur in mortem,

Unde

et alia translatio

habet

quiescit in illorum mentibus, qui ab ejus lide sunt
alieni.

Pisces maris deficient.

« Verumtamen unusquisque non judicet, et non De quibus adhuc sequitur. «iMaiedictum.et mendacium.et honiicidium,etfurarguatur vir. » Provocaverat eos superius ad judltum.etadulterium inundaverunt. » Maledictum per- cium, ut cognoscerent se ex veritate judicatos, et tinet ad eorum convicia et opprobria, qui contra non perpotentiam Dei oppressos, sed propter pecDeum tumebant.dicentes :u D;emonium habes, » et. cata piwterita hostibus traditos. Yerum quia dete« Samaiitanus es, » et cietera talia. Mendacium nd liores effecti sunt. tantae erant imprudentiae, ut ne hocquod dixerunt :< Reus est mortis, » et, uHicest convicti quidem verecundiam liaberent. Prohibet a vomtoret potatorvini. » Horaicidium ad hoc quod justis judicari injustos et argui, quia indigni sunt ipsum morti tradiderunt et omnes prophetas, sicut correptionem suscipcre. Unusquisque (inquit) justus ipse eis improperat dicens Et vos implete mensunon judicet injustum, et non ai^guatur vir impius a ram patrum vestrorum.w Ecceego mitto ad vos pro- pio, quod utique enormitate scelerum ipsi impii et phetaset sapientes et scribas, « etc.Etbeatus Stepha-^ injusti non merentur. « Populus enim tuus. sicut hi nus:« Quemi^inquitipiophetarum nonsunt persecuti qui contradicunt sacerdoti.»Etestsensus Sicut ple:
:

patres vestri

.'

Et occiderunt eos qui pra^i.untiabant
et

becuhi inobediens est sacerdoti, cujusnon vultobsequi mandatis, et sicuti discipulus inobediens

de adventu Justi.cujus vosnunc proditores
cidap fuistis.
et filios
»

homi-

ma-

Furtura pertinet ad hoc,quod seipsos
:

gistro, sic populus tuus contradicit verbis oris mei,
et ideo

suos furati sunt, dicentes
et

a

Sanguis ejus

non

est d.'gnusvel a propheta, velaquolibet

super nos

super fihos nostros. vVel quandoipsum
vcl ad idololatriam.Ila^c

redargui justo.

Christum emerunt furtim triginta argenteis.Adulte-

rium,adimmunditiam

om-

Et corrues hodie, et corruet etiam propheta tecum. » Superius ad prophetam locutus est de populo,
«

nia in Judaeis inundaverant, id est abundaverant.

Per verbum enim inundationis.magnitudinem scelerum ostendit.« Et sanguis sanguinem tetigit.»Sanguis sanguinem tangit, cum homicidium homicidio jungitur, et cum peccatum peccato augetur. Sanguinis enira nomine peccatum dcsignatur, ut est
illud
a
:

bus, vertit

nunc autem adipsumpopulum. decem videlicet trisermonem, dicens « Corrues hodie,
:

id est in pra^senti
et in

tempore, velcerte
«

in apertaluce,
«

omniura oculis duceris in captivitatera.

Et

corruet etiara propheta tecum.

Duobus

raodis pos-

sumus

hic

prophetam

intelligere, vel

falsum videliest, vel

«

Libera

me

de sanguinibus.

»

^

cet

prophetam,

quia aequivocura noraen

Propter hoc lugebit terra, et infirmabitur omnis
iigri, et

etiara prophetalera dignitatera, quia

decem

tribus

qui habitat in ea. in bestia

in volucre coeii
»

postcaptivitateranon logimus habuisse prophetam.

sed et pisces maris congregabuntur.

Propterhoc,

quiaprobonis operibus

vitia

superius dicia inunda-

verunt, lugebit terra. Terra lugere videtur quando
inculta remanet. subiatishabitatoribus.et qua?antea
suis laetosproferebat fructus.incipit vepres procreare
et spinas.

Quandiu enim non sunt captae decera tribus habueruntEliam prophetara et Elisaeum.caeterosque filios prophetarum. qui prophetaverunt in Samaria. Et
quidera duae tribus in ipsa captivitate et postea ha-

buere prophetas. Decem vero, postquara translatoi
sunt in Medos et in Persas,nerainera referuntur ha« Corruet buisse prophetara. Ideoque eis dicitur
:

Ideoque

in

hoc loco desolatio decera et

duarura tribuura expriraitur,cum dicitur:« Lugebit
terra. » Sive perterrara ipsos Judaeos
telligere,

possumusin-

etiara

prophetatecum,
;

» id

est,dignitas prophetalis

terram quaerentes,
sequitur
»
:

e.t

terrena sapientes.

a te peribit

velfolsiprophetee.qui vobisfalsara pro-

Unde

et statim

«

Et infiimabitur omnis
qui per

}'hetiam resolvebant.

qui habitat in ea.

hoc

est,

amorem

et de-.

nocte

feci

una vobiseum peribuiit. « Et tacere raatrera tuam. » Mater ipsa Judai-

sideiiura ibi raanet. Coraprehensienira ab hostibus,

ca plebs in generalitate appelhitur. Filii hujus
tris vel singuli e

mavil-

luxerunt et infirmati sunt. quoniara ea qua:
tebant.
est,

summo

populo, vel hi qui per oppida
est, in

araore diiexerant,et in quibus gloriati fuerant.amit«

lasque erantdispersi In nocte ergo, id
feci tacere rnatrera tuara,

tene-

In bestia agri

.

etin volucre coeli.»Naturale
dicit, ut si

bris captivitatis et raceroris et preraentis angustia^,

ut beatus

Hieronymus

terra ab ha-

quia non est ausa dolere

bitatoribus suis fuerit derelicta, bestise

quoque

et

malum suum coram hostibus.
«

aves ab ea deficiant. Altiori autein sensu, per bestias agri,

feroces populos,

et bestiali

stoliditate

scientiam.

Conticuit populus meus, eo quod non habuerit » Hoc est, coraprehensus ab hostibus si-

pressos significat: per volucres vero, superbos, et
elatos, ac leves possuraus

lentio tabuit,

non audens

eis

repugnare. Et redditur
eo quodnonhabue-

intelligere. quales erant

causa cur sanr.tum

sit ei.scilicet

ipsi Jud£ei,de raeritorura dignitate jactantes.et alios

despicientes

;

perpisces raaris.ipsinon inconvenien-

ter accipiunturqui in profunditate vitiornra et in te-

non servaverit, ut illi serviret et idola contemneret. Quia enini prius a laudibus Dei os clauserat.juste ad hanc deverit scientiara legis Dei, et praeceptaDei

nebris peccatorura conversabantur. Sive perpisces,

nit

miseriam,ut nec
«

malum

suura

ii.ter

hostes deflere

philosophos mundi intelligamus, inexquirendis re-

auderet.

Quia tu scientiam

repulisti,

repellam

te,

33

EXARRATIO L\ OSEE PROPHETAM.
>>

34

ne sacerdotio fungaris mihi.
scientiam,
lioc est

Repulit

1^;..

j

i^'^.:;

A bant
vobis

erecti

in

superb;am, vel etiam falsa adula:

Deum, quando

stultissima

opusmanuum suarum
cceli et terrae

coepit adorare,

mente Factoremque
ne essent
quae

tione peccantcs decipiebant, dicentes

Dimissa sunt

deserens, vitulos aureos venerata est

pc cata vestra. Sicque animas illorum sublevabant, quoniam eorum verbis plus quam sua3 conscientias

in

Dan

et in Bethel, idet>que i-epulsa est,

credentes.cum peccatores essent, justos se

ex ea sacerdotes in
lubris idolorum.
«

domo

Doinini,sed potius in dees legis Dei tui,
« Oblivi.scar
»

esse a^stimabant.

Unde

est

:

«

Popule meus, qui tc
»
»

Et oblita

beatuni dicunt, ipsi te decipiunt.
i

prohibetdeosaiienos adorare,

filiorum

Et

erit sicut

populus, sic sacerdos.

Id est,

tuorum

et ego, » tradens eos xteru^ miserebor eorum, ut olim misertus sum patrum

captivitati,

nec

quia loqualiter peccant, a^qualitcr indignantis Dei
sententiain sustinebunt. Sacerdotes

autem

isti,qui-

eorum in deserto, Qui enim ignorat, ignorabitur, HcGC omniapossunt et adhaereticosreferri, qui reliqueruntdomum David et Jerusalem, idest Christum
et Ecclesiam. Et ideo a^terna nocte cooperti, conti:

bus ccque ut populo mala eventura a Domino pra^dicuntur, non erant de tribu Levi, sed ex quacun-

que tribuvenientes implebant
argento, dant
's

manumsuam

auiovel
fie-

munera rcgibusdccem tribuum,

ferno autem quis confitebitur tibi
terea,

cescunt a Dei laudibus, sicut scriptum est « In in? » Et hoc prop-Bdos et praelatus quilibet, qui malaaliorum
quia non habuerunt scientiam
Dei, id est

bant sacerdotes in templis idolorum. Sed etsacersibi as-

sumit, eis adulandorcqiialis efficitur, ideoque jcque

Christum, ut rectam fidem ejus crederent. Unde et merito a Domino repelluntur, nesacerdotio fungantur
ei.

cum
ejus

eis

damnabitur.
«

«

Et visitabo super eum,
».

»

id

estsacerdotem,

vias ejus

Omnia

videlicet opera

Sacerdotio ejus, quia plerumque talesimma-

puniam, quia
«

visitabo, hicpro afflictione poni.

tura morte ab hac vita subtracti, a^ternaliter pereunt, ne vel ipsi indigne corpus et sanguinera Do-

tur et tormento.

Et cogitationes ejus reddam
operibus,

ei. »

Quianonsolum pro malis
pessimis
cogitationibus,

verum ctiampro

mini attrectantes,
existant.

aliis sint

oflendiculum, vel mala
a Deo oblivisci dicun-

quibus ut talia facerent

sua doctrlna causa })eiditionis multis diu vivendo

tractaverunt, poenas luent

De

haereticis faciiis in-

Quorum

otiam

fdii

telligentiaest,quod quanto pluresfuerunt, tantomagis delinquant

tur, id est, hi qui

ab illorum perversa doctrina ge-

nerati

sunt,

quia simul

cum

patribus perpetua)

multiplicant varia

Domino, et ju.xta suum numcrum dogmataerrorum quorum gloria,
peccatis

damnationi tradentur.
o

id est, sapientia} et Christianitatis dignitas in igno-

Secundum multitudinem eorum, sicpeccaverunt
»

miniam coramutatur, quando pro praeteritis
pro quibus

mihi.

Id est, quot homines habuit Israel, tot aras Qjusto Dei judicio in erroresvarios labi perraittuntur,

instruxit daemonibus, in

runtmihi.
tabo.
»

quorum victimis peccaveeorum in ignominiam commuGloriam eorum idolum appellat. in quo
«

demum

et aiternis suppliciis tradantur.
:

Gloriara

gIoriabantur,etincujusvenerationeketabantur,quod

De quibus dicit Apostolus Tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quce non conveniunt. Qui peccata populi comedunt, quando et placentia
loquuntur, et per dulces serraones decipiunt corda credentium, etdevorantdomos viduarum.Cum enim
videi-int alios delinquontes, aiunt,nihilaliud quaerit

tunc in ignominiam comrautatum
ipso scelere simul

est.

quoniam pro

cum

ipso ducti sunt in captivita-

tem.
ft

Peccata populi mei comedent.
:

»

Dupliciter hoDC

Deus,nisi

fidei

veritatom,

quam

si

custodieritis,

non
»

sententia inteliigenda est
tes

Peccata populi sacerdopro peccatis homi-

curatquidagatis,maleintelligentesilludDominicura;
«

comedent,

id est, sacrificia

Qui crediderit

et baptizatus fuerit, salvus erit.

num
vel

oblata. Ea quippe,vel qua; tunc ofTerebantur, nuncin templo DominioiTeruntur, inusus trans-

Dumque

hrec dicunt, in iniquitatibus

eorum

suble-

eunt sacerdotu:n. Unde et in canonibus dicitur, ut
laici

vabunt aniraas eorum, ut non solumnon agantpoenitentiara nec hurailientur, sed etiara gaudeant in
sceleribus suis, et erecta gradiantur cervice.
t~v

de consecratis non comedant. Sed et
nisi

illi

qui
eis

Unde

eleemosynas aliorum comcdunt,
eis orant,

digne pro

et

populus et sacerdos, id

est, hi

qui docti sunt et

oraverint, Jadajis similes sunt. Qui vero digne pro

hi qui

docuerunt pari judicio constringentur,
factis,

cum

operibus

manuum suarum

vivunt. Sive

non modo pro
«

verum etiam pro
illis

cogitationi-

peccata populi sacerdotes comedunt, quiacura male
agentibus adulantur, eorum peccata sibi assumunt.

bus malis debitae poenae

redditco sint.
;

Et comedent, et non saturabuntur
et

»

id est,
:

Qui enim alterius peccatis consentiunt, participes eorumdem peccaminura fiunt; quoniamcura eospeccareconspexerint, non solum non arguunt, sed lau-

mala opera exercebunt,
luxuriosi et avari
tur. Econtrario

non implebuntur

quia

nunquam
:

malitia sua saturabun-

dibuspeccantes attoliunt. Unde subditur
quitatera
illi

et

ad

ini-

autem tiunt justitiam, quoniam
licet

«

Beati qui esuriunt et si-

ipsi

saturabuntur.
:

»1111 sci-

eorum sublevabunt animaseorum. »Dum
deservirent,
:

de quibus Propheta dicit
»

«

Edent pauperes,

peccatis

sacerdotes

sublevabant

et saturabuntur.

Sicut enim justitia saturat, sic

aniiiias eorum,dicentes

QuoniampopulusDeiestis,
si

iniquitas substantiam

non habens, vana comedentes
Fornicati sunt,etnon cessa-

ex genere

Abraham

descendistis, propter iUius ami-

fraude deludit, et uteros devorantium vacuosderelinquit, id est sensus

citiam parcet vobis Deus,
runi verbis accipientes
illi

peccaveritis

ei.

Quo-

fiduciam, audacter pecca-

verunt,

»

Subauditur fornicari, quia utres perverso-

35

HAYMOXIS HALBtRSTAT.
in
'seit
«

EPISC. OPP.

PARS
:

I.

-

COMMEXT.
excelsa
iu

BIBL.

36

rum hoininum
runt
ft
:
^'

fornicationo deliriunt, et forni-

A Ro-i^uni Vorumtamen

non

abstulit.

Adhuc
domo-

candi desideiium non qni
Peocasti, quiesce,

Et quia non audio:

enim populus immolahat

excelsis. Vel certo in

audient in die judicii

oxcolsis h;rc focisso dicuntur quiain soiariis

Diseedite a me, maledicti, in ignem leternum.

>^

rum suarum adorabant,
et

et

hoc ex consuetudino, ut
i*

Fornicat» sunt etiam decem tribus cum idolis sub Jeroboam, filio Xabath et non cessaveiuiit |)0>tea
idohi coh^re. Et hoc quare
.'

reor. sorpontis in stipite elevati.

Subtus quercum,
Veritatom
.Tu-

populum.
«

ot

torebinthum.

»

suhauditur sacrificaojus.
^>

«

Quia

Dominum

ilere-

bant
da^M

quio.

bona orat umhra
in lege

liqueiunt in non custodicndo. Fornicatio. et vinum,

pordidorunt, etidcirco lioc faciebant- Praicepe-

auferunt cor. » Xon custodiendo illum, subauditur idohi coluerunt, ideo quia dereliquerunt
et ebrieias,

rat quippe

Dominus
dictum

ne saciificaretur

nisi in

loco

quem elegisset;

sod

illi

propter voluptatcs suas,

Dominum Deum suum.non
servire

valentes du^ibus (htminis

ut suporius

ost. in deloctabilihus

lucorum et

simuh et lioc iii non custodiendo, subaudis mandata illius, quibus jusserat t Dominum Deum
:

tuum num,
qui

adorabis, et
ot"'
:

illi

soli servies. »

Fornicatio et

vi-

montium locis sacrificabant idolis. sub umbra arborum altaria hicientes, quarum amoenitate allecti, immunditiam suic carnisexercebant. Unde Dominus
))rohibuorat phmtari nonius juxta altare
filiio

,

id est,

se.nsum et intellectum hominis

suum.cddeo
alie-

subvertit

et

e^it

sensus

nimium

bibeiit,

vinum et mentis sme impotem
:

Sicut

ebriotas, Bfornicabuntur
facitjita

vestra}.

»

Subauditur cum

nigenis, vel
lont
:

Dominum

etiam relinquentes, idolaco»

fornicatio sive corporalis, sive spiritualis pervertit

«

ot sponsae vestriTe adulterae erunt,

hoc

est,

sensum. animumquo
ne brutum
rans opera
«

dobilitat.

otdo rationali homi-

thorum proprium relinquentes,
«

alienis se jungent.

efficit

animal. utlupanaria et libidinum

lustra sectetur, lignaqueetlapides deos putet, ado-

manuum
).

Populus meus,

suarum. subauditurquondam,

cum fuerintfornicatae, et super sponsas vostras cum adulteraverint. » Fornicatus fuerat Israel a Domino Deo suo
visitabo superfilias vestras

Xon

«

in ligno
ei.

recedons, ideo fornicabantur

filiac

ejus et sponsce

suo interrogavit, et baculus ojus annuntiavit

»

quod fiebat in ligno et haculis, quo futurarum rerum caplabantur auguria. Unde in Ezechiele legitur, quod « porgens Xabuchodonosor contra xVmon et Jerusalein, steterat in bierat divinationis,
vio, ubi intercceteras divinationes

Genus

absque ulla vindicta, suo sceleri relinquuntur, ut ex propriodolore intelligant doIoremDei, quiintantuni
iratus
fl

est

ut

nequaquam
super

percutiat deiinquentes.
filias

Xon

finquit) visitabo

vestras

rint fornicatae,

etsuper sponsas vostras
est,

cum fuecum adultefornica-

commiscuerit sa-

raverint,

»

hoc

nonpuniam easpro sua

gittas,et intercseterasuna exieritcontraJerusalem.»

G

tione et adulterio, sed libere voluptatibus suis servire permittam, ut vestra injuria

Forte similiterfecerunt
utilius,

isti,

qua^rontes qui eis esset

meam

cognoscatis,

perversi erant, ut relicta veritate

utrum Deum an idola colorent? Et quia adeo mendacium seque-

nec inala illarum vindicabo,
vitatem.a
br.ntur, et

nisi

per ultimam capti-

Quoniam

ipsi

cum

meretricibus conversa-

rentur, justo judicio relicti a Deo. per responsionem
baculi seducti sunt a diabolo.
ritus

cum

efTeminatis sacrificabant. » Reddit

Unde sequitur

:

a

Spi-

causara quarese dicat non vindicaturum iniquitates
filiarum atque
fuit

enim fornicationum dccepit eos, et fornicati sunt a Deo suo » id est. per idololatriara recesserunt a Deo suo. Spiritus enim fornicationum diabolus intolligitur, qui suadet hominibusutaDoo rece;

uxorum populi

Israol.

Tantusquippe

numorus filiorum

Israel, ut essetultio de.sperans

emendationem.ft
sabantur,

Cum

merotricibus (inquit) conver-

dant, et se in simulacris ligneis etlapidibus veneren-

tur.Principiumquip|iehujus foniicationis idolorura
formatio. Sedet haeretici, quibush;Bccongruere po.ssunt.

etcum efreininatis sacrificabant, » et cum mulieribus et cum viristurpitudinem exercebant in templis deorum suorum. « Et populus non intelligens
»

subauditur Deurn vol peccalum suum,

«

va-

nunquam

suis satiantur erroribus,nec cessant

pulabit,

id est, per captivitatem plagis verberibus-

a fornicationis turpitudine;
rantes, et
turas,

immunditiam carnis ope-

que

attritus. Si

super ha^reticis

ista voluerirnus in-

non custodientes legem casterasque Scrip-

telligere,filiae vel sponsae

illorum intelliguntur ani-

tur

:

derelinquunt, insaniunt et inebrian- Dmae, quas in errore genuerunt, et suis dogmatibus et perdito mentis vigore, adorantidola qu^e de desponsarunt. Istiusmodi indigni sunt correptione
Dei,

Deum

suo corde finxerunt, fornicationisque spiritum possident.

quoniam oranis eorum cultus

fornicatio est, et

Super capita montiura sacrificabant, et super accendebantthymiama. » Filii Israel sequendo voluptates suas et desideria carnis. Deo derelicto,
«

turpes turpibus commiscentur. Et propterea vapulabunt, ut aliquando per plagas qui rcliquorunt

colles

Dominum,
«

resipiscant.

Si fornicaris tu Israel.
»

spretoque ejus templo,

in

rnontibus et in coUibus

Juda.

Israel in hoc loco, sicut saepe

non dolinquat saltera dictum est,

sacrificabant idolis, eisque

thymiama

(id est,

incen-

decem

tribus significat, Judas autera, Benjarain et
est,

sum

suavitatis) incendebant, ibique propter amocni-

sacerdotalera, id

Leviticam,

cum eadem

tribu

tatem locorura coniedebant, bibebant, dormiebant, et luxuriabantur eadernque loca excelsa vocabant.
Ideo autem ista faciebant quoniara excelsum

Deum

tribum nunchortatur propheticus sei-mo, ne Douin deserat per culturam idolorum, sicut fecerat Israel, id est decera tribus, adorando
conjunctas
idola, quae fecerat eis

Quam

non habebant. De quibus

exceLsis legiraus in actibus

Jeroboam,

filius

Xabath. Si

:

37

ENARRATIO

L\

OSEE PROPHETAM.
ibique
Jsraelis

38

fornicaris (inquit) tu Israel. qui cuia lueretricibus A.<^t ibi in captivitate latitudinis terrse dispergentur,
te miscuisti, ita ut

suam,

vel regis,

quicunque impleret niaiuun, vel munera dando lieret idoloruin saet Levitas, ac

multo

tempore
h;eretici

nomine

morabuntur. Aliegorice appellantur. Judas auteni

cerdos. Salteni tu Juda, qui possides Hierusalein, et

vir quilibet

ecclesiasticus

Deum

confitens. quibus
si

tcmplum cum legalibusraeremoniis, nolidelinquei-c uteum imiteris
habes ex lege sacerdotes
idala colendo. « Et nolite ingredi in Galgala.
»

dicitur
retice,

:

Si fornicaris tu Israel, hoc est,

tu, o ha;i]o-

a Deo

recedis per falsam doctiinam, non

Galpri-

linquat Judas; hoc est, vir ecclesiasticus non sequatur

gala locus est ubi

lilii

Israel, transito

Jordane,

dogmata

tua3 perversitatis. Et

ne ingrediatur in
instar

muracastrametiitisunt; ibique secunda circumcisio-

Galgala, hoc est in conciliabula hjci-eticorum, ubi

ne accepta,purgabant
ascendere in Galgala,

ibi i(lola,a

quorum
ibi

veneratioNolite

omnium

peccata

revclantur, et

porcorum

nenunctribus Juda proiiibctur, cum
»

dicitui":^*

volutantur in camo vitiorum. Galgal enim rcvclatio
interpretatur h\\o vuluiahrirni.Ncc ascendat in Be-

subaudis ut

di^osadoretis,
«

sicut faciunt Isiaelitte, id est

decem

tiibus.

Et ne

thaven, hoc est ad arrogantes falsorum
hnctiones,

dogmatum

ascendatis in Bethaven.

»

Bethaven ipsa

est Bethel,

quoniam non

est ibi

domus

Dei, sed do-

quae prius dicta est Bethel, hoc est

domus Domini,

mus idolorum.

Proliibentur etiam

hujusmodi de-

Sed postquam idolorum cultus in ea exortus est, etBlictis inaculati jurare in nomine Domini, cujus majestatem mala de eo sentientes polluunt, qui sicut vituli ab Jeroboam ibi positi sunt, domus inutilis vacca lasciviens asylo percussn, ardentil)us diaboli appeliata est et domusidoli.UndeetSeptuaginta pio

Bethaven,domoon. id est domum inutilium ponunt, quia videlicet ibi unus ex vitulis aureis positus fuerat ab Jeroboam. Nolite inquit; ascendere in Bethavcn
ut
ibi

sagittis percussi sunt et legis notitiam reliquei'unt,

ideoque pascentur
ad mortem.
«

in lata et spatiosa via, quic ducit

immoletis, quia jam non est

ibi

domus

Dei, sed

I^articeps

idoiorum Ephraim.

»

Ephraim

in iioc

domusidolorum.a Nequejuraveriris.vivitDominus.s Prohibentur jurare in nomine Domini, qui cultores
idoloruin exstiterant, et laudibus

loco appeilantur

decem

tribus post separationem a

domo David ad Jeroboam,
cui Jacob benedictionem

qui de tiibu fuit Ephraim,
)'egni

dccmonum

os polin ore

dedernt. Interdum

lutum habebant. Non
peccatoris

est

enim speriosa laus

appellantur et Joseph noraine, propterea quia Joseph
pater fuit Ephraim. Ephraim itaque, (hoc est dex^em
tribus participc^s fuerunt idolorum, quia similes eis

Nam

pi^ohibuerat

Dominus

in lege,

ne

jurarent Juda^i per nomina idolorum vel alienorum,

pernomensuurajurareconcedens Unusquisqueenini
per

fuerant, quos
tur. Sic

manibus operarites ut deos venerabanait
: (»

quem

jurat, aut amat, aut veneratur.

Unde ne

enim Psalmist-i

Similes

illis
9

fiant qui
«

idola diligerent aut venerarentur, prohibiti sunt per

C

faciunt ea et

omnes qui conlidunt
e.st

in eis.

Dimitte

nomina idolorum jurare, ne
sed habentes
rent et

forte
et

eorum

tione illicerentur ad amoreni

menculturam eorum,
facta

eum.

»

Juda, subaudis, id

prophetae, et

ne sj^ernas verba ne sequaris impietatem Israel, qui ido.
est,

nomen Dei semper in oi'e. illum coleadorarent. Yerum quia ipsi Juda^i jam relicto
:

lorum particeps et amicus
"

cujus cultus, religio et
:

cibus a tuo convivio separatus est, unde sequitur

Deo colebant idoJa, prohibentur juiare minus. » Quod juramentu!ii apud illos
dicebat Elias
sto. »
:

«

Vivit Do-

erat, sicut

«

Vivit

Dominus,
juraveritis

in cujus

conspectu

Separatum estconvivium eorum, » id est, sacrificium idolorum a tuo sejunctum est, quia tu omaipatenti Deo offers, ilii autem diemonibus. « Eornicatione fornicati sunt.
tio est
;

Et saepissime legimus eos hoc usos fuisse jura«

»

Repetitio sermonis. confirma:

mento.
ac

Neque enim
:

:

Vivit

Dominus;

»

quod

tale est ac si diceret

Quotidie forni-

Nolo per os vestrum mei fieri mentiosi diceret nem, quod idoIoi'um pollutuin est veneratione. « Q.uoniam sicut vacca lasciviens declinavit Israel nunc pascet eos Dominus quasi agnum in latitudine. » Vacca lasciviens appellatur supeiba propter
n,imiam crassitudinein, quae et
trectat,

cantur, et diliguut lornicationem suam.

semperque
Jeroboara,
«
»

fornicationes fornicationibus augent. Piirao quippe

idolum adoraveiunt, quod fecerat
filius

eis

Nabath, deiude omnium gentium deos.

Dile-

xerunt ailerre ignominiain protectores ejus.
reges ejus, qui

jugum

suscipere de- Dtectores Israelitici pap.uli
deserit
logis
cajteri

Proappellantur Jeroboam et
erudire ia via justitiee,
Isti

et oestro stimulata, tramitem, recti

illos et

sulci. Sic Israel (hoc est,

decem

tribu.s)

jugum

et

ab hostibus defondere debuerant. hoc
est,

dilexerunt

de cervice sua excussit, et dtemoniaco
tata, latam

sjjiritu inci-

airerre ignonnniain,

idololatriam, quoruni

viam arripuit voluptates suas se.quendo, de qua Dominus dicit « Lata via est quse ducit ad
:

aotu infelix populus cultum suscepit idolorura, qui-

que debuerant ductores existere
facti
«

eis in

viam
»

salutis,

})erditionem.

»

Nunc

pascet eos ut supra. Hic vox

sunt duces erroris et ccternae perditionis.
Ligavit

l^rophetai est de eodera

populo et
:

qu.ia coeperat loqui

eum

spiritus in alis suis

Spiritus et

de.vacca lasciviente, servat

dum

in latitudine

metaphoram in reliquis, camporum Deum dicit pasturum
inquit, hoc est in pra^-

ventus uno verbo apud Ilebraeos exprirauntur, quod
e§t liuacli. Spiritus autein hic daeinones significat,

Israelitas quasi

agnum. Nunc,

senti tempore, duin spiritus hos regit artus.
licet vivente,

me

sci-

lum

quiligaverunteos,hauddubium quin etregesetpopusibi subjectum ligaverint in alis suis, hoc est

pascet eos

Dominus

in latitudine quasi

in umbrationibus

eorum, ut mentis paterentur

eaeci-

agnum^

id est,

ducentur abAssyriisin captivitatem,

tatem, ue quo vellent libere possent inceder e, Ligavit

:

39

HAYMONIS HALBERSTAT.
illuni ipse spiritus.

EPISC. OPP.

PARS

I.

Deo

COMMEXT.

BIBL.

40

nempe

quando

sibi conjunxit. et

A Domini
V*

ita univit, ut

nondum jam
«

coleret, sed illum

jnm

in

sunt laudes credentium, poenitentia peccatorum, lacrymiE orationum, de quibus scriptum est
Sacrificium
spiritus contribulatus.
»

Et confundentur a sacrificiis ab hostibus, suis. » Hoc est, cum fuerint comprehensi erubescent. cognoscentes sibi hanc confundentur et
simulacris adoraret.

Sed sunt

nonnulli qui. post lacrymas et po?nitentiam peccato-

rum, ad jam perpetrata redeunt peccata. Hi, nimi-

pcenam illatam

i»ropter sacrificia.

qu»

idolis prius

rum

pcenitentiam

quam de

pristinis peccatis exereffi-

imraolabant. Altiori sensu, hoc et ad ha^reticos referendura, qui participes fuerunt idolorum quando sua
,

cuerant, in profundum declinant, quia pejores
ciuntur.

vai-ia

dogmata

colunt. Ideoque hortaturvirum eccle-

De qualibus scriptum est. « Canis reversus ad vomitum suum. » Juxta mysticos quoque sensus,
sacerdotes et principes hteretici intelliguntur, populi autera discipuli et subjecti

eorum. Increpantur et principes, et ad judiciam deducuntur damnatioquia sacrificium ipsorum a sacrificio fidelium est dinis quia qui debuerant esse doctores populorum, recte celebrant mysteria corporis et visura. dum non ceperunt per pravam doctrinam, induxeruntque eos idcirco fornicantur varios sanguinis Domini, atque in errorem. lidem quoque haeretici expandunt rete sequendo errores, et imraunditiae carnis serviendo afferreignominiam.hocest,vanasetsu-B super Tliabor. qui interpretatur vcniens himen^ Dili^^untque quando suas in Ecclesia tendunt insidias, per quae perfluas traditiones auditoribus suis gaudent pr»dograata perversa aves (id est animas ad ccelestia bere quosspiritus, id est. diabolus. ligat, ne stabili
: :

siasticum propheta. ut dimittat et contemnat eorum vesaniam, oranenique iilorum spernat societatera,

pede in Ecclesia perraaneant. sed a hac et illac omni Qui vere in suis vento doctiinK circumferantur. confunduntur. quia panis eorum, hoc est sacrificiis
>>

volantes) capiunt. Victimas

enim declinant

in pro-

fundura. qui suadent liominibus immolare dfemonibus,

dum

eos aflectando errores suos pei trahunt. ut

rerauneratio, perpetuus erit luctus.

non resipiscant aliquando a raalis, et se erigant ad ca?lestia contuenda. « Et ego eruditor omnium eorura
»

CAPUT
«

V.
et attendite,
:

Xe

desperarent populi

et raagistri

eorum, hoc

est principes et

sacerdotes, redire se posse ad ve-

Audite hoc sacerdotes.

domus

Is-

niam,misericorditei'seDominuseraditoremomnium

rael, et doraus regis auscultate
bis est.
et rete

quia judicium voestis speculatione
»

eorum

fore pronuntiat, dicens

:

«

Et ego eruditor

quoniam h^queus facti expansum super Thabor.

omnium eorum.

«Acsi diceret

:

Si pa?nitentiara

agere

Sacerdotesdecem

voluerint, et diis quos hactenus colaerunt servire
:

tribuura alloquitur, et vocat reges eorum ad judicessaverint. ne desperent quia ego eruditor eorum ciura, non quod sint sacerdotos de tribu Levi. sedC doceboillos quid agere debeant. qui emendare, non quoniara sacerdotes vocentur a populo. Sed et Israel punire cupio salvare, non perdere
:

et

queero.

id est populus, vocatur

ad judiciura, nullusque ex
tales sacer-

cipitur. ut et sacerdotes,etpopulus, ac reges,qui se-

duxerant populura et constituerant dotes. siraul audiant quid facerent.

illi

Ego Ephraimscio, et Israel non est absconditus me.» Xomine Ephraim, comprehendit Jeroboam, filium Xabath. et omnes ex eadem tribu reges. Ego
cr

a

et

cur iniraicis
est,

etiam condidi populos regibus subjectos Quia ergo
raea sunt creatura, et omnia eorum intueor opera,

traduntur. Audite hoc oinnes et auscultate, id

corporisaure percipite. et raentis intellecturetinete,
quia vobis judiciura
est, id est,

damnatio irarainet
facti

merito vestra? iniquitatis, quoniara laqueus
eslis captivitatis et interfectionis.

non desperent, sed pcenitentiam agant, et suscipiam eos.o Quia fornicatus est nunc Ephi-aim. » Hoc est, reges eorum in prtesenti terapore a Dei cultu recedentes, fornicari coeperunt vitulos aureos adorando
« Etlsraelcontaminatus est. » Quia fornicante rege, populus est secutus, paremque impietatern pari stu^

Ego quidem posui

vos speculatores et principes in populo, ut
geretis erranteni.

eum

re-

Vos autem

facti

estis

laqueus,

ideoque jara non speculatores et principes. sed vena- dio compleverunt. ubi a superioribus jungendum, tores estis appellati. Et sicut super inontem Thaborj) p^ h(tc ec^o scio.
rete expanditur ut
triiia

aves capiantur. ita vestra doc-

«

et

duxistis.

exemplo cepistis populum. et ad mortem Thabor autem raons est situs in campes-

Deum suum.

X'ondabunt cogitationes suas ut convertanturad C|uia spiritus fornicationum in medio
))Licet

eorumetDeum non cognoverunt.

eruditorem

tribus Galilaece. rotundu.^ atque sublimis, et ex

omni

eorumseDominasmisericorditersuperiusdixerit. tarnen intentionem cordis illorum cognoscens. subjungit
:

parte cequaliter finitur.
tur
:

<
»

Thabor

et

De quo in psaimo caniHermon in nomine tuo exsultao

Xon dabunt

cogitationes suasut convertanturad

bunt.
e

Deum suum,
Victi-

ut scilicet poenitentiam agant de malis

Et victimas declinastis in profundum.

cogitationibus.neperficiantopusmalumquodcogitaverunt. Et reddit causam, inquiens
:

mae in profundura declinantur qua? dcemonibus offeruntur. Populus duarura tribuura victimas. quas

Spiritus forni-

cationum

Deo oranipotenti

oflerebat, superiusfid est ad ccelos)
:

ascendere faciebat

Israel vero,

quoniam
illa

idolis

sua

medio eorum. Kt Deum cognoverunt, id est, non intellexei-unt ut eum non colerent et digna veneratione adoi\arent. Quia ergo
lid est.

diabolus) in

iramolabat sacrificia, descendere

faciebat in pro-

diabolus in
Ccccaverat.

fundum, hoc

est in

infernuin. Moraliter victimae

eorum cordibus haLitabat. ipse eos exne ad verura lumen p<^ssent redire, ut

41

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.
cognoscerent, id
cst, intelligerent

42

Deum
filii

eumsolum A
:

accipiuntur, qui in idolorum sunt errore generati,
sive
«

enim diciturde fdiisHeli Porro non cognoscebant Dominum. Principes quoque dogmatum perversorum (id est
esse colendum. Sic

quos per ignem ducentes
devorabit eos mensis
in(]uit, lioc fecerunt,

idolis consecrarunt.

Heli

filii

Belial

Hunc

cum

partibus suis.

»

Quia,
re,

non multo post tempo-

hscreticos)

et

po[)ulum subjectum

scit

Dous, quia

oninia

eorum opera

et ipsas cogitationes occultas

sed imprjcsentiai-um advenientes hostes, Assyrii videUcet atque Ghaldaii, et devorabunt eos cum suis
partibus, hoc cst,

considerat, nihilque est
latere.

apud

ilios

quod eum possit

cum

suis

possessionibus, quas

Etquia per pravam eorum doctrinarn subjecti quoque ipsorum contaminati sunt, non dabunt suas cogitationes ut poenitentiam agant, et ad Deum
qui in medio illorum versatur, ideoque

sortc et funiculo acceperunt.

Unde

et

LXXtranstu-

revertantur, quia spiritu fornicationis seducti sunt,

Deum non
n

hederis suis. Et Per singulos menses hostis adveniet,et cuncta quae ad eos pertinent vastabit, ipsosquepartim interficiet, partim in captivitatem ducet. Quod
:

lerunt

Devorabit eos rubigo
:

cum

est sensus

cognoscunt.
i

qualiter factum

sit, liistoria libri

Et respondebitarrogantia Israel in faciemejus.
cst,

pomenon demonstrat,

quoe

Regum et Paralieumdem populum non
quod
in

Arrogantia, id

superbia Israel

fuit,

qua tumens

semel, necbis, sed pluribus vicibus captivatum re-

contraDeum, culturam

ejus despexit, ut increatoris ofert. Sed h;eretici suspicantur
est.

multitudine
(id est

injuriam idoia veneratus

Haec arrogantia ejus

sacrificiorum
ecclesiastici)

suorum placentDeum,et Judas

respondebit in faciem ejus,quando meritoiniquitatis propter idolorum culturam tradetur captivitati, ne

quod faciendo eleemosynas peccata

sua redimant.in qiiibuspermanent,

cumomne sacri-

habeatur impunitus.sedhumilietur ab hostibus ejus contumacia. aEtlsrael et Ephraim ruent in iniquitate sua,

ficium prceterita,non praesentiascelera deleresoleat.

Et utique tales
et

Deum non

inveniunt, quia auferetur

hoc est, et popuius subjectus et reges, qui eos ad idolorum culturaminclinaverunt,pariter
»

procul recedet ab

eis.

Praevaricantur
et alienos

autem,
generant

quando Dei negliguntprcecepta,
filios

corruent et infirmabuntur, ut qui fortes erant in scelere, infirmi cogantur redire ad Deum. « Ruet

per opera diabolica. Ideoque quotidie et sin-

gulatim damnantur
teternae
«

cum

suis partibus,hoc est,

cum

etiam Judascumeis.» In his verbis ostenditur quod et tribus Juda jam tunc colebat idola, non enim

malis quae egerunt operibusadinteritum properant damnationis.
Plangite buccina in Gabaa, tuba in
»

hoc solum, inquit,eveniet Israel et decem tribubus et regibus earum, ut ducantur
captivitatem,
1

Ephraim, idest,
in

Rama,

ulu-

late in Bethaven.

Buccina ex cornu animantis re^

verum etiam Judas, idest,du9e
.

tribus
i-.^

curvo
L(/5_
.

fit,

tuba autem ex aere vel argento in lege
-i.
.

quae regnabant in Hierusalem, sequentur captivo-

TT-

I...

i.,„

fieri praecipitur,

concrepatque in
et

•_

1

11-

bellis et in

_j

•_

solem-

,

rum

vestjgia,

utquorum imitatisunt

scelera,patian-

nitatibus.

Gabaa

Rama

civitates sunt in tribu

tur etpoenam.

Sed et ha^reticis sua arrogantia in

Benjamin
est Saul.

sibi vicinae.

Haec est Gabaa, in qua natus
ipsa est,

faciem respondet, quando pro superbiaquasemper
se scire altiora jactant, et magistri et discipuli si-

Rama autem

natus est occupare, sicut in

quam rex Israel coRegum legitur, ut clau-

mul

corruent. Judas quoque, id est vir ecclesiastica

deret exitum et introitum tribui Juda^ et Benjamin.

doctrina institutus, qui corpore quidem, non mente,
in Ecclesia manet,et eamdem cum ha^reticis habet in errore scientiam, frustraque nomen ecclesiasticum confitetur,ipse quoque cum hcereticispuniendus est.

Porro Bethaven in tribu est Ephraim, quoe antevocata est Bethel. Quia ergo praemiserat superius de-

cem tribuum et duarum captivitatem, dicens « Nunc devorabit eos mensis cum partibus suis,

:

»

In gregibus suis et in armentis suis vadent ad quserendum Dominum,et non invenient. » Hoc tam de decemtribubus,quam et duabus accipi potest. Et
«i;

hortatur eos quasijam instantevicinacaptivitate, ut

resonent buccinis et tubis, cohortantes se invicem in

communem
t^

luctum. Et est sensus

:

Nolite vestram

sensus est
et

:

Cum

pressi fuerint ab hostibus Israel

captivitatem humili voce deftere, sed buccinis con-

Ephraim

et Judas,

tunc sera poenitentia ducti va-

dent ad qua^rendum
gestientes,

Dominum

in suis

muneribus

cum

oblationibus placare,

quem

prius

offenderant preevaricationibus.

Sed non invenient
a cultu divino, ipse

omncs audiant qui in circuitu sunt. Cui sensui bene congruit, quod Gabaa, coUis, Ramaexcelsa interpretatur.Dicitur ergo eis « Plangite buccina in Gabaa, tuba in Rama, » id est ascencrepate et tubis, ut
:

eum, quia, recedentibus
quoque ab
est
eis recessit.

illis

dite in

Unde

et subditur, « ablatus

montes et colles,celsaque voce defleteimminentem vobis captivitatem. « Ululate etiamin Bethaven,
»

ab

eis. »

Non

ergo prsesentem

eum

sentient ad-

ubi est unus ex vitulis aureis, pro

quorum

jutorem, nec suis
praesertim

eum
;

poterunt placare muneribus,
dicat
:

veneratione
ejus.

modo

captivi
«(

tradentur
post tergum

habitatores

cum Psalmista
et
:

Non suscipiam de

Et pulchre additur,
»

tuum Ben-

domo
«

tua vitulos
etc.

Nunquid manducabo carnes
»

jamin.

Ubi enim tribus fmitur Benjamin, non

taurorum,

procul est ha}c civitas condita in tribu Ephraim, in

In Domino praevaricati sunt,
»

tunc
«

scilicet,
filios

posteriore scilicet parte ipsius Benjamin.
((

quando pro Deo idola venerati
alienos genuerunt,

sunt;

quia

Ephraim
!^n

in

desolationem

erit in die correctio-

hoc

cst, juncti idolis,

nonDeo,
filii

nis.»

hoc loco Ephraim nomine tam reges de

sed daemonibus

filios

genuerunt. Alieni quippe

stirpe ejus procedentes,

quam et ipsedecem tribuum
2

Patrol. CXVII.

43

HAYMOXIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMEXT.

BIBL.

44

pdpulusdesi^natur. Diemcorreptionisappellat tem- A^^iiP'^b""t, per quos perfectam super eos captivitatem et mortem abundanter inducam, quia non suis pus qiio traiViti iunt hostihiis propter percata sua,
ut qui noluerunt

Peo

servire in prosperitate, corvariis afTIicti niise-

\iribus. sed

moa

Iioc facient

indignatione.

Vorbum

reptionem sustinerent hostium
riisV

Qua

videllcet die facli suiit in desolationem et

reges etsubjecti illorum, quando quibusdam intertectis.

caHeris

autem

in captivltatem abductis. terra
«

earum a
Isniel

suis culioribus vaciiaremansit.
v>

In tribu-

bus israel ostendi fidem.
ostendi

Septuaginta
ponitur
ibi

:

Intrlbubus
prioterihiln

enim elTusionis, largitatem et magnitudinem rei d'e qua agitur, significat. Dicit quoque ad principes Juda, hoc est EcclosiiC. quod non debuerint exsultare.et reproborum perditionem suam i\}stimare salutem, sed potius plangere quod illi perierint, memores sure conditinnis. Unde et Apostolus admonet
viros ecclesiasticos, ne super fractione Judaicorura

lidelia, et

tenipus pro futuro, ostendiproostendain. Acsi diceret
:*

glorientur

ramorum, sed magis timeant ne
si alii

et ipsi

Cutn vbnerint ea,

qube'

prius locutus

prophetis, ostendam fidem,id est, fidelia

sum in verba mea

fragantur. Sed quia de interituquidam gaudeiitre-

proborum, etidcirco stare se putant
enundit
su[)ei"

corruant,

manifesiabo et vera,quia quidquid de eorum locutus sumperditione,c6mpIebituropere.SedethaM'etici in

eos

Dominusquasiaquamiram suam,
aliis insulta-

quia plerumque dumalii de aliorum lapsukxitaniur,

Gabaaet

in

Rama,

id est, inturiiore superbae scien-

g ipsiineadem

incidunt maIa,proquibus

ti^ moi^autur, dfum excelsam se putant habere sapientiam, ibique idola colunt, id est, f\ilsa dogmata
quoe de suo cordefinxerunt.verierantur.Quapropter
pnecipitiir eis ut riori sflentio
seiji

bant, ac per hoc iram Dei incurrunt. Transferunt

etiam Juda principes terminos, quos posuerunt pa-

maluni suuriitegant,
hoc
est,

publice curictis manifestent."Et'juVeritur ululare

in Bethaven, qua}

dbmus

inutilis sonat,

in

suis cordibus qucc prius per rectam fi'dem erant Betliel, id est doraus JD.ei, sed jam pcr diversos er-

eorum, quando immutant mendacio veritatera, quam ab apostolis acceperunt. « Caluinniam patiens Ephraim, fractus judicio.» Populus Israeliticus adhuc in duritia cordis perseverans dicebat sefractum judicio, etinique oppiimi
tres
et aliud prtedicant

abhostibus,dicens

:

Quoniamnosexgenere Ahrahara
a Dei cultu

rores inutilia ^cta sunt. 'quibusbonecongruit, quod

amici Dei descendimus, pejoribus vobis, hocest, incircumcisis et idololatris, penitusque
alienis tradi

Bethaven po.sttergum Benj:Unin fuisse Uiemoratur. Benjamin quippe iiVterpretatur dexter, et significat sanctos ad dexterara, id est, ad co6leistisregniprosperitatem verituros, qui propter gaudla s&terna omnia pnesentis vitce comriioda post

non debuissemus. Calumniarii quippe

appellat alflictionem ab iiostibus ei illatam,
sustineret, fractum
se dicebat judicio,

quam
in-

hoc

est,

dorsum

liabent.

juste et sine aliqua culpa fatebatur

sedamnatum.

quia cuncta postponunt transeuntia, dicentes

cum^ Quamobrem,
itl

Apostolo

:

^''nura est quocl reti^o oblivisCentes, et

anteriora nos extendentes,sequimuradbravium supernae vocationis. Hceretici vero post tergum Ben-

non sine causa cognoscat se hoc sustinero,subditur,« quoniam coepitabirepostsordes.» Ac si diceret Non idcirco traditi surit Chaldaeis,
ut
:

jamin sunt, quia

illa

qua) in prces'enti surit vita, et

sancti despectui hahenl, desiderabiliter appetunt, et
delectabiliter sequuntur, totarii

spem suamintrans-

itoriis rebus positam habentes, et qui prius videbantur esSe Ephraiin, id est ubertas, cum advenerit dies correptioriis, id est judicii, erunt in desolatio-

quod justiores fuerint. qui eos oppresserunt, sed quia Juda3i,quondampopulus meus,rnedeseruerunt, et coeperunt abire post sordes, hoc est, post idola. Unde sordibus et immunditiis comparanturjdeoque justam infert sententiam, ostendens eos idcirco ca-

nera.quandoexspoITati bonisomnibus,quibuspoIlere
videbantur. nudi et vacui
f^uibili.

lumniam sustinere, et tradi pejoribus, quia coepit Ephraim (hoc est Hieroboam) abire post idola, et Deura derelinquere, Ipse enim aureos fabricavit vitulos.
j^

igrii

"tradentur inexstin-

quos postea populus adoravit. Et de

haereticis

Tunc etiam Dominusin damnatione illorum
est,

manifestus est sensus, quod sophismatibus suis et
arte dialectica oppresserint Ecclesiara. Sed
fecerunt,

fidem ostenclet, id
monstrabit,

verha sua

fidelia et

vera de-

cum hoc

cum hocquod de

illorum interitu ante

praedixerai, opere complevit. Quod non solum ad haireticos, sed ad oirnes generaliter reprobos potest

non inconvenienter
«

referri.

Facti siint principes Juda quasi assumentes terminura. » Qui flere debuerant,'et suum populurn cohortari, ut recederent ab idoloram cultura, et ne
ipsi sirailiasustirierent,

non munditiam verae fidei, sed sordes sequuntur mendacii. Qui cum se damnatos viderint cum diabolo et angelis ejus,videntur sibicalumniam pati, et in se fractam esse judicii veritatem. Sed et de omnibus reprobis sciendum est. « Et ego quasi tinea Ephraim, et quasi putredo domui Juda. » Tinea comedit vestimentum,putredo

copperuntgaudere,qaod pa-

autem

vel caries ligna
:

consumit, estque in his ver-

teret siibiterra eorura ad

possidendum

latius, et facti

bis sensus

Sicut tinea consumit vestimentum, et

sunt quasi assumentesterminos
tes fines suos etin regnis

Israelis.

transeun-

putredo vel caries lignum, quodutrumque per spa-

quondam eorum,regnum'

tium

fit

temporis, ita ego et prius decem et postea

possessionem dilatare cupientes. Quamobrem subditur:» Super eos effundam quasiaquam iram meam, » id est, super ipsos principes Juda ve-

suum

et

duabus tribubus longo tempore pcEnitentiam tribuens,eosque ad salutera provocans, damniationi illos tradam. Ubi notandum quod tinea refertur ad Ephraim, putredo autem ad domura Juda. Tine

uient Babvionii, ct ita eus qua.si

aqua impetus

oc-

45

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM
coiiiiuniit

46

quippe celerius
tredo vel

vestimentum, quani pu- Asiniilitor dicitur ut Latine.Qua bestia (ut dicit beatus Hieronymus) nihil est veIocius,ideoque jure Docaries lignum. Acper hoc ostenditurprius
captivitatem, deinde duadati sunt in oa-

factam decem tribuum

minus adversum Ephraim
bus) loquens, dicit se
fieri

(id est,

contra decem

tri-

quoque ptivitatem, advertendum etiam, quod cum totum Ephraim se tanquam tinea consumpturum protesta« Et ego quasi putur, de tribu Juda loquens ait ti'edo domui Juda. » In quibus verbis ostendit partem quamdam se seivaturum ex eis, qute postea reversa est, ex qua Clnistus originem duxit, cui requi priores
:

rum: quoniam

ut panthera, propter ve-

locem videlicet captivitatem, quoniam non lono-o post tempore per Assyrios factus cst eorum interitus.Contra Judam autem veluti leonem futurumdicit,

promissio reposita
intelliguntur

est,
»

dicente Jacob
Punitis

:

«

Et ipseerit

perquod ostendieorum aliquantoposttempore futura, per regnum Chaldaeorum fortissimum comparat enim se Dominus bestiis in eorum damnationera,ut
:

qui fortissimusbestiarum est

tur captivitas

:

exspectatio gentium.

autem

hccreticis,qui

quidquid saevius
tione.
«

est,

cognoscant in
et

ejus indigna-

nomine Ephraim, etiam
permanent,

Judas,scilicet
vel

Ego capiam
»

vadam

et toilam, et

non

erit

hi qui in Ecclesia
vitiis vel

et hyereticorum

qui eruat.

erroribuscontinentur, similisententisesub-

jacebunt, quia necesse erat, ut qui
actus,

eorum imitantur

B

Quia dixcrat se superius futurum veluti pantheram vel leonem, scrvat metaphoram in reli:

quis, dicendo

«

Ego capiam,

»

subaudis per meos

parem cum eis poenam sustineant. « Et vidit Ephraim languorem suum, et Judas vinculum suum, et abiitEphraim ad Assur,etmisit ad regem ultorem. » Intelligens Ephraim (id est decem tribuum reges) suum languorem, id est suam infirmitatem, et Judas vinculum suum, hoc est, cognoscens sibi ideo imminere captivitatem, quia sociatus erat decem tribubus in peccato, misitad Assur, quia non a Deo, qui et peccatum et captivitatem solvere poterat, sed a rege Assyriorum qusesivit auxilium. Legimus in libro Regum quod sub rege. Manahem, qui decem tribubus preefuit, Israel Assyriis dona transniisisset, ut eum a Damascenis hostibus liberaret. Judas quoquesub rege Achaz misitp munera Teglatphalassar,utliberaret eum de oppressione Phacene regis Damasci. Sed liceteos tunc sal-

ministros,

neque

in suis viribus

ceperunt eos Chaliniipsi

daei vel Assyrii, sed

Deus omnipotens propter quitates eorum comprehendet illos. Unde nec
etiam hostes parcere
bus faciam, et
eis irato
est,

Domino potuerunt.
hosti-

Ego, inquit, capiam, id

comprehendi ab
eis,

vadam cum

ut etiam in captivi-

tate positi, prsesentiam meae vindictae sustineantcui

peccaverunt, et tollam eos de proprio solo, et non est qui eruat, hoc est, qui a mea potestate eripiat.

Nemo enim

de

manu

Dei

quemquam

eripere valet

nisi ipse qui tenetur
luerit, sicut fecit
I

propria voluntate excidere voJudas proditor.
faciem

Vadens revertar ad locum
quaeratis

ciatis et

meum, donec meam. » Locum

defi-

Dei,

vaverint de

manu hostium,

ipsi

postea eos d^ebel-

magnificentiam et majestatem ejus debemus accipere, sive ut hoec verbaspecialiter ad FiliumDei referamus, per quem omnis dispensatio prophetiee

laverunt, et facti sunt ultores injuriarum Dei, qui

prius fuerant liberatores. Unde' hic subditur
ipse

:

«

Et

non poterit sanare vos, nec solvere a vobis vinculum. » Quia videlicet Deo adversante, nec a seipsis liberare eos potuerunt Assyrii, nec vinculum captivitatis solvere. Juxta tropologiam Ephraim et Judam possumus referre ad ha^reticos et ecclesiasticos viros, qui

Deus Pater, juxta quod ipse me est. » « Vadens inquit,revertar ad locum meum, » hoc est, cumtraagitur, locus ejus est
:

ait

«

Ego

in Patre, et Pater in

diti fueritis

hostibus, securus residebo in

mea ma-

jestate, vel

etiam in Patre, nec descendam ad vos,
affectus,

ut patiar
bis aut

humanos

quo

scilicet irascar vo-

cum suum

viderintvinculum, hocest,

etiam miserear oblitus malorum vestrorurased permittam vos quos antea protegebam hostibus
subjacere,

cum
ptum

se viderint peccatis obnoxios, de quibus scriest
:

nuUumque auxilium

miserationis porri-

stringitur,

Funibus peccatorum unusquisque connon Dei quserunt, sed diaboli auxilium,
^.

gam, donec deficiatis, et servitute cogente quseratis faciemmeam,poenitentiam agentes. Haereticis etiam
et viris ecclesiasticis peccantibus

omnium, de quo scriptum Ut destruas inimicum et ultorem. Et quia non verura auxiliatorem et judicem deprecantur,idcirco permanere coguntur in doloribus suis, et in variis
qui ultor est peccatorum
est:

Deus omnipotens

propter magnitudinem peccatorum suorum,cum sit clementissiraus, vertiturin saevitiara ferarura,tollit-

delictorum erroribus, nec poterit eos diabolus sanare, nec a vinculis peccatorum eruere,
judicio Dei

proedam,hocest, discipulos illorum,quos de Ecclesia rapuerunt, adrectam fidem redire facit
eis

que ab

cum

justo

nec est qui eruat, quia cujuscoripse illuminaverit

una cum eo perierint. « Quoniam ego quasi leaena Ephraim, et quasi catulus leonis domui Juda. » Sensus est Licet perrexerint ad Assur, et miserint munera regi ultori ut eos liberaret, tamen sanare eos non potuerunt, nec solvere vinculum captivitatis eorum.Ostendam enim quod me adversante,vanum sit omne humanum auxilium. Ego enim quasi lea^na Ephraim. Septuaginta pro leaena, pantheram interpretati sunt, quae Graece

nemo

decipere poterit,

dumquehaec

agit,a concilia-

bulis perversorumabscedit, etin

Ecclesiacommora-

tur credentium, eosque despicit et aspernatur.donec

tabescant in suis impietatibus, et deficiant in iniquitate sua quaerentes praesentiam ilUus a qno fue-

rant derelicti, dicentes

:

«

Illumina, Domine,faciem VI.
»

tuam, etsalvi erimus.

»

CAPUT
«

In tribulatione sua raane consurgent ad rae.

HAYMOXIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMEXT.

BIBL.

/i3

Hapc verba ex parte ad eos referri possunt qui. pressi tribulationecaptivitatis, civperunt paMiitentiam agere et requirere

A tiiis, nos pariter in illo surreximus. quorum
tationem
et

resusci-

sua resurrectione

significavit,

quoniam

Deum, quem absentem sontiebant
est, in luce ptvnitentiie, di:

sicut ille resurrexit a mortuis per

gloriam Patris,ita

iratum. Et in mane. hoc
centes ad invicem
«

nos resurgemus

cum

illo.

Vel

Venite, revertamur ad Domihiec

piamus, adventum Christi in
ingloria.

primum diem accihumilitate, secundum

num.

» Generaliier

verba aptantur omnibus
atflicti

qua videbitur aboumibus: tertium,quando

Christianis credentibus in Christum.qui
riis tribulationibus,

va-

transacto judicio, electis ampliorem gloriamsua; demonstrabitchu-itatis
:

ortoeis iuniine veritatis, in adest, in luce lidei

generalemcnim omnium san:

ventu Christi mane, hoc

consur-

gentes de tenebris infidelitatis
se invicem hortari, diccntes
:

et erroris,

ca^pennit

«

Venite. revertamur

ad Dominum.

»

Hli quippe, qui ex

duabus tribubus

de captivitate sunt reversi, non contenti propria salute,hortantes se invicem.dicunt Venite gressibus
:

amoris et fidei, revertamur ad Dominum.quem peccando deseruimus, et a quo justo judiciorelicti su-

mus. c Quia
piam:
»

ipse cepit,
:

in captivitatera
« et

perXabuchodonosorducendo unde supra dictum est « Ego ca«^
:

ctorum vivificationem et resurrectionem ordinavit Deus Pater tleri per Filium vel nobis prima dies est, quando renascimur per aquam baptismatis, et gratiam Spiritus sancti, a tenebris ad lumen venimus, secundum illud Apostoli « Fuistis aliquando tenebrie, nunc autem lux in Domino. » Secunda in requie animarum, tertia in resurrectione generali. B « Efvivemus in conspectu ejus, » quando (ut Joannes dicit) « videbimus eum sicuti est. » Vel si ad priesens tempus lioc referre volumus, in con:

spectu ejus vivimus, quia in ipso
ftSciemus

sanabit nos,

»

a captivitate revocando,
»

movemur etsuraus. sequemurquc utcognoscamus Dominum.»
ejus Trini-

ut pater filios: « percutiet,

nos flageliando variis
c

Scieraus enim, id est, majestatem deitatisillius co-

tribuhationibus atque verberibus,

et

curabitnos,»

gnoscomus credentes, perspicientesque
tatem in personis,
raur illura
ejus
et

a vulneribus peccatorum,

si

post

nageila

dignam

unitatem in majestate. Sequeiraitando,
vel

egerimus poenitentiam. Quod autera subditur: « Vivitlcabit nos post duos dies, » proprie ad crodentes referenduni
illuminati,
est,

qui vocati et

fide

Christi
re-

ad coelos ascendendo.Undesubditur « Ut cognoscarausDorainum.>^ Quodveracitertunc iraplebitur, quando quod
vestigia
:

mutuo

se piovocant,ut ad

Dorainum

vertantur, a cujus cultu olim recesserant,

et varia

diemonum portenta colendo

absentiarailliusraerue-

nunc videmus per speculum et in ajnigraate, <:ontemplabimur facie ad faciem.Unde est Ha^c estautem vita ?eterna,ut cognoscant te solura verura Deum
:

rant. Quia (inquit) ipse cepit nos,

quando Verbum

carofactura est.HincPaulus:Semen (inquit^ Abrahae
apprehendit. Et sanabit nos, quia ccelestis medicus

et, quem raisisti, Jesura Christura. ^ luculum praeparatus est egressus ejus.

«
«

Quasi di-

Diluculum

dicitur parva diei lux,

qua oriente tenebrae noctis

postdolorem vulnerum et peccatorum, plenam nobis salutem dabit.Hinc Dominus paralyticum sanaturus
prius inanima purgat, deinde in corpore abintirmitatis molestia reievat. Percutiet nos,

fugantur, et claritas diei apparere incipit.Est ergo

sensus

:

Sicut diluculo surgente tenebrae noctis fuaperitur, ita

gantur, et lux diei

Christo in carne

subaudisvario
:

nascente tenebra; peccatorum nostrorum dissipatee
sunt, et ortus est nobis sol justitiae, qui nostram
il-

modo.etpost percussionemcurabit nos, juxtaillud

« Quem diligit Dominus corripit.» Unde et ipsecuiEcce sanus factuses, » etc. « Vidam sanato ait
: <*

luminans caecitatem, oculos mentis nostrae aperuit,
et claritatem ca^iestis patria:,
tia}

vificabit nos post duos dies. » Frustra Hebraii (dicit beatus Hieronymus/ somniant sibi post circulum milloannorura salutem.cum salus credentium tertia

manifestavit. Et pulciire

lumenque vera) scieneadem nativitas egres:

sus ejus appeliatur, de qua Psalraista ait

«Et ipse

tanquam sponsus procedens de

thalarao suo.» Tan-

die promissa
Hli quippe

sit,

quia Dominusabinferisresurrexit.

quara sponsus quippe de thalamo processit.quando

Christi

:

diem secundum referunt adventus sui diera vero sui tertium, adventus ad judi-

de incorrupto virginis utero iraraaculatura corpus
assurapsit, etin carne natus apparuit.De cujus ortu

cium, quo salvandi sunt.Sed
respondere. quare

cum

ha2cdicunt,debent

D

primum

accipiant. Qui

enim

se-

recte adhuc subditur. Et veniet quasi iraber nobis temporaneus et serotinus terraB.» Quantum ad litte-

cundurn tertiumqueaccipiunt, primum seperdidisse testantur quia secundus et tertius sine primo esse non possunt. Cumque de primorespondere non poterunt,

ram, temporaneum imbrem vocat pluviam, qucO jactis serainibus a Deo datur terrae Palaestinorura, qua infusa coalescunt seraina serotinara autem,
;

noshaecomnia referamus ad primumetseChristi adventum, quibus impleta est salus credentium.Primum itaque Dei tempus diera accipiamussecundura adventura Christi.Post quemdiem

qucc ad maturitatem eosdera perducit

fructus. Si-

cundum

quidem

terra promissionis nonita frequenter,veluti

vivificabit nos per fidem, quieraraus

mortui per
in

in-

fideUtatem

:

vel certe vivificavit nos

spe resur-

rectionis, juxta illud Apostoli :Convivificavit nos,et

consedere fecitin ccelestibus in Christo. » In die tertia suscitabit nos, » quia ipso resurgente a mor-

tantum in anno.Unde Dorninus poUicetur perprophetara eidem populo dicens: Dabo vobis pluviam temporaneara et serotinam. Spiritualiter autem Christus nobis est iraber teraporaneus, quando fidei illius fundaraenta percipiraus, qua radicatibonis operibusabunderaus. Serotinus vero, quando paratis jam ad metendum
nostra, de coelo accipit pluviam, sed bis

49

ENARRATIO IX OSEE PROPHETAM.
tur
sibi,

50

frugibus, id est, completis bonis operibus abunde- Apotius velle misericordiam, ut

primum misereren-

mus, inhorrea Dominica recondemur. Velnuncnobis imber est temporaneus, dum ex parte cognosci/nus. Erit et serotinus, quanflo venerit quod perfectum est. Ergo Judaei qui non receperunt temporaneas, et absque pluviis messuere, fructus

juxta illud

:

Fili,miserere animae tua) pla-

cens Deo,
fidei

deinde pauperibus, et scientiam- rectae
sui cognition(',quam hoIocausta,quia sine

cum

fide et

misericordia impossibile est placere Deo.

semen

in

« Ipsi

ultimo tempore non recipient.

meum.

»

autem sicut Adam tran.sgressi sunt pactum Ac si diceret Ideo non poterunt purgari
:

Ephraim ? quid faciam tibi, Quomodote sine doloi-e cordis tradere potero hostibus, aut quod medicamen tibi imponam, ut te sanitati restituam ? « Misericordia \'estra quasi nubes matutina, et quasi ros mane
((

Quid faciam

tibi,
:

per sacrificia, sicut restimant, quia sicut

Adam

gu-

Juda?

J)Ac si diceret

stando pomuni

ptum,ita

isti

contempsit Dei prnecetransgrediendolegem divinam,faciunt
ligiii

vetiti,

contra Dei praiceptum, quo dixit
vobis dcosalienos
ita et isti
:

eis

:

Non

faciatis

et sicut ille perdidit

paradisum,

pertransiens,

»

id est,

sicut veniente sole,

nubes
illa

perdent terram,
«

quaj tetram noctem reddiderat pertransit, et veluti

reditatem.
paradiso,

Ubi

»

hoc

est, in

quam acceperant in ha2Adam, sive etiam in
»

mane consurgens

ros orto sole siccatur, ita

« praevaricati

sunt in me,

juxta quod

misericordia, qua vobis misereri consueveram, pertransiit,

B

Apostolus

ait

:

In quo

omnes peccaverunt.Quotidie
peccant,

etiam vobis tempus captivitatis imminet,
Babylonios venturum.
in prophetis.
»

etiain et cos qui intra Ecclesiam sunt, et

cito
«

per Assyrios et

et qui extra Ecclesiam

commorantur, ad poenitenad misericordiam recta^que
«

Propter hoc dolavi

Ne

dicerent

tiam Dominus vocat,
fidei scientiam,

et
:

Judsei excusationem qurcrentes: A pseudoprophelis decepti sumus, pacem nobis promittentibus,ideoque

dicens

Misericordiam volo,

))

etc.

peccavimus, testatur se Dominus prius prophetas
interfecisse,

Videntur eniin tales offerre Deo munera, et sectari humilitatem, et facere eIeemosynam,quae sacrificia
vocarentur,
si

ut ipsi eos occisos a

Domino

intelli-

cum

rectitudine fidei et bona volunet hi misericordiain, et

gentes, et qui fuerant ei causa erroris, interempti

tate procederent.
hi

Sed cum

verterentur in
in libris

occasionem

salutis.

Hinc legimus

quadringentos quinquaginta prophetas interfectos, et aliam innumerabilem multitudinem ab Hieu, qui subvertit domum Achab. Un-

Regum

rectam abjiciunt Dei scientiam, frustra se truncato capite fidei Ctctera membra habere jactant.
Praivaricati eniin sunt

pactum
:

l)ei in Ecclesia, siille

cut

Adam

in paradiso
isti

ideoque quomodo

a pa-

de

et subditur,

«

et occidi eos in verbo oris mei. »

radiso, ita
«

projicientur ab Ecclesia.

Os quippe Domini erat Elias, qui eos occidi jussit. Propter hoc scilicet, quia inique agentiAliter dolavi, id est bus misericordia recessit ab eis
;
;

Galaad

civitas

operantium idolum.

»

Galaad

Q nomen

est civitatis vel montis, sed hic pro civitate
: i

ponitur est autem sita trans Jordanem n tribu Gad.

doiandos esse preedixi pcr
Isaias, Jeremias, et caeteri
;

prophetas,

sicut

fuit

In hac urbe idoluin primitus est consecratum,quia
habitabatur a sacerdotibus.
fugitivorum,

ac verbis meis terribi-

Erat enini
et

et

civitas

comminatus sum eis, ut qui clementem contemnebant timerent offensum. » Et occidi eos in verbo oris mei, » ut ante peccatores verborum terlibus

sed

quanto celebrior

majoris erat

auctoritatis, quia in

partem sacerdotum fuerat deidololatiu»
et

legata,

tanto principiura
fuit
:

malorum
consecra-

rore punirentur,

quam

captivitas immineret.

Hsec

omniuin

et quia isti idola

primum
et

vero omnia ut judicia mea, quibus te judicaturus sum, quasiluxegredientur, id est, manifesta fient.

runt, primi

ab Assyriis capti,
«

in
»

captivitatem

Quia enim
stitis,

saepe vos redarguo, etimpcenitentes exi-

in

aperta lucemultisque nationibus viden-

Legimus in ReguraquodHieu unctus inregem in Ramoth Galaad deleverit, secundum Domini prsecoptum.
sunt ducti.
libro

Supplantata sanguine.

tibus damnabimini.

Vel certe

mea

judicia quasi

omnem domum
filios,

Achab,
illi

id

est

septuaginta ejus

lux egredientur,quia nullus dubitabit vos juste, quae
patimini,fuisse perpessos. Possunt haeceadem verba

caeterosque

consentientes in
(id

malum.Qua-

propter ipsa civitas supplantata

est humiliata)

ad viros Juda referri, quod Do-Dsanguine dicitur, vel etiam, quia vindicta sanguiminus provocat ad misericordiam, et reverti cupit nis quem fundebat, sicut in sequentibus videbimus, ad salutem. Illis autem impoenitentibus nubes vel super eum venit. ad haereticos
sive
ros, id est,prosperitas istius sceculi auferetur

ab

eis,

sicut accidit

illi

diviti

purpurato, qui

omne quo

« Et quasi fauces virorum Iati'onurn. » Fauces virorum latronum sunt caverna?, caeteraque loca

fruitus est,ut instarnubis vel roris transirecognovit,

abdita, in quibus absconsi praetereuntes exspoliant
et interficiunt.Hujusrnodi

semperque ha^reticorumprophetas Dominus in-

habitacula erant in
sit

eadem

terficit,

dum

aeterna eis supplicia comrainatur.Quo-

regione. Idcirco dicitur
ces latronura,

quod
illi

Galaad quasi fau-

rum judicia manifesta fient, cum videntibus omnibus cura diabolo et angelis ejus damnabuntur. « Quia raisericordiam volui, et non sacrificium,
et scientiam Dei

quia sicut

latentes

denudabant

et interficiebant

homines,

ita

sacerdotes Galaad

insidiantes

siraplicitati

populi,

exspoliabant eos

plus quara holocaustum.

»

Judaei

fide, et interficiebant

mente. Quos autem decipere
privabant,
et
«

vario

modo

peccantes, putabant se purgari per sa;

non

poterant,

vestibus

corpore
particeps

crificiorum oblationes

sed

Dominus

ostendit se

necabant. Et hoc est

quod subditur,

^i^f

51

HAYMOXIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS
in

I.

COMMEXT.

BIBL.

52

sacertlotum
Sichero
.

»

trilmum et unde transitus erat

de Asubaudis, videbis. Impletum est hoc sub Cyro rege Sichem civitas est in confinio decem Persarum, quando per manum Zorobabel et Jesu duarum,qua} hodie Xeapolis appellatur, atque Xehemia, reversisunt Juda?i in terram suam,
via

interficientium

pei-gentes

Israelitis

in

Hierusalem. ubi

videntibus multis,

quorum tempore e^dem

facta

soluraraodo licebat victimas immolari. Tribus ergo

fueiat captivitas, qui videntes illorura reversionem qui nati fuerant in Chaldaea, pariter
versi sunt.

temporibus, quibus secundum legis prfeceptum populus ad Pei teraplum ascendere debebat, sacerdotes idolorum ponebant in itinere latrones, qui
insidiarentur pergentibus, ut magis vitulos aureos
in

cum

ipsis re-

Xota autera quod Judiv
;

captivitas et re-

gressio pariter prophetetur

de Israel autem nihil

dicitur, quia videlicet istis post septuaginta

annos

Dan

et in
;

Bethel
et

quam Dominum

adorarent in
in ea-

reveitentibus.illiperpetuo mansere captivi.

Indomo

Hierusalem

quos revocare non poterant,

dem

via interficiebant.

Quorurn sacerdotum

parti-

quoque ha^reticorum horrendum apparet, quando dogmata pra\a sectando, male de Christo sentiunt,

ceps-erat Galaad, quia sacerdotes illius conjuratio-

quorum etiam
ecclesiasticis

foinicationis errore populus ab

eis

nem
in

et

consensum fecerunt cum supradictis, simi«

seductus sordidatur.

Judae quoque, hoc
ut

est, viris

literque per suos ministros interficiebant pei-gentes

praecipitur,

pnTeparent

messem

Hierusalem. Unde sequitur,

quia scelus

operati B

sunt,» subaudisin interfectione scilicetillorum, sive
in idololatria- Sed et
est, in itinere

metendipropter peccata sua in diejudicii, ab eo qui in Apocalypsi Joannis habere falceiij acusectionis,

nuncpravi doctores in
vitse

via,

hoc

tam

in

manu sua

dicitur.

Hoc tamen non

optantis
pceni-

pnesentis

pergentibus in Hieru-

voto dicitur, sed praedicentis. X^am et

isti si

salem ca^lestem, tendunt insidias. necantque quos possuntin Sichem, id est, in bonis operibus, revo-

tentiam egerint, suam Qonversionem a malo adbo-

num
«

vidcbunt.

candoad nequitiam suae actionis prava doctrina vel maloexemplo. X'am Sichem interpretaturhuraerus. In humero autem opus intelligitur. Unde et de Issachar legiraus, quod supposuerit huraerum suum ad operandum. € In domo Israel vidi horrendum. w Horror aliquandoponitur pro timore, juxta quod scriptum est.

GAPUT
Cum

VII.
»

sanare vellem Israel.

Subaudis, ab idodeserto,

lolatria,quam exercuerant in

^g}pto vel in
:

quandoconflaveruntcaput vituli,dicentes Isti sunt dii tui, quia malui pcenitentiam peccatoris quani

mortem.

«

Revehita est iniquitas Ephraira,
constitutus, vitulos aureos
»

j>id

est,

idololatria

Jeroboam, qui repente super populum
i'ex

Horrendum

est incidere in raanus Dei viventis
et re sordida
;

;

ali-

Israeliticum
«

fecit

;

quando pro squalore

unde

est

:

X^^on

et malitia S?mariae,
est sequentis
et rex et

id est, subjecti populi re-

horrnisti virginis uterura. hoc

est.

sordidura non

^ velata
sunt
»

deputasti.Horrendum itaque hoc

in loco pro

timore

populus

regem impium. « Quia operati « mendacium, » hoc est,

ponitur idololatriae. Expavit enim propheta videns

idolum. Sicut enim contrariura est
ritati, ita

mendacium

ve-

idolum, quod fecerant Israelitaerelicto Deo, ideoque
ait
:

idolum Deo. Vel certe
Isti

in

hoc raendacium

In domolsrael, idest, in oongregatione
vidi idololatriam.

decem

fecisse dicuntur. quia falso
strati diis dicebant
:

loquebantur,
dii tui,

dum

pro-

tribuum

Quod enim

horribilius

sunt

gloriam Dei

quara decera tribus
transgressas
? t

ad idolorum cultum repente

transferentes ad simulacra. « Et fur ingressus est
spolians, latrunculus foris.
»

Ibi fornicationes

minatus est Israel. v Dictum est mine Ephraim Hieroboam inteliigatur, primus
licet rex decera

Ephraim, contasuperius quod nosci-

Hoc

inter

furem

et

latronem distat quod furnoctem
inique

quaerit, et latenter

operatur, latro autem aperte
in

vira

infert.

tribuum,

Israelis
ibi,

autem,
est, in

omne
dorao

Furem autem
intelligere

hoc loco vel latronem, debemus
furis ingressus

regnum
Israel

illius.

Dicitur itaque

hoc

Jeroboam, qui instar
furatus

ad
la-

qua horrendum apparuit, fornirntiones sunt Ephraim. id est, Hieroboam de tribu Ephraim. qui

donjum

Israel,

est eos Deo, et quasi

trunculus infelicem populum exspoliavit Dei protectione, et est sensus
:

Deum relmquens
deserens.

idola venerari coepit.

Fomicatur j.

Cum

vellem vetera peccata

quippe homo, quando Creatorem(quiest viranimae)
adultero
(id

populi mei delere propter

est

diabolo' copulatur.

Et

Ephraim
hoc
dici

et

antiquam idololatriam, Samaria nova idola repererunt. Sed et

fomicante Jeroboam. contarainatus est Israel, populus videlicet illi subjectus, quia magna ex parte

potest.quod

Domino Salvatore

volente pec-

cata Ecclesiae

tam Judaeorum quam gentium sanare,
menda-

commune noraen
«

Israelis obtinuit.

Unde

et

ad Ju:

subito surrexit Ephraim, hoc est ubertas falsorura

dara sermo convertitur. cura protinus subditur

dogmatum.
:

cui multi faventes operati sunt

Sed

et

Juda, pone rnessem tibi.» Et estsensus

N^on te putes esse securum,

quod Israel captivus abducitur, tu quoque prappara tibi segetes ut motantur. id est. genera filios qui succidantur a X'abuchodonosoret exercitu
ejus.
in

cium contra Christum, et per eos ingressus est fur etlatro, hoc est diabolus in Ecclesiam. Sive furem
et

latronem ipsos intelligamus haereticos, de quibus
dicit
:

Dominus
ovium,
trones.

Qui non intrat per ostium in ovile

Xon multo enim

post

vel ascendit aliunde, ille fur est et latro,etc.

tempore duneris captivus
nis

tuae

(hoc

e.st

Babyionem, et messiointerfectionis) tempus adveniet.
captivitatem

Omnesquotqiiot venerunt ante me, fures sunt et laUnde significanterait, quodlatrunculus foris

Gurn

convertero

populi

mei,

»

ex.spoliet.

Xon enim possunt

illos

privare Christi

.

... veste,quosdocuerint,msi deEcclesiaforiseos eduxe- A
suiuum ambularofecerint. « Et ne forte dieant in cordibus suis, omnem malitiara eorum me recordatum, nunc circumdederunt
rint,etin viadoctrinarum

53

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.
'

k
M
.-

>

'

tiibus. Hic

autem

in

malo ponitur, pro corruptione,

scilicet populi,
tici

per idolorum venerati,onem. Hjire-

cos adinventiones suae.

»

Ne

iorie (jnquit) dicant in

quoque pravam intentionem tandiu celant, vequousque subjecti libenter eorum obtemperent voluntati, et donec corda deceptorura
ris falsa velantes,

cordibus 3uis, pro veteribus peccatis nos punit, et

patrum delicta resolvimus, juxta illud « Pat,res nostri comederunt uvam acerb.im, et dentes filio:

intumescant fermento pravae docirinsB illorum de quo Dominus dicit « Cavete a fermento Pliarisaeo:

rum,
«

»
)>

rum

obstupuerunt.

»

Xunc,

id

est in

praesenti,
»

Dies regis nostri.

Succensa tota populi massa
cceperunt dicere ad fores

circumdederunt eos adinventionessuce,
dilectis

hocest,
vel

veneratione yitulorum,

non pro

patrum
illi

eos, sicut

illi £f stimant,

Jeroboam
est, et

regis

:

Dies regis nostri, subaud^tur iste

veteres iniquitates, sed pro praesentibus purjiam.

quem

nobis festivum noster constituit irain
«

Deo suam iniquitatem, cum procul dubio Deus omnia videat. Unde et subPutabant eniin
«

latere

perator, Imnc celebramus,

hoc gaudemus, in
Cceperunt principes
:

hoc vitulos aureos adoramus.
furere a vino.
»

Clamante populo .Iste est di^s ego semper mala illorum intueor, quae me pitesente B quem nobis rex noster sacrum instituit, principes faciunt. non veriti faciem meam. Sed et mali quique non soium non sunt irati, qui debuerant esse recnon tantum propter peccata praeterita damnantur, tores populi, sed insuper intelligentiara suae merised quia antiquis operibus novam quotidie addunt tis amittentes, cceperunt furere a vino, noc e^t, impietatern, et cum Dominum celare se putant, yiamentiam pati luxurioe et idololatriae. » Extenc^it tare ejus oculos non valent, quia scriptum est manum suani cum illusoribus, quia applicuerunt « Yultus autem Doniini super facientes mala. » quasi clibanum cor suum, cura insidiaretur eis. » « In malitiasua laetificaverunt regem, » praebentes Cum cerneret rex clamare populum quod pfaediconsensum regi Jeroboam, ut adorarent idoly secun- ximus, et principes etiam temulentos et vino idoditur
:

Contra faciem

meam

factae sunt,

»

id est.

:

dum

ejus volunta.t^m,
:

«

et in
«

mendaciis suis
Principes
»

»

quibus

lolatriic

demersos,
hoc
est,

extendit

manum suam cum
qui

dicebant

Isti

sunt
:

dii tui.

subauditur,

iilusoribus,

principibus

illudebant

laetificaverunt
regi.

quia ipsi principes

consentiebant

pessime populo,

et

a Deo suo longe abducebant be-

Attendendum autem, quia nunc exponit quod fecerunt coram facie ejus.Omnis quoque qui perverso operi deservit, vel male de Christo sentit, sicut

nedicendo, et gratias agendo, vel erroribus eorura
consentiendo, quia videlicet applicuerant cor

suum

Arius ct
ficat,

caiteri,

regera (hoc est, diabolum)

Iseti-

et in

mendaciis pravorum dogmatum

priri-

quasi clibanum, ut eos succenderet, et idololatriee fiammis ardere faceret. lacirco enim applaudendo gratias egit populo una cum principibus,

cipes,

hoc

est, satellites diaboli,

qui principes diain peccatis

quia intellexit totp nisu mentis ad errorum eos
fuisse conversos. Et hoc cum insidiaretur eis, ne •.•II •';''; -1 M n ascenderent ad templum Dommi, sed vitulos quos

tenebrarum vocantur. Valde enim nostris gaudent contrariae fortitudines.
boli
«

'

'

(

(

I

i

i

i

Omnes

adulterantes quasi clibanus succensus
»

ipse fecerat colerent. Dolose quippe

eosdem

faljri-

a coquente.

Et hoc contra eos loquitur, qui in

catus tueratvitulos, ne forte populus Israel per^ens

malitia sua laetificaverunt regem, et in mendaciis
suis principes.

ad Dei templum Hierosolymis, sum^ta occasione
recpnciliaretur regi Judae. « Tota

Omne.s

(inquit) adulterantes, id est,

nocte dormivlt

Deo recedentes, quasi clibanus a coquente, quia sicut clibanus succenditur ut coquat
a proprio viro

coquens
ma3.
»

eos,

mane

ipse succjpnsus quasi ignis flammalitia) misit in

Postquam ignem

eorum

cor-

panes, ita

illi

succensi sunt malitia Jerpboam, et
<(

dibus, et vidit eos furere,
resisteret voluntati, tota

nuUumque

esse qui suae
esi,

igne idololatrise.
niistione

Quievit paululum ciyitas a com»

nocte dormivit, hpc

fermenti, donec fermentaretur totum.

securus jacuit, versatus in tenebris, coqueris eos
igne impietatis,

Fabricatis quippe idolis,

populo ut ea coleret,
retur, ideoque

non vim fecit Jeroboam ne forte quibusdam causa Dei
civitas,

mane autem

ipse succensus flam-

et religionis resistentibus, cultura illorum evacua-

paululum quievit

donec pro-

mis suorum scelerum, venit ad iramolandum. « Omnes calefacti sunt quasi clibanus, » quia cum jam non per insidias, sed impudenier a t)ei cultu
ad cieremonias idolorum transirent, omries sucoensi sunt malitia iniquitatis
dices suos,
» id est,

pria voluntate populus regi consentiret, ut

primum

principes, deinde satellites illorum regi et princi-

pibus faventes, ad ultimum omnis populus corrum-

Et devoraverunt jueos qui noluerunt eis consentire,
suae.
«

Donec fermentaretur tptum. Quoe enim sponte fiunt, diu permanent quae autem necessitate, cito solvuntur. Hoc considerans Jeroboam, .maluit populum sponte subire novam idolorum culturam, quam coactum. Fermentuni autem et in bonam partem ponitur et in malam. Jn bonam, ut Dominus in Evangelio dicit, quod
: :

peretur. Et hoc est quod dicit

sed insuper

redarguebant, et interfecerunt. Vel

certe eos, qui ante judices illorum exstiterant, spiritualiter

interemerunt trahendo ad suam malitiam.

mulier accepto fermento abscondit in farinae satis

Cum enim illi religiones Domini recordarentur, yidentes regem et principes omnemque populum idoQuid faciemus ? lolatriai deditos. coeperunt dicere principes ejus, omnisque populus deos Ecce rex et colit. Jam quia in medio illorum versamur, ribn
;

»

55

HAYMOXIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I

COMMEXT.
in

BIBL.

56
»

possumus siniilia non fac^re, ne forte exsjioliati omnibus rebus, etiam vitam amittamus. Duuuiue
ha^c dicerent, etiam ipsi ad scelus idololatriie dovoluti sunt.

A

«

Sed

et cani effusi

sunt in eo. et ipse ignoravit.

Cani
ilhul

hominum aliquando
Salomonis:
u

bonum
»

ponuntur, ut ost
et eetas

Cani sunt sensus hominis,

Omnes

reges

eorum

ceciderunt.

»

Ab

senectutib vita immaculata.

isto

scilicet Jeroboam usque ad ultimum Josiam, omnes reges Israelitarum ceciderunt in idolola-

Hic autem in maluni ponuntur, mahtiam in eodem populo usque ad fmeni
rogni perseverasse monstrantes. Sed et cani (inquit)

triam vel perditionem ceternam.
in viis
Israel. u

et

ambulaverunt
fecit

Hieroboam,

filii

Xabath, qui peccare
chimet ad me.
^^

Xon

est in eis qui

id est,

abunde in nequitia usque ad senium et regni terminum permanserunt. Et ipse ignoravit finem legni sui, subaudis imminere.
eflusi

sunt in eo, hoc

est,

nemo
tatur.

in regibus aut in

subjecto populo reperitur

qui clamet ad me, et relictis idolis ad

Deum

conver-

H»c omnia

beatus Hieronymus ad ha^reticos

eorumque
est,

refert discipulos, qui

mahtia diaboH

iqui

est rex super

omnes

iniquos) debriati, dies regis(hoc

Et humlHabitur superbia Israel in facie ejus. » Erexerat enim se Israel contra Dominum, et non in illo, sed in muUitudine sui fidebat exercitus. Et quia f superbis Deus resistit. humiHbus autem dat gra« HumiHabitur tiam, dicit nunc j^er Proplietam
«
^>
:

cujusque prtepositorum suorum, verbi gratia,
Arii,

superbia Israel,

»

hoc

est, interficientur

principes

Marcionis,
celebrant

atque

Eunomii, cieterorumque)Bet

e.xercitus ejus (in

quibusgloriabatur) ab Assyriis

festivos,

Ecclesiam relinquentes, et ve-

et Chaldaeis, et
et in priesenti.

ritatem

fidei

conculcantes,

Unde

et hi qui c?eteris

hoc non multo post temporesednunc « In facie Hoc est enim quod ait
:

pra?sunt, applaudunt iHis. eo

quod videant corda

ejus.
et

);

«

Xon

reversi sunt ad
in

Dominum Deum suum,
his. »
«

illorum nequitia referta, et vino iniquitatis infusa;

non quaesierunt eum

omnibus
:

Quod supefactus
»

de quo Salomon

dicit

:

Principes vinum non bibant,

rius subobscure posuerat, dicens
est subcinericius panis qui

Ephraim

nequando obHviscantur sapientife. Insaniunt etiam ex vino. De quo Moyses a Furor (inquiti diaconum vinum eorum, » etc. Quod autem dicitur Jeroboam
:

non reversatur,

nunc

ponit manifestius

:

«

X^^on

sunt (inquit) reversi ad

Dominum Deum suum,

tota nocte dormisse, ostenditur per hoc, quia heere
tici

dum

in tenebris infideHtatis

morantur, lucem
:

veri solis

non vaient perspicere

nam

et qui dor-

non quaesierunt eum in omnibus his. » Quod si fuissent revcrsi ad Dominum Deum suum, audissent utique per Jeremiam loquentem Dominum « Revertimini ad me, et ego
et
:

miunt, nocte dormiunt, quia oppressus est sensus eorum. Horumcordacalefierinoscunturira, avaritia,
caeterisque vitiis, ipsique devorant judices suos, hoc
est,
si

revertar ad vos.

»

Post idohi quippe ambulantes,
in

non quaisierunt cum
ut in

omnibus his adversitatibus,

eum

perfecte crederent. et recte operarentur.

qui possunt habere in animo virtutem, vel'^ Utautemadhiereticos vel impiosistareferamuspnepositos,

sensus quibus mala discernuntur a bonis, abstra-

Ephraim

in

popuHs commiscetur, quando

hunt ab

iUis, et

omnes

principes

taHum ceciderunt

in Dei praedestinatione, nec est inter eos qui clamet

ad sui simiHtudinem alios quilibet nequam pncpositus trahit, et simiHs eorum efficitur, juxta quod

ad Dominum. ut invocans nomen Domini salvus fiat. K Ephraim in populis ipse commiscebatur. »

supra dictum est
Sive

:

Erit sicut populus sic sacerdos.

etiam Ephraim popuHs
hoeretici nihil differunt

commiscetur,

quia

Ephraim non
ergo, id est

sed omnis populus

tantummodo reges, ut superius, decem tribuum accipitur. Ephraim ornne regnum decem tribuum, « commihic
»

omnes

aberroregentilium, et
fit

qui fuerat princeps
subcinericius. ex

quondam

Ecclesise,

quasi panis
peccatoruiii
in inccepto

omni parte cineribus

scebatur in populis,
idola colentibus.
t

hoc

est, similis

erat gentibus

circumdatus, necrevertitur ad

Dominum,

Ephraim

factus

e.st

subcinericius

panis, qui
tur, ex

non reversatur. » Panis qui non reversaomni parte plenus est sordibus. Talis factus pessimi hostes, auterunt. Ipse vero hoc nescit, dum sibi amicos putat. quos devoratores sentit. Sed et est Ephraim non agendo poenitentiam, ideoque inconvertibilis manens, ex omni parte circumdatus est cani in eo efTunduntur, dum stullitia cordis ilHus D cineribus peccatorum. Quod si converti a suis iniusquo ad terminum vitec in eo perseverat. Sicut enim
quitatibus vellet, purgari utique potuisset.

permanenserrore, cujusrobur, hocest, fortitudinem virtutum et intelligentiae, d^mones. Christianorum

justi

hominis cani sapientia

intelligitur, sic impii

Comederunt

alieni

robur ejus,
et fortes

et ipse nescivit.

stultitia accipitur. Ipse

Robur appellat principes
vel certe thesauros in

quosque popuH,

rat malitiae, de

autem vetustatera suae ignoqua scriptum est Quod antiquaturet
:

quibus confidebant. AHeni
sci-

senescit, pi-ope interitum est.

Quorum
«

superbia

cum

ergo a Deo, vel etiam a gente Judaeorum, hostes
licet ejus Chaldaei

quotidie a Christo humiHetur,

non agunt poenitenEt factus est

atque

As.syrii.

coraederunt robur

tiam, nec revertuntur ad

Dominum.

ejus, interficiendo principes,

et

bona illorum

sibi

Ephraim quasi columba seducta non habens cor. » Columba in bonum accipitur, ut Dominus in EvangeHo
dicit
:

vindicando. et quidquid virium habere poterat de-

«

Estote prudentes sicut serponteset sim»

vorando. Tantaeque idem Ephraim fuit amentiae, ut

plices sicut columbae.

ut nec

aliis

nocere possiraus,
quia

nesciretDeum suum,aut certe ignoraret causam pro

nec ab aHis insidias patiaraur, sed simpHcitate et
prudentia exhibeamus

qua
tans.

fuisset devorantibus traditus,

justum

se repu-

hominem temperatum,

prudentia sine siraplicitate calliditas

est, sirapHcitas

57

ENARRATIO I\ OSEE PROPHETAM.
Unde
et in

58

sine pruflentia stultitia est.

hoc loco co-

A

lumba

stultitiam Judaici populi designat,qui potius

terarum vocantur,ululatum luporum.et sonitum iri'ationabilium bestiaiaim imitantes. « Supertriticum
et

fisus est in

homine quam

in

Deo, iEgyptum invo-

vinum ruminabant.

>>

cans, et ad Assyrios pergens.

Qui enim auxilium

modo animalia quod
subtilius

die

Kuminareest revomere.quocomedunt,nocteab intimis

JEgypti petiit,qui ab Isaia appcUatur baculusarun-

visceribus ad guttur et fauces redire faciunt, sicque

dineus confractus, ab Assyriis abduritur captivus.

Factus est ergo Ephraim quasi columba seducta a diabolo,non habens cor,hoc est,intelligentiam mentis.

est sonsus

ruminando, in ventrcm redire faciunt. Et Quia abundantia omnium rerum habe:

bant.

f|u;o in

vino et tritico comprehenditur, ideo

Notandum autem quod non
alia? avi

aquilee, accipitri,

aut corvo, vel cuilibet
valeat tueri fetus. Sic

comparatur, sed coest, ut proj)rios

lumbai, quaj tanta} fragilitatis

non

enim

et isti

comprehensi ab

tum rum
rete

hostibus,nonhabuerunt vires se defendendi.« Mgypinvocabant,» subaudis in auxiliam,vel deosillocolendo.
« «

Ad
et

Assyrios abierunt,

sed captivi,

cum
^)

perfecti fuerint,
id est,

meum

super eos,

non sponte, expandam utsentiant quiamu»

conuerunt recedentes a me, quod etiam Ezechiel in Sodomis et Gomorrhis factum esse commemorat. Intuendum autem quia ut ostenderet eosjumentorum similes, non dixit comedebant, sed « ruminabant. » In hoc etiam ruminasse dicuntur, quia pabuladivinorum eloquiorum spiritualiter non intelligebant. « Recesserunt a me, » cultum religionis

B mea?
('

spernendo, et servituti diaboli se subdendo.
id est,

Et ego erudivi eos,»
«

docui eos perMoysen,
»

tantes loca,

meum

non possunt

vitare conspectum.

ca^terosquefideles.

Et confortavi brachia eorum,
et

Cum

profecti fuerint in captivitatem,

rete

meum

hocest, prtcbui fortitudinemad bellandum,sicutfac-

expandara,hoc est,potentiam meam supereos ostendam, ne possint libere redireadterramsicut putant,

tum
la

est

temporibus Josue

Machabyeorum.

«

Et in

mecogitaveruntmalitiam,» meampotentiam ad idotransferentes,dicentesque non

donec ipse velim.

«

Quasi volucres

coeli

detraham

me esse Deum,sed

eos,» id est, sicut avis ab altitudine coeli reti super

vitulos quos ipsi fecerunt.Nunquid aliquid possunt

aquas expanso detrahitur,sic ab altitudinesuperbiae deponam eos. « Caedam eos secundum auditionem coetus eorum. » Et e.st sensus Sicut juncto consua}
i

facere aut nocere mihi

?

Sed quod solum agere pomala.
a id e.st,ut

tuerunt, contra
«

me cogitaverunt

Reversi sunt ut absque jugo essent,

omnes idola coluerunt, quse fabricantes consiliati sunt omnes ut a me recederent, ita me irato omnes pariter vastabuntur, dum communiter eos percussero arege usque ad mendicum. Possumus et haec verba ad tempus Dominica^ passionis referre, quia sicutcommuni consilio tractaveruntde Domini
silio

prius antequam vocarem eos per

Abraham, deinde

per Moysen et reliquos, absque jugo legisque notitia
erant,cunctis nationibus commiscebantur, ita nunc
reversi sunt ad priorem statum, ut absque jugo et

Dei frenisirent praicipites sequendosuasvoluptates.
«

Facti sunt quasi arcus

dolosus, » id est, pravus,

morte, clamantes ad Pilatum,

«

Crucifige, crucifige

reflectens in

dominum

sagittam.Ipsi quippe fortesa

eum,
chali

»

ab hostibus in solemnitate pascomprehensi sunt, caesi, et interfecti.
sic pariter

Deoetextensi factifuerant, utadversarios hostesque
percuterent,sed quos Deus extenderat contra inimicos, ipsi contra
tes

« \cc eis, » id est,

damnatio perpetua
« «

erit post

prsesentem tribulationem.

Quoniam recesserunt a
»

adversus

suum versi sunt Dominum, mitteneum blasphemiae sagittas. a Cadent in
eorum a furore
ita

me, me,

»

idola colendo

vastabuntur
«

ab hostibus
in

gladio principes

linguse sua^.

t

Sicut

scilicet, et raiseri erunt.
»

Quia pr^evaricati sunt

caput malitiae fuerunt principes,qui infelicem popu-

adorantes vitulos aureos, et
:

meum

praecep-

lum deceperunt,
effecti, ausi

nunc

ipsi vere

primum confunqui amentes

tum

transgredientes, quod dixi
«

Non
;

facietis vobis

dantur propter furorera lingua^

suoe,

deos alienos.
servitute, et
cuti sunt

Et ego redemi eos » de ^gyptiaca eduxi in excelso brachio « et ipsi lo-

sunt vitulos aureos vocare deos, ut hoc
furor lingu£e eorum, amentia et bla« Ista

facerent in terra rejiromissionis quod didicerant in

contra
:

me mendacia
sunt
»

»

facientes idola et

^gypto.

Nam

dicentes

«

Isti

dii tui,

Israel, qui

eduxerunt

sphemiae intelliguntur.

subsannatio eorum in

D^erra ^gypti, » id est, hoc quod modo faciunt sub« Et non claraaverunt ad rae in corde suo » quo sannando rae et deridendo per culturam idolorum. idola diligebant. « Sed ululabantincubilibussuis non est nova res, quia quod fecerunt in ^Egypto, et Vocesluporum velcanum imitantes in laudibusdcfi- postea in deserto.hocetiamnunc tenent- Ibi quippe monum.Ipsa enim carmina,quce da^monia laudantes coeperunt idola colere, et usque nunc in eadem percanebant, ululatum Scriptura nuncupat. Amiserant severant malitia. Spiritualiter vero per triticum et
quippe rationabilem animi intellectura,et
ti

te de terra yEgypti.

sirailes fac-

vinura possuraus intelligere raysteria corporis et

suntbestiisinsensatis.Dehaereticisfacilis estintel-

sanguinis Ghristi, sive etiara Scripturam sacrara,
quae in locis obscurioribus cibura, in facilioribus au-

Iigentia,quibusvaeirarainetsempiternura,quoniaraa

Deo recesserunt,

et praevaricati

sunt raandata

illius,

tem potura nobis pnestat. Super hoc

triticura vel

quiredemit eos sanguine suo. Ipsi enim loquuntur contraDeummendacia.irapiafalsitatisdogmatacomponentes, non claraantadDominuraincordibus suis,
sed ululant seraper in suis conciiiabulis, qure lustra

vinura ha?retici corruunt, indigne corpus et sangui-

nem Domini suraentes,

et

Scripturam divinam per.

verso intellectu interprotantes

Legentes enim

assi-

due,et raeditantes legem caeterasque Scripturas, co-

:

59

HAYMONIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS
Deus.

1.

-

COMMENT.

BIBL.
'<

60
nisi

medore

iiiinulant, quotl niale intelligendo ruaiinant. Aintolligitur, ilo
eo.s in

quoscriptum est:

Ncmo bouus
duxit
:

Et liocfacienles reiedunta Doinino.quidocuit

soli^s

»

Projecit itaque Isruel bonuai, lioc est,
reliquit, ot pro niliilo

Ecclesi*. et deiliteis tortitudineni,iiua rontiaadvor^arios diniicarent. Ipsi vero cogitant contra Deuin

Douni suuni

ideoque

nKiiitiam.impiissimas huij-eses exstjuentes, liuntquo

cum clamaverit, non exautiiam oum nomen Isr^iel, sed inimicus (hoc est.

proptor folsura
Assyrius, sive

similesgentibus, et

a»!

iiihilum

rodigunturEt

tales

vertuntur in arcum dolosum,

dum

suis sentontiis
\i\\}-

etiam diabolut^) persequetuif eum, et comprehend€;t, qui, mo rogo doi-eUcto, petierunt sibi regem, sicut

moriem

sibi

aiternam interunt. Unde prin iMos

habent rohqua} gontes. Unde statim subjungit
.

:

reticorum jjroptor insaniam linguaDsua\(juia Domi-

Tpsi regnaverunt,et

non ex
» Si

me

:

principes exsti-

num

blasphemaot, sententia veri judicis

leriuntLii',

t(Munt, et

non cognovi.

hoc ad

primum regem

faciontos

eadom

in falsi

nominis Eoch^sia. quo} anto
est, in

faciebant

dum

iij

.Egypto. hoc

tonebris

mo-

rabantur

intidelitatis et ignorantiu?.

CAPUT VIIL
«

oorum Saul roferro voluerimus, qnacstio oritur cur Dominus dicat: Ipsi regnaverunt^etnon ex ine, etc, cuin Dominus elegorit euni, et per sortem regem constituerit.Nam et Samuel eo rege confstituto dixit Corte videtis quom elegit Dorninus, T^ude etin domo

ad prophe- l^absconditum prodidit, et auriculam Samuelis ante tam, cui praecipitur ut sic exaltet vocem, quatenus ejus adventum revehivit. Sed sciendum quia Deus tubie sit simUis, ut plurimi eum audiant vociforanomnipotens aliquando fieri permittit quod non yult, tem, quia plurimi peccaverunt. Denique quid eum sicut de ipsius electione fiictuin profocto constat.
>>

Ingutturetuo sittuba.

Yox Dei

est

exaltata voco oporteat dicej*e, statim subjungit, di-

cens

:

«

Quasi aquila super
ot Dei

domum

Domini.

»

Quo

Yiditquippeprona illorumcordaad oloctionemregis, etideo pormisit lieri &ecundumquodpeteba^jt,contra

in loco aquihi appellatur Nabuchodonosor, veniens

suam voluntatem. Quod
facti

ex tonitruo ^t qoruscatipne
illius

adversus Hierusalem

erat situm. Qui aquilie

templum, quod in ea comparatur propter nimiam
ad prfedam. Unde
:

tempore

aestivo

contra consuetudinem

terrie,

apeite monstratui^.

Unde

et

Samuel

sci.ens

velocitatem vel rapacitatem.quia imitntusest vola-

hoc

Deum

noUo, praedixit

eis jus rtfgis,

quiduris-

tum

aquilcE raptim

festinantis

Ezechiel parabolice de eo loquitur

Aquiha grandis

juagnarum alarum, longo membi^orum ductu venit ad Libanum.Ipsuni quippe Dei templum, super quo proplK^tae priccipitur annuntiai-e adventum aquilae, Ezechielappeliat Libanum.Unde et Zacharias loquitur, dicens
:

sima servjtuteerant ei subjiciondi, ut ad Dominupfj regein clementissimum revertei^entur. Si autera ad Jeroboam, qui postea decem tribubus praefuit, et ad
caeteros principesqui ei in

regno successerunt, ista

retulerimus, manifeste pognoscimus hoccojitra Dei

ordinationem factum.Licet enim Deus propter pec-

etcom-Ccatum Salomonis iratus rcgnum dividere volu.erit, tamen contra suam voluntatem populus Israel Jerosuntftfidusmeum, etlegem meanjpi^aevaricatisunt. » boam elegit. Debuerat enim juxta praeceptum conEt hic versus ad suj^iriora pertinet, quo prtecipitur sulere Deum, an vellet hoc fieri, pt sic per sortem propheta; ut excelsa voce clamet, quia aq;nla super eligere regem, non secundum suam voluntatem, donium Dei. Et est setisus Quod tibi dico, o pro- Nam et Sccpe fiunt nece^saricC causoe, quse praeteriri
a

Apei"i,

Libane, portas tuas,
j

edat ignis cedros tuos.

»

Pro eo quod transgressi

:

pheta, atque jjnecipio ut in gutture tuo
est

sit

tuba, id

magna

voce annunties venire
aliara

rum, non ob

regem Chaldaeocau»am hoc jubeo, nisi quod

nequeunt, sed tamcn quia homines non Dei voluntatem,scd suara in his attendunt,graviter delinquunt,
sicut,verbi gratia,de

Domino

Salvatoredicitur, quod
cae-

transgressi suntfcedus

meum faciondoidola.etlegem
qua
dixi
»
:

oporteat tradi Fiiiumhominis,mori,etsepeUri,et

meam

praevaricati

sunt,

«

Non

facietis

vobis decs aureos vel argenteos,

tjera,acposteaiufertur: Yaeiili homjni perqueim tradendussit. Neque euira inejus morte nostram Judas
necessitatera, aut Dei consideravit voluntatem, sed

('Meinvocabunt,Deusmeus,cognovimuste,lsrael.))

Quando, inquit, captivitas evenerit, pressi angus- potius suam secutusest cupidita-tem. Ideoque qupd necessitate cogente invocabunt me, poscentes j^Deusante saeculafieriprseordiuaverat,istefacieusperennimortedamncatusest. Ipsiitaquerognaverunt,et auxiliura et raisericordiam.etdicent « Cognovimus non ex me principes exstiterunt.et non cognovi, id te, Israel, » id est nos qui appollamur Israel, et estnonelegieos,ideoqueeos reprobo.ScireautemDei. servamus nomen antiquum Jacob, qui tibi placuit, scimus te atque cognoscimus, et propter tui cogni- eligere est nescire autera, reprobare,« Aurumsuum tionera quam pree omnibus gentibus habemus, liet argentum suum fecerunt sibi idola ut interirent, k bera nos. id est, quia his abundabant, neglecto Deo qui haec « Projecit Israel bonura, inimicus persequetur illis ad ornatum et deliciarum atnuentiam dederat,
tia,
:
:

:

eum.

»

Responsio est Dei omnipotentis ad hoc, quod

fecerunt sibi idolacontra animara suarautinterireqt,
quiadii quosfecerant, causaraortisetperditioni^
illis

Cognovimus te, Israel. » Et est sensus Quomodovocamini nornine Israel, qui interpretatur vir videns Deum, cum projoceritis bonum,hoc egt, Dominum Deuin, a quo Jacob appellatu,'> est Israei ? Bonura enim quod projecerat Israel. Deus
ipsi dixerant: «
:

exstitei-unt.Spiritualiterista quaedeNabuchodoijiosor

dicuntu,r, possunt roferri

que
est
:

locis

ad diabolum,qui in plerisScripturae diviqae aq.uila appejUatur.Unde

Si exaltatus fueris ut aquila, inde

detraham

te.

61
dicit

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.
Dominus. Heec aquila venit super hsereticorum
legem, et sine causa
projicientes per
in-

62
operationis possunt habere.

A quam specierafef^undse

conciliabula ,quia quondam fuerant domusDei: et ideo

quia pra}varicati sunt Dei

Undeet subditur: « Quod et si fecerint, alieni comedenteam, «id est, si habere prcevaluerint aliquam
potestatem ad tempus, vel

vocant

Deum

vei-bis, a

cujus notitia

longe distant
falsam

operibus, qui etiam

Deum

num,
vel
lio

doctrinam,eligunt

sibi

reges contra Dei voluntatem,

si fecerint aliquod bohoc est Assyrii, haec omnia auferent, etiam daemones, de quibus Dominus inEvange-

alieni,

principes scilicet et auctores perversorum dogmntum, quod Deus nescit, quia ipsius notitiam non ine rentur. Qui aurum et argontum, id est quidquid

ioquitur,

quod jactasemina comederint volucres
ab hostibus, qui interfe-

cadi,
«

Devoratus est Tsrael,

»

habueruntin nitore eloquentiae vel fulgore spiritualium sensuum.perverseinteliigendovertunt inidola,
qua? de suo corde fmxerunt;
idcirco pei'ierunt.
«

cerunt, vol a d;nmonibus, qui

omne bonum

illorum

abstulerunt.w

Nunc
«

factus est nationibus,» hoc est,

et quia

hocfecerunt,

factus est similis gentibus

subjungitur,
»

quasi

Unde immunvasimnumdum.» Yas
idola

colentibus.

Samaria dum, quantum pertinetadlitteram, appellat,quo ad nomenestcivitatis et provincicC ponitur autem hic suscipiendaetprojicienda stercorauti solemus.Tales Samaria, qua; metropolis est decem tribuum, proRipsi orant stercoribus et sordibus idolorum macuomnibus civitatibus ejusdem i"egni. Neque onim in lati, facti vas non in honorem, sod potius in contuSamaria vituli aurei erant, sed potius in Dan et in meliam, ideoque velut immundi projectisunt a DoBethel, qui (sicutdictum est) in Samaria compremino quid enimimmundius esse potestdaemoniaco honduntur. Unum autem vitulum pro duobus dobe spiritu ? Ha?c omnia hoereticis possunt aptari, qui
Projectusest vitulustuus, Samaria.
;
:

mus

accipere, singularem

numerum

pro plurali poin Scripturis
.

inaniasectantur, etideo vacui recedent, et in carne
serainantes de carne
ptionis, in quibus

situm agnoscentes, quod sa^pissime

fit

metent turpitudinora corruvidoatur culmusecclesiastici

Projectusest(inquit)vitulustuus, id est destructum

cum

esttemplum idolorura ab
sunt projecti,
lati.

Assyriis.Tpsi

quoque

vituli

dogmatis stare.per hocquod baptizati sunt.quodmysteriacorporisChristi celebrant, non faciet farinam,

et conflati,

atquo in captivitatera de-

Unde protinus subditur, « iratus est furor meus in eis. » Quod vindicatus sum in eis, vel in vitulis scilicet, vel in eis qui eos adorabant. « Usquequo nonpoteruntemendari?» Ac diceret Quajista in.si
:

hocest, nonperveniet ad fructum boni operis, quia

omnis illorum
fecerint, alieni

actio

vacua est et

nihili,

Quod

et si

comedent eam, quia favoribus ho-

niinuraelati, orane bonura suura araittent, ideoque
in

saniaest,raedantelocura

pffinitentiae,

iHosad sani-^

futurofructuremunerationiscarebunt Qui etiara
id est

Et exponendo quis fuerit iste vitulus, acujus sordibus non poterunt emendari,
?

tatem nolleconverti

ab hostibus,

daemonibus saepissime devorati,
et
sirailes

fmnt vas iramundura

paganis existunt,

subjungit

:

etiam noraen Christianitatis araittentes.
«

« Quiaexlsraelet ipse est. » Id est, non aliunde vitulum acceperunt, ut aliura Sidoniis Baas etAstarotli, Garaos Moabitis, Moloch ab Amraonitis, sed illi et rex illorura Jeroboara fecerunt vitulum.« Ar-

Quia

ipsi

ascenderunt ad Assur,

»

non sponte

pergentes, sed potius invitae captivitatis malura perferentes.
«

Onager solitarius

sibi

Ephraira.» Onager

tifex fecitillum, »

hoc

est,

Jeroboara malitiae inven-

estasinus sylvestris,qui non similiter ut ovespascua
requiritdomestica, sed sponte))erdiversa loca vagatur, et solitariam
diligit

tor, vel

certe
«

artifex quilibet jussus

ab

illo,

und(!

ostenditur,

mat

artificis,

quia non est Deus » queni raanus forsed simulacruni. « Quara in aranearura
»

habitationem. Tales

facti di-

sunt Judaei recedentes a Deo, pro libito suo per
qui a

telas erit vitulus Saraariae,

id est, sicut telae ara-

versa idola currentes, et varios deos sibi fabricantes,

nearum vento

percussae dissolvuntur et annihilan-

Deo

derelicti, solitarii effecti sunt,de qui«

tur, ita vitulus ejus

redigetur ad nihilura. Ununi

bus adhuc subditur,

munera dederunt araatoribus
quondani in amicitiara
est.

autera vitulura, sicut et supra, pro duobus posuit

suis,» id est Assyriis,quibus

Quiaventura seminabunt, et turbinera raetent.» Serainabunt positum est pro oo, quod estseraina«

Djuncti fuerant, quod factum est teraporibus \?anahen, vel Osee regis, sicut supra dictum
«

verunt, futurura scilicet pro
fit

praeterito,

sicut ssepe

Sed

et

cum mercede conduxerunt
sibi,

nationes, »

in Scripturis.

Yentum

(inquit) serainabunt,

hoc

subaudis, in auxilium
est,

est, inaniaoperafacient, idolurafabricantes vacuum peniius omni divinitate, et idcirco turbinera rae-

ubi dicitur,

quod supra ostensum quod abierit Ephraim ad Assur, et
«

miseritad regem ultorem.

Nunc congregaboeos,

»

tent, captivitatera scihcet,
riara.
»

tempestatera, et mise-

subaudis ad pugnam,
cantui" captivi.
«

scilicet ut cuncti pariter

du-

Culraus stans non est in
faciet. »

farinam

eis, germen non Quando serainajacta corrurapun-

Et quiescent paulisper ab onere

tur vento, et raedullam perdunt interiorem,nequa-

» Quasi diceret: Hactenus amabantdareadversariimunera, quos diligebant: nunc

regisetprincipum.

quam possunt
tantummodo

facere siipul^e

ut ex his seminibus
:

autem

faciara

eos cessare

possitoffici farina.lt est sensus

Sicut

transierint in captivitateni,

paulisper, ut quandiu non solvant stipendia
scilicet pertri-

vento corruptoseminafructura non reddunt, ita in eis fructus boni operis reperiri non potest, nec ali-

etiam suis regibus et principibus, donec

veniant inAssyrios, ubinequaquam velutiliberi

:

63 buta
et

HAYMONIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

-

COMMEXT.

BIBL.

64

redigentur.

stipendiadabunt, sed in ultimam senitutem A cata autera vindicat; idcirco ergo, quia post datam legem peccaverunt isti, dicitur nunc, id est in pra?niultiplicavit

Quia

Ephraim

altaria ad peccan•

senti

tempore recordabitur iniquitates eorum, ad
scilicet,

dum,

facta^

sunt

ei arae in

delictum.

Ostendit cau-

ulciscendum
flagella et

etpeccata pristina visitabit per
et captivitatis. «Ipsi

sara curpatiantur raptivitatem, et desinant paulis-

tormentum miseri»
»

perdare muneraregibus

et

principibus, quia scilicet

in.-Egyptum convertentur.
uiente deos

Tiipliciter hoc intelligi

Ephi-aira, id esl Jeroboara, vel certe

omnis popuUis

potest. Conversi quippe sunt in

.'Egyptum^priraum

decem tribuum,
catis peccata

multiplicavit altaria,in quibusptn-

eorum colendo, deinde auxilium postuin Dei protectionc, ad

conjungerent.Ideoque potius peccave-

lando, nonconfisi

ultimum,

runt, quia non solum in

Dan aut

in Bethel, sed in

montibus

et iucis diversisque locis
^id est

idola colebant.
ei in

Quie altaria

ara?)versasunt

delictum,

cumDeuspneceperit eis ne ultra redirent ad ^Egyptum,contemptoDeo, etiara corpore reversi sunt in .Egyptum. et habitaverunt ibi.
«

quiaquanto plura fuerunt, tanto magis ibi peccaverunt. • Scribam ei muitiplices leges meas. » Quia scilicet pro nihilo ducunt legem, quam dederam eis per Moysen,idohicolendoin diversis locis, cum praceperimutinHierusalem unum esset altare, adhibebo
ei

Et oblitus est Israel factoris sui,
intelligitur decera

et

aBdificavit
est)

delubra.D Israelis nomine (ut srepe dictum
nis populis

om-

tribuum, a raajuri

B parte nomen
Dei
sui, in

pristinum retinens. Qui oblitus cultum

montibus etcollibus etsubumbrosis arhoc
est,

multiplices leges, quibus corrigantur, sed

boribus Baalim et Astaroth aliaque idola coluit, et
a^dificavit ibidelubra,

rursus intendens illorum nequitiam subjungit, quia
et ipsce leges
«

templa deorum con»

qua? velut alienae computatte sunt.

»

struxit- w Et .Judas

multiplicavit urbes raunitas.

Quasi diceret: Quia enim contempserunt eam quam ante susceperant, quid prodest ultra alias scribere
leges

.*

Xomine Judije
ac Benjamin,

dufe tribus accipiuntur, Judas scilicet

cum

tribu sacerdotali. Qui

cum

vidis-

sent Israelem a Dei

amore

recessisse, et

visitata

Hostias aiferent, iramolabunt carnes, et come-

eorum peccata, nonsuntconversi ad Dominum, sed
aidificaverunt sibi urbes raunitas. quibus tuerentur

dent. > Hi'' ostenditur

quod

idciico

plura fecerint

altaria, ut afferent hostias et ibi varia
sacrificia,

immolarent ubi ventrem suum replerent, non ut Do-

sed nihil eis profuit, quiasicut historia
rat,

Regum

nar-

quadragesimo anno EzechicC ascendit Senna-

mino placerent. Quamobremet subjungitur,fet Dominus non suscipiet eas. » Quia videlicet non ipsi,

cherib, et destruxit
eas.

Undesubjungitur

omnes civitatesmunitas, et cepit « Et raittam ignem in civi:

sed potiusdaemonibusofferebantur.Xeque enim Dotates ejus, et devorabit ^des ejus. » Ignis qui})pe mino, sed suo ventri imraolaverunt eas et gutturi. ^ vocatur Sennacherib. qui ci\itates et aedes, hoc est,

Omne enim
liostias

studium suum in hochabebant, ut ipsi comederent, non ut per eas Domino place-

domostara publicasquara etiam privatas destruxit, et igne combussit. Qui si ad haereticos haec ut ca?tera retulerimus, et iniquitates quae eis in baptis-

rent.

Hceretici

quoque multiplicant

sibi

altaria,

quando veritatem deserentes, varia sibi componunt dogmata, nonad placandum Deura, sed ad irritandura Siquidem altare .sanctae Ecclesiae unum est,
licetper diversa orbisterrarura loca multaconstru-

matefuerantdiraissae, et nova eis peccata quae post

baptisraum egerunt,imputahtur, et vindictaeisi-edditur, eo

quodad.-Egyptum.hocest ad tenebras

infi-

delitatis,aquibus perconfessionemChristi exierant,
sintreversi,obliviscentes Dei sui, et varia fingentes

antur altaria, sicut una fides, unara et baptismasecundura Pauli apostoli dogma. Quod dum heeretici
deserunt. gravis delictum incurrunt.Unde et leges

delubra, hoc est, falsitatis dogmata. Judas quoque,
id est

vir

ecclesiasticus, in

malis operibus vel in

Dei non merentur accipere, quia eas quas acceperant ante, contera[)serunt, qui unara etverara Christi

corporis

hostiam

deserentes, varias iraraolant

sanctarum Scripturarum interpretatione perversa, aedificat sibi urbes munitas, non auxilioDei, sedartificis mendacio, dum scripturam male intelligens,
testimoniis divinis suos nititur confirmare errores,
spiritus succcndet, et ad ni-

victiraas,pro libito suo coraedentes et consecrantes

mysteriaChri.sti.

Unde quidquid fecerint,eleemosy- D quos Dominusignesui
hilum deducet.

nara

scilicet,

humilitatem. pudicitiam, c£eteraque

virtutum opera exhibentes,pro nihilo a Deo ducuntur.

Xec

aliquid de hujusmodi sacrificiis

Dominus

CAPUT

IX.

suscipiet, quia

quserunt.a

non Dei, sed suam in his gloriam Xunc recordabitur iniquitates eorum, et
>;

« Xoli ketari, Israel, noli exsultare sicut populi, quiafornicatuses a Deo tuo.»Populi nationum igno-

visitabitpeccataeorura.

Interest aiiquid inter ini-

rantes Dei notitiam^et varia colentes

daemonum

porij>si

quitatem et peccatum.Iniquitas enim est quidquid ante divinam committitur cognitionem. Peccatum
vero,

tenta,la}tabanturibi: quod videnteslsraelitae et

quoquecceperuntgaudereinculturadeorumsuorum,
frui. veluticaeteraegentes.
laetari, Israel,
r

quod postlegem perpetratur, quod

etiara gra-

vius accipitur.

Unde

esl

:

«

Beati quorura reraissse

eo quod similes essent gentibus, putantes se pace « Xoli Idcircodicitur ei
:

sunt iniquitates, et quorura tectasunt peccata.» Et quiin delictis permanent. iniquitates eorura Dorai-

quia recessisti a me.
ut peccata tua

Xon enim

diu

pacem

(ut testimas), habebis,

propter hoc quinimo

nus recordatur, quas antelegem comraiserant, pec-

captivus duceris,

puniantur, qui

65

ENARRATIO IX OSEE PROPHETAM.
mo, qui etiam
iii

66

mihi servitutis censum impendere volens, factusesA comcdebant usque ad septimumdiem.Prima quippe
sicut populi qui ignorant
:::;"..Mii!s

die flebant

mortuum, adhuc

in

eadem domo jacen-

lictantur et gaudent.Xoli ergo gaudere, quia forni-

catus es a Deo tuo, et noli te putare talem ut sunt
cicteraj

tem. Postcujus sepulturam feretrum in medio ponebatur, et quasi praisente mortuo lamentabantur.

gentes,quoniam

aliter ncsciens

autem punitur recedens
scit

a Deo. Servus

Deum, aliter autem qui
eam,vapu-

Secundum hanc

itaque

consuotudinem

dicit

pro-

voluntatem domini

sui, et

non

facit

pheta :«Sacrificiaeorum quasipanis lugentium,))etc. Et est sensus: Sicuti ea quae in modomortui erant,

labit

multum.
tritici.
»

« Dilexi.sti

mercedem super omnes
et triticum,

immunda
mundus
molant,

fiebant

septem diebus quibus lugebant
([ui

abundantiam omnium rerum intelligamus, qiiibus idem populus fruebatur, quteomniaputabat sibi esse data promeicede, eo quod derelicto Deo coeperit idola colere. Omnia enim qua^ aDeo perceperat, idolis deputabat, quam ob rem justo Dei judicio hiec omnia eis auareas

Per areas

mortuum, quisquis indecomedisset aut bibisset imliebat,

sicillorum sacrificia,
sunt,

idolis

im-

tam ipsa quam qui eaofferunt vel comedunt. « Quiapaniseorumanimse ipsorum, subaudis })rccparatur, id est, adhoc offerunt

immunda

))

panem

et ca?tera idolis, ut inde
vita.

satientur et

gauest,

ferri
«

minantur,

cum

subditur

:

deant in praisenti
eas,
»

Anima hicpro

vita prsesenti

Area
illis

et torcular

non pascet

id

est,

mit-B

ponitur, sicut soletfieri in divino eloquio,

unde

inopiam famis, ut in arcis non inveniatur triticum, neque in torcularibus vinum.Quod factum

tam

Qui amat animam suam, perdet eam.a Xonintrabit in domum Domini. » Quia videlicet non Dominooffertur, sed deemonibus.

esse constat temporibus Eliae et Elisei,
tres,

quandomaid est defi-

Sciendum autem quia panis

cogente fame, fihorum suorum cadaveribus pa«

pro omni cibo et sacrificio ponitur. De hajreticis facilis cst intellectus,

scebantur.
ciet,

Et vinum mentietur

eis,

))

qui non habitant in

domo Do-

nec

erit in vineis

aut torcularibus, sicut puta-

mini, hoc est, in Ecclesia fidelium, quae proptersoliditatem fidei saepe terra appellatur. Hinc Joannes
dicit: «

bant. Dicitur et haereticis ne gaudeant, qui putant
se similes esse gentibus,

dum

ab unitate Ecclesia?

Ex nobis exierunt, sed non erant ex

nobis.

»

recedunt, quoniam qui sine lege peccaverunt, sine
lege peribunt, qui
serint

Et revertentur in ^gyptum, opera infidelium imifantes.

autem post Dei notitiam recesa recta fide, gravius punientur. Qui etiam

Unde

et

inter Assyrios

polluta comedunt,

temporalibus bonis abundantes, area et torculari
(corpore scilicet et sanguine Christi) non satiantur,

quia

dum

indigne comedunt, perpetuum luctum et

ceterna sibi tormenta praeparant.
«

daemonum voluptatibussuis satiantur, nec libant Domino vinum quia spiritualiter non laetantur in i[)so. Unde non placebunt ei, sed quaecunque fecerint, immunda reputabantur. Xec in domum Domini intrare poterunt, quia omne quod
insocietate
,

dum

Non habitabunt

in terra

Domini.

penuriam famis patientur
possunt habitare
in terra,

in terra,

Mon solum quam a Domino
)>

faciunt vertetur in hictum

:

quia ad hoc bona opein praesentigau-

rantur, ut verba praedicationis, quae panis appellantur, suis auditoribus

acceperunt, sed etiani in captivitatem ducentur,nec

impendant, ut

quam

suis sceleribus pol-

deant, exspoliantes

domos viduarumsuadeceptione,
:

luerunt. « Reversus est

Ephraim

in

yEgyptum.
»

»

quae comedentes contaminantur

quia qui

doctri-

Subaudis corde,

vel, sicut

supra dictumest,deos eoSicut
ita ducti

nam

haereticorum suscipiunt, immundi fiunt. Hae-

rum

colendo.Etin Assyriispollutumcomedit.
in terra

enim

sua idolothj-ta comedebant,

reticorum enim conciliabula non domus Dei sunt, sed spelunca latronum appellantur.
« Quid Domini? debemus

in captivitatem,in Assyriis sacriliciis

daemonum

ve-

facietis in die solemni, in die
»

festivitatis

vscebantur
fiebant.

:

quae

dum

idolis

offerebantur,

polluta

Diem solemnem

vel festivitatis

Domini,
et

intelligere vel captivitatis

tempus

mise-

Domino vinum, » sed dccmonibus, riarum, quo vindictam de suis inimicis et hostibus et non placebunt ei.» Neque enim ipsi in Chaldaea exercuit. Licet enim omnes dies Domini sint, illa positi Domino vinum libare poterant, non habentes tamen proprieejus esse dicitur, quce vindictamredtemplum vel altare, in quo hsec facerent. « Sacri-Ddere cogitur. Cum venerit, inquit, dies captivitatis, ficia eorum quasi panis lugentium.Omnes qui comet saevissimus hostis ingruerit, quae ineasolemnitas edunt eum, contaminabuntur. » Apud Judieos cum est, quam ego habeo placabilem, quia me vindicat
libabunt
iK

Non

pro mortuo sacrificium offerebatur,
comedisset,

quisquis inde

de meis hostibus, etinjuricG ponit
cietis?

modum,
sibi ipse

quid farespon-

immundus
fuerat.

fiebat et ipse, et sacrificium

Respondete.UIis tacentibus
facturi, divinis
:

quod oblatum

Ipsum quippe

sacrificium vo-

det,

catur panis lugentium, propter hoc videlicet, quia

imo quid sint Unde subjungitur
«

ocuiis intuetur.

vc

Ecce enim profecti sunt a va-

pro mortuo eratoblatum, in cujus morte lugebant
parentes. Aliter
:

stitate.

per septem dies

Mos apud Judaeos fuit, mortuum deflere. Quandiu autem hoc age-

usitato

Quo in loco practeritum pro futuroponitur more sacrae Scripturae.Profecti sunt scilicet,

pro eo quod estproficiscentur, quia miseria et vastitate prementibus Assyriis atque Chalda3is,captosque
ligare cupientibus, fugient ad

batur lamentum, quidquid in

domo mortui per

se-

ptem

dies quibus

eum

deflebant,

fiebat,immundum

iEgyptum, ut possint
»

erat. Et quisquis cx

aliquid

eadem domo comedispct, vel tangeret, immundusfiebat.Unde etaliorsum

evadere manus hostium.Undeetsubditur:» ^Egyptus
congregabit eos. Memphis sepeliet eos.

Quod de

.

67
•>

HAYMONT? HALBERSTAT.

reliquis
tertt*cit

duarum tribuum est accipiendum, quai in-Atibi futura erantadversavidere potuisti, neceosqui Godaliam cum Jeremia c\>ntra Domini ni\o- pei> Spiritum sanctum edocti erant, et tibi eaprtediinj^ivssi

.1,1.
EPISC. OPP.
nam,

PARS

I.

COMMENT.

BIBL.

68

ceptum.tugientesChakUe^s

sunt .-Egyptum,

cabant audisti. quos insuper

insanos

et

amentes

ubi postea interempti sunt a Nabuchodonosor.sicut
liberipsius prophetsDtestatur.Memphisautem.cujus habitatoressepelierunt JutLvos ibi interemptos. civitas

vocasti. Diesquoqueultionis venietreprobis,quando

Domino veniente ad judicium,
et redch^tur
eis

visitabuntur ad pcegesserant,
qui duni

prout

erat metropoHs

.+'gypti ante Ale.\andriam.«I)e-

viverent, Israelitas (hoc est, viros
se esse fatebantur,
tes

videntes

Deum)

sidei-ahile

ai-gentum eorum,

urtica ha^reditabit
» Ha;c

et

quod non erant, noncognoscen-

lappri in tabernaculis
^ijrnificant vastitatem.

eorum.

verba longam

suam

stultitiam, dicentes Dei Fiiium facturarifi,
;

mus

pulcherrimae,

ibi

quiaubi erant quondam Dooi-tie suiit hippie atque uilioiv.

Nftm per argentum

ilhul inteUigitur,

quod argento

etrursum,aliumDeum bonuru, alium mundi asserentes creatorem,quorum insania multiplex est, quia et iniquitates quamplurimae.
«

Spiritum sanctum negantos

emltur, \ilhf videlicet atque

agri.

quos diuturna
est. dies

vastitas redegit insoHtudinem. Dicitur eth«reticis:

Speculator Ephraim
est

Cum

venerit dies festivitatis

Domini.hoc

queus ruina? factus
:

cum Deo meo,propheta lasuperomnes vias ejus. »Yox

judicii,

quando vitamsuis redditurusestamicis,quidB prophetae Speculator Ephraim, subaudis est, cum Deo meo, id est ad hoc a Deo meo constitutus est facietis ? Ecce enim vastati estis ab hostibus, id est dcemonibus, qui vosomnibus exspoliaverunt virtuti- speculator Jeroboam, qui nomine Ephraim intelligitur, utipse etejus sequaces reges speculatores es-

bus, imitati estis opera inlidehum, et c«teris estis nationibus similes. Propter hoc ibi sepeliet vos

sent populi Dei. et eis bona providererit, ac secun-

Memphis, quae interpretatur ex ore, quia juxta sententias et blasphemias oris vestri

duni Dei voluntatem,regerent atqueinstruerenteos.
Speculatores quippe appellabantur rectores et propheta^ ipsius populi.

damnabimini,

et

quod

locuti estis in suppliciis sentietis.

Tuncquede-

Unde

et diciturEzechieli: «Spe»

siderabile argenti, id est, quidquid habuistis in nitore eloquentiae et talsis dogmatibus urti<;a haereditabit, hoe est, perpetuum incendium possidebit, quod vos cetemo ardore consumet. Et erit hippa in

culatorem dedi

te

doraui Israel.

Ita

ergo Jero-

boam

quasi speculator et quasi propheta datus est

populo

cum

sequacibus suis,utpopulumcorrigerent
et

delinquentem,

ad rectum

iter

revocarent Sed qui
in

tabemaculis suis hoc
quetunt.
a

est,

conscientia peccatorum et

eos erudire debuerat, factus est laqueus ruinae

pristinse conversationis, et curee hujusmodi vos tor-

omnibus suisactionibus, quia per potentiam et pravam suasionem fecit eos idola colere et qui debuep
:

Venerunt dies
»

visitationis,

venerunt dies

retri-

ratesse propheta ut populo Dei culturam ostenderet

butionis.

Visitatio in hoc loco pro afflictione et tur:

mento

ponitur. Alibi ponitur iA bono, ut est
.

«

Vi-

sitavit nos oriens ex alto

»

«

Venerunt(inquiti dies

^isitationis, n
tis in die

de quibus supra dixerat: «Quidfacie-

Unde hic subditur « Insania » hoc est, idolum in domo Dei ejus, » idest, in Bethel, ubi antea fuerat domus Dei.Ibi quippe vitulum aureum adorandum constituit.
docuiteos idololatriam.
(<.

:

solemni etfcstivitatis Domini?» Venerunt

dies retributionis, ut qualia fecerunt, talia recipiant.

Scitote.Urael, stultum prophetam,insanum,virum spirituakm.»Populus Israeliticus veros Deiprophe
c

« Profunde peccaverunt, sicut in diebus Gabaa.» Hic reducit propheta ad memoriam scelus filiorum Israel quod quondam gestum etin Gabaa, quandd uxorem Lovitie revertentis de Bethleem illicito ne-

tas,

insano.sappellab3t.Undelegimusquoddixerunt torincipes in Raraoth Galaad ad Hieu a Quid dixit
:

cavere concubitu. sicque

in impietatis

barathrum

suo tempore Israelitas
scelus

dicit

demersos, ut vincant

tibiinsanus iste?
ct

»

quibusille ait :«Nostishominem,

quid locutus

sit.» Dicitur

ergo :0 Israehnunc tua
tibi

quod olim fuerat in Gabaa perpetratum.Possumus et dies Gabaa accipere tempus, quando pro

verl:)a cof^nosce, qui

prophetam

vera dicentem

et

Spiritusancto prophetantem, stultumetinsanum
est, sine

Deo ibi elegeruntregem Saul deui'beGabaa.Potius enim isti peccaverunt, quoniam illi tantummodo
reliquei-unteligendo sibi
:

vocabas. Scito itaque te stultum, hoc
tellectu, et

in-DDeum

regemhominem

qui

qui

eum quem mea verba despexisti,

vocabas prophetam insanum,
et

putabas te esse virum
Scito te, Israel,stul-

spiritnalem, et profutura tibi sestimabas te videre

autem etregem sibielegerunt. Jeroboam videlicet fdium Nabath contra Dei voluntatem insuper a Deo recesserunt, vitulos quos
eisdominaretur
isti
;

per Spiritum sanctum. Aliter tum prophetam, quiatibi promittebas pacem,et non
:

ipse

fecerat
»

adorando,

«

Recordabitur iniquitates

eorum,

subaudis.quas nunc putabaturesseoblitus,
peccata eorum, » subaudisper captivi-

venit juxta tuam etiam prophetam

falsarn

Kstimationem

;

scito

te

« et visitabit

esse insanum, qui mea etputabasteessevirum spiritualem.et prospexisti, futura tibi setimabas te videre per spiritum. « Pro-

verba de-

tatem in mortem. Deus enim aliquandooblivionem non patitur, sed tunc recordari dicitur, quando vindictam peccatoribus reddere cognoscitur.Possuntet
haec referri ad eos qui preepositi fuerant
id est episcopi et
Ecciesiae,

pter multitudinem iniquitatis tuse et multitudinem
araentise. » Id est, propterinnuraera peccatamultam etiam incurristi amentiam, ut proprium amittens

presbyteri.
facti

Sed
aliis

ipsi

perversam

doctrinam docendo,
tionis.

sunt

laqueus perdi-

intellectum, nescires quid ageres.

Unde nec eaqu»

C9
«

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.
Quasi vias
[Al. uvas] in deserto inveni Israel,

70

A

quasi prima

poma

fi6ulnea3

»

Id est.

cum omnes

tudine.

Ephraim utvidi, Tyruserat fundata in pulchriTyrus civitas erat nobilis et multarum

gentes desertje essent a Deo,

cujus

notitiam non

divitiarum, in medio maris sita, et dicebatur
j)orium, eo (piod

emad

habebant, inveni populurn Israel, quasi viam in solitudine, et sicut avide novi fructus inventi com-

omnes
id est

ibi

invenirentur

divitia}

einendum, plurimisque
propter Ephi-aim,
in

civibus

abundabat. Quasuperl)ientes

omnibus gentibus relictis in deserto, hujusmodi elegi eos. Hoc est enim quod subjungit, « quasi prima poma ficulnea3, » subaudis qute delectabilis est et cum amore colligitur. » In cacumine ejus vidi ])atres eorum. » tloc est, in initio ipsius populi gratia misericordirc mea^ elegi Abraeduntur,
sic

decem

tribus

multitudine divitiaruin ct po[iulorum similem se Tyro putavit, fundata in pulchritudine, id est in

honoreet decore multarum divitiarum. Et est sensus Tam pulcher erat (inquit) Ephraim, qui nunc
:

desertus est, et sic vallabatur Dei auxilio, utTyrus
qui mari cingitur, et procellas ac turbin^s vento-

ham,

Isaac, et Jacob, quia mihi placuei"unt, adhae-

rentes fide et bonis operibus. Videre quippe Dei,

rum contcmnit
se

:

et

sicut

Tyrus undas adversum
,

misereri
gor,
» »

est.

»

id

est

autem intraverunt ad Bcelpheidolum Moabitarum, « et abalienati
Ipsi
«

insurgentes non curat

siic

illi

Dei

protecti

sunt

id est, recesserunt.
«

tn profusione,
»

«

subest,

1^

auxilio pro nihilo ducebant omnes adversum se insurgentes. « Ephraim adducet ad interfectorem
filios

audis sui,

et facti
«

sunt abominabiles,

hoc
»

suos.

»

Interfectorem intelligamus Azaelemre-

abjectione digni.
illud

Sicutea qua? dilexerunt,
:

juxta

gem

quod scriptum est in psalmo « Similes illis fiant qui faciunt ea,etomhes qui confidunt in eis,» ut non solum idololatra}, sed etiam ipsa idola nuncupentur. Ut autem ad fidelem populum ista referamus, in deserto hujus sa^culi, id est cum omnis

Synje, qui Samariam longo tempore obsedit, quousque famecogente ad eumexirent, arbitrantes
sibi utilius cura gladio subito

perire,

quam longa

inedia.Tropologice h^retici intelliguntur Epliraim,
quae veluti instabiles et lascividc Ecclesia recedunt,
et

glorianturin multitudine filiorum. quos perpraenutriti fuerint puniendos, quo-

mundus teneretur in peccato, et gentes ignorarent Deum,primum in apostolis et apostolicis viris invcnitDominus poputum Christianum mente Deum videntem,et dulcissimis eorum satiatus est
fi'uctibus.

vum dogma sibigenerant,quibusqueDominus comminatur, etiarasi
niain ex fornicatione suntgeniti, ideo et patres abs-

que
eis

liberis

redduntur, dunisiraul discipuli

cum
:

pra«

Sedhceretici qui sibinomenChriStianitatisiisurpant,

vis pereunt magistris, de quibus et subditur

Vae

intraverunt ad Beelphegor, servierites libidini. Difficile

cum

recessero ab

eis, »

Simulque replicat qua(inquit) erat in Ecclesia

est

enim, ut beatus Hieronymus

dicit, haere-

^lisfuerit Ephraira,

quando

ticum reperire, qui diligat castitatem,
soleat ore praeferre,
liud servat conscientia, et implet cpere.

licet

eam
et

inter saeculi hujus tentationera, quasiTyrus tunde-

quia aliud loquitur labiis, a-

Unde

batur raarinis fluctibus, ettamen nihiladversi poteratsustinere, quiahabebat fundaraentura Chri.stura,

abominabiles existunt,
dilexerunt.

facti

immundi,

sicut eaqua?

super quod domus sedificata nonpotest everti.Nunc autera filios suos educit ad interfectorem, hoc est,

Ephraimquasi avisavolavit. » Hoc est,populus decem tribuum velociter terram propriam amittens, abiit in captivitatem. Avem autem appellavit eura propheta, ut velocem in Babylonem transitum
«

addiabolum,qui seternaliteranimas pravas jugulat.
Et pulchre
dicit, « educit, » id est,

de Ecclesia

facit

extrahi foras. Moraliterfilios

Ephraim possumus
et

di*

cere cogitationes pessimas,
veritati, quoe orania

contraria
iriterficit,

dograata

demonstraret.
conceptu,
»

«

Gloria eorum a partu et ab utero et a

Dorainus

ncc pecca-

subaudis avolavit. Gloriabatur populus

tores tales liberos habere patitur, quasaeternaliter

decem tribuumin multitudine liliorum et multitudine derelinquens, cura suis pravis dograatibus etiniquis exercituum, etineose raajorem arbitratusest Juda cogitationibus punit. Unde est: Iii,illa dieperibunt fratre suo, quia ipse decem tribubusjUe duobus pra?omnes cogitationes eorum. fuit. Habebant ergo plurimosfilios,quibus gloriaba-.p. « Da eis, Domine. Quiddabis eis?Da eis vulvam
tur,quioranescaptivi ducti sunt,aut etiam interfecti,
et avolavit,

sine liberiset ubera arentia.

»

Ne

his quae

Douspro

hoc

est,

subito omnis

eorum

gloriatio
:

benedictionededitraaleutaraur,etin conti-ario quae-

qua
«

in

filiis

gloriabantur, recessit.Unde et subditur
si

que ab eo data suntcorivertamur,expeditutauferantur a nobis.Denique

Quod

et

enutrierint
»

filjos

suos,absque liberis
si

cum

nobis lingua data

sit
si

ad

eos faciam in hominibus,

id est,

multitudinera
nutriendi

Deum laudandum,et qute bona suntloquenda,
deprecatur
:

quis

liberorum congregaverint,
faciam ut non glorientur in
interfici, et

et licentiam

eaabutaturin blaspheraiara, contra hunc Psalmista
«

habuerint,nihil eis prodedt, quia tradentur neci, et
eis,

Muta

fiant labia dolosa,
in

n

etc.

Quia

quia videbunt

illos

ab hostibus captivari,c8eterisque nationibus in propagine filiorum laetantibus, ipsi erunt absque liberis. » Sed et vae eis, cum recessero ab
eis.nQuia enimipsi recesseruntarae, etegorecedara

conceptu et partu, et in populorum muItitudine,pro quibus elatus in superbiam turaebat,
miliari et

ergo Ephraim gloriabatur inutero et

cum

potius deberet hvH

Deo
»

gratias agere, qui eos multiplicavediceris
:

rat, loquitur
eis,

propheta ad Dorainum,

«

Da

ab

eis,

tuncque sentient

vae,

hoc est damnationem

Doraine,
?

sibique ipsi respondet. « Quid dabis

aeternam,

cum omne meum

perdiderint auxilium.

eis

»

Et statim imprecando et provocando

Deum

71

HAYMONIS HALBERSTAT.
illos,

EPISC. OPP. PARS.

I.

-

COMMEXT.

BIBL.

72

adversus

subinfert:
scilicet

Da

eis vulvani sterilem et

A nequaquani
vel

habeant causas superbiir. ubera arentia, ne et in quo gloriari solent. in hoc contundantur. Superbia enim in eis erat muUitudo liliorum. ideoque
ait
:

flicient, id est, filios non generabunt, bona opora non habebunt. « Quod et si genuernit, interficiam amantissima uteri eorum. Dld est,

si

contigoriteos habere
eis proderit,

filios

contra

mcam

volunta-

Da
et

eis

vulvam sterilem, ne

scilicet

generent

tem. nihil

da ubera arentia, ut, etiamsi genuerint, non habeant unde eos lactare possint.
filios,
t

rum. quos admodum
supra
ait:

quia interficiam natos eodiUgunt. Hoc est enim quod
filios,

Quod

si

enutrierint

absque

liberis

Omnes

nequitiae
»

eorum

in Galgal, quia

ibi

ex-

eos faciam.

osos habui eos.

In Galgal Saul unctus est in regem.

Samuele
a

irara Dei

populo nuntiantc.

Ibi (inquit) exibi

AbjicieteosDeus meus,quianon audierunt eum, et erunt vagi in nationibus. » Varias culturas per
«

osos habui eos.quia regem

hominem
:

postuhintes,
in Li-

diversa loca sequendo.quia noluerunt esse solidi in

meo imperio

recesserunt. Aliter

Legimus

Domino recesserunt, raoventes populum causa religionis primum copperunt colere idohi, in ut eum ad mortem expeterent, ejecit eos de domo quorumcultura omnia scelera commiserunt. Verum R ^"^' ^^ "^" ^^^^^ "^ diligat eos. Quorum radix perprincipes a

bro Jesu Xave, quod in Galgal populus Israeliticus secundo fuerit circumcisus, ubi etiam postea quasi

unius veri veneratione Dei. Possumus hoc generaliter intelligere de omnibus Juda^is, quorum quia

quia Galgal revehitio, sive volutabrum interpretatur, bene nequitia? haereticorum in Galgal esse dicuntur, eo quod manifestanda opera eorum, ipsique sint ad inferos devol.endi. Ipsi enim veraciterodio
digni sunt, quiacontra Deum mendacia loquuntur. « Propter malitiara adinventionura eorum. » Id

cussa exsiccata

quia cordis intelligentiam perdiderunt, nec sano sensu Scripturam sacram intelest,

ligunt, ideoque fructum bonae
ciunt.

operationis non faest,
si

Quod

et si fecerint,

id

visi

fuerint

Scripturam sanctam legeraque meditari, et quasi amantissimos filios aliquid scientiae et doctrinae de
suo
protulerint,

propter idolorura culturam,quam ipsimalitiose adversura rae invenerunt, « de dorao mea ejiciam
est,

adversante

Domino

succidentur.

Abjecit enim eos Dcus

omnium prophetarum,

quia

eos,

»

id est,

de Bethel, quae

domus Dei

dicitur.

non audierunt

eura, etvagi erant in nationibus.non

Sive

etiam

domum

Domini possuraus

intelligere

habentesaltare, non aedem,non civitatem propriam.

coelura,
re, in

de quo ejecti sunt: quia deficientes corpoaeternaliter pereunt.
»

Unde

anima quoque

et David in psalmo Non occidas eos nequando obliviscantur populi mei, disperge illos, etc.
:

Xon addam

ut diligam eos.

Perspicuum

est,

quod non addiderit Dominus ut ultra eos diligeret, unde usque hodie in captivitate permanserunt.« Om- C
nes principes

CAPUT
«

X.

Vitis frondosa Israel, » subaudis fuitin sanctis,
:

eorum

recedentes,

»

subaudis sunt.
re-

Principes in hoc loco debemus intelligere reges de-

cem

tribuura.qui oranes a

Deo per idololatriam

quando abundavit bonis operibus. Unde est Vinea Domini sabaoth domus Israel est. « Fructus adaequatus est ei. » Bonas enim propagines habens et
flagella fructifera,

cesserunt, nullusque ex eis ad Deura toto corde con-

multos botros attulit.et uvarum

versusest.

Possumus
ejectae

haec

terapora, et intelligere

omnia referre ad Christi de duabus tribubus,quae in

fecunditas

ramorum magnitudinem cotequavit.Quia secundummultitudinem populorura abundavitbonis
Alia translatio habet
:

adventu ejus

sunt de dorao Dei, ne salvaren-

operibus, in patriarchis, prophetis et caeteris bonis
viris.

tur, ut Israel, id est, ut populus Christianus salva-

Vitis

aquosa

Israel,

retur. Hinc in Evangelio legimus

quod

fecerit

Dotemne-

minus

flagellura de funiculis, et ejecerit eos de

quod in malam partem intelligimus, quia videlicet aquosa vitis, si a vinitore non fuerit putata, tota in
frondibus crescit, et

plo, quia

domura Patris ejus fecerunt
»

domum

humorem quem
damnosa

debuerat

in

gotiationis.
f

vina mutare, vana frondium et foliorum ambitione
a Deo.qui tradidit eos
disperdit, et istiusraodi vitis
est agricolis.

Percussus estEphraim,

hostibus,eradix iilorumexsiccataest.fructum nequa-

Talis fuit Israel,
et

crescens in multitudine populoagricolee

quam
si si

facient.

•;

Metaphoram

surait ab

arbore.cujusD rum,
poterit
:

non reddens fructum
«

Deo, quia

radices aruerint, fructum ferre

non

et

cum

debuisset facerc uvas, fecit labruscas.
:

De

qui-

paululum

fecerit, statim in ipso

flore siccabitur.

bus scriptum est

Quam

autera Israelitarumradicem

debemus

intelli-

gere,nisi bonos patres, ex quibus

illi

carnis surapsefi-

Vinea Sodomorum vinea eorum. « Laborem enim suum non in bonis operibus, sed in abundantia foliorum occupaverunt. « Secun-

runt originera
dern tenere,

?

Et tamen quia noluerunt eorura

dum multitudinem
taria. ))Id est,

fructussui multiplicavit sibialprius fuerat abundans bonis opevertit inoffen-

atque exerapla imitari, exs.ccata est
illis

quot fuerunt homines, tot habuerunt

radix illorura per hoc, quod

subvenire non po:

altaria:

qu» enim

tuerunt, ut ab imrainenti raalo eos liberarent
certe

vel

ribus, postea

abundantiam fructuum

radicemDeura deberaus accipere oranipotentem, in quo fuerant fundati, quique eos ut omnes
popuios creaverat, protegebat, et crescere faciebat.
Hsec ergo radix in
illis

sam
los,
f

multitudinera, ut quanto plures haberetpopu-

tanto plura aedificaret altaria.

Unde

subdit,

Juxta ubertatem terrae suae exuberavitsimulacris,»

exsiccata est, quia jara
:

non

id est,

secundum quod
uberrima,
sic

terra illorum prae

omnibus
fe-

eos protegitatquedefendit,Unde subditur

Fructum

terris fuit

prae omnibus gentibus

73
r.erunt ibi simulacra,

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.
id est

74

imagines mortuorum Aeis sint

ablati,

subjungunt dicentes
Acsi ciiceient

Non enim

ti-

hominuiii aut animalium, intantum ut etiam abun-

dantiam
haeretici

terrae

nimietas vinceret idolorum. Sic et

muimus Dominum. » mus regem hominem
facict nobis
?
•'

Ideo perdidi-

qui nos defendere debebat,
i

dum

essent in Ecclesia plantati, vocabantur

quia non timuimusregem verum Deum.

vinea Domini, et a/Terebant

uberrimos fructus

:

postea vero recedentes a bono altari, id est ab unitate fidei, plures

erroris sui aras exstruxerunt, et

Et rex quid habuissemus hominera regem, quid faceret nobis ? Id est quomodo nos defendere posset, cum Deus omnipotens sit nobisoffenSensusest:
Si

juxtaubertatem
cris.

terrae suae, id est ju.xta

acumen senet populi

sus, cujus voluntati

nemo

resistere potest? Quasi disi

sus et viin ardentis ingenii, exuberaveiunt sinmla-

cerent
«

:

Nihil nobisprodesset

habuissemus regem.
inutilis.
»

Ex prolundissimo enim sensu reges vitulos aureos adoraverunt, et habuerunt
tate

Loquimini verba visionis

Vox pro-

in impie-

phet^e sermo
et

est Dei deridentis eos qui sibi pacera

consensura,

quem

praevenit captivitas. Extre-

prosperitatem pollicebantur venturam. Loqui-

nius enimrex decem tribuum fuit Osee, de quo scripst quod fecerit quidem malum in conspectu Domini, sod non sicut reges qui fuerunt ante eum

ptum

mini (inquit) verba visionis inutilis, id est promittite vobis prospera, et somniate somnia diversa,
qu3e
vobis cuncta salubria
fecistis.

;

evenire

i^ronuntient,

quia permisit eos

(si

vellent)

ire

in

templum Do- B

sicut hactenus

Omnia
»

quae vobis prospera

mini, quod crat in Hierosolymis. Sed quia data sibi
licentia noluerunt ire in

videbantur, in contrarium sunt versa.
tur
:

Unde subdi-

Hierusalem,nono anno Osea^

venitSahnanasar, rexAssyriorum, etcepit populum
Israel, duxitque in Assyrios, et habitare fecitjuxta

flumen Gozan,

in civitatibus

IMedorum.Qua^ri autem

non cura Deo, sed poPax erit nobis. « Et cura mendacio, dicentes tius germinabitquasi amaritudo judiciura, »id estipsura mendacium in quo confiditis, non pacatissimos fru«

et ferietis foedus,

:

potest cur sub pessimis regibus capti

non

fuerint,

ctus vobis procreabit, quibus

satiari

possitis,

sed

sed sub eo qui coeperat ex parte ahqua ad meliora

vim amaritudinis,
fectionis.

captivitatis scilicet, atque inter-

Ad quod dicendum, quod sub aliis regibus excusabat se populus, et dicebat Regum paremus
converti
?
:

imperiis

nec possumus rcsistere tyrannidi, ideo-

Supersulcos agri, » idest superterrena corda vestra, de quibus malos fructus protulistis, sccundum illud « De corde exeunt cogitationes
:

que coHmus vitulos quos adorare compellimur, et ad templum Domini ascendere non possuraus. In diebus autem Osese, ab eodem rege jjraeceptum est,

malse.

»

Discipuli quoquehaereticorum,
:

eorum

contrita mendacia, sero dicent

cum fuerint Non habe-

mus

regera, id est magistros, qui nobis prius impe-

ne tanto studio colerentur vituli sed qui vellet ire raverant, et quibus decipientibus, Deum nontimuiin Ilierusalem, et in templo sacrificaret. Huic enim mus. Et rex quid faciet nobis ? Acsi dicerent Quid sententiae contradixit populus, ethoc est quod nuncCnobis profuit eos sequi, quorura in necessitate non dicit sentimus auxilium ? Ilsec dicent, quoerentes aliquas « Divisum est cor eorum, » id est voluntas et senexcusationes, ut non per se, sed per doctores suos
.
:

sus regis et populi. Ideoque nunc

ait,

jara

nuUa ex-

errasse videantur,

Unde

et verba, et visiones haere-

cusatione reraanente,

«

nunc interibunt »et tradenquara

ticorura inutiles sunt. Et ferient foedus nequaquara

tur seternae captivitati. Statira enim ut populus dissensit a rege, venit interitus et captivitas,

cum
dicio

Deo, sed

cum

amaritudinis judicio. De hoc ju-

Dominus

in Evangelio,

quod quidam recipiant
dies judicii advenerit,

Osee propheta non solum praidixit, ut dictum est, sed etiam vidit, visamque deflevit. Ideoque ait « Nunc, » idest inpra^sentitempore, « ipse confrin;

amplius judicium, quia

cum
et

qui in sulcos agri cordis serainaverint mendaciura,

metent damnationem;
«
ritfi.

qui seminaverint in la:

get simulacra eorum, depopulabitur aras eorum.

»

crymis, in gaudio metent. Sequitur

DeDeo

hoc dicitur omnipotente, non quod ipse hoc

Vaccas Bethaven coluerunt habitatores SamaB

fecerit propria raanu, sed

quod per AssjtIos voluntas
yx

Bethavenipsa
fecerat, vaccas

est Bethel, et interpretatur do-

ejus impleta

sit. in

quibus depopulabitur, id est de-

raus idoli, in qua posuit Jeroboara vitulum aureura

vastabit et destruet aras eorum. Haereticorum sen-

sus inter se divisus est,
tiunt,

dum

varie de Christo sen-

ideoque interibunt, id est perpetuo damnabuntur supplicio, dum ipse, id est Deus oranipotens, simulacra et aras, id est varia dogmata, quae ipsi de corde suo finxerunt, depopulatus fuerit. « Quia nunc dicent » Nunc positum est pro eo, quod est tunc, nono videlicet anno, cum captus fueritOsee a Salmanasar, qui et ipse est Sennachfrib,
et positus in carcere.

enim ipsos vitulos vocat irriAd tantam enim miseriam devenit Israel,ut non solum vitulos, sed etiam vaccas adoraret.Porro babitatores Samariae,omnes intelligunturhabitatores decemtribuum, quarura rae-^ tropolis erat eadem civitas. « Quia luxii super euni' populus ejus. »Ut ostenderet per vaccas Bethaven, vituluin debere intelligiquieratinBethel; nonintusorie.

quem

Quasi diceret

:

lit

:

Luxit super eos populus, sed super eo.Populus

Et postquam confregerit Do:

autem ejus
lebat,

rainus simulacra Israel, dicent
bis. »

«

Non

est rex novidelicet rex

ipsum vitulura aureum coqui tunc utique luxit, quando (sicut in sedicitur, quia

Qui nos videlicet defendat, quia

quentibus invenimus) in raunere delatus est regi
ultori. «

omnes principes nostri capti et interfecti sunt. Denique causamexponendo, cur rex et principesab
et

Et

a^ditui,

»
»

id est sacerdotes

«

ejus super

eum exsultaverunt,

eo

quod fraus

ejus

non

est de

Pairol, GXVII.

75
prehensa
:

HAYMOXIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMEXT.

BIBL.

76

qui ^ut Hebniei trailunt) pro vitulis

au-Asuper me, sed super
<fie jutficii

vos ipsas

reis tecerunt aeneos el iteauratos, tn eoitein reposue-

rlicent sanctis, qui
:

run\ loco. Cum i^Ttur lempore nocessifatis Tuiit-ret papulus.eoquoiletiamipsi vituna ivge Israel Sonnacherib esseht direpli,e.\suItat)antsacerttotes <^uod
fraus iTloruiii non posset argul et depreliendi.
gloria eius.
ips.e
. •
Ti^i

tu^tum montes (liiHmtur
est vestVis

«

flete. A'el etiam in propter culmina virCadite super nos, » id
;

Glbrih ejus, ui est popufi, art>ellatnr

precibus operite mala nostra etiam ad Iftteram designatur terror nunius peccatorum, qui immin^nte ctie judicn, si possent. optarent eftuoere posset)ei pr.TPsentiam et interiretemporalfterquam
perire ;eteriialrter.
«
di»:»

vitulus, In
vitiilos

berent

quo glorlabantur, eo quod aureos lia« OuTa migraW iih eo. » «Ktendit
po^fjufi.
':

fex

diebus Gabfia peccavit Israel,

» id

est,ex eo

quare exsuYtaverlntTn glorla
(iiiquri')

^ina migriivil
:

q\io iflicito concu^bitu

ab

eo.

ii'l

est a

populo

unde subditur

at^ne creduliter tnlerfecit
peccavit milii popuTiis,
Dedn"»,
tes,
ri6 p'rinc?piitiim

uxorem LevTt:c tun^iter Benjamin in urbe Gabaa,
etiam ex eo quo
id

*^quidein

regji uTtori.

Assur delafus esfmuniis »'Sehnacherl^lpse esi u^Itoi', quia vmdiet Ipse in

Israel vel

habferet stfp6r eos, expellen»

cavTt "Dei injurihih

adversus e^s qui

idoT;iV;oI^bhh1i

elegeruht

"Siiul

in i-egem. « Ibl steldriiht,

pro Deo.XoTaquodipsecIicit miseriaiu.eldanYnatio-

est in

ipsis peccaTis perseveraverunt. «

nem

popu^Ii exprTinens, quia

quod chaiTus liabere B prehendet eos

vi^e^bantnr etlarh Th

muhere dederunl.

"CdhThstO

t;Vtis,

»

id est

Xon comGabaa prtelium super Tilios iniquinon ideo perieruht ih Gabaa praelio
in
filios ihiquitaTis, id es^l

EpliraHncapleTeum.elcoiituhdetur^lsrael in Volontate sua.
>

q'hia

consutTexerunt coiitra

Legirrius Th

Heguih voTuinine .Manaheni
e"sl

conti-a 'Behj;Vmiri. et deleverunt

eam,

seci

quiu ho-

regem
ut
ei

Isi-aeV

Phul regi Assyriorum, misissd inine
auxiliuin. "rhfeV quafe nohhhlii ar'bi-

niiiiem smVt ulti, Dei vero injuriam
ruiit, 'pei-mitterites

non vindicave-

talehfa arge'nti, ul esset raahiis ejus cuit "^0,14

praWret

rairt ehirn pr-inium

idoTum ih domo Michaiae. DebueDei exercere vindictam, subver-

trantur eiiarh Vilulos, quos pufaliaht aui-eos, es^e
directos. Tbepreliensa

t6ivtes^TicTicPhm
liihi

autem

TrHius deaur\itoruiii vieuiiv

etdomum ejus, et ^('loTum ad nihiredigentes, et postca vindicareLevita} injuiTam.
uFti

tuTorum, regT Tsraei iiftens ThdTcatur, et uiide
placa^bilem sibi reddere

Oh ia ergh
ips'tiiii

sviht

hominerii,

non t)eum,

et

hoc
et

voleT)aht, ihde ofTenduht,

cUusix hoihinis pTus feceruiit

quam

Dei,

atque adversuhi se concitant. quibus rauner\a mfserant. sestiraantes

non Turto sacerdotiim. sed

fraii^e

ihsnper saciTIeg^ium in 'Dehmsuiim vindicarenoliterunt. cohiprehendet eos prffilium.
«

re^s atque
eriihi

consilio hoc eSse peracluiVi.^Cogho^^cehs

Juxta desiderium meunl coriipiam eOs,
eos
«

» id est

aereos esseVitulos, iratus est valde, Te^irahhs

tfhdaiii eos hostihus !>fecunilum

voluntafem ineani.
popuTi,
»

eos sibi voTuisse Tfludei^e. 'Quara oo chu.sahi el Ve-

^

«

Et congvegabui.tur super
ftiultitudihes.

Assy-

niens deTieliavrt eos
(i^

Ideoqiie dicifur

:

«

'CohfUsTo

H6i'um videlicet
j)ro|)t6r

"Cum
»

corripientui'

est.perditioiEpliraimcapiet ^um,etc6hTuiicIefhr,

dhas

inicfuftates

suas.

» hOc e:st, qub auxiliunrpefiit ab alienigeiia. in consiiio € Transire fecit S.iiuaiTa re^em suum, ciuasi spu-

id e^l enibescet, Israel in voliiritate sua,

possumus
t;Tite^

intelligere hoc,

^uas Thiquitates quod hominem vindicadiichs

veruht, Dei negligentes injuriam. Sive

iniquiin ido-

Tecerunt.

ffiiia

primum peccnverunt
in

mam "supfer

faciem aquae,

»

Td

es*t,

sicut spuiria et

lis

Michaeae,

Becundo
in

vitulrs

JerobOam, VeT
vitulosSa-

buira aquae cito solvitur. sicregiiuracieceih tiTbuura
velociter finietur.^Dictura est

cevte duh~s iniquitates, daos intelligere

ehim supfa qubd Osee
'feriipTiiiTi

vbluerit etjusserft,

ut reverterentur ad

Domini;

secl

quia

eum

nbluef untaudfi-e

ipsi TihbTth-

Vel certe duas iniquitates perpefi-arunt, quih 'T)eum deserentes. idola colUertint. "De Tife duabus iniquithtibus
hlterui-n ih Bethel.

mhriro,

unum

Dan,

tores, fecerurit

'eiiixi

perire, sicuti

ffahsit et peiTt
«

Jei^emias

ait

:

«

l^h il^rdiiqtr^i^uht

spuraa aquae terapbre pluViae VeT

sicicichfis.

Et

dis-

vivte, et fodertiht "srbi

perdentur exceTsa

idoli.

»

t)e c(uibus saepelnTfbiTs

surit aiquas.

o

flie

fontem aquce lacus qui continere non posduae iniquitatescontra duo Dech:

Regura

dicitur

:

Verumfariien pbpfilus imiriolhba't
«

Iogi'^ftipef6 liriecejith, Tn tfuibus ilidlfur
DbiiiiriUs l)etrs 'ttius
:

Ego
clii

suivi

in excelsis. Ohifl autera siht ipsh excelsa idoli, hpe-

'^t

non

erutft tibi

alidni

ritur cura subclitur
fuer-unt

.

"Peccafum

TsiVael,

»

subaudis,

'coffim

me.
»

excelsa eaderh. VaTde enim deliciUerUhf,
in

T^phraira vitulh docta diligere triturara.

Con-

quando

rnonfibus et Tucis cieferisqUe amcenis

sudtado
Curii

hictt^r^ne prcJthissioriis'thngitur, tfbi \Ttulae

locis, idola coluerurit, felicfo Dei*teriipl6.'«

Lapph

et

cuhri csefefrs

hhimaTibd^ fruges tefere cOtisu«VferuWt.
f;itigantar,soleiit'pr6-

tribulus asceridet super aras eofum.

"Sightiiiiest

autemgravissimo labore

ultimse scilitudinis, diim Tappa el fribulus ih taber-

dire ab area. iterum

autem
»),

diligentes areara, e6
:

naculis
tionera. coiiibus

eorum ascenderiint proptor
«
:

lorigarii

desOlafe't

quod
bis
6rs

ffhgies

iri

ea i^omedhrit (tin^e est

«

Non

alHga-

Et drceritmontibus :'Cadite superrios":

boViTiifi/ranfi

sporite ad avearti i^elleurit.
cli-

Operite

ribs.

»

Hoc rion

solurn ad chptivita-

Igituf

Ephraim

similis eit vaccrc vel vifuTae, ^uia
et

tem decera tribuum, sed etiara ^enefalifer ad teinpora Roraanorum efad Tc^fum'p6puTuni Judat^oruiii refefre possumus.Quod etiam ^bhiiniis mariifestat,
qui aitin Evangelib
:

dicit areaiii

tereie,

non soluin
inf(grht

didicit, A^rtiih

etiam arinua corisudtudine coepit araare qtiod docfa
esf, licet trifhrdtio

Tabofem

:

sic et pdpiilus
riiurta

Tiilee Tliefusarein,"^ribiite flere

IsfuelitifitS; licet

ffequentef affligeretur, et

77

EXARRATJO IN OyEE PROPHiETAM
»

78

adversa pateretur propter idololatriam, tamen vo-A vobis novale,
luntates suas et ingluviem ventiis sequi desiderans,
ultro ad idola revertebatur.Moralitef hoc

id est

novum

faefte eor vestruim, di-

centes

cum
»

Psahnista

Cor mumdura crea

in

me,

possumus

Deus

Quanturaad

Utterara, novale e8t ager,
((

cum

referie ad illos qui ex Sceculari habitu ad monasti-

primum

perscis.sus voraere fuerit.

Terapus autem
erit,

cam convertunturreligionem,et sponte ad exercendura terrenum laborera redeunt.
afflictione caloiis et frigoris

requirendi Dorainum, »subauditur tunc

cum

Cumque

diutina

venerit qui docebit vos justitiara, » id est, tempore

fatigantur, voluntarie

tamen
perti,
«

haec oiQnia perferunt, quae antea fuerantex-

Dominicse incarnationis et passionis, quando aperte manifestabuntur oinnia per quae justificabuntur fideles.

Unde
»

est

:

«

Qua^rite

Dominura dum inveniri
seminent. cur
(inquit)

Et egG transivi super pulchritudinem
^jus,

colli

ejus.»

potest.

Reddit enira causas cur

Id est superbiam

qua torosa cervice jugum
et

motant, cur laetanovaha innovent.

Tempws

raeura non

recepit, confringam. Transitus autera,

maxinie quando de Deo dicitur, semper plagas
adversa aignificat.

Denique et exterminator per iEgyptum transisse memoratur. Et est sensus Quia Ephraim non vult jugura legis recipere,ego transivi B tur his qui ab Ecclesia separati sunt, et falsum super pulchritudinein colii ejus, ettumentes cerviChristianorum nomen assumunt, utagant pcenitencum toros jugo imposito perdomui, unde subditur tiam, et utrumque recipiant Testamentum in Veteri justitiam seminent,in Novo misenicordiam me« Ascendam super Ephraim, id est contra eum, tant ut innovent sibi novalia bonorum operum, ac ut discat contentiosa vacca atquc lascivienslaborare quod non vuit.Vel jugum possuraus intelligere dam- requirant Deum, qui docere eos potest veiamjusti: : : :

requirendiDominum est.cum veneritOhristusatque Salvator, qui docebit vosjustitiam,quam nunc speratis inlege. « Finis enim legis Christus est ad justitiam omni operanti bonum. » iSimihter pra^oipi-

nationes

omnium

gentiura,

quoniara proraittit se

tiam.
«

Dominus removere
rediret.
«

a loco ejus, ut vel sic ad

eum
»

Arastis impietatem, iniquitatem messiiistis.
:

»

Sensus est

Me

hortante ut seininarotis in justitia,
novalibus, vos contra arastis impie-

ArabitJudas, conh'inget sibisulcos Jacob.
tribusaccipe, quai

Per

et meteretis in ore misericordise ut melaetificaretis

Judam duas

cum

vidissentlsrael

ex vestris

Isetis

captivari ab hostibus, coeperunt excol^^re corda sua,
et seraeti,psos in

tatera,id est cogitastisiniqua consilia, ut a

me

r«ce-

Dei coarctare cultura. Per Jacob

deretis
et

eos tantum, qui ex

decem tribubus sunt

relicti, at-

Maxima est enim iniquitas a Deo recedere, proDeoidoIa colere.ldeo iniquitalera messuistis,
mortera propterpeccata vestra

que ad cultum
duritia cordis,

verae religionis evocati, ablata orani.p idest captivitatem et

coeperunt fruotus facere

bonorum

vobis venire fecistis; de

malo semine malas fruges
»

operum, de quibus
eis

in Isaia scriptum est quia misit
illos in

recipere meruistis. « Comedistis frugem mendach,
id est retril)utionem

Ezechias libros, et adduxit
ibi

Hierusalera,

mendacii suscepistis. Somnia-

ut

adorarent Deura in templo ojus, pcenitentiam

batis vobis bona, et juste advenit vobis adversitas.
Sic et
haeretici

agentes pro cultu idoIorum.Secundum anagogen hoc
dici potest

impietatem arant, quando iniqua

quod Ephraira, qui eruditus erat iegem

Dei, ut tereret

aream Scripturarum,

et raeditaretur
legis, et

in ea die ac nocte, coepit

abjicere juguin

docent. Ideoque iniquitatem metent, et fructum mendacii coraedent,quando pro merito suae iniquitatis et mendacii damnabuntur.Qua) enim seminaverit

contendere contra ecclesiasticos in subversione audientium Unde Dominus elevatam cervicem, et sibi
subliraia promittentem, vel

homo,

haec etmetet. «

Quia confisus esdn
»

viis

tuis, id est in idolis, in
«

quorum

cultura ambulasti.

jugo premet,
suis, et

vel

ipse

In multitudine fortium tuorum.

In regibus sci-

transiens, calcabit pedibus

ascendet super

licet,atque piincipibus,nonin

Deohabens fiduciam,
»

eum, ut

sciat

se habere

Deum. Judas autem, hoc

sed in exercitus robore.
«

est vir ecclesiasticus, arabit terram, coepti sui in-

Consurget tumultus in populo tuo,
«

id est so-

cepto opereperseverans. Jacobquoque,qui interpre

nitus exercitus Assyriorum superveniet, quibus claet

tatur supplantator, vitiorum sulcos confringet, id'^ mantibus
est glebas historiae et litterae duritiam conteret

omnes munitiones

tuae

vastabuntur,»

in

et

ea quae munita et tuta arbitrabaris
est,

patebunt

partes,

et spiritualiter

dividet, ut possint fruges

hostibus. Hinc in Isaia scriptum

quia ascendit

reddere spirituales.

Seminate vobis in veritate jnstitiam » Servat ab agricolissemeleoeptam translationem.DixitEphraim
«

Sennacherib, et eepit omnes civitates Judae munitas. « Sicut vastatus est Salmana a domo ejus, qui vindicavit Baal in die praslii,
sic fecit

matre super

filios

allisa,

vitulam doctam amare trituram, et se ascendere

nobis Bethel a facie malitiaeiniquitatum

super collum ejus, ut arare Judam, ac confringere
sulcos Jacob; nunc.praecipit ut seminent in justitia,
id est, in obser.vatione legalium praeceptorum.
«

vestrarum.wJudicumhistoriaad memoriam ducitur, ubi legimus angelum Gedeoni apparuisse, qui dixit
ei :((Vade

Et
Be-

in'hac fortitudine tua, et liberabis Israel
»

metiteinore misoricordiae,
gelii
:

»

id est in gratia

Evan:

de

manu Madian.

Prius tamen hortatus est de-

unde

est :« Poenitentiam agite, etc. »
o

Et

«

struere neinus etaras
est Jerobaal, eo

nefacite his qui oderunt vos,
aerit in

Et

Qui te percus»

Baal.quam ob causam dictus « Ulciquod ipse pater dixerit ei
:

maxillam, prsebe

illi

et aliam.

«

Innovate

scatur se Baal de eo qui suffoditaram-ejus.» Abiit

79
ergo
ille

HAYMOMS HALBERSTAT.
cum

EPISC. OPP.
«

PARS

I.

COMMEXT. BIBL
eorum,
» id

80

trecentis viris, ferenssecum lam})adasA

Sic abierunt a tacie

est taliter receseis,

lairenarum. et interfecit exercitum Madianitarum. qui ascendebant, cuiu omnibus qua^ habebant, et
possiilebat. atque devorabat

serunt cito ad doctrinam illorum vocati ab
tentes eis terga et mentis duritiam,

ver-

quando dixe-

cuncta

«^ua»

ad Isiael

j>ertinebant. Et est sensus

:

Sicut vastatus ost Sal-

raana, princeps Maiiianitarum. qui interfectus est a

Fac nobis deos qui nos prcecedant. Moysi enim liuic nescimus quid factum sit, et procedentes clamaverunt :« Isti sunt dii tui, Israel, et
:

runt Aaron

domo, id est a familia Gedeonis. qui vindicavit, id est, damna\it BaaL aram ejus destruendo in die matre super filios allisa, sic taciet vobis praelii. Bethel, in qua vitulum posuistis aureum, a facie
malitiae iniquitatum
ti-aditi peribitis.
lilios allisa,
»

ca?tera.

»

u

Baalim immolabant.ot simulacris sacri-

licabant. »

Xon enim

eis sufTocerat

vocantes conte-

mnere.

nisi iiiimolarent

Baal temporc Achab, qui

accepitidolum aSidoniis. eoquodJezabel, filiam regis Sidoniorum, duxerit. Baal

vestrarum,proquibus hostibus
dicit
:

autem ipse

est Beel-

Quod autem

c

Matrc

supcM'

phegor. Simulacris etiam sacrificabant, non solum
in

ad hoc pertinet, quod eadem historia

Dan

et in

Bethelidolacolentes,sedetiam in monfacilis intelligentia est,

dicit,

quia postquam comprehendit Gedeon Zebee
:

tibus et luciscaeterisquelocis amoenis varias imagi-

Salmana. principes Madianitarum, ait illis Quales fuerunt viri quos occidistis in Thabor ? Cui Salmana respondit Similes tui fueiunt, et unus ox Si servassetis illis sicut filius regis. Quibus illeait
et
: :

nes adorantes. De haereticis

Bquorum
ches,

rex, id est diabolus. vel quilibet ha^resiar-

eos,
ait
sic
:

non occiderem

vos, etc: quoiisque concludens,

transiet. Quos in infantia, quando crediderunt et crant parvuli, atque Christiano nomine censebantur, dilexit Deus, et vocavit

instar diluculi

Sicut fecit mulieres sine liberis gladius tuus,
erit sine liberis. Percussit^pie

eos de tribulatione et tenebris /Egypti

Vocavit au-

mater tua

eum

et

tem apostolos

et

doctores Ecclesia3,a quibus vocati,

mater super filios, quia nimio dolore confracta ex morte filiorum, vel certe cum ipsis est pariter interempta potuit enim fieri
interfecit. Allisa est itaque

recesserunt afacie eorum.et adoraverunt Beelphegor, hocest suis vitiis et libidini servientes,
labanl, simulacris quce
sibi

immo-

finxerant. Singuli
et

ut

ibi esset. et

cum

ipsis pariter all deretur, quia,

hicreticoruin

habebant deos suos,

enim quodcunque

sicut supradictum est,quod

cum omnibus
XI.

quse ha-

simulaverint, quasi sculptile colunt etconflatile.
«

bebant, ascendebant ad terram Israol.

Et ego quasi nutritius Ephraim.
Israol diloxerit
illud Deutorononiii

CAPUT

amore
»Disensum, quod supra

Narrat quo vocando ex ^gypto, secun»
:

Sicuti

mane

transit. portransit rex Israel.

dum

Portavit te

Dominus Deus

versisfiguris explicat

eumdem

tuus, ut solet

homo

gestare parvulum filium, etc.

dixerat

Samaria regem suum quasi ^ « Portabam eos in brachiis meis, » id est in forti spumam super faciem aquEe. » Eamdem etenimrefn tudine mea, Acsi diceret Ego qui eram pater, fasub alia ponit similitudine: sicut enim niane adve- ctus sum nutritius,et parvulum meum in ulnismeis ipse portabain, ne laederetur in solitudine, et ne vel niente sole cito transit. ita pertransit rex Israel aistu in die. vel tenebris terreretur in nocte in die Osee, quia captus est ab hostibus. Est autem mane eram nubes.in nocte columna ignis. « Et nescierunt aurorcB ortus. a fine noctis usque ad ortum solis. quod curarem eos, • id ost cum peccassent, et fecis« Quia puer Israel, et dilexi eum. » Exj)oiiit benesent sibi caputvituli, dedi eis locum pcenitentia^, et ficia quae ipsi contulerat Deus. Puer (inquit) erat ignoraveiunt quodcurare eos vellem,id est raundare Israel, idola colens in .'Egypto,et pueriliter sapiens. ab idolis suis. « In funiculis Adam traham eos, id et dilexi eum in patriarchis et reliquis sanctis. « Et est in alfectu dilectionis quo Adani dilexi quia sicex ^-Egjpto vocavi lilium rneum, » subaudis per Moysen. Sic enim ipse dixit Pharaoni Haec dicit uteumsanctum feci, ita et illos sanctificare volui

Transire

fecit

:

:

:

:

Dominus: Primrigenitum
mihi
in deserto.Et alibi.
:

meum

dimitte ut sacrificet
Israel.
si

et

mundos

reddere.
id

Unde

et subditur

:

«

in vincuUs

Primogenitus meus
et exaltavi.

chai'itatis, »

est in

summo

aflectu dilectionis.
:

Et iterum

Filios enutrivi

Quod

ad

Christum,qui est Filius Patris.

ista referre volueri-

Unde et in alia translatione habetur In funiculis D hominum traham eos. Et est sensus ea charitate
:

mus, ex JEgypto eura vocavit,quando (utMattha^us ait) ad prseceptum angeli una cu/n rnatre virgine a Joseph reductus est in terram Israel. Spiritualiter autem .-Eg}ptus,qucetonebra}dicitur,hunc mundum significat. Tunc ergo Deus Filiumsuum ex ^gypto vocavit, quando per ascensionis gloriam, ab hoc raundo sublevatura in cado coUocavit « Vocaverunt eos. » Quia Israel licet singulariter
dicatur,pluraliterinteIligitur,sicutpopulus et plebs.

qua

dilexi et astrinxi raihi

Abrahara, Isaac et
et istos. «

caeteeis

ros sanctos

conjungam mihi

Et ero

jugum super maxillas eorum,» idest auferam ab eis jugum legis, ut non pereant secunquasi exaltans

dum gravissimum
rit

pondusejus, quo

ait :«

Qui fece-

idolum, et^ qui immolaverit Moloch, morte mo-

riatur » Quia

enim misericordiam potius quamvin-

dictam volo.jugumlegis sublevabo.ne ponderiillius

succumbant,

vel

jugum

captivitatis et dorainationis
eis.

Recte a singulari transit ad pluralem
eos, id est Judicos
teri,

:

omnes, Moyses, et ut sequerentur eos egredientes de terra^gyut Dei implerent jussionera et voluntatem.

Vocaverunt Aaron, et caj«

cunctarum percircuitum nationum auferam ab
('

Et declinavi ad

eumut
ita est

vesceietur,

»

id est

dediei

escam manna
declinavi ad

in deserto ut pasceretur.

Quod enim
:

pti, et

eum,

intelligendum

declinare

ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM.
feciad

82

eum cibos. Possumus ethc-ec verba ad adven- Aet roliquas civitates Sodomorum. Notandum quod tum Dominicee incarnationis referre. Intantum (in- ubi contra duas tribus Dominus loquitur per proquit) dile.xi eos, et tam clemens pastor fui, ut morphetas, non Adama ponitur etSeboim, sed Sodoma biuam ovem humeris meis ipse portarem. Ipsi vero et Gomoi-rlia. Unde in Isaia legiinus, t Auditc; verignoraverunt quod mea illos passione curarem, et buin Doniini. principes Sodomorum percipite lequia amator sum hominum, traherem iilos ad cre- gem Domini Dci nostri, populus Gomorrhae. » Et dendum vinculis charitatis. ju.xta illud Nemo venit Doniinus in EvangeUo discipulis,^< Toleral)inus erit ad Patrem nisi per me. Et arbitrati sunt jugum Sodoma^ et Gomorrha} quain civitati qua} non rece:

;

meum

leve esse gravissimum. et

declinavi
eis

ad eos

perit vos.
est

»

Et ad Jerusalem Ezechiel
te. »

.

«

Justificata

deserens regna coelorum, ut

cum

vei-sarer as-

Sodoma ex

sumpta forma hominis
mei,
«

;

dedique

eis

cibum corporis
»

tribubus, non

Quando autem decem loquitur Sodoma et Gomorrha, sed caetera^
illi

ponuntur

civitates

subjectic, propter

hoc

videli-

quia licet decem majores essent nuraero, praeminebant tamen duai dignitatc quadam templi et gere in /Egyptum a facie sacerdotii. Ideoque gravius peccaverunt quam dequem hic loquitur Dominus, direns ^cem, qua) his omnibus carebant, et insuper ab Jegitans. Contra aNon revertetur(inquit) in terram ^gypti, » ut sci- rusalem longe erant remoti. Similiter Sodoma et licet habeant regem Pharaonem sed .Assur ipse Gomoriha majores fuerunt in scelere, quia nequitia horum ca^teris principabatur. SubjectaB quoque rex ejus est, » id est Sennacherib. ac posthac erit
revertetur in
.Egypti.
cet,

Non

terram

Populus

Israel sub Manalien, rege

dccem tribuum, voluit fuSennacherib auxiUum fla:

:

rex ejus, quia captus in captivitatem ducetur, et

secutai sunt,

ideoque gravius erit
idola,

illis.

Simiiiter

dominabitur

illius

jure victoris. Quare autem talia

gravius erit duabus tribubus, quae

etiam in templo
facit, plagis vaviri,
si

patiantur, aperitur

cum

subditur.

«

quoniamnolue-

Domini coluerunt
pulabit raultis.

quam decem. Servus enim
et

runt converti

»

per poenitentiam, confisi in homine

qui scit voluntatem

Domini

non

potiusquam
«

in

Deo.

Unde

ecclesiastici

iisdera

Ccepit gladius in civitatibus ejus, et
»

consumet

quibus et hseretici

continentur sceleribus, nequa-

electos ejus.

Yide quantum pondusmiseriarum, ut

quara Adara» et Seboira, quae inferiores sunt, sed

non agri, velpossessiones, ac rura vastantur, sed medias civitates hostis introeat. Coepit (inquit) gladius in civitatibus
ejus,
»

Sodom»

et

Goraorrhae, quai raajorura

crirainum
est in

sunt, ciuciatibus subjacebunt. «

Conversum

subaudis interficere,

«

et
,

me
*

cor
»

raeura

pariter,

conturbata est poenitudo
locutus
sura adversura te

consumet

electos ejus,

principes videlicet, ac ror>

raea,

id est raonstrata est raea voluntas paterno

bustiores exercitusejus, «etcomedetcapitaeorum.

aftectu, quia statira

ut

Quodipsos
«

significat principes, qui jure capitis cse-

raalura, et

crudelem

jjrotuli

sententiam, tetigit

me

teros regunt.

pietas vincente

misericordia, veluti

austeritatem

Et populus meus pendebitad reditum

meum.

»

judicis pietas mitigat patris. Statim
rae Ephraira etlsrael sicut

utlocutussum

id est,

cum tempus

venerit captivitatis, et gladius
bellatores illius, nec poterit

Adaraa

et Seboira posi-

consumpserit omnes
bilis

turura, raea coraraota sunt viscera, et poenituit rae

ahquod invenirepraesidium, tunc plebs mea miserasero poenitentiam aget, hostibus cuncta vastantibus pendebit ad

meum

reditum, et suspirabit, ac

meura quondara populum delere peipetuo.Sic enim Veluti si quilibet vestrum loquitur hic Dominus quidam dicat Occidara te, et statira pcenitentia
:

:

converti captabit; scd non proderit, quia
fuit

quondam populus meus, nunc autem non.«Jugum autem

ductus subjungat
sura adversura te.
((

:

Mea

culpa, quia tahter locutus

Non faciara furorera irae raeae, » id est de mea imponetur ei simul, quod non auferetur. » Quia usque hodie adhuc servi permanent in inontibus clementia non rautabor ut disperdara Ephraim, si Persarum etMedorum. Potest hoc et ad tempcra in me poenitentiam egerit. Unde sequitur, « Non Romanorum referri, quia tunc Judaei ultimaet per-T^convertar, » a mea scilicet clementia ad crudeUtapetua sunt captivitate damnati. a Quomodo dabo te, Ephraim, protegam
Israel
?
»

tera, « ut
te,

disperdara Ephraira,
:

»

id

est

populum

decem tribuura

non enira percutioutdisperdamin
«

id est

patris hic
(inquit)

non protectione dignus. More pii Dorainus loquitur ad Israel. « Quoraodo
»

perpetuum, sed ut eraendera. Crudelitas quippe
raea poenitentiae et pietatis occasio est.

Quoniam

dabo te?

id est

quomodo potero
et

te dare

quoraodo te proqua arte te corripiara,et quoraodo temeo auxilio denudabo sine raaxirao cordis dolore? Hic enim loquitur quasi pater pius. » Quomodo dabo te? ut Adarna, » subaudis. dabo te » ponam te sicut Seboim,)>id est licetnon sine dolore, taraen tradam te, et redigara te inpulverem et in solitudinem vastara,et delebo usque ad cineres et favillas^sicut delevi Adamam et Seboim,
in captivitatera sine raeo dolore?
faciara,

Deusegosura,et non horao, in raediotuisanctus. » Horao ad hoc percutit ut perdat, ad hoc irascitur ut
vindicet, cujus judiciura supplicium
est.

tegara, et quid tibi

Deus au-

tem ad hoc
taliter est

corripit ut eraendet, ad hocflagellat ut

corripiat.Quod vero sequitur: In mcdio tui sanctus,

intelligendum

:

Si poenitentiara agere vo-

;

lueris, in raedio tui ero, et habitabo

tecum,et

sal-

vabo te, « et non ingrediar civitatem. » Ad hocscilicetut puniam, sicut judices, quia non sum unus

de his quae

in urbibus habitant,et

humanis legibus

9d
fegibifs

HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS
rmmt.
Jutftri

1.

COMMENT. BIBL.
suis,

Sl

hnnc sentenfinm

ita intelli-

.\

diim possint avolare de potestate (faemonum.utcolFocenfnr in

gtint: Si pnprritentiani efreris,

non

ingreifiar ciAita.\titei"
:

domibus

hoc est

in

ccelestibus

fem irenfinm,
Carin,

seif

fecum

nuMahor.

Diias
ctrpit

niansionilus, in si-nu videlicet Abralue, Isaac, etJacob. Si

civitates snppe fegimns,

unam

videiicet

qnam

autem ad

ha^reticos

specialiter hoc referre

altenmi Abef

:

una mnrorum

est,

altera ju-

volnmus,

Storum.

Xon

ergo hngreditur dicens civitatem enm,

quam
e^t,

parricidiT exstrnxit, qua^ ex scefere fiihricata

sed in cr\itate Abei perpetuo manet. Possumus

damnationis commrnantes,qui fuerant nati ex amarisaquts ejus ha^reticorum, assument pennas, et volabunt quasi avis, vol (|uasi columba de terra Assyriorum, id
est

r.udita voce leonis, judlciuTU

hgec
eis

eadem ad

hrereticos referre,

deceptumque ab
et

dncmouum,
hoc est in

vel de ^Egypto, id

est

moerore

tri-

populnm.I>icrtnreTgo hcoreticisquod, nisi popni-

bulationis, a quibus liberati, habitent in
suis,
«

domibus

tentiam egerint, ponantur sicuf
irt

Adama

Seboim,
cle-

fide Ecclesiae.

nullam spem
Pater

habeant
dicit

salntis.

Rursumque
locutus,

Circumdedit

me

in negotiatione

fnerrtissimfTS

se

mutare suafm
sit

sesnten-

dolo

domus

Israel, » id est

negavit

Ephraim, et in me Ephraim,

quod quoque ad pamrtcntiam
tiam< et
poenitere

talia

ut iMos

hocest, Jeroboam idolacolens, et deitatis honorem

et

conversionem provocet.
in

Non

feciam (inquit)

in furore

Ephraim. qnantum,inquit, cupio, si errorem ventate
aroaverit

mihi non reddidit. Israel quoque delud'ere voluit, meo, non disperdam d faciens idola, quasi in ipsis esset aliquid divinita me est, quantum ego fis. « Judas autem testis descenditcum Deo etcum
si

con^exerit,

me magis

sanctis fidelibus.»

quam principes hrereseos. Deus enim ego sum, et non homo lapsis manum porrigam,errantesad salutem vocabo et quia sanctus sum prop;

derentur
parte

filii

Isi^aei

Tradunt Hebraei quia,cum egrede ^gypto, et esset eis eTC una
:

mons

altissiraus, et ex alia

mare Rubrura, ex
redirevo-

;

tertia vero hostes, et ita inclusi tradei-entur, caeteris

terea non ingrediar civitatum conciliabula et urbes

tribubusdubitantibus, etin
est

y^^gj-^ptura

hcercticorum
ter recipio
;

:

foras excunfes deurbibus suis liben-

lentibus, Judas (hoc

duse tribus qui habitant

non ingrediar. tPost Dominum ambulabunt.» Vox prophetse, acsi diceret Quia tanta est misericordia Domini, ut etlam peccantibus veniam polliceatur, et prospera repromiftat « post Dominum ambulabunt, » id est etltn iraitabuntar conversiad illura. Quasi leo rugiet, quia ipse rugiet, et formidabunt filii maris. » Leo. quando famera patitur, magnum solet rugitum
in cJvitates illorum
:

templura, legem, prophetas) testis verborum Domini,

cujus praecepta servabat, descendit

cum Deo,

id

est semetipsura humilians, Doraini vestigia secutus
est, et

hoc cum

sanctis

fidelibus,

hoc est

cum

eis

:

qui in fine pertransierunt, vel certe

cum

patribus

<(

^

'

quorum opera imitabatur, Circumdant haeretici Dorainum in mendacio, imo in negatione. Quidquid enim loquuntur, negant, imo mendaciura est et
:

emittere; ad cujus vocera

omnes

bestise et volatilia

circuradant

pavent, stantque fixogradu. Dorainiitaque rugitus
fuit

mus

Israel,

eum dum

in

dolis, id

est in impietate do-

universa quse siraulant, artificioso

coraminatio captivitatis, quando
te etsicut

ait

:

«

Sicut

serraone componunt, et impietatem contra

Deum

Adamaponam
dicit:

Seboim.» Pe quo et Amos Dorainus de Sion rugiet, et dc Jerusalera dasuara. Vel etiara rugitus illius terror in-

loquuntur. Judas autem, hoc est vir ecclesiasticus,

non superbit, non
humiliatur
lis est.

inflatur
et

tumorc

hseretico, sed

bit

vocem

cum Deo,

cum

sanctorura choro fide-

telligitur gentibus incussus, ut Judseorura solvere-

Sive testis fidelis est et robustus, dura aedi-

tur captivitas

Rugitus quoque
:

illius

fuit,

quando
»

flcat

domum

supra petram, quae nulla terapestate

prsesens in carne, ait

«

Omnis arbor qusenonfacit
leo infremuit,

quatiatur.

fructum

bonum

excidetur, et in ignera mittetur.

Adhanc enim
adversarius

vocera,

quando verus
conticuit.

CAPUT
«

XII.

ctiara falsus leo, qui est, juxta

apostolum Petrum,
Rugit etiara

Ephraira pascit ventum, et sequitur aestum.

noster, illico
:

quando
^runt
rtura,
:

dixit

«

Tunc

dicet

rex his qui a sinistris

Narrat historia Manahen, regem Israel, pace facta cum Assur, ab i^^gyptiis auxilium postulasse. Hoc
est,

Discedite

a me, maledicti, in ignem seter-

itaque quod hic

dicitur,

Ephraim

pascit ven-

»Erit autera hic rugitus perfectus etapertus, Sed angeli etiam
filii

quando veniente eo ad judiciura, non solum homiiies,
«

pavebunt.
maris,
»

Unde subditur
hoc est
filii

:

tum, hoc est vana spe decipitur,flduciara ponens in horaine. Et sequitur aestura, id est pergit ad iEgyD ptura, quae in meridiana parte m.undi sita est.
«

Et formidabunt

hujus

Sseculi.Mareenim seepepraesens saeculum significat.
«

Tota

Tota die mendaciura et vastitatem raultiplicat.» die, id est omni tempore, mendacium, id est

Et avolabunt quasi avis ex
:

^gypto,
et

et quasi

idola et vastitatem calamitatis videlicet, et afflictionis sibi multiplicat, eteversionem suisurbibus prae-

coluraba de terra As.syriorura

coUocabo eos in

domibus

suis. » Judsei

praestolantur.

omnia adhuc ventura Xos autern quia jam transacta cognohcec
et

parat.

((

Et foedus

»

videlicet «

cum
est,

Assyriis iniit

»

Manahen,
oleum
in

sicut supradictura

qui misit

eis,
«

id

scimus, dicaraus, quia de /Egypto

de Assyriis,

est Assyriis

munera, ut

sibi

eos foederarent.

Et

ab oriente et occidente, aquilone et meridie, fideles ad fidem convolant Christi, simplicitaest,

hoc

iEgyptum

ferebat.» Postquara f(]edus

cum
rai-

Assyriis

iniit, et sibi

Sennacherib conjungere non

tem

et

innocentiam columbae iraitantes, ut postrao-

potuit, sed cognovit

eum

adversura se venire,

;

ENARRATIO IX OSEE PROPHETAM.
si,t

86
\0)Ca,\it
91

^unera
qupd

Pbarao.ui. Inter

qu,ic

^tiam

ei

oleuni cU-

A

ca,nii

te.

»

Quain ob cau.sam
in

nojfp,^ loci

i\l,\us

rexit,

cl^rissimu,^i, ac pre.l,io,sissimum nascitui

Betbel, id eat doivu.s. Dei.
bi.scuin
nvii,
(.(,

E^ ibi loc^^y.s
il,l,i,

^ii\
:

no-

in

Samaria, porro in .Egyf^to non repcritm-. Tentebt^^c, eade,i.i(\
i<^
e&.t;

))

ludre

scil,i,i.'et

nostro,, dictin.s

(f,T^r»
ui^i.p,V-

mus

b;ereli,cis co.aptare

Ej>lu-aim

pa,s(>it

ift

(^u^

(,l,o,ViiJis5.x

til)i

i^ibo et ^euiiui

1,^0^.

vanX^ni^

su^s. o.peribus \cptifi,cat da3i.Tfi,onv^.

?t

Douiinus Deus,
ejj^s.,
>)

exea,"ci,tu,y,ii;i,

D.uiu,inufi

sequitur «stirim ^qui 9ontrari,^s est tloribu^, et ger^^inar^tia cuncta disperdit.

r^ale

id est

boc

m 01,1^9^1 ^\^
i^a^

n,o;,i?,\n,is sjui ^&(J,it

Unde

et Septi^ag^nta yentvi.m

^li ut

diceret^r Israel, boc

\i\'

vkl<^ns D;eu;p.
e^i,i|S.

u,rente^n

p,o,\i,\int.

'I^ota

die

mendaciuiu bpc
\\(,>c

^st tal-

Quo(\ no^i^.n ^sque ^u^c

r4i^^'.^\^t

UUi

Ips.e.(inim
S(iiT;i-

s,^m dpc.trinanp,, ^t vasititaten-i,
s\^is,(3^ue

est interiti,^m, sibi

suo
pev
«

i;i,9.min^

quod

aVi an^^lp. e^ imp,o^i|^^n:\ es^^

multipjicat, ^Mn;^

l>r<piprio \^oft

est ev»'Ofe 90^1-

v\9ii«.'"\s Di^ri ^'^c<^\^^^V\V'
\\.tf

^ ^W.

f«t

W^
:

^'9.ca^r-.

muUos sibi (lisc^p^],()iS vi\\iitatisaggregi\t. Fa^^us quoqi\(3, cum Assyriis ineun^, ^c^ ^st, cum
tentus,sed
daemonibi\s pacen^ h^be^it, quorun^ vol^ntati
0ilp,se-

tu ad P;Ovi^i,^vun

D,t,iirim

tv\\itn,

cojtiYertavi^. »

i\[)|0;5tv9,pbmn fi^ci^ ^'v^p.be^
(inquit)| it^

y,(,l

^Vidan;^

(^^m, b.3pc

s^

ha,\)^c\nt, tu,

(^

J,uda,^

^an^^ttirvs, i^d
\n.

^uuntur

:

(it

o^ev\m in y^gyptuip,i (^runt, qu^a cvim
Sp,i,ritu,s

Dominum Deum tuum,
(^nrn (vdeli,tav
crcdenc\(p..

poenitentiam agendo^ ^\

svnt \n ^^ebvis, vii^roris, scicntiam

sanc^i se

Quo^

tvvv^c

irwp.^(^tuvn

est,

habere mentiuntur, (^\\^m
fcc^esiam
(V

\\o\\ mei,'eii^vi,r^ qi^|

extra

^

qv^ando vina

di(^ cvedicl,evunt, tvv^^ wUii'"^-. ^\\\^
nft\v.\tjv

%^^M^^
D.^p.
\\}\o

survt-

P^V\li^; ^t deiv^cejpus

mii\ii\. ^ 5^vs(ivi90-l'^iftW ?t

Jvi(^vcivim cvg:q Po.viv^^^ cuffl

J^^^
^gi^

»

Captvvv^a^Vs
p,ro

jjudiciu^^

Custoc^i,
»,

et

s^J.era

vp

pomivio,

scvlicet

et

miserv^rum,
capUvatis,
peiv^s,

qivia
noi:^

decem tribubus
pst,
\^\

s.emper.
p.tu^:\

Primunf^
^lvs^.Vere

tibi misercr^.,

JW^ta quo.d scrv-

p^fCc^tis
S^d.

suis

panitent^^m,

est

;

anini^

tVV^e

pi^f^US, D.eo. Pc^ftc^e

vi^super

operatus

intantum, sicyt
vinc^ret sprpres

^W^^V^ alvvs nvijS^icQv4i^ni vnvp.^dere s^tudp^ i^^ta
\]\yj\(X
:

P?;ec|;^iel

pro,pt\e^a w^jvni^est^t,
o,

Facit(i
etc.

vp,t),is

i\vnico,s

i^q

i^£\\y:ir^Qjai\

iriiqw\v^iscra:

suas sceleribus suis.
^uvio

Et

\vsitatio, » id est

magnv<-

tatis,
^ip,nis

D.einde eUana cvvstodi

jvidvcivtvvi

^pvme^UQrivm
»

et nage.Ua

atque supp.^cia,

s,u-

\j^i(^i;

b.PWUO^ ^t mivlvwii, Peiw^-v e^
fece.ris,^

dialp.p.^utxv

p.er J[iicob,

mine

ejjus

super dvias tvil^.ns,, qu?p ei^ sevd prt^ sunt. « 4uxta vias ejy^, e^ \V^t<\ a(Ies.t,
ejj^s,

et p.uvn utvnniqij\e
,

speriv

irv P,p,vviinft

D,eP tH9»

seftvppv boinis o.pevibus av^ majoriv proficievicl.p

inYentvones

re^dPt-

^i^

"

if^

^-^^'

qualia fecit,
cpncjdit,
et

sunius, \\cec

eadem qu^

vl^

Jucfa c\vcuvitvir r^(^rr^

pp^^d

t^li^ recipiet. Nprv eniip,
^i^

fortuitu

^an^um

pcplesiastvcuivi qvic-vnlib^ct virvi^n, qqi a Povi.^nQ porvip.itur^

I\VVipana ppvicidit

fr^gi^tate, sed inquisivi^,

quod

v^on si^ pristiiiorum b^nericioruirv ejws

^(^invev^it in
«
Ivic

quibus peccvVr^t».

menvo.r, sev^
Vptftvi^ G^V,^. ^\^\

quotidip pecc^ta necc^Us 9pnspp,i,e^
:

^n utero suppitvv^ta,vit (ratreu^ suuni. recorciatur his.torise, ut D^^i
et^

miseripprc^ia evgii

^^^plp!,

illius

durJU^ contra ppuvn ppgno^catur,
fiss^^
iv^

^Uavn ipsev hvvieficia ^.xp.pviit Cmii t^ (vwnascentem Ecclesia parturiret, suppla^^^V^^i psau, su^\)audis Ju^^pnm sivp ^ep.^lenv pppylvim,
quit)
^JH^- '^.pceptis pri^pogpnitis, e^ in fprtitvv^iwe
\\\a, dli-

^upviiam, rmii ad^iuc

ntp,ro Rebecca^^

SWp-

plaptavi^ fr^vtrem suuip Esau,
(Jine

nqn utique
Et

fQvti|;u-

rectus

es

contra angeiuni, vel yivicen^

Vftali^-n,o.s

propria,

spd Pei dispos.itiorve, qui
((

q^vi} &\\)i
iri

spiritusi, yel

robora|us

beviedic|^iQVVibvv.s H^S^,li ^\ \fles.t

fvc|ele|fl

pvitab^t (viturum patr-iarcjv^vni.
curv:;

fqr^i-

valuisU epi^K^ fi»g^lwTO, i^

precibus
etii\ri:^

tvfei

^\^iP
llPr

tudiv^p s^a directus

a patve suo

i^-^

Q^ando niissv}s e^t Mesopptamiam, Yel quando ad tor^ngelp.
»

psse fecisti adjivtovem, pruiv^l^res.

99n^V^

ndrves. Po§tg|Viarvi avv^em h^buistv victonanpi (l9Yisti
et VP^^sti ^^vigeiuvfl Pp.niini, et ppcc^toVV^^
^'^t^9.VVl^I^

fpntptp puni Jacpii

tp,^^

i-ipcte

arigelus livctatLis es^,
:

^

cjUQ beiiediptiQvierp accipiev^s, ivudivit
fprtj^ fuisti,

^i CQW^ra

rpporda^QS, ir\Yenisti

eum

in

t^^.ethel,

hoc

p.st

ip dprn^

P^Vim
«
Vjt

qu^ntp magis

cQntr^v hopjvies

p.r?evalebis ?

ii:\

Pei quoc^ e^t ^cplesi^, sive, ^ecunvluffl ^A^P.^W^oiPt^» cipmp Os^W, id est v^plpris, et iacrymarvini, ^c

Et

ipvivlqit

ad

avigeiviw^t

:

))

precibns invpetrans

pQ^nitenti^p,.
inqy.it,

^\ u^ scivevnus qui^
in

sit iste Jfudas,,

\\)}.

sihi heneciic4ionev][^ t^arpt. «

Et ponfortatus

est.

?

bop es^

Ecc|esi^

lp,9.U,U]s,

^^\

no.t^is.cvnft,

^ps.ius

bene^ictione
:

qupm

viper^t,

quando
eum.
»

viictn^p
vio-

D

id est Rpbi^ Qbrvstiaflis.

Et

e.^

p.o.

tenvpore Clvris^i

est

ilii

••

Non
^
«

vocaberis Jacob, sed Israpl erit
Flpvit, e\
i^Qgavit

censeiT|urnoniine, pt ipsp diri^ente cpvriginwvr. ^ta^^9' 9
^ir
99.9ic'siastice,

mevi
^\x\\,

t-nuqri.
«

Qu^flviP
»

qui appellav^isi

Jivcl^s

et

Nop

(^imittam te nisi benedixerjs m\\i\.
cjvi<Tni

Ista

cpp.fvten?^ coriverter^. qqotidip

enim
(.(

est |L?ctatiQ

^essit cqvp angelp, prpcibus

Deuvfl tqvipRi

^eneris illuni ut sibi benedicprpt,

In Betivpl invenit

pvini.

)}

pon viribvvs pperis. Ordo pv^^poster^s est.

Devvm
'•

tivv\m,

p^snitP.nti^Pft ^d si forte pecc^vpris^ cowvertere, ^d qupnvc;\ci\|iodQm ^gebat Propheta c1j\-

per

c-t^

\{}^W'^

L^ifor^vi

iri

gemitu meo.

Serv£i etiam Dei

Prius ewirn patris Vflatrisque ^cquiei^cens cpws.iliPi dura fqgerpt; a (acie f^atvis sui, angcium i^ I^etbel,
qu<;vndo submitf^ens l^pic^pm capiti, obdormivit; ibi(^W^.

m^i.Vif^Ht^ ] ff\c in ^liis vrvis.ericp,rvli^.in, w\ e\ ipse \n\sericordiarn cpnsequaris. Speriv qriP<^\ip ivi PQipipp

angclos pei vidit ^^scevidentes et descenclentes,

^t a^diYit
<|

Ponpinum subnixum
viQ^i
:

sc^is^,

tjicentem sihi

:

PpP tqo semper, omni tenipore in Deo tuo serappv'.
«

sive

apprppinqua DeQ jugite

,in

YivtVi.^9,

p.VpU^i^ns, ap pi;ppii\r^iiar^s

^acpb, Jacot|,

timeve, egp

sum ppmiv^us Dpus

patrum tuoruni

descende, eroque tecum, et redu-

Ch^na^fti ^^ iP^W ^WS statera doiosa. » Monuerat Judam superius ut converteretur ad Domi-

»

?7

HAYMONIS HALBERSTAT.
Deum

EPISC. OPP.

PARS
est

I.

- COMMEXT.
Te
laetante in

BIBL.

88

nura

snuni, ot niisericordiam atque judicium

ASensus
elTectus

:

scelere et oloriante in
:

servans, speniret in

ad Ephraim,
titur, quiv

id est

Domino Deo suo semper nunc ad decem trihus sermo conver:

multitudine divitiarum, intantuni ut diceres
suin, inveni

«

Dives

idolum mihi,

»

licet

graviter

Chanaan appellantur, non per natnrain, sed per imitationem, juxta illud quod loquitur Daniel
:

ad presbyterum, qui utique de semine Judaj « Semen Chanaan, et non Juda, species dcerat cepit te. » Et in Ezechieh^ ad Hierusalem dictum legi-

Dominus Deus tuus, qui eduxi te de teira -Egypti, quando serviebas Pharaoni, et cedificabas de luto et paleis civitates, adhuc tribuo tibi \oc\im pcenitentiae unde subditur « Adhuc sedere te
peccares, ego
;
:

faciain in tabernacuHs, sicut in diebus festivitatis. »

mater tua Cetha?a. Stateraiu dolosam inter Ephraim, contra illud Sit tibiaequusmodius, justusquesextarius.«Calumniam dilexit, » id est non solum hahuit stateram iniqunm ac dolosam. sed etiam calumniam dilexit, id est oppressionem pauperum, quos perpotentiam exspo:

mus

«

Pater tuus Amorranis,

et

Dies testivitatis scenoj)egiani vocat, quee septimo a

:

Pascha mense cek^bratur,etin memoriam suie egressionis de terra ^Egypti, in tabernaculis habitabant
filii

Lsrael. Sicut (inquit

eo tempore de .Egypto te

Uberavi, et in tabernaculis per quadraginta annos

habitare

feci, sic

et

nunc faciam, educens

te

de

liavit.

captivitate, ut in diebus etiani festivitatis scenope:

Yerumtamen dives effectus ggu«, more patrum tuorum in tabernaculis Xunc manifestius ponit quis sit iste Cha- si tantuni feceris quae praecepi. sum. « Et locutus sum super prophetas, » id « Dives naan, id est decem tribus quje dixerunt
«

Et dixit Ephraim
»

sedeas,

:

omnibu- temporalibus bonis abundo. Et est sensus Xon curo undecunque haec mihi congregaverim, cum tamen habeam quod possideara. Hoc raorbo laborant multi, quia divitias quas habent. pauperibus non erogant, nec pro his
effectus

sum,

»

id est

est per prophetas, ut per Moysen, per Isaiam, Jeremiam, et
ca?teros.
«

:

Et ego visionem multiplicavi.
Yidi
»

»

Unde

Isaias

:

a

Dominum sedentem
:

super solium

excelsum.

Deo

gratias agunt, de quibus scriptum est

:

Divitiae

Aspiciebam in visu noctis, hominis veniebat. » < Et in raanibus prophetarum assimilatus sum. » Ut Adam typura
«

Et Daniel

et ecce Filius

congregatce igni combun^ntur.
rederaptio, cura Scriptura dicat.
viri propriae
«
«

Xon enim fmnt

ilhs

illius tenuit,

qui dormiens ex suo latere formavit
:

Redemptioanimae
:

Evara, ut Christus Ecclesiam in cruce, sicut Jonas

divitise, » et

Dominus de Evangelio

unde Dorainus
sicut

:

«

Sicut fuit Jonas Ln ventre ceti

;

»

Facite vobis amicos de

mammona

iniquitatis.

»

Inveni idolum raihi.

y

Ipsas divitias, quibus erat

idolum appellat. Sicut enira gulosis Deus venter est. ita et avaris aurum idolum est. YelC gisvultpcenitentiarapeccatorisquaramortem.Ipsum enim esse qui eos eduxerit de .-Egypto, id est de certe veraciter hoc dicunt, quia idola pro Deo colerefectus,

David qui stravit Goliam, sicut Isaac pro quo aries iramolatus est, ad eos quoque qui haereticos sunt secuti, dicitur ut revertantur ad Deum, qui ma-

bant.
«

tenebris et errore gentilium, credi oportet. Et ne

Omnes

labores mei non invenient mihi iniquita:

forsitan peccati meraores tardius revertantur
(inquiti sedere vos

:

Adhuc

tera quara peccavi. » Sensus est

Quidquid peccavero,

faciam in tabernaculis, sicut in

quia divitias habui, ab

his'

qui raeo auxilio indi-

diebus festivitatis, ut quod fecit baptisma, hoc faciat
et po?nitentia, et habitent in tabernaculis Salvatoris,

gent, non raihi iraputabitur. Quia enim bonis meis

indigent.non rae pro peccatis meis accusabunt. quin
potius iaudabor ab
illis,

hoc est in

ecclesiis,

de quibus dicitur

:

«

Plantati in

sicut scriptura est

:

Et qui
divitiae

domo Domini,

in atriis doraus

Dei nostri florebunt.»

iniqua egerit, benedicetur. Haec enim duo,
sciiicet et

Et ne putent haeresiarchas
Dei locutos Spiritu
:

et principes erroris sui

famulorura ambitio, accusatione carent.
haereticis
:

DiNiti

enim plurimi sunt amici Heec omnia

aptantur. in quorura raanu est statera dolosa

quia

Ego sum, inquit, qui locutus sum ad prophetas, et non ad magistros vestros, et ego visiones multiplicavi, et in manu prophetarum

quoscunque possunt, fraudulenter decipiunt. Calum- eorumquisuntinEcclesiaconstituti.assimilatussura. « Si Galaad idolum, ergo frustra errant in Galgal niamquoquediligunt.duminnocentespersequuntur, et per potentiam oppriraunt qui postquam alios de- j) bubus iminolantes. » Galaad et raons est, et civitas
:

ceperint, solent dicere

:

Divites facti suraus multitu-

juxta euradera raontera sita trans Jordanera in tribu

dine discipulorum qui nos sequuntur. Invonimus

Gad,de qua superius legimus

:

«

Civitas

operantium
«

idolum nobis, idcirco

vel

raaxime heereses compo-

idolum. supplantata sanguine.

»

Galgal vero in tribu
:

nuntur, ut devorent domos viduarura, quae seraper
discunt, et nunquara ad scientiam veritatis perve-

Juda prope Bethel, de qua supracHctum est nequitia eorum in Galgal. » Quia ergo
exprimuntur
id est
si

et

Omnis decem
idola
»

niunt. Et pulchre ait

:

«

Inveni idolum niihi.& Orania
solent atque dicere:

tribus. qude significantur per Galaad, et duae quae

enira hccreticorum figmenta idola sunt, et ab impietate gentilium nihil diflerunt
;

per

Galgal
:

,

in

iisdeni

locis

colebant, recte dicitur

«

Si

Galaad idolum,

etc,

Quidquid fecero, quidquid egero mihi non poterit
imputari.Habeo enim divitias meas.argumenta philosophonira, habeo raultitudinem populi, quara qui
aspexerit )ion rae arbitrabitur peccare.
t

decem

tribus idola colunt, quae templo,

sacerdotibus, et Doi religione carent, taraen tu, o

Juda, frustia
caetera quae

Deum

dereHquisti, et in Galgal idola

veneraris, cura habeas
»

Ego Dorainus Deus tuus ex terra JEgypti.

templum, sacerdotium, et ad verura ritum pertinent. Porro boves,

89
vitulos

ENARRATIO
appellat.
«

IN

OSEE PROPHETAM.
A
suus, non

90

Nam
»

et altaria

eorum

cjuasi

acervi supeisulcos agri,
et

subauditur, remanobunt,
illis

quod eorum Dominus sit,sedquod quondara Dominus eorum fuit.

relinquentuiabsque cultnra,

in raptivitatem

ductis, sicuti tumuii de iapidibus et arenis congregati.
« Fugit Jacob in regionem Syriae, » Historiam Geneseos tangere proplieta videtur.loquens de fuga Jacob, qui fugit ad Laban avunculum suujn in re«

CAPUT
quente Ephraim,
ror, id cst timor

XIII.

Loquente Ephraim, horror invasit Israel. » Loid est Jeroboam, filio Nabath, dc
nimius invasit
»

tribu Ephraim^ et pra^cipientout idolacolcrent, horIsrael,

intantum ut

gionem

S^riae,

de quo et supra dixerat

:

«

In utero

Deum
ditur
:

(lorelinqueret, et idolissacrificaret.
c

Unde sub-

supplantavit fratiem
directus est

suum,
»

et in fortitudine

sua
;

Etdeliquitin Baal,
et ipse est Bel, « et

idolo scilicet Sidonio-

cum

angeio.

«

Et servivit Israel

^)

rum, qui

hoc est ipse Jacob, « in uxore, » id est propter uxorem, Rachel scilicet, septem annis pascens oves avunculi sui. « Et in uxore servivit, » pro alia videlicet alios
«

tate perdens

ptum
«

est
»

mortuus est, » infidelieum, qui dicit « Ego sum vita.» Scrienim « Anima quae peccaverit ipsa mo: :

rietur.

septem.

Et nunc

addiderunt ad pcccandum.
vitulum,
ipsi

»

Pec-

Bcatum
In propbeta autem eduxit eu.m

idololatriie |)eccato copulantes, « fecerunt«

Dominus de

que

sibi conflatile, » id est

de argento

iEgypto,et in propheta servatus cst.» Quia de Jacob
et Israel historiam texere coeperat,
filios,

conjungit patri

quoque suos vitusuo, » los, « quasi similitudinem idolorum. » Quia enim
utscilicet haberent

dicens

:

«

In propheta eduxit

cum Dominus

rex habebat deos aureos,
jecti,

ipsi, id

est

populi

sub-

de .'Egypto,» inMoyse videlicet,quo monenteegressi
sunt de terra /Egypti. Vel certe,
si

secunduin suam possibilitatem in similitudiillorum fecerunt sibi deos argenteos.a Factura
» id

altiushajc volu-

mus

nem
«

inteIligere,Dominus,id est Deus Pater, in pro-

artificum totum est,

est

opus hominis, non Dei.
vitulos

populum suum detenebris infidelitatis eduxit.Porru in propheta idem populus servatus est,quando pro peccato vituli, Domini ira Sieviente, prostratus coram eo dixit « Aut dimitte
pheta, id est in Christo,
:

His ipsi dicunt: Immolate homines,
»

ad-

orarites.

Sicut verbi gratiafecit Manasses et multi

9lii,de

quibusscriptumest: Immolaveruntfilios suos
daDmonibus. Acsi aperte diceret: Vos,

eis,

aut dele

me
:

et filias suas

de libro tuo,
«

»

etc, quousque
»

cultores idolorum, quia hostiai
et filias vestras idola

non suppetunt,filios

responsum

est ei

Dimisi juxta verbum tuum.

Non

vobiscum coIentes,idestvitulis

errabit,

qui supplantatorem Jacob et Israel
in

videntem
et Rachel

Deum

immolate. Sin autem (ut quidam volunt) deemones

typo Dominidixerit pr£ecessisse,C

loquunturad populum:

«

Immolatehomines,» vitulos

primo sterilem atque formosam, quam
:

plurimum dilexit Jacob, signihcare Ecclesiam Liam autem lippientibus oculis atque fecundam, Synagogse sacramenta monstrare, et quod ipse credenthim populum eduxerit de tenebris Iiujus saeculi, et ad lucidissima Jordanis fluenta, id est baptismum
pervenerit.
«

enim deferunt. Ostendituringluvies eorum qui sanguine victimaruiii aluntur et holocaustorum fumo,
quod, deficientibus hostiis, homines cupiunt
lari,

immo-

quorum non solum

interitu, sed et cruore lae-

tantur.
«

Idcirco erunt quasi nubes matutina, etsicutros
:

matutinus pertransiens
provocavit Ephraim inama-

sicut pulvis turbine raptus

Ad iracundiam me

ex area, et

si(:ut

ritudinibussuis.» Sensusest:

CumegoEphraim,idest

homines

vitulis,

fumus fumario. » Quia (inquit) imo uno vitulo immolaverunt, et

omnes decem

tribus de ^Egyptia servitute liberave-

adoraverunt vitulos, idcirco erunt quasi nubes, etc,

rim,multaque bonailli concesserim, provocavit me, qui sum natura dulcissimus, insuisamaritudinibus,
id est fecit
«

Et sanguis ejus super

erit

meamarum,et coegit redderevindictam. eum veniet, » id est ipse de fumario in tenues auras dissolvuntur. Unde est: causa mortis ejus.idest propterpeccatum suum D Sicut deficit fumus,deficient.Et estsensus; sicuthae
quatuor subito dilabuntur,
Assyrios.
sic
illi
:

quajomniavidenturad tempus, et citoesse desinunt. Nubes enim et ros sole adveniente fugantur et exsiccantur; pulvis quoque de area raptus, et fumus

ducetur captivus, et interficietur ab hostibus, se-

subito ducentur in
«

cundum quod David ad eum,qui
cisse nuntiabat, dicit
:

se

Saulem

interfe-

Unde supra dictum

est

Sicut

mane

per-

«

Sanguis tuus super caput

transit, itapertransiit rex Israel »

tuum. » « Et opprobrium ejus restituet ei Dominus Deus tuus, » id est vindictam blasphemiae qua dixisti « Isti sunt dii tui quite eduxerunt de terra ^Egy:

pti,» faciet
tici

Dominus super

te venire.

Semper

haere-

clementissimum Dominum adiracundiam provocant, et qui magis vult poenitentiam peccatoris quam mortem, duritia cordis sui punire compeJlunt. Et

Nubi autem marori, et pulveri haeretici comparantur,de tutinse, et quibus in Epistola catholica legimus Hi suntnubes sine aquis. Habent enira speciera proi^hetarum et nubium apostolicarum, ad quas Dei veritas pervenit, sed non habent aquas, id est gratiam Spiritus « Qui credit in me, sancti, de quo Dominus dicit
: :

fluraina de ventre ejus fluent aquae vivae. »
(t

sanguiseoram.quo

et

suum

et

multorum effuderunt

EgoautemDominus Deus tuusexterra ^gypti.»
:

sanguinem,veniet supereos,et opprobria quibus Do-

Fui subauditup, ex quo eduxi te de iEgypto

k

et

mino blasphemabant

restituet eis

Dominus Deus

Deum

absque

me

nescies, et praeter

me non

est sal-

::

•l

HAYMOXIS HALBEfi^TAT. EPf^. OPP. PARS
:

I.

- COMMENT.

BIBL.

92

ator. » Referl nunc q\\h\ pnrstitoi-it iHis, (nliu^^ns A suinani cos ihi qiiasi leo, bestia asjjri scrndet eos. » eos de .-E^ypto per nianunt Moysi, qnando aitilMs .\c si diteret: Tantie iniiiuitatis sunt, ut etia-m positi Attenile. ne forte comedas et satureris in capti\itate, siovitiam n.ieani n cjito sentiayt. ne toite obliviscaris Dei tui.qui te eduxitdeterra .Kgypti.etc. 1 Consumam ergo eosibi, » veluti leo priicdamdeyoMcrn eniirt ahus t)ei>s pr#ter me, et non est qui posrat. H bestia agri scindet eos, Sennacheiib scilicet,
.

>)

sit s^kitre

aHws.
te.
»>

vel diabolus in deserto

hujus saecuH habitans. Noloquitui;
et onerati estis, *
»

Keocv>gR<«vi

fd est dikexr. Sicut

enim neXovi
(v

tandum quod
«

qui rn

EvangeHo credentibus
leveest,

sciF«*

D^,

repi^>Kare est, sic
et

coo;noscere, dilrirere
te

Veniteathne, onmes qui laboratis
,

««t,

al^ue ehgere. l^ide

Moysi dicitur

etc

usqne:

«

Onus meum

nunc perpro-

ex H*>niine. klest speciaHter piie cieteris elegi.
^e<serto in tei*rasoH(udinis,»

In

phetam rncreduHset nolentibus
«

agei^epoenitentiarn,

subauditur cognovite,

leicna, pardus, ui^sa et leo efricitur.
l*orditio tua, Israel,

ubi scilieetnon erant niessis vel vinoie.nec etiam ar-

tantummodo
:

in

me

auxi-

^recs
«

frugilNPrje.

sed

rerum omnium penuria.
»

Hum
Ircet

Juxta pascua suaadimpleti sunt.
ibi

id est

esse

jnthofentiam

onmium bonorum,
coi-

dedi iUis

tuum. »Idest tu ipse es causa perditionis tuae, Pi'o quo alia habet translatio Pereas, Israe],qiii in tantum impietatis descendisti profundum, ut solius

UMn »a
est in

dec<plo, aqikarum tontes produxi de petra
i

duristjima.

Et saturati elevaverunt

suum,
»

»

id

B Dei salyevis misericor^^ia. modo auxiHum tvivint^j si
ex
1;e.
vc

^n

me

(,\st

enim tantumegevis., noii

pgeni1|(?jftti^m

superbjam ere.xerunt se
«

repK^ti rnanna.carni-

^us, el potu spirituaH.

Et obHti sunt mei,

cujus

Ubi

^ijt ve^x

tuiis ?
)}

Maxime nunc sabette inom^roniice
a(;i

^wieticiorum memoresesse debebant, secundumillud quod scFiptum est:
el refalcitravi?.
»
«

i;ib,us urlpj,bu^ tuis.

^qs divinus sermo
sibi

Inci*assatus est dilectus,

prpfev^ur.

q\i,i,

c^jitra

De^ voluntatem elegerunt

Xeque enim per tantam eremi

va-

regem,
\xoam

d<?

ciyus fQFtitudi,ne pr^^umentes, victores

non solum fruges. sed et arbores vinea^jue, sed neo herba quidem gignitur, et nuHa^ »^usB ardoFera temperant soHs, per quadraginta an&titatem. ubi

^e-fpji^e j,^ctabi>^U.

Ubi ^t, inquit, rex tuus

?'

Jero-

sci,\ic?X,
:

yel etiaui Saui,
noilpis

mueli

Gonstitu^

de quo dicebas Siaifegem, utju^^icetnosCum:

nos poterat Israel ad terram pervenire Jordanis,

que
sed
bil^

ille
e.rit

contra^iceret,

r^s,poj>deb£^t

Nequaquara,
tihi,

Dominus orania prff>stitisset. Hoereiicos quoque ©<iuxit Dominus de tenebris infideHtatis. ubi serviei>isi

rex uQbis^ et egrec^ietur antenos,et pugna-

pro

^(^bis.

De qyo

^£g(;x

promiseras
s.alve,t

b»Bt Pharaoni etducibusejus,praecepitque eisin Ec©lesia. ut

^ua beUa, be^^^re^, inaj^im^ riunc

te in

quad omnietiam

aHum nescirent deum nisi eum O^ator omnium populorum, etnovitsalvare
:

qui est

quosfe

G

t).us

urUibvi|S tuis, cvim

jam

imi;i^inent Assyrii,

ab imminente necess^tate subyenial. Sednon hobes

eit.

Ipse cognovit etpavitin terra soHtudinis.ut po.s-

»int dicere

Dominus pascit me, et nihil mihi deerit. Deditque eis panem de coelo, quem in /Egypto oomederant nunquam. et aquas de consequente eos
:

hom^nem. qui£\ ^n^, quem projecisti, nonhi^Deum. « Et judic^s twi, » id est coni^tes et cae\^\^i prinpipe.s, ^e qviilp,vis dixisti Da mihi regem
regen:\

be^

«i

:

et prinpip.es,
«

»

svibaudituv: Ubi sunt?

petra

petra autem.juxta Apostolum,erat Christus.
et saturati,

Qabo

tihi i^^geip in
»

fyrore meo, et auferam in
videlicGti,

Impletjque pane divitiarum Scripturarum
sibi

indignatione mea.
in furpre

Dabo tibiregem, Saul

elevaverunt contra Creatorem cor suum, et alterum
finxerunt

deum

obliviscentes Dei, qui prceces-

serat eis
in

ut legis verba

ante

oculos religarent, et

manibus haberent, ne unquam obiiviscerentur
sui.
((

mep, iatantum ut in diebus messi§ pluviara monstr^rem co^tra naturam terrse rpprpn^issionis, pt auferam in indjgnatione mea Sedechiam, quem erutis oculis in BalDylonem ^ucariv. Aliter

Dei

Dabo

tibi

regem, id est

JerobOfirfl, in furore

raeo,

Et eroeis quasi leaena, et sicutpardusinvia As-

etauferam in indignation^ meaOsee,ulti<iiumregem
«

syriorum." Lea?naraptis catuHs ferocior estomnibus-p. decem tribuum.
bestiis,
tise

pardus quoque vaiius non rninoris estsievi:

GolHgata
si

est iniquitas Ephrairi^, » id est, qiio-

Et est sensus

Cum

traditi fuer-int hostibus, et

modo

ligetur

quod

iti

saccu^o coriservatur, et

ducti in captivitatem, ego. qui

semper erga

illos cle-

perit ei qui ligatum

est, sic oninis ^niquitas

non qua in

mentisrsimus exstiti, ferocitatem ornnium bestiarum

adversus eos exeram. Unde protinus subditur
«

:

Occurram

eis

quasi ursa raptis catulis, et dis-

beurn peccavit Ephraim, colli^ata e^t ei, et permanet usque ad tempus captivjtatis jundesubditu]:: » Non Deo, ciii nu« Absconditum pecCfTturn eju^.
da
et

rumpam

interiora jecoris eorura. » Aiuntqui
fer^as

debeiiihil

apertasunt onmia, sed

ipsi,q|Vii

usq^ue

adtem
venerit

stiarum sci-ipsere naturis inter oriines
guerit cibis
et estsensus

pus captivitatis voluit recognoscere illu^:
«

esse ursa ssevius cura perdiderit catulos, vel indi;
:

Dolores partufientis venient
et

ei.

«

Gum

Quiain corde adversuni

scilicet dies ultionis

captivitatis, et i-evelabitur

me ssevientes cogitaverunt blasphemias.etadvei-sufii me protulerunt, convertar eis in oriines bestias, id
est in omnemferocitatera, et disperdametconterani

ejus iiiiquitas et

omnibus manifestabitur, tunc
veluti
«

re-

pentinis

doloribus concutietur,

parturiens

rauHer affH»itur et ingemiscit,
piens.
est
:

|pse

filius

non sa-

per As.syrios, atque interiora cordis eorura disrurqpara, id est vitaHa cor^diseorum auferara.
«

»

Filius DeiEphraim fuit,jqxtaquod scriptum

Et con-

tt

Filius primogenitus

mihi

Israel,

»

sednonsa-

EISrARRATrO ly osee
piens,
q'U-0
cfiaia

prophetam.
virilis scmiiiis

94
concepit; unde. ost
:

verurn non cognovit Patrom
«

Dcum, pro A more
d^ies

Quomodo

idola- coluit.

Nunc

eirim

non

stabft in coiitriet

ti-on-e

ftliorum, »

id est,

cum

parturitionis

quoniam virum non cognosco ? Pulchire autem tam in Isaiaquam in pnesenti loco, flossive
fict i^stud,

ea'ptivitatis ad^venerit,

non poterit sustinere mal"um

ventus asccndcns dicitur, quia de Iiumilitate car^nis ad excelsa cousccndit.et nos secum ad Patrcm
dicens in Evangelio
:

et eontritioncm

filiorum suffcrrc, qui pra^sentibus

dux.Lt,

patribus interfi'dentur; vel non stabunt,quia captivi

«

Cum

exaltatus fuero,omnia
»

dueentur.
«

traham ad me.
frberabo eos, de mortc redi»

w

«

Et siccabit venas. ejus^
per

id est

De manu mortis
eos.

peccata mortis ejus. Venas mortis peccata rccte intclligimus,

mam

Eis loquiturDeus omnipotens,quos sua

quibus

Christum
ait

siccatis,

mors

gratia liberare dignatur.

De manu,

inquit, moitis

quoque ipsa
id est

siccabitur.« Et desolabit fontem ejus, »

Mberabo, id est de opere peccati, quod ad mortem
quia cnim manu opus agrtur, recte manus ipsum opus ir:rteUigitur, quo anima interficitur.Unde scriptum est r« Mors et vita in manibus
trahit
:

diabolum.

de quo ipse
tf

:

Nunc princeps
duplicitcr
ac-

mundi
omnis
cipitur

ejicietur for^as.

Et ipse diripiet thesaur'um
»

peccati

vasis desicTerabiTis.
:

Quod

vasa enim
:

desiderabitia

sunt sancti, de

manus peccati, intelligitur po- quibus Paulus dicit « Habemus thesaurum istum quos diabolus ve,testas diaboli. De morte redimam eos, id estde^in vasis fictilibus » vel certe inferno Mbei-abo omnes Judaeos et gentiles credenin seternum tenere desiderabat, ipse luti vasa tes nnde subditnr « Ero nrors tua, o mors, sero Ghr-istus veniens ab ejus potestate diripuit, et
Hnguae
;

»

vel cer-te

;

:

;

:

morsus tuus, inferne.
mor'te moi'tem
reliquit. Morrrordit

»

Mors

illius fuit,

quia sua

quasi vasa pretiosissima secum perduxit in paradi-

qusc nuUum suorum ibi autem quando partem (suos videlicet electos) libei'avit, partem autem i^eproborum ibi dimisit. Nam ex eo quod mordemus, par-tem consumiraus^ partem relinquimus vel mors et infernus, diabolus intelligitur, quem momordit Chnstus, ut potestatem amitteret, non tamen penitus esse desisteret. Inter mortem autem et inferos hoc interest mors est qua anima sepai^tur a corpore infei'nus locus est rn quo animae i'ecluduntur sive
des-truxit,
: : ;

sum.

CAPUT XIV.
Pereat Samaria.quoniam ad amaritudinem concitavit Deum suum. » Ssepe diximus decem tribus
«

Samarnam, a metropoli Samaria, quae ex Augusti nunc vocatur Augusta, id est Senomine
appellari
bastia.

Cur autcm Samaiia
legimus.

dicta sit civitas in

Re-

gum volumine
Samar'ia,

Loquitur itaque propheta praedicando^ dicens « Pereat hic non optative, sed
-

quia ad amaritudinem concitavit

Dcum

ad rerrigerium, sive in poenis pro qualitate meritoConsolatio abscondita est ab oculis meis rum. Videns clementissimus Pater quod omnes morimur,
«r

suum,

»

cum

esset dulcissimus colendo, et coegerit
«

»

eum

peccantibus reddere vindictam,
:

in gladio, »

subaudis Assyriorum.« Pereat
tur, » id est conterantur

parvuliejus elidanet fetae ejus di-

data sententia in

Adam,

dicit

:

Consolatio abscon-

ad terram,((

dita est ab oculis meis, pro eo

quod omne genus

scindantur,

»

id est praegnantes gladio

disrumpan-

humanum

perii'e

conspicio.Vel etiam propheta con-

tur in mortem, quae

omnia

sideransomnesmori, etininfernum descendere, seque ad eos ventur^um essepraenoscens,dicit:« Consolatio

esttempore
ser'vitutem
«

captivitatis et angustiae,

patr-iam pcr-diderunt, et

credendum quando suani qui evaserunt gladium in
ei accidisse

abscondita est ab oculis meis.
valeo consolari
:

»

Et est sensus

Non

nec quidquid mente concepero
mitigai^e,

perpetuam sunt adduoti. Conver-tere, Israel, ad Dominum

Deum tuum,

dolorem
«

meum possum

dum
»

considero

inevitabilem necessitatem mortis.

quoniam corruisti in iniquitatc^ tua. » llaec verba, quantum ad historiam pertinent, ad decem tribus
quae appellabantur Ephi*aim dicta sunt, quae dere-

Quia ipse inter fratres
r^ecipit,

dividit.

Ipse, id cst

infernus, dividit inter fr'atres,dum

unum ab

hac vita

liquerunt

Dominum Deum suum,et adoraverunt vi-

subtractum

alterum super'stitem
et pater a

r'elinquit.
x>.

tulos quos fabricaverat Jeroboam. Spir'itualiter vero,referr'i possunt adunumquemque peccatorem,qui recedens a Creatore suo, subdit se idolo, hoc est omni mendacio, et sperat salvari ab Assur, id est

Quo
et

in loco

omnem intellige
filia,

deesse charitatem,quod
filio,

mater dividatur a

et frater

a fratre. Itaque quidquid fr^aternitatis unitatem dividit et
latur.

discordiam seminat, infernus merito appel-

diabolo.qui est auctor mendacii, sicutet pater ejus.

Duos autem
et Israel, ut

fratres

inter se

morte

divisos,

Dicamus ergobreviter utrumque.
que referendo. Superius
nas quae
sibi
pi'a3dixit

et sic historialem

juxta historiam

illius tempor'is,

Judam

tunc; sentiatur in

quidam intelligunt quod tunc figurabatur in parte, toto. Adducet urentem ventum
((

intelligentiam, et juxta spiritualem ad

unumquem-

propheta decem
eas,

tribubus ad quas loquebatur calamitates et aerum-

Dominus de deserto ascendentem. » Ventum urentem illum debemus inteliigere de quo Habacuc dicit Deus ab austro veniet,et sanctus de montePharan. Deus enim Pater adduxit ventum urentem.hoc
:

imminebant

;

nunc alloquitur
et

hortaturque et dat consilium, qualiter deprecentur

Dominum, postponendo

idola,

convertendo ad

Deum

:

«

Convei'ter'e,

Israel,

ad

Dominum Deum

estFilium suum,peccatatollentemde desertogener'is

humani,

in

quo diabolus quaerens requiem, invenire
;

tuum, » ab iniquitate ad justitiam per confessionem peccatorum,etoperationembonorum operum,» quo-

non potuerit

vel de utero

virginis, quae sine

hu-

niam

corruisti in iniquitate tua, » fabricando idola

;

95
et

HAYMOXIS HALBERSTAT.
adomndo daDmonia.

EPISC. OPP. PARS.

I.

- COMMEXT.

BIBL.

96

Corruisti per idololatiiam,

Aut nos
eis.

protegant, scd non sunius tuti et protecti ab

consurgepercultuni etreligionem Dei tui adimpleudam. Sic unusquisque nostrum debet agere lutir-

mati sumus,

mus

peceatum consurgaad pipnitentiam, facientes fructus dignos pcpet

corruimus

in

:

Xuncergo jam non habemus fiduciam in liomiDeus noster, quia maledictus homo qui confidit in homine, et a Domino recedit cor ejus; etquod addit :u Super equos non a.scendei.e,sed in te, qui es

nitentia\ ut Joannes Baptii^ta pnrcinit, et reverta-

nius,

mura

nostris operibus pravis.
b

ToUite vobiscum verba,
«

o populi

decem

tri-

demonstrat quia conlisi super /Egyptios sunt, qui velocissimos equos habebant. Et est sensus Super equos non ascendemus,hoc est non ha>^
:

buum,

et convertimini
:

ad Dominum.et diciteei.»
Toliite, in-

beuius ultra spera in ^-Egyptiis.sed in te eritrefugium
nt)strum.
AIiegoi'ice
si

Duo
quit,

agit propheta

hortatur eos ad pcenitentiam.et

volumus istud

intelligere,

de quo tundant orationes ad Dominum.

per Assur possumus accipere diabolum, per
vero superbiam
illius.

equum

vobiscum verba, hoc est

:

Proferte preces et

Siquis ergonostrum fiduciam

delictorum confessionem, et convertimini ad Dominura tara verbis quara operibus. Ille enim vere et

habuerit in Assur, placans

eum

rauneribus, pessi-

mis

scilicet

operibus,

quibus ipse delectatur, ut
illius.

vemciter convertitur a sua iniquitatead bonaopera ascendat equum, lioc est super arrogantiam peragenda,qui hoc quod credit et corde tenet, prre-g eveniet ei hoc quod Dominus in Evangelio
dicatore et implet opere.
a

dicit

:

Omnem

aufer iniquita-

tem,et accipe bonum, et reddemus vituloslabiorum

Omnis qui se exaltat, humiliabitur. » « Xec dicemus ultra, dii nostri opera manuum nostrarum, »
id est vitulos aureos,

nostrorum.
cere
:

Talia debet unusquisque fulelium diaufer iniquitatem,
»

quos nos
in
te

ipsi fecimus, ultra
eis

i

Omnem

id est

ab omoccul-

deos nonaestimabimus. nec auxilium ab

postula-

nibus nos eraunda peccatis, juxta illud
tis raeis

Ab

bimus.
puli.
»

«

Quia ejus qui

est misereberis
:

po-

munda me.

»

Et accipe bonum. confessiofictas et gratiarura ac:

Hoc

est populi Israel,

de quo dixeras Filius

nem

scilicet,

precesque non

tionem. Quod adjungit propheta
los labiorura

Reddemus

vitu-

primogenitus raeus IsraeL Ejus, inquit, populi qui in te estper fidem et poenitentiam, quoque quondara peccando a te recesserat, postquara per poeni-

nostrorum, rairabiliter loquitur. Quis

unquam

vitulos in labiis, nisi
?

sumpta pars

fuerit

ad

edendura

Xon

praecipit oflerre vitulos et sacrificia,

tentiam fuerit reversus, misereberis ejus. « Sanabo contritiones eorum, diligam eos spontanee.
^

victimasque quas solebant Judaei in teraplo ofTerre, sed pervitulos labiorura debemus intelligerelaudes
:

Quia dixerant
:

jjer

poenitentiam ad

Deum

conversi
;

Omnem
:

aufer iniquitatem, etaccipe bo-

etgratiarum actiones,juxta illudPsalmist» Immola ^ num recognoscentes patrein quem reliquerant, reDeo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua, spondit Dominus Sanabo contritioneseorura, id est dimittam eis peccata, quibus giaviter fuerant conet illud :« Sacrificiura Deo spiritus contribulatus.»
Sic et unusquisque nostrum vituIos,'hoc estlaudes,
fracti et vulnerati.

Diligam eos spontanee, hoc

est,
»

Deo omnipotenti reddit, cum confitetur se credere in Deum.Patrem ingenitum,FiIiumgenitum,verum

voluntarie.

c

Quia aversus est furor raeusabeis.
illis

poenitentiara
«

agentibus.
et

Deum

et

hominera credens, Spiiitura sanctura pro-

Ero quasi
*

ros,

Israel germinabit quasi

li-

cedentera a Patre et Filio, Trinitatem in distantia

lium.

pcrsonarum, unitatem in Deitatis potentia habere. Et hoc agens, adimplet illud Apostoli « Corde.in:

propter

Qui enim propter peccatairascebar eis, nunc meam clementiam miserebor. Et ero eis

quasi ros, quia aestum aestuantis incendii et libidinis misericordia

quit, creditur

ad justitam, ore autem confessio

fit

ad salutem.
f

i>

mea auferam ab eis ipsique gerrainabunt ut lilium.quia abundabunt etcrescent decore
;
:

Assur non salvabit nos, super equos non ascendemus. » Dicit beatus Hieronymus, quia traditio JudcBorum est, quod temporibus Manahen, regis
Israel, raiserit ipse rex

Manahen
eis, et

et

populus decera

Unde Paulus Christi bonus odorsumusDeo. »Germinant enira, imo florent electi ut lilium, Dominum Deum suum « Ego imitantes, qui dicit in Canticis canticorum
virtutum, et odore bonae operationis
:

tribuum mille talenta argentiPhulregi Assyriorura,^f[os c.ampi,
ut esset raanus ejus

et liliumconvallium. »«
»

Et erumpetra-

cum

haberet pacera

cum

eis,praebereique auxilium ad resistendum ^-Egyptiis.

Inter quae raunera etiam illcs duos vitulos misisse
illi,

bona ad effectum bonae operationis ducetur. Libanus raons est, cujus arborcs excellentissiraae, quantura ad auras
dix ejus ut Libani,
id est voluntas

quos sacerdotes eorura fecerant ex

aere, et

de-

extendunt verticem, tantura radicem inimademergunt, ut

auraverant pro aureis quos Jeroboara fecerat, quorura aurura ipsi sacerdotes populo ignorante in suos

nuUa tempestate quatiantur, sed
»

stabili

usus transtulerunt, fabricantes aeneos loco illorura: de quibus vitulis Propheta superius dixit
(subauditur vitulus in Assur delatus est
ultori,
:

mole consistant. « Ibunt rami ejus,

id est proficiunt de virtute in
»

Etipse

virtutem, « et erit quasi oliva gloria ejus.

Quia
;

munus regi
:

ponens singularem nuinerum pro plurali ideoque dixit Propheta, ex persona populi loquens c Assur non salvabit nos. » Acsi diceret aliis verbis
:

dixerunt: Et erumpet radix ejus quasi Libanus ne putaremus eumdem euin loquiex infructuosisarboribus sanctum virum,
olivje fructiferao

et

conversura ad Dorainuni,

comparat. Oleum autem raisericorper charitatera operatur, et

Possuraus spem nostram super Assyriosponere,

diam

significat, quae

ENARRATIO IN JOEL PROPHETAM.
omnibus bonis operibus. Ait ergo
oliva gloria
ejus, » id
:

98

a

KiiL 4ua.>i

A

sis,

quia poenitentiara agens
vis colere idola ?
«

meus

essecoepisti,quid

est operibus

misericordise

ukra

impinguabitur, ut accenso lurnine in tenebris luceat, et aliis
«

eum
ciani

pffMiitentiam

Ego exaudiam et dirigam agenteii), et ad me clamantem. »
per rectam viara incedere fafit

exomplum

bonae oporationis tribuat.
*

Dirigam eura,
;

id est

Etodor

ejus ut Libani.

Libanus a^^ud Griccos

via
«

et

Hebraios et

mons

dicitur et thus. Hic

autem pro
sicdelecta-

Patrem.
nis,et

autem Christus, per quem Ego ut abietem virentem,

accessus ad

»

subauditur
operatio«

thui-e ponitur: Sicut

enim odore

thui'is,

dedi eum, ut haberet viriditatem

lidei et

mur etfama
((

justi hominis.

semper

coelestia raentis intuitu peteret.

Ex

Convertentursedentesin umbraejus. sHliscilia Deo Patre peccando recesserant, converprseraiura, ut sedeant

rae fructus ejus inventus est, » id est oranis illius

cet, qui

operatio, et Veteris et Xovi Testamenti observatio

tentur ad eum, et postquam conversi fuerint, accipient conversionis
sua3

ex raeo praecessit dono, sine quonihil potestisfacere.

sub

Sciendura autera quod siepe jam diximus, salutis
Israelis et reversionis ad

umbra, id est sub protectione illius liabitent, et possintdicerecum Ecciesia Subumbra illius quam de:

Deuni et de captivitate

re-

demptionera, non carnaliter accipi, ut Judaji somniant, sed spiritualiter et verissime cora})leatur.
«

sideraveram sedi, etfructus ejus dulcis gutturi nieo.
«

Vivent

tritico,

etgermiiiabunt quasi vinea.

»

Cum, B

Quis sapiens et intelliget ista

;

inteliigens et

inquit, sederintsul)

umbra

illius,

qui mortui fuerant

sciet haec? » In his verbis,

Propheta obscuritatem

vivent tritico, id estbonis operibusabundabunt, vel

voluminis, et difficultatem ostendit explanationis.

corpore et sanguine Doraini,velcerte tritico vivent,
quia per Christum, qui est verum
raorte ad vitam resurgent.

Quis

nisi

Christo docente cognoscere, quid signifi-

frumentum. de
:

cetJezrael, quid soror ejus
secuta, quid tertius

frumenti cadens in terrara

Unde est mortuum
est,

Nisi

granum
ipsum

frater ejus

non misericordiam connon populus, quid

fuerit,

solum raanet. Ipse quoque vinea
tasti

qui in se cre:

meretrix Oseeconjuncta. etcaeteraquae narrantur in capite.vel quid ventus urens,etc.,infme? Harura ita-

dentes vino spirituali debriat.Unde Psalraista Visi-

que obscuritatera rerura considerans,
piens et intelliget ista
?

ait

:

Quis sa-

terram et inebriasti eam. Etipse Dominus di:

Si

autem

ipse qui scripsit

scipulis

Comedite, amici, bibite etinebriamini, cha-

vel difficile vel impossibile confitetur,

quid nos fa-

rissimi.

Quasi vinea ergo

electi

gerrainabunt, quia

cere possumus, qui, lippientibus oculis et peccatorura sordibus obscuratis.

Dominum. suum bonis operibus iraitabuntur, juxta quod ipse liominus dicit Qui mihi ministrat, me sequatur. » « Meraoriale ejus sicut vinum Libani. » Vinum Libani possuraus dicere raistum, et diversis piginentis conditura,ut odoremhabeat suavissimura.
:

clarissimura jubar solis

<<

non possumus intueri? tum si dicerera illud quod scriptum est: profundum divitiarum sapientiEe et
*^

scientiac Dei!

quara inscrutabilia sunt judicia ejus
«

et investigabiles viae ejus, et justi

Quia
»

recta3 viee

Domini,

Et estsen.sus:sicutvinurapigracntatura suavefi-agrat

ambulabunt

in eis.

Viae

Domini mandata

hominibus,

sic rneraoriajusti

horainisDoraini opera

intelliguntur Veteris ac novi Testamenti, in quibus
justi

iraitantis, suavis est et dulcis.

Possuraus et vinum
offerebatur in

Libani illud intelligere, quod
teraplo, de
tas tuas,

Domino
:

ambulant,dum ea opere complent, dicentes ad Deum cumPsalmista :« Perfice gressus raeos in semitistuis. »" Pnevaricatores \cro corruentin eis. »
Proevaricatores, Judaci intelliguntur, hoeretici, falsi-

quo

ait

Zacharias

«

Aperi, Jjibane, por-

» etc.

Sicut eniin delectabatur Deus
ei

om-

nipotens in vino quod
laitatur ex

offerebatur, sic gaudet et
fidei,

que Christiani, qui mandata Domini transgrediuntur.Qui in eis corruent, quoniam qui in lege peccaverant, per legem judicabuntur. Et servus qui scit

odore fidelium.

et

bonorum ope»

rum
«

de se reddentium famam. Ephraim, quid mihi ultra idola?
:

Subauditur

voluntatem domini,
raultis.

et

non

facit, plagis

vapulavit

opponis. Et estsensus

Cum tanta

bona percepturus

IN JOEL PROPHETAM.
Joel interpretatur incipiens.
Iste ad

Judseam

et

D

((

Audite hoc, senes, etauribus percipite.omnes

Iia-

Hierusalem vaticinium proferens, in principio sui voluminis post luctuosa convivia ad luctum provocat Hierusalem, excidiumque ejus prccnuntiat. Prophetat quoque vocationem gentiura.et supercongregatos credentes

bitatores terroe. »Senes nonaetate, sed merito; habi-

tatores vero terrae, qui terrenis operibus deprirauntur. Inter audire vero, et aui'ibus percipere,

raagna

distantia est. Presbyteri, hoc est spirituales, sacratius

superventurumSpiritum sanctum.

audiunt

;

qui vero terrara inhabitant, auribus

CAPUT PRIMUM.
(V

percipiunt, sed hurailius. t Si factum est istud in

diebus vestris, aut in diebuspatrum vesti'orum,su-

Verbura Domini quod facturn
»

est

ad Joel filium
Dei.

per hoc
et fdii

filiis

vestris narrate

:

et

filii

vestrifiliis suis,

Phatuel,

Joel interpretatur fortis

Phatuel,

adapertio vel sermo Domini.

Verbum

Dei,
est.

quod

semper

fuit

apud Patrem, ad Joel factum

eorum generationi Quod dicturus sum, novit memoria nova resnovos auditorcs desiderat. Vinum eniui novum in utres novos mittitur.
alterae. »
:

;

»

90

HAYMONIS HALBERSTAT. EPISG, OPP. PARS
oume
geiwis

I

-

COMMEXT.

BIBL.

100

La hac brevi seaitentia

bamaiium can- A dona,
suiit.

Uxail.
«

qure in populnm Judseorum, vei in 'cartwis aniniabus per degenerem vitxim a diabolo dissipata

FwesiJuum

eru^^ac

conu^dit locusta. et residuum

locu^Ue comedit bruciuis, et residuum hruchi com-

editrubigo
poi-e iu

»

Quid

eiiim per ejHicam, quie toto cor.'

Uuiam
.'

repit^ nisi hi.\uria (h\si^natur
s;dtibu:> evolat, nisi

quid

Confusi suiit agricohx?, ululaverunt vrnitores « super fmmento, vino, et hordeo, quia poriit messis agri Agricohe vel vinitores angeh snnt, sive ma•«

per h^custjim, quie
ejqprimitur

inanisghnia

gistri

atque doctores, qui, videntes animas

sibi cre-

quid per biuclumi, cujus pene totum
fi-

ditas carnaiibus passionibus deservire,

nunc phin-

coi-pus in ventrccoUigitur, nisi eih^aidi ingluvies
gttiatiir
dit, nisi
.'

gunt. Messis
«

quid per rubi^Muetn. qua? dum tangitincenira imiuitur.'iiesi.iuum orgo eruca» locustii

humanum genos significat. Vmea confusa est, et fious elajiguit; mahif^ranaeXpahna,

tum,,

comedit, quia s»pe,

cum

luxuiuie vitium a

mente revitiis

cesserit, inanis gloria succedit,

cum

se quasn san-

ctum ex

c;istit;ite

ghiriatur.

Dum

ergo vitia

succeduivt,

agrum mentis
;

alia pestis devorat,

dum

et malum, et onniia ligna agri aruconfusum est gaudium a iiliis hominum.» Vinea vel ficus id ipsum quod «uperius plebs Judaica. Malogranatum etc»tera ligna diversa significant charismatum dona, qua^ humano genen ab ad-

ei"unt,quia

alia relinquit.

Item ahter g versariis.potestatibus per vitia auferuntur. « Accingite vos, et plangite, saoerdotes; ululate, Babylonii Judaeara sub Nabuchodonosor, Antiochus ministri aharis. Ingrodimini, cubate in sacco, miSyriie,etVespabianus imperator Romanorum vastanistri [)c\ mei, quoniam interiit de domo Dei nostri veJ'unt. Item ahter Quatuor hx pestes quatuor siAssyrii sub Sahimnasar,
:

guificant^enera \itiorum. quibus humanae anrmae
pervertuntur
;

sacrificiura et libatio
Ecclesiae, ut

nam

hi metuunt, cupiuntque, dolent-

Exhortatio ad :pra?positos per eruditionem popuh sibi crediti,
i>

qua, gaudentque.

velut propria deplorent.
flete, et

Lxpergiscimini, ebrii, qX

ululate oranes

cit,

vel

Domum Dei Ecclesiam dianimain ex qua munera Dei per vitse incuvocateccetum, congregate

qui bibitis vinum in dulcedine, quoniam periit ab

riara peiierunt.
« Sanctificate jejunium,

ore vestro.
re confisi.

» Ebrii vocatisunt qui, mundi hujusamomalanon sentiunt qu* patiuntur. Quidest
:

senes,

omnes habitatores terraeindomumDeinostri,
ad

ergo

dicei^e

Expergiscimini, ebrii, et

llete,

nisi

:

et claraate

Dominum Ah ah ah
:

diei!

quia prope
»

Somnium

vestrae insensibilitatis excutite. et in desibi

est dies Domiiii, et quasi vastitasapotente veniet.

vastatione cordis iot

succedentibus vitiorura

Hoc
d'es
<i

est

:jejuniumvestrum caeterisvirtutibusadjunauditores dicit in Ecclesiam congregandos
;

pestibus, vigilantibu^ lamentis obviate?
<

ctura sanctificate.Senesethabitatores terrae, doctofortis et
et

Gens enimascendit superterram nieam
;

et

innumerabilis

dentes ejus ut dentes leonis.
»

mo-

per fidem
runt, de

lares ejus utcatuli leonis.

numerabihs daemones

.significat,

Gens enim fortis et inquae non super cce-

Domini dicitur dies judicii. Nunquidnon coram oculis vestrisalimentaperiedies

domo

Dei vestri
vitiis

laetitia et

exsultatio?

»

Cre-

lum, hoc est spirituales, sed super terram, hoc est super carnales ascendit. « Posuit vineam meara in desertum, et ficum

scentibusenim
laetitiai;
«

atque peccatis, luctus succedit
Ecciesia intelhgitur, vel anima.
in stercore suo. » Juest,

domus Dei

Computruerunt jumenta
in fetore luxurise vitam

nudans spoliavit eam et proje» Vinea populus Domini nuncupatur, ficus vero Israeliticam plebem significat. Ficum diabolus decorticavit, quia eamdera plebera Judaicam abomnigloria nudavit.Rami ejus
decorticavit
:

meam

nienta in stercoresuoputrescere
les

homines carnaDemolita sunt

cit, albi facti

sunt rami ejus.

finire. «

horrea. dissi^aue suut a,pothecae,
est triticum.
«

quoniam confusura

catfidehum,

i

.

Horrea vel apothecae mejites signifiquibus frumentum justitiee etvinum

albi facti sunt. quia sacerdotes illius

atque doctores

prudentiae recondi solitum erat.
«

forinsecus albi videntur per hypocrisim.
*

Plange qnasi Tirgo accincta sacco, super virum
»

ti?

Quid ingemuitanimal, mugieruntgreges armenQuia non est pascuum eis, sed et greges pecorum

pubertatis tuae.

infelix

plebs,

vel

anima, quae

disperierunt.»Quodanimal etarmentadixit,homines
doctos doctrinam Dei ignorantes insinuavit, pecora

sponso, id est Christo, velut sponso copulata fueras
conjugio,et stuprata adccmonibus,, adultera effecta
es,'plai»ge quasi virgo,
('

vero gentessignificant. Pascua defecerunt, quia ariditas verbi Dei cunctapossidet, ct cessantibus pluviisejuB,

hoc est age pcenitentiam.

Periit sacrificium et'libatio de

domo Domini
»

omnia aruerunt. Greges disperierunt, quia

luserurttsacerdotes ministri Domini.

Domum

Doab

pastores tales non sunt qui doceant sanitatem.

mfni plebem
spoliata

dicit Judaicara, sive

animam,

quae, exfit

^b

advBrsariis potestatibus, nudata

Adte, Domine, clamabo, quia ignis comedit speciosa deserti, et flamma succendit omnia ligna
«

omni
f'

sacrifirio justitise.

regionis, sed et bestiiae agri,

quasi area sitiens imexsiccati sunt

Depopulata humus, quoniam devastatum e^t triticum, confusum est vinum, et elanguit oleum. » Hocest quodaitDavid « Non est qtii faciat bonum, non est usque ad unum. » Tritiest regio. luxit
:

brem, suspexcrunt ad
fontes

te,

quoniam

aquarum

,

et ignis devoravit speciosa deserti.

Ignis, diabolus, desertum,
deserti,

mundus

iste,
;

speciosa
ligna rej

homines

sive gloriahujus saeculi

cum; vinum,

et

oleum, charisraatura

signilicarlt

gionis, gentes quae a diabolo consumptae sunt

be-

401
stise

KNARRATIO iN JOEL PROPHETAM.
agri gentes dir.untur, qucC post
conversae,

02
et

mala opera ad
iraplorant.
legis, qua* in

Vii^ in

viis

suis gradietur,

Deum

ejus

miserico^rdiam

seraitis suis.

Unusquisque

fratrein suuni

non declinabit .a non coar-

Fontes atiuarum scientiam significant
populo iJudteorum
pei"

ctabit. Siivguli

m

caile

suo ambulabunt. Sed et por

infidelitatem exsiccata est.
11.

fenestras cadent, et non demolientur.

Urbem

ingre»

dientur, iu m: ro current,

CAPUT
«

domos

canscendt^^nt.

In

quibus enim diabolus ju>>te acceperitpotestatem., in
his per sensus carnis velut,pei' fenestnis ingrediensr,

Canite tuba in Sion, ulutate in monte sancto
liabitatores tei-ne:

meo, conturbentur oinnes
venit dies Doniini,
et
caliginis,

quia

amota

qua} inti-insecus repcM-it, depricdatur. Si qui« ejus a}difi('iura boni
«

qnia prope est dies tenebrarum

vero euin introhe prohibeat,

dies

nubis et turbinis.

»

Clara vox
;

opcris demoliri non permittitur.

Per

fene.stras in-

Evangelicaprfedicatio.Sion voro Ecclesia vel anima

trabunt quasi

fur,

»id est^persensus nustros occulte

habitatores terrie, boniines dicit esse carnales,quos

d;L-mones velut fures ingredientur.
«

omnes

terret,

ot

ad poenitentiam provocat

;

dies

A

facie ejus contrerauit terra, raoti sunt cobH,

judicii talis erit his qui passuri sunt pa^nas,
diei tenol)rarum et caliginisob

quam
B

sol et

luna contenebrsjti sunt, et
»

stellce

retraxerunt

damnationem repro-

splendorem suum.
catores

A

facie hujus po^puli diabolioi,

borum comparavit. At
tunc judicii
lumini comparavit.
«

vero, quia cuncta retroacta

vel etiam Anticbristi contreraurt terra,
,

hocest

.pec-

justitia; patefacta erunt, ideo

eam

solis

moti sunt

ca-li, id est

spirituales.

Sol et

Quasi mane ex.pansum super
et fortis, similis ei

luna obtenebrati sunt,quia
in

(ides Ohristi et Ecclesiae

non fuit a principio, et post eum non erit usque in annos generationis et generationis. » Populus raultus et
fortiB,

montes populus multus

quorumdam corda sub
«

Antichri.sto deliciet.
exer*-

Et

Dominus

dedit

vocem suam antcfaciem
niiuis castra ejus,
»

citus sui, quia

muita sunt

qwm

da^monum
a

multitudinera et irapiorum signifi-

fortia et facientia

cat, quae

principio, hoc, est ab

Adara usque

in

dicatio prieibit

Quia divina praeAntichristi adventum.Castra diorao^
ejus.

verbum

finera stcculi

cum

in judicio fueritexstincta, in [cter-

num

ideo castra

Domini dicuntur, quia in omni
probationem justorun>,

ne»-

num
nes)
a

non

erit, quia post

eumdeni

dioni judicii, as-

cessitate tara ad

quam ad

census atquo descensus (sicut dicere voluit Orige-

damnationem reproborura ejus juri deservrunt.«Magnus enira dies Doraini,
et terribilis valde, et quis
Scriptui-is

non Ante

erit.

faciera ejus ignis vorans, ct post

eum

ex-

sustinebit euin

?

»

Quis, setnper in

du-

urens'flarama. »Ubicunque

enim ille ingressus

fuerit,
/

pliciter intelligitur, id est kut;nullus.'atit rafUS,
«

exercitusd3eraonumstatiradeserturafacit,etoraniura

Nuncergo

dicit

Domihus

:

Cdn"vertiinini

ad rae

virtutum exurit flores.« Quasi hortusvoluptatis terra

in toto corde vestro, in jejunio et fletu et planctu.»

coram

eo, et post

eum
»

solitudo

deserti,

neque est

ExhortatioDoitiirti

hamanum

genUsadpoeniteiltiam

qui effugiat eum.
ejus stiasionem,

Priusquara

homo

delinquat per
quasi hortus

pr^oVofeans, in'fejuriib primo,qttia'fundaraeriturapconiteritife

e't

est sinepeccato,

fit

jejtrnium est.

Comes autem

jejunii,

^fletiis

paradisi
in

cum autem eum semel ceperit etduxerit peccatum, facit eum solitudinem et desertum,ita
:

et plan(?tus.

« 'Et^cindite

corda vestra, et non vestiraeritave-

ut non

sit,

aut raro

sit,

qui ejus possit effugere de-

stra, et ccinvdftifnirtiad

Dorainum Deura vestriim,

cipulam.
«

Quasi aspfectus equorum aspectus eorum, et
»

qaia benignusctnii.se!:icorsest,"i)aticns etmulta} misericordiae, prcestabilis sUpSr rhalitia. » 'Hoc adver-

quasi equites sic currunt.

Eqiuis horao, eques dia-

bolus. Quasi aspectusequorum, aspectus impioruro,

sum'eos llocjuitur ptPnitentes, qui habitu poeniten^ tiam pollicentur, etcor^de non e"x'hiberit. Ne desperet peccator raagnitudine vitiorura,

pdr quos diabdlus persequitur justos. Quadrigadia-

benignitas at

bdU quatuor sunt passiones, quas sub nomine pestiiim in capite hujus hbri describit.

miser-icordia

Domini

illi

poUicetur, quia peccantes

non punit statim, sed
T^
«

pcenitentiee dat locUin.
et

sohitusquadr^arumsupercapitaraontium exsrlient, sicut sohitus flammaeignis devorantis sti
'«Sicut

Quis

scit si conver^tatur, et ignoscat,

felin

cluatipost se

benedictionem? Sacrificium
nostr'o. »In

et libafnen

pularh, veliitpopulusfortis.pr-aepar^atus adprcelium.»
Stipula, leves et infructuosi horaines, igne diaboli

uniuscujusquepeccfttum dubie veniam repr^omittit, nenegiigentiorem faciatfpoenitentem, et relinquatpostse benedictionerli.Pr4mo
benedictionern, qute expellit maledictionem, deinde
sacrifrciura et libamcn,

Doraino Deo

cohsumpti.
«

A

facie ejus

cruciabuntur populi, omnes vultus
»

rectigehtur in

ollam.

Cum

pqpuli coeperint

cum

hoc est oper^a bonaquae pla-

ipso
lus
«

inpoenam

tiahi, et eos coeperit

habere diabcascen-

ceant Deo.
«

inpfbpfia potestdte.
Sictit foftes
»

Canite tuba in Sion, sanctiflcatejejunium, vo:

current,quasi
tnfelix

viri bellatores

catecoetum,congr'egate populura

sanctificate Ecolfe-

dentmufiim.
gressus fuer
it,

illa civitas,

hoc

est

anima,
in-

siara,coadunate senes.congregate parvulos etsugentes

qufe a tali hoste capitur. In

qua cum quisque

ubera

»

Iteruin eadein repetit, ut vel doctrinae

super

murum virtutum currens

liben-

frequentis auditu convertantur ad

Deum, Congre-

ter insultat; atque
vefrt, si

domuin

conscientise curaintFa-

gatio populi coUectio est in Ecclesia frdelium per

quidboni

in ea invenerit, cuncta deperdat.

Christum

;

a3tatum diversitas discfetio

e^

aierit<N

.

:

103

HAYMONIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMEXT.

BIBL.

.0^

rura. € Egrediatur sponsus de cubili suoet sponsa A votinum, utriusque Testiraenti benedictionem divinitus in Cln isto collatam dicit. de thalamo suo. Intra vestibulum et altnre ploraministri Domini.et dicent. » Spona Et imi>lobuntur arete frumento, ot redundabunt bunt sacerdotes

sus Christusde cubili suo.hoc est de sinu Patris, ad
publicura hunianigeneris egressus.Sponsacaro ejus-

toioularia vino et oleo.

» id

est in Christo, vel in

principio regni spiritualis, areje Ecclesiae a credentibus populis repletae, sive corda

dem Chri^ti ex utero

Mariiv virginis velut de thalamo

electorum variis

suo prodiens. Sponsus sermo divinus, sponsaanima
lidehs. Sacerdotes ministri

virtutibus por

imbrem

gratio} Spiritus sancti redun-

Domini,
t

apostoli sunt,

dantia.

pro delictis populi intervenientos.

Parce, Domine,

parce populo tuo, et ne des hcereditatem tuam in

Et roddam vobis annos quos comedit locusta, et bruchMs. et rubigo, et eruca.Fortitudo mea magna,
fl

opprobrium, ut dominentur
ut mitteret qui

eis naiiones.

»>

Hocest:

quam

eam

hberaret, et misit et pepercit

Quatuor hce pestes quatuor perturbationos, per quas diabolus humanum genusderaisi in vos.
»

populo suo
largitus est

;

id est, in

adventu Christi.remissionem
eis na:

vorat, significant, hoc est

:

cupiditatem etmetum,

peccatorum, ut non dominentur
m

hetitiam atque tristitiam.
((

tiones, id est daemones.

Ubi est Deus eorum
quia ubicunquezelus

?

Zelatus est
»

Quare dicunt in populis Dominus terram o
Zelare ideo dicitur,
est.

Et comedetis vescentes,et saturabimini, et lau-

dabitis

nomen
»

suara, et pepercit populo suo.
est.

rairabilia.

amoris indicium

Re[)ro-

naliter,

Doraini Deivestri, qui fecit vobiscum Oranes enira qui leguntScripturascarsicut Judaei, et ad intoUigentiam non perveisti

sponsioDomini.

pollicitatio ejus

per libroslegis

niunt spiritualem,

sunt vescentes, et

phetarum.
vos
ultra

«

Ecce ego

raittara vobis fruraentura, et

ad saturitatem porvenientes.

nunquam Et laudabitis nomen
«

vinura, et oleura

et replebiraini in eis, in gontibus.
»

etnon dabo

Domini Dei vestri,hocest:

si

raisericordiara Dei per

opprobrium

Frumentum,
oleum, chabenedi-

intelligentiam spiiitualem fueritis consecuti.

Et

Christus, qui in Zacharia

frumentura dicitur elec;

non confundetur popuius meus
dio videntiura
vester, et

in sempiternura, et

torura; vinura.gratia Spiritus sancti

scietis,quia in raedio Israel ego sura,» id est in rae-

rismata, quie a Christo per

donum

Spiritus sancti
:

Deum

ex

fide.

in corda eloctorum dilfunduntur, hoc est

non

est amplius, et
»

ctione raea veterem maledictionem abstergam.

pulus raeus in aeternum.
pra^ter Christum.
«

»Etego Dorainus Deus non confundetur poEgo sum Cliristus, et

Et eura qui ab aquilone est, procul abjiciam a vobis, et expellam eum in terram inviam et deser((

ego Dominus vester, idera ipse Christus, et amplius

tam.

Aquilonem diabolum dicit: terram inviametC super omnem carnem, de.sertam. reprobos omnes in quibus regnat appel»
filice

Et

erit post haec, et

effundam spiritum

meum
et ju-

et prophetabuntfilii vestri et

vestrae.

Senes vestri somnia somniabunt,
»

lat.

t

Faciera ejus contra niare orientale, et extre»

miTra ejus ad raare novissimum.

Diabolus non ha-

venes visiones videbunt.
nes. apostolos appellat.
((

Senes, prophetas, juve-

bens faciera ad solera

justitice,sed

quocunque re-

Sed

et

super servos meos et ancillas raeas in

spexerit,seraperraare istius StecuIirespicit.Orientale

diebus

illis

effundam spiritura meum.

>)

autem
ligitur.

Hoc secun-

et novissimura. principiuraruincC ejus intel€

Et ascendet fetor ejus, et ascendet pu»

dum
est

historiam manifestissirae dictum et impletum

tredo ejus, quia superbe egit.

Cura idera diabolus

Servos nieos, viros spirituales atque doctores
vero,
ecclesias,

jugulatusin fine mundi fuerit tunc fetor ejus, hoc
est qualis

ancillas
dicit

vol

animas credentium
etinterra,sanguinem,

sit,

oranibus apparebit.
«

Et dabo prodigia in

coelo

Xoli timere,terra, exsultaet l^etare.quia magni-

et ignera, et

vaporem fumi.
;

»

Prodigia inccelo.hoc
est
in

ficavit

Dominus ut

faceret

:

nolite timere animalia

est in sanctis

et in terra,

hoc

peccatoribus
nisi

regionis,quia germinaverunt speciosa deserti.
est cogitationem

t-. signa et perditionem peccatorum, quae in adventu suam, quam pro salute Spiritussancti patefactae sunt? In sanguineinterfegeneris disposuit, utde eorum substantia FiliusDei carnem a.ssumeret. Eam quam supra dixenat male- ctio animarum; in igne calorem corporis, sive ira-

Hoc humani
»

se

Dominus daro

pollicetur.

Et quid prodigia,

dictam, nunc dicit benedictione Dei restaurari. Ani-

cundiam

cordis; in vapore fumi,cogitationesnoxice,

malia regionis, gentes quibus verbavirtutem, id est Christus, per Virginera germinavit. « Quia lignum
attulit

quae in corde hominum aestuant, significantur. Secundum historiam et prophetiara, in terapore passionis Christi
« Sol

tern

fructum suum, ficus et vinoa dederuntvirtusuam. Et filii Sion.exsultate et Icetaminiin Do-

omnia haeccompleta

sunt.

convertetur in tenebras, et luna in sangui-

rnino
et

Deo

vestro. qui dedit vobis doctorera justitiae,

descenderefacietadvos irabrem raatutinum.w LiChristus. ficusvero in persona accipitur Spi:

nem, antequara veniat dies Domini magnus et horribilis. »Hocest: splendor quorumdamfideliura,uItima tribulatione deficiens obscurabitur,
sia
e

gnum,
filii

et Eccle-

ritus sancti

vinea idem Christus in plebe fidelium

;

martyrum sanguine
Et
erit,

cruentabitur.

Sion,

filii

dicuntur Ecclcsiae in speculatione
:

fi-

dei constituti
suae a

doctor

justitise,
;

Christus,

Ecclesiae
et se-

omnis quicunque invocaverit nomenDomini salvus erit » Invocare et dicere Dorainum,non

Deo Patre

electus

imbrem matutinura

tantum voce, sed opere coraprobandum

est et effe-

105
ctu.

ENARRATIO IX JOEL PROPHETAM.
«Quia
in

106

monte Sion et in Iliprusalem erit sal- Apossidebitis, in contrarios vobis suscitabo, et filios vatio, .sicutdixit Dominus, et in residuis quos Doac filias, hoc est discipulos vestros per EcciesicO Montem Sion et Ilieru^^ale.m, ])ra3dicatores in eorum suljjectionem reducam. « Et minus vocaverit. Ecclesiam intelligimus, in qua ei'it salvatio, sicut venundabunt eos Sabajis genti ionginquap, quia Dodixit. minus iocutus est. » Saba interpretatur conversio,
«>

CAPDT
(V

Juda vero
III.

ronfessio. Saba^i ideo

gens longinqua

di-

citur, quiasancti qui ha^reticis

dominantur, in

aiter-

Quia ecce

in

diebus

illis

et in

tempore

illo
»

cum
qua?
cas-

num
fl

vivent.

convertcro captivitatem Juda et Hierusalem,

Clnmate hoc

in gentibus, sanctificate

bellum,

antea non erat. Primi sunt sancti apostoli, vel
teri

suscitaterobustos. »

vosprincipes.id est doctores,
sunt, quia veniet dies
viri bellato-

ex circumcisione credentes, residui vero, ex

clamate, qui vobis subjecti
judicii. «

gentibus venientes.
«

Accedant

ct

ascendant omnes

Congregabo omnes gentes,

et

deducam eas

in

res.

valle Josaphat, et disceptabo

cum

eis ibi. »

Josaphat

interpretatur Doininijudicium. IIoc ergo est quod
dicit
:

Quando misertusfuero eorum

qui per confes-

g

» Accedant pedites, ascendant equites. Equi enim homines impii, equites vero diabolus vel daemones. Ili enim dicuntur viri belhitores, quihumanum genus solent per vitia dehellare.

sionem nominis mei censentur, tunc omnes adversarios meos deducam in vallem judicii. Omnesgentes,
aut omnes designat nationes inciedulas, aut omnes

«

Conciditearatra ve.strain gladios, etligones vein lanceas,

stros

infirmus

dicat,

Quia

fortis

ego

daemones dicit. « Super populo meo et hsereditate
Israel,

mea

quod disperserunt
diviserunt.
»

in nationibus,
est,

meam

Hoc

et terram non eos opprimam in

sum. » Amovete (inquit Dominus), o vos dasmones, universam pacem in seditionem, etinbellum cuncti consurgite. « Infirmus dicat quia fortis ego sum. »
Dicere in Scripturis, facto opere

die judicii, aut auctoritatem potentice meie sentiant,

Et cum omnia mala ha^c
ad

feceritis, et

sed ratione justitia}, aut etiam sua conlessione dignos se suppliciis esse cognoscant. «Etsuper populum meum miseruntsortem. » Hoc

pugnandum contra

electos

consummare est. omni virtute meos veneritis, tunc

in die judicii
((

omnem

virtutem vestram prosternam.
;

Erumpite

et venite,

est,quodcertatim in singulis regnarevoluerunt.

«

Et

congregamini. Ibi
stos tuos.»

omnes gentes de circuitu occumbere faciet Dominus robu-

posuerunt puerum

in pi'ostibuIo.et
»

puellam vendideloio queritur de

Hoc

declarat quod

cum diesDomini ad-

runt pro vino ut biberent.

Hoc

veniat, et fmis mundi appropinquet, Satan

omnem

sortibus eorum, quod etiam robustissimum sexum,

virtutem

suam Antichristitemporibuseffundat etad

setatem quae poterat ad virtutescrescere, suis injustitiis

tentandas et subvertendas animas vehementius pugnet.
«

effeminaverunt, et animaquaeeratfortissima,

libidini et voluptatibus
«

subjugata

est.

Consurgant
»

et ascendant

gcntesinvallem Josa-

Verum

quid mihi et vobis, Tyrus et Sidon, et

phat.
in

? nunquid ultionem Tyrus tribulatio sive angustia, Sidon vero venatio, hoc est daemones Palaestini, ca-

omnes terminos Pal^cstinorum
?
»

autem non judicantur in montibus,non campestribus, sed in profundum et deorsum, ut
Isti
sit. «

redditis mihi

statim judicii locus ipsepro pcena

Quia
»

ibi se-

:

debo ut judicem omnes
« Mittite falces,

gentes in circuitu.

Sedere

dentes potione. Quoe omnia de hsereticis recte sentienda sunt. per quos diabolus
clesia separavit,

Dei esthabitumet potestatem judicandi ostendere.

populum Dei de Ecatque per eloquentiam suam quasi

aurum

argentum, simplices quosque de Ecclesia cducentes, filiis Groccorum, hoc est gentilium, sub
et

peccato venundant.
rae, cito velociter

«

Et

si

ulciscimini

vos conti'a

j)

quoniam matui^avit messis.»Hoc loquitur ad angelos messores enim angeli sunt, messisvero populisunt. Quodammodo angeli desua sublimitate descendunt, quando suscipiunt officia tortorum. « Venite et descendite, quia plenum est
:

reddam vicissitudinemvobissuper caputvestrum. Argentum enim meumetaurum tulistis,

torcular

:

exuberant torcularia,quiamuItipIicata est
» Jam redundat mundus vel torcular jam ultra capere non potestmalitiam

malitia eorum.
iniquitatibus,

et desiderabilia

mea

et

pulcherrima mea

in-

tulistis in

delubra vestra.
filiis

etfilios

Juda

et filios

Hie-

humani
«

generis.
in valle concisionis,
valle concisionis.
vel
»

rusalem vcndiderunt

Gra^ciae.utlongefaceretis
«

eos de fmibus suis, » id est sub peccato,
eos facerent ab Ecclesia^ fide.
« »

ut longe

est dies

Popuh, populi Domini in
ne

quiajuxta

Nequaquam

illos de loco in quo vendidiconvertam retributionem vestram in caputvestrum.» Suscitabo quasi jacentes, qui de fun-

Ecce egosuscitabo

dubiam sententiam facerevideretur, sed concisionem posuitjCui remanere nihil
dixit judicium,

stiseos, et

possit.
«

Sol et luna obtenebrati sunt, et stellae retraxe»

damento

Ecclesise evulsi sunt, in pristinum

statum

runt splendorem suum,

Sol,

Christus

;

luna, Ec-

fideirestaurabo, atque in

caput vestrum, hoc est

clesia. Stellse vero Christi retraxerunt splendorem

haereticorum qui

eos

seduxistis,

ultionem restivestras in

suum
«

his qui cruciabuntur.

tuam.
«

tur, qui in poena erunt,
filios

Neque enim merebunlumen justitiae videre.

Et vendam

vestros et
»

filias

ma-

nibus fihorum Juda,

id

est

eos quos de Ecclesia

Et Dominus de Sion rugiet, et de Hierusalem dabit vocem suam, et movebuntur ccelum et terra, »

Patrol. CXVII.

4

:

iOr

HAYMONIS HALRERSTAT.
sanctorum, sive
ile

EPISC. OPP.

PARS

I.

-

COMMENT.

BIBL.

108

id est de Ecclesia
ccelesti.

Hierusalem

A

/Egyptusin desolatione
porditionis, pro eo

Quia enim rugitu leonis aninialia cuncta terrentur.iic et vocem ejus omncs pavohunt Et
..

tum
sua

Juda, et
»

erit, etldumaia indeserquod inique egerint in fiiios eiruderint sanguinem innocentem in terra

Dominusspes populi sui. et fortitudo tiliorum Israel. Etscietis quia ego Donnnus Deus vester, hoc est

/Egyptus into pretatur tciiebra\ hoc est
et

dee-

mones velpeccata. IdumteA sanguhiea,
id

sive terrena,

credentium
rusalem
«

et tlde

Deum

videntium.

Hahitans in
ipse Filius.

estonmia terrena ad voluptatem carnis

san-

Sion in monte sancto meo.

»Mons sanctus aut Hieaut certe

guinis portinentia, qufe in die judicii desolabuntur,

ccelestis intelligitur,

eo quod per inllnitam malitiam
gi(e jn

suam

lilios

Eccle-

Et erit Hierusalem sancta, et aheni ncntransibunt

hoc Steculo deceperunt.

eam amplius. • Sive Hieru^aU-m civlestis. sive Ecclesia. jam in ea non habent amphus potestatem.
per
Ipsi

«

Et Juda?a in eeternum habitabitur, et Hierusalera

enim inteUiguntur aheni.

t Eterit in die ilhi,stil)abunt raontesdulcedinera,
et collesfluent lacte, et per

generationem etgenerationem. Et mundabo sanguinem eorum, quem nonmundaveram, etDominui
in

omnes

rivos

Juda ibunt

commorabiturinSion.

»

Juda^a, hoc est doraus con-

perpetuum. Sed quia non dulcedinem vero eloquia Scriptura-B ^st innoxiain hac vita,sed aliquantis, licet levibus, sanctosappellat, peccatis contaminata est, ego cuncta niundabo per rura, rivoscorda electorura. Aqua vero gratiam sifessionis, habitabitur in

aquce.» Montes et coUes pro diversitato mej'itorum

gnificat Spiritus sancd.

^

Et ions de

domo Domini
:

multitudinem misericoidiai
virtutil us

niea}, quae

ipsi propriis

egredietur. et irrigabittorrentem spinarum.» Fons,
divinitasFiiiiDei patens. sive Spiritus sanctus
tor-

rens spinarura, peccata

humani
in

generis, quae per

non mundaverunt Sion interpretatur spein subUme coramorabitur Dominus, hoc estin Ecclesia, in qua et regnat in saecula.
cula.

Ergo

gratiam eorum aduruntur,

futurum purgata.

m AMOS PROPHETAM
4^ps,
raaria
et
qvii

interpretatur bonuf, vatieinavitinSa-

Hierusaiem, tria et quatuor scelera gen-

ff

tium sub totius raundi imagine describens. Hicadventum Christi sub pominica voc« ita prgedicat Egofirmanstonitruum, et cpeam; Spiritum, ct annuntians in honiinii»us Ciiristum. » Reliqua autem quae de Amasia et Hieroboara, sive Israel loquitur,
:

Secundum pro eo immemores rationis non intellexerunt. Tertium quoqueeorum, qui datoc legi non obediunt. Quartum inexpugnabile eorum qui
quia oranes in Adani moriuntur.

quod

insita naturai

lege

in Ghristurano.i crediderunt. Postsceleia

verogen-

tium, septimo

iii

loco

Juda de

praevai-icatione legis,
in Chiisto exer-

et octavo Israelde impietate,

quam

tropologicp ad haereticos referejida sunt-

cuerunt, redarguit.Yel certe tria et quatuor scelera

sunt cogitare, consentire, facere, et non pcenitere

r'APT*T PRTMT'\f v./vrL,i r-n.i.ui^.u-

aut certe cogitare, loqui, agere, et peccatum suuni
defendere.

Verba Amos, qui fuit in pastoralibus de Thecua, quse vidit super Israel in diebus Oziee regis Juda, et
<

Primum peccatum est
:

cogitasse

quod raa-

lum

est,

secundo cogitationibus

acquievisse, tertio

in diebus Hieroboara, fihi Joas

regis

Israel, ante

opere perpetiasse

quartura, post peccatum

suum

duosannos terraemotus.»Amosinterpretatur;)o;/iy/i/5 aiidsui, Ozias vero imperiuui, \eilonitudo lJomim\

poenitentiam nonegisse.Chazael interpretatur faclurg,
«

Dei.

Hieroboam autera indicatw, vel causa popuii, sive divisio populi, iosm JJomini memoria, sive tcmporalitas. Thecuevero, quse interpretatur iu^/a,vat cmia
significat
(i

Et conterara vectem Damasci, et disperdam haidoli,

bitatprem de campo

ettenentem sceptrum de
Syrice in

domo

voluptalis, et transferetur popukis
dicit

prophetarum.

p.Cirenem,
rugiet, et de Hieru-

Et

dixit,

Dominusde Sion

saiiguinem

Dominus. » Damascus interpretatur hibens, vel sanguinem prubans, figura

salem dabit vocem suara. Etluxerunt speciosa pastoruiD,etexbiccatus est vertex Carraeli. » De Hierusalem,
ubi erat

hujus mundi.

templum

et Dei

religio,

unde

Super tribus sceleribus Gazae, etsuperquatuor non convertameum, eo quod
«

Ha^c dicit

Dominus

:

Cbristus ortus velut leo per Evangelicam pricdicationera dedit vocera. Speciosa pastorura, populus

transtulerintcaptivitatemperfectam,utconcluderent

eamin Idumaeam, etmittaraignemm murum Gaz»,
etdevorabita^desejus, etdisperdam habitatorem de
Azoto, et tenentem sceptrum de Ascalone. Et con-

Judseorum, vertex Carmeli, templum seu regnum, vel sacerdotmm Judseorum.

Super tribus sceleribusDaraaaci, et super quatuor non convertara eum, eo quodcontriveritinplaustris ferreis Galaad. Et mit.

Haec dicitDominus

.

vertam manura meara super Accaron,
reliqui Phiiistinorum, dicit

?t

peribunt

interpretatur fortitudo

Dominus Deus. » Gaza ejus. « Haic dicit Dominus
:

tam igneraindoiuo Chazael, et devorabit
Benadab.
»

Dominus

Tria et quatuor sceleia gentium, quse

seri«»repii«u^t, \kdiC sunt:

Prim naii^^ue

scelu^ est,

Super tribus sceWribus Tyri et super quatuor non convertam eum, eo quod concluserint captivitatem perfec;!ara in Iduma?a, et nonsint i^ecordati fogderis

:

109
fratrurn. »

ENARRATIO IX AMOS PROPHETAM.
Tyrus interpretatur
trl.hulatio sive coa?2-

IjO

A est

Christi electos, sive sensus spirituales jndivinis

gustans. Significat perversae doctrinse haereticorura

libris

per carnalem intoUectum comminuunt, atque

dogmata, quae capere nititur veritatem, et concludere
«

in favillam redignnt.
«

eam

in terrenis sensibus.

Haec dicit

Dominus

:

Super tribus sceleribus

Et mittam ignem in murum Tyri, et devorabit aedes ejus. » Ignem haereticorum impietatem significare videtur, quse eorum significat congregationes, velutraurum sive ledes. id est conscientias eorura

Juda, et superquatuor non convertam eum,eoquod abjererint legem Domini, et mandata ejus non custo-

devorat.Potest et futuram significare damnationem.
a

Deceperunt enim eos idola sua, postquam abierunt patres eorum. Et mittam ignem in.ludam et devorabit aedes Hierusalem. «Quod de Juda dicidierint.
tur, refertur

Hsec dicit
et

Dominus

:

Super tribus sceleribus

super quatuor non convertam eum, eo Edom, quod persecutus sit in gladio fratrem suum, et vioaverit misericoidiamejus,et tenuerit ultrafurorera

ad Ecclesiam, qu«e est vera confessio. Et in eoarguiturquod legem Domini contempserit,
et ejus

suum, et indignationera suara servaverit usque in finera. » Edora, qui interpretatur sangiiinexis sive
/erre/tz<5,significat

mandata non fecerit. dicit Dominus « Ha^c Super tribus sceleribus Israel, et super quatuor non convertam eum, oe quod vendiderit pro argento justum, et pauperera
:

persequentes
merabris suis.
«

tratrera

populum Judaeorum ethaereticos suum, hoc est Christura in
et devorabit

pro calceamentis
^'

terrse capita

qui conterunt super pulverem pauperura, et viara humilium decli;

nant. »
aedes,

Hoc de

Chiisto,

quem

Judaei vendiderunt

Mittara
»

Bosra?.

ignem in Theman, Mittet Dominus ignera

argento, recte intelligendum
Judaei et haeretici super

est.

Capita pauperura

in

Theraan, hoc est
ser.su litterae

in deserta siccaque Judaea, ut

omni

pulverem terrae convertunt quia sensus humiliura fideUura interreno intellectu

concidente, superaidificetur Ecclesia Christi Domini

fundamentis.
«

Haec dicitDorainus

:

Super tribusscelei^ibus

filio-

comminuunt, et viam hurailiuraiilam, quara dixit « Ego suni via et veritas et vita, » declinant, quia per eara ambulare contemnunt. « Et filius ac pater
ejusieruntad puellam,ut violarent nomen sanctum meura. » Pater, populus Judaeorum; filius vero populus est
Christianus. Ille autem cum patre ad puellam ingreditur^qui veniens ad Ecclesiam,]egera cum Evangelio servare vult, ac per hoc committit

rura Araraon, et super quatuor non convertam eum,

eo quod dissecueritpraegnantes Galaad, ad dilatan-

dum

(erminuni suum.Et succendamigncminmurura
et devorabit a'des ejus in ululatu in die belli,

Rabah,

et in turbine in die coramotionis.

Et

ibit

Melchom

in

stuprum, et violatnomen Dei. Et super vestimentis pignoratis accubuerunt Gahuid naraque acervus testimoniimteiyTe- Q « juxta omne altaro, et vinum bibebant damnatorum tatur. Et quia cuncta simul congregatio Ecclesiae
minus.
»

captivitatem, ipse etprincipes ejus simul, dicit Do-

per confessionera servit testimonio veritatis,non in-

in dorao Dei sui. »

Tantusenim apud sacerdotes Ju-

congrue per Galaad Ecclesiaexprimitur, quae opere cunctorum fideliura de Deo quae sunt vera testantur. Praegnantes autera vocanturanima3 quae intellectum

daeorura erat contemptus in

Deum.

ut vestimenta

Verbi ex divino amore concipiunt,
terapus veniant, conceptam

si

ad perfectuni
operis

sua, in quibus dormierant, vel in quibusfornicabantur,juxta altare funibus terr» tenderent et facerent velamina, post quae fornicantes in tempio nullus

intelligentiam

posset aspicere.
exterrainavi Amorrhsum a facie cujus altitudo cedrorum, altitudo ejus, et fortis ipse quasi quercus, et contrivi fructum
«

ostensione pariturae. Secueruntergopraegnantes Galaad haeretici ad dilatandura terrainum suum, quia
nirairura

Ego autera

eorura,

mentes fidelium,qua2 jam aliquid de
sibi

veri-

ejus

tatis intellectu percipiunt, perversa

praedicatione

perimunt, et scientiae

nomen

extendunt,

dum

parvuiorum corda jam de Verbi conceptione gravida, erroris gladio scindunt, et quasi doctrina}

desuper, et radices ejus subter. Ego sum qui ascendere vos feci de terra .Egypti, et eduxi vos in desertoquadragintaannis,utpossideretisterramAmoretsuscitavi de filiis vestris inprophetas et de juvenibus vestris Nazarenos. Nunquid non ifa est filii Israel, dicit Dominus ? Et propinabatis Nazarseis vinum, et prophetis mandabatis dicentes Ne pro:

sibi.^. rhaei,

opinionem faciunt

CAPUT
((

II.

Super tribus sceleribus Moab, et super quatuor non convertam eum,eo quod incenderit ossa regis Idumaeae usque ad cineres, et mittara ignera in Moab, et devorabitsedes Carioth,
Haec dicit Dorainus
:

phetetis.»Hocsecundum historiara tempore illo impletura est, quando extirpatis septem gentibus de
terra Chananaeorum,populus Judaeorura sedibus potiti sunf.
« Ecce ego stridebo super vos, sicut stridet plaustrum onustum feno. » Quia enim fenura est vita carnalium.sicut scriptum est « Omnis caro fenum » in eo quod Dominus viam carnalium tolerat, more
:

morietur in sonitu Moab in clangore tubae, et disperdam judicem de medio ejus, et omnes prinet

cipes

ejus interficiara cura eo,

dicit

Dominus

»

Moab, qui
villa

intei-prelatur ex patrc, hoc est, diabolo,

Carioih vel Cariathiajim, \ertitur in lingua nostra,

plaustri fenura se portare testatur. Cui sub feni

sylvarum, quia Judiei vel

haeretici.

quorum

onerestridere,estpondera et iniquitates peccantiura
conqueri.

figuram Moab istegestavit, ossa regis Idumaeae,hoc

111

HAYMONIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

-

COMMEXT.

BIBL.

12

c Et peribit fu;:ra a veloce. et fortis non obtinebit ASamaria?. et videteinsanias multas in medio ejus.et calumniam patientes in jienotralibus ejus,et nescievirtutem suam, et ivbustus non salvabit ani<nain suam, et tenens arcum non stabit, et velox pedibus runt facere rectum, dicit Dominus Deus, thesauri-

nudus fugiet in die illa, dicit Dominus. » lloc secundum historiae lidem tunc imj>letuni est. quando ob merituni peccatorum Assyriis vel cateris gentibus in ditortes

non salvabitur, et ascensor equi non raam suam, et robustus corde inter

salvabit ani-

zantes iniquitatem et rapinas

in

a^dibus suis.

*

Azotus inteipretatur

/<7;j?"5,populum

gentium exhorut

tatur ut congregetur super

populum Judteorum,

videat mala quie ipse fecit, ut ipse i^opukis Juda:o-

rum

justas querin:onias adversus

Deum

se habere

reptionem sunt

traditi.

Generaliter vero super

om-

nes delinquentes hoc quod minatur, in die judicii

venturum

est.

CAPUT
vos,filii

III.

Audite verbum quod locutus est Dominus super IsraeLsuper omni cognatione, quam eduxit de terra .£gypti. dicens, tantummodo vos coonovi ex omnibus cognationibus terra?, idcirco visitabo g

non putet, pro eo quod illos tradidit in direptionem. Calumniam quoque patiuntur in penetralibus ejus, siveopprimuntur siniplicesquique credentium, dum nomine veritatis hi^retici volunt mendacium, et omnino rectum facere nesciunt, quia perdiderunt tramitem veritatis, nec credent in eum qui dicit Ego sum veritas. »
:

ft

u

Propterea hfec

dicit

DominusDeus
»

:

Tribulabi-

super vos oranes iniquitates vestras. » Hoc non solum de Judieis, sed de omnibus electis, quos Deus omnipotens, velut pater filios, in hac vita fhigeHat,

tur etcircuietur terra, et detrahetur ex se fortitudo

tua

et diiipientur asdes tuae.

Ha?retici

quoqueter-

rena snpientes. aut tribuhibuntur in die judicii, et

sentiendum

est.

« Xunquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit illis ? » Isti igitur duo qui sibi consentiunt, et

omnis eorum fortitudo tenuabitur.etdiripienturquae habuerant de rapinis, ut liberentur popuU quos deceperant. Aut certe per viros ecclesiasticos quotidie

in via Christi pariter

ambuUint, uterque popukis,

tribuhibunturtestimuniis Scripturarum, et detralietur ex eis fortitudosyUogismorum et verborum acutorum,quibussuum dogma firmaverant.ut qui rapti

hoc

est,

ex circum<;isione et pricputio intelligendi

sunt.

Nunquid rugiet leo in saltu nisi habuerit pra?dam ^ Nunquid dabit catulus leonis vocem de cubili
suo, nisi ifliquid comprehenderit
?

fuerant de Ecclesia, ad Ecclesiam revertantur.
«

Hoec dicit

»

Leo, diabolus

;

ore leonis duo crura,

Dominus,quomodo si eruat pastorde aut^extremum auriculie, sic
Samaria
in pLaga
»

catulus leonis, multitudo

capientes praedara,

immundoruni spirituum animas videhcet reproboium.

eruenturfilii Israel qui habitantin
^

quae unitatem fidei per discordiam aniittunt, ac se-

'

cum eas in barathrum damnationis trahunt. c Nunquid cadet avis in laqueura terrae absque
aucupe nunquid aufertur laqueus de terra antequam quid ceperit ? o Laqueus terra; seu aucupis,
?

Hocsecundum historiam in Judieis temporibus vastationis eorum impletum fuisse non dubium est secundura vero trolectuU, et in

Damasci grabato.

pologiam,
ponit,

de vocatione gentiura sentiendum

est,

quas« pastor bonus;qui animam suam pro ovibussuis
»

de ore leonis dioc est diaboU) eruit
:

:

in

diabolus inteUigendus

est,

qui in terrenis actibus

crura, doctores
tores significat.
«

in

extremum vero

auriculae, audi-

seu per discordiam unitatis, electos velutaves capit. c Si clanget tuba in civitate. et populus non expavescet
?

Audite

et

contestamini in dorao Jacob, dicitDo-

Si eritn.ahim in civitatc. qiiod

Dominus

niinusexercituum, quia in die
prffivaricationes Israel super
altaria Bethel, et

cum

visitare co^pero

non fecit? » Quidquid enim tuba corarainans malura autem quod Dorainus facit in civitate, non contrarium est virtuti, afflictionera
in Scripturis sanctis,
:

cadent in terrara.

eum, visitabo et super amputabuntur cornuaaltaris, et ot percutiam domum hiemalem
peribunt

autem et cruciatus hominum significat. € Quia non faciet Domiiius Deus verbum,nisi revelaverit secretum suum,ad servos suos prophetas» Non quod omnia revelet Deus prophetis,qusein coeloD facturus est, vel ante jam fecit, sed ea tantum quae
facturus
«

cum domo

a?stiva, et

domus

eburneae, et

dissipabuntur aedes multa;, dicit Dorainns.» Secun-

dum

historiam in Judaeis impletura esse credimus,
haereticis

secundum anagogen vero de
est, qui
fidei,

sentiendum

praetermisso aUari Domini. quod est unitas
sibi,

sit in terris

revelavit.

plurima aUaria

non Deo construunt. Doet haereticos

Leo rugiet, quis non timebit ? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit ? » Scio quemdam in suis scriptum commentariis reliquisse, leonem rugientem diabolum inteUigendura,et rugientera his qui perituri sunt Deum autem qui loquitur perprophetas. referendura esse ad Deura salvatorera, ut quoraodo ilU in raalam partera audiunt leonis rugitum,
« et

rnura vero hieraalera aut aestivam. atque Israel et

Judam, aut certe populum Judaeorura
pra:figurat.

CAPUT
((

IV.
estis in

Audite verbum hoc vacc£e pingues, quce
facitis

monte Samariac, quae calumniam
Afferte, et

egenis, et
:

capiuntur in rnortem,

sic

sancti in

bonam
aedibus

confringitis pauperes, quae dicitis dominis vestris

partera Deura prsecipientem audiant et salventur.

bibemus.

Jui^avit

Dominus Deusinsancto

Auditum

facite in sedibus Azoti,
:

et

in

suo. quia ecce dies venient super vos, et levabun^

terrseiEgjpti, etdicite

Congregamini super montes

vos in contis, et reUquias vestras in olUs ferventi

113
bus.
»

EXARRATIO IX AMOS PROPHETAM.

14

divites hujus
ria, quae

Vaccas pingues, principes Judscorum siveAeruca, et non redistis ad me, dicit Dominus. » Hamundi dicit. Spiritualiter vero Sama- bent haeretici hortos et vineas, vel oliveta seu ficeinterpretatur cuslodia, superbiam signifi-

cat haereticorum, qui se custodes prjeceptorum Dei

esse mentiuntur.

Quod vero

contis, historialiter

Levabunt vos in principibus Judaeorum accidit.
ait,
«

hoc est falsas virtutes, quas tamen eruca vel pestes diaboli absque dubio abrodunt atque consumunt.
ta,
caetercTc

«

Misiinvos mortem

in terra

^gypti, percussi in

Tropice vero, hcereticos conjunctos
cis

viris ecclesiasti-

gladio juvenes vestros,usque adcaptivitatcm equo-

per divinas sententias figurat, aut certe futuram
insinuat.
exibitis. alteia

damnationem
«

Et per aperturas
historiam

contra alteram,

rum vestrorum, et ascendere feci putredinem castrorum vestrorum in nares vestras, et non redistis ad me, dicit Dominus. » Mittit ergo Dominus
mortem
in

et projicieuiini in

Armon,

dum

in

Dominus. » SecunJuda^is tunc adimpletum est,
dicit

Jacob ut mortificeinus

membra

nostra

super terram. Equos quoque tradidit in captivita-

quando
atque

in captivitatem divisi abducti sunt

Spiri-

tem, ne in praecipitia labantur inferni, ut sua peccata cognoscant, et putere sentiant
desistant.

tualiter voro, htcretici
in varias sectas

ab unitate

fidei

recedentes,
su-

atque peccare

adversum

se divisi, per

perbiam
c(

in

perditionem projecti.

B
:

«

Subvertivos sicut subvertit Dominus
et facti estis

Sodomam
»>

Yenite ad Bethel, et impie agite ad Galgalam,
et
offerte

etGomorrham,

quasi torris raptus de
qui habent opera

et multiplicate pra^varicationem

mane

incendio, et non redistis ad me, dicit Dominus.
Igitur Israel et cuncti
liaeretici,

victimas vestras, tribus diebus decimas vestras, et
sacrificate

de fermentato laudem, et vocate volun-

Sodomae
«

et

Gomorrhae,subvertuntur, et quasi torris
tibi. Israel.

tarias oblationes, et annuntiate. Sic
filii

enim

voluistis,

raptus de incendio liberantur per gratiam Dei.

Israel, dicit

Dominus.

»

Secundum historiam

Quapropter hacc faciam
tui Israel,

ironice loquens contra Judacos, ne ipsi scelera per-

autem

h;cc feccro tibi, praeparare in

Postquam occursum Do-

petrent,

sed

secundum eorum praevaricationem
vero

mini Dei
et creans

quia ecce ego formans raontes,
et

peccatis peccata cumulent, pro quibus atrocius pu-

ventum,

annuntians homini eloquium

niantur. Haeretici

ad Bethel, hoc est ad do-

suum, faciens matutinam nebulam,et gradiens super

mum
quod
cant,

Dei venientes
soli

impie agunt,

dum

sacrificium

Deo debetur, diabolo immolant, atque

caeteros

dum

ad impietatem suam annuntiando provode fermento falsorum dogmatum favores
quterunt.
et

_

hominem « Unde

'

ego dedi vobis stuporem dentium in
et

cunctis urbibus vestris,

indigentiam

panum

in

omnibus locis vestris, et non estis reversi ad me, dicit Dominus » Si quis enim comederit uvam acerbam, quod significat iniquitatem. stupebunt dentes ejus, ut non bene Scripturarum sanctarum testimoniis abutatur, comedens eam immaturam et absque dulcedine. « Ego quoque prohibui a vobis imbrem, cum adcerte Evangelicam praedicationem, quae ab infidelihuc tres menses superessent usque ad messem, et bus dum non creditur, minime videtur. plui super civitatem unam,et super civitatem alteCAPUT V. ram non plui Pars una compluta est, et pars supra quam non piui, aruit. Et venerunt dua} et tres « Audite verbum istud. quod ego levo super vos civitates ad civitatem unam ut biberent aquam, etDplanctum domus Israei cecidit.non adjiciet ut renon sunt satiatae, et non redistis ad me, dicit Domi- surgat. Virgo Israel projecta est in terram suam, nus. Prohibetquoque Uominus a JudaDis etabhic- non est qui suscitet eam. » Quantum ad ordinem reticis pluvias spirituales, et omnem rorem divinae litterae pettinet, decem tribus quaj appellabantur scientiae, et cognitionem sanctae Trinitatis. Pluit Israel, ductae in captivitatem, nequaquam ad terram
:
:

Dominus exercituum nomen ejus. » Postquam autem (aitj fecero tibi quae me facturum esse contestor, praeparare ad invocandum Dominum Deum tuum, seu praeparare in occursum Dei tui. Spiritum vero quem hocinloco dicit, non Spiritum sanctum, ut hacretici suspicantur, sed ventum intelliginms seu spiritum hominis. Postquam Christus fueiit nuntiatus, tunc nobis lumen veritatis aperitur, non tamen ad perfectum, quia nunc ex parte videmus, et ex parte cognoscimus. Montes vero sive excelsa terrae apostolos dicit, vel omnes viros spirituales, sub quibus Dominus graditur. Matutinam vero nebulam, aut incarnationem suam dicit, aut
excelsa terrae,

>)

autem Dominus super civitatem unam verae confessionis Ecclesiam, et super alteram non piuit, qufe est
in haereticorum conciliabulis. Duae ettres civitates

suam postea sunt reversae. ipsos Judaeos, quam etiam
Eccle.sia3 redarguit,

Figuraliter vero

tam

quosdam peccatores

qui post perpetratam malitiam

ad unam pergunt civitatem, in qua aquae suntabundanter spei, fidei et charitatis: sed ideo non satiantur, quia ad divinam gratiam requirendam non
voluntate, sed necessitate veniunt.
«

ad poenitentiam redire nolur.t. Urbsde quaegredie« Quia haic dicit Dominu;. bantur mille,relinquentur in ea centum ct de qua
:

:

egrediebantur centum,

relinquentur in ea

decem
:

in

Percussi vos in vento urente, et in aurugine
et

domo

Israel. »

Hoc
eis.

est

quod

ait Isaias

Si fuerit

multitudinem hortorum vestrorum

vinearum

ve-

numerusfiliorum
convertentur ex

Israel sicut arena maris, rcliquiae

strarum. Oliveta vestra et ficeta vestra comedet

»

445
1

HAYMONIS HALBERSTAT.
Quia
haec dicit

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMEXT.
et diligite

BIBL.

116

Dominus domuilsrael

:

Qua^rito A^-tis. Odite

Ine, et vivetis, et nolite (^uierere

Bethel, et in Gal^ila nolite intrare, et in Bersabee non transibitis, (}uiaGalga!a c;iptivadLicetur,et Rethel inutilis erit.
^

Nolite quaerere (inquit) Bethel. in qua erat vituliis
iiureus.et inOalgalaidolohitriiB deditanolite intrare,
et in

bonum, et constituite in porta judicium, si forte misereatur Dominus Deus e.xercituum reliquiis Joseph. » Si enim qucesieritis bonum, statim repellitis malum. Bonum vero ipse Dominus est Judicium veroin porta constituere est
iniquitate repulsa veritatem recipere. Yel certe in
portis judicium constituereestpra^sulesecclesiaium

malum,

Bersabee, hoc est ad puteum juramenti non
:

transibitis

libi

si

quando errabat tribus Juda,

intra sanctam Ecclesiam, qucie est porta regni coelo-

idola adorare consueverat.

Qucerite

tur ut ignis

Dominum, et vivite, ne forte comburadomus Joseph. et devorabitur, et non

rum. veradiscretione boni ac mali populum docere. « Propterea hiec dicitDominus Deus exercituum
dominator
.

Inomnibus
et

plateis planctus, et in cun:

tritquiexstinguat.Betheh qui convertitis in absynthium judicium, et justitiam in terra relinquitis.
Iste est ignis, qui succenditur

ctis quae foris

sunt, dicetur, Yae. vae

et

vocabunt
quia

agricolam ad luctum,
plangere, et in

ad planctum eos qui sciunt
viis

non ab

alio aliquo,

omnibus

erit planctus,

sed ab ipsis peccatoribus, de quoalibi
cit
:

Dominus

di-

pertransibo in mediotui dicit Dominus. «Yastatio-

f

Ambulate

in

lumine ignis
»

vestri, et in

flamraa

B nem

quam
«

succendistis.

Facientem Arcturum
in

et

Orionem,
et

et converten-

tem

mane

tenebras, et diem in noctem

mutan-

tera. qui vocat

aquas

raaris,

effundit eas super

oornm, sed et in cuiictis quje foris erant ventura, prophetavit. Qui enim in Ecclesia fuerint, non audient vae, sed poenarum est ultimum, sed si forte peccaverint, assumetur super eos lamentum. Agricola;, et qui
Judaeorum non solum
in habitationibus

est ejus. « SecunDominus, qui Creator est bmnium, comminatur captivitHtem futuram super Saraariara, et depopulationem super potens regnum affert. Arcturum vero et Orionem, Ecclesiam intel-

faciera terr»,

Dominus nomen

norunt plangere,
cant.
«

ecclesiastici

viri

sunt, qui

ante

dum

historiae veritatem

venturura judiciura peccatores ad poenitentiam voYse desiderantibus diem Domini.
?

Ad

quid

eam

vobis

Dies Domini

ista,

tenebraeet non

lux. « Judaei

lige. sive

omnes

sanctos. In

mane Dominus tenebras

ut haeretici, sive plerique
fidentes.

de Ecclesia, de justitia
est diern judicii, quasi

cum populum gentium de infidelitatis erroread fideilucera perduxit. Diem quoque in noconvertit,

diem Domini, hoc

securi facinorum, desiderare

profitentur

quem

ti-

clem mutavit, quia populura Judaeorura de propria 1*ustitia praesumentem, in caecitate cordis sui dereiquit.

mere debuerant.
«

Quoraodo
ei

si

fugiat

homo

a facie leonis, et oc-

Q

currat

ursus,

et ingrediatiir

domum,

et innita-

Qui subridet vastitatem super robustum, et depopulationera super potentera affert. » Subridenf

tur raanu sua super paiietera, et raordeat eura coluber.
»

Leo, vel iirsus, seu coluber, hocin loco dia-

tem Deura,

irascentera sighificat, quia et nos quan-

bolus intelligendus est

Doraus quoque unicuique
illi

do irasciraur, interdam subridemus. u Odio habuerurit in porta corripientera,
quentera perfecte aborainati sunt.
in
«

delinqueuti propria conscientia est, in qua
et lo-

non

est bene.

Quae est porta,

qua propheta redarguit delinquentes. nisi janua viiiorura. Aut certe ipse pi-opheta stat in porta. in
initiisque virtutura, et odio habetur ab
corripit.

his

quos

pit qui raisit illura.

Qui enira non recipit prophetara, non reciLoquentera vero perfecte, Chri-

stura Dorainura accipi non dubiura est.

Xunquid non tenebrge dies Domirii. et non lux et caligo, et non splendor in ea? Odi et projeci festivitates vestras, et non capiara odorera coetuurii vestroruni quod si obtuleritis raihi holocaustoraata etmunera, non suscipiara, et vota pinguiura vestroruinnon suscipiam. Auferarae tumultura carriiirium tuoruni, et cantica lyrae tuae non audiam, et reveia«
: :

Idcircoproeoquoddiripiebatis pauperera etpraeelectara tollebatis ab eo, doraos

bitur quasi aqua judicium, et justitia quasi torrens

dam

quadro lapide
vineasamantis- D

f Ttis

aedificabitis

etnon habitabitis

in eis

.

siraas plantabitis. et

non

bibetis vinura earura, quia

cognovimultasceleravestra,et fortiapeccatn vestra.»

De Judaeorum victiinis et haereticorum sacrificiis, quae a Deo non approbantur. dicit Xecnon et cantica Levitarura, quibus laudabant Deum, tumultum vocat, sonitumque confusum, sirailiter et
))

absurdura est

Pauperem, Christura intelligi in raerabris hunc haeretici per occultas
:

suis

non

hiereticorum.JudiciuraDeiatque justitiam.quam de

insidias

populo suo judicabit.patebit omnibus.et instar torrentis fortissimi. quidquid arripuerit,secum trahit,
et si obstiterit,
«

depreedari conantur.

a

Hostesjusti accipientes rau-

nus, et pauperes in porta depriraentes. Ideo pru-

dens in terapore
est.
»

illo

tacobit.

quia terapus raalura
intelli-

non Xunquid hostias

patitur.
et sacrificiumobtulistis

mihi in

Hostes

justi,

cranes iniraici Christi
vr-ro ornniura fidei hurailes Ecclesiae

deserto quadraginta annisdomuslsrael? et portastis

guntur. Deteriores

ha?retici corapro-

tabernacula Moloch idolo vestro, etiraaginem ido-

bantur, qui in portis

depri-

mere conantur. « Queerite bonum,
erit

et

non malum, ut

vivatis, et

lorum vestrorura, s dus Dei vestri, quae fecistis vobis. Et misrare vos faciam ti-ans Daraascum, dixit Dominus Deus exercituura nomen ejus, » Populus
Israeliticus idololatrise

DorainusDeus exercituum vobiscum.

sicut dixi-

cultura illecebratus, et hoc

117

ENARRATIO L\ AMOS PROPHETAM.

118

quod Deo offerebant, quia non sponte, sed poenarum Asepeliant mortuos suos. Et ille qui foris est, et dpmetu coacti faciebant, pro non factis reputabaiitur. mum non ingreditur, sed magis mortuos foras ejicit,
Sidus vero stellam
dicit,

quae a Saracenis in(i(]elibus

imperat

ei

qui comburit mortuos, et dissolvit in ci-

olim colebatur.

CkVVT
«

eorum ossa comminuit, ut taceat, et purissimum Doi nomen mortuo ore non maculet, « et
neres, et

Vl.

dicet ei

:

Tace, et non recorderis nominis Domini,

Va: qui opulenti estis in Sion et confiditis in

quia ecce

Dominus mandavit,
in

et percutiet

domum

nionte Samaria3, optimates capita populorum.ingredientes

majorem

ruinis,

et

domum

minort-m in scis-

pompatice

domum

Israel.

»

Opulentos

in

Sion, principes Judreorum dicit, sive haereticorum

magistros, de propi-ia justitia pi-icsumentes. quasi in

sionibus. » Domum magnam, et domum minorem, Judaicum populum significure putant, et Ecclesiam ex gentibus congregatam. Qujc Ecclesia si quando

monte Samariae

fidentes. Hi sunt

enim secundum

peccaverit,

et

percutitur

scissionibus

haeretico-

aliam editioneni, qui spernunt Sion, hoc est Ecclesiam Dei, dicit Dominus.
c

Transite in Chalane, et videte, et

ite

inde in

Eraath

magnam,

et descendite in

Geth

Paliestino>•

rum,
liter

et

ad optima quapque regna horura

Historia-

principes Judceorum, sive Ecclesiae divites inviventes, latiores vias

cropat, qui dissolute

hujus

mundi, per quas infideles ambulant, qui hoc quod Pavid in cultu Dei fe(;it, ipsi ad voluntatem et luxuriam facmnt. Ipsi enim separati sunt in diis
Moloch, hoc est
rura.
«

rum, sicut populus Judaeorum convulsus est in ruinam. « Nunquid currere queunt in petris equi, aut Barari potest in bubalis ? Quoniam convertistis ,in amaritudinem judiciura, et fructum justitiae in absynthium ? » Cum enim .silvestres boves sunt indomiti propter feritatem, et nolunt terram vomere scindere, vos autem superbi atque elati, cum equi et bubali naturam suam mutare non possint, mutastis Dei
«

culturam, ut dulce

amarum

faceretis.

in die judicii,

u societate sancto-

Si latior

estterminus eorum termino vestro,

qui separati estis in diem
stis solio iniquitatis,

malum,

et

appropinqua-

qui dormitis in lectis eburneis,

et lascivitis in stratis vestris, qui comeditis agnuu',

nunquid non in fortitudine nostra assumpsimus nobis cornua? Ecce enim suscitabo super vos, domus Israel (dicit Dominus Dcus exercituum) gentem, et conteretvos ab introitu Emath usque ad torrentem deserti. »
Qui lcctamini
in nihilo, qui dicitis.

de grege, et viluios de medio armenti, qui canitis

ad vocem

psalterii.

Sicut David putaverunt se haopti;

CAPUT
Hajc ostendit mihi
'^

Vlt.
»

bere vasacantici, bibentes in phialis vinum. et

Dominus Deus.

Haec voi
fisi,

mo

unguento

delibuti, et
»

nihil patiebantur

super

pmnium superborum

est,

qui in fortitudine sua

contritione Joseph.
haereticos

Secundum tropologiam contra
dirigitur, qui separati

sermo propheticus

sunt in die malo, hoc est pr<esenti in tempore, sive
in die judicii, a consortio Ecclesiae, qui cantica sua,

hoc

e.st

falsa prccdicamenta Christi praedicationem

Hcs enim exhortatur sermo divinus, ut mente tractent universarum gentium philosophias, et reperiant angustiores terminos eorum sanctarum
opinantur.

temporalem potentiam, quam nonnisi a Deo accepissent, habere ppterant, suae virtuti magis quam Deo ascribunt. a Et ecce fictor locustae in principio germinantium serotini imbris, et ecce serotinus post tonsorera gregis. Et factum est cum consummasset comedere herbam terrse, et dixi Dpmine
;

Deus, propitms esto, obsecrp. Quis suscitabit Jacob,
quia.
est.

parvulus est?

»

Fictor iocustae et creator
serotir^i,

Deus

Scripturarum terminis.
«

Hae veniunt in principio imbris

hoc est

Quapropter nuiic migrabunt in capite transmiin

verno tempore quando cupcta \irent. Has autem
locustas innumerabilis bruchus sequebatur, qui ve-

grantium, et auferetur factio lascivientium. Juravit

Dominus Deus
ejus odi.
dicit,
»

Dominus Deus exercituum. Detestor ego superbiam Jacob, et domus
anima
sua, dicit

niebat post imbrera serotinum,et appellabatur tonsor
vel tonsura gregis. qui

duos reges As.syriorura atque

Secundurn

historiae veritatera

de Judaeis ..^exercituni Chaldaeo^-um, qui Judaeorum gentem de«

qui

m

captivilatem transmigrati sunt.

Et

populati sunt, significasse non dubiura est. Aliter

ti*adani civitatem

cum

habitatoribus suis.
in

reliqui fuerint

decem

vii^i

domo

una, et ipsi

Quod si mo-

Gog

rex locustarum, qui

secundum Septuaginta

in-

terpretes po.situs est, intorpretatur teclum, superba

rientur, ettollet eura propinquus suus, et

comburet
qui in pe-

quaedam

et

arrogans fortitudo Antichristi significa-

^iim hi efterat ossa de dorao, el dicet
netralibus

ei,

tur, qui in

fme mundi cum innumerabili infidelium
in serotino,

Nunquid adhuc est apud te? et respondebit, fmis est. » Secundum historiae fidem eo tempore in populo Judaeorura mipietum esse comperimus, quando llierusaiern a Roiuahis
est
:

domus

multitudine veniens, velut

cunctara her-

bam

ferfae,

hoc est orania infirma ef fenera humani
est.

generis consumptura

Unde

et

propheta pro po-

puio Israel, quia parvlirus est sensu,
pellat, ut,

Deum

inter-

vastata est. Tropologice vero de haereticis intelligen-

mutata sententia, saltem

reliquiae ex eis

dum

est, in
viri,

decem

quorum conciliabulis si reliqui fuerint omnes morientur ea morte quae ducit ad
:

salventur.
(i

Miseritus est

autem Dorainus super
Haec ostendit mihi
aci

hoc.

Npn

lartaruni.

Justorum ossa sepelient propinqui et domestici eorum, de quibus dicitur Sine mortuos ut

erit, dixit

IJominus

Dominus

beus, et ecce vocaljit judicium

ignem Dorainus

il9
Deus,
et

HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP, PARS
devombit abyssum multam,
:

I.

-

COMMEXT.

BIBL.

120

et

comedit

A Ergo

tu contra

imperatorem

f\\cis,

Augusti mandata

simul partem, et dixi
tus est

Domine Deus.

quiesce, obse-

contemnis.

cro. Quis suscitabit Jacob, quia parvulus est? Miser-

Dominus super hoc. Sed et istud non erit, dixit Dominus Deus. Hcec ostendit mihi Dominus Deus. » Judicium quippe ad ignem vocatur, cum
justitiap sententia

ad pcenam a?terna} concremationis
devorat, quia iniquas

ostenditur, et

multam abyssum

atque incomprehensibiles

hominum mentes

concre-

Amos, et dixit ad Amasiam Xon sum propheta. et non sum lilius propheta}, sed armentariusego sum, vellicans sycomoros, et tulit me Dominus cum sequerer gregem, et dixit ad me Yade, propheta ad popuhim meum Israel » Sycomor(»s quidam ita disserunt, ut sycamina veUnt appellare, genus arborum qua} in Pala^stina nascunEt respondit
:

:

non vellicentur,amarissimascariculas faciunt, gehenna devorat. qui etaquicelus corruiiipitur. Xobis autem, quia solitudo meditur, quia illos quoque nunc se quasi in sanctis actibus de electorum nu- in quam morabatur AmosnuUam hujuscemodi gignit arborum, magis videtur rubos dicere, qui ferunt mero esse gloriantur. litum, et jgmora et pastorum famem ac penuriam consolantur. € Et ecce Dominus stans super murum unt et alii qui sycomoros omnes fructuosas arbores in raanu ejus trulla caementarii. Et dixit Dominus Quid tu vides, Amos ? Et dixi Trullam cae- significasse astruunt. ad me
qucesi
:
:

mat, quae nunc coram hominibus etiam superborum operum miraculis coruscant. Pars autem domus co-

tur in campestribus, et agrestes afferunt fructus

:

mentarii. Et dixit

Dominus

:

Ecce ego ponam trul-

((

Et nunc audi verbum Domini

:

Tu

dicis,

non

lam

medio populi mei Israel, non adjiciam ultra superinducere eum, et demolientur excelsa idoli, et sanctificationes Israel desoiabuntur,et consurgam super domum Jeroboam in gladio. » Trulla caementarii significat Domini protectionem, quam populo suo
in

prophetabis super Israel. et non
;

stillabis

super do:

raum idoli propter hoc heec dicit Dominus Deus Uxor tua in civitate fornicabitur, et filii tui et filiae
tuae in gladio cadent, et

huraus tua funiculo raetie-

tur, et tu in terra polluta morieris, et Israel captivus

Israel, quasi a priori iedificio abstulit.

Adamas

vero

raigrabit de terra

lapis durissimus et indomabilis atque indecorus, prae-

Scriptura fecisse

sua. » Hoc est quod apostolos commemorat; quando denuntiave-

figurat

Dominum

atque Salvatorem nostrura,

a

qui

runt

eis scribae et Pharisaei,
illi

ne docerent in noraine
«

cura in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est
esse se aequalem Deo, sed

Jesu, et
tet

responderunt dicentes.

Obedire opor-

seraetipsum exinanivit

formara ser\i accipiens.
ccdificiura.
f

»

Hic stat super

murum
C

Deo raagis quam hominibus. » quod etiam [jrophetam Araos fecisse cognoscimus. Amasias quoque,
qui nuncgloriatur in sacerdotii potestate, raoriatur
in terra quae

adaraantinum, hoc est super incorruptura Ecclesiae
Et
raisit

poUuta

est idolis. et

non ante moriatur
videat

Araasias sacerdos Bethel ad Jeroboam
:

nisi

populura

quem deceperat servientem

regera Israel, dicens

Rebellavit contra te Araos in
poterit terra sustinere uni:

atque captivura. Araasias, qui interpretatur robustus
ac rigidus, eo quod rebellis
sit et ferox, et ecclesia-

medio doraus

Israel,

non

versos serraones ejus. Haec eniin dicit Araos

In

sticum virum

gladio raorietur Jeruboara, et Israel captivus raigrabit

de terra sua. Et dixit Amasias ad
ibi

Amos

:

Qui

prophetam vetet Dei proferre sermonem, et errantcm populum corrigere. arrogantiara haereticorum praetendisse non dubium est.
et vere

vides, gradere, fuge in terrara .juda, ct

panera, et

prophetabis, et in

comede ibi Bethel non adjicies

Horum
patebit

h LreticorUm uxor, hoc est falsa Ecclesia,

omnibus

fidelibus esse plebs adultera. et

filii

ultra ut prophetes, quia sanctificatio regis est, et

ejus ac fili» quas

male genuerunt
illius et

in errorem,

Do-

doraus regni

est.

»

Omnia

qua? de

Amasia

et Jero-

mini indignatione velcerte propria impietateferiantur

boam

et Israel in

hac prophetia continentur. tropolo-

Humus quoque

universa possessio erit

gice ad haereticos transferenda sunt,

quorum

sacer-

pars dcemonum, et ipsi morientur in terra poUuta,
quce habitatorem
j)
«

dos Ama.sias solet aliquando mittere ad Jeroboara
regera haereticorum atque patronura, etsanctos viros
ac praecones
fidei

Deum non

habet.

CAPUT

VIII.

accusare apud eura, et jubere
quia Bethel. hoc est doraus Dei,

Haec ostendit mihi Durainus Deus, et qccq. unci-

doctoribus ne praedicent in Israel, ne contra regis
faciant voluntatera
et
falsa
:

nus pornorum. Et dixit Dominus, Quid tu vides, Amos ? et dixi, Uncinura pomorum. »

Ecclesia sanctificatio regis sit et doraus
:

regni. Solent enira dicere
nicat, et
si

Iraperator nobis corarau-

dem

{Hoc in loco exemplaria omnia, quorum nobis quicopia fuit, desiderant verba Haijmonis, in capp.

quis ei restiterit, statira calumniatur.

VIII et IX.)

m
Abdiam prophetam
pavit

ABDIAM PROPHETAM.
verunt genuaBaal, et de septem millibus erant quos Elias arguitur ignorasse, sepulcrumque ejus usque
hodie

esse aiunt Hebraei, qui sub

rege Saraariae Achab et irapiissima regina Jezabel,

centum prophetas

in specubus, qui

non curva-

cum mausoleo

Elisei prophetee et Joannis

Ba

121
ptistcG in

EXARRATIO IX ABDIAM PROPHETAM.
Sebaste, quae olim Samariadiccbatui',cum

122

A Comparatione
elcval)atur,

magna

veneratione habetur. Logitur quia centum
fit dux Ecclcsia}, et impletum est quod Dominusait «Qui recipitprophetamin
:

suo liabitantium parvulus crat, sed

enim ca^terarum gentium incircuitu in superbiam
esset conteinptibilis, id est valde

prophetas paverat, accepit spiritum piophetite, et

cum

de duce exercitus
in illo

nomine proj)hetae, mercedem propheta} accipiet, Tunc in Samaria pai'vum gregem paverat, nunc
toto orbe Christi pascit Ecclesiam.

»

in

Edom, inquit, cum minimus sis inomnes in circuitu nationes, et ad comparationem gentium cajterarum parvus in numero, ultra vires erigeris in superbiam. Unde sequitur
despicabilis.

ter

:

«

Superbiacordistuiextulitte,habitantem in
solium tuum
:

scis-

suris petrae, exaltantem

qui dicis in

CAPUT PRIMUM.
c

corde tuo
sita,

w

Terra Iduma^orum
solis

in au.strali parte erat

Yisio Abdia}.

»

Potest quccri cur dicatur visio
in

ideoque ob nimium

calorem, in cavernis
:

Abdioe,

cum non legamus

sequentibus quod

ali-

terraiautpetra^habitabant. Et est sensus

Cuni ha-

quid viderit, sed audierit. Sciendum autem visionem

bitesin speluncis, aut in cavernis petrarum humilis

quod audivit, \idit, hoc est intellexit more prophetarum. Sunt autem tria genera visionum una est corporalis, sicut in lapidibus spiritualis, sicut in somnis videmus equos intellectualis, qua locuti currere, homines bellare InteUigebant enim spiritualisunt sancti propheta).
hic pro intcllectu poni, quia
: ; ;

B

atquepauperrimus, otexcelsaaBdificiorum tecta non possides,obnimiam chordis duritiam.vel superbiam, solium tuum vel regnum tuum, quasi omnipotens
sis,

exaltare niteris,

et dicis in

corde tuo

:

«

Quis

ter quidquid

loquebantur.
»

« Iloec

dicit

Dominus

terram ? » id est nullus. Quia cnim raro, aliquando pro nullo ponitur, sialiquando pro cut hic, etsicut in psalrao: « Deus, quis similis erit
detrahet

me

in

DeusadEdom.
est

Edom

ipse estEsau et Seir, simili-

tibi?

»

ter regio illius tribus nominibus nuncupatur.Dictus

« Si

exaltatusfueris utaquila, etsi intersidera po:

lenticulae

enim Esau, ab esu lentis, quia propter rufum cibum vendidit primogenita. Nam Edom,
Regio

nisnidum tuura

indedetraham

te, dicit

Dominus.

»

Tu
ita

(inquit) superbia

intumescis, et ut aquila, quae

rufus interpretatur. Dicitur et Seir, id est pilosus,

sublimius caeteris avibus volat in altum, sustolleris,
ut etiam ultra naturam possis allitudinem penetrare, ct ut

quoque illius dicta est Idumasa, et Seir, et Teman. Hinc per Amos dicitur, «Supertribus sceleribusfiliorum Edom,etsuperquatuornon convertameum;» etperIsaiam,«Ad me clamatSeir, custos quid de nocte ? » et per Jeremiam, Nunquid non est uitra sapientia in Teman,» et reliqua usque in fmem prophetiae.Contra filios itaque
quia hispidus erat.
fl

etiam

plus dicami inler sidera posueris

nidum tuum,
detraham, ut
dejicitde

id est
illa

habitaculum, inde te ad terram

se subito saepe in
altitudine.

magna nubium

fundum maris Aquilam enim

cunctis avibus altius volare, etiam hi qui de natura

Edom
«

inimicierant

fihi Israel, sicut

olim fuerat pa:

avium disputant, memoriae prodiderunt,tantique intuitus esse dicitur, et cum super maria iramobili
pennaferatur,nechumanispateat obtutibus, de tanta
sublimitate pisciculos videat natare,etcum juxta
tus fuerint, torraenti instar descendere,
lit-

ter iiiorum fratri

suo Jacob. Loquilur Proj)heta

Auditum audivimus

a Domino.et legatum ad gen-

tes misit. » Jungit se caeteris prophetis, quisj)iritua-

raptamque

literdivinamsententiam enuntiantcontraldumeam.

praedara pennis ad Iittus detrahere. Haecquseadver-

Hebraice enim Edom, Gra;ce Iduma^a dicitur. Auditum, inquit, audivimus a Domino, ego scilicet et
ca}teri prophetas similes mei, qui

sus

Edom

proferuntur,

spiritualiter

ad haereticos
contempti-

referri possunt,qui,
biles, in

cum

sint parvuli et

contraEdom

scri-

pserant. Et legatum

ad gentes missum, id est Fi-

supeibiam contra Ecclesiam extolluntur, confidentes in mysteriorum secretis, quibus Dominus minatur, quia
« Si
si

lium suum
rexit ad

qui utique est

Verbum

Patris Dei, di-

exaltati fuerint elatione mentis

Nabuchodonosor et exercitum ejus, utvenirent adversum Idumaeos, et disperderet eos. De D hoc legato Dominus per Aggaeum loquitur. « Movebo omnes gentes, et veniet Desideratus cunctisgentibus. Surgite, et consurgamus adversus eumin
tt

ad coelum, inde detrahat eos.
fures introissent ad te,
»

si

latrones per no:

ctem,quomodoconticuisses?
fures et latrones,

Quod dicit,hocest Si quidenocte domos suffoderecondoraus

ft

sueverunt, et rapere quae in doraibus sunt, introissent adte
et absconditi tenebris circuissent

praelium.

»
:

Legatus qui ad
Surgite (inquit

gentes missus

est, hsec

loquitur

qui dormitis, et nolite

tuae angulos,

gravem atque insolitam aestimare pugnam. Me enim
habebitis

ditur

tacebis,

quomodo tunc conticuisses,sic subaucum venerit Nabuchodonosor cum
nonaudens
?
»

primum

in acie. Et

ego princeps vester,
in praelium, quia

Chaldaeis,etAssyriis, etreliquisgentibus,
illis

qui Jesu Filio

Nave gladium tenens apparui, ideoSimiliter et Jeremias in visione
«

resistere.

Coraparatio est dissirailium rerum.
id est

que consurgaraus adversus eum
facilis erit victoria.

«

Nonne

furati essent sufficientiam sibi

contra

Edom

loquitur,

Auditum

inquit) audivi a
» etc.

Domino,
«

et legatus

missus est ad gentes,

Ecce jjarvulum dedi te in gentibus, contemptivalde.
te,
»

bilis tu es

parvulum dedi

Similiter et Jei'emias, « Ecce contemptibilem inter homines. »

nonne abstulissentquidquid putabantsibi posse sufficere? « Si vindemiatores introissent ad te, nunquid saltem racemura reliquissent tibi ? » id est, si vinderaiatoresintroissent vineara tuam. et eam hostiliter vastare cuperent, nunquid saltem racemum
reliquissent tibi? Quasi diceret
:

Procul dubio face-

»

\i3

HAYMOXIS HALBfeRSTAT.

EPtSC. OPP.

PA^S

I.

COMMENT.

BIBL.

iU

reht. quia quamvisdirigehs eorurti falsst^t operntio.

tarnen racemosvitibus tbliisquecelalos inter

A lem)austr'um africum, meridiemquesignificaht. Et palmiesl sensus Postquam supervenientes audire cbepe:

les reliquisseht Istiault^in vindemiatores Babvlonii

ris

hostes.et ca^per int tibi illuder-e, ih quorurh nuric
r-egni tui,

ihtetiiguhlurcum iluce suo, qui, Domino jubente,
ie&thd^m plebem vindehiiahtesirtleHeceruht, (itspoliaverunt. nihilqii^ fuit Jibsconditum,
tere potuisset.

pace confidis, pavebunt fortes
tant ihhierldie,ut
et
hitfer-eat vir*

qui habi-

de rhohte Esau, qui

quod eos
«

la-

pugnarepro
«

civitate,

etprUdeiitercOhsiliUm dare
iniquitatem in fra-

knte consuever^at.
:

Vnde
^juf!?
"

et adtriifando pVophetasiibjiing^lt

Quoino-

Propter interfectiohem
»

et

ao scrutati

^Uttl

Esau,

investi^iavi&i^unt ab.sc on.iita

tr*em tuuin Jacob.

Causam

exponit, quare sapien-

enim secreta illius et cavernas ac foramina speluncarum in quibus habitabant, Chalt^Yiiversa
dsei

tes sint perituri de Idumi«a, ot prudentes de rnonte

Esau.pr*opter interfectionern scilicet et impietatem,

lusiraverunt, nihilque eis abscondere potu6runt.

quia inter

fecit, et

iniqUe egit cohtr-a fi'atr*em

suum

Quod mirUm valdeiest.cumomnisauslvalis illaregio Idumreorum in specubUshabitatiunculas habeat, et
propter hihiios caloi-es
t^sque ad
solis,

Jacob, quando, Babyloniis viistahtibus HierUsalem,
i|3se

socius

eor-urri

er-at.

Odiu^n

enim quod tenuit

quia meridiana pro-

Esau

contr^a
ei,

Jacob

pr^opter behedictioriehl,

quam

vincia est, ^ubterraneis tuguHis utatur.

B
»

subripUit

termlhum emiserUnt

te.

Id est

non

piter-hurn.

kliqua soluramodopars regionistuae captivataestad-

Juda}i

teriuer^unt et isti curii filiis suis ih semDolebantenim s6 ])erdidisse boha qUae per^ceperant. Quara ob causarh. quarido Na-

veniente Nabuchcdonosor, sed usque ad terminos regnituipervehientes, ejecerunt te extra solium tuum.

buchodoriosor primurii vehit in Hierusalom, Chaldcieis
illis,

Babyloniisque

eam

vastaritibus, juhxer^Unt se
:

Oranes viri fcederis tui illuserunt tibi ihvaluenint adversum te viri pacis tuae. » be Moabitis ac
«
:

Jud^os propter qUod ^eccatum loquitur ad 6os bominUs. diet eiim eis pariter inter fecei^Unt

Madianitis,

cJeterisque

ejus

vicinis

loquitur-,

qui

cehs

Operiet te confusio, cl peribis in aeter-hum.»

ahte erant cura

eodem

foederati, sed

postea

cum

Cohfusi quippe sunt postea
captiviiate damhati.

qUam

captr sunt ab hb-

Assyriis juhcti illusei-unt eos, quibus qUondanl fuel*ant fopderati. et

stibus, et perierUnt in aeteihuni, (juiaiierpetuasunt

invalueruht adversus eos, in rap-

ti^itatem ducehtes, quibus olim fuei^ant pacifici in
pt*aesidio

«Ihdiecuni star'esadver*suseum.»Id est manifesta

captivitato,quahdo Joachimcaptus estetDaniel, caecomedunl tecum, ponent insidias super te. » Id est qUi nuhc tecum teiiquej)ueri incaptivitaterii ducti suht, primo scitehta potiuntur pace et amicitia iit tecum pahem plicct adveritu Nabuchodonosor ih Hierusalem, cUrn Comedant, advenientibus hostibus copulati, ponent stares adversus ger*manum tuUm. « Quando Capiesuper te insidias custodientes ne quis eorum quiad bant alieril » a Deo et a progenie Juda?oi*urh, « exei*t

urbium

suarUm.

iQUi

tie

periinet, possit effugere.
»

«

Non

est prudentia \n

citurii ejus, et

ektrahei irigi^ediebaritui' poftas ejus,

eo,

"talisscilicet qUalis egse debuer-at.

dUm

sperat

id est civitdtis

Hierusalem.
illius,

«
h

Et superHieriisalehi,»

in his qui

advei-sarii ejUs futuri sUnt. In

hoc ehim

idpstsuper prsedam
J)er-et?

miserunt sortem

»

ut

hullarn Edohi inesse dixit pr^udentiahi, quia hescivit iilos hostes sibi p^aividere

ejlisspolia sibi dividerent, quaerentes quid quis cd«l^U

Futuros,

cum quibus

^hbqUe

ei'^S(Juasi

UhUsex

cis. »

Ideoque

pacem habebat. « Xuhquid noh
sapiente^ de

ista tibi evenient; quoniani. qui debuei-as esse tUtbr

ih die illa, dicit Domiiius, perdahi

Idumaea, et
cUrii

prudentiam

de rnohte

EsaU?

5)

id ost,

hoste^ fihes tUos Jiossidebuht,
illuseriht tibi. et praeva-

et ornnes viri foder-is lui

luerint contra te, perdani sapientes philosophos de

ebrum atque auxiliator-, factus es inteffeCtbr. « Et hon despicies in die fratfis tui, in die pefegrin^tioriis ejus et non I^tabefis supeffilibs Juda Minatuf jam aperteserin die peiditionis eorum. hio propheticus Edom, qiiia cum iriferierit vif cie
:

\>

enim Hebraice, Graece Idumaea hionte Esau, et operuerit eurii aeterna confusib, Prudehtiam quoque de monte £sau y^ ^ropter ihteffectioriem et iriipietaterifi fratfis ejus, auferam, ut calliditas stultitiae ejus demoristretui', hequaquam faciet quae fecit ante coritra gefriianum possintque nullum invenii-e consiliurh, quo superCurh verierit seCiirida et tertia sUurii, ac si diceret veniens possint effugere rnalurn. I3ene autem de captivitas Juddeorurri.rioridespicieseos, neque fffitdIdumaea. Edoin
appellatur.
:

inonte prudehtiam se tuncdicit ablaturura,v6l qhia

b6fis

iri

dle

perditionis eofum, Ut

hactenUs, quia

urbs Idumsea in mont6 sita

est, vel

quia bmnis

illa

regio adaustr^Uni vei-gehs pr-aeruptis moritibus edita
sil.

jamterieriscaptivUs ab tiostibus. PiimUi-h enitn (sicUt dictum est) venit Nabuchodonosor in Hierusalem

sub Joachim.quandoEzechiel
fortes tUia theridie, ut intefeat vir
tufe

Cum

ebdehi r-ege dUc-

» Alia trahslati'oh?ibet, « pavebuht pugnatores tui de Temah.»Tehr9ri ehirh meridieh ih-

£t timebunt de monte fesau.
t

est

Babyloherh

;

tertio slib Sddecia,

quem

er^U-

tis

bculisin caveam captivrihi dujcrt: ih securida Bfgo
surit
Isetkti

vel terlia captivitate IsfaelitafUrii hbri
Idurriaei,

terpretatur.

Quomodo Esau

tr^ibus

hominibus

legi-

nius appellatum, ita et {jlaga regionisillius, qude ad

tur

et
:

hon maghificabis

quia jam tenebantuf captivi. bs tuurh ihdie ^ngustiae.
Exihanite,
»

Unde

sei^Ui»

austrum

vergit, tribus

hominibus dicitur vocaia,

t)icens

exinahite,

iisque
fecistr.

ad fiinda-

Dabm,

Teiiian,

Kegeb. QU^hbtoiri^ljuxta E2echi'e-

niehttirh in ea,

slcuf

pfimum

Uhde

Psal.

125

ENARRATIO IN ABDIAM PROPHETAM.
:

126

o Memor Ates niliil esse dicit, quia ab invicem vastatae sunt mista imprecantis voce ioquitur dicens atque absorptac. Tali enim circulo vindicta procesfiliorum Edom in die Hierusalem. » esto, Domine, Duabus enim tribubus,quaB regnabant in Ilieriisa- sit,quoniam sicut Idumiei interfecerunt Judifeos, ita

lem, et appellabantur Juda,a Chaldtcis secunda vel
tertia vice captis,

ipsi interfecti

sunt ab Assyriis et Chaldieis,

ipsi

a

non magnificaverunt Idumoei os

suum,quasi
«

socii essentvictoruni in fratrisangustia.

Macedones a Romanis,quorum regnum destructum est
et Persis, Perses ipsi a Mace.donibus,

Medis

nsa

Neque eorum

ingredieris portampopuli mei indierui:

imperio Christi.
«
f

neque despicies ct tu in raalis ejus in
illius. » Id

In monte autem Sion erit salvatio, et erit san-

die vastitatis

estnequaquam per poitam

}iis.))Completa sunt verbaprophotiie hujus,

quando

Hierusalem gloriabundus incedes in die vastitatiset
ruina} populi mei, quia tu,
similia patieris.
«

post septuaginta annos subZorobabel, et Esdra, at-

manibuseorum
iliius, »

traditus,

que Nehemia, quae tribus reversae sunt
fuitque
illis

in Judaeara,

Et non emitteris adversus exerut olim exerci-

salvatio libertatis, et raons templi

Do-

citum ejus

in die vastitatis

niini fuit sanclus propter sacerdotes, sacrificia, obla-

tum adversus eum « Neque stabis

misisti.

tiones, et reliqua, quibus populus Dei cultu sancti«

in

exitibus, w id est in viis,
:

ut

ficabatur.

<

Et possedit domus Jacob eosqui se pos-

non concludes re-|^ sederant. » Idum.-ca subversa, et ab inimicis gentibus (cum quibus fcedus contra Jacob prius inierat) liquos ejus » in caroerem, ac tradas eos dominis devorata, in monte Sion erit salvatio, et erunt relisuis, « in die tribulationis, » id est cum copperintfuinterficias eos qui fugerint
et

gere per notas

sibi vias et diverticula

ad solitudi-

quiae, et

domus Jacob

reversa de captivitate, possi-

nem, non

stabis in bivio, nec venientes exspectabis

dcbit eos qui se hrereditate |)Ossederant. IUis enim
revertentibus, multi ex Medis et Persis eos sunt
secuti,
tate.
«

in compitis, ut interficias eos qui fuerint liberati,

aliosque comprehensos reducas, et vel ipse capias,
vel captivitati
«

quos possederant in religione et

fidei socie-

hostium serves.

Quoniam juxta estdies Domini supcr omnesgen»

Et erit

domus
«

Jacob,

» id

est duae tribus

cum
:

tes,

id est dies vindictae
.

Domini super ouinesgen-

tribu Levitica,

ignis, et

tes veniet, et est sensus

Cum omnes gentes

vindi-

deccm
sensus
sic

tiibus,

«

flamma,

et

ctam
rint,

irae

Dei senserint, et calicem ejus furoris bibe-

est, sicut ignis et

domus Joseph, » id est domus Esau stipula » flamma devorat stipulam,
videlicet tribuum, in

nunquid tu quasi innocens relinquerisY Quasi diceret Non eris innocens, sed multo magisbibes ex hac vindicta oraniumgentium et Jeremias loquitur G sub metaphora calicis cunctis gentibus propinati « Calix aureus Babylon in manu Domini, inel)rians omnes gentes. » Universas quippe gentes,Herodoto teste,usque ad Propontidein,Scythicumque mare et
:

duo regna duarum etdecem
sibi virgae

unius

juxta Ezechiol copulam foederatae,

;

vastabunt Idumaeam, ct devorabunt eam.

Nam

per

:

joseph decem tribus designantur, propter Josue et Hieroboam. Cum duabus enim tribubus multi quo-

quedecein tribuum sunt
succendentur
reliquiae
in eis, et

reversi, quipari certaraine
:

dimicarent contra Idumaeos. Unde subditur

«

et

Donicum velyEgaeum,Assyrii Babyloniique
jugaverunt.
«

sibi

sub-

devorabunt eos
>)

Sicut fecisti,

fiet

tibi.

»

Id est sicut

domus Esau.

non erunt Xec unus solummodo de po:

et

interfecisti Judaeos hostis factus, sic et tu interficieris

pulo remanebit,qui adversariorum eversionem vicinis gentibus possit nuntiare.

ab hostibus.

tuam convertet recipies. Sub hoc sensu
pheta imprecatur
qui retribuet
buisti nobis.
«

Unde subditur in caput tuum »
et

:

«

retributionem

Unde

et

Septuaginta

Qualiafecisti, talia

contra Babylonem Pro-

Filia Babylonis rnisera, beatus

dicunt:Non eritfrumentariusdoraus Esau. Eosenim quos nunc veredarios appellaht, veteres frumentarios dixerunt. Quare aiitem haec omnia fierent, manifestatur,
ost, w

tibi
»

retributionem tuam,
bibistis

quam

retri-

cum

subditur

:

«

quia Dorniniis lociitus
apposituni ad exer-

cujus dixisse, fecisse

est,

Quomodo onim
Sion, bibont

super

montem sanctum
»

citum BabyloniUiti.Cuncta

auteiin hanc qUac

diximus,

meum

omnes gentes jugiter,

id

estpw ot quaedicturi

sumus, Judaei

falsa sibi
:

somniantes

quomodo cum
per raontem

As.syriis et Babyloniis laetatus es su

ad tempora refeiamt Antichristi
Idumaeara interpi^etati sumiis,
;

et

quidquid cohtra
adversiis Ronia-

sanctum

meum,

ubi
si

erat

templum

illi

meum

et altare

holocaustorum,
te,

bibent, id est

num imperium somniant quod tamen
aut juxta historiam sub Zorobabel esso

nos dicimus
factiini, aiit

laetabunlur

omnos gontes supor

quas tecum haabsorbe-

bes Babyloniis in praesidio

et bibont, et
y>

certe quotidie in Ecclesia mystice inripleri. Qiiando

bunt, et erurtt quasi non sint.

Id est

non solum

autem
«

facturii vel faciehdiiiii sit, ipse ri6vit,(j[iii pei*

laetabuntur in tua perditione, sod etiam ita te interficiendo absorbebunt, ut sint Idumaeiquasi nonsint.

prophetas ha^c mandavit.
Et haeroditabunt hi qui ad austrum
siirit, riiori»

Vel certe quod

dicit,

erunt quasi non

sint.

ad omnes

teni

Esau

:

et qui in campestribus,Philisthiim.

Re-

gentes refertur,de quibus supradictum est,DiesDomi-

verso in regnurtl

suum Juda,hi qui ad
irt

aUstriirifi surit,

non adhaerent, qui est, Ego sum, sic sunt, quasi non sint. Unde et in Esther legimus « Ne tradas, Domine, sceptrum tiium his qiii non sunt. »Vel certe ideo omnes genili

super omnes gentes.Quicunque

ei

id est duse tribus quae

australi parte torrae rejarofilii

missionis habitabant juxta divisionem Jesu
ve,

Na-

:

haereditabunt

montem

Esau, ut non arceantur
etiaria hioritanli

etiam angustis t^rmini^, sed

poSsi-

\::

HAYMOXIS flALBERSTAT.
Edom
ante possedemt
:

EPISC. OPP.

PARS

I.

GOMMENT.

BIBL.

128

deant, qure

et

qui \n

cam- A qui
in

inter[)retatur arcrvus tctiswonii. Id est Judosos

pestiibus ex ipsis duabus tribubus habitabant,

credentes, a quibus testinionia legis accepimus et

Liade videlicet et monte Diospoli, atque Nicopoli possidebunt quinque urbes Philisthiim, Gazam vi-

prophetarum.
«

Et transmigratio exercitus liujusfiliorum Israel,

Ascalonam. Azotum, Accaron, ot Getli, et omnem iUam phigam qua\ juxta Actus apostolorura, Saronas vocatur, ut scilicet usque ad maritima
delicet,

perveniant, et Philisthiim

suo imperio subjugent, quos prius non habuerant subjugatos. t Et possidebunt regionem Ephraim et regionem Samairo. » Quia intantum dihUabiturterminusfiliorum Israei.
ut usque ad Ephraifn perveniatur,

omnia Chanameorum usque ad Sareptam. » id est illi qui reversi fuerint ex decem tribubus de captivitate, omnia, subaudis loca, Chananaeorum possidebunt usque ad Sereptara, id est, non soluraraodopossidebunt qua^ ad meridiem sunt, et ad occidentera,
et

ad septentrionem, Idumaeos

Cilicite, et

Pala^sti-

nos, et

montem

Esau, et Samariara, sed etiam con-

gnum

non solum realiarum gentium, sed etiam regnum deceiii tiibuum, cujus caput Samaria, possideant hostes
eorum.
«

tra orientera cunctisquae terrae

Chananaeorum sunt. im[)erabunt usque ad Sareptam Sidoniorum, ubi

quondamEliam

pavit vidua.a Et transmigratio Ilieest,

rusalem, quae in Bosphoro

possidebit civitates

Et Benjamin possidebit GaUiad.s Galaad civitas

B

austri.

»

In Bosphoro autem

dicit, in

terminis vel

erat, vel

mons

in tribu

Gad.Periianc autem

civita-

in fmibus.

Unde

et

tcm,

montera, tota designatur Arabia,qua3 prius vocabatur Galaad, etnunc Jerasa nuncupatur,quam
vel

totam possedit Benjamin, cujus statim ab Hierusalera contra septentrionem termini dilatantur, hoc utrum factum sit. Deusviderit Potest enim cx parte per annos quingentos usque ad adventum Christi
esse

quod lcrtninus vel Hi qui de ipsa Hierosolymorura metropoli civitate translati. in Saphara habitabant, id est in finibus Babyloniorum. reversi possidebunt civitates austri, quae sunt in tribu Juda. Habitantes enim in urbe
:

Septuaginta Sapharad ponunt, locus interpretatur, id est sensus

sua. ea quce urbi vicina sunt obtinebunt.
«

completum. quod quotidie

in Ecclesia

compledisci-

Et ascendent salvatores in

tur et conlirraatur.

dum

hi qui

habitant in vero lu-

fuit

Zorobabel et

caiteri,

ut

montem Sion. » Sicut quondam tuit Othoniel,
«

mine, campestria atque humilia iniiabitent,
puli
videlicet ejus qui dicit
:

et CiCteri liberatores,

quos misit Dominus, usque ad
judicare

«

Discite a rae

quia

Saul,

mdeque usque ad Sedeciam,
»

mon-

mitis

sum

et

humiiis corde.

Possident

montem
,.

per quos possumus gentium philosophos accipere, propter altitudinem eloquenet Philisthiira,
tiae
;

Esau

regionem quoque Ephraira

et Samariee possi-

debunt, per
tici

quem

(ut in Osee saepe legimus) hierefiiius dexterae,

Ascendent enim de captivitate, ut judicent atque discernant. quasi subjectum et servientem sibi mont^m Esau, id est Idumaeos pariter cum terra sua « et erit Domino regnum, » subjugatis, scilicet oranibus. Domino erit regnum, quia

tem Esau.

:

figurantur. Porro Benjamin.id est

ipse suos faciet regnare in diversis locis.

populus videlicet Christianus, possidebit Galaad,

IN JOXAM PKOPHETAM.
Jonam tradunt Hebraei filiura esse Sareptanas viduae, quera mortuum suscitavit Klias, quem cum
raatri reddidisset. adoravit ilia. et
dixit
:

Amathi, dicens

:

Surge

et

vade in Xiniven

civita-

Xuiic in

isto cognovi,quoiiiara vir Doraini es, et

mini

in ore tuo verura est, et

verbum Doob hanc causam vocafilius ve-

tem grandera, et praedica in ea :quia ascendit malitia ejus coram me. » Quod ilicit :» ascendit malitia ejus corara mc,^) vel secun.lum septuaginta, clamor malitiae

ejus

coram me ostenditur, quia

impudentei.- et

tum

fihura Amathi.Araathi interpretatur veritas, et

ex eo quoi Elias verum dixit, vocatus est
ritatis
;

D quod

sine ulla reverentia vel timore peccabant. Tale est

cujus sepuli;rum dicunt esse in Geth, quae

est in Ophir.AIii dicunt

eum

in Lidda.id est Uiospoli

deSodomitis dicitur:« Clamor Sodomorum et Gomorrhceorum venit ad me. » Peccatum cum voce est peccatum occultum, peccatum cum clamore

Meminithujus prophetae liber TobicB. ubi moriturus pater filio loquebatur. Prope est interitus Xinivac, non enim excidit verbum Domini. Primum enim ad prcedicationem Jonse intelliet natura et condituuj.

manifestum

et

publicum. Mystice

:

Jonas.qui iiUer-

pretat-ur columba, significat

Christum simpiiiumiet

giraus Ninivitasconversos popnitentiam egisse, et a

mansuetum, super quem Spiritus sanctus in columba apparuit. Jonas etiam interpretatur dolcns, quia doluit super perituram Hierusalem.Quod autem
Christum designet, ipseDominus
tur, dicens
:

Doraino veniara consecutos, posLea vero ad mala
pristina
relapsos, juxta
fuisse subversos.regnante

in Evangelio testa-

quod praedictum fuerat, apud Hebraeos Jo.sia, apud

«

Sicut fuit Jonas in ventre ceti tiibus
est

diebus et tribus noctibus,ita erit Filius hominis in

Medos Astyage.

cordeterraetribusdiebusettribusnoctibus.»

1})..^

CAPUT PRIMUM.
Et factura est verbum Domini ad Jonam
filiurn

filius

Amathi,id est Dei, quia Deus veritas

est.

Mit-

titurad Xiniven, quae pu/c/ira interpretatur,

mun-

:

129

ENARRATIO IN JONAM PROPHETAM.

130

durn designat, quo nihil pulchrius oculiscaiiiaiibus A rentur iu Judica, sicut in Evangelio legimus.transil)at in i^artes Tyri et Sidonis. quic sunt gtmtilium aspicimus. Unde ct Gricce ab ornatu nornen accepit.

Cosmus enim mundus
id est

dicitur.

Quia orgo Judtci

urbes
i-ant,

Qua;, (juia in sortcni Israel distributa^ fuerecte per Joppen, (id est, speciosa) designan-

Dei prsecepta contempserant, mittitur Jonas, id est
Christus ad Niniven,

ad gentes, uttotusmun-

tur.

Venit ergo Dominus ad Tharsis,

id

est gaudii

dus ci^edens

in

eum

saivetur. Malitia Ninive quic ad

contemplatione, quia mundi contemphdjatur salu-

Dominum
malum,
«

ascendit, voluntas est prona

semper ad
relicto

tem, quamante s^ecula praedestinaverat. Salus au-

et

CreatoiT..

maximc cultus idolorum quibus, mundus studiosissime serviebat.

tem mundi gaudium
tilitatis

ejus est.

Descendit autem in

Joppen, quia,vicina passione, salutem speciosre genfacie

Et surrexit Jonas ut fuger-et in Tharsis a
»

opei'abatur.

Sedquia vcnit ad oves penlitas

Domiiii.

Non

invidens saluti Ninivitarum fugit.sed

dotnus Isracl, non vult dare
bus. Dat ei-go

panem

filiorum

cani-

nolens perire Judseos gentem suam.

Sciebat enim

naulum

vectoribus, quos gentiles pu-

quia poenitentia gentium ruina esset

Jud;corum.

tamus

significare, id est

pignus sperandie salutis,

Pncterea videbat
ditas

alios

prophetas missosad oves per-

quatenus primum salvet Juda^os ad quos venerat,
deinde salvet gentes quasi maris accolas.Unde etad
ti

domus

Israel, ut

ad [)a^nitentiam

popuium

provocarent, etideo doletse electum, ut mitteretur

interiora descendisse etdormJsse dicitur, saeviente

ad Assyrios inimicos Israelis.Noverat etiam. prophctico spiritu, quod, cuin

pelago.quasi negligens eos.quia videbatur negligere

gentescoguitionem Dei

reci-

perent, reprobaretur Israel.

Quod crgo

sciebat alifieret,

gentes.quorum tamen salutem dormiens incruce,et ad infernum quasi ad navis infima descendens, perficiebat.
((

quando futurum,

verebatui" ne suo

tempore

atque ideo fugere voluit in Tharsis, sicut et Cain fugit a facie Domini. Josephus Tharsis putat esse

Dominus autem misitventum magnuin
tempestas

in

mare:
pe-

ct facta est

magna

in mari, et navis

Tharsum
stolus,

Ciliciae civitatem,

de quafuit Paulus apo-

riclitabatur conteri, » Putaverat Jonas prodesse sibi
si

unde etTharsensis dictusest. Hebraii autem Tharsis mare dicunt generaliter.Non ergo ad certum aliquem locum fugere voiebat propheta,sed ascensa navi quocunque posset fcstinar^e, non cur^ans quo eum sors duccret. Fugitivus cnim non eligit locum quo fugiat, et quia legitui-in psalmo « Notus in
:

navem conscenderet

et fugerct: sed

econtra et

ipse, et navis propter

eum

periclitabatur ut conte-

reretur Quae enim, nolente Deo. putantur prosper^a,

veitunturin perniciem. et nihil adversante Deo se-

curum. Mystice
Judaiorum, qui

:

tempestas

illa

furorem significat

eum

exspectabant ad mortem, cla-

Judcca Deus, in Israelinagnum

nomen
tantum

ejus, » putain

mantes:
«

«

Crucifige, crucifige. »
viri ad miserunt vasa quse erant in navi in

bat se posse
tus
erixt.

Deum

fugere, qui

Judseano-

Et timucrunt nauta}. et clamaverunt
suuin
:

Postquam
et
»

vero per tempestatcni
dicit
:

Deum
«

illic

Deum

et

etiam maris agnovit, confitctur et

Hebrccus

mare, ut alleviaretur

ab

eis.

Nautse,

ignorantes
scientes

ego sum,
et

Deum

cceli
:

ego timeo, qui

fecit

mare

unum

et verura

Deum, invocabant

deos,

aridam.

Mystice

Jonas nostcr, id est Christus,

nihil ficri sine Dei providentia.

Ex quointelligimus
falsis
reli-

fugit in Tharsis, quia patriam

suam,
in

id est cceium,
soe-

ab omni homine timeri et
Projiciuut vasa in

sentiri, licet

dimisit
culi, ct

;

et,

assumpta carne, venit

mare hujus

gionibus ab unoetveroad multosdeos abducantur.

intantura dilexit

populum de quo cai"nem
Synagoga
Pater,
si

mare

:

quod

fit

in

summo

peri-

assumpsit, ut non recusaret passionern, ne salvata
Ninive, id est gentili

culo, ut Icvior facta navis, facilius

fluctibus super-

populo,
:

periret.

feratur.
«

Unde etad Patrem
est,

diccbat
calixiste
«

«
;

possibile

Et Jonas descendit ad interiora navis, et dor»

transeat a

me

» et in

cruce positus,

miebat sopore gravi.
stebat,

Nantis turbatis, et suosdeos

prohisqui clamaverant:
bat dicens
:

Crucifige, crucifige,» oraillis,

invocantibus, Jonas securus et

mento quieta

persi-

«

Pater, ignosce

non enim sciunt
navern cun-

quid faciunt. »
a

Dtis

et

adeo ut dorrairet In quo patientiam viri forinter prospera, et inter adversa inconcusse
hoc
dici

Et descendit in Joppen, et invenit
in Tharsis.

stantis ostcnclit. Potest et

quod sciens se

tcm

Joppe portus est Judaese, ad quem Hiram,rex Tyri^in ratibus ligna de Libano transferebat, a quo ad Hierusalem terreno itinere perducebantur. Jonas ergo de montanis JudiCcC veniens ad

fugere,

non audet videre

ftuctus vindices fugaesuae.

Sive taedio affectus dormiebat, sicut et apostolos in

passione Domini pra^

tristitia

somno oppressos

legi-

mus.

maritima
«

et

plana loca, recte dicitur descendisse,
eis,

Et dedit naulura
eis in

et descendit in earr?, ut iret
»

cura

Tharsis a facie Dornini,

id est raerce-

eum gubernator, et dixit ei « Et accessit ad Quid tu sopore depriraeris ? Surge, invoca Deum tuuin, si forte recogitct Deus de nobis, et non pereamus.
lari
))

dem

subvectionis. Descendisse autera dicitur in nasicut fugitivus

Naturale est unuraqucmque in periculis de

vem, ut ostendatur, quia
tur Tharsis contemplatio

ad inte-

alio plus sperare.

Unde gubernator,

qui alios conso-

riora navis penetrat. latebras quaerens. Interpreta-

dcbuerat, excitat dorraientem Jonam, ut invoca-

gauclu\

Joppe speciosa,

ret

Deurn

:

et

quorura erat coraraune periculura,
significat, ante-

Mystice autem Jonas

(id est,

Christus), relictismon-

coramunis essct oratio Tropologice

tanis,descendit in Joppen, quia

cum eum perseque-

quam

Christus pateretur, raultos deos adoratos a

»

131

HAYMONIS HALRERSTAT.
mundi sedata
di.xit vir

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMENT.

BIBL.

132

gentibus, sed postquam Chiistus mortuus et
peslas
est.

tem-Amea

unus jam adoratur Deus,
otVeruntur.
:

nimitas

morte vhatis.Et advertendaest fugithi magnanon dissimulat. non negat, sed confessus
:

et ei spiiiliiale.s victimie
<

})a^nain amplectitur,

ne

ca^teri perirent

propter se.

Et

ad coll(>gam suum

Yonite

et

mit-

ILvc oinnia referainus mystice ad
stuin, contra
in passione.

Dominuni Chri-

tamus

sortes.

Quia majorem

solito vidobant

tem-

peslalem. intelligebant non natuialiter ea contigisse:

neque enim poterant ignorare rationes ventorum et fluctuum, qui tanto tempore navigabant, ot ideo missa borte, queerebant auctorem nautVagii Quod aulem dicunt « utsciamus quarehoc maluir sitnobis, » nialum pro attlictione et calamitate debemus acpipere, secundum quod in Evangelio dicitur: « Suf» et per Prophetam dicitur ficit diei malitia sua • Si est malum in civitate quod Dominusnonfecit.» Aliter enim malum dicitur virtuti contrarium. « Et
:

quem Judaica tempestas consurgebat eum quid facerent inteirogabant, apostoh sunt. qui eum in passione deserentes, quodammodo in fluctibus dimiserunt, et quasi
Nautso qui
loquitur Dominus, quia videt

me

muntlus vobiscum

navigare in Tharsis, hoc est ad contemplationem
gaudii, ut vos ad

;

:

gaudium ubi ego sum perducam. Idcirco ssevit et cupit me mors devorare, et nescit quia. sicut piscis in hamo capitur, iia mea morte moriatur. Tollite ergo me, et mittite in mare. Vo^ mittite. Non enim nos ipsi nobis mortem debemus
aliis

iuiserunt sortes

:

et cecidit sors

super Jonam.Etdi-^ inferre, sed ab

illatam libenter sustinere.
viri ut

xerunt ad
istud
sit

euni

:

Indica nobis cujus cansa

malum
et

«

Et remigabant

reverterentur ad aridam,
ibat,et

nobis

:

quod
?

est

opus tuum

?

quae terra

non valebant: quiamare
»

intumescebatsu-

quo populo es tu ? » Quem sors prodiderat, cogunt voce sua profiteri Interrogatur persona, regio, iter, civitas, utex his cognostua et quo vadis
vel ex

per eos.

Etiain propheta jubente ut

eum

mitterent, non audebant in cultorem Dei

in mare manus im-

mittere.Sed et mj-stice Judieis, qui Deipopulus fuerant, Christi

catur causa discriminis.
c Etdijiit

mortem expetentibus, gentes etiam
sinesacramentopassionismundum
mundi)
ad
liberitio fuerit.
et dixerunt:

ad eos

:

Hebr^usego snm,etDominum

eum mori

nolebant.Quasi enim aridarareinigare vo-

Deum
tatuF.

coeli egotimeo. » Hebraeus transitorinterpreNec dicit, Judaius, quo nomine vocari copperunt ex quo decem tribus a duabns divisae sunt,

lebant, putantes

salvari posse, cura Jona? subraersio, hoc est Christi
passio, navis (id est
«

sqd Hebraeus sum,peregrinus et advena,juxtaPs>alraistam, qui de

Et claraaverunt

Dominum,

gente \n

eodem populodicit: « Transierunt de gentem.»Deum (inquit)coelitiraeo,non deos
<

anima viri Quaesumus, istius, et ne des super nos sanguinem innocontem,
Doraine, ne pereamus in

quos vos iuvocatis, qui salvare non possunt. « Qui et aridara, »de quafufecit mare, »^n quofugio;
gio. id

quia tu, Doraine, sicut voluisti,
dicerent
:

fecisti. »

Tanquam

Noluraus, Doraine, interficere prophetam

esteumtimeo qui

est factoruniversitatis.Tiser\ili,a

tuura, sedtu, Domine,sicut voluisti. fecisti. Volun-

rnebat

autemDeum timore

quo fugere

vole-

bat. Potest

etiam timor hic pro cultu acripi. Deura

(inquit) cceli timeo, id est colo.

})ermanus nostras irapletur.Non ergo des super nos sanguinem innocentem. Nautarum ista vox Pilati videtur esse confessio, qui accepta aqua lavit
tas tua

Et timuerunt viri timore magno.et dixeruntad eum Quid hoc fecisti? cognoverant enim viri,quod
«
.

manus

suas, et dixit

:

Innocens egosuraasanguine

hujus. Hu3C orania voluntate Patris fiebant, sicutin

a facie Domini fugeret, quia indicaverateis Jonas.
cura scias te ejus non Nec objurgant, sed interrogant, quia audierant Hebraeum esse,etDeura cceli
Si times Deuin, cur fugis,
?

posse effugere potentiam

Ut facerera voluntatera tuam, psalmo dictuin est Deus meus, volui. » « Et tulerunt Jonam, et miserunt in mare.» Tu:
-

lerunt, inquit, id estquasi

cum quddamobsequio
suo.
»

et

colere, et ideo ab eo quasi a sancto
tanti mali
f

viro requirunt

lionore portantes, non
raare.
ft

praecipitantes, raiserunt

in

remedium.
eura
:

Et

stetit

mare

a fervore

Quasi in-

Et dixerunt ad

Quid facieraus
ibat. et

tibi, et

vento eo

quem

quaerebat, veluti

cum

quis fugitivum

intume-£j velocissimo cursu insequens, cumeura fuoritconseinquiunt, raare contra nos incutus, stat ac tenet quem apprehenderit.Sedetmyscebat. » Propter te, ante Domini passionem, mundus diversorum stice surgit, quia te fugientem suscepimus. Quid ergo
cessabit

mare a nobis? quia mare

:

faciemus

tlbi ?

an

te interfeciemus

?

Sed cultorem
fieri

fluctibus errorurn periclitabatur
tera,

Dei

malum

est occidere.

Quid ergo jubes

?Im-

at post ejus moromnia cernimus,et secura unitatefitranquilla
;

pera tu quid agamus,quo nobis Deura propitiemus, cujus irara per terapestatem cognoscimus.Mare,inquit, ibatad vindictam, persequens fugitivura pro-

dei et agnitioneveritatis totusorbisexsultat,et quasi

phetam. Inturaescebat, hoc est, in majores undas suscitabatur, tanquam non differens Creatoris ultionem.
«

Jona in raare raisso, stat mare a fervore suo. titnore raagno Dominum, et « Ettimuerunt viri immolaverunt hostias Domino, et voverunt vota. » Ante passionem Doraini claraabant homines ad deos suos,postpassionemtimentDominura, etvenerantur

Et dixit ad eos: Tollite

rae. et mittite in

raare.

non parvo, sed raagno

tiraore, juxta

quod

in

lege

et cessabitmare a vobis:scio

enimego quodpropter
Contra

metempestas grandis

haeo venitsuper vos. »

me(inquit)tempestasexsurgit,mittitemein raare,ut

praecipitur, ut ex toto corde, et ex tota aniina timeatur, et diligatur. Immolaverunt autera hostias, non pecudum, quas juxta litteram in fluctibus non

^?
habebant,
secj

EXARHATIQ |N
hastias ^pirituales, id
es.t

JQ,\A>1

PR0PI|ETAM.
:

134
«

gratiarutn ^.f^ctu,

actiones et laudes. Inin.iola (inquit Psalmista)

Deo
h\-

secundum Apostolum qui dicit spiritum adoptionis liliorum, iu (|uo
Abba, Pater.
»

Acceplstjs
:

clamamus
alvum

sacriHcium hmdis,

et

propheta

:

Omuom

aufer ini-

Yontrem autem

in(eri,

ceti

quitatem, ot accipe bonum, et reddeums vitulos

biorum nostroruni.

CAPUT
«

dixit, qua3 tantte fuit magnitudinis. ut instar obtumosceret inferni. Possunt hajc referri allegoricQ ad Christum, qui per David dicit Liberasti ani:

II.

mam meam

ex inferno inferioii. Ipse
inter

Et praeparavit Dominus piscem grandem ut deglutiret.Ionam » Propisce graridi,Doiuinus in Evan-

infcrno vivens,

mortuos
in

liber. «

enim fuit in De ventre
:

inferi chim,avj, et exaudisti
jecisti

cetum dixit, ipsam rem breyius explicans. Quodvero pra^paravit, volabinitio cum eum cundeDraco iste quem formasti ret, Psalmista diconte vel prroparavit, id ost juxt^ navim fecit venit e, ut in suos sinus priecipitem Jonatn susciperet. Sed et
gelio
:

me

in

profundum,
»

circumdedit me.
vallatus

meam et procorde maris, et flumeni I'atet juxta litteram, quod chmvocem
hoc
dicit,

;

sus venti-e ceti in medio maris fuerit, et fluminibus
sit.

Mystico vero sensu
:

quod

per Psahnistam pr;edictum est

« Infixus
»

Dominus Deus Pater

prnecepit inferno, quiest draco

limo profundi, et non est substantia.

sum iu Ad compa-

immanissimus,ut Jonam,id

est Christutn.susciperet, JJrationern

enim

ca?iestis

habitationis in
:

qua

summa
pace

ignoranslatentem in esca carnis

hamum

divinitatis,

pax regnat, de qua dicitur
est et tempestatibus.

Factus est in

atque ideo quantum exsultavit in devoraiione,tantum luxit in votnitu, juxta Osee prophetiam u Ero
:

locus ejus, oranis terrena habitatio plena fluctibus

raors tua, o mors,

morsus tuus

ero, inferne.

»

«

Et

erat Jonas in ventre piscis tribus diebus et tribus noctibus. » Ilocet inse itnpletum ipse Dotninus exposuit. lliud qUcTri potest

Cor autcm maris infernum designat, pro quo Dominus dicit « Cor ton^aj, » quia, sicut in medio est animalis, ita infernus in
:

teiTa) raedio esse perhibetur. Sive

quomodo tribusdiebus

et

in corde raaris Dotninus se queritur projectutn, id est in raediis

tribus noctibus dicatur fuisse in corde terrae.

Sed

tentationibus, sed

non sensit amai^as aquas
:

;

q^uia,

hoc synecdochicos accipere debemus, id est a parte
totura, qui tropus usitatissimus est in divinis Scri-

ut Apostolus dicit

Tentatus est per oinnia pro

similitudine absque peccato.Xam non se
ris,

aqua maest, dulci
ejias

Siquidem Dominus parasceve hora sexta crucifixus est, hora nona etnisit spiritum, jam vero
ptui^is.

sed flumine ciixumdatura
:

dicit,

hoc

aqua

quia tentari

foris potuit,

sed

raentera

serodepositutn est coi^pus ejus de

ci^uce, etcolloca-

delectatio peccati

non moinordit, Projectum
«

auteogt

tura in tnonutnento. Ibi jacuit nocte illa

cura se-

se dicit, sicutetin psalrao percu.ssuni, et Apostolus

quenti
nici,

di<^

sabbati, etalia nocte sequentisdieiDoini-

a Patre traditum asserit.
fluctus tui super

Omnes
»

gurgites tui et

sicque

mane prima

sabbati surroxit, ut Maixus

me

transierunt.

Gurgites et

flu-

testatur. Triginta sex ergo horis j^cuit in sepulcro.

Tres autera dies coraplent horas sejjtuagintci duas. Verutn si computes parasccven, hoc est sextam feriam, qua mortuus
tura
est. pro unadie ac noctesabbacumsuanocte,itemque noctem quae diei domi-

percussiones sunt, quse nunquatn sine Deiperraissione et voluntate contingunt.
gurgites et fluctus non oppresserunt Christum, sed super eutn transierunt. Ipse vero omnes
h.i

ctus, tentntiones et

Sed

turbines, quibus vexabatur genus
stinuit et fregit, ut nos post

humanum,

su-

nicce raancipatu,r,
diei,

referamns ad exoraiura dominici

eum

securi navigare-

quodatnmodo tres dies esse videntur. Sed non absquemagno mysteriohocesse credendum est. Siquidem trigint?i sex ad septuagint^duo siraplurn est ad duplutn. Et nostra quidera mors dnpla est,quia in anima raorimur per peccatum.et in <'-orpore per popnam.Christi autein mors siinpla tantutnfuit,quia in corpore tantum rnori pptuit, in aniraa vero nun-

mus.
«

Et ego dixi
»

rutn tuorura.
nitatis,

Abjectus sura a conspectu oculoChristus hoc dicit ex persona buraa:

Qui eniin fortnain servi susceperat, eius

etiam voce utitur, abjectum se dicens ab oculis
Patris.
et in

quam

raortera adtnisit, quia

nunquam

peccavit.

^me
et

Ac si diceret: Quando er^ara tecutn, o Pater, tuo lumine erani luraen, tunc non causabar abjectum. Postquara autetn veni in profundura,

Et oravit Jonas ad Dotninum Deutn
ventre piscis, et dixit
:

suum de
de Dei

a

Receptus pi^opheta in
sensit,

et

carnecircumdatus sura,huraanos patior affectus, abjectum me dico, ut homines juste abjectos ad

utero ceti, postquara se incolumern
misei'icordia

non desperans, totum s.e ad obseci-andum convertit, sciens Dorninum maxime in tribulationib.us adfuturura, sicut ipse viro justo protnittit. «

te reducam, quatenus ubi ego sura et ipsi sint mecum. « Verunitaraen rursus videbo tetnplum san-

ctutn tuura.
dicit,

»

Juxta litterara hoc Jonas vel optando

vel

cutn

quadarn

fiducia

reproraittit

sibi,

Cura ipso sum in tribulatione, eripiani eum.

»

quod iterum Jei^usalem

sit

reyersurus, et tetnplum

Et
«

id,era

Propheta

dicit

:

Doraini visurus, juxta tropologiam
ad,

Dei Filius in

Claraavi de tribulatione raea

Dominura,
:

et

passionis igtiorainiam positus, repromittit sibi glo-

exaudivit rae.

»Quod de

praetei^ito dicit

«

Clainavi, »

riam, quain seniper in Patre et apud Patrera habuit.

hoc est

:

cura enim videret cetum et tantam

mo-

Unde
esset

et in Evangelio Patri diceT^at,

«

Clarifica

me,

lem corporis ejus, clariiavit aquis cedentibus, et voci iocum dantibus. Vel clamavit toto cordis af-

Pater, claritate

quarn habui priusquam

mundus

apud

te. »

Sive etiara cobabitationem Patris

135

HAYMOXIS HALBERSTAT.
Pater tenipluni est

EPISC. OPP.
ita

PARS
»

I.

:

COMMEXT.
«

BIBL.

136

exoptat, quia siiut
Filius

Filii,
:

A

Sie et Psalmista

Memor

fui

Dei, et delectatus

templum
e.xivi

est Patris. Ipse
in

ejiim dieit
»

«
u

in Patre, et Pater

me
»

est.

Et alibi

:

Fgo Ego

sum.

Ex

ciuo discimus.

cum

deli( it

aninia nostra

constituta in aliqua tribuhitione, vel

cum

a corporis

a Patre

et
e.\

veni.

Et quia ipse Deus est et

compage

diveUitur, debere nos

Deum
«

in

memoria
te

homo, postulat
Dei.
«

forraa servi, pollicetur ex

forma

liabere, et ad

eum omnera

cogitationem vertere,

qui corporis et anima? est Deus.

Ut veniat ad
»

Circumdederunt

me

aqua>

usque ad animam

oratio
inquit,

mea ad temphnn sanctum tuum.
Domini recordatus sum, ut

Idcirco,

raeam: abys>usvallavit me, pelagus cooperuit caput
raeum.

oratio

mea de

Abyssuni

dicit contrarias fortitudines. quai
locis, id

extremis montiura ascendat ad templum sanctura

profundissirais inferni
cipatie sunt,
ro;j:antes in

est tartaro,

man-

ad qUi^ loca timebant ire daMuones, Evan^elio Dominum ne mitterentur in

tuum, id est ad coelum, quia licet ubique sit Deus, ibi tamen assistentibus sibi angelis a^terna fruitur
beatitudine. Loquitur vero ut pontifex,qui petit ut

abyssum. Abyssus itaque Christum vallavit, cum inferoium principes eum se in morte comprehendisse crediderunt.
^<

preces populi per eura ad templum Dei ascendant.

Sed
T>
^*

et

Pater,
«

Rederaptor noster in passione sua rogabat, si possibile est, dicens, transaat a mecalix Et in cruce positus,
«

Ad

e.xtrema

montium descendi
in

:

terra? vectes

iste.

Pater, dimitte
»

illis,

concluserunt
juxta

me

a^ternum.

»

Extrema montium,
dicit,

non enim sciunt quid
6

faciunt.

litterara,

profanda terrarum

quibus

Qui custodiunt vanitates frustra.misericordiani
,

quasi vectibus terra: globus Dei voluntate su.stentatur, sicut in

tuam derelinquent
in ventre

»

Mira propheta^ magnanimitas
de

p^almo dicitur
»

lumnas

ejus.

Mystice

:

quae principatur corpori.

Ego confirmavi cocaput Domini anima est Caput ergo ejus pelagus
:

w

tantLO

bestiae

humana

fragihtate di-

quando animam quam pro nostra salute suscepit, pondus tribulationis et mortis pr.Tgravavit. Extrema enim raontiura, principes dicit incooperuit,
ferorura, qui de ccdHs a libertate projecti,
operie-

Deus quippe natura misericors, paratus est Nos autem nostro vitio ultro se offeientem perdinms rlementiam. Et attendendum quod non dixit. qui faciunt vanitates, nemo enim est qui non faciat vana, id est non peccet, quoniam universa vanitas omnis liomo vivens sed dicit
sputat.

misereri oranibus

:

bantur, fluctibus suppliciorum, et abysso vallabantur,

«

custodiunt,

» id

est dihgunt, ot in afTectum cordis

ad quae loca Redemptoris anima descendit,
ibi

sui transeunt

Hi tales misericordiam suam, id est
:

non ut

teneretur, sed

ut suos inde eriperet.

Ipsi sunt et vectes terrae,

quasi quaedam serie ex-

tremi carceris et pcenarum, volentes semper reti-

Deum, derehnquunt. de quo dicitur « Miserator « Deus meus, » et ahbi et misericors Dominus misei-icordia mca. » Nec dicit, misericordia sua de;
:

nere animas quas semel arcepissent.
conclusus est Dominus
;

Ilis

vectibus

sed, sicut per Isaiam prae-

relinquuntur, sed ipsi paratam et ultro se offerentem relinquunt misericordiam. Quod speciahter de
Juda}is dicitur,

dixerat, et portas aereas contrivit, et vectes ferreos
confregit.

qui servantes vanitates, id est va-

Quod autera sequitur
»

:

« et

sublevabis de
ita refertur,

nissima Pharisaeorum praecepta,
eis
tt

Deum,

qui seraper

corruptione vitam raeam.
qui

Ad Jonam

miscrtus

est,

dereliquerunt.
:

cum

debuerit in ventre ceti corrumpi et di-

geri, et

per venas piscis artusque dilfundi, sospes
»

et integer exierit.Unde et blandientis affectu dicit:
«

Fgo autem in voce hiudis immolabo tibi quoccunque vovi, reddam pro salute mea Domino. » Spe bona animatus propheta, et jam de sua liberatione
securus, promittit se gratiarum actiones immolatu-

Dornine Deus meus,
et

communem omnium Deum,

proprium vocans, quem tanti beneficii magnitudine specialiter Deum et Dorainum senserat.

suum

rum,

et vota

omnia redditurum. Sed

et

Christus

Sed
est

et mystice

:

anima

Christi de corruptione sub-

Dominus pro vita nostra raortuus. certus quod eum Deus velocius suscitaret, promittit exsultanter in
voce confessionis,

levatur, quia caro ejus

non

vidit

corruptionem, id

seipsum

Patri

sacrificaturum.

non

est resoluta tabo in sepulcro,
«

juxta quodj^Pascha nostrura, inquit Apostolus, immolatus est
Christus. Ipse pontifex,
ipse ovis iramolatur pro
ei

per Psalraistara praedixerat,
tuurn videre corruptionem.
»

Non dabis sanctum Quod beatus Petrus de

omnibus, ut omne quod dedit
aeternum.
«

Pater non pereat in

Christo interpretatur in Actibus apostolorum,(( Qui

non

vidit

corruptionem,

»

citissima resurrectione

Et

dixit
»

Dominus

glorificatus.Sed quaeri potest
utilitas in

quod

alibi dicit

:

Quae

aridam.

Prajcipitur

Jonam in a Deo Patre magno ceto inpisci
:

ct evornuit

carne rnea, dura descendo in corruptioet plagis
:

ferno, ut restituat Salvatorem terra?, id est sohdae et

nem
ceret

?

Sed hic corruptio pro vulneribus
Quid prodest
si

immortali

vitae,

quia

:

«

resurgens a mortuis jan\
ultra

ponitur, quibus caro Christi effecta est
:

ac

si di-

non

moi-itur,

mors
dicitur

illi
«

dum

clavis affligor,
?

dum

vul-

Quod autem

evomuit,

non dominabitur. » ^ ostendit quod ex

neror,

Judsei

non salvantur

Ilic

vero corruptio

profundis mortis recessibus, tanquam ex intimis
ceti vitalibus, Christus vivens processerit.

pro putrefactione
o

et resolutione ponitur.

Cum

angustiaretur in
»

recordatus sura.

Cum,

inquit,

me anima mea, Domini uUum aliud spefuit.

CAPUT

III.

rarem auxilium, recordatioDomini mihisaluti

Et factum estverbumDomini adJonara secundo,

»

.

:

137
dicens
:

ENARRATIO IN JONAM PROPHETAM.
Surge, vade ad Niniven civitatem

138

mngnam. A quod
fecisti

est palara, id est saccus. Talis victus. et talis

et praedica in ea prsedicationcm
te. »

quam
ei,

ego loquor ad

Non

increpatur, nec dicitur
?

Cur non

habitus panitentibus convenit, et digne satis, ut qui Deum luxu et ambitione pretiosarum vestium olTencilicio cuin placent. Et raajor minor, quia nullus est absque peccato, nec infons unius diei cujus vita est super

quod

praecepi

Suffecerat enim durissima naufragii

derant, nunc jejunio et
cotas incipit, se^iuitur

Neque enim servo post plagas imputatur quod fecit. Sed et mystice Dominus
et devorationis correctio.

noster, qui missus fuerat ad salvandam Niniven, id
est gentilitatem, et

terram
Et pervenit verbum ad regem Ninive, et surrexit de solio suo, et abjecit vestimenta sua a se. et in«

quodammodo
:

fugere volobat,
si

recusans passionem, et dicens
est,

«

Pater,

possibile
illi,

transeat a

me

calix iste. »

Nunc postquam
«

proptor quos pati nolebat, clamaverunt,
crucifige,
»

Grucifige,

dixit in

dutus est sacco, et sedit in cinere, et clamavit, et Ninive ex ore regis et principura ejus, dicens

ct, «

Non habemus regem nisi
ceti, id est,

Ca^sarem,

redditus de ventre

resuscitatus a

mor-

Homines,etjuraenta, etboves, et pecora nongustent quidquam, nec pascantur, et aquam non bibant; et
operiantur saccis homines, et jumenta clament ad Deum in fortitudine, et convertatur vir a via sua

tuis, iterato dirigitur

ad Niniven, ut priedicet post
ei

resurrectionem, quod

a Patre fuerat imperatum
ei praeci-

ante passionera.
pitur,

Totum autem hoc quod
quod non
vult, et

quod

obedit,

Braala, et ab iniquitate qua) est in raanibus eorum. Quis scit si convertatur et ignoscat Deus, et reveriterum velle
irae suae, et non peribimus ? » Regem Ninive philosophos gentihura deberaus accipere,Pla-

cogitur, ad formara servi referendura est.
«

tatur a furore

Et surrexit Jonas, et abiit in Niniven juxta ver»

bura Domini.

Surrexit, inquit,

nullam fecit moram,
«

tonera, Aristotelera, caeterosque,

sed continuo se ad obediendam accinxit.
civitas a

Et Ninive
«

erat civitas raagna itinere dierum trium.

Ninive

qui quasi reges sunt horainura, et eorura pr?ecepta sic observant, quasi oracula divina. Ad hos novissirae pervenit

Nino Beli
est,

filio,

primo rege Assyriorum,
circuiri.

condita

quam

ferunt tanti esse ambitus, ut

verbum, quia novissimi Stultum enim putabant
fieri, et

et

difficihus crediderunt.

Deum hominem

potuisse

trium dierum possit itinere
correctus, et naufragii

Sed Jonas jam
iter

mori.

Verum

et isti, hcet tarde

fidem Do-

quod pertulerat memor,

trium dierum uniusdieifestinationecomplevit. Sunt
qui putant quod in tertia tantum parte civitatis
praedicaverit, et sic ad

mini susceperunt, tamen depositis ornamentis verborum, et pompis dogmatura saecuLarium, simplicem
et

omnes

prtedicationis

sermo

Homines autera

rusticam piscatorum doctrinam sequi coeperunt. et juraenta intelhguntur tam ratio-

nabiies quam irrationabiles, quia omne genus ho^ minum tam ratione utentium, quam et eorum qui apostohs perrexit ad Niniven, hoc est, in omnes mundi terminos itinere dierum trium, quia praecepit morebrutorum vivebant animahum, ad poenitentiam
pervencrit. Et Dei FiUus surrexit a raortuis, et in

ut baptisarent gentes in nomine Patris, et Fihi, et
Spiritus sancti. Sed hoc iter trium dierum
est,

et

ad fidem Christi conversum

est.

Vel induti sunt

una

via

sacco, id est, luctu et moerore,
lentes

quia unus est Deus Pater et Fihus et Spiritus

damna vitaeprseteritae.

quem sumebant doQuod saccuspro luctu
:

in nominibus, sed in nomine unus est Deus, sacramentum baptismi peragitur, non tam ab apostohs quam a Domino,fquem Jonas pra^figurabat. Et notandum quod, tribus diebus commemoratis, noctis nulla fitmentio, quia in sancta Trinitate nihil est obscurum, nihil

sanctus.

Unde non
quse

Trinitatis,

ponatur, ostendit Psalmista dicens saccura raeum, et circumdedisti rae

« Conscidisti

la^titia. »

Sane

juxta htteram, quod dubitantes dicunt, Quis scit si convertatur et ignoscat Deus, ideo ambigue proferunt, ut dubii de salute fortius agant poenitentiam,
et

magis provocent
«

Deum

ad misericordiara.

tenebrosum.
«

Et ccepit Jonas introire in civitatem itinere diei
:

Et vidit Deus opera eorum, quia conversi sunt de via sua mala et misertus est Deus super rnalitiam,
cit. »

unius, et clamavit, et dixit

Adhuc quadraginta
Quadragenarius nu-

quam

locutus fuerat ut faceret

eis, et

non

fe-

dies, et Ninive subvertetur. »

Sicut tunc Assyria;} urbi, id est Ninive, sic quo-

merus peccatoribus convenit in jejunio et in afflictione unde et Moyses et Elias tot diebus jejuna:

verunt, ipse Dorainus verus Jonas in

mundum

ad

Deus omni mundo minatur intcritum ad hoc, utagantpoenitentiam. Si enim convertatur mundus, convertitur Dominus et peccatoribus mutantibus
tidie
:

praedicandum missus hoc nobis jejunium consecra-

Attendendum quod dictum est, « clamavit. » Tale et de Domino legimus, quia stans in templo claraavit « Si quis sitit, veniat et bibat. » Magnus clamor est omnis sermo Christi, quia magna anvit.
:

vitam, mutabit sententiam. Malitiam sane hic, sicut et superius, pro afflictione et supplichs deberaus
accipere.

CAPUT
«

IV.
et iratus

nuntiat.
«

Et

afflictus est

Jonas afflictione magna,

Et credidernnt

viri Ninivitae in

Domino,

et prae-

dicaverunt jejunium, et vestiti sunt saccis a majore

Videns subintrare plenitudinem gentium, et impleri quod in Deuteronoraio praedictum fuerat,
est. »

usque ad minorem.

»

Majoraestas credidit in Domi-

num,

prsedicantes jejunium, et sacco vestiuntur.
est occultum, id est, jejunium, post

provocaverunt in eo qui non erat Deus, et ego provocabo eos in eo qui non est populus, » de« Ipsi

me

Ante quod

iUud

sperat de salute Tsraelis, ideo dolet, et ideo tristatur,

Patrol. GXVII.

:

130

HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS

I.

-

COMMENT.

BIBL.

uo

non quod invideret saluti gentium, sed quod pereat A hoc est antequam coruscante Evangelio mundus reSed et Dominus noster lle\ it super pereuntem dhnoretur, et plebs Judaica reprobaretur, Jonas noHierusalem, et uon vult dare panom liliorum eani- ster, id est Christus, sub umbra erat, quia necdum
Jsrael.

bus, et apostolis

prieeipitur

primum

ut prcedieent

veritas api^arebat, sed in typo et iiguris fiebant
nia.

omet

Jsraeli.Tristatur ergo ad

mortem, dolens perire po-

Sedebat autem dicitur in liabitu judicis, quia
quia
se

pulura pro quo passus

est.
:

sedere judicantis, vel
divinitatis

liumiliaverat,

Et oravit ad

niine.

Dominum, et dixit Obsecro, Donunquid nonhoc est verbum meum, cum adin terra mea.' Propter hoc pneoccupavi ut

majestatemin quamdam contraxeratbrevitatem. Qui enim sedet, videtur stante brevior.

huc essem

Quod autem
feramus.
a

ait ut videret,
ille

ad hominis effectum re-

fugerein in Thariiis. Scio enim quia tu Deus clemens
et misericors es, patiens et multcC miserationis, u et

Xam

omnia

videt

antequam

fiant.

ignoscens super mahtiam.
tiiii

«

Partim orat Jonas, par-

Et prirparavitDominusDeus hederam, et ascendit super caput Jon», ut esset umbra super caput
ejus, et protegeiet

eum, laboraverat enim. Etlcctalcelitia magna. » Ilederae Obsecro linquit), Domine, nunquid non hoc est ver- j^natura est, ut per terram errabundo flexu repat, et bum meum, cum adhuc essem in terra mea ? Scie- sine adminiculis vcl ferculis ad altiora non conscenbam linquit) misericordem, nolebam te truculentum dat. Per hederam vero infirmam, et suis \iribus nihil valentem, plebs Judaica potest signari, cito et crudelem nuntiare, et idcirco volui fugere. Sed et
obsecratione incipiens, temperat querelam suam.

conqueritur, dicens se tugei*e noluisse. Sed ab

tusest Jonas super hedera

Dominus Christus cum videret obstinatos Judaeos in suam ipsorum perditionem, quasi dicebat ad Deum Pati'em Xunquid non sciebam futurum, videlicctut perii'et Israel, cura adhuc tecum essem Pater? et per Isaiam dixeram, In vacuum laboravi sine causa, et
:

crescens,

et

omnia
sed

se facturam
citius

promittens quae
praeid est

Deus

praecepit,

languescens, et

cepta non implens. Hcoc

quondam Jonam,

Ghristura protegebat spe suae salvationis, et

non

parvam

ei lcetitiam iaciebat,

sed cito percussa aruit,
et quasi ta-

vane fortitudinem meam consumpsi. < Et nunc, Domine, tolle, quoeso, animam meara a me, quia melius est mihi mors quara vita. » Quia

quia radicem firmam

fidei

non habebat,

bernaculum tecti, praeferens iraaginem domorum non babens fundaraentum, de quo Isaias ait Relin:

unam
«

gentera Israel salvare non potui^ moriar, et

quetur

filia

Sion ut umbraculum

in vinea, quara

totus raundus salvabitur.

Et dixit Dorainus

:

Putasne bene irasceris tu?

»

bene locustae in Evangelio dcsignasse creduntur, animal parvura, de terra quidem exsiliendo consurgens, sed
r.ltius

Iratus fuerat Jonas, vcl quia videbatur apud
tas fuisse mentitus, vel quia inteliigebat

Ninivi-

non valens
:

volare, quia et Judaei

IsraeL Xec dicit

periturum G audientes le ;era, dixerunt Omnia quae prfficeperit Dominus, male iratus es, ne vide- nobis Dominus Deus, facieraus, et obedientes ei
;

retur reprehendere contristatum

nec rursum

dicit,

erimus. Sed raox conversi sunt in arcura pravum,
et

bene iratus

ne suae sententise contrarius sit. Intcrrogat ergo ipsum causas moeroris sui ut respondeat, aut si tacueiit, Dei judiciura suo silentio comes,

non custodierunt testamentum Dei. « Et paravit Deus verraem ascensu

diluculi in
»

crastinum, et percussit hederara, et exaruit.
psahiio qui inscribitur,
«

In

probet.

pro assumptione raatutina,»
:

Et egressus est Jonas de civitate, et sedit contra orientem civitatis, et fecit sibi umbraculura, et sedebat subter illud in umbra, donec videret quid acci«

Dominus vermem sum vermis et non
se

appellat, dicens

«

Ego autem
sine

horao.

»

Yerrais

namque

semine dc terra oritur; repit humilis, movetur sine

malo ponitur, fiduciam terrenae spei et cupiditatis mundanae designat.
deret
civitati.
»

Civitas

quando

in

Nam

Cain, qui

mundum

fratricidio cruentavit, pri.

mus legitur sedificasse civitatem

Jonas ergo egreditur

huminon reclaraans in passione. Itaque antequam oriretur sol, id est antequam resurgeret Christus, virebat hedera, florebat Judaea.Postquam
sonitu, et Christus de virgine terra natus est,
lis

inter probra,

decivitate, quicolumbavel dolensdicitur,quiaoranis,^ vero ille surrexit, et Ninive, id est raundus erroris simplex et dolens pro peccatis suis, alienum se iacit umbrara repulit, veritatis lumen recepit, paratus vermis percussit hederam Judaicae plebis, et exaruit a saeculi cupiditatibus, nullam in vanitatibus saeculi

spera ponit, sed habitat contra orientem, veri solis
ortura et respectum exspectans. Et habitat in

Dei auxilio destituta. Hoc autem factura est in ascensione diluculi, quia Christus raane priraa sabbati
surrexit.
«

umbra-

culo, hoc est in mentis suae custodia, quasi in taber-

naculo requiescit,

quid

civitati

Ninive contingat
sit)

Et cum ortus
i

fuisset

sol,

praecepit

Dominus

(hoc est quid rnundo futurum
praestolans.

contemplando
dicit

vento calido et urenti, et percussit sol super caput
Jonee, et lestuabat.
Id est, etiam post Christi resur-

Dc hac

oivitate

Dorainus per Osee

In medio tui

sum

sanctus, et non ingrediar civita-

rectionem et Judaeorura reprobationera, adhuc mens
Doraini salvatoris desiderio salutis
praecipiens apostolis et dicens
:

tem. Et in Deuteronomio una fugitivorura civitas

illius

aestuabat,

Ramoth
enim de
stice

dicitur, quEe interprctatur visio mortis.

Qui

« Eritis

mihi testes
»

Hieru.salera ejicitur, quae est visio pacis, ha-

in Hierusalera et in orani Judaea et
et

Samaria.

Unde

bitat in Piamoth, id est in visione mortis.

Sed

et

my-

ab Hierusalem praedicationis initium
dicens
:

praecepit

antequam

sol oriretur, exsiccareturque hedera,

lieri,

«

Oportebat pati Christum et resur-

141

ENARRATIO IX MICU.EAM PROPHETAM.
pffnitentinm et Ameretricibu.s, pristinam
reciperent gratiam.

1-42

gere, et prsedicari in noraine ejus

Quod

remissionem peccatorum m omnesgentes, inci[jientibus ab Hierusalem. » « Et petivit » Jonas a animae Melius est mihi mori suai ut moreretur, et dixit
:

quam

vivere.

»

In ba})tismate

cum

Israel, ut in lava-

cro reciperent

humorem, quem negando Christum perdiderant. Unde et Petrus inteirogantibus quid

autem aitDeus. « hedeia sub una nocte nata est, » nox tempus significat ante adventum Christi. Quod vero subditur, « et sub una nocte periit, » nox iterum designat tempus in quo Christum negaverunt, quundo eis verus Sol justitia? occubuit. « Et ego, inquit, non parcam Ninive civitati magnae.
»

agerent, dicebat

unusquisque vestrum.
ptismo

Poenitentiam agite,et baptizetur » Quod vero diximus, in ba-

Ninive civitas

magna

Ecclesia est, ex uni-

eum mori

velle, Apostoli est sententia, qui

dicit:«Quicunque baptizatisumusin Christo Jesu,in morte ipsius baptizati sumus. » Quidam vermem et

urentem ventum, Romanos
Christi

intelligunt,

qui, post

resurrectionem et ascensionem, Israelem

penitus deleverunt.
te super

«EtdixitDominus ad Jonam,Putasnebeneirasceris hederam ? Et dixit, Bene irascor ego usque admortem. » Superius jam salvato per poenitentiam

gentium congregata. Revera magna, quia multo major est multitudo fidelium ex omnibus geny tibus, quam duodecim tribus Israel. Quod autem dicit, «in qua .sunt phis quam centum viginti millia hominum, qui nesciunt quid sit inter dexteram et sinistram suam, et jumenta multa, juxta litteram T»innocentem et simplicem parvulorum et lactentium monstrat aetatem, ut hinc colligatur quantus fuerit
versitate

numerus majoris oetatis, si tantus fuerit parvulorum. Vel certe in ea civitate erat immensa multitudo, quae ante poenitentiam ignorabat quid esset
inter
raali

Ninivitarum populo, iisdem verbis interrogatus Jonas nihil respondit, licet videret non esse factum

bonum

et

malum. Boni enim per dexteram,
sunt vasaet in honorem sunt, et in

quod praedixerat, sed Domini interrogationem suo silentio comprobavit. Sciebat enim Dominum cle-

accipiuntur per sinistram. Sed in Ecclesia sicut

in

niagna

domo

mentissimum esse et muitse miserationis Nunc autem cum in siccatione hederae intellexit Israelis reprobationem, audacissime respondit Bene irascor ego usque ad mortem. Non enim Ninivitas sic sal.
:

contumeliam, sunt carnales, sunt et spiritales, estque ibi infinitus jumentorum numerus, hoc est, irrationabilium et
ventri

servicntium, qui prospe?

ctant terram, nunquid coelum resi)iciunt

De

quali-

vare volui, ut Judsei perirent, nec sic volui lucrari
alienos,

bus

dicit Psalmista,

«

Homo cum
est

utperderem proprios. Juxta cceptam allegoriam in Jona intelligimus Christum, qui plangit pereuntem Hierusalem,et plangitusque ad niortem non suam, sed Judaeorum, qui excaecati sunt, ut gentium oculi viderent, mortui ut gentes viverent,
credentes in Filium Dei.
«

non

intellexit

:

comparatus

honore esset, jumentis insipientiin

bus, et similis factus est

illis. »Nec praetereundum quod in Ninive plus quara centura viginti millia horainum fuisse dicuntur; quinumerus magnum in se continet mysterium nam centum vigintifmnt,siab uno incipiens usque ad quindecim sequentes natu:

Et dixit Dominus
laborasti,

:

Tu

doles super hederam, in
fecisti

raliter

numeros

sibi
:

seraper adjicies, uni enira adde
:

quam non

neque
est, et

ut cresceret,quae
periit.
»

duos, fiunt tres
liunt

sub una nocte nata

sub una nocte
in gentibus.

Non

laboravit Jonas inhedera, nec Salvator tantum

laboravit in Judseis,

quam

Mox enim
multum
Deus
:

tres, fiunt sex adde quatuor, usque ad quindecim, servata naturalis numeri serie, fiat, centum viginti reperientur. Super tot credentes venit Spiritus sanctus

adde
si

decem. Hoc

educti de yEgypto, projecerunt idola, et pro parte

in die Pentecostes. Quindenarius

autem numerusex

servierunt Domino. At in gentium populo
laboravit
:

septenario et octonarioconstat.Septemenim etocto,
quindecira sunt,tot erant gradusin templo Domini,
tot etiam sunt psalrai quibusexstat titulus,« Canti-

pro

eis

homo

factus est,

cum
illi

esset

pro

eis

alapas,sputa, spineam coronam raortemque
:

sustinuit

ad inferos descendit, ut

coelum con-

scenderent.

Unde

fratre prodigo

ad patrem reverso.
:

fuisse, et

cum graduum. cum

Tot diebus Paulus cum apostolis eis Evangelium contulisse legitur.
»

indignaturfrater raajor, etquerebaturpatri dicens
Jlcce tot annis servio tibi, et

nunquam

dedisti raihi

j)Beneergo multitudo Ecclesiaetali praefulgetnumero, in quo Novi ac Veteris Testaraenti mysteria et centenaria quadrata, acmillenarii cubita, id est solida
perfectio declaratur.

ferebat Israel

haedum,utcum amicismeis epularer. Graviterenim quod gentes,dissipatasubstantiacum

m MICH^AM PEOPHETAM.
CAPUT PRIMUM.
«

Verbum

Doraini quod factum est ad Michasam

exspectemus mysteria, qui in meditullio et velut in corde prophetici ordinis positus est. Fuit autem de
Morasthi, qui est vicuius Palcestinae. Interpretatur

Morasthitera, in diebus Joathara, Achaz, et Ezechiae

regum Juda, quod

viditsuper

Samariam

et

Hierusa-

autem Morasthi,
qui

haeres.

Et pulchre Michaeas, qui

lem.»Michaeas propheta,qui interpretaturQuidquid, vel Qiiis, quasisive Humilitas, sextus est in ordine
duo.decim prophetarum, atqiiP idep i>rofunda
ejuis

humilitas interpretatur,de spe haereditatis nascitur,

enim humilitatis virtutem pro Deo tenere stu-

duerit,haeres Dei et cohier.es Christi esse raerebitur,

143

IIAYMOXIS UALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS
liuniilii-.vit,

I.

-

COMMEXT.

BIBL.

144

qui seipsum yvo nobis

quiquo

ad imi:

A

taudam lormam

suie humilitatis in\itat,nos. dicens

Discite a nie, quia mitis

sum

et

humilis corde.

»

egressus est sermo a Domino. Descendit ero-o et calcat, non super humilom torram, id est, non super cos qui deorsura sunt, sed super excelsa terr», id
est sanctos, qui

Hic propheta coraminatur Samarix- iram Dei et captivitatem, interitumque populo Israel venturum
denuntiat, quia, relicto Deo, serviant idolis.

intelligunt venientis raajestatem,

quiquo

licot sancti sint

commovebuntur tamen,

id

Locum

etiara nativitatis Cbristiaperte denuntiat.Xotura est

quod regnante Ezechia

fdio Achaz,

decem tribus ab

Assyriis ducla?suntin captivitatem.postea regnante

est.timebunt ejus pra;sentiam. Valles autem, id est, peccatores et quae sunt Dei non qua^rentes, non poterunt ejus ferreprcesentiara,sedscindeturquidquid in ois durura est. ot instar aqua} defluet.Ethoc erit

Sedechia. dute quiv appellantur Juda
captap, et

rum suo
:

rege
Pri-

Hierusalem subversa

est.

Ergo secundum

proptor impictatem Jacob, id est haireticorura, et propter pe'?catum Juda,id est, eorum qui in Ecclesia
positi,

ordinem

captivitatis prophetje titulus ponitur

confitenturse nosse

Deum,

factis

autem ne-

raum

(ut

dictum

est)

capta est Samaria metropolis

decera tribuum, postea Hiorusalem metropolis Judae. Pcniitur autem Saraaria in typo haereticorum,

gant. Juxta alium intollectum, ogressus est Dominus de loco suo, doreliquit Judajos, in quibus quon-

Hierusalem in figura Ecclesia^. « Audite. populi omnes, etattendatterra et plenitudo ejus,et sit Dominus Deus vobis intestem, Do-

dam habitaverat, propter peccatum quod in ChriBstum commiserunt, sicut eis ipse minatur. « Relinquoturvobis domus vestra deserta. » Calcavitsuper excolsa terra?,\enit ad gentes.quaeper ejus gratiam
excelsae
factae sunt, et a terrenis sublevari

minus de templo sancto
ecclesiasticos
:

suo.

»

Xotandum quod poquorum
estter-

merue-

puli audire, terra jubetur attendere. In popuIo,viros
in terra. ha^reticos,

rena doctrina. Xara et Apostolushrereses inter carnis opera commeraorat. Et hi ergo qui in Ecclesia
sunt, si audierint, et illi qui foris sunt, si attenderint,poterunt effugere quod serraopro})heticuscom-

Commoti suntmontes, id est, philosophorum dogmata. et. regum potentia perturbata, et consumpta in eis omni impietate crevit justitia: destrurunt.
cta superbia, erecta est humilitas
«

Et

agro

ponam Samariam quasi acervura lapidum in cum plantaturvinoa, et detraham in vallem laomnia omnes mercedes ejus
idola ejus

minatur. Optat ergo propheta, ut sit eis Deus in testimoniura, non aliunde qua: do templo sancto
suo, hoc est, Ecclesia, per quara Deus testimoniurn

pides ejus, et fundamenta ejus revelabo. Et
sculptilia ejus concidentur, et

comburentur igne,
gata sunt.
»

et

omnia

ponam

in

perhibet veritati, sive

templum

Dei, ipse Filius est

perditionera, quia de mercedibus meretricis congre-

in quo habitat Pater, et cujus ore loquitur.
«

Quiaprimum

peccavit Saraaria, id est,

Quia ecce Dorainus egredietur de loco suo, et

^ decem
syriis.

tribus, et relictotemplo

Dei

fecit sibi vitulos

descendet, et calcabit super excelsa terrae,et consumentur raontes subtus eura, et valles scindentursicut cera a facie ignis, sicut aqurc quoe decurrunt in
praeceps. In scelere Jacoborane istud, etinpeccatis

aureos, ideo ipsaprima destructa estvenientibus As-

Samariam quasi acervum lapidura. Quia civitas Samaria in monte sita est, pulchrein cumulos lapidum ponenda dicitur, ut non
(inquit)

Ponam

domus

Israel.

Quod
?

scelus Jacob?

qure excelsa Juda

nonnc Samaria?et nonnc Jerusalem?); Locus Dei

tantum parietes et aedificia, sed ipsa quoque fundamcnta usque ad extromum lapidem subruantur.
Sculptilia qiioque et idola quse coluerant, et

misericordia

est,

quia naturaliter clemens et pius
suara.

operum

est. Sed qui mitis est et misericors nobis peccanti-

bus, cogitur

quodaramodo mutare naturara

diversorum congeries, praedicantur igne comburenda. Quod vero dicit. « et usque ad mercedem raeretricis revcrtentur, »

Egreditur deloco suo, assumit personam crudelitatis, quam per naturam non habet. Descensus ejus
est raajestatis ejus ad inferiora decursus.

hoc

est,

ut

quomodo
est,

in terra

sua fornicati sunt

cum

idolis quse fecerunt, sic va-

Super ex-

dant ad aliara fornicationisterram, id

ad Assy-

celsa terrcc calcare, est

potentes terrse conterere.

Et consumentur raontessubtus eura, etvallesscin»

D

rios, et ibi sirailiter idola adorent.
«

dentur.

In raontibus principes, in valiibus subje-

ctos populos intelligiraus. Sicut (inquit) cera vicino

igne tabescit, et sicut aquee prono cursu feruntur in
prccceps, sic oranis

impiorura superbia.veniente Do-

scelera

mino, solvetur et deficiet. Hoc autem fiet propter decem tribuum, quas vocat Jacob vel Samaet Israel, et propter praevaricationem Juda. In

riam

Super hoc plangam et ululabo. vadam spoliaFaciam planctura velut draconum, et struthionura. quia desperata est plaga luctum quasi ejus, quiavenit usque ad Judam tetigitportam populi raei usque ad Ilierusaleni. » Huc usque de Samaria, nunc prajdicit mala Juda?, quae simili errore peccaverat. Assumit ergo propheta plangentis affectum. Faciam planctum quasi draconum, ut supra.
tus et nudus.
;

decem enim tribubus nunc Sebaste dicitur,
dicit
n

raetropolis erat Samaria, quic
et in

Sicut dracones
bili sibilo

cum
;

ab elephantis vincuntur, terriet sicut

Judaprincipabatur Jeruet inarabulabo. »

personant

struthionumaves,qu8e

salem. Tropologice locus Dei sancti sunt, de quibus
:

obbrevitatera pennaruralongius volarenonpossunt,

Inhabitabo in

illis

Ab

his

ergo sanctis egreditur Dominus, non cos relinquens,
sed per eos prcedicans et annuntians reproborum supplicia, justorum preemia. Legimus enim quia

quando ova suairamemores relinquunt in arenis calcanda pedibus bestiarum, etsi non perierint, pro cantibus luctura faciunt, sic et ego (inquit prophetay amissis
filiis

et in captivitatem

ductis,

vadam

145
spoliatus et nudus.
id est

ENARRATIO IX MICILEAM PROPHETAM.
Samariae, et

146

«Quia desporataost plnga ojus,» Aeniminterpretatur Ramoth. In amaritudine enim et idem peccatum atque eadeni tristitiapopuluscum rege Ezechia morabatur, Senpoena qua subverterat Samariam, tetigit Judam, et nacherib cos obsidente. « Quia descendit malum a pervcnit usque ad portam Hierusalem. Sicut enim Domino in portam Jerusalem. » Nam rex AssyrioSamaria subversa est ab Assyriis, ita Hierusalem rum, vastata Samaria, vcnit contra Ilierusalem,
subvertenda est a
lerenda sunt
Clialdieis.

Ha^c omnia mystice re-

quando etRhapsacesmissusde Lachis ad Ezechiam,
ut se traderet Assyriis, insultans

ad haereticos, quibus ininntur Deus subversionem utilem, ut curn destructa fuerint pcr diversaeorum dogmata, et iilo ignc succensa de quo Dominusdicit" («Ignem venimittere interram,»plangent erroressuos, resolvantde pedibuscalceamenta,
hocest,

Domino

et dicens

:

Quidsi posset libernre populum suum de
syj-iorum?
«

manu

A.^

Lachis civitas est Judae, quae

TumultUs quadrigae, stupore habitantiLachis.» prii na a decem tribu-

mortuorum opera

abjiciant.

propterea plangunt, quia errorem

Maximeautem suum etiam ad

Judaeam (hocest, ad viros catholicos) voluerunt introducere, sed non potuerunt. Pervenitenim ad portas (id cst, aures) populi Dei. sed civitatem
tuit penetrare,

bus accepit idola, et per eam pervenit idololatria usque ad Hierusalem. Et est sensus Lachis, et ad te perveniet equitatus et tumultus Assyriorum, qui te vertet in stuporem. « Principium peccati est
:

non po-

I^ filiao

Sion,

quia, « subaudis in te,

»

inventa sunt

hoc

est,

mentem
:

in

fide

solidatam

non
«

valuit decipere.

» et per te quasi per portam impietas decem tribuum migravit ad Ilierusalem.

scelera Israel

In Geth nolite annuntiare

lacrymis neploretis;

«

Propterea dabit emissarios super haereditatem
:

» Geth unaest ex quinque civitatibus Philistinorum, de qua fuit Goliath Gethaeus, Scimus autem quia Philisthcci

in

domo

pulveris pulvere vos conspergite.

Geth
rael.

domus mendacii

in

»

Non solum

(inquit)

deceptionem regibus Issuper Lachis quadrigae

venient et turaultus, sed etsuperGeth, quae estrae-

jnimici

semper erant

Judaeis. Dicit ergo propheta

:

Nolite annuntiarein Geth

malum quod
vestri
«

praedicovcn-

turum ne
ploretis,
s^

laetentur inimici

Lacrymis ne
In

licetpectus dolorem habeat, dissimulate
vestri.
«

fleturane gaudeant inimici
veris,
»

domo

pul-

hoc

est;,

qua3 ruitura est. et in pulverem re-

digenda. Ibivos pulvereconspergite, non in plateis, ne hostes vestri videant et laetentur.
«

Et transite vobis habitatio pulchra, confusa
»

et

ignominia.

Pi-o pulchra,

Septuaginta ipsum ver-

autem vocat latrunAssyriorum mittebat in Geth, quae erat domus idololatriae, urbsque mendacii, quceque in deceptionem fuerat regibus Israel. « Adhuc hieredem adducam tibi, quae habitas in « Maresa, » id est in haereditate. Haeredem autem vocat adventum hostium. Dicit ergo Deus perprophetam, quod ipse adducat Assyrios qui hsereditate possideant Geth, eo quod fuerit in deceptionem regibus Israel. « Usque ad Odollara veniet gloria IstropoIisPalaestina). Emissarios

culos, quos rex

bum Hebraioumposuerunt, .sc«j^///r.Tam enirn Syra quam Hebraica lingua scaphir pulchra dicitur, quo
nomine Samaria
uberrimoloco
vocatur, quia in pulcherrimo et
sita erat.

rael. »

OdoIIa nobilissima

erat civitas inter urbes

Judaeorura,ad quara etiam dicit perventurara hostilitatera

Assyriorum. Quidam codicos habent,
:

«

Glo-

Diciturergo ad

eam
si

:

Sa-

mariapulchraetfertilis,quia confusa es ignominia,
sic transi, etsic
fieri,

perge in captivitatera, ut
allophylus sentiat.
»

potest
est

nec iniraicus

«

Non

egressa quaehabitat in exitu.

Et hic similiter ipsura

Yeniet iila captivitas de Geth usque OdoIlam,quae subaudisest civitas glorise Israel. Vel certe [)er ironiam accipiendum est, utsit sensus, IUud raalura deLachis et de Maresa et de Geth perveniet Odollam. Hic distinguendura, et sic
rialsrael, » ut sit sensus

verbum Hebraicum,

id est, senna.

Senna enim

in-

ironice parura
est,

pressa voce inferendura,

«

Gloria

terpretatur exitus, per quod significat captivitatem
jara in egressu et in foribusesse. Quodautera dicit,
«

vid estignorainiaetdedecus est populi Israeli-

tici.Haecjuxtalitteram,videamus breviter quid
sterii

mySi-

Non

estegressa,

»

signiticatquod non sua sponte

contineant

:

Geth interpretatur torcular.

vel voluntate, sed coacta et nolens ducta estin ca-Dgnificat haereticos, quise extollcbant,dicentes se ha-

ptivitatem.

«Planctum domus
»

vicina accipiet ex vo-

bere vinum Soreth.id est spiritualis etdivinaescientiie,

bis, quae stetit sibiraet.

Et hic ipsum verbum ha-

cum

e

contra vinum eorura (id est doctrina)

betur Hebraeum in Septuaginta, id est Azel. Ordo est Doraus Azel accipiet ex vobis planctum. Azel interpretatur vicina, sive ex latere. Domum ergo
:

esset de vinea

Sodoraorum,

et

de suburbanis Go-

raorrhae. Ipsi sunt et

domus

pulveris, quia terrena

sapiunt, et cibus sunt serpentis, id est diaboli, cui
dictura est, Terrara coraedes

Azel,doraum Juda
et quasi ex
latere,

dicit,

quae vicina erat Samariae,

omnibus diebus. Hos
pulveris, pulvere vos

quai

planctura accepit audita

hortatur propheta, ne se

extollant, sed agant poe-

clade Saraariae, quac, subaudis
sibimet,
id
est,

domus

Azel, stetit

nitentiam dicens,
aspergite,
»

«

In

domo

captivata Samaria, perraansit in

ne cura

terapus ultionis advenerit, et
si-

statu regni sui, protecta a
«

Deo propter Ezechiam.
bonura,» subaudissuum,

doraus qucc vobis pulchra videbatur ceciderit,

Quia infirmata

est in

raul pereatis, ct cassus labor vester risura videnti-

idest, quia humiliataest ad profectum suura, quan-

bus prtebeat.
exitu,
»

«

Non

est

egressa quia habitatin

do Rhapsaces blaspheraavit
habitat in Ramoth,
»

Deum

viventem.

«

Qu«
Hoc

id est Ecclesia qua^ habitat in exitu, in spe

id est in amaritudinibus.

percipiendi regni coelestis, non est egressa finem

»

147
di \inarum

HAYMONIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMENT.

BIBL.

148
jaotantia

Scriptuninm^ nec transgressa Patrum A
est Ecclesia, in
\icini

glorientiir li.oretici, veniet gloria Israel,

slaiata. *Planctus donius vicina^accipiet ex vobis.

hieieticuruin usque Odollam.id est usque ad tcsti-

Vicina

haeretici,

qua domo non sunt ei sunt. u Ex nobis (inquit Apostolus) esierunt, sed non erant ex nobis. » Vicinaestergodomus hsereticorum Ecclesia? lidelium,
sed

domus

monium

oxhau;>tionis sua?, id est

usque ad judicium,

quando exhaurientatque ebibentmensuramoperum suorum.
«

Decalvare et tondere super

filios

deliciarum tua-

sed super ai*enam posita, non habet fundamentum Et est sensus ha?retici, qui tantum vicini estis
:

rum, dihita calvitium tuum
captivi ducti sunt cx te,
»

sicut aquila,

quoniam
ad Sa^

Hoc

et specialiter

Ecclesiae, sed contra

eam semper

erigiminijplangite

vosmetipsos, quia ex vobis accipiet inimicus et ultor diabolus planctum, hoc est, vos eritis causa vestraB perditionis, et
estis,

mariam, id e^t docem tribus, et generaliter adomnem populum Israeldicitur,qui captivus ductusest.
Jubetur ergo ut decalvetur, sicut mos erat in luctu
facere, et tondeantur,ac plorent filios

ex

vobis

diabolus, cui traditi

suos.Etquo-

riora

nuda atque implumis remanet, sic Israel deponat est, ubi dicitur, « Non estegressa oninem gloriam.quaante circumdabatur, et plangat quae habitat in exitu, quae stetit sibimet. » Ecclesia j^lilios suos captos ab hostibus. Sed et hoctempore stetit sibimet, quia in veritate stabilis }termansit. videmus plebem Judaicam decalvatarn, et omnem Iniirmata est, id est aftlicta diversis tribulationibus, gratiam qua ante floruerat,penitus ab ea recessisse. sed hoc ilU in bonum fuit. quia quo magis infirmaanima, quas Mystice dicitur anima} peccatrici batur, eo araplius in fide roborabatur, secundum quondam fruebaris paradiso, et volabas ut aquila Apostolum qui dicit. Quando infirmor, tunc fortior contemplando coelcstia, assume habitum pcenitcnsum.HincPsalmista de eadem Ecclesia dicit, Infir- tis, et plange filios tuos, id est opera quoe gessisti, mataest,tuvero perfecisti eam. Haec ipsa Ecclesia quia captivatasunt sub lege peccati. habitat in Ramoth, id est in amaritudinibus, quia

materiem accipiet puniendi. Quae stetit sibimet, quia intirmata est in bonum suum, ad supe-

modo

aquila certo teinpore amittit plumas suas, et

jungendum

:

pressa

persecutionis pondere, nil dulce habet in
«

'^/vrt

praesenti.

tam Hierusalem,

Descenditautem malum a Dominoin porid est insidiae haereticorum usque ad auditum Ecclesiae. Sed Ecclesiam penetrare non

Vae qui cogitatis inutile,

et

operamini

malum

in

cubilibus vestris.ln lucematutinafaciunt illud, quoniam contra Deum est manus eorum. » Vae populo

possunt,quiaintrinsecussecontinetincustodia
tis,

men-

Judceorura, vce etiam omnibus qui cogitant inutile,

etnon egreditur forasne violetur, sicutquondam Dina,de qua dicitur quia egressa est ut videret muiieres regionis illius.

hoc

est,

meditantur quomodo

Deum

offendant, et

operantur

malum

in cubilibusJd est

disponuntmale

A Domino
sinit

autem descendere

facere.Diffinitioautem voluntatis pro effectuaccipitur operis. Quidquid mali vero nocte tractaverint,

malum dicitur,
qui

quia

nil fit, nisi perraittente

Domino

adhoc

in Ecclesia

esse haereticos, ut vel
a

quasi differre non liceat,

mox

ut lux matutina cla-

probent, vel exerceant. Sequitur,
drigce

Tumultus qua»

ruerit, festinant opere adimplere.

nec considerant
quae sint
illa

stuporis

habitanti

Lachis,

etc.

Lachis,

qui contra

Dominum

est

manus
:

eorura, eiquercpu-

quae interpretatur deambulatio,ipsos signathaereti-

gnant. Sequitur propheta, exponens
quse cogitant et agunt, et dicit

cos vagos, et per diversa errorura
santes, quique

dogmata discur-

circumfertur omni vento doctrinae,

dequibusdicitur. Hi in curribus ethiin equis,etc.i>
Ibi ergo principes exstiterunt peccati
filiae

Sion, quae

«Et eoncupierunt agros, et violenter tulerunt, et domos rapuerunt: et calumniabantur virum et dorauni ejus; virura et haereditatem ejus. » Haec et tunc
fiebant. et
tur.

specula interpretatur, quia oranis Ecclesiae calamitas,
sit.

modo (quod estdolendum)

a multisagun-

omnis error
»

et

peccatum ab

haereticis proces-

Unde moxjuxta subsequitur
:

ultio.

Propterea dabo emissariossuper haereditatem
u

«Idcirco haecdicitDominus :Ecceego cogito super

familiam istam raalura unde non aufeietis colla sunt,qui justo Dei judicioraittuntur superGeth, quseD vestra, et non ambulabitis superbi.quoniam tempus
Geth.
Emissarii

dcemones, vel visibiles inimici

torcuiarinterpretiitur, id estsuperhaereticos, qui se

pessimum
et

est.

*>

Quia

(inquiti vos cogitastis inutile,

putant habere vinum purissimae

veritatis,

sed sunt

domus mendacii, et decipiunt quoscunque possunt. Quod autem sequitur,« Adhuchairedesadducettibi,
qui habitent in Mare.sa,
»

ego cogito super vos malum. non quodflagellum Deimalumsit, sed quia sustinentibus malum videtur. Et tale orit

malum, ut non

possitis levare colla

Maresa, Latine hceredita-

pressa pondere caplivitatis.

tem

sonat, significans eos qui ex haereditate Christi

(hoc est, de societate Ecclesiae) traducti fuerant ad

haereticos.Promittiturergo eis.quod

si

converti vo-

sumetur super vos parabola,etcantaDepopubitur canticum cum suavitate, dicentiura latione devastati sumus. » Hoc quasi canticum fre«

In die

illa

:

luerint.adducat eis Dominushaeredes, sanctosdoctores,

quieos aberroribus separatos, ad haereditatera

Dominiet Ecclesieeperducantsocietatem. ftUsque ad Odollam veniet gloria Lsrael. » Odolla interpretatur testimonium haustus vel exhaustionis. Xon \inquit)

Quodautem sequitur: t pars populi mei commutata est, » templum significat, quod inter omnes gentes sanctiuserat, qucd mutatum est in ruina. a Quoraodo
quentabitur, et loco proverbii assumetur.

recedata me,

»

sul..udis Assyrius, «cumrevertatur

149

ENARRA.TIO IN

MICH^AM PROPHETAM.
A
ritati,corivertistisin Ijcllum.ut

150
non reciperent edicta

qui regiones nostras dividat? » Hico quasi verba

sunt metuentis populi. Sennacherib

enim rex Assy-

magistrorum, ne suis doctoribus crederent. Sed ct
nobis moraliter pnccipitur ne nos in hoc putemus
placere Dco,
si

riorum cum venirct adversum liicrusalem, audivit dc Tharacha rege ^thiopise dicentes « Egressus est ut pugnet contrate. » Tunc rcccssit ab llicrusa:

verba ejus in scriptis legamus.Tunc
et

enim bona sunt verba Domini
si

prosunt legentibus,

ita tamen, quasi post victoriam reversurus. Populus ergo qui eum recessisse cognoverat^ dicc-

lem,

opere impleantur,

si

cor et labia consentiant.Tu-

nica et pallium indumenta sunt fidei et virtutum,
diccnte Apostolo
cti
:

bat
qui

Quomodo dicitis, recedet a nobis Assyrius, mox revertetur ut agros nostros sorte distri:

Induite vos sicut electi Dei, sanmisericordise, humilitatem,

et dilecti, viscera

buatur? «Propterhoc non crit tibi mittens funiculum sortis in coetu Domini. » Quia iinquit)ha?c fecisti- qua; supradicta sunt, o familia Israel, supra quam ego malum cogito, non habebis partem in coetuDomini, hoc est, in hajreditate justorum. Potest hoc et ad extremam captivitatem, quae aTito factaest, referri,

etc, vel etiam auxilium et protectio divina. Qure

omnia
«

hccretici vel

sacerdotes pravi a populo sibi

credito,

malc vivendo toUunt.

Muliercspopuli meicjecistisde domodeliciarum
:

aparvulisearum tulistis laudem mcam in perpetuum. » Non solum (inquitj ca fecistis quoe

suarum

B dixi,sed

etiam matronas quondam delicatas,
:

fecrstis

quod ideo
Possunt

ha}c oninia passi sunt, quia contra

Deuni

ire captivas

vel

etiam urbes desolastis, fugatis vel
quas per metaphoi-am

superbierunt, et Christum
hffic

cruci

adjudicaverunt.

interfectis habitatoribus,

mu-

moraliter referri ad

animam peccan-

lieres vel filias appellat. Desolatis

crgourbibus nul-

tem, quae in secreto cordis cogitat malum, et opere

lus remansit,

nec
ergo

saltem parvulus remansit, qui

Dominus cogitat super nos malum, de quo non possumus levare cervices, et recti inceperficit. Idcirco

psalmos
«

et laudes
» »

Dei canerent.
« et ite, »

Surgite
«

subaudisin captivita«

dere,unde mittuntur apostoli qui

cum

Jer-emia plan-

tem,

quia
:

subaudis in hac terra,

non habetis

gant nos, etassumant super nos parabolam, et

cum

requiem
vestra,
eirit
«

propter irnmunditiam ejus, »id est propter

Apostolo lugeant multos ex his qui peccaverunt, et

sceleraet impietates.ff corrumpetur,))snbaudis terra

non egerunt po?nitentiam. Parsetiam popuIiDomini
divisa est funiculo,

putredine pessima.

»

Non

(inquit) brevis

cum

anima} recedentes per di-

vestra captivitas, sed longo durabit tempore, et
id est

versa vitia a daemonibus dividuntur, et alius funi-

corrumpetur putredine pessima,
vel

Babylonica
mali prin-

culum

avarititC, alius luxuria^

lineam extendit in

Romana

captivitate.

Sed

et moraliter

hrereditatem Domini et agri sanctitatis, fragrantis

cipes Ecclesice, mulieres (id est,animas simplices et

virtutum odoribus.secundum quod Isaac dixit Ecce
:

C per

se infirmas)

malis suis exemplis de domibus

odor

fdii mei sicut odor agri pleni, traditi sunt regi Assyriorum et Babyloniorum, id est diabolo.

suis (id est de Ecclesia ejiciunt, et mittunt in tene-

bras exteriores. Et idcirco ipsis

quoque

dicitur,ut

Israel,

«

ne loquamini loquentes

:

Non

stillabit

super istos,non comprehendet confusio,
Jacob.

dicit

domus

surgant et eant, quia corrupti sunt putredine, pessima, id est longa peccandi consuetudine, a corruptione animaj et corporis.
« Utinam non essem vir habens spiritum, etmendacium potius loquerer stillabo tibi in vinum et in
:

Nunquid abbreviatus

est spiritusDomini, aut

tales sunt cogitationes ejus?

vos decipere, prassumentes

»0 domus Jacob, nolite nimium de misericordia

Dei, et nolite dicere quod adhuc multi dicunt,Deus bonus est et misericors, non veniet super nos malum captivitatis, quod timemus. Qui enim omnibus copiosus est in misericordia, nobis etiam clemens
erit,

ebrietatem
iste.
»>

super quem stillatur populus popule Judaice, ad quos repromissiones
:

et erit

factoe sunt, et

ex quibus

secundum carnem natus

est Christus,

nec propter nos solos abbreviabitur bonitas

sponte

mea
vir

ha^c vobis

non me putetis volentem loqui, aut mala praedicere. Utinam non
dai-

ejus.

Non enim

tales sunt cogitationes ejus, quales

essem

habens Spiritum sanctum, sed potius

sunt hominum, ut sicut

homo

subito concitetur

inDmoniaco

spiritu

loquerer, et inter pseudoprophe-

furorem. Hsec quasi verba suntillorum, quibus dicitur,
«

Ne loquamini loquentes. Nonne verba mea bona sunt cum
:d

eo qui recte

graditur? Et e contrario populus
consurrexit.

m eus in ad versarium
verba

Introducit

respondentemDominumet
dicitis, et

non essent vera quoe dico, et non venirent mala quae praenuntio. Sed quia propheta sum, et Spiritu sancto loquor, stillabo tibi in vinum, ut quasi vino meracissimo inebrieris sermonibus meis, etcorruas. Me autem stillante, suscipiet
tas reputarer, et

dicentem
tur.

:

Bonus sum, ut

mea

cle-

populus

iste

guttas prophetiae meae, et velit nolit,
dico.

mentiam sonant, sed ad eos qui recte una gradiunSedvos non solum recte non agitis, sed econ-

sustinebit

quod

Sed ne putetis

me tantum

tra contra

me

insurgitis, et tyrannico spiritu

mihi

adversa prophetare, nuntiabo vobis prospera.Introducit ergo ipsum Dominum loquentem, et bona

adversamini.Deindecommemorat ea quae faciebant,
«

promittentem.

desuper tunica pallium
et

sustulistis,

>)

id est spoet eos qui

Congregatione congregabo
est,

Jacob.
et

»

Veniam

liastis

vestimento vel divino auxilio,
jf

«

(inquit) per

me, nascar de Virgine,
Sive alio sensu

congregabo

simpliciter transibant

innocue

«

convertistis in

Jacob, hoc

credentes ex Juda^is colligam ad
:

bellum.

»

Sive eos qui aliorum acquiescebant aucto-

fidem

meam.

Quia in humilitate

:

151

HAYMOMS HALDERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I

COMMENT.

BIBL.

152
et erro-

carnis mihi credere noluistis, veniani

inconsumma- A

divinatio, nec habeat

lumen, sed tenebras

tione sxculi in majestate, et tunc stillabotibi, id est

rem. £t cuni non venerint qua} promiserant, tunc
scietur

propinabo vinum Spiritus sancti, vinum divini ser-

monis quo apostoli die Pentecostes inebriati sunt, et de quo per Psahnistam dicitur Potasti nos vino
:

compunctionis.

hquias

Israel,

Totum te in unum conducam repariter ponam illum quasi gregem in
t

occumbat eis sol, et operiantur confusione, quia quod non sit responsum Dei, sed fraus daimonum homines decipere volentiura. a Yeruratamen ego repletus sura fortitudine Spi;

ritus Doraini, judicio et virtute

ovih, quasi pecus in

medio caularura,

»

hoc

est, cre-

dentes ex utroque populo jiariter in ovih quietis
aBtemae copulabo.
u

ut annuntiera Jacob scelus suum, et Israel peccatum suum. » De se nunc dicit pro) lu ta quia pseudoprophetis falsa vati-

Tumultuabuntur a multitudine
ostenditde quibusovibus vel
est, vocifera-

hominum.
buntur,

»

Jam aperte

cinantibus et opertis confusione.ipse sancti Spiritus instinctu loquatur, etannuntiet judicium Dominiet
veritatera,nec

gregibus dixerit. Tumultuabuntur, id

pacem

sicut

illi

pra^dicet,

utmordeat

bonum pastorem
:

laudantes, qui eos pra^ce-

aUquid, sed annuntiet Jacob scelus suum, et Israel

det, et iter

pandet ante eos. Ipse eos per se ducet
j^

ad

se.
«

Unde sequitur

peccatum suum,quiaidoIa proDeocoluerunt,etquia Christum crucifixerunt. Possunt haec referri ad doctorespessimos, quiDeipopulura adulandosupplan-

Ascendet enim pandens
portam.
et

iter ante eos

;

divident

et transibunt

egredientur per
eis, et

eam

:

et

transibit rex
pite

eorum coram

Dominus

in ca-

Habe fidem, iUa te salvabit non necesse est ut continenter vivas. Et hoc faciunt, ut
tant, dicentes
:

;

eorum,

«

subaudis princeps et prtemonstrator

coelestium pascuarum.

commoda terrena, et uteos devorent, sive accipiendo bona iUorum, sive spiritualiter interiaccipiant

CAPUT
cEt
Israel
dixi,
:

mendo
III.

aniraas eorum.Super hujuscemodi prophetas

occidet Sol justitiae, et tunc confundentur, et ope-

Audite, principes Jacob,et duces doraus
vestrura est scire judicium,

rientur vultus
ft

Nunquid non

eorum confusione. Audite haec, principes domus Jacob,

et judices

qui odio habetis
lenter tollitis

bonum et diligitis malum ? qui viopelles eorum desuper eis, et carnem
ossibus eorum, quicoraederunt car-

doraus Israel, qui abominamini judicium, et omnia
recta pervertitis, qui aedificatis Sion in sanguinibus,
et Hierusalera in iniquitate. Principes ejus in rau-

eorum desuper

nem popuU

mei, et pellem eorura desuper excoria-

neribus judicabant, et sacerdotes ejus in mercede

eorum confregerunt, et conciderunt sicut in lebete, et quasi carnem in medio ollae.Tunc clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos, et abscondet faciera suam ab eis in tempore illo, sicutnequiter egerunt in adinventionibus suis. o Sub metaphora leonuni vel latronum describitur crudeUverunt, et ossa
tas principum Judaeorum,

doccbant, et prophetae ejus in pecunia divinabant, et
^

super

Dominum
in

requiescebant, dicentes

:

Xunquid

'

qui spohabant pauperes
ic

et interficiebant, et quasifc;

bestiae carnes etossa
oila

eorum conterebant
tur, sic in

:

et velui.

'.:\

carnes coquunaffli-

medio nostrum ? Xon veniet super nos mala. «Quiasuperius adversura judicesetpseudoprophetas comminatio processerat, nunc generaliter ad ipsos, et ad sacerdotes, etad omnesqui sibi de Dei notitia blandiebantur, sermo dirigitur, et arguuntur quia non solum non faciunt,verum etiam abominentur judicium, et recta pervertant, quod
doraos suas aedificent in sanguinibus, et civitatem

non Dominus

urbe Hierusalem innuraeram plebera
eis

gebant.

Unde minatur

maluui

captivitatis, vel

Chaldaicce vel Roraance, et hcet clament ad eum,

Hierusalem in iniquitate et rapinis videlicet pauperum, caedibus insontium. atque interfectione san:

ctorum praeterea quiaprincipes acceptis muneribus judicent, et prophetai pro muneribus vaticinentur, quiter egerunt in adinventionibus suis, hoc est, in sceleribus, quaenova semperinveniebant. et gratiam Dei vendant, et cum htec omnia facerent, Hsec dicit Dorainus ad prophetas qui seducunt requiescebant super Dominum, dicentes Populus populum meum, » qui mordent dentibus suis, et-pjDei sumus, Dominus in rnedio nostrum est, non veprsedicant pacem et si quis non dederit in ore eonient super nos raala. Pro his omnibus minatureis rum quidpiara, sanctificant super eura praeUura. propheta, imo Dominus per prophetara, et dicit « Propter hoc causa vestriSion quasi ager arabiPropterea nox vobis pro visione erit, et tenebrae pro divinatione, et occurabet super prophetas, et obtetur, et Hierusalera quasi acervus lapidum erit, et nebrabitur super eos dies, et confundentur qui vimons terapli in excelsa silvarum. n Docet quia temdent visiones, et confundentur divini, x et operient plum Dei, quod prius auro et lapidibus pretiosis vultus suos oranes, quia non est responsura Dei. » fulgebat, in ruinas extremas deducendum sit. Haec Erantillo tempore pseudopro]jhet£e in populo Israel, omnia contigerunt Juda3is,propter ea quae supra diqui ut ab eis dona acciperent, pra:*dicabant pacem, cta sunt, et maxime propter effusioneni Dominici quae eis data non erat. Hoc est enira quod dicit sanguinis. Possunt haec moraliter referri ad Ecclesiam. Ipsa est enira domus Jacob et domus Israel. « mordent dentibus, » ut aviditatem accipientium Dicit ergo de perversis doctoribus et principibus seu ostendat. Si quis vero nihil eis dedisset, quamvis esset judicibus Ecclesiae, qui cum ipsi mala qua2 possint sanctus, praenuntiabant iramDei illi esse venturam. Unde dicit, quod sermo eorumnonsit prophetia,sed faciant, requiescunt super Dominum, et vana spe

non eos exaudiet, sed

restituet eis, sicut ipsi ne-

:

:

:

153
prospera
sibi

ENARRATIO IN MICHiEAM PROPHETAM.

^&^

«Non

de ejusclementiapollicentur,dicentes: Ahastas suas in ligones. Non sumet gens adversum gentem gladium, et non dis^^ent ultra belligerare. venient supernos mala. » Et sedebit vir subtus vineara suam, ct subtus ficum

CAPUT
(i

IV.
erit

suam,

et

non

erit qui deterreat.»

Omne (inquit)

stu

Et

erit

:

in

novissimo dierum

mons domus

dium

belligerandi eo veniente cessabit, et transfo-

Domini, praeparatus in vertice montium,et sublimis
super
colles, et

gentes muitae, et dicent

fluentadeumpopuli,et properabunt Yenite. » Quia principes
:

retur ad pacem, tantaque erit requies,utnon solum in urbibus, sed et in villis et agris sit suraraa secu-

Judaeorum abominati sunt judicium,
elevatus est

et tedificave-

runt Sion in sanguinibus, idcirco pro monte Sion

itaut sedcat unusquisque sub vite sua, ut supra. « Quia osDoraini exercituum locutum est. » Legamus historias, et inveniemus quia ante adritas,

Christus.Hicmons diebus, hoc est, in fme ostensus est in novissimis saiculorum, quando in novissima sa^culi aotate per hostiam salutarem Salvator apparuit,- qui tulit pec-

monsDomini,

id est

ventum

Christi totus contra sc

pugnabat orbis

;

fer-

vebant orania tam cxternis quam civilibus nec quisquam impune de gente in gentem transire
bellis,

cata mundi. Prceparatus (inquit)
festus,

erit, id est

raani-

Postquam vero in adventu suo Christus Romanura iraperium proedicando Evangeliura praipoterat.

Non montium

quiantepertotrailliaannoruraoccultuserat. i^paravit apostolicai pra^dicationi, pervius fiictus est solum autem in montibus, sed et super vertices orbis. Tropologice concisio gladiorum et lancearum,
pra^paratus
erit.

Montes quippe suntprophetae sancti, qui licetomnia sancta et ad huraanara salutem pertinentia conscripserint, tam ad comparationem hujus prophetice, in qua de Salvatoris adventu prophetaverunt, humilia sunt castera, et usque ad vertices montiura non pertingentia. Super
colles exaltatus est

fmis est

irae et

persecutionis, qua prius increduli

contra sanctos praedicatores saeviebant. Quae conversa sunt in ruralia instrumenta, ut conflatis con-

tumeliarum jaculis, fructusspiritales succrescerent. Hkc autem fient, quia Dominus locutus est, cujus

mons

iste,

quia

omnium sancto-

rum

meritum supergressus esthomo a verbo Dei assumptus. Quia enim se humiliavit usque ad mortem, exaltavit eum Deus Pater, etdonavit illi nomen quod est super omne nomen. Ad hunc montem congregabuntur, vel (ut Septuaginta dicunt) fluentomnes gentes, etin morem fluviorum^
gratiara, orane

omnia verba sunt vera, et cujus dixisse, fecisse est. Quia omnes populi ambulabunt, unusquisque in nomine Dei sui, nos autem ambulabimusinnomine
((

Dei nostri in ijeternum et ultra. » Cifiteris (inquit) gentibus cunctis post errorem suum, nos quiascendiraus ad

montem Domini ambulabimus
Christi,

in

nomine
verus

Domini Dei nostri Jesu
est

quia

ipse

innuraerabiles populi convenient credentes. Vide-

G

mons

et

Deus, et ex ejus nomine Christiam vo-

camur.
«
((

mus jam

ex omnibus gentibus, quas

Romanorura

In die

novitimperium,in Christura credidissse,etper fidem

dicit

hoc est, cum verus sol splenduerit, Dominus, congregaboclaudicantem,et quara
illa, »

ad hunc montera coufluxisse.Sed quid venientes dicunt? « Ascendamus admontera Domini. » Opusest
ascensione,
si

ejecerara colligara, et

quam

afflixeram consolabor,

volumus ad Christum venire,
est,

((

et

ad

et ponam claudicantem inreliquias, et eam quaelaboraverat, ingentem robustam. » Hoc est, plebera

domum
mus
cit.

Dei Jacob,» id

Ecclesiam, quae est do-

Judaicam contritam,

et recto gressu

incedere non

Dei, secundura Apostolum,

columna

et firraa-

raentura veritatis,

Deum

autera Jacob Christumdi: ((

valentem, et ejectam ac reprobatam. Congregabitur autem ad hoc, ut suscipiatur et ponatur in reliquias et in gentera robustara.

quod Isaias suas, » per doctores et pastores, qui praesident Ecdicit, nisi Dorainus sabaoth reliquisset nobis semen, clesiae, quos in Apocalypsi Joannes angelos vocat, quasi Sodoma fuissemus, et sicut Gomorrhasimiles Scripturas, quae ostendunt viam Domini,id sive per essemus. Hoc factum est praedicantibus apostolis, « Ego sum via. » est Christum, quidicit Et am- quando in Actibus apostorum legitur Una die crebulabimus in semitis ejus, » id est,sequemur et imi-j) diderunt tria millia, altera die quinque miUia, et tabimur apostolos ejus, qui sunt semitas illius, per deinceps multa raillia. Plenius autem in fme sasculi quos credimus in eum.» Quia de Sion,» hoc est, de implebitur, quia cum plenitudo gentium intraverit, primitiva Ecclesia, exibit lex » spiritualis,hoc est, Et regnabit Domitunc omnis Israel salvus erit. evangelicapriHedicatio ad gentes. « Et verbum Donus super eos, » id est super congregatos,«inmonte
et

Quare veniant, addunt

docebit nos

vias

Hoc

est

:

«.

:

((

((

mini,
ejus,

»
«

id est,

Filius Dei Patris, qui est

Verbum

Sion,

»

id est in

Ecclesia, qua)

est in
et

contemplain aeter-

de Hierusalem,

hoc

est,

de Juda^a, de qua
Pater

tione vitae spiritualis.«

Exhoc nunc
praesenti

usque

carnera assurapsit.
«

num, •
«

id est

a saeculo

usque in futu-

Et judicabit inter populos m-ultos.» Quia

rum.
((

non judicat quemquam, sed omne judicium dedit
Filio.
» «

Et tu,turris gregis nebulosa,filia Sion,usque ad

Etcorripiet gentesfortesusque in longin-

te veniet, et veniet potestas

prima, regnum

filiae

quum,

»

hoc

est,

sapientes

et

phiiosophos

saeculi,

quos comprehenditin astutia eorum. Judicat autem
populos, discernendo qui sint salute digni, qui indigni.
«

Et concident gladios suos in vomeres,

et

Turremgregis nebulosara, locum dicit, qui ob conventum pastorum, adher (id est,turrisgregis) dicitur. Distat autem uno milliario a Bethlehem ad orientera. In hoc loco tribus pastoribus
Hierusalera.
»

:

155

HAYMOXTS HALBERST.VT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMEXT.

BIBL.

156

angelus apparuit, et natum Deumnuntiavit, quique A populusductus in captivit;\tem, post septuaginta anibidcii» \eik?rab:liter eonditi requiesc-unt. Tuiriiu nos sub Jesu et Zorobabol et Esdra liberatus est et

autem aebulosum

dicii, propt«?r obse.uritatem

my-

reversus. Moraliter
vitate,
(id

anima propter peccatuin de
pulsa, tradita inimico

ci-

sterioruua ccelwtium, quiMbirevelata sunt.Potestas

est Ecclesia)

in

autemprima, virtutes suntangelic;e, qua?
eicelsis Deo,
•>

Gloria in

interitum carnis, jubetur venire ad Babylonem, id
est,

exsultando coucinebant. et ipsa est
id est,

ad confusionem vitiorum
egerit

et dejectionis sua^, ut

r^nam

tili*

Hierusalem,

supemaj

civitatis,

postquam dignam
mereatur
quie
lilia

paMiitentiam, liberetur a

ubi angelic* virtutes

Deum

sabaoth speculantur.

captivitate peccati. etreversa

adpaternam domum,
Sed
et

Aliegorice turris nebulosa, plebs est Israelitica bi\e

recipi a clementissimo Patre.

se-

templum Dei a Salomone oonstructum in Hierusalem. De kic turre dicit Isiiias Et iedilicavit turriin in
;

cundumbeatum Gregorium
Sionvocatur, qua}

srepecontingit ut anima,

Deum

debuerat contem-

medio

ejus, id est, vineje. Haec turris, id

est

plebs

plari. aliquo spirituali et occulto vitio (verbi gratia,

Judaica^ quandiu habuit raaceriam, id est angelo-

superbiai,

invidiae)

devastetur.

Quam

misericors

rum

pr^e^idia, et torcu.'ar, id est altare.
«jrat,

nec diabolo

pervia

nec nebulosa, sed civitas Dei, qua^ in

Peus nonnunquam permittit cadere in apertum cainis peccatum, et quasi ad Babylonem, id est

moDte (hoc est iu celsitudine virtutum) ^ita latere^ad confusionem venire, ut confusa fceditate aperti non poterat. Ad postquam se sanguine Domini foe- criminis, liberetur a captivitate vitii latentis.
davit, uebulosa acsqualida appellatur.Ad

hanc perinitiura et
dicit,

«

venit potestas

prima, id
«

est, videlicet

Filius, qui

quee dicunt
noster.
v

Et niinccongregatrc suntsuper tegontes multae, Lapidetur, et aspiciat in Sion oculus
:

loquitur in Apocalypsi.
finis, » et

Ego sum a

et

tu,

qui ex persona assumpti

horainis

Dominus posseditme initio viarum suarum.» Quie potestas est regnum filice Hierusalem.Venit ergo in hunc muDdum potestas prima, ut faceret secundam
«

Vox prophetae OHierusalem, cui prcedico imminentem captivitatem, interim donecilla veniat, jam t:ongregatcC sunt super te gentes multte, quae
:

quasi de adultera muliere

loquuntur

et

dicunt

:

Lapidetur. et aspiciat oculus nosterin Sion,hocest,

potestatera.

Xonenim

potest dici prima, nisisitse-

contra Sion, ut insultemus et gaudeamus in malis
ejus. Et baec dicunt
«

cunda. Fecit ergo S'Cundampotestatemin apostolos.
ut sicut appellantura luce Christo lux, etapanevivo Christo vocentur panis, Paulo dicente
:

autem non cognoverunt cogitatioiies Domi«Unuspanis ni. et non intellexeruntconsilium ejus. quiacongremulti suraus in Christo, » iu\ a prima potestate pogavit eos quasi fenum areae. » Qui ideo fecit illas testaset regnum vocentur r congregari, ut tu illas conteras quasi fenum et stiXunc quare moerorecontraheris? Cum (inquit) pulam areas. ad te ventura sit prima potestas, quare mcerore • Surge » igitur et tritura, filia Sion, quiacornu contraheris et hurailiaris? Xunquid rex non est tuum ponamferreura,etunguIas tuas ponamaereas,»
Ipsi
tt

«

tibi,

aut consiliarius tuus periit, quia comprehendit

te dolor sicut

parturientem

?

»

Interrogando

con-

hoc est, insuperabilem fortitudinem. « Et » sic « comrainues populos multos, et interficies Doraino
rapinas eorum, et fortitudinem eorum
versae terrae,
»

firmat juste eara dolere et moerere.

quia rex ejus

Christus, qui et consiliarius et angelus
silii,

magni conab
illis,

ut consecrentur Dornino
:

periit ei,

hoc

est, crucifixus

est,

et

Tali

licara

ipsis fuit, periit, et qui juxta Evangeparabolam hieredem ejectumextra vineam occiderunt, ipsi quoque ab exercitu Romano vastati sunt. Etsicut parturiens dolorem non potest efiu-

quanturain

enim sacrificiodelectatur cornu dicit et ungulas, metaphoricos accipiendum
est,

Domino uniDeo tuo. Dominus quodautem

ab liostibus triturantibus.Moraliter congregantur adver.sus Ecclesiarn Dei, multitudines spiritualium nequitiarum, et insultant atque exprobrant
neces filiorum ejus, nescientes consilium
et illorum patientia

gere.sic

iile

populus imrainens periculuin et vasta-

Domini

tionem non potuit declinare.
i

nec cogitationes ejus, quia ad hoc permittiteis prae-

Dole

et satage, filiaSion, quasi

parturiens.quia^valere ad tempus. ut
retur, et

remuneeos

nunc egredieris de civitate. et habitabis in regione, etvenies usque ad Babylonem ibi liberaberis, ibi redimet te Dominus demanu inimicorura tuorum.»
:

horum
in

malitia puniatur. Congregat
et

Dominus. ut conterantur,
tio

eorum justa damnarapincC

proficiat

laudem
in

Cieatoris, et

ac

Praecipitur

filiae

Sion, id est, saepe dictae

plebi, ut

fortitudo

eorum

sacrificium

Domino

conver-

doleat et egrediatur de civitate, et habitet in regione, quia Dei est sententia ut pergat in captivi^tem,

tamur.

CAPUT
«

V.
:

nec potest rautari judicium ejus. Monetur ergo ut
patienter sustineat, et usquc ad
sciens quia
si

Xunc

vastaberis,

filia

latronis

obsidionem po-

Babylonem

veniat,

suerunt super nos, in virga percutientraaxillam ju-

foititer flagellum sustinuerit.cito redi-

raenda

sit

de raanu inimicorura. ut cunifuerit libet

rata, possil dicere:

Xe

laeteris inirnica
»

moa super

mequiacecidi,consurgam

:etcura Psalmista:(-Xon

Promiseram tibi (inquit propheta) quod triturares et comminueres omnes gentes, quie adversum te congregatcC erant. et ofrerres rapinas eorum Domino Deo tuo. Sed quia hoc non modo
dicis Israel.
»

inperpetuurn irascetur Donjinus, nequein aeternum comminabitur.» Patetautemjuxtalitteram.quodille

fiet,

sed

cum

plenitudo gentium intrabit in finc
tuis.

sa?-

culi,

interim vastaris pro meritis

Unde

jani

457

ENARRATIO IN MICH^AM PROPHETAM.
te voco filiam

158

non

meam,

sed latronis, id

est, dia-

boli, qui

semper

est paratus

ad proedanduni.« Ob»

Asublimitate nominis Domini Dei sui. Et convertentur, quia nunc magnificabitur usque ad terminos
terrrc

sidioncm posuerunt super nos.
feste ostenditur Trinitas

Vox

est Dei Patris

loquentis ad Fiiium et Spiritum sanctum, et mani-

»Cum, inquit, pepereiitpariens, et sol justitiae Christus totum mundum impleverit, tunc ipse Dominus, qui prius ut

personarum. Obsidionem posuerunt super Filium Dei Judoei, quando insidiabantur ei dicentes Magister, scimus quia veraxes. Quasi enim obsidebant, qui capere cogitabant. Sed
:

homo

ambulavit, stabit,
et

cum
;

jam Deus ab oranibus credetur
pascet eos, id est credentes,
ni,
«

adorabitur

et

in fortitudine

Domi-

hoc

est,
:

in divinitatis potentia;

quique dicere

quia injuria
sequitur

Filii injuria

estPatris

et

Spiritus sancti,

idcirco pluraliter dicitur « super nos. »
:

Quod vero

«

In virga percutient raaxillam judicis

Dominus pascit me, et nihil mihi deerit. Pascet etiam in sublimitate nominis Domini, juxta hoc quod vicinus passioni Deum Patrem oravit
}Mi{''runt
:

Israel,»hocostendit,quod arundinepercutiebantmilites

caput Domini,qu8e

Filii

contumelia redundabat

Pater sancte, serva eos in nomine tuo. » Et convertentur ab amore quo Christum carnaliter dili«

totam Trinitatem. Propter haec ergo scelera non difFeram amplius ultionem, et nunc et in prsesenti
in

gebant, et incipient
convertentur, id

eum

sicut

Deum

diligere. Sive

est, spiritualia et aeterna

incipient

vastaberis ab Assyriis vel Romanis.
« Ettu, Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Juda, ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel.» Loquitur propheta ex persona Patris Dei, promittentis incarnationem FiUi sui, et designantis locum nativitatis ejus. Et tu, Bethlehem, quse ante vocabaris Ephrata, et intantum es minima, ut com-

Bpetere, qui antea terrena et temporalia quajrebant. Quia magnificatus est Christus usque ad extreraura terra?, et jara sonus ejus exivit in fmes orbis
terrae.
«

Et erit iste pax, Assyrius
et

cum

venerit in ter-

ram nostram,
nostris.
»

quando
et

calcaverit in

domibus

Cum

venerit Assyrius, id est, diabolus

parata miUibus .Tuda, vix parvus viculushubearis,ex

super terram Ecclesiae,
pascit

religionem

eorum quos
et

hoc parvo oppidulo egredietur Christus, qui sit dorainator inlsrael.Ac ne putetis eum tantum essede

Dominus, voluerit devastare,
noslras, id est, corpora

calcaverit

domos

animarum

habita-

genereDavid,quoniamquidem ut verus homo cernitur,((etegressusejus ab initio a diebus asternitatis.»

cula ascenderitetdepresserit. tuncipse,id
stus erit pax in

est,

Chri-

nobis, quia nulla tribulatio, nulla

Ante Sccculaex mea substantia genitus est.quia « In principio erat Verbnm, etVerbum eratapud Deum, Bethlehem interpretatur et Deus erat Verbum.
);

angustia poterit electos separare a charitate ejus.
et

domus

panis, quia ibi natus est panis qui de coelo

descendit.Ephrnta vei'titurinfurorem,quod pertinet

ad Herodem, qui cognito quod illusus esset a magis,
iratus est valde.
« Propter hoc dabit » Dominus « eos usque ad tempus, in quo parturiens pariet, et reliquiae fra-

Exempli causa:Venerat Assyrius superterramPauli, calcavit domura ejus, cum esset in laboribus plurimis, in mortibus, et caeteris quae ipse comraemorat. Sed quia in his omnibus superabat per eum quidilexerat eum, et qui erat pax ejus ".« Et suscitabimus super eum septem pa.stores, et octo primates homines. » Introducitur enim Deus Pater loquens et bona promittens. « Suscitabimus (inquit)
et

trum ejus convertentur ad

lilios Israel. »

Ideo (in-

ego

Filius

et Spiritus sanctus

super eura,

*

id

quit) dabit eos,id est, Judaeos, et permittet

suum

te-

est Assyriura, septera pastores, id est, patriarchas

nere dominium usque ad tempus quo virgo pariens

etprophetas,qui septenariura legis,id
servaverunt
;

est,

sabbatum

novoordinepariet.Postquamautempepererit, etnatusparvulus suscepttedispensationismunus implevepopulo Juda^orum captivo vel interfecto, reliquiae fratrum ejus, id est apostoli,qui sunt fratres Dorairit,

»

et octo primates, » id est, observa-

tores Novi Testamenti, qui ab apostolis usque ad

hanc aitatem suscitantur a Domino

in Ecclesia.Sep-

tenarius nuraerus pertinet ad Vetus

Testamentum

ni,

convertentur ad patriarcharum et prophetarum
:

propter sabbatum, octonaiius ad gratiam Novi Teoctava die facta et impleta
ait
«
:

fidem. Potest et sic intelligi
dseos permittet

Dabit eos, id

est,

Ju- i\stamenti propter Dominicam resurrectionem, quse
est.

usque ad tempus parientis, id est, donec Ecclesia mater gentilempopulum spiritualiter ad fidera generet.et donec sterilis pariat plurimos, et quse multos hasuae legis observare

urabram

Unde

et
»

Salomon

«

Da

partes septem necnon etocto.

Et pascent terrara Assur in gladio,))subauditur
:

sermonis Dei, dequo Apostolus
i)ei et efficax,et

«

Vivus est sermo
ancipiti,

bebat

filios, infirmetur; et subintrante plenitudine gentium, tandem omnis Israel salvus fiet,tunc reliquiae fratrum ejus convertentur ad filios Israel, et

penetrabilior

omni gladio

praedicante
lios,

Elia,

couvertentur corda patrura ad

fi-

et corda filiorum ad patres eorum, et novissimus populus jungetur priori et tunc erunt vere filii Abrahse, credendo in eum quem vidit Abraham
:

usque ad divisionem animae et spiritus. Hic gladius missus est ab eo, qui venit separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam,et reliqua.Pascentetiam « teret pertingens
))

ram Nemrod in laiiceis ejus, et cum venerit in terram nostram,
terminis nostris,
» id est,

liberabit ab Assur,
et

cum

calcaveritin

et laetatus est.
«

Et

stabit, et pascet in fortitudine

Domini, in

gnavit

Nemrod

robustus

terram Assur, in quarevenator coram Domino

a

Videtur aliquid deesse.

159

HAYMOXIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

1.

COMMENT.

BIBL.

160
et quadri-

Xemrod

interpretatur tentatio descendens. et de-Ationes tuas.»

Auferam etiam currus tuos

S'gnat diabohim,qui de ccelo persuperbiam cecidit.
Istius terram, id est,

iras. id est, scelera, in

quibus quasi triumphans gloest,

homines quos possederat,pa-

riabaris.

Et disperdam civitates terra} tua?, id

scont iUi pastores et optimates, id est, }>rophetieet
apostoli. In lanceis, subaudis divina? pniedicationis.

confidentiam,

quam

in terrenis opibus habebas, et

cum Cain
si^em
tuas,

qui primus icdificavit civitatem in terra,

Superato itaque atque confosso Assyrio,
terra

et redacta

Christus de

Xemrod in nihilum. hberabit nos Dominus manu Assur,qui veneratcalcare terra;.i

tuam ponebas.Et auferam omnes munitiones devia scilicet et pompas scecuH, rhetorum fa;

cundiam, dialecticorum sophismata
mah^ficia de

et
>

auferam
subaudis

nostram.
t

manu

tua, et divinationes,

Et reUquiiO erunt Jacob in gentibus in medio

(Uxjmoniaccc. quibus
bas.
«

decepta eras, et alips decipie;

populorum muUorum,quasiros a Domino, et quasi stilla) super herbam. » Liberatis nobis ab Assur, qui dirigens interpretatur, id est, a diabolo,qui omnes sequaces suos dirigit ad perditionem, eruntreHquiae Jacob, id est, apostoli, sive oranes primitivaj
Ecclesiic in

Xon

erunt in te

»

sive divinationem vocat

imperitorum doctrinas, qui volunt docere qurc nesciunt, et quasi ea quio sunt incerta divinantct do-

cent pro certis.
«

Et perire faciara sculptiUa tua,

>

id est,

omnes

medio populorum quasi los a DominoB fal^as pra^sumptiones et perversa dogmata. « Etstacadens. et refrigerans ardorem vitiorum.quo omnes tuas tuas de medio tui, et non adorabis ultra opera gentes e.xurebantur, etexstinguens ignita jaculadiamanuumtuarum,et eveUam lucos tuos de medio tui, boli.Xam et caraino ardenti, in quo tres pueri missi et conteram civitates tuas, » id est, falsae religionis
fuerant. dicitur descendisse angelus, et fecisse

me-

et observationis

superstltionem.Unde et inlege pro-

dium fornacisquasi ventum
dicit,

roris flantem.

Hoc ergo

hibetur pUintari lucus in templo Domini.Et civitates

quia doctrina apostolorum erit in medio
gentiura, quasi ros a

om-

nium

Domino,

et quasi stiUae

male constructas, quas paulo ante civitates terrae dixerat, minatur quod conterat atquc consumat.
Et faciam in furore etin indignatione uUionem in omnibus gentibus, qucc non audierunt. » Qaia rorem sermonis mei recipere noluerunt, faciam in
«

super herbam.StiUisenim quae de
paratur praedicatio

tectis

cadunt.comdicitur.

ca^lestis. Quod autem non exspectat virum, et non praestolaturfiUos hominura, « significat quod gentes nullura exspectabant doctorem vel praedicatorem,quieos infunderet rore praedicationis, et excoleret vomere doctrinae

quae

furore et ira ultionem in gentibus, quse audire, id
est,

obedire voluerunt.

GAPUT

YI.

spiritualis.

«AuditequoeDominusloquitur: Surge,contendeju« Et eruntreUquiae Jacob in gentibus in medio po- Q dicio adversus montes,etaudiant coUes vocem tuam, pulorura multoruni.quasi leo in jumentis silvarum, audiant raontesjudicium Domini. » Propheta loquiqui

etquasi catulus leonisrugiensingregibuspecorum,

cum
»

transierit et conculcaverit et ceperit,

non

estqui eruat. Et exaltabitur
tuos.

manus tua super

hostes
:

Leo Christus

est,

ut in Apocalvpsi dicitur

imperatutaudiamus quae Dominus loquitur. Montes per metaphoram potentes et divites; coUes vero, subjectos et minus potentes appeUat. Di>:nde ipse Dominus loquitur ad prophetam « Surge,contur, et
:

Yicit leode tiibuJuda. .;Ipse est et catulus leonis,

de quo in Genesi sub persona Juda) dicitur
ergo qui est
nes.

Catu-

tende judicio adversum montes, et audiant coUes vocem tuam.» Rursum propheta, sicutluerat ei im-

lus leonis Juda,ad praedam, fiU mi, ascendisti.^ Ipse
leo, dedit apostolis,ut et ipsi sint leo-

peratum,loquitur ad montes etiara,

«

et fortia

funda-

menta
suo,

terrse, »

causamque

reddit,

quare eos com-

quando

dixit eis it Ite, docete oranes gentes,»

pellat audire, « quia
et

judicium Domini

cum populo
Possunt per

etc.Et quoraodo

nemo

potestresistere leoni,ita

UU

cum

Israel dijudicabitur. p

Uberatideraanu Assyriorura,acceperuntpotestatem
ut peterent jumenta.hoc est,horainesirrationabiles,
verbi Dei ratione carentes.
esset,
a

montes et coUes angeli significari, quibus rerum huraanarum comraissa est procuratio. Xam Aj)ostolus angelos dicit adrainistratorios spiritus, in niini-

Horao cuni

in

honore

Rapient autera eos,nonD sterium missosproplereosqui haereditatem capiunt salutis. Contende (inquit) judicio cum raontibus, id utdilanient, sed ut separent (hoc est, dividant) ab est, angelis,ut si reperti fuerint non digne hornines infidelibus et nullus erit persecutor qui eis possit procurasse, tollatur culpa a populo, et referatur ad resistere, et exaltabitur raanus Doraini super eos,

non

inteliexit, » etc.

:

qui vel ipsura
rant.

Dominura vel apostolos ejus afflixeEt omnes iniraici tui interibunt, » non ut

principes, vel ad rae, qui tales horainibusprccposui. In Apocalypsi legiraus quod angeU, id est praepositi

pereant, sed ut ex inimicis et infidelibus fiant araici
et fideles.
«

Ecclesiarura, vel laudantur, vel vituperantur ex vita eorura quibus prccsunt. Deus ergo qui poterat, ut-

Et erit in die
Israel,

illa,»

quando exaltata

fuerit

ma-

nus tua,

super hostes tuos,f auferara equos
v

pote Deus, pro sceleribus peccatoris populi su,)plicia inferre, non vult exercere potentiara, sed justitiara, et cogit

tuos de raedio

tui,

id est,

oranes lascivientes irape:

tusanirai,dequibusdicitur
et

tXolite

fieri

sicutequus

populura Israel prcnesentibus angelis et orani creatura.ut diccit si quid habeat, ut secjnP.<almistam justificetur Deus in sermonibus

mulus.

»

Et qucidrigas tuas disperdara, et per-

dum

dam

civitates terrae tuje, et destruara

omnes muni-

suis, et vincat

cum

judicatur.

161
ff

ENARRATIO IN MICH^AM PROPHETAM.
;

162

Popule meus, quid feci tibi, et quid molestusAin judicium, sed totum se convertit in preces sed nec in ipsis precibus habet fiduciam, quia nihil est tibi fui, responde mihi, quia eduxi te C.c Ij.iVi ^gypti, et de domo servientium liberavi te, et misi quod digne Deo pro peccatis possit offerri. Impossibile est enim sanguine hircorum et vitulorum auferri ante faciem tuam Moysen, et Aaron, et Mariam. »
Loquitur Deus ad Israel,
vocat,
et dat et

eum ad judicium
vel quid

pro-

peccata.
scelere

licentiam adversum se disceptandi.

Nunquid dabo primogenitum meum pro meo? » Quod legitur in Regum libro fecisse
«

Quid
fui,

(inquit) feci

quod non debui,

moiestus

laboribuste opprimendo?An beneficiamea con-

tumelias esse arbitrabaris, dolens

quod amiseris

pepones ct
eduxi de

ollas

^g^-ptias? Ego te in
servitutis, dedi
tibi

manu

forti

domo

doctores, per
ista

quos cognosceres voluntatem meam. Et ne parva videantur.
«

Popule meus, memento, quocso, quid cogitaverit
ei

Balach rex Moab, et quid responderit
justitias

Balaam

filius
j^

Moab, qui cum obsideretur a Judrcis, ascendens rcurum immolavit in omnium oculis fdium suum. « Fructum ventris mei pro peccato animao meae. d Et sicut Jephthe ofTerens filiam pro temerario voto. Sed et nos agentes poenitentiam, sciamus nihil nos dignum dare posse ad placandum Deum, sed solummodo in sanguine immaculati et singularis Agni nos posse salvari, si tamen imitemur ejus passionem, ut pro illo mori parati simus. Nam et Psalmista cum
interrogasset
:

Beor de Setim, usque ad Galgalam, ut cognosceres
Domini.
»

«

Quidretribuam Domino? jipsesibi

Setim locus est in eremo, dictus
ibi

respondit

»

:

Caliceni salutaris accipiam, et
»

nomen

ab arboribus quce

plurimcC proveniunt. Sunt au-

Domini invocabo.
et peccatores

Si

enim

illc

qui Deus est, pro

tem

quam spinam albam vocamus. Galgala autem est locus in quo post mortem Moysi circumcisus est populus a Josue. Unde locus idem
similcs arbori
est,

nobis sine peccato raortuus est, et nos qui homincs
ut pro
<L

vocatus est Galgala, id

coUis proDputiorum. Per

sumus, debemus parati semper esse moriamur. Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid
illo

cuncta (inquit) loca eremi vobiscum jam ambulavi,

Dominus requirat a
gentis
dicitur

te.

Utique facere judicium, et
»

semper \idens. De Setim, ubi mutans fornicatus est Israel cum Madianitis, usque ad Galgala, id est, donec regem habuistis Saulem, qui prius in Galgalis unctus est, per totum hoc iter, et per omne tempus non vos reliqui, Et cum vos me semper blasphemaretis, ego non permisi ut vobis malediceret Balaam, imo feci ut vos e contrario becastra, et vos

diligere misericordiam.

Hoc non tantum ad unius populum, sed generaliter ad omnes homines
:

Quia dubitas,

humanum

genus, quod pro
tibi

peccatis tuis possis placare

Deum, dicam
:

quid

quaerat Deus, utique facere judicium, etc. Tale quid
et

Moyses in Deuteronomio dixit Et nunc, Tsrael, quid Dominus Deus tuus quaerit a te, nisi ut diligas nediceret. Haec juxta litteram, quae etiam possunt G Dominum Deum tuum, et ambules in viis ejus, et diligas eum, etc. Deus quaerit a nobis nostram ipsorum moraliter ad nos referri, qui sumus in Ecclesia. Dissalutem facere judicium, utnihil absque consilio et putat ergo contra nos Dominus, et arguit nos tradcndo pro nobis Filiuni suuni in mortem. Et misit ratione faciamus. diligere misericordiam, ut non quasi ex necessitate aut compulsi faciamus miseriante faciem nostram Moysen, id est legem, et misit Aaron, qui interpretatur mons fortitudinis, id est cordiam, sed volenti animo, quia hiiarem datorem Christum, qui est magnus sacerdos sacerdotum. Midiligit Deus. Et sollicitum ambulare cum Deo, » ut sit et Mariam, id est. vaticinia prophetarum, quando nunquam securi siraus, sed semperexspectemus adetiam Balach, qui interpretatur eligens, id est dia- ventum patrisfamilias, vel certe non declinare a mandatis ejus, sed studiose sectari vestigia ejus. bolus, qui omnesquaerit devorare, et est rex Moab, qui interpretatur ex patre omnium, scilicet quibus Qui enim dicit se in Christo manere, debet sicut dicitur « Vox ex patre diaboio e.stis. » Quando, inille ambulavit et ipse ambulare. quam, Balach voluit vos decipere per Balaam, qui « Vox Domini ad civitatem clamat, et salus erit timentibus nomen tuum. » Juxta historiam vox, id interpretatur vanus populus, et est filius Beor, qui
*> :

potest interpretari in pelle, eos designans qui mortuis carnis operibus dediti sunt,

est verba Micha^ae, propheta vaticinante. Ut sit sennon eum permisit [) sus Comminatio Domini contra Samariam est, ut Deus nocere nobis, insuper maledictionem Balaam, audiens populus Juda istorum supplicia, timeant, et id est, vani populi, convertit in benedictionem. Vaadipiscantur salutem. Sed et peccatores quique tinus est enim populus gentilium, natus de eo qui in mentes supplicia quae vident alios pati, illorum exemplo corriguntur, et impletur in illis quod scriptum pelle est, hoc est, qui semper in suis voluptatibus
:

permanent. Quorum maledicta et opprobria in benedictionem versa sunt, quia nunc glorificant quos
persequebantur
((

est
«

:

Pestilente flagellato, sapientior erit stultus.
?

Audite, tribus, et quis approbabit illud

Adhuc

et occidebant.

ignis in

domo

impii, thesauri iniquitatis, et

mensura

Quid dignum offeram Domino ? Curvem genu Deoexcelso? Nunquid offeram ei holocautomata et
vitulos anniculos ?

minor

Nunquid

placari potest

Dominus

in millibus arietum, aut in multis millibus

hircorum pinguium?»Deuspopulumprovocaveratadjudicium,
sed
ille

decem tribus, quae vocamini Samaria, audite quac Dominus contestatur. Et quis approbavit illud, id est rarus, qui secundum ea quae Dominus praecipit, velit agere. Adhuc ignis, id est
irae

plena. »

iniquitas in

sciens se peccasse,

non vult intrare cum Deo

sunt in

domo impii est, et thesauri impietatis domo regia. Deinde exsequitur per singula,

Iti3

HAYMOXIS HAXBERSTAT.
raalis illa vastaretur.

EPISC. OPP.
id est,

PARS

I.

COMMENT.

BIBL.

164

quibus

Mensura nunor,

AQuia non
est.

a sponte offerentibus accipiunt munera,
sic

injustiiia, ir.e plena, id est

iram Dei provocans. Sta-

sed cogunt dare subjectos. Judex ergo in reddendo

tera iniqua et divei^sa pondera, ut in alio pondero

quia

alium judicat quomodo ipse ab

alio

vendant merrimonia, in
plus pleni iniquitate
«

aiio emaiit.

quodque

est gra-

judicatur, ut

mutuo
et in

lavore tueantur.
»

a

Et magnus
sed

vius,hoc nonpauperes necessitate, sed divites agunt,

locutus est desiderium animai suai.

Qui inter eos

quam

rebus Unde sequitur

;

niagnus

est,

lege doctissimus,
•«

non

I)ei,

Nunquid

justificabo stateram impiani et sacelli
in

suam
eam,
«
j

hiquitur
id est

voluntatem.
vel

Et conturbaverunt

pondera dolosa?
ciura.
t

quibus divites ejus repleti sunt

urbem

terram, de qua dixit: Periit

iniquilate, et habitantes in ea loquebantur

A

divitiis

mendamendacium, quia raasubjungitur
hcec- et

sanctus de terra.

Qui optimus in

eis est quasi paliurus,
sibi. a

»

pungens

nusassuetacongregaredivitias. frauduientam possidet
tri,

et

vulnerans appropinquantem
»

Et qui rectus,

linguam.Cum

alia facerent principes ves-

quasi spina de sepe,

ut ibi sontiatur dolor, ubi
tua?, visita-

nolui vos statim delere, sed exspectavi adhuc, et

putabatur auxilium,
tio

u

Dies specuhitionis

paulatira coepi percutere plagis, quasi raonens ut vos
corrigeretis. Misi in vos

tua venit, nunc erit vastitas eorum. Nolite cre-

famem, sitim, morbos, vasti- dere amico. » Diem speculationis, vastationem dicit tatem hostilem segetum, et vinearum sterilitatem. g Samarine vel llierusalem, quam pra;dicit futuram. Vos aatem semper servitis idolokitria?, et custodistis Ipsam vastationem vocat vi^itationem. Xunc erit vastitas eorum, id est habitatorum caeremonias quas constituit Arari rex impiissiraus, et ergo nuUius omne opus domus Achab et Jezabei, et idcirco cora- prophetce vocibus credatis, nec accommodetis aurem pulsus ut darem vos in sibilum, et portaretis oppro- blanditiis decipientium. Si enim in araicis et conbrium populi mei, dum hostes insultarent, quod Dei sanguineis rara est fides, quanto magis in his qui
;

populus captus et superatus esset ab hostibus

:

no-

adulantes raentiuntur ut aliquid acquirant

?

Nolite

men enim meum
a

per vos blasphematur.

Et lingua eorum fraudulenta in ore ipsorum. Et
te

ergo credere amico, quia Achitophei mentitus est amico suo David, et Judas tradidit Christum. « Et
nolite confidere in duce,
»

ego ergo ccepi
tuis.

percutere perditione super peccatis
et

sicut Sichimita^ in Abi-

non saturaberis, et humiliatio melech, quem ipsi fecerunt regem, et ab eo interfecti sunt. tua in medio tui, et apprehendes, et non salvabis, et « Ab ea quae dormit in sinu tuo, custodi claustra quos salvaveris in gladio dabo. Tu seminabis, et non raetes; tu calcabis olivara, et non ungeris oleo, et oris tui, » ne patiaris quod Samson a Dalila. a Quia mustum et non bibes vinum. Et custodisti pra^cepta lilius contumeliam facit patri, » sicut Absalom David, Arari. et omne opus doraus Achab, et ambulasti in ^ concubinas patris incestans. « Filia consurgit adver voluptatibus eorum, ut darem te in perditionem, et sus matrem suam, » cujus rei quotidiana exempla omnos iiabitaiites in ea in sibiiuin, et opprobrium sunt. u Xurus contiii socruui suuni, » ut uxur Esau contra Rebeccam. « Inimici liominis domestici » et populi mei portabitis- »

Tu comedes,

CAPUT
<

familiares
VII.

«

ejus.

»

Cum

ha;c ita sint, nolite credere,
falsis

cives Samaria} vel Hierusalera,
(i

prophetis.
in

Vae mihi. quia factus sura sicut qui colligit in

Ego autem

»

non habeo fiduciam
«

illorum

auturano racemos vinderaite. Non est botrus ad comedendum, praecoquas ficus desideravit anima mea. »

falsis

Nunc

praedicit captivitatera et Judaj et Israel, id est
et

decem tribuura

duarum,
isto,

et

plangit quod nullus
irsE

sit

Dominum aspiciam » Deum salvatoremmeum, » etcertussum quia audiet meDominus Deus meus. Ne laeteris, inimica mea, super rne, quia
promissionibus, sed

ad

et ejus

misericordiam.

a

Exspectabo

justus in populo

consurgam. Cumsedero in tenebris, Dominus Frustra inquit) locutus sum, pracdicens raalaimmi- lux mea est. Irara Domini portabo, quoniam peccavi ei, donec judicet causam meam, et faciat judiciura nentia. frustra volui ex perdita civitate aliquos convertere,etquasiremanentesracemosjamvindemiataep. meum. Educet me in lucem, videbo justitiam ejus, et aspiciet me iniraica mea, et operietur confusione, vine<e coliigere. Et cum racemos non invenirem, quae dicit ad me Ubi est Dominus Deus tuus? Oculi saltera iraraaturas ficus, id estgrossos ficorum, volui
qui possit resistere
Dei.
cecidi,
:

comedere, quia bonas maluras non inveniebam. Quod tale est, veluti si quis dicat, quia panes non
inveni, volui quisquilias et furfures
farais raagnitudine.

mei videbunt in eam, nunc
lutum platearum.
»

erit in

conculcatione ut

manducare

prae

nem
ejus
:

et caeteras gentes,

Vox Ilierusalem contra Babyloqua exsultaverunt in ruina
laiteris,

Quam
:

simiiitudinem ipse pro-

Babylon inimica mea, ne

ne gaudeas

pheta exponit, dicens
a Periit

sanctus de terra, et reclus in hominibus
in

super me, quia cecidi merito raeo. Postquam enim iram Doraini portavero, consurgam, quia ille est

non

est

Omnes
r

sanguine insidiantur vir fratrem
:

lumen

meum

in tenebris tribulationum.

Novi quod

suura venatur ad raortera,
dicunt bonum.

maium manuura suarum
faciunt haec mala,

Non solum

verum
est

ducturus de angustia Deusmeus, et oculi mei videbunt justitiam cjus,id est ultionem quam factu-

me

sit

etiara defendunt, et ordine perverso

quodbonum

dicunt raalum. et quod est malum, dicunt bonura.
tt

rus est non longo post tempore, sed nunc et in praesentia eorum erunt in conculcationem, et devasta-

Princeps postulat, et judex in reddendo

est. t

buntur a Medis

et Persis.

Huc usque vox Hierusalem

:

a

165

ENARRATIO IN MICH^AM PROPHETAM.
:

166

sive prophetce, ex persona populi

nunc sermodiri- AiHorum. Sive
id est

illos

qui ob

tumorem

seques'trant se

gitur ad ipsam Hierusalem Hierusalem, venerunt
«

:

societate caeterorum
«

hominum, ut sanctiores appa-

dies, »

tempus
de-

T-eant

ut fccdificentur maceria} tua?, »

qurc

fuerant

Quod h^gimus plurimos fecisso gentiHum,qui detestantes communionem immani generis, habitabant
in saltu vitiorum, et

structa^ a Chalda^is.
«

In die

illa, »

id

estintempore,

« longefiet lex,»

id

est daemonibus.

conculcabantur a bestiis, Ca;terum sancti ereraita? soli
in saltu, sed
soli

id est prseceptum illorum,

servires eis,

subjacebis,

«

quo imperabant tibi ut nequaquam Babyloniorum imperio et In die illa, » lioc est, in tempore quo
«

erant, sed

non habitabant

virtutum. Ergo hi qui

inamoenitate sunt et in saltu vitiorum
in

habitant, pascendi sunt et regxindi

virga.

Non

aedificabuntur maceriae tuse,

usque ad

te

veniet

enim talesbonus pastordesedt, sed r«vocat etemendat.
« et Galaad juxtadiesantiquos.secundum diem egressionis tuai de terra iEgypti, ostendam ei mirabiHa. Vid^bunt

Assur, et usque ad civitates munitas, et a civitatibus

munitis usque ad flumen, et ad mare de mari,etad montem de monte, et erit terra in desolationem
propter habitatores suos.
Id est, Assyrii fugientes

Unde sequitur In mcdio CarmeH pascentur Basan

venient etiam de civitatibus munitis quas deseruerant, usque ad flumen, id est usque ad Jordanem et ad mare Mortuum, quod tibi vicinum est, de mari Rubro ad montem Sion, de monte, id est, de raontanis Pei'sarum etMedorum,ad quosprius Israel translatus fuerat.Et erit terra Chaldajorum desolata

gentes, etconfundentursuper

B Carmelusmons cst

omni

fortitudine sua.»

fertiHssimus, etCarmelusdicitur

Graece et Latino, Ghermel Hebraice. Interpretatur

a suis habitatoribus,

«

etpropte)'fructumcogitatio-

num eorum.
ferri

» id est mala opera, quae fructus sunt malarum cogitationum. Possunt haec moraliter re-

Garmelus cognitio circumcisionis, Basan confusio, Gahiad migratio testimonii. Ita popuH gentiliumj quiantea sine pastore erant, et vagabantur in saltu erroris, transterentur ad Carmelum, idestadcognitionem verae circumeisionis, et servient Domino in
spiritu
;

et

inteHigenteserrorem
utili,

suum confundentur

ad animamfidelem, qua3 est Hierusalem, et in
est

confusione

qua^ adducit

glodam, quod .sonat

qua
qu8e

templum

Dei, vel quse est

templum

Dei,

Basan.

Cumque

ita confusifuerint propec/Catis suis,

cum pro

peci-atis

suisvela diabolotentari per-

mittitur, vel diversis tribulationibus' atteritur,

non

tunc pascentur inGaalad,quod interpretatur transmigratio testimonii, id est revertentur ad Ecclesiam

debet desperare de misericordia, sed magissecontra inimicos, id est

ad quam legis veteris testimoniatransmigraverunt.

da^mones erigere, qui
dicere
"
:

nostris

Hoc autem

fiet
:

Consurgam, quiap Moyses dicit jjj^ autem recordabuntur dierum antiquorum, qui lucem. » Omnis enim tribulatio in pra^senti videtur non aspiciunt prajsentia, sed quse sursum sunt, ubi non esse gaudii, sed postea fructum pacatissimum Christus est sedens in dextera Dei.Ostendetquoque exercitatis reddet justitise. Cum ergo Dominus hoc eis mirabiHa, « quse oculus non vidit, et auris non iecerit, et nos e multis tribulationibus eruerit, videaudivit. » Tunc videbunt omnes gentes, quae quonbunt inimici animoe maH spiritus Babylonis, id est darr; afflixerant populum Dei et confundentur super confusionis satelHtes, et erubescent, et eiunt in omni fortitudine sua, qua prsevalueruat adversus conculcationem etin contemptum, gaudeiitibus san- sanctos Dei. Sed hanc confusionem habebunt b&ni,
insultant casibus,
"

et

«

secundum diesantiquos,dequibuset « Memento dierum antiquorum, » etc.

~ Dominus

lux
"

mea

est; ipse

me

'

'

ducet de tenebris in
-

.

-

ctis et

exsultantibus in sua Hberatiohe

et

iliorum

justa damnatione.
«

Pasce populum tuum in virga tua gregem

ha:-

Ponentmanussuper os, «necuHamloquendi habebuntHbertatem.Manus autem dicuntur super os ponere, quia manus pro
quia inteHigent peceata sua.
«

Vox Dei Patris loquentis ad FiHum opere ponitur, et pfo suis malis operibus confusi Dominum nostrum Jesum Cliristum, qui est pastor tacebunt. E coiitra justi manuos aperiunt, quia ex bouis operibus accipiunt facultatem loquendi cum bonus, prtecipiturque ei utpascat populum in virga, et gregem ha^reditatis suae. Distincte loquens osten-p^Domino. « Aures » quoque « eorum surdse erunt,» quia noluerunt audire vocem Christi, sed surdae dit aHud essepopulum, aHud gregem, quodetPsal mista facit, dicens « Nos autem populus tuus et aspides obturaverunt aures, ne audirent vocem inreditatis tuae. »
:

oves pascuse tuse.

»

Et populus appellantur

ii

qui

cantantis, id est sapientel' prsedicantis

Chiisti,

de

ratione utuntur et norunt discernere veritatem a
falsitate, oves

quibus adhuc dicitur
«

*

vero simpHces, qui necesse habent

Lingent pulveremsieut serpentes,veIutreptiHa
perturbabuntur de sedibus
suis.
»

regi adoctoribus
et

Cum

ergodicit:
»

«

Pasce populum

terrae

Serpentes

ostenditetpopulum et oves indigere virga, ut regantur a Domino, sicut et Moysi cum mitteretur ad Pliaraonem, dictum est
hccreditatis tuse,
:

gregem

super ventrem gradiuntur, etterramgradientcs trahunt, ipsamque terram comedunt. Tales sunt reprobi, terrenaopera facientes, et terram eomedunt,

Yirgam

Dei toHes in

manu

tua.
«

quia terrenis pascuntur illecebris. Super ventrem

Habitantes solos in saltu.

Propterea pascendi

gradiuntur, quia ventri et gulae serviunt, eorumque
venter Deus est.Et trahunt se ad diem ultionis justi
judicii Dei.

sunt et regendi in virga, quia habitant soH in saltu
ubi inteHigimus eosqui separant se ab Ecclesia, et

Ettunc turbabuntur de

oDdibus, vel

in.

habitant in

sailtu

gentiHum,

et

fruuntur amicitiis

conclusionibus,

cum

se conclusos et coarctatosvide-

:

167
rint et

HAYMONIS H.VLBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

-

COMMENT.

BIBL.
cst.

168

formidabunt non Doniinuni Deum suum, sed nostrum, quianecthimeum merentur liabere Deum.

A Judaico

populo, sicut gentibus misertus

Deus
est, et

enim volens misericordiam, quia misericors
ideo revertetur miserendo
eis

«DominumDeum
te. »

nostrumdesiderabunt.ettimebunt

quos abjecerat. Et

de tertia persona loqueretur, subito per apostropham convertit se ad Christum. et dicit

Cum

profundum non appareant.
projicit in
«

raaris peccata nostra, ut

jam

f

Timebunt

te,

»

idcirco obmutescent, et ca?tera pate,

Dabisveritatem Jacob,misericordiam Abraham,
antiquis. »

tientur qua? dicta sunt,uttime.mt

o Christe.quia

quae jurasti patribus nostris a diebus

initium sapientia? timor Domini. « Quis, Deus, simiHs tui, qui aufers iniquitatem,
et transis

Illam, inquit, veritatem,quampromisisti Jacob servo
tuo. et raisericordiam

quam

pollicituses dilectotuo

peccatum reliquiarum

lurreditatis turc?»

Intelligensprophetaadhoc Dominum irascigentibus,
ut eas turbaret et

Xam

Abraliam,dabis credentibus in tc ex utroque populo. per Jacob, qui supplantator dicitur, antiquus

confunderet, et

ut turbatis et

confusis parceret, et

peccata auferret, donaretque

salutem. admiraturet laudatbonitaiem Dei,dicens: Qui « Quis, Deus, similis tui ? » subaudis nuUus. «
aufers iniquitatem et transis peccatum reUquiarum Sicutquondam in.Egypto exterhcTreditatis tua) ?
>'

Judieorum populus intelligitur, qui inChristum credens supplantavit infidelitatem. IlUs ergo dabit veritatem pra^miorum, qu.e eis poUicitus cst per
:

Abraham, qui pater raultarum, subaudis

gentiura,

B interpretatur,

multitudo gentium designatur, qua^ credendo in Christum factae sunt fiUi Abraham.qui-

minatorangelus videnssanguinem inforibuslsraeli-

bus dabit misericordiam gratissime,
est

et

suo raerito
verae fidei,

non eis nocuit. tarum. suum, quoniam c Non immittet ultra furorem
pertransivit, et

eas justificando a peccatis. Quae orania jurarsti, hoc

imrautabiUter promisisti patribus

volens misericordiam est.Revertetur et miserebitur nostri. Deponet iniquitates nostras, et projiciet in

profundum maris omnia peccata nostra, » id estnon in perpetuum irascetur, sed ahquando miserebitur

quod videUcet ex totaniominum raultitudine aiios veritate, aUos raisericordia salvares. « Universae enim viae Doraini, misericordia et veritas. »

IX

XAHUM PROPHETAM.
;

Nahura propheta, sicut et Jonas,interitum Ninivae C Assyriis sive, altiori scnsu, quod audiat gemitura sanctorura, quodque in fme saecuU digna adversariis civitatis magnae vaticinatus est, et secundum suum
vocabulum. quia

Nahum

consolator interpretatur,

inferat supplicia.

iEraulator vocatur zelans. Zelus

consolatur captivitatem decem tribuum, quas jam transtulerant Assyrii in Niniven,regnantein Judaea

autem aliquando
Paulo
rae.
:

in

bonam
:

partera ponitur, dicente

^Emularaini cbarismata
«

Ezechia rege.
his qui

Non enim

erat parva consolatio tara

Dorainus in psalrao
»

Zelus

meUora et ipse domus tuce comedit
;

jam

Assyriis serviebant,

quam

iUis qui

in

Zelatur enim Deus in salutera

quos

dignos

Judaea sub Ezechia obsidebantur. ut audirent Assyrios iniraicos suos a Chaldaeis capiendos.

habet, ut quos non servat clernentia, corrigat casti-

CAPUT PRIMUM.
Onus Ninivae.Liber visionis Nahura Helchesaei. » Onus apud prophetas grave pondus raiseriarum,ubicunque ponitur, designat quod eum contra quem
«

Hinc adHierusalem, quteobstinata intentione in peccatis perraanebat, iratus Dorainus loquitur c Zelus raeus recessit a te, non per Ezechielem irascar tibi ultra. » Sequitur « Ulciscens Dorainus
gatio.
:

:

et

habens furorem, ulciscens

suos, et irascens ipse inimicis suis.

Dominus in hostes » Dominusnul-

dicitur premat, nec sinat

ele.vare

cervicera.

autera dicitur,
GaUlaea,

Nahum
vestigia.

Ilelchesaei,

viculus

Quod lum raotum animi, nuUum potestrecipere furorem, est inD qui insumraatranquillitatemitisest etserenus. Sed
metaphorice dicitur habere fuiorem,
ciscitur,

jam funditus

dirutus, et vix a^dificiorum

cum

raala ul-

demonstrans

Quodenim quidam

dicunt,

quia

sic

sustinentibus

videtur.
sibi

Irascitur

habuisse patrem, falsum est.Liber visionis de eo dicitur, quia non in extasi loquebatur, ut haeretici dixerunt, tanquam nesciens quid
diceret

eum Helchesaeum

ergo Dorainus, uttoUata nobis quod
est,

contrarium

et sublatis his quae sibi displicent, in

antiquum

statum correcti horainesredeant.Nara scriptumest:
«

more energumcnorum, sed

videbat, id est

Flagellat oranera filiura
«

quem

recipit.

r,

inteUigebat cuncta quaj loquebatur. MoraUterloquitur propheta in consolatione sanctorum de interitu
et fine

Dominus patiens
et
:

et

magnus

fortitudine.

d

supra zelantem

habere furorera

dixerat,

Quera nunc

mundi, quem designat Ninive, quae interpre-

patientera vocat diu enira Assyriorum sustinuitpeccata,et sua longanimitate provocaviteosadpoeniten-

tatur pulchra vcl speciosa.Etnihilviderauspulchrius

mundo. quatenu soraniacaduca et mundanaconteranant, et ad diem judicii se parent.
c

tiam.Sed quia contempserunt bonitatem Dei,nequa-

quam
populi sui de

quasiinnocentes inultos habere patitur.Hoc

et

Deus £emulator, etulciscens Dominus. vLaudat
sit

de nobis dicere juxta rnoralem intellectum possu-

propheta Dominum, quod ultor

mus, quosbenignitasDei ad poenitentiam exspectat.

169

ENARRATIO IN NAHUM PROPHETAM.

170

ergo contemnamus divitias bonitatis ojus et Ahominum, aut hic per pa?nitentiam, aut in judicio per districtam severitatem prosternatur. longanimitatis ejus, ne (quod absit) thesaurizemus Ante fiiciem indignationis ejus quis stabit? et judicii Dei. nobisiram in dieiraj et revckitionis justi

Non

<i

«

Et mundans non faciet innocentem.

»

Sic

enim a

quis resistet

peccatis cleraenter emundat. ut juste qaod malegesserunt puniat. Namsicutnihil boni deserit quodnon

irae furoris ejus? » Subaudis aut rarus, aut nullus. Nulla enim erit anima, quae non paveat in

judicio Dei,

cum

astra

quoque non

sint

munda

in

remuneret,

ita nihii peccati relinquit

quodnonda-

mnet. Mundans ergo facit innocentem,quia per flao-ella mundat, ne se arbitretur innoccntem ille quem mundat. « Dominus in tempestate et turbine viae ejus, etnebuicT pulvis pedum ejus. » Miiaculorum, quibus corda hominum veluti turbinis terrore quatiebantur, Septuaginta signatius,«

conspectu ejus rcdndignatio ejus effusa est utignis, et petra3 dissolutse sunt ab eo. » Ad hoc efTusa est
indignatio ejus, ut petrae(hoc est,dura cordahomi-

num) contererentur,
et inciperent

et solverentur

ad poenitcntiam,
et

et

humihtatum, efficerentur Dei sacrificium,quia sacrificiuni Deo

habere cor contritum

pro

«Bonus Dominus etconfortans indietribulationis, et sciens sperantes in se. » Hoc ultimus a-o xo-.voCf, fuisse mentes hominum ad insolita et inaudita mira ad judicium: ^ id est communi, etiara ad superiorajungitur.Bonus cula. In pedibus Domini,adventus ejus est Dominussperantibus, confortans sperantesin se, nebulse et pulvis, occulta et inscrutabilia sunt Dei et sciens sperantes in se. Cum enim coeperit irasci judicaturus est. Nebula^ ergo judicia. quibus orbem
«

turbine

»

posuerunt. ut

commotionem » ostendercnt commotas

est spiritus contribulatus.

pulvis sunt
et

pedum Domini,

quia quae nunc occulta

gentibus, et potentissiraa regna vastare.sciet eos qui
sui sunt,

densissima involuta sunt; tunc fatiscent et resolventur in pulverem, ut pateant oranibus. « Increpans mare, et exsiccans illud, et omniaflu-

hoc est miserebitur

ilHs. Scire

enim Dei,

eligere vel misereri est.Diem vero tribulationis,diem
dicit judicii.
«

mina addesertum deducens.xJuxtalitteramdescribitur potentia Dei, et ostenditur quia non pro magno
sit illi

Et in diluvio pra^tereunte consumraationem fa-

ciet loci

ejus,etinimicosejuspersequenturtenebr8e.»
et ipsa est bonitas.

AssyriosdeIere,qui potest etelementa mutare.
finera reterri, quia

Deus natura bonus
irascetur
oranis
;

nec in finera,

Potest et ad mundi

cum

venerit

sed etsi hominura rnaUtia creverit, et
corruperit viam suam, inducet diluest flagellum,

Dominus adjudicium,siccabitraare et fluraina.juxta « Et raare jara non erit. » Altiori sensu, inillud
:

caro
id

crepat Dorainus

raare. et exsiccat illud, vel

omnem

non quod permaneat, sed quod pertranseat. Et ipse f iciet consummationem et
vium,
finera loci cjus, id est diluvii, ut pertranseat

amaritudinem etsalsugineminfidelitatis suacomm.utationedestruxit.Exsiccat fluraina.id estfalsi nominis
.scientiam, extollentem se contra veritatem,

iraDo-

mini, et sola appareat clementia. Potest hoc specialitor referri

ad ni-

hilura redigit
flos

«

Infirraatus estBasan etCarraelus.et

et

ad Israel, quem cum hostes vastaverint, totam terram quasi diluvio inundaverint, finem
sit captivitatis, et

Libani elanguit. »Metaphorice, per infirraitatera Basan et Carraeh, qucc sunt regiones uberrimae, et

facturus

eum ad

sedesproprias resit

ducturus, Assyrios vero iniraicos
nebris.

affticturus te-

per Libanura raontera, cedros, altissiraas arbores,

Hoc

ipsura et desanctis, et de
est,

ferentera.deraonstraturquodgensAssyriorum,quon-

cutoribus sciendum

quod

videlicet

eorum perseDeus postil-

dam

potentissima, et plurirais nationibus iraperans,
sit.

quam
lorum

sanctos in prsesenti
in

afflixerit,

misereatur

Deo irascente,populanda
les et

Ad

diera

quoque

novis-

futuro, persecutores vero

apprehendant

siraura istapossunt referri,quando potentes et nobidivitiis abundantes infirmabuntur

tenebrae, quas elegerunt, ubi perpetuusa erit fletus
et stridor dentiura. »
«

et peribunt.

Interpretatur autem Basan confusio sive ignominia^ Carmelus cognifio circumcisionis. Innuit ergo quod
orania quse confusione et ignominia digna sunt, in

Quid cogitatiscontra Dorainum? Consummatiojuxta litteram hunc locum exponunt
sic

nemipsefaciet.Nonconsurgetduplextribulatio.»Hebraei
:

Judcci,

diejudiciiinfirmentur.Illietiamquividenturhabere|^ quid cogitatis malum, quasi
notitiam
verae

capiendae sint duJE

circumcisionis,

et

praesumunt de

tribus, sicut captae sunt decera.

Non
i.sti

consurget du-

scientia Dei legis, jactant

quoque

se dealbatos san-

plex tribulatio, ut sic capiantur

quoraodo

illi

:

ctitate et florentesvirtutibus.quos

designatLibanus,

qui interpretatur dealbatio, trepidabunt et languescent, veniente
((

quiaAssyrii,quiraodo quasispinae se coraplectuntur, percutienturab angeloDoraini.Hocfactum estquan-

Domino ad judiciura Montes commoti sunt ab eo, et
in eo.
»

do una nocte percussit ex
colles desolati

gintaquinquc
exibit

sunt

Et contremuit terra a facie ejus, et orbis, et
Potest simpliciter accipi

eis angelus centum octoQuod autera sequitur:«Ex te cogitans contra Dorainum malitiam,» de Raraillia
raisit

omnes habitantes

psace volunt intelligi,quem

rex Assyriorum ad

quod in consumraatione mundi et montes et colles, venienteDomino,commoveantur.Si enimin jjassione ejus sol obscuratus est etterratremuit, multo raagis cum in sua majestate venerit, turbabuntur et cora-

blaspheraandum Deura viventera. Sane hoc quod in
IIebraicavoritatehabetur:«Nonconsurgetduplextribulatio, »Septuaginta apertias quasi e.xponentes dixe-

runt

Nonjudicabit Dominus

bis in idipsum.» etsic
.

movebuntur orania. Figurate vero, denuntiat quod omnis potentatus aut sublimitates montium, id est

usitatum versatur per ora omnium Ait ergo propheta:

fQuidcogitatiscontraDominum?»Marcionhaereticus

Patrol.

cxvn.

6

171

IIAYMOMS IIALUERSTAT.

EPIiiC.

OPP. PARS

!.

COMMEXT.

BIBL.

172

duosdeosadinveint.umiinVi^tt^rlsTestiiinenti inaluin.
crudeleni. etqui paMus lioininuni delect»^tur
:

A liber
ciiva

Isaiio declnrat,

statim ut Sennaoherib reversus

aliuui

est Xiniven, fuiiiens plairain

bonum Novi Testamenti.
nera

queni dicuntconsummatio:

mundi facturum. Contra hoj!; dicit proplieta Quid cogiialis contra Dominum.'* * Ipse (jui creavit munduin. ejus quoque faciet consummationem.Verunuamen scitote quia non cv^nsuri,'^'^ dujdex tribulatio,nec bis judicabuntur.quia in
tribulatio atlligit. tutui-am
illis

quam angelus Domini tiliis suis, cum adoraret in teinplo Nesroth deum suum. Et hoc est quod .sequitur :« de domo Dei tui internciam,»ut ibi

eum

tecerat, interfectus ost a

puniaris unde spernhas auxilium.
tlatile

«

Srulptile et cones,»

ponam sepuUrumtuum.quia inhonoratus

quos pra^sens

ut

inter aras et idola ac pulvinaria, nef;irius san-

damnationemconsurgei'©

non

sinil.

Et peccatoribus idcirco Deus ad pra?sens

guis tuus elfundatur. Referamus hrec moraliter ad liwreticos.quihus pra^dicitur, quod cum ea passi fuerint quiB dicta

iutert supphcia. ne in «ternuin pej*eant.

sunt.nequaquain aninia} deceptorum
accipient

Quia sicut

spiui'© se invicera

complectuntur,

sic

ex

eorum erroribus

nomina amplius, nec

conviviuiK

eorum

jiariter potantiuin.
v

Consumentur

spai-gant ultra seminafalsitatis.Et de
id est ecclesiis

domo

Dei tui,

quasi stipula ariditate plena

De

hteivticis snecia-

malignantium interficiam sculptile

jiter loquitur, quorum convivium, id est societas et et conflatile, id est omnem pravi doginatis idolola* neccssitmiines amicitiae sic sunt.quasi spinae se in- Btriam. Si enim avaro pecunia deus est, et guloso vicem compiect*?ntes Vel convivium eorum altare deus venter est, ergo et ha^reticis ipse suus error,

mensam Domini.quam ille se habere jactant, sed eorum sacramenta animam lacerant, sicut spinaBCorpora. Cum enim contra Dominum loquuntur,
dicit et

quem
«

confinxerunt de

cordibus

suis,

idolum et
et an-

sculptile potest dici.
Ec.:e super

montes pedes evangelizantis
:

et vino erroris se inebriant, utique pariter potant,
et idcirco

nuntiantis
et

pacem

Celebra, Juda, festivitates tuas,

consumuntur

cTterno igni gehennae, quasi

siipula ariditate plena.
« E^t

transeat in

redde vota tua, quia non adjiciet ultra ut per te, Belial universus interiit. »

ex te exibit cogitans contra

Dominum

mali-

mente pertractans prajvaricationem. » Apertissime omnes ha^retici contra Doniinum malitiam cogitant, cum Ariusdicit Filium Dei creaturam esse, non genituni ex sub.stantia Patris, sed factum. Sabellius dicit unara in Trinitate personam Manichjeus Christum non veram, sed phantasticup.i cortiaro,
:

CAPUT
«

IL

Ascendit qui dispergat coram te, qui custodiat obsidionem.d Legimus in libro Paralipomenon quod,
obsidente Sennacherib Hierusale!!!. non potuerunt
Ilierosolymitae
facere. Caeso

primo mense autem exercitu
rib nantiata,

(id est Aprili)

Pascha
id est

ejus per angelum, et

pus habuisse delirat.
«

morte Sennach.
:

secundo mense,

Hajc dicit Dominus

Si perfecti fuerint, et itaC^^2Lio, fecerunt
et pertransibit.»

phase in

hetitia. Ait

ergo propheta:

plures, sic

quoque attondentur,
:

De

Juda, ne

sis sollicitus, et

ne timeas, quia interfe-

Assyriis juxta litteram dicit

robusti fuerint. augeantur

Quod si perfecti et numero sanciarum gen-

ctus est hostis tuus. Ecce venit tibi nuntius,
tes et colles velocissimae transcurrunt, et
tibi

mon-

annuntiant

tium,

sic

quoque vastante angelo Domini attondean-

pacem

et

liberationem urbis de iraperio Sennafestivitates,

tur, id est rainuantur, veluticapilliforcipefacillirae

cherib.

Ergo celebra

redde vota gau-

pneciduntur. Et pertransibit, subaudis Assur, hoc
est. esse desinet, vel

dens.quiasalvavit te Dominus, et Belial totus inter-

vastato
«

suo exercitu reverte-

tur in terram suam.
ultra. »

Afflixi te, et

non aflligam
Jiostes,

te

omnis exei^citus cura rege suo. Interpretaturautem Belial, absquejugo. Mystice prjecipitur
iit,

id est

Subauditur hoc tempore per hos

a

Ecclesiae,

quam

diabolus gravissirao jugo idololatriae
cele-

quibus

nunc

obsideris.

Nam

Sccpissime per alios
:

premebat. ut liberata per Domini passionem,
bret festivitates, et reddat

Dominovota laudationum cum angelis interempto Belial « quae enim comc Et tunc conterarn virgam ejus de dorso tuo, et municatio Christi ad Belial ? » Hoc ipsum dicendum vincula tua disrumpam,» id est omnem potestatem qua gloriatur, sive vincula quaej^est. si quando Ecclcsiam a persecutoribus et adverquarn habet, et in
postraodura
aftlicti

sunt.

Unde adhuc additur

;

praeparabat. ut captos ligaret. Altiore sensu.siperfecti fuerint

sariis liberat, ut
et

celebret

spiritualis Ifctitiae festa,
a

impii in malitia, et plures in numero,

votura gratiaruin reddat Domino.

Contemplare
valde,
sic su-

attondentur per rnortem,et pertransibunt atquedefkient. ita ut non sint. Quod vero sequitur Afflixi
:

viam, conforta lumbos,
quia
redditlit

robora

virtutcm

Dominus superbiam Jacob,
corruperunt,
»

quod post atflictionem prajsentis vitai .sequatur consolatio sempitemse felicitatis.a Et prtecipiet super te Dominus, Aset non seminabitur ex nomine tuo amplius. » sor, ne pwtes fortuitu evenire quod passurus es, pra?te.

ad Ecclesiam dicitur, promittitque

ei

perbiam Israel.quia vastatore^ dissipaverunt
et

eos,

propagines eorum

Ad Niniven
:

rursum prophetae sermo dirigitur. et dicitur ei Absque dubio veniet Nabuchodonosor, qui te destruat, o Ninive, et agros tuos devastet.

Quia igitur?

cipiet Dominus contra tc,quia

ip.so

jubentesustinequi ex tuo

bis inalaqua? prsedicta sunt.«

Non seminabiturexnote,

imminet bellum, praedico tibi, contemplare diligenter viam et iter per quod venturus
inevitabile tibi
est tortor, et accinge

inine tao.

id est nullus

nascetur ex

lumbos, robora et exhortare

Noceturnominc, et ha?res eius appelletur. Ut enini

virtutem exercitus tui.quia sicut ultus est

Dominus

173

ENARRATIO IN NAHUM PROPHETAM.
id
:

174

Judam,

estduastribus de superbia Sennacherib, Aurbes vcl castella et vicuios, sive mulieres, quae captivic <lucebantur. Quod vero dicit « Gementes siculcisceturlsrael, idest decem tribus, quae in Ninive captivce tenentur.
reddidit

Hoc

est enitn qaoddicit: Sicut

ut columbie,

»

ostendit quod tantus enit terror, ut

Dominus superbiam

Jacob,

id est super-

biam quam Judam, sic reddet superbiam
fecerunt
ipsi

exercuerant Assyrii contra Jacob, id cst
Israel, id

ne quidem in singultus velgemitus prorumperet dolor, sed inter se tacite plangerent, imitantes gemi-

est

quam
tri-

tum columbarum. Possunt

haec

omnia ad fmem

Assyriicontra Israel, id estdecem

bus. Mystico sensu, priecipitur nobis utcontemple-

mundireferri, quando interibit omnis armatura diaboli. Tunc allidentur currus in plateis, hoc est in
latis saeculiitineribuscoarctati

mur viam

per

quam ambulaturi sumus, hoc
:

est ut

augustiatemporis et
portae

oculum mentis dirigamusin viam fidelem, perqiuim veniamusad eum qui dicit « Ego sum via. » Deinde
videbiniur
[/".

instantis

judicii.

Aperientur

quae

clausae

erant, id

est revelabuntur

omnia

quae latuerant.

jubemur] tenere iumbos, ut morlifiillicitos appetitus carnis. Ter-

Tunc

miles, id est diabolus princeps

tio

cemusin nobis omnes praicipitur ut roboremus virtutem, quo possimus pugnare adversus diabolum
«

cum

ancillis, id est

cum animabus

sibi

mundi hujus, per peccatum

subditis,

ad infernum captivus impclletur. Possunt quoque per ancilhis in bonam partem accipi simpliquee ducentur gaudentes, et columbino murmure confessionis Deura laudantes.
«

Clypeus fortium ejus ignitus,

viri

cxercitus J^ces animae et fideles,

ejus in coccineis, igneae habenae currus in die prae-

parationisejus, et agitatores consopiti sunt, in itineribus conturbati sunt.
»

Et Ninive quasi piscina aquarumaquae ejus,ipsi
*

Secundum historiam conprseparantium se in bel»

vero fugerunt. State, state, et non est qui revertatur.

scribiturexercitus Chaldaeorum, veniens contra Ninivon, et narratur

Ostendit quod captis minoribus civitatibus,
filias

pompa

quas supra

vocaverat, ipsa Ninive metropolis

lum.

«

Clypeus

(inquit)

fortium ignitus,
«

id

est
»

quae tantos habebat populos, ut aquis piscinae possint comparari,

vibrans et quasi fulgurans.

Viri

in

coccineis,

remansit expugnanda,

et sine utili-

id est vestibus coloris coccinei,

utipsa vestium simi-

tate tantam habuerit multitudinem,
set qui hostibus resisteret.

dum

nullus escivi-

litudo terrorem ignis et sanguinis speciem praesentaret. «

Et clamante ipsa

Igneae habenae,

»

ob nimiam festinationem
«

tate,« State,state, «portas

claudite,murum conscen-

praeparantium se in praelium.
sunt.
»

Agitatores consopiti
vevel
^

dite, nullus esset qui audiret, sed

omnes terga
dimitterent.
illi

ver-

niunt,

Non est(inquit) mirum, si tam velociter cum agitatores, id est rectores vel Israel
:

terent, et

urbem ad prsedandam
ad Babylonios, quia
et

Di-

citur ergo
«

fugerunt, vos
et

Assyriorura consopitisunt. Mistim enim sermo con-

Diripite argentum, diripite

aurum,

non

est

quod Israel passus sit, texitur et nunc quid Assyrii fecerint, nunc quid Babylonii

nunc

dicitur

'finis

divitiarum

»

opum

«

ex ornnibus vasis desi-

contra Assyrios velint agere.a Quadrigae ejus colHsae

» quae tanto terapore congregatse sunt, nectantumilli sufficiebant praedari, quantum prseda

derabilibus,

sunt in nlatcis.

»

Tanta

(inquit) est multitudo cora-

se diripientibus offerebat. Mystice Ninive

mundum

misti agminis, ut quadrigse in plateis,

dum viam

nequeunt
dantur.
«
«

prae multitudine reperire, inter se colli-

diximus figurari, cujus aqua^ non maris, non ftuminum, non fontium,sed aquis piscinae similes esse
dicuntur, quae non habent aquas jugiter manantes,

Aspectus eorum,

»

id est

Babyloniorum,
»

quasi lampades, quasi fulgura discurrentia

ut

sed pluviales, et brevi fine conclusas, quia haereti-

ante solo visu
feriant.
«

adversarios terreant quara mucrone

corum dogmata quasi de coelo lapsa, et extra fontem Ecclesia? sunt, quamvis magna et ccelestia videantur promittere. Ipsi fugerunt recedentes a Domino, nec per poenitentiam redire volentes, hcet eos
hortetur Dominus ad poenitentiam, et dicat
vertimini,
vestras.
filii,
:

Recordabitur fortiura suorum,ruent in

itineri-

bus suis.Velociter ascendent rauros
rabitur umbraculum.
»

ejus, et praepa-

Tunc

(inquit)

recordabitur

«

Re-

populus Assyriorum fortiura suorum, et quaereteos
qui

revertentes, et sanabo contritiones

jam

in itineribus corruerunt. Velociter ascen-

dent raurura Ninivae ad defendendura, et propter

D diripietur
«

»Horura divitite, hoc est scientiae gloriatio et ad nihilum redigetur.

longam obsidionem pra^parabunt
ad
aestus pellendos.

sibi

urabraculum

Dissipata et scissa et dilacerata est, et cor ta-

« Portae fluviorum apertae sunt, et templum ad solum dirutum, et niiles captivus abductus est, et ancillae ejus minabantur gementes ut columbae, murmurantes in cordibus suis. » Quid (inquit pro-

bescens, et dissolutio geniculorum, et defectio in cunctis renibus, et facies omniura sicut nigredo
oUae. »

Sub figura mulieris

dissipatae et dilaceratae,

describiturqualis fueritNinive tempore captivitatis, tabescens corde, dissolutis genibus, et pra^ terroris

pheta)

fuit,

quia haec fecerunt, cura nullus possit

magnitudine

facies

eorum

pallore deformes,

ollae

Dei resistere dispositioni?
quia
civitas

Nara capta Ninive, apertae

sunt portae fluviorum, id est multorum populorum,

combustae similitudinera videbantur habere. Quse omnia juxta litteram licet in Ninive sint completa,

fluminum habebat civium multitudinem. Templum, regnum dicit, quod destruendura est. Miles captivus, omnes generaliter qui in Babylonem abducti sunt, ancillas, minores
illa

instar

quando a Nabuchodonosor capta
«

est,

taraen in fu-

turo judicio super impios ventura creduntur.

Ubi est babitaculum leonum,
?

rum leonum

»

pascua catuloHabitaculum leonum, Niniven diet

175
cit,

HAYMONIS HALBERSTAT.
quondam aulam
ivit leo,

EPISC. OPP.

PARS
inter se

I.

-

COMMENT.

BIBL.

176

refriam. et in

qua

leones, id est
«

Acorruent
diiiii

in corporibus suis. »Vel

insua multitudine,
vel in cadaveri-

potentissimi et crudelissimi moiati fuerant.

Ad
»

nimium constipantur,
«

quam

ut in^rederetur illuc catulus leonis.

bus interfectorum.

Propter muititudinem fornica-

Rex Ribylonis Xabuchodonosor le >, subregulus ejus. t Et non est qui
ei resistat.

et catulus leonis

tionum meretricis
leficia,

speciosae etgrataB et habentis

ma-

e.xterreat,

»

qui

qua' vendidit gentes in fornicationibus suis,
»

et familias in mah'liciis suis
vel pioptei- idoh)hitriam, vel

Meretricem Niniven,

« Leo cepit suflicienter catulis suis, » id cst Nabuchodonosor victor jure cuncta possedit. « Et ne-

quia

omnium

gentiuni

cavit leoenis suis,

»

id

est urbibus

suis,
«

vel

certe

uxoribus captivas in servitutem tradidit.
vit privda

Et implerapina,
>^

merces earum suscipiebant et idcirco cum omnibus gentibusfornicabantur, et omnium gentium idolis serviebant.
orat
et negotiationes vel
:

emporium,

speluncas suas,

et cubile

suum

id est civitates et castella

sua sive scrinia, auro, arsupeUectile

Et idcirco vocatur meretrix speciosa etgrata et habens nuUeficia. Studebant magicis artibus, et multas geiites sub sua ditione tenebant. Altiori scnsu,

gento,

onmique pretiosa

complevit
est.

Juxta tropoh:>giam.
est

cum

Ninive vastata fuerit, hoc

Ninivo

mundum

designat, in (juo plurimus justorum
in

cum miindus

qui in

transierit, dicent sancti exsultantes

taculum leonum,
rapiant,

id

quo iiteretici ghitlio linguce suae Ubi est habi- ^homines interhciunt. Audiunturin eo vocesfiagellorum, quia multa3 tribulationes justorum. Ergo caest dccmonum, et ubi pascua
maligno positus
:

per-

funditur sanguis

catuiorum malignorum spirituum, qui rugientes ut et quuMant a Deo escam sibi Ad quam
.*

dent in coi-poribus suis,

cum per nimiam
vel
:a

libidinem

suam debihtant corpora,
corpus

etiam in suiscaduntcorQuifornicantur, in
ibi

Niniven

ivit leo, id est

diabolus, et catulus leonis

poribus, quia,ut ait Apostolus

Antichristus.de quo Apostolus
diabolus tanquam leo rugiens,

Adversarius vester

suum

peccant.

»

Ibi cadunt,

damnatioet re-

» etc.

Hunc leonem
fortem, et

n<?ni aiternae
«

mortis acquirunt.
te dicit

ante adventum Christi non fuit qui exterreret, do-

Ecce ego ad

Dominus exercituum,

nec supervenit fortior
speluncas ejus,
est, et

illo,

et alligavit

velabo pudenda tua in facietua, et ostendam genti-

(id est
(id

abdita inferorum) scrutatus
est

rapinas ejns

homiuQs quos tenebat)

bus nuditatem tuam, et regibus ignominiam tuam, et projiciam superte aboininationes, et conturaeliis
teafficiam, ct

ab ejus potestate eripuit. « Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, et succendara usque ad fumiim quadrigas tuas et
leunculos tuos comedet gladius, et exterminaho de
terra praedam tuam, et

ponam

te in exeinplura. »

Adhuc Nigentibus

nive comminatur

Deus, quod
iili

ostendat

ignominiam
ipsi

ejus, ut

qui

cum

ea fornicati sunt,
afficiant, sitque

eam

despiciant et contumeliis
in

tiorum tuorum.
dicta sunt,

»

Ninive, haec

non audietur ultra vox nunomnia qua? prae-

omnibus

exempluin. Est autem metaphora mu-

lieris adulterae, quae

non alio,sed me agente, patieris. « Ecce ego ad te, » qui actor sum horum omnium,succendam usque ad fumum, id est usque ad consuminationera
:

citur in medium", et ante
et
fit

cum fuerit deprehensa, produ_ omnium oculos damnatur,
mulieribus. Hcec autem et

exemplum

ciieteris

nara deficiente igne et ligno consurapto,

ad munduin tropologice referri jjossunt, cujus pudenda infaciem Dorainus revelabit, cura eura faciet
videre erroressuos. Ostendet etiam nuditatem ejus

furaus rcraanet. Et catulos tuos, id est nobiles et

subregulos tuos, devoiabit gladius. Exterminabo de
terra praedam tuara,
tributa exigas. Ilaec
tur, in

gentibus,utintelligant quod

condemnandus sitmunfugit
:

utnon ultra eamdevastes, nec omnia quae ad Niniven dicundiabolum
et ejus complices

dus

iste,

qui

dum

putatur teneri,

et nulli

amatorum fidem
deceperit
«

servat, sed

cum miseros homines

judicio super

tradit eos aeternae perditioni.

venturasunt.

Et
:

erit

omnis qui

viderit te, resiliet a te, et di»

cet

Vastata est Ninive,

CAPUT
«

Quicunque

(inquit) vide-

IIL

Vae, civitas sanguinura, universa

mendacii
»

di-^. sitam, resiliet

laceratione plena,
scribitur potentia

non recedet a
Ninive

te rapina.

civitatis, et

Desub quadara

omnibus poabea, timens involvi in simili pcena, et miserans eain dicet:(( Quis comraovebit superte caput? unde qutcram consolatorem tibi ? » Quis tuus
rit

vastatam Niniven,

et in exeraplura

lamentatione crudelitas ejus arguitur. Vae (inquit) civitas sanguinura et horaicidiorum, in qua nulla
est veritas,sed

erit consolator, quae

dum

in tua fuisti prosperitate,
tibi

nuUi miserebaris, nec parabas

socium in luctu,
esse

ratione prtedarura, a
sit.
«

omne mendaciura,plena rapina lacequa nunquam rapina recesvox impetus
et
rotrc, et

tanquam semper felix,semper posses
Sed
sire,

domina?

et

nos cura consideraraus naturara mundi labi-

lera,etoranera ejus gloriam velocissimo cursu tran-

Vox
et

flagelli, et

equi fre-

tunc resiliraus ab eo, hoc est subtrahiraus nos

mentis, et quadrigae ferventis, et equitis ascendentis,

ab amore ejus, odio habemus concupiscentias ejus,
quac

micantis

gladii,

fulgurantis hastai, et
»

mergunt

in interitum, et ea qua) sunt aeterna

multitudinis interfectce, et gravis ruinae.

Vocera

incipiraus desiderare.
«

pro sonitu posuit. Pulcherrima descriptio exercitus

Nunquid melior
divitiae

es ab Alexandria
?

ad prcelium se prfpparantis,

«

Nec

est finis cafiave-

quic habitat in fluminibus

populorum, Aqua^ in circuitu ejus,
ejus.
»

rum

»

eorum, quia

in civitate prostrati erunt.»

Et

cujus

mare. Aquae muri

Ammon

in-

177

ENARRATIO IN NAHUM PROPHETAM.

178
multiplicare ut locusta.Plu-

terpreiaturpopulus AlexandrifX ^descnhiti\rc[ue situs
ipsius Alexandrite. Hebraice
dicitur.

A congregare ut bruchus,
Bruclms expansus
locustae, et parvuli

enlm Noma Ahwandiia
:

res fecisti negotiationes tuas,

quam

stelhc sunt coeH.

Loquitur ergo propheta ad Niniven

Nun-

est, et avolavit;

custodes tui quasi

quid meiior es aut potentior es populis Alexandria^, qua} super Nilum et mare posita, hinc inde fluminibus ambitur?
c^

tui

quasi locustae locustarum,

qua) consident in sepibus in die frigoris. Sed ortus
est, et

Aqu?e in circuitu

ejus.

»

Ex una

avolaverunt, et non est cognitus locus earurn
»

enim parte Nilo, ex alia lacu Mareotico, ex tertia
mari cingitur.
((

ubi fuerint.

Adhuc ad Niniven sermo
facilis est

dirigitur.

Non (inquit)mirum, sitam
tuo, sed et
»

subversio tua,

^thiopiafortitudoejus, et yEgyptiis, et non est

sicutcxcussio primitivarum ficoruu],

cum omnis

po-

fmis. AfVicaet Libyes lacruntin auxilio

pulus tuus efleminatus

sit,

etnequeat resistere.Pan-

ipsain transmigrationem ducta estin captivitateni.

dentur ergoportae, non amicis, sed inimicis. Yectes
quibusclaudebantur, ignisabsumet.Quia ergo longa
erit obsidio,
sit

Quid iEthiopia
bit,

et ^Egyjitus ut caeterae,

qua^ descri-

naliones in pra^sidio fuerint Alexandria}, ipse

hauri

tibi

aquam, etcura ne potus de-

situs provinciai'um ostendit.

Sed

et ipsa (inquit)in

obsessis.

Muni

turres tuas, intra inlutum,sub-

transmigrationem ducetur. « Parvuli ejus elisisunt audis nudis pedibus, et calca, subaudis illud, subiin capite omnium viarum, et super inclytos ejus mi- ggens, hoc est raacerans et compingens: et cum inde
serunt sortem, etomnes optimates ejus confixi sunt
in
cta, et tu quaeres

feceris lateres, tene illos,

etobstrueinterruptamu-

compedibus.Et tu ergo inebriaberis, et eris despeauxiiiumab inimico.» H.ec descrifaciantmala
nullicctati, nulli sexui,

rorum. Prope est enim obsidio. Sed cum haec omniafeceris, gaude operibus, et tam velociter, veluti
bruchus devorat herbam
brucho densissimo
terrae.

bitpropheta,ostendensquaeetquam crudeliavictores
victis
:

Sed

et

cumimmenpossit, et

nulH par-

sam bellatorum multitudinem congregaveris, itaut
et locustis

cant conditioni

Cum

ergo hsec passura

sit

Alexan-

comparari

dria potentissima civitas, quid miraris, o Ninive,si

cum
tias,

in

unum

congesseris oranes thesauros et divi-

etiam

tibi haec

ipsa evenerint? Et tu ergo bibes de

qui non

possunt numerari, sicut nec
atelebos, sole

astra

eodem

calice, et

ad tantam venies ignominiam
ab liostibus tuis
tuae sicut ficus

et

coeli, sic in

momento temporis

amittes haec omnia,
incale-

necessitatem, ut etiam

postules

sicut locusta et bruciius vel

auxilium.
«

scente avolant, nec

reperiuntur.

Tres enim sunt
bruet

Omnes munitiones
(inquit)

cum

grossis
»

species locustarura, locusta major et volans,

suis, siconcussce fuerint,cadent in os coniedentis.

chus locusta sine

alis,

atelebos

minimum genus
est

Omnia

firmamenta muri

tui, videlicet bella-

stridulum, inter locustam et bruchum,modicispen-

tores tui, sic erunt sicut ficus primitivae. quas grossos vulgy dicunt^ quaeconcussa leviter ab arbore defluunt, et cadunt in os comedentis, pari

G

nis reptans potius

quam volans.Natura
torpeant,
Ninive,

omnium
homines

locustaiTim

ut frigore

volitent calore.

modo

et tu

Tropologice

populus

Sceculares

facillimecapieris, nec multus in capiendo labor erit
militibus. Haecjuxta

sunt, ita carnis passionibus et illecebris evirati, ut

litteram.Secundum allegoriam,
sunt
flu-

mulieribus comparentur, et nihil
corporis inimicis,

virile possideant.

quia

Amraon

populi interpretantur,talis potest esso
siti

Quapropter aperientur portae eorura,
id

id est sensus

sensus: Considerate populos Ecclesise, qui

est daemonibus.

Habent vero
intellectum,

super amnes propheticos,

et

habent in circuitu

quasi fortissimos vectes

rationem

et

raina doctorum. Cujus initium a mari est, id est a lege Veteris Testamenti amara,

quibus poterant
boli jaculis

oppilare

sensum suum. Sed hos
talibus,

etquam nemo

sine

vectes consuraet ignis, quia superantur ignitis dia-

lege Christi potuit adimplere. Habet in

defensione

Unde

pra^cipitur

ut

aquam

iEthiopiam
{Psal. LXYii)

:

«
:

/Ethiopia praeveniet

dicit Salomon ex ore viri, et ibi invenient aliquod quae quoniam in tenebris ante Christi scientiam versaba- salutis remediura. Jubetur quoque suraere lutum et subigere, et lateres conficere, ut merainerit se de tur. Habet et populos Libyae arenosae et sterilis, ac solis ardore perustae, id est *eosdem gentiles, qui j) !uto confictum, mortalera sumpsisse conditionem. primo sine humore spiritualis gratiae et lavacro ba- Sed ipsum lutum aqua sermonis Dei temperet, ut lateres conficiat quibus munitio construatur, ne ptismatis squalebant. Cum haec omnia habeat, nisi tamen custodierit omni diligentia suum cor, ipsa iterum hostis per portas possit ingredi, hoc est quoque captiva ducetur, etparvuli ejus i'udesin fide exemplis Scripturarum instruatur, ut sciat diaboli

manus ejus Deo etiam per iEgyptum figuratur,

sermonis divini hauriant.

Aquam enim profundam

elidentur,et praecipitabuntur in peccatum,ethostes,
id est spirituales adversarii, praeclaras ejus virtutes

resistere tentationibus. Deinde jubetur ut raultipli-

cetur sicut bruchus, Iioc

est

crescat

et

augeatur

annihilabunt.
«

numero virtutum,
tui. Ini-

ut sicut ante multiplicabat raunita

Ecce populus tuus mulieres in raedio

danas negotiationes,

multitudinem peccatorum
tui,

raicis tuis

ad apertionem pandentur portae
tibi,

terrac

exaequet multitudine virtutum.
((

tuae,devorabit ignisvectestuos. Aquara propter obsidionera hauri

Dormitaverunt pastores

rex Assur^ sepe-

exstrue raunitiones tuas, intra
Ibi corae-

lientur principestui. Latitavit populus tuus in raontibus, et

inlutum etcalca, subigens tene laterem.

det te ignis, peribis gladio, devorabit te utbruchus:

non est qui congreget. » Cum (inquit) populus tuus effeminatus, et quasi fragilisutmulieres

179
fuerint,

HAYMONIS HALBERSTAT.
non miruni sidornnerint pastores
si

EPISC. OPP. PARS.
tui.id est
iii

I.

- COMMEXT.
>>

BIBL.

180

steterit. sed « trnnj-ierit,
et

quia malitia Assyriorum

l>rinripcs et subreiruli tui. Et
terfecti. qui

edomiti sunt vel

supoilia eoruni iransitoria et

caduca

orat,

nec

primi in acie stare debueriint, di.sper-

susestpopulus tuus ob timorem venientis Njibuchodonosor: interfectis enim principibus. reliqun multitudo imbellis dispersa est in montibus, et non est

semper poterat permanere. Tropologice haec verba ad mundi principem referri possunt. Qui quondam a In ca^lum conscendam, super astra gloriabaiur
:

ca^li

exaltabo soiium
«

qui congreget ftigientes,

et

ad resis^tendum eogat

propheta,dicit:
fer,

meum,»cui etiam exprobrans Quomodo cecidisti de coelo, Luci?
»

exerritum.

qui

mano

oriebaris

Dicitur ergo ei per apo-

Nonest obscura contritio tua. pessima e-t plaga tua. » id est non parva, et qua? possit latere, qua? a
«

stropham: OAs-<ur. dormierunt pastores tui in adventu Christi Domini. quia pascebant homines non
in salutem, sed ut

nullo medicoruni possit curari.

«

Omnes

qui audie-

saginatos

omni immunditia

et

nint auditionem tuam. compresserunt

manum

su-

iniquitate, avidius eos

devorarent. Populus tuus,
discessit a te, et confugit
et

per

te. » Manifestum est quia quicunque audieiint subversam Niniven. et regem quondam potentibsi-

qui te

quondam
omnes

colebat,

ad niontes, ad apostolorum
Et nunc
insultant

doctorum

prresidia.

mum

prostnitum. stupebunt attoniti

tiintap rei

ma-

tibi.

qui a te decepti fue-

gnitudine, et compriment manus. ut solent facere
stupentes. vei certe pra: gaudio insultantes ruinre
tuap.

rant, quia aut nullus aut rarus est,

plaudent mauibus. Cur autem hoc, ostendit
:

subdena

Quia super quem non
»

transiit malitia

quem non nliquando deceperis, et super quem non transieritmalitia tua. Super quemenim stat malitia, non potest insultare ei.Cum vero transierit malitia, et successerit bonitas,

tua semper?
esl

Idcirco (inquit) nullus potest super te

tuncinsultabuntdiabolo, etbonisope-

dolere, et vulneri

tuo

dare lacrymas. quia nullus
transierit. Necdicit.

ribus quasi complosis

manibus super eumconcrepa-

super

quem malitiatua non

bunt.

IN

HABACUC PROPHETAM
iniquitatem videam et laborem, id est afflictionem,

Habacuc propheta, qui apud Hebraeos Chabacuk dicitur, prophetavit jam Juda, id est duabus tribubusaNabuchodonosorin captivitatem ductis. Quod scire possumus ex libro Danielis, qui fuit unus ex
captivitate Judie, ad
set, hic

quam ab

hostibus sustineo?

Hoc dicebat propheta

prjB angustia
nihil fieri sine

mentis

turbatus, et quasi dubitans

Dei providentia, velutiignorans san-

quem cum

in lacu positus es-

ctos tribulationibus probari et proficere, sicut au-

propheta cum prandio de Judit-a per angeest.

rum

in igne pioficit ad claritatem.

lum

deportatus

Interpretatur autem Chabacuk

testdici, quia

Sed et hoc ponon ex persona sua, sed ex imperfeviderint malos extolli, bonos pre-

amplexa)i'>. sive amplexatio, quia
fiierit, vel

amabilis Domini
et

ctorum

talia

propheta dicat, qui ignorantes occulta

quia luctatus est

cum Domino,

quasi

Dei judicia,

cum

quodam certamine eum amplexus sit. Nullus enim prophetarum tam audacter ad disceptationem praesumpsit

mi, audent causari contra
cui, vel

Dominum,qui
et

scit quid.

quando conveniat. Talo quid
:

Psalmista

Dominum

provocare
etc.
»

et dicere

:

«

Usque-

deplorat, dicens

Ecce

ipsi

peccatores et abundanfelicita-

quo, Doraine, clamabo.

tes in saeculo, etc. Job

CAPUT PRIMUxM.
c

tibus, quibus reprobi.stipantur in
clusit
:

quoque enumeratis mundo,
Et

ita

con-

Onus quod

in prophetis alHictio

quitur

:

» Ubicunque pondus miseriarum et designatjr. Attendendum autem quod seQuod vidit Habacuc propheta. Videbat, id

vidit

Habacucpropheta.

Ducunt

in bonis dies suos, et in
«

pancto ad

onus ponitur.

inferna descendunt.

factum

est

judicium et

contradictio potentior. Propterhoc lacerata est lex,
et

non pervenit usque ad finem judicium, quia im-

est intelligebat quaedicebat.nonsicut

Montanus

hae-

piuspraevaletadversus justum, propterea egredietur

reticus insanit, dicens ignorasse prophetas qucC lo-

quebantur, et more insanientium dedisse eos, sine

mente sonum. «Usquequo, Doraine, clamabo,
Yoclferabor ad te virn
patiens, et

et

non exaudies non salvabis ?

?

judiciumperversum. « Dolet prophota sive populus, ex cujus persona loquitur, quia non veritate, sed potentia adversumse judicatum sit, et nihil ex lege, sed per vim omnia sustinuerint, unde ipsum judi-

»

Loquitur propheta plenus dolore,etcausaturcontra
tera Hierusalern, quie

Dominum, cur templum sibi consecratum et quondam specialiter

civitacivitas

Dei appellabatur, a Chaldaiis permiserit destrui,cur etiam populum ad se clamantein non exaudiat, et
vociferantem propter vim hostiuin non salvet.
«

cium nullum fmemhabuerit. Finis enim judicii est, judicare juste. Quare autem ista dixerit, ostendit subdens Quia impius, id est Nabuchodonosor, prasvalet adversus justum, id est Judam.Nechao impi'.3s rex /Egypti, adversus sanctum Josiam, Daniel et tres pueri martyres serviunt legi iniquissimo Nabu:

chodonosor. Potest hoc

et

ad sanctos

referri.

qui

Quare

ostendisti mihi iniquitatem et laborem,

videre praedam
(inquit) vixi, et

me? Cur ad hoc terapus perductus sum, ut
et

injustitiam contra

»

queruntur cum contra eos persecutores praevaleant, cur judex implissimus, acceptis muneribus, inno-

xium damnet,

et

reum

absolvat.

181
«

ENARRATIO IX IIABACUC PROPHETAM.
Aspicite in gentibus, et videte, et admiramiui,

182

A tabit aggerem

ex lapidibus et terra, capiet eam, sub>«

et obstupescite. quia
stris,

opus factum

est in diebus ve-

audismunitionem.
se esse

Tunc mutabitur
et

spiritus,» sub-

quod neuio credet

cum

enarrabitur.» Vox Do-

audis ejus, hoc est in sujjerbiam erigotur, credens

mini respondentis contra hoc, quod propheta causatus fuerat innocentem populum ab impiis supe

Deum. Uude

statuam aureain erexit

sibi,

earnque onnies gentes adorare pra^cepit Et
fecerit, pertransibit, id est
tet, et ejicietur

cum hoc

ratum. Ilanc (inquit) iniquitatem,quam vos putatis
in solo Israel factam, cernite in aliis
fieri

sensum humanum amitet post haBC corruet,

gentibus.

ab hominibus,
«

Non enim Judas tantum
traditi sunt, sed

et

Hierusaleni Chaldajis

id est
sui.
«

esse desinet.

Ilaec

est fortitudo ejus dei
est, ut sit

omnes per ciicMitum nationes.Dicit etiam Nabuchodonosor tantam potestatem et virtutein habiturum, ut si quis dixerit, prae reimagnitudine videaturincredibile. Quod vero illud opus
sit,

Hoc per ironiam legendum
ei

sensus.

Hiec est fortitudoquamdedit

Bel deus suus.Talis

enim

fuit ejus fortitudo, qualis et

Behsdei

sui.

Tro-

pologice, Chaldcei (qui
los designant ahos,
cet.

dxmones interpretantur) ma-

ostendit

cum

dicit

:

per quos vindictam Deus exor-

Quia ecce ego suscitabo Chaldneos.genternamaram et velocem, ambulantem super latitudinem
«

Immittit enim Deus indignationem et iram et

terrre,
«

ut possideat tabernacula non sua.

g

Horribilis etterribilis est
fuisse

tem

pugnacissimam et sunt Trogus et Pompeiusa, et caeteri qui barbaras historias conscripserunt. Nec contenta suis finibus,

Chaldccorum genrobustissimam testes
:

»

tribulationem per angelos malos. Ipsi sunt gens amara, quia nulU parcunt. Volox spiritualis naturae subtilitate, ambulans super latitudinem terrae, hoc est per spatiosas saeculi vias. Exsemetipso judicium ejus egredietur, quia ad pcenam seoundum suafaota
tradetur, et illius potestati ])ermittunturimpii,sicut

huc iliucque discurrens, vagabatur super altitudi-

nem

terrce, i-apto vivens etgladio, et possidens ur«

bes non suas.

Ex semetipsa judicium etonusejus

egredietur. Leviores pardis equi ejus, et velociores
lupis vespertinis, et diffundentur equites ejus. Equites

namque

ejus de longe

venient, volabunt quasi

aquila festinans

ad comedendum.Omnes ad pra^dam

yenient.» Hocest. ex sua genta principes etjudices
constituet, nec habebit satellites aliarum gentium.

Hermogenes, quos Apostolus tradidit non blasphemare. Nunquid non tu a principio, DomineDeusmeus,sanctemeu9, et non moriemur? » Intelligens propheta ex verbis respondentis Domini,idcirco NabuchodonoHor contra Judam.veldiabolum contra justos accepisse potestatem justo judicio quod vero vivimus et ab eo interfecti non sumus, tua3 clementiae est. « Domine, in judicium posuisti eum » id est Nabuchodonosor, et
Philetus et
Satanai, ut discerent
«r
:

Vel certe ex ipsa judiciuin ejus egredietur,
fecit, sic recipiat,

ut, sicut

per ejus potentiam juste judices,

et corrigas pec-

et sicut
id

vastavit

alios, sic ipsa

^

cantes.

vastetur.
ejus,

Leviores,
est

est

velociores pardis equi
et

enim quod sequitur, « et fortem, ut corriperes, fundasti eum » id est ad hoc tantam et
est

Hoc

quod

animal velocissimum,

pulchra va-

tam solidam
de Clialdseis

eidedisti fortitudinem,ut

pereum

cor-

rietate distinctum.Lupis quoque vespertiniseorum equos comparat, quia saeviores dicuntur nocte esse
vicina, diurna farne in

riperes delinquentes. Hcec autem, quse ad litteram
et

rege eorum dicuntur, possunt etiam

tur quoque aquilae, vorandum. Sequitur

rabiem concitati.Comparanquse velocissime festinat ad de:

ad diabolum
quasi

referri,

quem Deus

injudiciuposuit, et

carnifieem fortissimum, ut per

eum malos
et re-

«

Facies eorum ventus urens,
et ipse

suppliciis afficiat,
rt

bonos auteni
tui,

afflictos probet.

et congregabit quasi

arenam captivitatem,
et

Muiidi sunt oculi

ne videas malum,
poteris.
»

de

regibus triumphabit,
Ipse super

tyranni ridiculi ejus
ridebit, et

spicere ad iniquitatem

non

Scio (inquit),

erunt.

omnem munitionem
et capiet

Domme,quod maluin

et

injustum non libenter aspir

eam. Tunc muta- cias, nec potest quisquam dubitare de justitia tu.a. Verumtamencurpermittis Babyloniostantaagere,et bitur spiritus, et pertransibit. et corruet. » Quomodo ad flatum urentis venticunctamarcescunt vi- ab impio Nabuchodonosor justum opprimi Israel, « Quare non respicis super inique agentes,et taces rentia, ita ad aspectum illorum omniavastabuntur, tantusque erit nuraerus praedae ct captivorum, utDdevorante impio justiorem se ? » Justum autem dicimus Israel, non quod perfecte justus sit, sed quod arenae maris possit aequari, quod tamen per hyperin comparatione oppriraentis irapii justus videatur. bolen accipiendum est.Ipse quoque,id est Nabucho« Et facies horainis quasi pisces maris, et quasi donosor,de regibus subaudisaliarumgentiumtriumreptile non habens principem.» Sicut(inquit) pisces pliabit. « Et tyranni ridiculi ejus erunt, » quos maris et irrationabiiia jumenta et reptiliasine printriumphans ante suum currum prcccedere faciet,
comportabit aggerem,
tantaeque erit superbiae, ut naturara superare concipe sunt, et infirmiora devorantur a fortioribuSjet

tendat.

Denique Nabuchodonosor, volens capere Tyrum civitatem in maris medio sitam, jactis in mare immensis molibus, tantum comportavit agge-

qui jus habet virium, dominatur in alterum,sic inter hoaiines nihil valet ratio, sed fortitudine, cuncta

fiunt

Et cura tua providentia regantur omnia, non
vincat, justus vincatur.
sic sentiat,

rem,utpeneipsum raareinsularafaceret, utin aquis
pedestre iter statuerit. Piidebit (ait)

possura scire cur irapius

super omnem munitionem, quasifacillime capi possit, et compora Ex uno et eodem duos inducit scriptores.

Hoc

autera dicit,

non quod

sed hurnar

ni£ irapatientiae suscipit formangi.

;

m
«

IIAYMONIS IIALBEi^STAT. EPISC. OPP. PARS
Lotura in hamosublevabit.traxitillud in sngena

1.

-

COMMENT.
»

BIBL,

W
linis

A

conlihus nostris.

Et hoc ideo. quia adhuc visio

sua, et congre^avit in retesuun). Su{>er hoc lutabi-

procul est.in temporecoiistituto,et
ailvonerit, piobabitur vera

cum

rerum
est,

tur et exsultabit, propterea imniolabit sagenie suie,
et sacriticabit reti suo.

tuisse

visio.

Manifeste
et

quia

in ipsis

incrassata est

autem prophetia
qua;stio
illa

hajc de adventu

Christi

parsejus.

»

Quia dixerat: Erunt hominessicutpisces

soluta est

quam propheta

fecerat, cur

maris, servat

metaphoram piscium

Sicut

(^inquit)

mali dominarentur, quia videlicet iniquitas tam diu

sagenam, ut quod hamo capere non potuorit,reti comprehendat quod autem rete evaserit,sagenislatioribus circumdetur
rete et
:

piscator mittit

hamum,

regnatura esse in mundo, et spiritualis Nabuchodo-

nosorhomines quasi

pisces capturus,
«

donec

ille

per

incarnationcm vcnint.
quit) ])ro

Si

moram

fecerit,

exspecta
» Si (in-

ita rex

Babylonis

cum
suae

cuncta vastaverit, et omnes
et
reti

illum, quiavenieus veniet, et

non tardabit

gentes bello et quasi dolis ceperit, gaudebit et sacrificabit sagenai

ardore implendae visionis
ille

moram

tibi fa-

suo,

idolo videlicet

cere visus fuerit

qui veniet, noli desperare, sed

Belis, sive statuae aureie,

quam

statuit in

campo

exspecta patienter, quia veniens veniet, et non tardabit.
«

Duran.provincia? Babylonis. Cui quasi pinguissimas
imraolabit victiraas, oranes videlicot nationes quas
vicerat, cogens

Ecce qui incredulusest, non

erit recta

anima
»

ejus in semetipso Justus

autem

in fide sua vivet.

ad cultum ejus. Inipsis enim
«

idolis

B

Siquis incredulusesthujuspromissionis.et fluctuat,

incrassata est pars ejus.et per ea credidit se

omnes
interfi-

dubitans venturum hoc quod videt morari, non
recta

erit

habere

divitias.

Et cibus ejus electus, propter
j id est

anima

ejus, sed inlidolitatis fortitudine depra:

hoc ergo expandit sagenam suara,et semper
cere gentes non cessat,

vabitur. Alia translatio dicit

Non

placebit animae
ille

principes et reges,
et

meae,id est displicebit mihi. Si autem
qui non
ci'edit,

disphcet,

quos veluti raagnos pisces

cepit,

suo subjugavit

ergo justus qui crediderit metie proerit vir

imperio, et propterea non cessat impugnare et ju-

missioni, vivet in lide sua.
«

gulare oranes gentes. Juxta tropologiam, diabolus

Et quomodovinumdecipitpotantem,sic

quem
dit

rex Babylonis significat, misit

hamum,

pri-

superbus, et non decorabitur,qui dilatavit quasi infernus

muraque horainem

traxit de paradiso, et

circumde-

animam suam,

eum sagenis et multiplicibus fallaciis, et per eum omnes homines constituit peccatores. « Etcibus
ejus electus,.) quia dedignatur quosque viles et sae-

pletur.Et congregabit ad se

cervabit ad se
isti

morsnonadimomnes gentes, et coaomnes populos. Nunquid non omnes
etipse quasi
va; ei

super eumparabolatn sument,et loquelam aenigejus
?

culares tentare, sanctos quoque et perfectos aggreditur, et

matum
sua.
»

Et dicetur,

qui multiplicnt non

nunquara genus huraanum persequi

et

Hic jam manifeste Nabuchodonosor pronun-

decipere cessat.

^

tiatur interitus. Sicut finquit)
briat, ut

vinum potantem
teneat

ineoffi-

CAPUT IL Super custodiara meam stabo,et figam gradum super munitionem,et contemplabor ut videam quid
('

neque pes,

neque mens suum

cium,

specialiter

dicatur raihi,etquid respondearaadarguenterarae.»

Conquestusfueratprimopropheta, et responderat
:

ei

Dominus dicens « Aspicite i:" gentibus, » etc. Ad quam Dominiresponsionemtemp ravitquaestionera, tanquam superioris dicti agens po^! itentiam,et blan« Deus meus sancte meus, diendo dicit non mo:

superbus, vel generaliter omnes vel Nabucbodonosor non decorabitur, nec voluntatem suam perducet ad effectum.Quasi mors enim et inferus non satiatur occisis, et omnia rapiens,nullum suaeavaritiae finem ponit, « Usquequo
sic vir

et

aggravatcontra se densnm lutuin

.'*

»

Etspecialiter

contra Nabuchodonosor,et generaliter contra omnes avaros serrao dirigitur. Omnisavarus non sua multiplicat,quiadivitiae

riemur.u nihilomiims tamenidipsum,
nerationequadam.sciscitatusest.
)>

licet

cum

ve-

quas per fas et nefas coadunat,

Mundisunt oculi tui,ut non videant malum. Quare non respicis super inique agentes, etc. Nunc vero dicit exspectare se quid Dominus respondeat, ut quod dictum fuerat, omnibus dicatur. a Super custodiam meam stabo, » D
hocest, in sublimitateet celsitudine prophetoe meae,

cum

eo perseverare non possunt, sed ad alios pos-

sessores transeunt. Pulchre

autem nimias

divitias

densum lutum
confundunt,
et

appellavit, quia aniraae sinceritatera

gravissimo iniquitatis ponderemen-

ut videam post ever.sionera templiet civitatis.ac populi captivitatem, quid sequatur.
a

tem premunt. « Nunquid non repente consurgent qui mordeant te,et suscitabuntur lacerantes te, et eris in rapinam
eis?

Quia tu

spolinsti gentes multas, spoliabunt te

Et respondit mihi Dominus, et dixit: Scribe
et

vi-

omnes

qui reliqui fuerint de popuIis,propter sanguiet iniquitatem terrae, civitatis et

sum,

explana

eum

per tabulas, ut percurrat qui

nem hominis

om-

legeriteura, quia adhuc visus procul, et apparebit

nium habitantium

in ea.»

Secundum quod Dominusper Isaiam dixerat « Adhuc te loquenLe, dicaraecce adsura, » nuncDominus respondit, et praein finem, et
»
:

non mentietur.

qui,contra Babyloniorum

Medos regnum consurgentes.priet Persas insinuat,

mo momorderunt,detrahentesIuxuriae eorum,postea
laceraverunt et discerpserunt, interfecto Balthasar

cipit prophetse ut scribat

visum, id est prophetiam,

et explanet eura.id est diligenteret manifeste scribat

in tabulis cordis, juxta

ApOMtoIum, qui loquitur ad
nostra vos estis scripta in

Coriutliios

:

«

Epistola

omnibusregni principibusdispersis.Tuncfuit eis in rapinam vastator totius orbis, et spoliatus est ab omnibus populis, qui ejus crudelitatem evaderepotuerunt. Hoc autem veniet, ait, propter sanguinem
et

185

ENARRATIO IN HABACUC PROPHETAM.

186
codi-

hominis.id est Judae, ot iniquitatem terrae,subaudis
Israelcivitalis.id est

A terra

gloria

Domini replebitur. In quibusdam

Hierusnlem.etomneshabitantcs
designans. Hlud autem quod
>

cihus lcsitur ne^ative. Xoii suut luec a Do:iiino exerTalis a^dificatio, quae fit in ciiuum et est sensus sanguinibus et iniquitate, non est a Domino. « Vajqui potuni datamicosuo, mittensfel suum et
; :

in ea,

omnem populum
est, «

supra positum

usquequo,

vel increpantis est

vox, vel adpropheta^afTectum respicit, desiderantis

ruinam
«

malitia^ et superbifc interitum.

inebrians, ut aspiciat nuditatem ejus.
sua^,

»

Tradunt
:

Vse qui congregat avaritiam

malam domui

Hehraii hoc loco

rem fabulosam magis quam veram

ut sit in excelso nidus ejus, et liberari se putat

de

Sedecias (inquiunt)

rex captus est a Nabuchodo-

compulsum, in ventris stercore fuisse pollutum et « Vse qui potum dat amihoc est quod dicitur dicit avaritiam pecunise et divitiarum, quiaRco,» etc. quod videlicetrex potentissimus quondam, autem est et bona avaritia, id est cupiditas spiritualium ad tantum dedecus sit adductus. Unde minatur ei divitiarum sapientiae et scientite Dei, licet aut raro, Deus, quod ipse quoque bibiturus sit hujuscemodi aut nunquam nomen avaritia) in bono positum lepotionem. Sed melius hocnon docathartica potione, gatur. verum de malis quae p.issurus erat Nabuchodonosor, « Cogitasticonfusionem domui tuae. »Dum (inquit) intelligimus. Galix enim vel potio in Scripturis pasponis in excelso nidum tuum, nihil aliud egisti,nisi sionem vel afflictionem solet designare. Invehitur cogitasti confusionem tibi et posteris tuis, quia hEec ergo propheta contra regem impium, quod oblitus sollicitudo fmem habebit ignominiam. « (^oncidisti sua; conditionis, et quasi ipsc non esset homo, nec populos multos, et peccavit, anima tua. Quia lapis posset pati qufie aliis inferebat, inebriaret omnes hode pariete clamavit, et lignum quod inter juncturas mines felle et amaritudinemalorum,ut eorum nudieedificiorum est, respondebit. n In hoc (inquit) quod tatem (hoc est,ignominiam) aspiceret, ut ex illorum plurimos occidisti,in tuam ipsiusanimam desaevisti, miseria suam exaggeraret potentiam. Est autem et in tantam crudelitatem exarsi.sti, ut lapides demetaphora ebrii hominis, quod sicut ille nudatur. structarum civitatum et ligna eversorum ac combu-p ejusque ignominia conspicitur, ita Nabuchodonosoi storutn parietum, contra tuam crudelitatem clamainebriaveiit omnes calice fui-oris, cunctosque sporent. Lignum autem quod inter juncturas est. illud liatos dimiserit, et quondam gloriosos ad ultimam historialiter designat lignum, quod ad continendos redegerit servitutem. Hoc est enim « repletus est, » parietes, in medio structura^ poni solet. Notandum subaudis amicus. quod in LXX Interpretibus hahetur, Scarabasus de « Ignominiapro gloria. Bibe tu quoque et conso;
:

Adlmccontra impium regem loquitur, qui congregat avaritiam maham domui suse, nec intelhgit divitias ex mah) qurrsitas, causam sibi esse ruinae; simulque arguitur superbia}, quod ad avium similitudinem in excelso posuerit nidum suum, arbitians posse se iiberari de manu mali, id est nunquam se venturum in hostium potestatem. Malam

manu

mali.

»

nosor

iii

Reblatha, quse est Antiocliia, et erutis

oculis ductus est in

Babylonem

:

ubi

cum quadam

die convivium
deciaj dari

rcgifico luxu celebraret. jussitibi Se-

in fluxum, sicque introductum, ante ora

poculum, quo venter potantis solveretur potantium

lignocIamabit,muscamjuxtalitteramdesignans,qu8B
solet in juncturis

pire,

circumdabitte calix dexterae Domini, et vomi-

state latere

:

ut

sit

parietum in hieme vel in tempesensus Etiam musca:! in forami:

tus ignominiae super gloriam

tuam

^)

Quia

(inquit)

plurimos inebriasti, bibe tu quoque de calico Domini. Inebriaberis calice, id est suppliciis dexterae

nibus lignorum abscondit8e,contra tuam superbiam
et

avaritiam clamabunt.
«

Vae qui sedificat civitatem in sanguinibus, et

urbem in iniquitate.» Adhuc contraNabuchodonosor sermo contexitur, eique dicitur Vse quod aedicaverit Uabylonem in sanguinibus et mortibus, et moenia illius in iniquitate construxerit
praeparat
:

omnia quae absorbuoras egeres, et de sublimi gloria ad extrema venies mala. « Quia iniquitas Libani operiet te. » Libanus pro templo ponitur, quod de lignis Libani aedificatum
Domini,
et

est.Hinc alius propheta dicit
tas tuas.
»

Aperi, Libane, porid est

Dicit ergo

quod iniquitas Libani,

«

Nunquidnon

haec,

»

subaudis qua? dicuntur,
? »

«

a^-^eversio templi et vastatio sanctuarii,

eum

depo|)ula-

Dominosuntexercituum

Non

(inquit)

attendatur

bitur et vastabit.

Servat autem metaphoram, quia
dixerat, ponit
:

persona loquentis, ne ex utilitate personae putentur

Libanum pro templo
lium,
))

animaliapro

contemnenda

esse quae dicuntur.

verba quse a prophetis dicuntur.
populi in multo igni, et
cient.
»

Domini enim sunt Laborabuntenim gentes in vacuum, et defis

sacrificiis et hostiis, dicens

«

Et

vastitas

anima-

id est devastatio sacrificiorum quae
«

intemplo

ofrerebantui',

deterrebit eos, » id est Babylonios,

Incensa Babylone, frustra laborabunt ut exstinguant ignem, et nitentur in nihilum.Deficient

quia injuria templi et sacrificiorum, quae

verant

offerri,

deterruit eos et perdidit,
»

jam cessa« De san»

enim populi Chaldaici, et lassabuntur, nec poterunt semel accensum ignem exstinguere. Quia replebitur terra ut cognoscat gloriam Domini, quasi aquae operientes mare.
fuerit eversa, manitesta fiet
et sicut
»

guinibus hominum,

id est propter interfectionem

hominum«
missionis
«

et »

propter« iniquitatem terrae

repro-

et civitatis »

Hierusalem.

«

Et

omnium

Cum

Babylon

habitantiumin ea.»Juxta tropologiam increpabantur
haeretici,

omnibus potentia Dei,
contegunt,sic universa

quod omnes inebrient amaris

et perversis

aqu« fundummaris

dogmatibus, dantes amico, id est socio infme, po-

187

HAYMONIS HALBERSTAT.
tie font(»

EPISC. OPP.

PARS

I.

- COMMENT
iit

BIBL.

188
et

tom non
lieet,

Siloa,

\i\

est niissi, Chiisti
inisit seil

vid^ A
rivo

}>ot;itos, ot

forto fundnto?,
pei«ratort\>;.

per eos jndicentur

quern Deus Pater in nuuitlurn

ti»'

pUMiaidur
plangit

luinc ngit

paMiitentiam, et

iEgxpti

tenebmrum

t>t

mcrioris. Unile et ipse rivus

quod teinere
b

recte Sior. id est turbidus et rcpnosus vocatur. Di-

ignorantitB, et hoc

quoque pio gloria leplenili sint ifrnoniinia. eum eorum perveisa doetrina luerit rerelatii, et Ecclesiastica censura damnata. Operiet
citur eraro ilHs,quod ipsi

ignorantiis
lit^ta

sit locutus, poscitque veniam estquod scribitur in tituio,« Pro Nam et David rogat Dominuin, « De-

juvtMitutis
»

meae et ignorantias ineas ne memidicitur,
«

neris.

Quidam putant hoc quod
)t

Pro

auteni eos

vastitas Libani.

Libanus quippe

ifra^ce

ignorantiis,

hoc ostendere quod propheta oret

thus dicitur. Thuie vero munditia orationis
oratio,
illis in

«'xpii-

Deum

pro humanis erroribus et ignorantia, ut su-

mitur. Vastitas ergo Libani eosoperiet. quia toiuni

blata erroris caligine. lux veia patescat.

quod est speciale Dei sacrificium, verttHur damnationem, ju.xtaquod Psalmista de Juda
1

CAPUT
«

IIL
et timui. »

Domine, audivi auditionem tuam,

dixit

:

Oratioejus

tiat in

petx-atum.

»

Auditioiiein dicit voceni

Quid prodest

sculptile, quia sculpsit illud fictor

suus, contlatile, et

imaginem

falsain, quia speiavit

in ligmento lictor ejus,ut fticeret simulacra

muta?»

g

Miratur propheta regis Nabuchodonosor
simulacro quod linxerat

slultitiain,

qui jusseratlieri statuam aureain habensfiilut^iam in

mente Domine, quis credidit auditui nostro ? » et alibi, « Dominus Deus aperuit mihiaurem. »«Domine, auilivi auditionem tuam. » Audivi (inquit) aure mentis pcenas, quas Nabuchodonosor vel diabolo.ejusque membrispraeintrinsecus in

quam

audiobat. Tale est lUu.i Isaiie

cum

utique nihii

ei

pro-

parasti, et quinquies vae
es.
(t

illis

aeternuin conmiinatus

desse posset. Inter sculptile et conflatilehoc distat,

ft

Et timui,

»

secretissima judicia tua.
;

quia sculptile est ligni vel marmoris, contlatile vero

metallorum, quaepossunt

solvi igne et conflari,quod

Domine, opus tuum, » subaudis audivi id est mysterium incarnat.onis tuae.Opus enim Deiest, ut
beatus Augustinusdicit Verbum carofactura.Quod etiam de resurrectione ejus potest accipi. Audivi (inquit) opus tuum, ut qui mori dignatus es pro
:

non solum de
fKJtest,

idololatris. sed et

de haereticis accipi

quoruin sculptilia sunt prava dogmata. quae
pro veritate venerantur et adorant

ipsi coniingunt. et

falsitatem.
«

nobis, resurgasa inortuis.w In
:

medio annorum
dixisti

vivi-

Vae qui dicit ligno

Ex(»ergiscere

;

Surge, lapidi

fica illud, »

hoc

est, in

plenitudine temporis imple
.

Nunquid ipse docere poterit? » Hoc generaliter adversus omnes dicitur qui idoia venerantur. Vae enim aeternuin erit ei qui mateiiem ligni vel
tacenti
lapidis,

quod poUicitus
illud

es.

Tu enim
est a

Adhuc

visus

procul, et apparebit in finem. Ergo

cum tempus
vivifica

quod constitutum

te, venerit,

sive

cujuscunque metalli pro deo
:<j

colit,

etCiJlud opus tuum, ut non inoriatur sermo tuus, sed
opere impleatur.ft In medioannoruin notuinfacies.»

invocans dicit
sit

Expergiscere,

»

cum formatantum
vel idea, forina di-

inanimata.Nam eidos Grtece
:

Cum

venerit tempus.etopera proniissa corapleveris,

citur

inde diminutive itlolum, formula vocatur.
ipse lapis

tunc raonstrabis vera esse quae poUicitus es.«Cura
iratus fueris, misericordiaerecordaberis,
»

Nunquid

quem
?

invocas, docere te poterit
iste

etpriT^dicere ventura
et argento.

«

Ecce

coopertus estauro
iste lapis

Deus roore humano

in ira obliviscatur, et

non quod postiram

Quasi oslendentis est: Ecie

raiseiicordiae recordetur,se(i
positis, videtur oblivisci,

quem
auro.
«

adoras, o idololatra, coopertus est et oblitus
«

quod nobis in afflictione cura non cito hiborantibus
in

Et omnis spiritus,

>
»

id est

flatus vitalis,

succurrit, sicut Psalraista

tribulatione

dicit

:

non estin visceribusejus,
('

id estidoli vel lapidis.

Dominusautem, » quem veri adoratoresadoramus. in teri.plo sancto suo. Sileata facie ejusom('

a Usquequo, Domine, oblivisceris infinera?» Simulque consideranda est Dei clementia. Non dicit, Postquam poenas irrogaveris, sed Cuni iratusfue(t

iiis

subaudistemplo, sed ris, inisericordiae recordaberis. » Non enira semper unoquoque sanctorum, juxta percutit, qui irascitur, sed tantummodo comrainaRevelatur ira Dei suApostolum dicentem « A.n nescitis quoniam tein- tur. Taie est et illud Apostoli plum Dei estis. et Spiritus Dei habitat in vobis ? » D per oranera iinpietatein hoiuinum. «Ilevelatur dixit, Sive « Dominus in teraj>b3 sancto suo, » hoc est, non infertur sed revelatur ut terreat, et correctis
terra.
»

Non

in nianufacto

vel in ccelis,

vel in

:

:

((

:

Filius in Patre

:

vel « in

rnundi continens et

templo suo, regens omnia.

» «

in universitate

parcat. Aiia transiatio dicit

:

In inedio

duorum

ani-

In ipso enim

maliura cognosceiis. Quae diioanimalia, Filium Dei

vivimus,

movemur,

et

sumus.

»

Est ergo Deus in

mundo, non
liter

loco inclusus, sed sua majestate illoca-

implens

ornnia, currens per omnia, circum-

plectens omnia.

sanctum cognosciraus. Quie etiain aniinalia putantesse duo cherubin,qui rautuoserespiciunt, et in inedio sui habent oraculum sive propitiatoriuin. Quidara duo aniinalia putant esse duos
et Spirituai

«Oratio Habacucprophet<e pro ignorantiis.» Quia

latrones, in

quorum

inedio crucilixus et agnitus est

supra temere causatus fuerat cum Domino, dicens fUsquequo,Doraine,clam8boetnon exaudies,»elpost
:

Quare nonrespicis supra iniqua agentes » audierat quoque Dominum respondentem, et didicerat Nabucbodonooor vel etiam diabolum ad hoc
pauca,
(i

;

Dorainus. Nonnulli duo aniraalia dicunt esse duo Testaiijenta, Vetus et Novura, quai animata et visa sunt, et in quorura medio Christus agnoscitur.Plures

in

Moysen et Eiiamintelligunt,inter quosDominus monte transfiguratus apparuit.

189
n

ENARRATIO IN HABACUC PROPHETAM.

190

Deus ab austro veniet.» Sunt qui hoc quod fli- A Cornua ergo in manibus erant, quia licet pateretur « Deus ab austro veniet, » Bethlehem velint pro nobis, potestatem regiam non amisit, imo per crucem suum dilatavit imperium. Ante faciem ejus intelligi, qua? in australi parte sita e.st, ct in qua ciibit mors » Mors, diabolus auctor murtis, de quo vitate natus est Christus. Et sanctus rte monte PhaJoannes Et nomen illi mors. Ivit ergo mors ante ran. » Pharan auteiii mons estvicinus monti Sinai, pedes ejus quia mox eo baptizato in Jordane, occurin quo lex data est. Indedicitur venirc Sanctus,quia per legem est cognitio Dei. Hoc juxta litteram. Vel rit illi, tentans illum post jejunium quadraginta dieDeus ab austro veniet, » id est a meridie, ab iliis nim, antequam aut pr^edicaret aut miraculis se videlicet qui sunt filii lucis et diei. A meridie or!.'') D Mim proderet. Unde adhuc sequitur « Egredieveniet Dominus, et exspectandus est iis qui sunt in tur diabolus ante pedes ejus, » quia exeunti de aquis cbvius fuit. Alia translatio dicit Egredietur Refervore dilectionis et fidei. Unde et in Canticis cancitur.
'<

«

:

<c

:

:

ticorum sponsa interrogat: Indica mihi quem

diligit

scheph ante pedes ejus. Ti'adunt Hebraei Re.scheph

anima

raea, ubi pascas, ubi cubes in meridie.
»

Et

nomen

esse dgcmonis, qui principatum interreliquos

sanctus de monte Pharan.

vidcnlis, et revera de ore, id est
et videntis, id
scientia», venit

Hunc dicunt in paradiso eum primum hominem B decepisse. Unde et ex nialedictione, qua a Domino est intelligentis, quique plenus luce notitia Dei. (Diapsalma.) « Operuit condemnatus est, nomen accepit. Rescheph enim
Pharan interpretatur os sermone eruditi viri
toneat, sicut et Heelzebub.

serpentem intrasse,

e(

per

coelosgloria ejus.

»

In nativitate enim Domini gloria

interpretatur reptans venlre. Dictum enim fuerat
serpenti,

repletum

et quasi

opertum

est ca^lum, angelis pro-

imo diabolo qui erat

in serpente

:

Supra
ad

testantibus,(( Gloria in excelsisDeo. »« Et laudis (^jus

pectus tuura gradieris. Egressus est ergo diabolus
ante pedes Doraini, quia

plena est terra,

v

quia pacera adventus ejus terris
« Et in terra pax hoNotandura vero quia

mox

ut baptizatus

est, et

refudit, concinentibus angelis,

descensuni columbae vox Patris super

minibus bonae voluntatis.

»

commotus
«

his diabolus, adfuit ut

eum intonuit, eum tentaret, vodivinitatis

cum

dicitur. «

Operuit coelos gloria ejus,

»

ostenditur

lens probare
Stetit, et

minus esse quod operitur, eo quod operit. Ergo majorestgloriaquara coeliqui operiuntur.Possumus quoque coelos iatelligere sanctos, qui portant imagi-

utrum esset Dei Filius. mensus estterrara. « Stare,
est

est, sicut transire

humanitatis. Stans ergo Domipotentia
divinitatis

nus mensus

terrara, quia

nem
ergo

superccelestis, et enarrant gloriam Dei.
cffilos

Hos

cuncta disponens, terrara,

id est

corda terrenorum

operit,

hoc

est, illustrat gloria et

maje-

hominum mensus

est,

discernens et praevidens qui

stas Dei.

Laudis ejus plona
c(

est terra,

^

quiajuxtavo„

digniessent e]igi,qui justojudicioreprobari.« Aspe»

cera Psalmistae

Admirabile est nomen ejus in^xit, et dissolvit gentes.
divinae majestatis.

Aspectus Domini est

vis

universa terra.
«.

»>

qua cuncta

prrevidet, locis ac

Splendor ejus ut lux erit » quia claritas miraculorum ejus manifesta luce radiavit. Nec nos raoveat
dicit
:

temporibus singula disponens. Aspexit ergo et dissolvit

gentes, hoc est dissipavit ut non

jam essentgensa^culi.
»

diversitas teraporis

;

prccterito

«Operuit coelos gloria ejus,
plena est terra
;

enim tempore praesenti, « Lau«

tes,
filii

sed renati per fidera et baptismum efficerentur
Dei.
«

Et contriti sunt montes
steculi,

Disso-

dis ejus

»

futuro vero,

Splendor

lutis

gentibus

montes

contriti sunt. id est

ejus ut lux erit. » Divina quippe Scriptura nulla temporis lege stringitur, quao supergreditur omne tempus. « Cornua in manibus ejus, » hoc est vexilla

omnis daBmonutn fracta potestas, quos montes sseculi vocat ob turaorem elationis. Sive montes saeculi,
principes et potentes hujus

mundi

dicit, qui contriti

Et notandum quod cura manu Doraini in cornibus crucis affixce sint, non dicit Manus Doraini in cornibus,sed « Cornua in manibus
et tropaea crucis.
:

sunt a duritia superbiae sua3, visa claritate miracu-

lorum
alii

Christi.

Montes autem

siecUli dicit,
,

quia sunt
apo-

montes, qui non sunt

sseculi sancti videlicet
:

ejus.

Ipsam enim crucem, imo ipsam mortem in
:

stoli et viri apostolici,

de quibus Psalmista
»

«

Levavi

potestate habuit, sicut ipse dicit

«

Potestatem haD.

oculos raeos in niontes, etc.
'•ScTeculi,

Hi non sunt montes

beo ponendi
«

animam meara.

»

sed montes Dei, montes incaseati, hoc est

abscondita est fortitudo ejus. » Ibi, hoc est in cornibus, abscondita est fortitudo ejus, et potenIbi
tia divinitatis

gratia spirituali repleti.
«

Incurvati sunt colles
»

mundi ab

itineribus aeter-

ejus,

quia

cum

esset

in

forma Dei
servi ac-

nitatis ejus.

Qui sunt montes,

ipsi

sunt et colles,

aequalis Deo, exinanivit seipsura,
cipiens, et

formam

potentes videlicet, et eorum suppares,

quorumque

humilians se Patri usque ad mortem, mortem autera ci-ucis. In cruce ergo abscondita est
:

superbiam ante adventum Christi nemo poterat humiliare. Contriti vero et incurvati sunt ab itineribus
«'eternitatis ejus, id est Dei,
tis

quando dicebat « Tristis est aniraa mea usquo ad mortera. » Possumus quoque per cornua regiam potestatera accipere. Mos enim Scripturarum est cornu pro fortitudine et potestate ponere,
fortitudo ejus,

ejus

quia aeternitas divinitaad nos venire dignata est. Itinera autem

ejus sunt, de coelo in

uterum

virginis,

de utero in

prjpsepe, de praesepi ad baptisraum, de baptismo

ut Psalmista

:

In te inimicos nostros ventilabimus
:

cornu. Et raater sancti Sarauelis

Dcabit (inquit)

imsui.

ad crucera, de cruce in sepulcrum, de sepulcro iterum in coelum. Possunt etiam et per montes
fortiores

perium regi suo,

et sublimabit

cornu Christi

daemones

intelligi,

qui

in haereticis

et

191

HAYMONIS ILVLBERSTAT.

EPISC. OPP.
:

PARS

I.

~

GOMMEXT.
et est

BIBL.
furor ejus.

192

apostatis sunt, et elevant se contra scientiam Dei

A

irascitur

Dominus.
et

colles veix>, niinoris potentiie da?niones. qui sunt in

\ero sunt anima}

honiinibus siecularibus,

(.le

divitiis, tortituiiine. ioris

vento doctrinie.

Mare eorum qui circumferuntur omni semper in imo sunt. In talibus est
in
illis

mositate, nobilitate, Cieterisijue corpo!
riantibus. Hi nionles et coUes
in

bonis ^lo-

ad\entu Christi

indignatio Domini, quod faveant perversis doctoribus, nondum tamen exardescit in illis furor, sed

contriti et incurvati sunt. quia convei^is talibus, et

eiemplum

humilitatis Christi suscipientibus, contusi

sunt diemones, qui in eis erant, et contraria eorum
forlitudo ad nihilum redacta est.
t

exspectantur ut resipiscant ab erroribus suis. « Qui ascendens super equos tuos. et quadrigse tuae salvatio. » Equi Dei sunt sanctorum animic, super quiis
ascendit

Dominus

nt eas possideat, et ab errorura

Pro iniquilate

\idi tentoria.i]thiopia}. » .-Ethio-

deviis ad veritatis

tramitem
:

dirigat.

Es.

his equis

pes teterrimi sunt homines, qui feruntur draconum
vesci carnibus, ideuque signiticant

daMUones tetros

maUtia, quorum sunt potus dulcissimus, lion.ines

serpentium

animum

habentes^et ad nocendiim semipsi

Ut junientum factus sum apud te. » llis equis et curribus vaUatur Eliscus proplieta. quos etiam metuenti puero suo ostendit. Ait enim Scriptura libri Regum « Quia aspexit, et
erat
ille

qui dicebat

«

:

per parati. .-Ethiopum tabernacula sunt
tur tabernacula eorum
iniquitatis expressit sic

homi-

ecce

mons plenus
equorum
«

equis igneis, et quadrigae igne^e

nes, qui iaborando pro acquirendis divitiis, efficiun;

B

in circuitu Elisci. »

:

quod pio})heta uno verbo Omnis enim dives aut ipse

miilibus

et

Et hoc notandum quod in tantis curruum, nullus ascensor coet rector. cui

rum

cernitur. Ille
.

enim erat auriga

iniquus

est.

aut ha?res iniqui. Ait ergo propheta,

Psahnista canit
festare.
»

Yidi, subaudis liomines factos tentoria .Ethiopiie

Qui sedes super cherubin. mnniSuper hujuscemodi equos ascendit Deus,
:

pro iniquitate.

id est cupiditate,
;

qua nunquam

ces-

et quadrigne ejus salvatio
cit.

vel,

ut alia translatio di-

sant congn'gare divitias

quas

cum

adepti fueiint,
ini-

Equitatus tuus sanitas. Equitatus Dei justorum
est multitudo, totius

tradunt se luxuriie et voluptatibus, atque omni
quitati, sicque efficiuntur

omnium
tio,

humani generis

salva-

hospitium diemonum, qui
«

quia in sanctis equitans, totum lustravit et sal-

Turbabuntur pelles terra? Madian • Quod dixit supra tentoiia. nunc dicit pelles et quod .Ethiopes, hoc terram Madian. Madian enim regio est vicina^thiopiie. Interpretatur Madian ex jiidicio, subaudis in condeninationem. Turbabuntur ergo pelles terra? Madian, id est C homines qui se fecerunt habiUicula daemonum. per
debuerant esse tem])lum Dei.
:

vavit
vt

orbem.

Suscitans suscitabis

arcum tuuni

;

» id est,

quod
duo

promisisti in Veteri Testamento, implebis in Novo,

Xara per arcura, qui duobus cornibus
Testaraenta inteUiguntur.
quid
es.
»

tendit,

Unde sequitur

et ostendit

sit

arcus

:

«

Juramenta tribubus quse locntus

injustitiam et iniquitatem divitias et saeculi dignitates requirendo.

Suscitabis (inquit) arcum, impleta juramenta,

Turbabuntur enim, quia conscientia peccatorum territi, et metu «ternarum paaiarum exagitati, semper erunt in formidine, et severos

quic locutus es tribubus Israel de adventu Filii tui.

{Diapsalma).
et doluerunt

•<

Fluvios scindes terrae

;

viderunt te
terrescissa

post mortera cruciatus quotidiano pavore superstites sustinehunt.
«

montes » Fluvii terra) sunt corda horainum. qui praedicantibus apostohs norura
sunt et aperta per po-nitentiam.

utsemen

verbi Dei

Xunquid

in tluminibus iratus es.

Domine, aut

in
? »

reciperent.

Xam

et in passione Doinini petrae scissjc

fluminibus furor tuus, vel in mari indignatio tua
Interrogat propheta

sunt, ut dura gcntiuni corda signarentur esse scin-

Dominum,

et quasi dubitans lo-

denda per fidem. Yiderunt hoc montes.
trariie foi titudines, et
saluti. Sive

id est con-

Domine. quando Jordanem fluvium retro converti fecisti, et quando rnare divisisli, ut viam faceres populo tuo, nunquid in tluminibus iratus es, aut in mari fuit indignatio tua ? X'on enim insensiquitur
:

doluerunt invidentes gentium
et
et

sublimes sa^culi
-p.

montes sunt excelsa regna terrarum, j)Otestates. Viderunt crescere

propagari fidem Christi. et doluerunt, atque gravis.simam contra sanctos persecutionem excitaverunt.

bilia

elementa quidquam otfenderant ut tuam mere
fecisti

rentur indignationem. Sicut ergo tunc

dimi-

cans pro populo tuo,
et corripiens arcura,

ita

nunc a&cendens equos tuos,
et

Unde sequitur « gurges aquarum transiit. Gurges aquarum vaHda tempestas persecutionis,
:

t>

salutem dabispopulo tuo. Scienmala, mare quoque
et

transiit, id

est

conquievit,

postquam montes,
id est

id

dum autem bona
esse
Lfi

flumina esse

est
alio

saeculi

potestates Christum
:

agnoverunt. Sive
praedicatio

bonum
:

et dulce, esse et

pessiraum

amarum.

sensu

gurges

aquarura,

bona significatione
«

ponitur fluvius,
laetificat

cum

dicit

apostoiorura, transiit, nuntiata per
tei'minos. « Dedit abj^ssus

omnes muuLli
:

Psalraista

Fluminis impetus

civitatem

vocom suara
levabit
»

»

id

<

.st,

Dei;

apud Ezechielem Pharao loquitur Mea sunt flumina, et ego feci illa » Mare quoque in bonam partein ponitui-, ubi in psalmo
»

in raala vero, ut
(<

profunda apostolorura priedicatio per orbem insonuit. « Altitudo

:

manus suas

;

id est virtas
;

divina miraculorum se operibus declaravit

manus
«

dicitur

:

«

Dornini est terra et orbis terrarum. Ipse

namque

levare inira operari est. Aliter

:

Dodit

super maria fundavit eum.

Mala ergo fluinina sunt
contra veritatera. His

abysssus vocem

suam

;

»

id est inferus a Chrlsto

dogmata

hccreticorurn. quai velut flumina currunt
et fluunt

spumanti eloquentia,

superatus. triumphatorem raortis laudavit. « AStitudo manum suara levavit: » id est celsitudo ange-

193
lira

ENARRATIO IN HABACUC PROPHETAM.
quasi

194

quodam plausu manum

tripudian

Chri-

A

potestas innuitur. Maledixit
ost impii, id est

Deus

sceptris ejus, id

stuin laudavit.
«

Sol et luna steterunt in habitacuio suo. )>.Iuxta

regno et potestati ejus. Irnpium autem, secundum superioris prophetia} tractatum,
idest, specialiter, juxta litteram, Nabucliodonosor,
vel genei-aliter omne:Ti populi Dei adversai-ium,

litteram,

ut Isidorus dicit, post diem judicii non
torras
;

occidet sol et luna infra

descendendo. sed

seu

semper super terras parebunt sol quideminoriente, luna in occidente omni mundo conspicua, nec
sub terrasdescendent, neinferislumen
dant. Altiore sensu
:

ipsum diabolum possumus accipere. Do quo adhuc
sequitur: ((Capitibeliatorum ojus,
dixisti.
»

subaudis male-

suum
sol,

osten-

Non solum

(inquit) sceptris ejus, sed etiam

« sol et

luna steterunt in habiresur;

tacuiosuo,

»

quiaChristus qui verus est
coeli

gens a mortuis, habitaculum
vero, id est Ecclesia, in fide
et inconcusse permansit.
latio dicit
:

conscendit

luna

quam

percepit, devote

quod percusseras, maledixisti. Caputaubellatorum diabolus, persecutorum Ecclesise, tem quales fuerunt Nero, Domitianus, ca^terique qui publicam persecutionem Ecclesiai indixerunt. « Veipsi capiti

Quod

apertius alia trans-

nientibus,

»

id est

qui venicl)ant,

«

ut turbo,» sicut

Elevatus sol in ortu suo, et luna stetit
«

tempestas

cum

terro)'e

nimio,

«

ad dispergendum

in ordinesuo.

tuarum ibunt, me, » id est unitatem sancta^ Ecclesiae. «Exsultatio in splendore fulgurantis liastae tuoe. » Ordo verbo- pBorum, » id est persecutorum « sicut ejus qui derum est Sagittae tuae et hastae tuae in lucc et in vorat pauperem in abscondito. » Quemadmodum S})lendore fulgurantis ibunt, Sagittae et hasta^ Dei, raptor exsultat, cum pauperem nulio vidente ct
In luce sagittarum
:

apostoli sunt, quia sicut sagittae et hastae refulgent
et vulnerant,
sic

auxilium ferente spoliat,

i(a

persecutores sanctovidente et ne-

apostoli

refulgebant rniracuhs,
Sol et luna stete-

rum gaudebant, tanquam Deo non
verso
dici,

vuhierabant prredicamentis, denuntiantes peccatoribus acterna supplicia. Aliter
:

sciente quos affligerent. Potest hoc et de

omni per-

«

qui

cum impune

peccat exsultat, putans

runtin habitaculosuo ))ODeus

!

sol etluna,

etomnis

Deum
«

se posse latere, et quse agit ignorare.

splondor signorum, quo prius illustrabas populum

Yiam

fecistiinmari equistuis.

»

tuum, jam malorumpondere et quodam tenebrarum hoi'1-ore cooperta erant; te autem apparente, steterunt in habitaculo suo, hoc est, receperunt splendorem et viitutem suam. Ibuntitaque haud dubium populi fideles in luce sagittarum tuarum, et in splendore fulgurantis hastae tuae hoc est, ambulabunt per iter hujus vitae in luce praeceptorum tuo-'-^ rum, quae velut sagittae aut hastae vulnerant ad salutem, ad hoc terrent, ut emendent.
;

apostoli Cceterique praedicatores, quibus
fecit in

Equi Dei sunt Deus viam
sua virtute

mari, hoc

est in

currere per orbem.

mundo, Neque enim

ut possent disipsi

ad tot et tantas saevas nationes potuissent praedicando venire, nisi ille fecisset veniam, diversitatem

gentium sub uno Romanorum imperio conciliando.

«Inlutoaquarummultarum

;

»

id est in idololahia

multarumgentiumfecistipraedicatoribus tuis viam, ut eam spernerent et quasi lutum conculcandum
annuntiarent.
«

«

In fremitu

conculcabis terram.

»

In terribili

praedlcatione
est,

apostolorum

conculcabis terram, id
»

conteres corda
»

terrenorum hominum.

Et in

tis.

Audivi» non aure corporis, sed intellectu menEt quae audivit? Ea videlicet quae a Patre dicta
Filio,

furore,
«

id est judicii

comminatione.
»

sunt
et

Obstupefacies gentes

regna terrena

omnem

dum

deejus nativitate et passione, qua munredempturus erat. « Et conturbatus est venter

mundi potestatem mirari facies.Quia» egressus es, » Deus Pater, « in salutem populi tui, in salutem

meus;

» id est intellectus meus, cur videlicet ausus fucrim reprehendere judicia Dei, cum etiam ipse

cum

Christo tuo,

» id est

cum

Filio tuo,

quem

prse

omnibussanctis

sin2;ularis o^ratiae
:

chrismate unxisti.
Christo,

Dei Filius, qui peccatum non habuit, tanta et tam indigna ab indignis sustinuerit. « Avoce,»subaudis
auditionis,
«

Utenim Apostolusait uDeuseratin

mun-rjhujus

contremuerunt labia mea
raundo.
«

»

ut

dum

reconcilians sibi.
»

»

«

Percussisti caput de

domo
qua

ultra

jam non auderem
meis,
et

loqui aut conqueri, quare

impii.
ipsius,

Caput, principem hujus

mundi

:

domum

justi affligantur in
in ossibus

Ingrediatur putredo

mundum
domo

sive

animam
illo

peccatoris, in

subter

me

scateat.

«

Certus

velutin suo requiescit hospitio. Percutitur ergo ca-

jam prophetaquod

idcirco sancti adversis exercen-

put de

irapii,

ut

percusso.

fiat

domusDei
us-

tur in hac vita, ut ad

veram requiem

in alia perdu;

et liabitatio justitiae. «

Denudastifundamentum

cantur, dicit libenter se velle pati omniacontraria

que ad collum.
illius

»

Omnes

astutias et secreta consilia

optat se tentari et

affligi

corporis infirmitate, sicut
»

impii manifestasti fidelibus usquc ad collum,

Job, dicens :«Ingrediatur putredo in ossibus meis,

id est

usque ad ipsum qui

est

caput et princeps ne-

ut non solum caro, sed etiam meduUae ossium coraputrescant.
liat
«

quitite spiritualis,

Antichristi videlicet; quia velut

Et subter

me

scateat, » hoc est, bul-

collura subjungitur capiti, ita ille
tiae

suppar est raali-

rauUitudine vermium.Per quod ostendit paratum

diaboli, et quasi administrator deceptionis.Hinc
:

se esse

ad omnia gravissima

Apostolus

Ut non circumveniamur a Satana, non enim ignoramus cogitationes ejus
(Diapsalina.) Maledixisti sceptrisejus.»

su.stinenda.

Et hoc quare
,

? «

tribulationis

»

hoc

est, in

postrema supplicia Ut requiescam in die die judicii, quando erit
et
fuit.

Sceptrum

talistribulatio. qualis

nunquam antea

Et
»

«

ut

gestamen

est regium, et ideo

per sceptrum regia

ascendam ad populum accinctum nostrum.

Ordo

;

195
est.JUt
id est

HAYMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS

I.

COMMEXT.

BIBL,
;

196

ascendam ad populum accinctum nostrum,») Aoperationis. « Abscidetur de ovili pecus » id est expeditum et prii'j>aratuni rcisistere spiritua- de HitMUsalem, inquavelut pecus in ovili habitabat
abscidetur promiscua plebis niultitudo, deletaaTito
»

libus hostibus.
«

Ficus enim non tlorebit.
designat. ad

bem

quam
:

venii

Ficus Judaicam pleDominus. quiereui^ in
reperit, statimque ei

et

Vespasiano ferro, tame

et

Ci^ptivitate. «
»

Et non

erit

armentum

in pra^sepibus,

id

est .sacerdotes,

ea fruclum
tur.

justitiae, et
vi

non

scriba^ et cieteri principes, qui velut tauri pingues,

male<iixit. dicens
»

Nunquam

ex

te fructus orii\-

subjectis populis quasi gregibus prceerant, et velut
in plenis pra?sepibus

Prcevidens

eiyo

pi-opheta Judieos

in

sua

deliciabantur.

Non ergo

erit

infidelilate permansuros, dolore plenus

dicit :«Ficus

armentum

in pnesepil^us.quia subversa Hierusiilem,

non

florebit.iid

estSynagoga intidelium Judieorum,
illis

florem fidei et fructuni boni operis non alYeret. Et

omnis illa principum dignitas annuliata est, et impietum quod Dominus dixerat: « Relinquetur vobis

hoc non de omnibus, sed de
sunt.

dixit

qui exciocati

domus
u

vestra deserta.
in

»

quorum ma.vima pars
introierit.
flet.

periit.

Cum

plenitudo

Ego autem

Domino gaudebo,

et exsultaboin

gentium

tunc florebit haec
«

ficus,

etomnis

Israel salvus

Et non

erit

germen

in vineis.i

Deo Jesu meo. d Pri^dicta perditione plebiset principum et totiuscivitatis, loquitur propheta ex sua et
(inquit' in

Vineam plebem
ptune
locis

illam vocari. ex multis sanctiu Scri-B apostolorum
est. «

discimus, e quibus unus
«

Vineam

omniumque sanctorum persona «Ego Domino gaudebo, « non in divitiis, non
:

de .^Egypto transtulisti.

Haec vinea plantata in

ingloria hujus mundi,
salutari n.eo
»

patriarchis, exculta nobiliter in prophetis.acceptis-

« et exsultabo in Deo Jesu Jesus enim salvator, sive salutaris

sinmm Deo fructum attulit. sed apparente Domino degeneravit Et cum debuisset facere uvas. fecit
:

interpretatur.sed inteipres maluitipsum Hebraicura

verbum
«

j>onere, quia dulce et

plenum gaudiinomen

labruscas: id est.cum debuisset credere in Christum,

Jesus semper delectat audire.

qui

ei

promissus et missus fuerat. econtra negavit
et ad
nisi

eum.

raortem poposcit.dicens,«Non habemus
Ccesarem,
»

tus.omnis justitia Christus
«

regern
euna. »

et

«

Crucifige, crucifige
.sanctus deplorat,
»

Deus Dominus fortitudo mea.» Oranis meavirest, qui est Deus meus. Et ponet pedes meos quasi cervorum. » Cervorura
ardua conscendant, serpentes
coelestia

Hoc

prapvidens propheta

natura est ut plana et humilia deserant, et raontiura
etiara de caver-

dicens

:

<«Non eritgerraen in vineis:
«

hoc

est, radix
olivie.

boni operis in Judieis.

Mentietur opus

»

nis flatu extractos occidant. Sic et sancti terrenaet

Olivam
olivae

Synagogam designare.

poterit agnoscere,

infirma deserunt. ad

contendunt, et sua
serpentis antiqui

qui legeritPauIum apostolum.disputantemde fractis

praedicatione a cordibus

hominum

ramis.et de oleastro in

bonam

olivara inserto.

malitiam depellunt. Dicit ergo propheta, Deus Dorainus ponet pedes meos,id est actiones raeas quasi
cervoiinn.faciens

Hujus olivae opus fnit unctio. quia in Veteri Testamento reges et projthetiie oleo vi.^sibdi ungeijiintur. Hanc unctionem cessaturam in adventu Christi
praenuntiat
«

me

su:- gratiii

caduca contemnere

et aeterna desiderare. «

Et super excelsa niea dedu»

propheta.

quomodo

et

Daniel

dicit

:

cet

me

victor in

psalrnis canentera.
id

Deducet

me

Cumvenerit Sanctussanctorum. cessabit unctio.
ita
:

»

super excelsa mea,
triam, quia mihi

est

ad illam coelestem pasanctis ante saecula

Vel

«

Mentietur opus

olivfe, » id est.

mentietur

et

omnibus

plebs Judaica. qua} se promittebat im})I< turam

nia qu«e Dorainus pr«jccipiebat, dicens

:

omOmniaqujB

pr^eparata est Ideo confidenter dico :((SuperexceIsa

mea.

»

Ipse autera deducet, quia

praecipitDorainusDeusnosterfaciemus, et obedientes ei erimus. o Et arva non aiferent cibum. » Hierusalemterrenam arvorum,idestcamporum.nonnne

tus, sed ejus est gratia.

Iioc non mea virDeducet autem me canen-

tem

victori, id est Christo

triumphatori mortis et

designat. Quae enira in raontibus sita

erat, et

de

qua dictum fuerat: o Fundamenta ejus in montibus «anctis, > postquam Dei Filium recipere noIuit,humili.s et

est, ad beatam supernae civitatis frequentiam, quae ex an* gelis et sanctis hominibus constat, ut illis admixtus

diaboli.

Deducet ergo

me

super excelsa, hoc

p.

atque conjunctus, canam victori
ria in excelsis Deo.
ricis,

cum

angelis, ((Glo-

campestris vocatur,

de virtutum prolapsa
vel bonae reddit

culmine. Arva ergo non afferent cibos, quia plebs
Judaica nullara jam frugera
fidei

» Canam etin psalmis panegycum psalmigrapho David concinens « Do:

raine, invirtutetua la^tabitur rex.

»

IN
decim

SOPHONIAM PROPHETAM.
est in ordine

Sophonias propheta, qui nonus

duosive

CAPl T PRIMUM.
((Verbum Domini quod factum
in

prophetarura, interpretatur

specula,

est

ad Sophoniam
filii
x-

arcanum

Dornini. Cernit captivilatem urbis Hieru-

filium Chusi.filii Godoliffi.filii Amariae,

Ezechiae,

salem. cujus

jam

instabat

eversio regnante Josia
i.stc

diebus Josiae

fihi

Aramon

regis Judas-

Tradunt

rege justissimo. sub quo et

prophetavit. Alia-

Hebraei,
titulo,

rum

gentium vastationera praedicat, et diem judicii

ipsos

cujuscumque pater aut avus ponitur in quoque fuisse prophetas. Ergo hic

intonat.

Sophonias ab avis etatavis prophetali stirpe genera-

197
tus
est,

ENARRATIO IN HABACUC PROPHETAM.
Sophonias enim
halHiit

198
et

patrem

Chusi,

A

fuei'unt ruinte

impiorum negantium Chi'istum
«

avum Godoliam, proavum Amariam, atavum Ezeci Jam.

noientium recipere fidem ejus

Et disperdam hoet

Interpretatur Sophonias (ut dictum

est)

spC'

mines a

facie terrae,

dicit

Doniinus,
et

extendam

cula sive arcanum. dedi te domui Isiael.

Propkette

enim speculatores
:

manum meam

super Judara
»
«

super omnes habi-

erant, sicut ad Ezechielem dicitur
»

« Speculatorem Arcana quoque Domini eis

tatores Hierusalem.

Extensio

manuum gestum

percutientis ostendit.
reliquias Baai,
»

Et disperdam de loco hoc

revelabantur,

sicut in
nisi

Amos
ante

dicitur

:

Non

faciet

id est cultores ejus, qui pauci re-

Dominus verbum,
prophetis.

revelaverit servis suis
filius

manserant

in

Juda de ca^de hostium.
venerant, ut
in

Ad

tantain

Hic ergo speculator
liuinilitas.

erat Chusi,

namque impietatem
vocat idolum
idola

templo Dei
Ezechiel

qui

interpretatur

vol

.£tliiops

meus.

statuam Haal ponerent,
zeli, et in
«

quam imaginem
p]t

gnitudo

Habebat autem avum Godoliam, qui dicitur maDomini; proavum Amariam, qui scrmo Domini interpretatur atavum Ezechiam, qui ver;

venerarentur.

eodem sanctuario Deum et nomina fe<1ituorum cum

sacerdotibus. ».p]ditui sunt janitores. id est tedium
custodes, ipsi

sunt Hebraice Nathinei. Ilic autem Domini nascitur sermo Domini, de sermone Do- despective sacerdotes vocat aidituos, quos a fano, id mini magnitudo Domini, de magnitudine DominiB est templo fanaticos dicimus. Et ccdituos ergo et generatur humiiitas, quia quo magis aliquis ad sacerdotes quondam Dei minatur se disperdere. virtutis perfectionem conscenderit, eo amphus se Et eos qui adorant super tecta mihtiam ctt'li,
titur in foititudinem

Domini. Itaque de foi-titudine

«.

hurailiabit, dicens

cum

propheta:
»

«

Humiliatus

sum

usquequaque, Domine,
pretatur, id est,

etc. Confitebitur

quoque

se Dei Ti^^thiopem, quia

Chusi .€t'nops meus interagnoscet se peccatorem, et dicet
:

adorant etjurantin Domino,et jurantinMelclion.» Super tecta enim, id est in domatibus stantes, solem et lunam et caitera sidera adorabant, etpariter in nomine Domini, et in nomine Melcho,qui interet

dixerimus quia peccatum non habemus. nosipsos seducimus, » etc. Hic talis et tantus, bene dicitur fuisse in diebus Josiee regis
apostolo
« Si

cum Joanne

pretatur
«

reir,

jurabant.

Et qui avertuntur de post tergum Doniini, et

qui non qutesierunt

Dominum, nec
,

investigaverunt
qui de-

sanctissimi,qui interpretatur clevatio IJomiin'.

Tem-

eum,
et

))

subaudis dispo^rdam

illos videlicet,

pore ergo elevationis exstitit fihus humilitatis, quia per humilitatem elevamur ad coelestem elevationem.

clinantes a cultura Doraini, adorant militiam coeli,

jurant per nomina idolorum, et adorant Baal et

dicit

Congregans congregabo omnia a facie terrae, Dominus, congi-egans hominem et pecus, con»

idolurn Sidoniorum. Tropologice Hierusalem Eccle*

siam

significat

Domini, de qua in adventu suo
idololatriam
i?i

dis-

gregansvolatilecoeliet pisces maris.

Diu exspecta-

perdet

omnem
et

et

reliquias

Baalim,

veratDominus peccantem Judam sub malis regibus, et quasi aliquam poterant habere excusation.Mn, et dicere Volumus servire Domino, sed prohibemur
:

quod interpretatur
gloriam
qui

sublimioribus, id est
falsse

vanam
necnon

pompam

admirationis

;

etiam eos,qui jurant in Domino, et in Melcho,id est
illos

a regibus nostris.

Unde

dedit eis justissimum

regem

Josianj,qui eosexempliset monitisvoluitreduceread

cultumDci.sedillinihilominusinidololatriapermanserunt. Quapropter juste prophetatur de eis eversio

Deo et saeculo se putant posse servire,cum econtra Dominus Nemo potest duobus dominis servire. » Et quia vertuntur de post tergum Domi:

c<

ni, id est qui

ad mala opera declinantes,relinquunt

Hierusalem, et captivitas populi, acvictoria Nabuchodonosor. « Congregans congregabo omnia.oNon
(inquit) ultra ad poenitentiam exspectabo,

iter

quo Dominum sequi debuerunt. Potest etiam

per tergum Domini, corporeus adventus ejus intelligi,

sedomnia

quo
et

visibilis fuit, sicut

per ejus faciem diviEst locus apud me^
transierit

congregans consumam. Non homo, non pecus, non volatilia aut pisces remanebunt, iram meam etiam bruta sentient animalia quia enim propter homi;

nitas quse a nulla creatura, ut est, videri potest.

Unde

ad Moysen dictum est supra petram.

et stabis

Cumque

gloria

nem

creata sunt omnia, .jure interfectis hominibus mea, tollam manum meam, et videbis posteriora sequitur solitudo et raritas bestiarum. « Et ruinasDmea. » De post tergum Domini rccedunt, qui aut

impiorum erunt. » Ad primum quoque Domini adventum haec ipsa prophetia referri potest, quando ex
Judaeis et gentibus per fidem congregati sunt, quidam velut homines ratione utentes, alii quasi pecus
siinplices et ineruditi,

eum incarnatum non
contemnunt.
ft

credunt_, aut ejus praecepta

Silete a facie
»

Domini Dei, quia juxta
revereatur,

est

dies

Domini.

Sileat,

intremiscat.

Diem

leves ut aves,

curiosi veluti

Domini, juxta litteram, intelligimus tempus capti^
vitatis et ultionis in

pisces,

qui maris profunda rimantur. « Et ruinae impiorum erunt. » Non tantum in ultimo judicio

tualiter

populum Judaeorum. Vel spiridiem extremi judicii, non est absurdum
«

erunt ruinae impiorum,
a rae, maledicti, in

cum

audierint, « Discedite

intelligei-e.

Quia praeparavit Dorainus hostiam,
»

ignem aeternum,» sed et inprirao jam adventu hoc factum est, quando venit Dominus in ruinam, ut ruerent qui male stabant, et qui vivebant peccato, morerentur et inciperent vivere
justitice.

sanctificavit vocatos suos.

Hostiara praeparatam,
vindictae velut hostia

popuium dicit,qui mactandus erat.«

in

tempore

Sanctificavit vocatos suos,» quasi

ad celebre conviviura invitatos. Solebant enim epulura habentes sanctificari, id est ablui, et cultioribus

Sive simpliciter in adventu Christi primo

i99
"vestibus

HAYMOXIS IIALBERSTAT.
imlui. Vocatos

EPISC. OPP.
ot

PARS

I.

-

COMI^IEXT. BIBL.

200

ergo Nabuchodonosor
et perJereiniain

A

«

Ululate, habitatores Pila3. contieuit omnis polioc loco

Chaldccos tlebeinus accipere, quos ipse vocabat ad

pulus Cijanaan. -^Pihun
pere, in

vas debenius acci-

puniendos peccatores; nani
suuin dicit
:.^

seivum

Vocavi(in(]uiens:Xa!)uchodonosi)r ser»

vuni ineum.

ravit hostiam

Quidam dieni Doinini, quaiulo pnepasuam,de primoadventuejusaccipiunt,
id est

quamlosingularis hostia,
iinmolatus
el eos qui

est.

verusagnusChristus
opostolos

quo tVumenta pinsuntur, id est tunduiitur, et est producta syllaba. Xain aliud est pila pi correpta, sphivra videlicet pilorum, qua pueri ludunt. rilani ergoappellat Hierusalem. quasi enimvi et imi)etu tVumenta feriente desuper pilo tunditur,
;)/'

Vocatos

et sanctiticatos,

ita

de porta piscium

et

de secunda atque decollibus
vel

per eos ad fulem venerunt, intelligunt.
Dies hostiae Domini,

proruens, decurret Chaldi^orum
exercitus,

Uomanorum

Et erit indiehostiie Domini, visitabosuperprinlilios regis.

cipes et super

»

tempus

tst Judaica? captivitatis,

quando omnis po;

pulus erat immolainius ab hostibus

tunc visitavit
regis Josi^,
vel occisos.
dicit.
»

et comminuet omnia. Populum autem Chanaan, populum Juda^orum appellat,quia impietates Chanameorum agebant nam et Daniel impudicum senem semen Chanaan vocat. Venientibus
:

Dominus super principes et superfilios quod omnes vel captos constat tuisse,
Sive generaliter
«

itaque hostibus, conticescent nimio metu, et suo-

lilios

regis, stirpem

regiam

rum scelerum conscientia exagitati, nec saltem B Deum quem ofTendorunt, invocare audebunt. « Disperierunt omnes iuvoluti argento'
divitiis
» illi

Et super

omnes

qui induti sunt veste peregrina,

videlicet qui

id est exotica et pretiosa,sive

super eos,qui proDei
qui arroganter ingre» id est,qui

confidebant, et se quasi involutos et circum-

cultu idola venerabantur.
«

septos nimiis opibus a^stimabant, et idcirco pauperes despiciebant. Et

Etvisitabo super

omnem

notandum quodnon futurotemconticuit
»

ditur super limen
fastu et

in die illa;

quondam
limen
:

pore dixit

:

Conticescet Clianaan, aut disperibunt,
«

dignitatis supercilio,

gradus

sive

sed de prseterito,

et « disperierunt

;

»

templi conscendunt. In Hebraica veritate habetur
«

quia quod certissime venturum erat,quasi jam venisse praividebat.

diemonis, qui limen templi
pertransibunt.crQui
iniquitate et dolo;
»

Qui transibunt Iimen:»quod faciunt cultores veste illius non calcant, sed

Xon autem

soli

peiibunt, qui in
inflantur de

suis divitiis gloriantur, sed etiam qui

complentdomumDomini Deisui
id est divitiis iniquitateparatis.

dignitatibus saeculi,

tument vana

nobilitate, pul-

chritudine vel robore corporis, caeterisque
vanitatibus extoUuntur.
«

mundi

Tropologice hferetici peregrinis vestibus induuntur,

quirelictavesteChristi.quamaccepimusinbaptismo,

Et

erit in

tempore

illo

scrutabor Hierusalemin
faecibus

assumuntimpietalempro pietate,proveritatemendacium. Ipsi quoquesuper limen arroganteringrediun- C
tur.quiaspreta sim})licitate fidei,EccIesiam per erroris sui
c

lucernis, et visitabo super viros defixos in
-suis.

»

Cum

(inquit;

Chaldaei vel

Romani venerint

ceperintque Hierusalem,tunc scrutabor

cum lucerna
poterunt,

prcedicationem iniquitate et dolo complent.
erit in die illa, dicit

omnia
sit

loca ciyitatis,

in quibus abscondi

Et

Dominus, vox clamoris
et contritio

etiam cloacas et obscuras speluncas, ut nullus poselTugere, Hoc, qui subversionem a
legerit, ita

a

poitii piscium, et

ululatusa secunda,

Romanis
est,

fa-

magna

a collibus.

•>

Portam piscium eam portam

ctam

gestum

inveniet.
suis,

Visitabit

etiam
qui in

secundum

litteram dicit, quic vicinior erat mari, et

super viros defixos in fu^cibus
corporis
fa^ces vocat.

hoc

ducebat Diospolim et Joppen. Quodque sequitur, « Uluhatus a secunda, » portam dicit secundi muri

corporibus confidunt. Despective enim fortitudinem
Sive defixos in faecibus vocat

Secundam autem Hierusalem, « Misit ad Oldam in libro Regum legimus etiam propheten uxorem Sellum,qui habitabat in Hieruin

eadem maris

via.

peccatores, qui consuetudine peccandi, defixi sunt
in suis illecebris, nec ab eis poenitendo ablui volunt.

:

Hi

tales, « qui

dicunt in cordibus suis
et

:

X^^on faciet

salem in secunda.

»

Contritionem a coUibus, per-

turbationem designat de monte Sion, et excelsiore scilicet urbis parte, qua capta, facilior erat ad

id est, nec mala rependet.Trobonis bona retribuet, nec malis pologice autem in die illa, id est in consummatione

bene Dominus,

non

faciet male,

))

prona descensus. Tropologice per portam piscium,D mundi, scrutabitur Deus Hierusalem, id est Ecclesiam in lucerna, hoc est in judicio Christi, qui ex sensus oculorum exprimitur; per secundam, senhumanitate constat et divinitate, sicut lucerna ex sus aurium. Per hos quippe duos sensus, videlicet testa et lumine, per quem Deuh; Pater omne faciet audiendi et videndi, maxime peccatores judicandi
sunt. per quos peccati delectatio ad sensus reliquos

judicium
suis,

;

et visitabit
est,

super virosdefixos in faecibus
quibus sua pec-

emanat. Erit

enim

contritio

magna a

collibus, quia

hoc

ulciscetur in eis,

cata placuerunt, cum defenderent mala sua, blasconteretur quidquid fuerat excelsum. Vox enim Domini super omnern superburn et arrogantem, et phemantes Deum, tanquam tales eos fecisset, et hurniliabitur. Suntquiduas portas,baptismum intel-, tollentes providentiam Dei, ut nec bene facere prodesset, necobesset male facere. In lucerna ergo DolifTunt et pcenitentiam, et a prima porta vox clamoqui non servaverunt quod in baptiminus Hierusalem scrutabitur id est proferet omris illorumerit, smo proiniserunt. Ululatus a secunda, eorum qui niaabsconditain lucem.Xeque tantum de operibus,

non egerunt poenitentiam de mum commiserunt.

his qua3 post

baptis-

sed etiam de otiosis sermonibus et de subtiUssimis
cogitationibus ratio
fiet et

vindicta.

201
«

ENARRATIO IN SOPHONIAM PROPHETAM.
Et
erit fortitudo

202

mus eorum

in

eorum in diroptionem, et do-Aquitate et nimia soliicitudine qu£esit£e,non poterunt liborare donjinos ct possossores suos, desertum, et icdilicabunt donios, et quia io-nis
:

non liabitabunt

et

plantabunt vincas, et
>)

ncn

bi-

irae

bent vinum earum.

Manifeste de Judaeis dicitur,

illoriun

Donjini devorabit eos et omnem terram re^-ni Faciet autem Donjinus consunjmationem
fostinatione.

quorum
tompore
ctte, et

forlitudo
in

et

omnis exercitus
est, et

captivitatis

cum

Nam

quadrao-esimo secundo anno

direptionem data

domus

destruest

post passionem Domini possessa est Hierusalom a

agri et vinece vastatae.

Nec proiongata
et

ultio,

nec ultra exspectavit patientia Doi, sed ve-

lociter restituiteis

quod merobantur. Sed

juxta

tropologiain in die iudicii omnis

malorum

fortitudo

dabitur in direptionem.

Qui sedificaverunt domos

non super potram, sed super arenam, nec plantaverunt vineam electam, sed vineam Sodomorum et
Gomorrha;.
«

consummatio facta est cum festinamundi fine tribulabunturimpii homines, id est carnales et qui secundum hominem vixerunt, et ambulabunt ut CKci, quia verum lumen perdiderunt. Quod vero sequitur « Effundetur sanguis eorum sicut humus. » in diejudicii non poet

Romanis,

tione. Sed et in

:

terit effundi

sangui.s,

cum jam erunt immortalia

Talis ergo plantatio poribit.

Juxta est dies Domini rnagnus, juxta et velox

corpora. Ergo nomine sauguinis illud debemus accipere, quo vegetatur et vivit anima, fidem videhet charitatem, ca)terasque virtutes in quibus est vita animae, Qui ergo hunc animse san-

nimis. Voxdiei Donini amara, tribulabitur ibi for-Bcet,
tis.

spem,

Dies

irae

dies

illa,

dies tribulationiset angustia^,
»

dies caU^mitatis et miseriae. haec vel

Juxta litteram omnia

guinem
dicii

de Eabylonica, vel de

Romana

ca|)tivitate

fuderit, id est qui hominem inalo vel porversa doctrina necaverit fundetur.

exemplo
indieiu-

dicuntur.

Tunc enim
ibi

experti

sunt diom amaram,
dies

qui
lati
irae,

Deum
sunt

ad amaritudinem provocavei-ant. Tribufortes et potentes, fuit dies
illa

sanguis ejus, id est si quid vitale in bonis operibus videbatur habere, cogetur amittere.

quia ssepe quidem

antea sustinuerant

iram

tiAFUl

II.

non in consummatione. Haec autem ira finis eorum fuit, quia perdide)'unt locum, regnum, etgentem, et in omnes mundi terminos dispersi sunt. Possunt haec tropologice referri ad consummationem saeculi, quando ei'it vox amara, quco dirigetur ad cos qui in sinistris erunt. « Ite in ignom
Dei, sed

" Convenite, congregamini, gens non amabihs. » Post progdicta mala quae passuri erant provocat

pi^opheta

populum ad poenitentiam. Convenite congregamini inunionem charitatis, qui eratis dispersi
peccatis
«

Gens non amabilis,

»

id

est

indiona

aeternum.

» etc.

Tribulabitur

ibi

fortis,

quia etiam

amore Dei. Priusquam
^^

pariat visio quasi pulverem

sancti pavore solventur, et virtutes coelorum

move-Qeuntem diem, antequam
ani^is

transveniat super vos ira furovonient, nisi poenitendo

buntur. Erit quoque dies
gustiae,
erit

irte,

tribulationis et
et

Domini,

» id est

antequamimpleantur qucepraefaciie

quando plangent omnes gentes,
locus, nullus
alteri

nullus

dicta sunt, quae ita

effugii

auxiliabitur. Erit

P'9eveneritis, sicut levissime rapitur pulvis a vento.

tenebrarum et caliginis, dies nebula^ et turbinis, » quod necesse est ut eos persequanturtenebrae, qui dum male agerent, odio habobant lucem. Erit « diestubae ot clangoris, «quod (ut Apostolus
« dies
ait) fiet

In quo considerandum quanta sit Dei clementia. Provocat ad misericordiam, ne faciat quod minatus
est.

Tropologicc generalis est ad omnesexhortatio

judicium in momento,
»

in ictu oculi, in
«

noci-

ut congregontur in societatem Ecclesice, et pr^eveniant iram Dei per poenitentiam, ne eosdiesjudicii

vissima tuba.

Haec autem omnia erunt
»

super

imparatos inveniat.
«

vitates munitas,

id est

super

omnem mundi
«

con-

Quserite

fidentiam et praesumptionem.

Et super angelos

judicium ejas

Dominum, omnes mansueti terree estis operati.» Vox propheta^ ad
:

qui
san-

excelsos, » opera videlicet perversa, et rectam

Docaeci,

ctos dirigitur

sancti

et

electi,

qui praecepta
audistis
ipsi

mini viam declinantia.
«

Domini adimpletis,
ut

et in terra

positi

vo-

Ettribulabo homines, et ambulabunt

cem

dicentis

:

«

Beati mites,

quoniam

possi-

quia Domino peccaverunt, et effundetur sanguisD debunt terram, » etimitati estis ejus mansuetudieorum sicut humus, et corpus, sicut stercora, sed nom, et justitiam oporati estis, quairite Dominum amando et colendo illum. Et quasi interrooaretur et argentum eorum et aurum eorum non potorit liquis est iste Dominus, respondetur: berare eos in die irae furoiis Domini. ]n igne zeli «Quaerite justum,quaerite mansuetum,siquomodo ejus devorabitur omnis terra, quia consummatio-

nem cum
terram.
»

festinatione

faciet

cunctis

habitantibus

Manifestum est quod idcirco haec omnia Hierusalem sustinuerit, quia peccaverunt Domino Christo, tradendo eum morti. Tunc ambulaverunt,
ut cseci, ignorantes quid agerent; et quia fuderant

abscondamini indie furoris Doinini, » id est Christum, cui omne judicium dedit Pater. Jubeturerco mansuetis ut quaerant mansuetum, ut quod
est inillis,

minus
fmis
et

ab

illo

qui

est

virtutum

omnium
quod
;

perliciatur.

Sed

et

hoc dicendum,

iustis

sanguinem prophetarum, et sanguinem ejus qui est Dominus prophetarum, idcirco effusus est sanguis eorum sicut humus, et corpora eorum jacuerunt
insepulta velutstercora. Divitiae quoque

mansuetis loquens, quasi dubitative dicit Si forte abscondamini in diefuroris Domini,quid fiet depeccatoribus?
«

eorum

ini-

Quia Gaza destructa

erit,

et

Ascalon in deser7

Patrol. GXYII.

m
tura.

HAYMOXIS HALBERSTAT.
Azotum
in

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMEXT.

BIBL.

^O^

Aoaron oradi- Apheta convertitur. et eisprnDnuntiat mala. ventura eo quod Babyloniis auxiliura pnebuorint contra populum Dei, et cuni eis civitatem templumque subruecitus, ut otiam potontissimas urbos Philislinorum, rint,etinsultantescaptis JudirisDoum blasphemaveqnn^ nobis sempor a>(iuo cortatnino rostitorunt, oai'unl. Audiviopprobrium Moab.Ihoc civitas est Aracaptivitas approhondat. Mystioo Gaza. qu;o liem hia\ et uunc Areopolis, id est Martis civitas diciinterpretatur fortitudo ojus, oos dosignat tiui in
moridie ejioient,
ot

ca&itur. »Tanta.inquit. orit fortitudo Chalthiioi oxor-

robmv
lon

corporis conlidunt. ot in sa-oulari

uotentia.

tui'.

Et blasphemias liliorum Araon,
Arabiie,

quiie

et ipsa

Hi en;ro dostriu^ntur ot ad nihihuurodi^ontur.Ascainterprotatur

civitas

nunc Philadelphia

vocatur.

Uno
«

pondorata. vol i^nis homicida.

auteni

nomine

et regio et civitas

nuncupatur.

Et

peccatores

insinuat. qui juxta

norn judicabuntur, ot

monsurain crimieadom monsura qua monsi

magnilicati sunt superterminos
illis,
v<

eorum

» qui, ejectis

dilutaveruntin terra eoruin fines suos.

sunt i*emetietur eis, et qui arsorunt dosiderio offundondi sanguinis, et studio scandalizandi et necandi animas. Hi in desertum doducentur, ignibus

Deus

Propterea vivo ego, dicit Dorainus exercituuni Israel, quia Moab utSodoraa erit.et filiiAraon
»

quasi Goniorrha.

IIoc

quomodo juxta

litterara

gohenna^
aiVlent.

traditi.

Azotus. qu;e intorprotatui- ignis
in mcridie, id est aperta et chira

tactum

sit,

exponi non potest. X^eque enira hio ur-

generationis, eosdosignat qui libori) in his inoendio " bes suntsubversiC sicut Sodoraa et

Hos ergo

Gomorrha, neque terra eorura sulphuris iiubibus exusta, et in
adhuc urbes
licet

luce ejicient intenebras exterioros, quando sancti

cineres favillasque conversa est, sed

plenam rocipient charitatem. Acaron, quo? dicitur
sterilitas vol eradicatio. eos
los

inhabitantur,

perrautatis

vocabulis, ct regio

typicedesignatqui nul-

excoliLur.Ergo ad spiritualem sensura confugiendura
est.

boni operis fi-uctus habentes,et multos perversa

Moab

et

doctrina avelhint ab

amore

Dei.

Pli

quoque eradica-

ptiis generati.

Ainon filiifuerunt Lot, de incestis nuLot interpretatur declinans, Moab
populus meus. Per hos ergo desiorancs gravi dograatis reperto-

buntur de terra viventium. a Vie qui habitatis funiculum maris. gens perdi-

ex patre,

Amon

gnantur

h?eretici, et

Quatuor magnisurbibus Palrostinse nominatis, nunc ad totam provinciam prophoticus serino dirigitur, et pr^edicitur quod et ipsi qui juxtarnare habitabant vastandi sint. Quid verosequitur. oVer-

torum

»

res, qui declinantes a vero

Patre Deo,
:

facti

sunt

filii

diaboli. et
«stis,
B

audiunt

a

Domino

«

Vos expatrediabolo
Ecfa-

et

nec jam populas sunt Dei, nati in tenemagnificant se super torrainos ejus,

brosa spelunca. Hl ergo insultant simplicitati
clesiae, et

bufnDorainisupervos,Char;aan,terraPhilistinorum,

disperdam te ita, utnon sit inhabitator,» ostendit Philisthaeos Chanana^os esso minaturque eis propheet
.

cien;es contra hoc

quod Saloraon

dicit

:

«

Xe

transtui. »

grediaris

terrainos

quos posuerunt patres

ta

quod ad tantara venturi sint vastitatem, ut urbes munitissima} in oviha pastorum vertantur: raaris requies pastorum et f EteiMt funiculus

His ergo sub qua;'ara contestatione
sicut
isti
illa3

minatur, quod

civitates

subverscC sunt corporaliter, sic

sunt subvei^tendi aeterna damnatione, et ignis,
spiritus procellarura, sit

caula} p^corura, et erit funiculus ejus qui reraanse-

sulphur, ac

pars

calicis

rint de
((

domo

Juda,

»

idestChanaan
filii

vel Phihsthiira

eorum. Siccitas spinarura
tuni usque in aiternuin.
»

et acervi salis, et

deser-

Ibi

pascentur in domibus Ascalonis, ad vesperara
»

Recte haeretici siccitas
spinac lacerant

requiescent.

Cunique

Juda reversi fuerint
et

spinarum vocautur, quia velut
iinpietatera

sem-

de captivitate sub Zorobabel

Jesu et Xeheraia,

per et discinduntunitatein Ecclesia}, arescentes per

omnrs terra Philistinorura, qui in capiivitate tenebantur, erit eorum possessio, et sic erit deserta, ut pastores de reliquiis Judseorura in Ascalone nobilis-sima quondara urbe greges suos post raeridiera
faciant accunibere.

suam,

et

ad nihil aliud apti quamutin

ignera raittantur a?ternura. Ipsi quoque sunt acervi
salis,

quia velut sal infatuatum projiciuntur de Ec-

clesia, et

ab oranibus conculcantur. IIos ergo
eos,

« re-

Hoc autera
:

fiet,

«

quia visitabit

liquiae populi niei diripient illos.et residui gentis

meae

eosDorainus Deus eorura, et avertet captivitateui eorum. » Hocjuxtahistoriam spirituali verosensu,
civitates Philistinorum
itus.

D possidebunt

hoc

eis

eveniet pro

superbia sua, sunt

quia blaspheraaverunt et magnificati

super
adoraet

quarura prcenuntiatur intersunt habitantes

populuni Doinini

exercituura. Horribilis

Dorainus

superbiara gentiliura designant, juxta pra^posiinterpretationera.
Ili

super eos

et attoiiuabit
viri

omnes

deosteri»ce, et

tamnominura

bunt eura

de loco su<),omnes insulse, gentium.»
veritatis, qui

in funiculo maris, quia diversis fluctibus

errorum

IIoc est doctores et pra.'dicatores

tuntluntur. Dcstructa ergo

eorum superbia, domus

falsam haireticorum scientiam destruunt, et impia

Juda hoc

est veiTi Ecclesia; confessio in eorura loca

dogmata
c

diripiunt.

incipit habitare,
injustitiara

dum

pro irapietate succedit pictas,

extrudit justitia,

superbiam hurailitas
filio-

et

Sed etvos.Ethiopes interfectigladio meo eritis, extendet manum suara super aquilonem, etper:

sibi substernit.

det Assur

et

ponet speciosam in solitudinera

et in

«

Audivi opprobrium >!oab et blasphemias
quie exprobraverunt populo raeo.
»

invium. et quasi desertum, et accubabunt in medio
ejus greges, oranes bestiae gentiura, et onocrotalus
et ericius in lirainibus ejus

rum Arnen,
illius

Prae-

dicta clade Palciestinorum. et etterminio civitatura
terne, nunc contra

morabuntur.» Haec omnia
et
filiis

Moab

er filios

Araon

}>n)-

qua} de PhiUsthiim et

Moab

Amon dicuntur.

205

KNARRATIO IN SOPHONIAM PROPHETAM.
sui.

206
id est

JudaeiadChristi suiadventumrcferunt, quemputant Aciet spiritu oris

Tunc speciosa Ninive,
si

venturum

in sseculi

consummatione, etrursum ex-

raundus

cum

principe suo peribit, ita utnullusejus

structuruni Hierusalem, et Ijberaturum Judaeos de
potestate omniumgentiura,

misereatur. Nec abhorret
clesiara, quae in fine

eumque adorandum ab
:

omnibus, juxta quod supra dictum

«

Et adorabunt.

cutione,

cum

speciosam dicamus Ecmundi sub Antichristi perseabundaverit iniquitas, et refrixerit

eum

viri

de locosuo,et omnesinsulEogentium.» Nec

charitas. ponetur in sohtudinem,paucissimis reraa-

solum supradictas gentes vicinas Judaeis,sed etiam iEthiopes et Assyrios superandos abillo, ipsara Ninivem in solitudinem redigendara, ita ut fiat habitatio bestiarum.Hoc estenim quoddicitur. Speciosa redigetur in solitudinera, quia 2wnivem Babyionem
intelligit,

nentibus.qui severe et non siraulate fateantur esse Christianos. Et tradetur bestiis, et implebitur mon-

Onocrotalusenira,qui araat solitudinera, eos designat, qui se ab Ecclesia scindunt, et
stris vitiorura.

maxime propter

sirailitudinera raonstro-

sua illi conventicula praeferunt, et stridorem sive fragorem falsorum dogmatura magis quara vocem
edunt.

rum

onocrotali et ericii, quae Isaiaspropheta in Ba-

byloniafuissedescribit postejus vastationera. Scien-

tem
per

.

Septuaginta pro onocrotalo « charaseleonposuerunt, quod est animal diversos rautans
colores, eos designans qui per diversa
libidine, nuncavaritia,

dum

vero onocrotalorum duo esse genera,

unum

momenta
nunc

aquatile,aliudsolitudinis. Dictusautem onocrotalus, gvitia,

nunc crudelitate

quia crotalon Graeci cymbalura vocant, et haec avis,
quia voco caret, rostrum in

modo

tristitia,

modum

cymbalorura

Ericius vero

raodo inutili exsultatione mutantur. spinosura animal et timidum, et in

repercutiens,vocissirailitudinera reddit. Et
citur,
ff

quod

di-

vox cantantis in fenestra,corvus in superli» vel

minari
rari,

daemonesvoluntintelligi, vel variarum

sphaeram se coUigens ne deprehendi possit, eos innuit qui obsessi sunt sensibus peccatorum, et ipsa peccata detendunt, nec uni quidem sua scelera
confiteri volunt.

voces volucrum, quai soleni in desertis urbibus mosicut
ululae,

Corvus

immunda

avis et lanians,

bubones, et stryges, caeteraque

designat eos qui
trahunt, et

perplura, quae
«

omnia indicia sunt solitudinis. Quoniam attenuabo robur ejus, » id est Ninive

immundi vitiis, aliis deloquuntur pacem cum proxirao, mala
sint

cum

autera sunt in cordibus eorura.

vel Babylonis

imminuam
»
:

fortitudinem.

«

Haec est

civitas gloriosa.

Vox prophetae quasi
«

insultantis ei
»
:

CAPUT
«

III.

post ruinara,et dicentis
«

Haecestcivitasgloriosa,

Vse, provocatrix et

habitans in confidentia, quae dicebat in corde suo

Ego sum, et extra me non estalia amplius. » Quod non solura ore locuta est, verum et in corde sic esse
putavit.
tiae?
«

Quoraodofactaestin desertumcubile bes
sibilabit,

Omnisquitransit per eam

etmovebit

non audivit vocem, et Domino non est confisa, ad Deum suum non appropiavit. » Post pnfidictam diversarum gentium captivitatem, revertitur propheta ad Judaeos, et omnis ejus sermo contra Hierusalem est. Vse (inquit), o ci-

redempta civitas, columba non suscepit disciplinam. In

manum

suam.

»

Quod ergoin

deserta civitate mons-

truosae bestiae dicuntur habitasse, autita fuit juxta

litteram, aut sub figura bestiarum mutari varietates

quondam columba, per legem ad servandam innocentiam generata, s^pe peccans, captivata et rursum redempta. Vae,civitas provocatrix,id est ad
vitas,

nationum indicatur. Tropologice ^thiopessunt
crgo

amaritudinem
provocatrix,

infideles.quinondum horrorem veteris hominis tan-

suis sceleribus perducens Deum,sive quia post acceptara pietatis notitiam
est.

quam nigredinem deposuerunt. Comrainatur

ad impietatem conversa
est sciendo peccar^,
ni, et

Provocare enim

Deum
Domi-

his quinolunt ad raelioraconverti,et abluere nigre-

Non

audivit praeceptum

dinern peccatorura, quod ejus gladio interficiendi
sint,gladio videlicet verbi Dei acutissirao, ut agentes

coirepta noluit recipere disciplinara, neque, cura malis premeretur, confisa est in Domino. Et

pcenitentiam sicut Ninivitae, moriatur in eis pecca-

cum Dominus
ei

dicat

:

a

tum,

et vivat justitia.
est,

Et hoc quidera ipse Dorainus

quans, et non Deus de longe,

Ego sum Deus appropin» ipsa tamen noluit

minatus

per tertiam personam

nunc vero propheta loquitur de Deo « Et extendet manum suaraD
et

appropinquare.
«

super aquilonem,
est

perdet Assur.
in

»

Aquilo ventus
requiescit

Principes ejus, in medio ejus quasi leones rugientes. » Describitpropheta quales principes et judices sive sacerdotes

frigidissimus, qui et dexter vocatur. Significat

habuerint. Principes (inquit)

autem diabolum, qui

eorum cordibus

ejusquasi leones semper versabantur in praedam, et

in quibus refrixit charitas,

quem
:

et
«

sponsa vult ab
vocatur, qui

Ecclesiae horto recedere, dicens

Surge, aquilo, et
illis

veni, Auster.

»

Dexter autem ab

pronierantadefTundendumsanguinemsubjectorum. « Judices ejus lupi vespere, non relinquebant in mane,» non dimittentes aliis quod rapere possint.
Prophetaiejus vesani,
infideles, »
»

ejus frigore delectantur, cseterum opere sinisterest.

id est insanientes. « Viri

Postquara vero extenderit

manum suam

super aqui-

lonem, perdet Assur, qui dirigens, vel magis coar-

quia loquebantur quasi ex ore Domini, sed omnia fatua et falsa proferebant « sacerdotes
:

guens interpretatur,
qui
illos

eumdem

designans diabolum,
dirigit,

ejus poUueruntsanctum.injuste egerunt contra le-

omnes sequaces suos ad mortem

quique
interfi-

gem » committentes
dicentes

sacrilegium in loco sanctuarii,
facere,
illi

quibus peccata suggGrit,posteacoarguit, etab

secundum legem

cum

orania age-

eis

poenas exigit.

Hunc ergo Dominus Jesus

rent contra legem,

Quia ergo

egerunt injuste.

o,^j7

«(

HAYMONIS HALBKRSTAT. EPISC. OPP. PARS — COMMENT. BIBL. Dominus justiisin medio ejns.nonfariet iniqiii- A niiv, lui bonain vitam pra^pnramur, resurgit
1

m
in noei

tatem

»

sed

restituet

illi
t

quod meretv.r.

w

M.me,
in

bis Clnistus.

Quia eniin ipse caput,
ijunt, recle et

et oranes electi et conresur-

mane

», id

est manifeste,

judicium suum dabit

nuMubra ejus

commori
et

lucem,

et

non abscondetur. Nescivit autem iniquus
i

gere dicitur membris suis, sicut

consedere

in
:

confusionem.

Kt hicc fecit ut correpta civitasconverteretur ad melius, sed Israel nescivit confusio-

throno ejus, juxta quod in Apocalypsi promisit
«

Qui

vicerit,
:

faciam illum sedere in throno raeo.
«

»

nem.
Disperdidi gentes, et dissipati sunt anguli earum. Desertas feci vias eorum, dum non est qui
v<

Et A|)ostolus

Convivificavit et consedere nos fe-

cit in ca-lestibus. »

Potest et sic accipi.

a

Exspecta

me

in die resurrectionis mere,t)

hoc

est, in

tempore
et

transeat. Desohitee sunt civitates eorum.non remanente viro, neque uilo habitatore. Dixi Attamen
:

novissimi judicii, quando

omnes resurgent,

ego

cum

raembi-is raeis resurgentibus resurgam, ettunc
id est

timebis me. suscipiesdisciplinam, et non peribit habitaculum ejus. propter omnia in quibus visitavi

congregabuntur gentes,et colligentur regna,
potestates sieculi, vel magistri perversorura

dogmaet

eam. Yerumtamen omnes cogitationes suas. non potui illos <-orrigere

diluculo surgcntes, corruperunt
»

tum.
&

Quia (inquit) perplagas

Et eftundam super eas indignationem
irain furoi is mei.
^)

meam,

volui saltera ut per l)ene{i-

B oranein

Super eos qui

ti.inus pec-

Dispercia converterentur, etagerent po>nitentiam. contrarias. desoUivi didi er<^o crentes tibi, o Juda.
civitates propter te,
et

caverunt, elTunditur indignatio Domini, qui desi-

vias earuin feci invias, ut

gnantur per gentes. Qui vero potentes sunt in raalo et hasresiarchnn, super eoseffunditur oranis ira furo-

nullus per eas tiansiret. Et post hiec misi proph>'tas qui monerent, et ad poenitentiam te provocarent.
Feci hiec omnia ut timeres rae et susciperes disciplinam. Quod si fecisses, non periret habitacukini

mei devorabitur oraestquidquid terrenura est, et ad carnis opera pertinet. Ergo quod superiusrainatus est,
ris

Doinini.
»

u

In igne eniin zeli

nis terra,

id

non

est crudelitatis, sed misericordise, cuni ad

hoc

tuum.id est templum
Hcec

propter scolera quce gesseras.

indignatio et fui'or eflunditur, ut terra, id est pec-

Domino faciente, iili quasi de industria et ex contentione mane surrexerunt, ut implerent cogitationes suas. qui testinare debuerant ut redirent ad Deum, econtra festinaverunt ut maluraquod mente

catorum rubigo exuratur. « Quia tuncreddam populis labium electum, iit vocent oranes in nomine Domini, et serviant ei hu-

mero uno.

»

Tum,

inquit,

id est cuin

deposuerint

conceperant,opereagercnt. Possunthiec tropologice

errores suos,reddara illislabiuin electura,idest anti-

ad Ecclesiam, quje recte vot^atur columba, quia simplicesetsine malitiahabet tideles. Sed quia
referri

quuin ccnfessionis meoe eloquium. Hoc autem

erit,

cum secundum
genu

Apo.stolum in noniine Jesu orane

intra

eam

autem
mini
»

sunt, quiconlitenturn^^ssese Deuin,factis ne^^-ant, quales sunt haeretici et maii Ghri:

flectetur ca4esiiura,terrestrium,etinfernorura,

et ouinis lingua confiteatur quia in gloria

Dominus Jesus
:

est

stiani, ideo dicitur

d

Htec non audivit vocem Doet judices,hoc estdocto-

Dei Patris
»

:

hoc est enim

«

S(jrviant ei

Cujus mali principes

humero uno,
«

id est

res et mao-istri. assiraiiantur leonibus et lupis vespertinis. Horum vias, id est pravas actiones dissi-

tionis ejus suave. et

paridevotione juguni domirmonus ejus leve suscipientes.
filii

Ultra fluraina .Ethiopiie indesupplicesmei,
)>

pat Dominus. et urbes. id est confidentiam quam in pravis dof^raatibus habent, destruet Dabtetiara

dispersorura raeoruin deferent raunusniihi.

Ordo

verborum

est

:

filia

dispersonira raeoruin, ultra

judiciumsuuin in iucm, finita noct". liujus sieculi. Et non abscondetur cuin exigere coeperit a servis comraissam pecuniam.et tunc dissipabuntur anguli

munus. Filiani dispersorum vocat Synagogam, quondara filiara, quam jam pene in toto orbe disperserat. E.st autem sensus Israel, o Synagoga quondam fiha, nunc dispersa eorum,idestprav£evoluptates, a rectoitinere declitamen non recedit Do- et captivata, licet aimuhUione crucieris, et invideas nantes.Sedlicet h£e<: faciant, minus ab ea, sed admonet ut tiraeant eum et susci- .jsaluti gentium, tamen te nolente de iEthiopia (hoc
riUUiir.a.ELhiopiio deferent
:

piant disciplinam. Veruin quia justus

est,

non par-

est, degentiiitate peccatis

nigra et infideiitate tene-

cit peccantibus, sed restituit quod merentur. « Quaproi'ter exspecta me. dicit Dominus, in die resurrectionis meeein futui um,quiajudiciura raeum

brosa) deferent niihi raunera. Et nunc regina Sal)a,
id est

gentiura Ecclesia,

veniet audire sapientiani
: <i

veri

Salomonis Hinc

et I^salmista
j)

iEthiopia prae-

ut conf^regem gentes, et colligam regna. » .ludcciet nostri judaizantes ad tempora Antichristi hoc rcfe-

veniet raanus ejus Deo.

Flumina

.Ethiopise juxta

litteram

Xilum

dicit,qui in septcm flumina deduci-

enim ab illo uno ejus imperio, et tunc una, id est Hebra^a lingua omnes hoinines locuturos, sicut arite diluvium fuit. Xos vero. beatum Ilieronymum
runt. Putant
jiiundi regna, sed

coadunanda esse omnia

tur.Spiritualitcr flumina iEthiopia: populisunt gen-

tium, qui
fidei
«

Domino
)),

victimas gratiarum et sacrificia

ac devoti pectoris detulerunt.
In die
inijuit, « illa,
»

id

etst

in tempore, cuni
))

sequentes, ad tempora
«

ista

reteranius Kcclesise.
»

gentium crediderit multitudo,
tu, o lilia

«

non confunderis
«

Exspeciaiijeiinquit) in die resurrectionis mejc,
et vitia, quie sunt

id est praepara te

ad tempus resurrectionis mecc.

Super cunctis adinvcntionibus tuis,quibus prajvaricata esin me,
dispersorum raeorura.
et
)>

Cum

enim post peccata

mors ani-

eligendo

Barabbam,

Dei Filium crucifigendo

:

209
«

ENARRATIO IX SOPHOXIAM PROPHETAM.
tuiic

'-.MO

Quia

auferamde medio
contra

tui

magniloquos su- A medio nostrum habitai)t<% non timebimus malum
ultra.
«

perbiae tuae, »id est Pharisa^os et soribas, sive sacei'dotcs,

magna

Dominum

h^quentes.
saiicto

«

Et non
» id

In die il!a dicetur

Hierusalem

:

Noh

timere.

»

In

adjicies exaltari

amplius in monte

meo,

est in Ecclesia fideliumjactando te degeneris nobi-

Hoc autem factum est quando post resurrectionem Domini pro^dicantibus apostolis ima die crediderunt tria millia. alia die
litate

et

electione patrum.

hoc est in line sa:>cuh, dicetur ad Hierusalem liberam sanctorum rnatrem, vel ab angelis vel a Spiritu sancto, « Noli timere. » Dicetur et ad
dieilla,
«

Sion,

))

id est
:

ipsam Ecclesiam,

Deum

feliciter
»

quinque miHia. etdeinceps multa miliin.mnlta otiam
turba sacerdotum obediebat
((

Non dissolvantur manus speculantem nequaquam operaberis ultra quod te
t

tuae,

quia

fecisse pop-

fidei.

niteat.

Et unde

ei

tanta securitas, ostendit sub-

Et derelinquamin mcdiotui populum paujjercm
et

dens
a

:

et

egenum,
»

sperabunt in nomineDomini rehquiae
abstulerit

Dominus Deus tuus
;>

in

medio
te

tui,

fortis ipse

Israel.

Cum

Dominus magniloquos su-

salvabit
«

te. «

Gaudrbit super
tibi

in la^titia,
«

» et

perbine de
et

manu

populi sui, derehnquentui" pauperes

silebit

»>

non reputans
»

peccata tua.

In digratis

egcni,apostoh videlicet ilhtteratiho iiines,etnuUis

lectione tua,

id est,

in charitate,

qua
•>

te

Domini.
Isaias
:

mundi opibus fulti, et ipsi sperabunt in nomine^ Ipsi enim sunt rehquiae Israel, de quibus
«

veiqua te dilexit. « Et exsultabitsuper teinlaude, laude dignam fecit, vel qua tu eum exsultando laudabis.
«

Reliquia} salvae fient

:

»

Ha3 reliquiae
»

facient iniquitatem, nec loquentur

non contia Domi«

Nugas qui

a lege recesserantcongregabo, »

hoc

num« mendacium,
linguadolosa,
»!

et

non invenietur
ipsi

in ore

eorum
»

est, inutiles et leves,

qui legem praevaricandoasinu
«

utaliud verbis promant, aliud corde
«

tuo recesser-ant, congregabo.
ultra

Quia ex

te erant, ut
»

machinentur
«

:

quoniam

pascentur

divini
:

non habeas super

eis

opprobrium,
et

etsecun-

verbi pabulo, et poterunt dicere

cum

Psalmista
«

dum Apostolum non
prae.scivit.

r-epuIitDeusplebem suam qiiam
r-educam ad
te,

Dominus pascitme,

et nihil mibideerit. »

Et ac-

Hos ergo congregabo

cubabunt »secure, requiescent in pascuis Ecclesia': « et non erit qua^ exterreat » fide crederitium supe:

liber-ans eos

de potestate daMiionum, utnon

arrjplius

de eorum pei^ditione sustineas oppr^obi-ium.Scien-

persecutorum s£evitiam. Possunt hasc dum nugas Hebr^seum esse verbum, apud Latinos usitatum. Unde scir*e possumus Hebraeam linguam et ad secundum referriDomini adventum. cum jam rnat)'em esse omnium linguarum. evacuaverit omnem principatum et potestatem, et ^^^® ^S^ interficiam omnes quiaffHxerunt te in cum novJssime destructafueritinimica mors,quando C tempor^e illo, et salvabo claudicantem, et earn quae electi liberi ab omni corruptione et metu morlis, ejecta fuerat, congregabo. » Aperta Spiritus sancti accubabunt securi in pascuis beatae visionis Dei.
rante

omnem

^^

«

Lauda,

filia

Sion, jubila

»

tu, « Israel. Ltetare et
:

consolatio ad EccIesia)TigeneraIiter;Velspecialiterad

exsultain

omni

coi^de, frlia

Hierusalem

»

Filia Sion,

sancta est electorum Ecclesia, quae in specula, hoc
est, in

unam quamque fidelem animam.Multi enim suntqui vel totam Ecclesiam, vel sanctam quamque animam
vident aliquem sanctum quae mundisunt spei'nere et coelestia appetere. Solent enim dicer^e Insanus est, non sic

contemplatione Domini consistit. Hanc
et

allo-

irapioperantes et irridentes, cunr
vii^um

quitur Spir-itus sanctus, ut laudet
Israel Christo

gr^atiasagat regi

Domino, qui eam redemit, quique factus est ei a Deo justitia etsanctificatio et redemptio. Ipsa etiam est filia Hierusalem,quae videt veram pacem, quia Hierusalem visio pacis interpr^etatur.
Et praesens Ecclesia
frlia

:

vivit ut

nos,

conventus

hominum

fugit,

delicias

mundi

spernit, etcaeter-ahujusmodi.
illi

Qui veroinfidesi

lessunt expr'obr'ant

ci^ucem Christi, et
dicitur

in ali-

est illius, quae sursuin est
er^go

qua eum viderint tentatione,
sancto propinqui dicebant
:

quod

et Tobiaa et

Hierusalem, qua2 est matei' nostra. Monet
ut exsultet, non

eam

«

Ubi sunt

justitia?

omni

qualicunque exsultatione, sed in « Ecce, incorde. Et causasubditur quar^e laitari debeat-n nus de talibus se facturum vindictam quiens, interfrciam omnes qui afflixerunt te in temet exsultar^e « Abstulit Dominus judicium tuum, aveitit inipore illo, et salvabo claudicantem, » sive afftictam
: :

eleemosyn*

cjuas faciebas? » Pollicetur er'go

Domi-

micos tuos

r^ex

Jsi^ael.

»

Hoc

est

damnationem,

Ecclesiam, vel fidelem aniiDam,
vita
sa,

quae in pr^aesenti

quando

r^emisit iniquitatem

plebis suae,

cum eam

diaboli
riutat

velmembrorum
gressu

ejus persecutione pr^es-

r-edemit pi^etioso sanguine suo. Plenius vei'oablatu-

inter procellas saeculi,
fidei

cum tamen
et

fixo

rus est in

Scieculi

consummatione judiciumejus.cum
interMtu, et cori'oborabit in miseri-

gr^adu et solido

ambulet. Hanc ergo

eamredimet de
cordia. Avertet

claudicantem etafflictam salvabit,
fidelis

abjectam con-

quoque inimicos, id est omnes per*secutores, sive etiam turbas daemonum, omniaque paci acternae quietis contrar^ia. « Dominus in medio tui, non timebis malum ultr\a. » Ipse enim dixit, « Inhabitabo in illis, et inter illos ambulabo. » Et
ipseFilius promittit, dicens
:

gregabit. Abjecta quippe et Ecclesia, abjecta omnis

anima apud

saeculi

amatores, ut saepissime
et

in i)salinis sancti

queruntur
nos.

dicunt :Nunc autern
ipse
:

repulisti et confudisti

Nec mirum, cum

quoque Dei Filiusex parte humanitatis dicat Patri

Yenie.mus. et mansio-

Tu

vei'0 r-epulisti et despexisti, distulisti
«

Chr-istum

nem apud eum

facierDUs. lUo er^go nobiscu)ir et in

tuum.

Et

ponam

eos in laudem, et in

nomen

in

u

HAYMOXIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMENT.

BIBL.

212

illo quo A diicet et suscipietfilios afllictas, cum fuerint positi in adducara vos, ot in tempore quo congregabo vos. gloriam, etcum de eorum victoria ettriuraphis fueDabo enim vos in nomen et in huuiem omnibus po- ritgloriatus Dominus, sicut et de patientia Job gio-

onini terra confusionis eorura, in tempore

pulis

ttJiTie,

cum

convertero captivitatem vestram
»

riabatur contra diabolum.Tuncvidebunt essefelices,

coram

oculis vestris, dicit Dorainus.

Quos ponet

quos
in

nomen, nisi filios abjectae et claudicantis Petrum videlicet, Paulum, et reliquos sanctos, quorum nomina cum gloria magnificantur per ecclesias toto orbe diffusas. Hoc autem fiet, cum adin laudeni et
:

captivitatem

Tunc cernent eorum reduci in ccelestem Hierusalera gloriam aeternam, se autem resurgere in confuin

prjesenti putabant miseros.

sionem leternam.

IN
Aggasus propheta, festivus
et contritionem
et
vel

AGG^UM PROPHETAM.
sedechsacerdoteraniagnura, dicens.
» Salathiel iste
filius fuit Je<iho-

solemnis interpre-

tatur; vaticinatusest restaurationero templi Domini,

B

cujus

filius

diciturfuisseZorobabel,

gentium,

et

mundi commotionem,

niee regis, qui

inBabj^lonem ductus

est.

Interpreta-

sub figura Zorobabel, Christi praedicit adventum. Fuit autem unus ex illis qui nuper reversi fuerant de captivitate Babylonis sub Zorobabel et Jesu sacerdote et Esdra,

tur

autem Zorobabelfluxus adjacens,
in

sive expositus,

vel ortus

Babylone, sive princeps in Babylone.
sedificavit

Significat

Christum Jesum, qui

templurn

nondum

reaBdilicata

Hierusalem

Deo

Patri, de vivis

lapidibus, hoc est utriusque

nec templo Domini. Habitabat autem populus in domibus concavis et humilibus, quapropter ad eos non fit sermo Domini. Indi^ni enim erant ut ad eos
fieret,

testamenti fidelibus. Ipse quasi largissimae fluxus
venae expositus estnobis

adbibendum. Sed ut hunc

possimus bibere, a Deo debemus petere, quod innuit
Salathiel pater ejus, qui interpretatur petitio Dei.

qui nullam habebant

curam templi

rea^difi-

candi,

humiU

et campestri habitatione contenti, et

Hic natus est in Babyione, et Christus Dei Filius in
confusione hujus raundi incarnatusapparuit, utnos
qui in captivitate peccati tenebamur eriperet, et ad

erant sub Dario Persarum rege, qui interpretatur generatio non facta,sive. qui fuerint, eos designans qui carnis operibus et libidini serviunt. Talem re-

promissionis terram reduceret. Factus est sermo

gem merebatur

Domini ad Zorobabel, factus est et ad Jesum sacerDei erat. et non in monte Sion, sed deorsum habi-r. dotera magnum. Historialiter vero duo fuerunt hotabat mines, unus de tribu Juda et de stirpe regia, alter

habere populus qui sine templo

CAPUT PRIMUM.
«

de tribu sacerdotali. Mystice vero unura
»

In anno secundo Darii, regis

Persarum

«

in

designavit Christum, qui est verus rex et
cerdos, cujus

eumdemque magnus sa-

mense

sexto, in die una raensis, factum est verbura Doraini in raanu Aggaei prophetae. » Binarius nuraerus frequentissime in malam ponitur significatio-

Zorcbabel

:

typum secundum quodrex est, gerebat secundum quod sacerdos, typura ejus
filius

portabat Jesus, qui erat

Josedech, id

est,

DoSal-

nem. Dividit enim primara unitatem, et idcirco copulam conjugalem sive discordiara designat. In Genesi quoque cum in aliorura oranium dierura consummatione dicatur Yidit Deus quod esset bonum in secundi diei fme non habetur. In sexto quoqne mense nulla est legalis soleranitas, sicut in ahis, quoniam servitutisoperaetlabores designat. Recte ergo et in anno secundo Darii, et in sexto mense fit sermo Dei ad Aggajum, propter supra dictas causas, quo niam templum non habebant, et in concavis habita:

rainus justus. Deus enim Pater justus
est,

et sanctus

cujus est Filius Jesus Christus,

Dominus et
:

vator noster.
((

Haec ait
:

iste dicit

Nondum
»

Dominus exercituum, dicens PopuUis venit tempusdomus DominiaediZorobabel, nec Jesus sacerdos

ficandae.

Non hoc

magnus
versus,

dicebat, sed populus qui de captivitate reerat. Sic spiritualiter

omnis non vult uitra intra qui servit voluptatibus carnis, sedem pectoris sui aedificare templum Domino pudi-

adhuc sub Dario

bant, et quia sub Dario carnis operibus serviebant.

citiae.

Potest hoc et ad Jud>fio> hujus temporis re-

Quia verojarn altarecedificatumerat, etfundamenta
templijactata, idcirco in unadiemensis, factum est

ferri, qui

pro Christo Antichristum exspectant, et
esse

dicunt

nondum

tempus

Ecclesiae, quia

nondum
Agggei

secundum annurn Darii, reverterentur ud unitatem Dei. Quod vero dicitur, « Facturn est verbum Domini in manu
Doraini, ut ilU relinquentes

verbum

venitChristus.
«

Et factum est verbum Domini in
:

manu

prophetae, dicens

Nunquid tempus vobisest ut haetdomusistadeserta?
»

Aggaei,

;;

ostenditeum bonahabuisse opera, atquein

bitetisin domibuslaqueatis,

eis factis requievis^^e

verbum

Dei. Aggceus interpre-

tatur festivus. Ex quo innuitur quia qui solemnitates

Domini non

in ferrnento malitife et nequitise sed in

azyrnis sinceritatis et veritatis studet celebrare, hic

taUs potest serraonem Dei recipere.

«

Ad Zorobabel

Contra hoc quod populus dicebat, nondum venit tempus domus Domini aedificandae, profertur responsio Domini. Ergo neque tempus est ut vos habitetis in comnositis et ornatis domibus, quce non solum ad usum siint, sed ad delicias. Et dicitis non-

filium Salathiel ducera Juda, et ad Jesura filiura Jo-

dum

esse

tempus ut mea domus

aedificetur, in

qua

213
fuerunt sancta sanctorum
squalet
viis.
«

ENARRATIO IN AGG.EUM PROPHETAM,
et

n\
et

Cherubin, qu?e nunc
perfunditur plu-

A

nus, et intulistis in

domum,

exsufflavi

illud. »

solitudine, torretur lestu,

Et nunc,hoecdicit Dominus exercituum
»

:

ponite

(inquit) aliud, quod vobis accidit. Cum jam metendi tempus instaret, et frumcnta vos in uianibus tenere putaretis, messuistis vacuos culmos, et

Dicam

corda vestra super vias vestras.
citis
:

Nondum

est

tempus

a^dificandae

Quia (inquit) didomus Do-

inanes stipulas sine granis congregastis. Sed et hoc

mini

;

considerate quse

fecistis, et

quae passi estis.

Omnis enim labor
ventum.
«

vester nulhnn [)otuit habere pro-

cum mea

quod de magnis acervis modicum fuerat eh^ctum, intulissetis in domos vestras, efflavi illud, et ex virtute dispersum et ad nihilum redactum est.
Spirituahter
illi

ad amphus respiciunt,

et nxinora

Seminastismultum, etintuh'stis parum,» etmultum minus quam severatis, collegistis. Non tamen
potestisdicere
:

recipiunt, qui de suis operibus gloriantes, icternam

Ideo

famem secutam, quod
non

in exer-

mercedem ob causam

sibi falso

dicit
est,

a Domino polUcentur. « Quam Dominus exercituum, quia domus
et

cenda terra agricola cessaverit.« Comedistis,et non
estis satiati; bibistis, et
stis vos, et

mea

deserta

vos festinatis unusquisque in
illi

estis inebriati; operui-

domum
tJ pti,

suam.» Mystice
festinant,qui

in

domum suam

deserta

Etqui mercedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum. » Non tamen potestis dicei"e voluntarium fuisse jejunium,
estis calefacti.

non

domo Dei

et terrenis

mundanis cupiditatibus caactibus occupati, templum Pei coj:i-

struere negligunt.
«

sed quia parvos fructus congregaveratis in horrea.
bibistis, sed non tantum quod sufficeret ad exhihiranda corda potantium. Ipsum quoque vesti-

Propter hoc, super vos prohibiti sunt coeline da-

Vinum

rent rorem, et terra prohibita est ne daret

germen

mentum non
quis
tiatione, seu

potuit frigus pellere aut calefacere.Si

autem mercedes congregaverat, sive in negomercenaria manu, frustra laboravit, quia omnes pecuniae defluxerunt,veluti in pertusum

sacculummissae.Spiritualiterillicordasuperviassuas

pluviam non dedei'unt, sed necrorem quidem matutinum,utarentcs agri modico saltem humare temperare^tur. Typice, coeli sunt apostoli, rorem et pluviam doctrinse coelestis. teirae, id est auditorum cordibus infundentes. Prohibiti sunt cceli ne darent rorem, quando

suum,

»

Non solum

(inquit) coeli

ponunt.qui absque judicio discretionis nihil faciunt, qui ante mentis oculos lucernam verbi Dei semper
habent.

perfidis Jud^eis

verbum

salutis spernentibus prtece-

ptum
«

est apostoIis,ut,euntesin

mundum

universum,

Multum autemseminat,

sed

parum
;

colligit,

preedicarent gentibus.

qui in praedicationis opere assidue laborat

sed mi-

Et vocavi siccitatcm super terram, et super
et

nimum ex auditorum fide et operatione fructum perC cipit, dum eosverbo et exemplo scandalizatos ostendit.

montes, et super triticum,

super vinum, et super
et

oleijm, et qua^cunqueprofert

humus,

super homirna_

Comedit,

ebriatur,

non saturatur; bibit, et non inqui recta quse novit. non operatur. Hinc
et
:

nes, et super jumenta, etsuper

omnemlaborem

Salomon

dicit

Justus comedit, et replet

animam

suam, venter autem impiorum insaturabilis. Congregatas veromercedesinpertusum sncculum mittit,
qui virtutum opera propter ostentationem vante gloriae

primosuper terram,deinde super omnia qu?e profert humus, ad ultimum super homines et super jumenta, quia, pra^cedente fame, profecto super homines et jumenfa mors venit, sicque idem gladius qu£ecunque manus hominum iabo»

nuum.

Vocatur

siccitas

peragit, vel qui

de rapinis eleemosynam indi-

raverat, consumit.
((

gentibus tribuit. Operitur autem, et ex calore non
fovetur, qui divinam sapientiam,
malitiee frigore

Et audivit Zorobabel,

filius

Salathiel, et Jesus,

qua ornetur

et a

defendatur, accipit, sed tepide et
caloris illius gratia pri-

desidiose
vatur.
«

eam exsequendo,

filius Josedech, sacerdos magnus, et omnes reliquiae populi vocem Domini Dei sui, et verba Aggaei prophetje,sicutmisiteum DominusDeuseorumadipsos,

et timuit

populus a facie Domini. »Diligenter atten-

HsecdicitDominusexercituum: Ponitecordave-

dendum, quod non Zorobabel nec Jesus sacerdqs

montem, por- Dtimuisse dicuntur,sedpopulustimuit afacie Domini, tate lignum, et aedificatedomum. » Considerate (inuterque enim Christum significat, qui est rex et quit) cuncta quae geritis, et rehcta cura vestrarum sacerdos in duabus naturis Dei et hominis et una domuum, ascendite in montem Libanum, praecidite persona. Audientibus ergo Zorobabel et Jesu magno
ligna, et sedificate

stra super vias vestras. Ascendite in

domum meam.
dicit

»

Et acceptabilis
»

sacerdote verba Domini, timuit sola multitudo, quse

mihi

erit, et glorificabor,

Dominus.

Quid

necdum

in

autem ligna tantum, non lapides jubet afferri, illud est quod Hebroei dicunt, quia post incensum templum parietes remanserant, etidcirco ligna tantum ad contig-^nanda necessaria erartt Mystice, in montem ascendere, est altitudinem divimie contempla:

ni, id est

virum perfectum evaserat, a facie Domiindignatione ejus, quoniam vultus Domini

super facientes mala.
«

Et dixit Aggseus, nuntius Domini de nuntiisDo-

mini, popuio dicens. »

Ex hoc loco quidam sumpse-

runt errorem, putantes Aggaeum angelum natura
fuisse, et

tionis virtutum profectibus scandere, ac testimonia

quadaui divina dispensatione humanuru
:

Scripturarum quaerendo incidere, ut inde

aedificetur

templum acceptabile Domino.

corpus assumpsisse,propter hoc quod dicitur Dixit Aggseus, nuntius Domini. Hoc idem etde Malachia,
et

Respexistis ad amplius, et ecce factum est mi-

de Joanne Raptista opinantur. Sed sciendum, na-

ei:.

HAYMONIS

I1ALBKR:>TAT. EPISC. OPP. PARS
angelos. id est

I.

-

COMMENT.
et

BIBL.

210

tui-a eos horaines fuisse, ofllcio voro

A

otiam niense septimo

vicesimn prima die mensis,

nuntios, qui populis Dei voluntatem annuntial);)nt.

Hic ergo propheta nuntius
ipse
:

ilicitur, id est

angelus,

quoniam typum gestahat Domini Salvatoris, qui et magni consilii angelus dicitur. Quod autem dicit « Nuntius Domini de nuntiis Domini,» tale est
ac
si

iterum nictum est verbum Domini in manii Aggrei. Mensis septimus totus festivuserat atque solemnis. Jure itaque fit sermo Domini ad AggcTum, id est
festivum. in septimo (id est festivol mense, et in vicesima prinia die mensis, impletis scilicet tribus

diceret.prophetii de pro^ihetis

t

Ego vobiscum.
fiicie

hebdomadibus,

et

completo mysterio Trinitatis.Ter

dicit
dicit,
Illi

Dominus.

Non hoc ad Zorobabelnccad Jesum
Domini.

enim septem,
«

viginti

unum
?

sunt.

sed ad populum qui timuerata

Quis in vobis

ost

derelictus, qui vidit

domum

enim

in pei-sona Christi accipiuntur. ut

dictum

istam in gloria sua j^rima

Et quid vos videtis hanc

cum eis atque in eis semper erat l'ominus. Oonfortat ergo Dominus populum. dicensm Ego vobisrura sum, ego ero vester adjutor. »
est, et
«

vestris

nunc? Nunquid non ita est quasi non sit in oculis et nunc confortare, Zorobabel, dicit Domi;

nus,etconfortare.Jesu,niiiJosedech,sacerdosmagne,
et confortare,

omnis populus terroe, dicit Dominus quoniam ego vobiscum sum, sacerdotis magni, et spiritum reliquorum de omni^dicit Dominus exercituum, verbum quod placui vopopulo. Suscitatur spiritus Zorobabel et spiritus biscum, cum egrederemini de terra ^gypti. CleJesu,utregnumetsacerdotiumcedincarenttemplura. mentissime consolatur Dominus popuIum,qui prioSuscitatur spiritus reliqui populi. id est devotio anirem domum in sua gloria viderant, in cujus compau)i et voluntas, ut faceret quae prccceperat Dominus. raiione haec videbatur quasi non esse. Xolite • Et ingressisunt, et faciebant opus in donio Domini (injuiens) desperare, nolite manus submittere, ego exercituum Dei sui. i Ingressi sunt, quoniam foras enim sura vobiscum, ego omnipotens locutus sum, exierant, id est suimet obliti erant, sicut prodigus cujusdi.xisse fecisse est,et illaimpleboquae vobiscum filius, de quo dicitur qu<»d in se reversus est,quando pej^igi, cum vos de .-Egypto eduxi. a Et spiritus decrevit ad patrem redire. meus, » id est divinitas majestatis meae, sive Spifilii

Et suscitavit Dominus spiritum Zorobabel,
filii

Salathiel. ducis Juda, etspiritum Jesu,

Josedech

e.xercituum, et facite

j>

CAPUT
t

II.

In die vicesiraa et quarta mensis in sexto mense
»

in anno secundo Darii regis.

Cceperunt aedificare

eodcm anno, qui suf-ra positus est, et in eodem mense, sed non ineadem die Supra enim unus mensis, id est

omnis consolatio, unde et in medio vestrum. » Est autem hic tota commemorataTrinitas. Pater est qui dicit Ego sum vobiscum Filius, vorbum quod placui vobiscum Spiritus sanctus Et spiiitus (inquit) meus erit in medio vestrum. « Xolite tiraere,
ritus sanctus, cujus est

paracletus appellarur,

«

erit

:

:

;

:

tus.

primus ponitur, hic vero vicesimus quarEx quo intelligimus inter primum diem, quo

Dominus locutus est per Aggaeum, et vicesimum quartum quo operari ccep runt, fuisse raedios viginti

Dominus exercituum Adhuc unum modicum est, et ego commovebo ccelum et terram et mare et aridara, et raovebo omnes gentes.xQuando prirauni in raonte Sina Testamentum dabatur,
quia haec dicit
:

duos

dies. .Apud Hebrce^s viginti duae litterae

sunt. Per hoc ostenditur quoni.an populus necesse

habebat doceri

et discere eleraenfn sernionis

Dei.

movi coelura.quando vobis de copIo locutus sura.movi teri-am, quando raeam praesentiam caligo et tenebrce « Deus et turbo cernebant, et ut Psalraista ait
:
:

Mystice, quandiuin hac vita suraui^.quasi sub Dario viviraus, quia caro repugnat spiritui, et spiritus

cura egredereris in conspectu populi tui.

»

et reli-

qua.raovi raare Rubrura.quando divisi illud, et viam

quo nuraero perfecte Deus omnia,etin secundo anno,in quo nuraero constat sobolis reparatio.Xecesse estergout tiraearaus
carni,

et in sexto raense, in

a facie Doraini,

et

ingrediaraur, et faciaraus opera

Doraini, id est ex virtutibus Doraino in nobis teraplura aediflceraus.Yicesiraus quartusdies,qui nume-^Xani terapore passionis

quando circuraduxi populura quadragintaannisperviam inviara et incuUara atque aridara solitudinera. Ego itaque qni tunc illa feci, adhuc raovebo ipsa elementa, quod utique factura est in adventu Domini.
praebui populo transeunti. Movi et aridara,
illius,

raotuni

ost coelura,

rura duplicatura habet duodenariura, designat ex

quando

sol

obscuratus

est, et tenebraefactae
;

sunt ab
est

utroquepopulo Judaico etgentilicongregandos
les, et spirituale teraplura sedificaturos.Hoc

fide-

hora sexta usque ad horam nonara
cura saxa finderentur. sepulcra

terra

mota

quoque

patescerent,

ipsa

dicendura, quod triplicatus octonarius viginti quatuorperficit quiavero circuracisio, qucc octava die
:

quoquc terra
ScTeculi,

treraeret, raotura est raare praesentis

flatibusdaeraonum in seditioneni concitatura,
et

fiebat. et spiritualis terapliaedifioatio, in fide constat

quando

draco interfectus

est,

id

est diabolus

sanc

Tiinitatis.
d

superatus, qui cubabat in raari hujus saeculi. Movit
die
«

« In septirao raense, vicesiraa priraa
sis,

men-

et aridara, squalida et infructuosa cordagentiliura.

factura est

phetae,

verbum Doraini in manu Aggaei prodicens Loquere ad Zorobabel. filium Sala:

Omni ergo universitatecommota.
terram
cit

raotae

suntomnes

gentes piaedicantibus apostolis, quoniara in oraneni
exivit

thiel.ducera Juda,etJesum,filiura Josedech.sacerdo-

sonus eorum.

«

Et veniet desideratus

temmagnura. etadreliquos popuIi,dicens. » Eodein quidamanno.quo et supra, id estsecundo Darii. sed

cunctis gentibus, etimplebo

domura istaragloria, di^ Dominus exercituum. »Manifestum estadventura

217

ENARRATIO IX AGG^UM PROPHETAM.

218

Christi prrenuntiari, qui desiderabatur et exspecta-

A sonaDomini,dicens
ficatam.
•>

batur, ut redinierct gentcs.de cjuo Apostolus

:

«

In

qiiem

desiderant angeli prospicei-e.
impleta estgloria

»

Postquam
Doraini,
id

ergo

ille venit.

domus

:« Situlerithomo carnem sanctiCaro sanctilicata dic(;l)atur, caro hostia", quae immolabatur in altari,Iicet interipsas sanctificatas carnesessetmagna diversitas, quod in Levitico

est Ecclesia, quse est
aedificata.
ISi

domus

Dei de vivis la[)idibus

pleniter dicitur.
tur, qui

enim gloiiosa

fuit

donms,qu8e

aedificata

Immundusautem inanima dicebamortuum tangebat. Quandiu enim anima

est a servo,

melior est

quantum distat servus a Domino, tanto domus, cui praeest Dominus, ab illa cui

pus, qui

praefuit servus.
« Meumest argentum,etmeum estaurum.dicitDominus exercituum. JNIagna erit gloria domus istius novissimae plus quam primae, dicit Dominus exercituum. » Ac si diceret: Nolite dubitare quod possim implere quod promitto. Ego enim sum qui condidi omnia, in manu mea est aigentum et aurum atque oranes opes, ego omnia quse necessariasunt in aedificando vel ornando templum dabo. Juxta sensum mysticum, aurum est sensus et iritellcctus spiritualis, qui in Scripturis latet, de quo iSalomon ait « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis. » Argentum vero clara eloquia Scripturarum, unde Psalraista « Eloquia Domini eloquia casta,
:

non est immundum humanum corhabetanimarnadimaginemetsimilitudinem Dci f;icuun. Statim vero ut anima corpus deseruerit, elficitur corpus immundum, utpote terrenum et ex
in coi'poie est,

carnis voluptate conci-etum.

ad naturam
cis sancta?

;

Hoc dicimus quantum ca^terum sanctoium corpora, quorum
si

moi's est pretiosa,sancta sunt exmerito inhabitatri-

anima}. Interrogat vero propheta,

homo

Beam

quicunque tulerit carnem sanctificatam, et ligaverit in summitate vestimenti sui, et ipsa sumraitas vestimenti tetigerit panem, aut quemlibet aliumcibum, nunquid poterit sanctificari tactu vestimenti, Respondentes auin quo sancta caro ligata est?
«.

tem sacerdotes, dixerunt
alia quaestio,
«

:

Non.

)>

Rursura ponitur
in aniraa, »

et interrogat

propheta.

:

Et

dixit Aggaeus^si tetigerit

poUutus

argentura,
sia, et
«
fii

»

et reliqua. His raetallis

ornatur Eccle-

hoc cst qui contactu mortui hon:inisiramundus
ctusest.ft
et

fa-

illustrior

quani quondara fuerit Synagoga.

Et in loco isto dabo pacem. dicit Dominus exerci^)

Exomnibusbonisnunquidcontaminabitur? responderunt sacerdotes, et dixerunt :« Contamin

Quia ad doraurainclytam aedificandam nihil magis scimus prodesse quam pacera, ideo ipsara
tuura.
reproraittit. lllaenira concessa, focilius

nabitur.

Et respondit Aggseus, et dixit

:

«

Sicpo-

piilus iste, et sic

gens ista ante faciem raeain, dicit

caeterabona sequuntur.Sed allegorico sensu dat Dominus pacem
mitigatis vitiorum bellis, in futuro vero daet aeternam.

Dominus,
nia quae

et sic

omne opus manuura eorum,
ibi,

et

obtulerunt

contaminata erunt.

»

omDe

in Ecclesia pra^senti, compressis maligni hostisinsi-C priori interrogatione tacens propheta, de
diis, et

secunda

respondet, oslendens cur ista proposuerit.Qui enim

bit
«

pacem veram

In vicesima et quarta noni mensis in anno seregis,

immundus est in anima, et raorticinum tetigerit, omne quod tetigerit vel obtulerit, immundum erit.
Est autem sensus
cto, et
tari, et
:

cundo Darii
exercituura
tulerit

factum

est
:

verbura homini ad
Haec dicit Dorainus
:

popule, qui altari tantum struoflers in al-

Aggseum prophetam, dicens
.

adhuc dorao mea diruta hostias
te sanctificariex hostiis

Interroga sacerdotes legera, dicens

Si

putas te his carnibussanctificari, scito non

homocarnem

sanctificatam in oravestimenti

tantum

quas in tempioraeo

sui, et tetigerit

de suramitate ejus panera aut pul-

diruto offers,

quam

contarainari

omnia

quae agis,

mentura, aut vinuin, aut oleum, aut omnemcibum,

propter hoc quod negligis doraura raeam, et tuas

nunquidsanctificabitur?))Notandumquodsuprasemperdictum est Factum est verbum Domini in manu
:

donius diiigenter exstruis.
«

Et nunc, ponite corda vestra a die hac
lapis super

et

supra,

Aggaei, » hic vero

Factum

est

verbum Dominiad

antequam poneretur

lapidem in templo

Aggaeum.

))

sed in corde

Supra enim quia niunda habebat opera, nondum plenam perceperat sapientiam,
ejus

Domini, cum accedcretis ad acervum vigintimodiorum, et fierent decem,]ntraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquagintalagenas, et liebant
viginti.))

eterantintereosqui nolebant aediOcaretemplum Domino,ideo

factumdiciturveibumDomi-D popule Isracl, respicead pra?teritos dies, etab hac ni. Nunc quia fundamenta jam teinpli jacta sunt, et vicesima quarta die noni mensis secundi anni Darii, jam populus cum principibus facit opera tempIiDo- quidquid retro gestum est, considera et perpende

inmanu

Aggeeum fit serrao Domini. Nono autem mense fit scrmo, quiade immunditia populi peccatoris locuturus est. Nunquam enira nonus numerus in bonara partem ponitur in Scripturis divinis. Sed quoniam adhuc dabatur eistempusagendae
poenitentiae,ideo vicesima quarta die
sis fit

mini, proptereaad

quanta retro sustinueris, cum nondura Eedificaretur
teraplum, et quanta
tibi

evenerint prospera ex quo

ca?pit construi. Quae vero sint illa. ipse specialiter

enumerat Antequam

cccpissetis aedificare

templura
vel fru-

Doraini, et accederetis ad

acervum hordei

ejusdem raen-

menti, in quo putatis vos posse habere viginti modios, vix

sertno Doraini ad prophetara, in quo

numero
est

mediam partem

inveniebatis. Pari

duplicatur duodenarius, ubique sacratus numerus.
«

cum

veniretis ad torcular, et quinquaginta

modo ampho-

Iiiterroga

sacerdotes legem.
ipsi interrogati

))

Eorum enim

ras vos exinde

habituros aestiraaretis, vix viginti

debent respondere de lege. InteiTOgat ergo eos Aggaeus propheta ex per-

scire

legem, et

araphoras reperiebatis.Cur hasc evenerint, ostendit.
«

Percussi, vos vento urente et aurugine et gran-

m
dine,

HAYMOXIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS
omnia opera manuum vestrarum,
aii

1.


«

COMMENT.

BIBL.
;

220

et

non

fuit
t

Aetinni
u

in vobi>; qui reviMterotur

nie. dicit Dominu^;.

Est autem vitium trugum ab aureo colore dictuin.
Haec, inquit, feci, ut saltem afllicti
aii

ine reiHretis,

In manu Aggivi^ v sicut primo nec Ad Agganmi prophetam, h sicut in quarta visione, sed taiiien, « AdAggieum,» id estadfesta celebrantem, qui jam non pmenuntiat venturum,sed veniendicit
:

sed nec

sit fuit e.\ vobis qui ad me reverteretiu". Ergo quandiu templum Domini destructum fuit, et

tem demonstrat ut

videat.

ejus tediticatio ditferebatur, on»nia eis evenere contraria.

At postquam teniplum neediticare raju-runt,
iirii.'lligi,

prospera fluxerunt omnia. Ex quo datui
iVustra quemlibet

« Loquerc ad Zorobabel,ducem Juda. » Ad solum Zorobabeljubetur propheta loqui, qui typum Christi gerebat, quia typicum est quod dicitur, et ad mundi

Domino

olVerre

mosynis

vel oblationibus velle

munera, et eleebeurn placare, quanDoraino.Pi'ius

pertinet consummationem.Quaesint
ter ostenditur in ordine
historiae
y^
:

illa,

consequen-

«

Ego raovcbo

dia non exstruit in se

templum

ccelum pariter et terram.

enim

Soli Zorobabel,

quem

seraetipsumdebet aliquis tacere templum Dei proticiendo, et sic in aitare tidei accepta Deo dona valebit offerre.

diximus gestare personam Christi, secundumassum-

ptum hominem dicuntur
(inquiti

quae futura sunt.

Movebo

ut sit
c

Ponite corda vestra ex die ista et in futurum a Britfigura liujus mundi manente substantia. Deinde die vicesima et quaiia noni raensis, a die qua funsequitur damenta jacta sunt templiDoniini,ponite supercor « Et subvertam solium regnorum, et conteram e^trum. Nunqiiid jam semen in germine est et
:

ccplum et terram, id est niutabo in DaeUus, ca^lum novum et terra nova. iSic cnim prsete-

adhuc

malogranatum et lignum olivae non floruit ? » Nonus mensis apud nos estNoveraber, qui a Martio annum incipimus: apud Hebraeos autera, quorum primus.mensis est, Nisan, id est Aprilrs, December nonus habetur, quo raenseseroina latent in terra. nec potest conjectari utrum steriiitas an fecunditas sequatur. Quia ergo nonus mensis erat,interrogat propheta:.< Nunquid jam semen iu germine est ? » vel, ut alia transhitio apertius
.'inea

et

ficus et

fortitudinem regni gentium,

..id

est

destruam oranem

principatum et j^otestatem et virtutem, sive contrariasfortitudines nequitiac spiritualis,ut regni

eorum

destructio prosit

non solum gentibus, verum etiam

r^ibus qui

eis

imperabant. «Et subvertam quadri^

gam

et

ascensorera ejus. et descendent equi et as-

censoros eorum,

» id estomne studium belligerandi, quo sublato sequitur pax. Hoc in Christo impletum

Zacharias
Christo
:

propheta manifeste ostendit, dicens de
«

dicit,in folliculo,

hoc est in testa frumenti. Aut nunquid et ficus caetoraque dederunt florem, ut ex flore

Ecce rex tuus venit

tibi

mansuetus, ipse
;

pauper, ascendens super pullum asinae
:

»statimque

ubertaspossitagnosci?Astergononaliaquam florumCsubjunxit equum de Hierusalem. conjectura,sed prophetico spiritu praedico vobis fu«

Et disperdet currum de Ephraim, et
>>

Consurget

«

vir in gladio

turam rerum omnium copiam, quia

ccepistis aedifi-

fratris sui.
raite,

».

Apostolus dicit :«Galeam salutis assu-

care teraplum Domini. Mystice vice^ima quarta dies noni mensisfinem designatmalorumoperum.Nonus
eninj numerus, ut supradictum est,

etgladiura spiritus,quod est verbum Dei.sGla-

dius est igitur sermo doctrinae coelestis, resecans et

semper

in

malo

concidens omnia perversa dogmata. Hoc gladiose-

ponitur,
plet

quoniam deest illi unitas, quae adjecta imdenariam iterfectionem. Qui vero mala in se finiens, quasi in fine noni mensis domum Domini aedificare (hoc est seipsum cultui divino dedicare)
ficus, et olivae,

parantur vir a

fratre, filius a patre, filia a

matre,
ejus.

nurus a socru,
«

et inimici

hominis domestici

In die

illa dicit
fili,

te,

Zorobabel.

Salathielsorve raeus,dicit

Dominus exercituum, Assumara Domi-

ecepeiit, abundavit fructibus vineae,
id est replebitur gratia
Fiiii et Spiritus sancti.

nus, et
dicit

ponam

te

quasi signaculum, quia te elegi,

et

benedictione Patris et

spiritualem la?titiam, refe-

ctionem, atque

illurainationem sanctae Trinitatis

consecutus. Sed hajc. id est vinea. ficus et oliva, ibi invenientur. ubi fuerat malogranatum, dicta sic arbor, qiioniam

Dominus exercituum. » Supra dictum est, Zorobabel typum tenere Christi. Servum eum vocat Pater, propter assumptani formam servi. Et ApostoD ^^s de eodem Quiacam Deus Pater Filio subjecerit
:

omnia. tunc ipse Filius subjectus
subjecit omnia. In subjectis

erit ei, qui sibi
ei

pomura

ejus

multitudine granorum

enim

omnibusvide-

plenum

merabranulis diversas habens mansiunculas. quae uno puniceo cortice contiest, in corapositis

bitur et ipse subjectus.

Cum

ergo hoc fuerit imple-

Punicum dicitur, et ideodesignatinnumeram sanct )rum populorum multitudiet raalura

nentur,unde
nera

sub unius fidei societate, quasi intra unius corticisgremium adunatam.* Etdieista benedicam.» « Et factum est verbura Domini secundo ad Agg«um
i.

tum, assumet eum Deus Pater, et ponet eum quasi signaculum in maau sua. Ipse est enim imago Dei invisibilis et forma substantiae ejus. Hinc ipseFilius de se dicit Hunc enim Pater signavit Deus. Ea
:

quippe signamus, quae singulariter dilecta, salva esse volumus. Hunc ergo Pater signavit specialiter,

in vicesimoet quarto raensis.dicens.

Notandum

di-

hoc est elegit

et singulari gratia donavit,

secundum

ligentissime quod factus dicitur sermo Doraini se-

cundo, in eadera die qua et superius,

id est vicesiraa

quarta, non taraen nominatur nonus mensis. quo-

humanitatem, ut sicut erat verus homo, verus esset et Deus. Hoc signaculo sive annulo signat, quicunque in eum credit. et per bona opera illi placere
contendit. Araen.

niam de adventu

Christi et regno ejus

omnia pro-

spera et gaudii|plena dicturus estpropheta. Neque

:

221

EXARRATIO IN ZACHARIAM PROPHETAM.

252

lls

ZACHARIAM PROPHETAM.
filius

Zacharias,

filius

Barachiae,

Addo, pene ul-A
(id est

tatur.

Sed

et

omnis qui studet memor esse Domini,
Addo, id
e.st

timus duodecim prophetarum, synchronos, contemporalis) fuit Aggsei, prophetae. Simul eniin

recte filius dicitur Barachiae, id est benedictionis

Domini. Et

filius

testimonii Domini,

sub Dario secundo ejus regni anno prophetaverm:!.

Sed Zacharias in mense octavo, qui est apud iricNovembcr, Agga^us vero sexto mense, qui nihilominus apud illos habetur September, prima die mensis prophetare coepit, ac propterea decimus
braeos
ille

quoniam qui Christum confessus fuerit coram hominibus, confitebitur eum ipse coram Deo Patre, qui
est in coelis.
«

Iratus est

Dominus super patres
ad eos
:

vestros iracun-

dia

magna,

et dices
:

Haec dicit
ait

jure loco, iste vero undecimus constitutus

est.

exercituum

Convertiminiad me,

Hic autem Darius fiHus fuit Hydaspis, quarto loco
post

cituum, et convertar ad vos, dicit

Dominus Deus DominusexerDominus exerci-

Cyrum Persis et Medis imperans. Siquidem Cyrus Chaldceorum destruxit imperium, et in Medos
Hic primo anno regni
sui, se-

tuum, ne
citur,

sitis sicut

patres vestri, ad quos clama»

bant prophetse priores, dicentes.

Quod

iratus di-

et Persas transtulit.

non

est

putandum quod

in

eum

ulla rnentis

cundum quod Isaias praedixerat, quinquaginta ferme
millia captivorum de

perturbatio cadat, sed per hoc innuitur dignos esse
ira

Babylone remisit in Judaeam. Vasa quoque templi Domini, quae Nabuchodonosor
tulerat,

atque vindicta eos quibus hoc dicitur. Nec iratus
qui ad hoc corripit ut emendet.
«

-" ulciscitur,

Unde

et

reddidit, et
,

templum

resedificari jussit in

sequitur,

Convertimini.

»

Nam

si

iratus est, cur
eis

magno, HuncCyrum Thomyris, regina Massagetarum, interfecit, ejusque caput in utrem plenum sanguine projecit,dicens Bibe sanguinem, quem semper sitisti Huic successit in regnum Filius ejus Cambyses, cui successerunt duo fratres magi quibus interfectis, Darius iste Hydaspis filius, rex Persarum constitutus est. Cujus secundo anno Zacharias exorsus est prophetare. Itaque a primo anno Cyri regis usque ad secundum annum Darii, computantur anni quadraginta, m quibus altare tantum exstructum fueet Jesu sacerdote
:

HierusaLem sub Zorobabel

eos

monet ut convertantur? Pnecepit ergo

qui de

filii

!

Babylone redierant, ut convertantur, ne sustineant quod sustinuerant patres. Dominus autem exercituum, quod Hebraice dicitur sabaoth, vocatur quod sub se habet coelestis militiae exercitus. Tam

:

autem Aggaeus quam

et Zacharias fi-equentissime
eis

Dominum
tra
«

exercituum appellant, ut
frementes,

darent fidu-

ciam, qui contra regis Persarum imperium, et con-

Cyrum

Haec dicit

templum Domini sediGcabant. Dominus exercituum Convertiminide
:

viis vestris malis, et

de cogitationibus vestris pes-

rat, et jacta

templi fundamenta, vicinis nationibus simis, et non audierunt neque attenderunt ad me, ex praecepto Cambysae regis eos prohibentibus, ne^ dicit Dominus. Patres vestri ubi sunt et prophetse ?
vel civitatem aedificarent.

templum

nunquid

CAPUT PRIMUM.
«

mea

et

phetis,

sempiternum vivent? verumtamen verba legitirna mea quce mandavi servis meis pronunquid non comprehenderunt patres vein
:

mense octavo in anno secundo Darii regis fa- stros? Et conversi sunt, et dixerunt Sicut coglverbum Domini ad Zachariam filium Bara- tavitDominusexercituum facere nobissecundumvias chite filium Addo, prophetam. » Nota quod et Baranostras et secundum adinventiones nostras, fecit nochiae et Addo filius dicatur Zacharias. Constat aubis. » Haec ex superiori pendent capitulo, ubi dicitur tem hunc Addo illum esse qui (ut Regum liber in- « Ne sitis sicut patres vestri, ad quos clamabant prodicat)missusad Hieroboam regem pessimum, quan- phetae priores, dicentes Haec dicit Dominus exerdo et altare dirutum est, et manus regis aruit, rurcituum Convertimini a viis vestris, » etc. Ergo non susque, oiante viro Dei, restituta est. Juxta sensum Zacharias hoc ex sua persona dicit, sed ex proeceallegoricum octavus mensis, qui est apud Hebrteos dentium prophetarum, qui clamabant ex voce DoNovember, initium est hiemis, et nullam habet so- mini dicentes « Convertimini, » etc. Hoc clamavit lemnitatem. Quia enim populus adhuc non perfecte Isaias, Osee, Jeremias, caeterique per ordinem, ut de captivitate reductus erat, necdumque aedificatum a malis operibus converterentur et pessimis cogierat templum Dei, idcirco propheta in mense qui D tationibus, sed indurati quasi desperantes non aunullam habetsolemnitatem, nullam laetitiam, dicitur dierunt juxta quod et sanctus Daniel idipsum
In
ctuni est
:
: :

;

prophetasse

Verumtamen recordabantur Domini, et habebant memoriam prioris templi et religionis, quod ostenditZacharias, qui interpretatur memoria
est Barachias, qui benedictio

confitetur, orans
sui.

Dominum

pro liberatione populi

Domini. Ideo digni erant benedictione Domini, quod

Domini interpretatur,
suae,

habentes testimonium devotionis

ipsum. cui

nuda

et aperta sunt

stratur in

omnia Domini, quod demonAddo, qui testimonium Domini interpre-

In die vicesima quarta undecimi mensis Sabat, anno secundo Darii regis, factum est verbum Domini ad Zachariam filium Barachiae, filium Addo, prophetam. » Mensis undecimus Sabat apud nos Februarius dicitur. Interpretatur autem Sabat virga propter austeriiatem et rigorem hiemalis temporis<«

in

:

»3

HAY.MOXIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS

I.

COMMENT.

BIBL.

22'l

Vicesimaquartadie. qunndojam luna sublustrisestAtiebant, non ad alium veniunt nisi ad virum qui et prope delicions. Quia igitur propheta Zacharias stahat inter tnyrtt>ta.sive ad angolum.a Et dixerunt populo adhuc e.\ majori parte apud Assyrios exsuPoi-anibuhivimus terram.et
secundo anno et underimo nien^eatque in vicesima quarta die mensis, jam deficiente luna. et tenebrarum horrore cresccnte, dicitur vaticinari ea qua) sequuntur.
t

ecco oninis terra habi:

hinti loquebatur, recte in

tatur et quiescit.

» Ac si (iiceret Omnia regna tua sunt et pacata, nec uUa preiuuntur angustia. « Et respondit angelus Do!iiini. et dixit Domine
:

Vidi per noctem, et ecce vir ascendens super

equum rutum.etipsestabat inter niyrteta quieerant in profunJo, et post eum equi ruti, varii et albi. »
Per nocteni
qui dicit
« »

exercituum, usquequo lu non niisereberis Hierusa\"M et urbium Juda, quibus iratus es ? Iste jam septuagesimus annus est. » Ex qua responsione ille

angelus qui inter[)ellabat pro Israel, occasione accepta doi)!ecandi Dominu!ii
pi'o

se vidisse dicit.
facie

non

in die, sicut

Moyses,

populo, dixit

:

cum loquebatur Deus
:

ad faciem, et sicut Isaias

Domine, cu!U omnis terra secura habitetur, cur non

Don.inum sedentem super solium misereiis Iliei'usalem et urbiuiii Juda, raaxime cum quia adhuc populus in angustia servisecundu!!! tua proniissa tempus captivitatis expletutis quasi nocte tenebatur, et idcirco propheta earjtum sit? quae pro eis videt, in nocte se vidisse dicit. Spiii« Et respondit Dominus angelo, qui loquebatur tualiter nox in qua ceinitur visio, obscuritatem in me, verba bona. » de futurorum promissione designat mystica) visionis. Hinc Psalniista, « Posuit « verba consoiatoria, » de piaesentiura necessiti.te. (haud dubium Deus) tenebras ialibulum suum. « Et Hoc juxta litteram. Allegorice, vir qui a.scendit suVidi

excelsum,

;

equum rufum et ipse stabat inter niyrteta quce eiant in profundo. » Equi ascensorein ruti Hebraeiad litteram.Michaeleraarchangelum
intelligunt.

ecce vir ascendens super

per

equum rufum, Dominus

et :^alvaior est.

Equus

rufus inortalitatem nostrae carnis designat,
})ro

quam
Quai^e

nobis assumpsit, cui per Isaiam dicitur
e>t

:

«

Rufus
illius

erat,

quoniam
»

ipse

est

ultor

iniquitatum
«

populi, cui

specialiter

praeest.

indumentura tuum ? » Notandum vero quod qui hic in equo rufo sedere describitur, in

rubrum

Myrieta quie erantin prouindo,

prophetasdicunt

Apocalypsi Joannis in veste candida super

equum
exstitit

et sanctos, qui in

medio

captivi populi versabantur.
>>

candidum sedens apparuit. Qui enim rufus

a Equi vero rufi, varii. et albi, qui virum, id est, in passione, candidus fuit in resurrectione. Hinc Michaelem sequebantur, designant regna, sive an- Ecclesia in Canticis canticorum dicit, « Dilectus golos qui regnis ipsis pi-aesident, tamen ordine permeus candidus et rubiciindus. * Myrteta quae erant niutato. Et albi quidem designant Medos et Persas, C"! pi'ofundo, interquffi virstaredescribitur, angelicie

qui benigni fuerunt erga Judceos, et sub ipsis di-

potestates, quye ei etiara in carne posito assistebant

missa captivitas,
varii,

et

templura instauratum
alii pii

est.

Equi
rufi

eique ministrabant. Per equos rafos, varios et albos,
apostolos et apostolicos viros
totura

Macedones, quorum

erga Judaeos ex-

debemus
:

accipere, qui

stiterunt, alii persecutores eorura fuerunt.

Equi

orbein proedicando peragraverunt. Quorura

regnum significant Roraanorum, crudele et sanguinarium, quod subvertit templum et gentem '^elevit.

alii rufi,

quia raartyrio coronati
quia

alii varii,

quoniam

dcctrina et opere ac diversa signorum varietato
distincti
:

Quidam eo ordine quo hic dicuntur, quatuor simul regna intelligunt et equum quidera rufura, super quem virsedebat, atqueequos rufos qui eura seque:

alii albi,

vii-ginitatis

candore et in-

tegritate fidei, ac
Ili

mundi

cordis puritate praeclari.

missi sunt a Doraino, ut totuin

bantur, dicunt Assyrios et Chaldseos, sanguinarios

gelica praedicatione complerent.

inundum evanUnde et ad Job Doet ibunt, et

quorum A.ssyrii decein tribus sub Salrnanasar duxei'e captivas, Chaldaei vero duas tribus
et crudeles,

minus
y)

dicit, «

Nunquid mittes fulgura,
tibi,

revertentia dicent

Adsumus?

Stabat vir inter

subNabuchodonosorincensa Hierusalem, temploque subver.so. Tertium et quartum varios et albos, Medos putant
Carabyses.
«

rayrteta, vel ut alia translatio dicit, inter inontes,
id est

Christus discernibat inter utriusque voca

et Persas.

quorurn

alii

clementesfuerunt,
alii

ut Cyrus et Darius atque .Assuerus.

crudcles, ut

populos.salvandorum etdamnandorura. Unde Apostolus « Chribti bonus odor sumus Deo in his
tionis
:

qui pereunt, et in his qui salvi iiunt.
isti,

»

Quod vero

rne
tibi

Domine mi? et dixit ad angelus qui loquebatur in ine Ego ostendara
:

Et dixi, Quid .sunt

angelus rogat ut niisereatur Deus populo, quia jam septuagesimus annus erat, significat quia Jerusalera,
id est Ecclesia

quid sint

haic.
o

Et respondit

vir qui stabat inter

Equos videns diversi coloris, interrogat quid sint. Sciebat enira in equoruin specie
rnyrteta, et dixit.

libertatein,

nequaquara perfectara consequetur priusquam veruin sabbatum, id est va-

quiesirapleatur,quodseptuagesimusannusdeslgnat.
qui nuinerus denario per septenaiium multiplicato
perficitur; quse pax inproesenti inchoat, cura a bellis

aliud designari.

Tunc angelus qui
illo
ille

in eo

loquebatur,

promisit se dirturum. Sed

reticente, vir qui sta:

bat intor myrteta.quod
«

interrogaverat exposuit

vitiorura quioscimus

:

periicietur autera in futuro,

Isti

sunt quos misit Dorainus ut perambulent ter>»

cum
«

ad visionein Creatoris pervenerimus.
Et dixit ad rae angelus qui loquebatur in dicens
.

ram,
«

et suje earn subjiciant pctestati.

mo

:

Et responderunt angelo Domini, qui stabat inter
*

Claraa
Zelatus

Hajc dicit
et

myrteta.

Deinde angeli qui regnis singulis

praesi-

sum Hierusalem

Dominus exeixituum Sion zelo magno, et ii

:

a

225

ENARRATIO IN ZACHARIAM PROPHETAM.
quiaego
»

?26
auteni regni potenin

inao-na eo-o irascorsuper gentes opulentas,

A

cedoriurn,

Romanorum. Cornua

iratus suin parum.ipsi veroacljuverunt

iii

.....iuiii.

tiam significare, usitatissimum est
Erexit cornu salutis nobis.
IIicc

sancta Scri-

Quie fuerunt verba bona et consolatoria, quae Doniinus supra respondit, hic jubetur propheta clarnare,Zelatus

ptura,ulillud,« Sublimabit cornu Christu sui. «Item,
«
»

vero ventilave-

sum

Hiei'usalem non parvo, sed inagno

runt sive disperserunt Judam,

zelo. Zelus hic pro furore et indignatione acci})itur.

Et quia magna peccata commiserat Jerusalem et Sion, quia unum sunt, ideo magnam iram Dei incurrerant. Sed nunc
iinquit) irascarira

Muita enirn mala ab his nationibus Judaei passi sunt. ma.ximeab Antiocho, cognomento Epiphane, id est super appaotc.

rente.quoniamdeum

se voluit appellari.

Ad ultimuni

magna

su-

Romani

tanta eos clade vastaverant, ut pene per

per gentes opulentas, quic in longa pace quiescunt, et bonis affiuunt omnibus,quas supra equi rufi, va-

singulos viros eos disperderent,adeout
levaret caput, gravi
«

nemoeorum
et

Causam quoque tantic ira} Quia ego iratus sum parurn, illi exponit, dicens adjuveruntin malum. » Deus enim tradidit Juver-o
rii,

et albi

designabant.
:

Et ostendit
:

malorum pondere pressus. mihi Dominus quatuor fabros,
:

<i

dixi

Quid

isti

veniunt facere? Qui ait dicens

Ila^c

sunt cornua quie ventilaverunt
viros, et

Judam per
suum,

singulos
et vene-

dteos gentibus ad corripiendum, quasi filium peedagogo, illi nullani eis fecerunt misericordiam, sed

nemo eorum

levavit caput

^ runt

isti

deterere ea, ut dejiciant cornua gentium,

omni
«

in eos crudelitate Sct;vierunt.
ha^c^

quic levaverunt cornu super terram Juda,ut disper-

Propterea

dicitDominus iRevertar ad

gerent eam.
Ilie-

»

Quid

sint fabri, et quid veniant facere,

rusalern in misericordiis, el
in ea, ait
,Iesu. «

domus mea
»

ipse

«dificabitur
dit.

Dominus exercituum.

Sub Zorobabel

sed

Dominus exponit, quos non ipse pro])heta viei Dominus ostcndit, hosfabrosintelligimus
quod gentes
destruxei^ant, isti a2dificarent.

et

Et perpendiculum, » id est linea caamentariorum, « extendetur super llierusalem. » SpiritualiterHierusalem est Ecclesia, pacem et concordiam
;

angclos obedientes prcecepto Dei, et ad hoc venientes, ut

videns
tur,

ipsa est et
vel

Sion,

nec humilia
QuLc
si

quod in speculam vertiterrena, sed coelestia contemsi

Angeii vero venerunt deterere ea, id est obtundere cornua et hebetare, ne possint arnplius ventilaie Ju-

plans.

peccaverit, vel

ea charitas

dam. Quidam codices liabent, est in pavorem mittere cornua, quod singulariter
dicit
«

«

deterrere ea,

»

id

ut,

deposita crudeli-

i-e-

eam Dominus persecutoribus ad purgandum, vclut aurum aut argentum in conflatorio. Adversarii vero, quibus ad probandum tradita est,
frixerit,tradit

tate,,Christo colla submittant. Et hoc

attendendum
»

Levaverunt coniu,
licet

curn
r-e-

quatuor dixerit cor^nua, quia

reges quatuor

addunt in inalum, quia pro disciplina utuntur cruG successerint, unum tamen cornu levaverunt conti^a delitate. Unde illis iram minatur, Ecclesise autem populuin Dei. Sane quod supr\a dixit propheta, lesute pacem et misericordiam repromittit, et perpcndiculumsive funiculum
clesia, suis locis

gnorum non simul

regnaverint,

sed sibi vicissini

dicit

extendcndum

vasso se oculos utvideret qua;

ei

in ea, id

ostendebantur, in-

est niensuras et ordines

singulorum qui sunt in Ec-

dicat spiritualitcr quie dicuntur inteliigenda, juxta

ettemporibus pro meritorum qua-

quodDoiTiinus inEvangelio
et videte quis creavit ha^c

Levateoculosvestros,»

Cor-nua quatuor nequi-

litatibus distribuit.
«

iiiG

cituum.

Adhuc clama dicens Hccc dicit Dominus exei'Adhuc aflruent civitates mese bonis, et con:

sunt spirituales, et contr^aiia) fortitudines. quae contra Ecclesiam cornu grT.vissimai pei'secutionis
«

lovant..De quibus Apostolus,
colluctatio

Non
et

est (inquit) nobis

solabitur adhuc

rusalem.

»

adhucHieJubetur propheta clamare non strepitu

DominusSion,

et eliget

sed adversus principes et potestates, adversus mundi
rectores tenebrarum

adver^sus

car^nem

sanguinem,

vocis, sed intentione mentis. Civitates, inquit, mea),

harum.

» etc.

Hcec cornuaqua-

quas nunc videtis igne Chaldajorum exustas, cadhuc
abundcabunt omnibus bonis, ut pra^senti
prajterita miseiia consolentur.
felicitate

tuor sub bestiarum nominibus Pscalmista describit,
ita

sanctum virum alioquens
»

:

«

Super aspidem

et

Sed

et

mystice pro-

basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem etdra-

mittuntur Ecclesife bona
dicit
:

illa,

de quibus Psalmista
in terr^a viven-

conem

Diabolus enim

dum

conti-a electos Scxvit,
:

«

Cr^edo vider^e

bona Domini

aspis est,

quoniam

occulte percutit

basiliscus,quo:

tium.
<(

»

Et levavi oculos ineos et

vidi, et

ecce quatuor

cornua. Et dixi ad angelura qui loquebatur in me,

niam aliquando aperta venena invidiae diffundit leo, quoniam persequitur innocentes draco, quoniam quos potest impia voracitate deglutit. Possunt
:

Quid sunt hccc

?

Et dixit ad me. ILec sunt cornua

per quatuor cornua, quatuor animi perturbationes
intelligi, dua; ab opinatis bonis, et dua3 ab opinatis malis,gaudium scilict t et spes, metus et dolor. ContiTi

quee ventilaverunt

Judam

et Israel et

Hierusalem.

»

Judam etlsr-ael Qucatuor cornua, ct Hierusalem, quatuor gentes esse ipse Dominus
qu.TC

ventilaverunt

quas passiones sunt quatuor virtutes boni
boni
reaidificant,
et sancti,

arti-

exponit, dicens

:

«

Hrec sunt cornua,

»

etc

Daniel

fices, pr'udentia, jnstitia, fortitudo,

temperantia. Hi
illa

quoque sub figura lea^nte et pardi, ursi et alterius bestise quam nominatim non expi-imit. manifeste quatuor regna describit, id est Babyloniorum, Me-

fabri

quidquid

cornua de-

struunt

Sed

qui has virlutes possident,

fabri spirituales
«

dorum,acPersarum, quorumunumfuitregnumMa-

Ut

Scapiens

enim de se dicit, architectus fundamentum posui, » et
sunt. Apostolus

227

HAYMONIS H.VLBERSTAT. EPISa OPP. PARS
omnium,
II.

I.

COMMEXT.
filiain

BIBL.

228

ipse Dorainus creator
^st.

tilius

fabri

dictus

A veutis copli
quie

dispersi vos, dicitDominus. OSion, fuge

habitas apud

Babylonis.

»

Assyrii et
in aquilo-

CAPrT
«

Cliald;ei qui

popuKini Dei oaptivaveiant,

Et levavi oculos meos, et
ejus funiculus
:

vidi, et

ecce vir et in

nali cliinate sunt. et Jereinias

propheta

cum

descri-

manu

mensorum

et di\i:

Quo

tu va-

beret ollam succensam a facie aquih)nis, statim sub-

dis?etdixitad

me Ut

metiar Hierusalem,et videam

junxit:Abaquilonepandeturnialumsuperuniversam
terra} faciem.

quanta
jungit.
stia in

sit hititudo ejus, et

quanta hmiritudo ejus
post tristia
l;uta

»

Semper Scriptura prophetica

sub-

Hortatur ergo propheta,et non semel, sed crebrius monet, chinians ut lugiant de terra

Nam

qui prius levavit oculos ut videret tri-

aquilonis, ubi ex
et

comibus. nunc iterum levat oculos, ut videat virum metientem HierusahMu. Hic est ille vir, de

magna parte adhuc remanserant, redeant ad sedes proprias. SpirituaUter pnecipitur nobis, ut qui habitavimus in aquilone, vento
trigidissinio,

quo scriptum
et

est: «

Ecce

vir oriens

nomen

ejus

;

»

hoc est qui in tempore

intidelitatis

et in Ezechielis libro describitur.

Habens funiculuni
Deus. Ha^c

fuimus, non habentes fervorem divini caloris, qui-

calamum

in

manu, ut metiretur civitatem Dei
et conditor est

Hierusalem, cujus artifex
est sancta Ecclesia
coepit in

mater sanctorum, qua} aHlificari 3 passione, et in resurrectione Domini, et

que in contusione vitiorum versati sumus, ut fiigiaSion, id est Ecclesiam Domini, et relinquentes terrena et humiha, ad celsitudinem conteinplationis conscendamus, et in sublimitate spiritualium

mus ad

quotidie redificatur ut crescat in

augmentum

fidei.

Quihabet funiculum etcahamum mensurai,quoniam ipse dispensatmensuras et merita singulorum.Videt
etiam quantasit latitudocharitatisinsingulis, quanta longitudo spei et longanimitatis.

dogmatum consistamus. « Quia hffic dicit Dominus exercituum, post gloriam misit me ad gentes, quse exspoliaverunt vos. » Vox Domini est salvatoris, et dicit se a Deo Patre
missum, non per
id

quod omnipotens est et aequalis quod horao est, minor Patre.Unde et post gloriam se missum dicit, quam habuit cum batur, et alius angelus egrediebatur in occursum apud Patrem esset, iicet nunquam deseruerit Paejus, et dixit ad eum. Curre, loquere ad puerum trem Hinc ipse Patri dicit. « Glorifica me, tu Pater, istura, dicens Absque muro habitabitur Hierusalem claritate quam habui priusquam mundus essetapud prce multitudine hominura et jumentorum in medio te. Et Apostolus Qui cum in forma Dei esset, non ejus. » Angelum qui loquebatur inpropheta, Hebraei Michaelem ad litteram intelligunt, ut supra dictumQ rapinam arbitratus est ut esset sequalis Deo.Missus est ergo Dei Filius post gloriam divinae majestatis est angelura qui venit in occursura ejus, Gabrielem ad gentes, qufe spoliaverunt populum Dei, utessent auturaant, qui hetabundus dicit ilU^ut currat et loEt ecce angelus qui loquebatur in me, egrediePatri, sed per id
:
.

i>

:

:

quatur prophetee, quantam rerum

omnium abun-

eis prjedae,

a

quibus ante fuerant pra^dati.
tangit pupillara
oculi

«

Qui
»

dantiam habitura sit Hierusalem. qua: tunc videbatur ad cinercs usque destructa, quodque absque murofutura sit prae multitudine hominuraet juraentorum, et pacis multitudine. Quare autera absque

enim

tetigerit vos.

mei.

Tacturapi"o vexatione et injuria deberaus accipere, juxta illud.
«

Nolitetangere christos raeos.
«

»

Sancti

enim quasi

oculi sunt Dei, quibus dicitur.

Vos lux

muro, paulo post
t

ostendit, dicens
ait

:

estis raundi. b

Quos qui

laedit,

sic est

quasi pupil-

Et ego ero

eis,

Dominus, murus

ignis in

lam
«

Dei tangat,etclara luce velit illum privare.

cirruitu: et in gloria ero in raedio ejus.

Hcoc et de
ei

Quia ecce ego levo
liis

manum

raeain super eos, et
sibi.

Ecclesia spirituaiiter dici

possunt, qute est civitas

unt pnedie

qui serviebant

et

cognoscetis
»

Dei de qua Psalmista,
civitas Dei. » Haec

« Gloriosa dicta sunt de te, absque rauro habitatur, non indi-

quia Dorainus exercituum misit

me.

Et levavit

Dorainus

manum suam

tunc, ut percuteret gentes,

gensmortali praesidio, quoniam Dominus murus est
ignis in circuitu ejus. et ipse

et reduceret in Sion

m

raedio ejus est in

potentiara,ut

populum suura. Levat quotidie populum suum (hoc est Christianum)
in
Ecclesiara,

gloria. Haec civitas liabet horaines. habet et juraen-T)revocet per pcenitentiara
ta, id

percussis

est

utrumque populum. Nara per

lioraines

adversariis, id est spiritualibus hostibus, qui iJlum

plebs Judaica designatur, qui in lege conversabantur, et quasi ratione

utebantur habentes notitiara

Dei. Gentiles vero qui Deura ignorabant, merito ju-

impugnare non cessant. Lauda et laetare, filia Sion. quia ecce ego venio et habitaboin medio tui, dicit Dominus. Et applica<r

-

menta vocantur. NonnuIIi per homines, prudentes quosque et eruditos intelligunt jumenta vero,
:

siraplices qui sunt in Ecclesia.de
«

quibus Psalmista.
»

Horaines

et juraenta salvabis,

Domine.

Dominus

buntur gentes multae ad Dominum in die iUa, et erunt mihiin populum, ethabitabo in raedio tui, et scies quia Dominus exercituum misit rae ad te. Et possidebit Dominus Judam partem suam in terra
sanctificata, et eUget

ergo murus ignis est in circuitu EccIesicC, ut
ciat, et ipse

eam

charitatis igne calefaciat, et Spiritu ferventera fa-

ipse Doniinus loquitur, et hortatur

estin medioejus gloria, sua illara pr*-

ptivitateliberatura.

» Adhuc populum dc caut gaudeat etexsultet. SedetEc-

adhuc Hierusalem.

sentia gloiificans,

qui in circuitu ab adversariis
«

clesiae praecipitur, quac est filia Sion, id est
illius civitatis,

supernae

quasi murus

ignis eara defendit.

0,

fugite de

qu£e ex angeliset sanctis constatho-

terraaquilonis, dicit Dominus. quoniara in quatuor

minibus, ut liberati de servitute diaboU, gaudeant,

229

ENARRATIO IN ZACHARIAM PROPHETAM.
in niedio

230
:

gentes in

multaoA quod rclicturuscorporaliter apostolos, dixit: « Ecce cgovobiscum suin omnibus diebususquead consummationem sa^cuii. » Poilicetur quoque quod ipse possideat Judam, id est populum se confitentem, et ipse |)ai"s ejus in terra sanctjficata, hoc est in Ecclesia, et eligat adhuc

quorum Dominus

ejus hnbitet, et

«
i\\o.

Et

dixit, »

subaudis angelus

«

Ponite cidarim

eum

crediturae, juxta

mitiam mundam super caput ejus.Etposuerunt cidarim mundam super caputejus, etinduerunteum
vestibus.

Porci(hirim, id cst [)ileum sacerdotalen),

dignitas intelligitur sacordotii, ut, ablatis sordibus

peccatorum,
sacerdos in
propheta^,

mundum

haberet sacerdotium. Mystice
est, cui dicitur
:

Jesus sacerdos magnusilie

a

Tu

es

Hierusalem, quos videbatur
jecisse.
«

in

persecutionibus ab-

dcternum.

»

Quem
videri

Doniinus ostendit

quoniam per se

Siieat

omnis caro a

facie

Domini, quia consur»

rexit de habitaculo sancto suo.

Eigo quia Dominus possessurus cst Judam partem suam, et clecturus Ilierusalem, omnis caro, id est omne genus liuma-

num

sileat,

formidet, et prae

pavore adventus ejus

coram angelo Domini, hoc est mediator, Deus et homo Christus. Ipse astat ante angelum, et ipse stabat ante se.In Christo diversse sunt substantisc Dei et hominis in una persona. Indutus erat vestibus sordidis, quoniam peccata

non jjotest. Stabat ipse Deiet hominum

quoniam consurrexit ad vindictam, ut nostra portavit. Stabat Satanas a dextris ejus, quia unicuique prosuis meiitis reddat. Consurgere enim gvolens tentatus est a diabolo, qui volebat probare utrum essetDei Filius, quem videbat post jejunium dicitur Deus, quando ad vindictam excitatur. Omnis autem caro, oinnistantum homo, non mutaaniman- esurire. Quod vero sequitur « Increpet Dominus in Ad te omnis caro te, Satan, » Filius Dominus dicit de Domino Patre, tia accipienda sunt, juxta illud non quod ipse nonposset eum increpare, qui omnia veniet. id est omnis homo.
conticescat,
• :

C_\PUT

III.

operatur sicut et Pater, sed propter natui'ic unitatem,
pare.

«Etostendit mihi Dominus Jesum sacerdotem magnum, stantem coram angelo Doinini, et Satan stabat a dextris ejus, ut adversaretur ei. » Hebnoi
juxta litteram hoch^coJesum sacerdotem
filiuin

utcum unus

increpat, intelligatur aliud incre-

Deus enim Pater et Filius idem sunt in substantia, et tamen alter est Pater, et alter Filius in

magnum

persona. Ipse ek^git Hierusalem, id est Ecclesiam.
Torris autem erutus de igne, ipse Christus estper humanitatem, qui in Babyione, id est in mundi confusione non est adustus flamma alicujus peccati, quoniam peccatum non fecit, nec dolus inventus est inore ejus,sicut quondam rubrus inmediis ignibus non comburebatur. Erat autem Jesus indutus vestibus sordidis, quia qui peccatum non fecit, pro nobis

Josedech intelhgunt.

Ad

cujus dexteram stadiabolus. Satan

bat Satan, id est adversarius ejus

Hebraice adversarius dicitur. Stabat autein a dextris
ejus utadversaretur
dextris vero stabat,
ei,

id est ut

accusaret illum.

A

quoniam justam accusationem
ipse, sicut
ctcteri,

habebat, eo

quod

alienigenam

duxisset uxorem.
«

Et dixit Dominus ad Satan

:

Increpet

Dominus

peccatum factus

est, id

est sacrificium pro peccato,

in te Satan_, et increpet

Dominus
Pluit

in te, qui elegit

et ipse infirmitatesnostras tulit H?ec sordida vesti-

Hierusalem.

»

Bis dicit Dominus, ut Patrem et Fialibi. «

menta ablata suntabeo,cumnostra peccata
holosericam

delevit.

lium insinuet, sicut

Dominusa Domino
»

Idcirco enirn sordidis indutus est vestibus, ut nos

ignem

et

sulphur super Sodomam.
est

((Nunquid non

mundam
jam

Sensus est, cuin Dominus elegeritHierusalera decunctis urbibus Juiste torris

erutus de

igne.

»

dicatur nobis

in baptismo reciperemus, et mundatis Omni tempore sint
:

vestimenta tua candida. Cidaris
ejus,
«

munda super caput
majestatis ejus.

da,

non

ei

imputet peccata quse

fecit,

cur tu Jesum

splendorem designat

divinae

conarisaccusandoobruere, qui de Babylonica captivitate quasi torris

semiustus evasit, Torris autem semiustum est lignum, quem vulgo titionem dicunt. majestatis intelligatur claritas.a Et angelusDomini « Et Jesus eratindutus vestibus sordidis, et stastabat, et contestabatur angelus Domini Jesum, dibat ante faciem angeli. » Triplicem ob causam sor-.p.cens Haec dicit Dominus exercituum Si in viis
:
:

Caput enim Christi Deus. » Ipse eni;)i Deus, ipse est et homo, ut in veste humanitas, in cidaridivinie

didis vestibusindutusfuisse dicitur, sive quia alieni-

meis ambulaveris, et custodiam
tu

meam

custodieris,

genam uxorem duxerat,
vifatis.
«

sive

propterpopuli peccata,

cui sacerdos praeerat, seu propter

squalorem

capti-

Quic respondit et
angelis ex persona

ait

ad eos qui stabant coram
Auferte

quoque judicabis domum meam, et custodies atria mea. » Juxta traditionem Hebrseorum ad litteram, angelusantequem stabatJesus, qui loquitur adeum postquam exutus e.^-t sordidis vestibus, et indutusest
expositione. Juxtaspiritualem vero
est interpretatio,si

se.))AngeIus ante
ris

quem

stabat Jesus, praecipit caete-

mutatoriis. Quic per se satis aperta sunt, nec egent

Domini, dicens
»

:

«

sensum

difficilis

vestimenta sordida ab eo.

Cumque
«

illi

quod impeHic

hoc quod dicitur ad Jesumfilium

ratum
ad

fuerat, opere complessent,
:

et

angelus dixit
))

Josedech,

«

Si in viis

meis ambulaveritis,

et custo-

eum

Ecce abstuli a te iniquitatem tuam.
»

ostendit quse fuerunt vestimenta sordida,
te mutatoriis, » id est Israelitam
tibi
«

etindui

uxorem con»

junxi. Septuaginta pro mutatoriis,
est

poderem,

id

talarem tunicam transtulerunt.

diam meam custodiei'itis, » etc. Notum est autem quoniam Christus et Ecclesia suntcaput et membra. Ergo accipiamus hoc ex parte membrorum, nam quodilli dicitur, membrisejus utiquedicitur. Itaque membris ejus promittitur, quod si ambutant in viis

•231

HAYMONIS HALBERSTAT.
custoiiiunt
custodiai;, id

EPISC. OPP.

PARS

I.

COMMENT.

BIBL.

Doinini, et

est

pra^copta

Aautem

ejus, judicenttlonuun cjus quie est Ecclesia, de ijua

Apostolus.Clnislus autem
q'

lilius sicut in

donio sua,
conveisaii,

hunclapidem quoniam super Christum septem dona Spiritus sancti requiescunt, quce enumerans
septem
ociili

electus et honorificatus. Super
sunt.

aedonuissunius nos. Idein quocjuead Tiniotheuni,

pro})heta Isaias diiit

:

«

Requiescit ?uper

eum

spiri-

L't s*:ias

quoinodo debeas
Dei
veritatis.

in

donio Dei

tusDomini. spiritus sapientiie
et replevit

ec intellectu, spiritus

quie est Ecclesia

mentum

columna et linuaJudicatergo Jesus doimim Dei pro
viventis,

consiliiet fortitudinis, spiritus scientiic et pietatis,

eum

spiritus

timoris Doinini
ejus, ait

» «

Ecce

nieritis et verbis sin^'ubiruin,

alium eoiistituens suquinque, faciens
aliis

ego cielabo sculpturam

Dominus

exerci-

per decem ci\itates, alium super
aliosdoctores,alios pastores:

tuum,

dans potestatem
Et dabo
»

taciendorum signorum,

alios faciens in corpore suo
a

oculos, alios nianus, alios pedes.

tibi

am-

bulantes de his qui nunc hic assistunt.

Dedit Do-

minusDeo Filiosuodeangelorum numero ministros, quoniam sanctos suosadhucin carne positos, simiies ejus, » idest faciam illum vulnerari clavis et lancea. tecitangelis unde Apostolus dicebat: Municipatus g Hoc enim Deus I*ater fecit. qui pro nobis omnibus
;

aufeiam iiiiquitat«>m teriie illius in die una. B Quia supradixerat lapidem, servatmetapholam etdicit « Ecce ego ccelabo sculpturam ejus, » id est lapidis. Manifestum est cnim de Domini passione prophetari. Sculpturam lapidis vulnera dicit, qux' accepit in cruce. « Cselabo, inquit, sculpturam
et
:

noster in ccploest.
lilur

Nam

virginibus societas promit:

tiadidit illum ad
terrcP illius. et

mortem.Tuncdimittetur iniquitas

angelorum, Domino dicente a Non nubentneque nubentur. sed erunt sicut angeli Dei in- ccelo. » De assistentibus ergo dicit se ei daturum, quoniam
illi

Inpassione enim dimissa est iniquitas,
:

redonata justitia in die una, de qua Psalmista

ILec est dies
«

quam

fecit

Dominus.
et

»

qui non fluctuant, sed stabiles et constantes sunt

Jn die

illa, dicit

Dominus exercituum, vocabit
subterficum.
»

in Ecciesia Dei, quales erantapostoli, qui

cum Do-

vir

amirum suum subter vineam

niino stantt» perseverabant, merentur angelicae dignitatis socii tieri.
^(

A

tempore enim passionis Christi
altiora conscendere,

coepit annuntiari

Evangelium,vir apostolicusetperfectus.et qui potest
tui,

Audi, Jesus

sacerdos magne, tu et amici
te,

jam ad

qui habitant coram

quia

viri

portendentes sunt.

est credentes, vel

certe

vocatamicum suum, id gentilem populum subter
in

Ecce enim ego adducam servum

meum

orientem.»

vineam.id est Christum qui loquitur

Evangelio

:

Hoc loco Jesum eum tantum juxta litteram arcipimus, qui fdius fuit Josedech, cui promittitur adventus Filii Dei. Cum cnim superius hunc Jesum

Ego sum

vitis vera,

cujus fructus

la?tificat

cor ho-

minis. Etsubter ficum, id est
sancti, cujus

ad gloriam Spiritus
ut sub tali

sunt

poma

dulcissima,

sacerdotem typum Christi dixerimus habere, nunc Cumbraculo oeterna pace quiescant. Hoc ipsum et tantum eum juxta litteram accipimus, videamus Michaias propheta pene ipsis verbis prsedixit « In nunc quid angelus in persona Dei loquens,huicJesu die illa (inquiens) vocabit unusquisque proximuni « Audi, Jesu sacerdos magne, tu et amici suum etfratrem subter ficum et vineam, et non erit dicat
: :

tui,

Did estprophetcecaeteri.Nam et Jesus propheta

qui exterreat,

»

erat. quia

gnabat
qui

et ojieribus.

Christum non verbis, sed nomine praesiPropheta enim dicitur, non sovaticinatur verbis,sed etiam
ille
«

CAPUT IV.
Et reversus est angelus qui loquebatur in me,
etsuscitavit

lum qui de Christo

eum

figuris et

syn)bolis designat. Jubetur ergo

me

quasi virumqui suscitaturde
:

somno
?

Jesus audire, jubentur etiam audire amici ejus, id
est CKteri prophetae,

suo.))Quid estquod dicit

«

Reversus est angelus

»

quod dicitur

Ecce enim ego

Quo enim

abierat qui in propheta loquel)atur? Sed

adducam servum meum orientem. » Quia ecce lapis, quem dedi coram
ff

sciendum quod quando humana fragilitas suse reJesu. super linquiturimbecillitati, Deus angelorum auxilio ablapidem unum septem oculi sunt. b Haec jubentur est ab homine Propheta itaque magnai visionis audire, quoniam viri portendentessunt hoc est, in stupore attonitus, torpebat,et vclut mente sopitus, signum positum futurorum. Portendentes enim di- Dverum lumen videre non poterat Quapropter angecuntur, qui futura portendunt, hoc est longe ante

lusquieum parumper
eo recesserat, reversus

sibi

dimiserat, et quasi ab

pronuntiant.

«

Ecce (inquit ego adducam servum
et alibi
i
« Ecce Yos timentibus
:

suscitavit
oi

meum
vir

orientem,»idest illum dequo dicitur
;

quod antea

clausis cordis

ulis

eum, ut videret videre non poterat.

oriensnomen ejus
orietur
« Visitavit

i

:

nomen meum
quoque
:

sol

justitiae. »

In Evangelio

nos oriens ex alto illuminare

Possumus quoquesomnium prophetae in bonain partem accipere, juxta quod Salomon ait « Si dormieris, non timebis: quiescet, et suavis erit somnus
:

his qui in tenebris et in

uinbra mortis sedent.
propheta.

»

tuus. Qui ergo

a saeculi curis et perturbationibus

Servum autern

meum
:

dicit

assumptam

dormit, et potest dicere
mio, et cor

cum sponso

Ecceservusmeus, suscipiam eum. Ipsectlapis datus coram Jesu, id e.st pronuntiatus et promissus prophetis. Ilic est lapis anguservi formara, ut illud
laris, qui

meum

vigilat, »

« Ego dormeretur ab angelp su:

scitari, et angelica
frui.
«

visione atque allocutione per-

duos

in

se

conjunxit parietes ex diverso

Etdixitad

me Quid
:

tu vides? et dixi

:

Vidi, et

venientes, ab liominibus

quidem reprobatus, a Deo

eccecandelabrumaureumtotum,et ampas

ejus su-

233

ENARRATIO IN ZACIIARIAM PROPHETAM.
illufl,

234

per caput ipsius, et septem lucerncn ejus super
et

A If^gem.
sinistra

accipiunt, ut in dextra oliva Evangelium, in

illius, et

septem infusoria lucernis, quie erant supercaput duae olivse super illud, una a dextris lam-

oUva

lex inteUigatur. ]\Iagnus

mons corani

Zorobabel, diabolus vel Antichristus, quiseerigebat

padis, et

una a

sinistris ejus. Et respondi,
:

angelura, qui loquebatur in me, dicens
htec,

etaioad Quid sunt

contra Zorobabel, de quo nasciturus erat Ghristus.
Jpsi

domine nii ? Et respondiLangelus qui loquebatur in me. et dixit ad me: Nunquid nescisquid sunt ha;c? Et dixi Non, domine mi. Et respondit et ait
:

gnis et honoribus,ausus est dicere

quoque Christoin Evangelio ostensis mundi re« Haec omnia tibi
:

dabo,

si

cadens adoraveris me.

in Evangeiio

Et ipse Dorainus diabolum montem vocat, dicens « Si
»
:

ad me, dicens
talis est
:

:

»

In hoc loco

Ilebrfcorum traditio
le-

habueritis fidera sicut

granum

sinapis, dicetis huic
»

Gandelabrum totum solidum ex auro,
;

monti, transi hinc, et transibit.
bia

Sed hujus super-

gem

dicunt

lampadem
omnein

vero, id

est

flammam
est
:

in

vertice candelabri lucentem.
legis,

Christum qui
illuminat

caput

usque ad pulverem humilianda. Lapis primarius ille cst, de quo Joannes
erat, et
:

complananda

quique

mundum

septem

«
«

In principio erat

Verbum.

»

Quod voro

sequitur,

lucernae super candelabrum, septem dona Spiritus
sancti superius enuraerata. Hae lucernae super can-

excequabitgratiamgratia^ejus, «illud est quodApo:

stolus ait Nosomnesdeplenitudine ejus accepimus delabrum sunt, quia lex Spiritu sancto dictante con- Bgratiam pro gratia, gratiam Evangelii pro gratialescripta est septem autem infusoria, id est vascula gis, ut parem et aequalem gloriam accipiant et ex Isin quibus oleum est quod infunditur in lucernas, rael credentes, et ex gentibus ad fidem venientes. quse lucent super candelabrum, hoc significare diHinc per Joannemdicitur Lex perMoysendata est, cunt, quod istae septem gratise ad homines de coelo gratia et veritas per Jesum Ghristum facta est. per legem descendant, duas vero olivas quoe erant « Et factum est verbum Domini ad me, dicens super candelabrum a dextris et asinistris,inter quas Manus Zorobabel fundaveruntdomum istam, et malucebat media lampas, legem et prophetiam intellinus ejus perficient eam, et scietis quia Dominus
;
:

:

gunt.

Gum

ergo propheta quaerenti angelo quid vi-

exercituum misit

me

ad vos.» Hoc qui Esdram pro-

ipsum angelum quid significaret ipsa visio. Rursus angelus in* terrogat eum Nunquid ignoras quid sunt haec ? quo
deret, narrasset visionem, interrogat
:

phetam

legerit, inveniet
sit,

quod
et

scilicet

templum a
fastigia

Zorobabel fundatum

usque ad

summa
»

p6rductum.
«

respondente, Nescio, respondit jam angelus edocens

Quis enim despexitdies parvos?

Quis hic pro

visionem
dicens
:

:

«

Hoc

est

verbum Domini ad Zorobabel

raro accipitur.

Non

in exercitu, necinrobore,sed in spiritu

potestatem,

Hoc autemreferendum est adregiam quam tunc temporis in Zorobabeladver-

meo,

pulum de
«

Dominusexercituum,» reductumesse po-^^sarii despiciebant, et pro nihilo ducebant. Monet ergo Zorobabel et Jesum atque omnem populum captivitate, et plenius reducendum, et adversarios eorum vastandos. aedificantem, ut non timeant adversarios, qui eos
dicit

Quis
? »

tu,

mons magne, coram Zorobabel
resedificari.

in pla-

aedificare prohibeant, sed potius

audiant Dominura

num
et et a

et populo

Judaeorum, nolens cos prosperari
In planum
scilicet sternere,

cohortantcm, et suum
:

illis

auxilium promittentem.

templum

tua superbia dejicere, humiliatus sub pedibus

Israel. «

Et educet lapidem

primarium,
fuit

»

id

est

Christum, qui semper auxilio
saeculis.
*

populo Israel
»

a
id

Et exaequabit gratiam gratiae ejus,

Sequitur cnim « Etlaetabuntur, » id est paucorura dierum despectu, majori gaudio replebuntur. Potest ita intelligi Rarus est, qui parvos dies hujus saiculi despiciat, quoniam nimirum multi sunt, qui hoc saeculo delectantur adeo, ut si possent, semper
:

est lapis.

Quod

est aperte dicere

:

Gratiam ejus edugratise,quam
misericoristis

hic vivere vellent.

xit decaptivitate, et exaequabit hancilli

Cum ergo viderimus hujus saeculi amatoresfu1gereauro,purpura,gemmisquerutiIare,
stipari officiis
et dicere
:

exercuit erga patres eorum, similem

ministrorum, possumus hoc assumere parvos? Parvi

diam impendendo

:

haec estHaebraeorumtraditio.Do:

Quis enim despexit dies

hunc locum ita exponunt praesentis vitae, quantumvis Candelabrum totum aureum sanctaestEccIesia,qua2 D longissimo temporum spatio tendantur. Unde et Jain divinis Scripturis sensum magis quam verba recob diccbat « Dies mei parvi et mali. » « Et videquirit. Lampas super candelabrum Dominum desibunt lapidem stanneum in manu Zorobabel.Septera gnat Christum, qui illuminat Ecclesiam, quiquede isti oculi Domini, qui discurrunt in universaterra,» sedicit: «NemoaccenditIucernam,etponit eam sub id est auxilium Salvatoris, qui de Zorobabel stirpe modio,)) id est sub mensura legis, « sedsuper candenascitur. Lapis autem vocatur ob fortitudinem insuctores vero ecclesiastici

enim sunt omnes dies

labrum,

quo Ecclesia et infusoria eorum, gratia est Spiritus sancti, per quam oleum misericordiaB divinae cunctarumque virtutum Ecclesia suscipit. Duae olivap, Moyses et Elias, qui in monte
»

id est in Evangelii hbertate,

perabilem. Quare

autem

lapis

stanneus

?

Stanni

illustratur.

Luccrnae septem

naturam dicunt, ut alia metalla defendat ab igne. Cum enim sint duriora per naturam aes, ferrum,
cseteraque,
si

absque stanno fornaci fucrint tradita,

uruntur. Sic et angelorum et
si

hominum

fortitudo,
et

cum Domino transfigurato apparuerunt,etIoquebantur ea quae passurus erat in

non habuerit divinum auxilium,fragilis
stannummetalla mixta etadulterata

imbe-

Hierusalcm. Nonnulli
Evangeliuni et

cillisest.

Lapis ergo stanneus vocatur Christus, quia
dissociat,

duas olivas a dextris et a

sinistris,

sicut

Patrol. CXVII.

8

235
itaet

HAYMOXIS HALRERSTAT.
Dominus

EPISC. OPP.

PARS

I.

— COMMEXT
«

BIBL.
»

236

Salvator. de quo propheta dicit.Se- Alatores pio volumiiie

f;\lcem

ilixerunt,habentem
et

bonorum operuui, argentum et ;uiruni ab it^v plumboque vitioruni secenut, ut purum aurum argentumque remadebit c«.'nflans et
arirentuni

emundans

ejusdem mensur;r lon<::itudinem
ista ilivini juilicii

latitudinem.Falx
:

severitatem designat

sieut

enim

neant.

cuncta suo circuitu ambit exterius, interlus incidit, ita diviniu animadversionis potentia universa
falx

Et respondi,

et dixi

ad

eum

:

Quid
et

sunt

dua^

forinsecus complectitur. intrinsecus dirimit et discernit, (lijiidicans opera etcogitationes. a
nis fur sicut ibi

olivie istaead

dexteram candelabri
dixi

ad sinistram
:

Quiaomillud.

ejus? et respondi secundo, et

sunt duoD spicie

ad eum Quid olivarum. qua^sunt juxtaduo rostra
n-^scis
»

scriptum est judicabitur, et omnis

jui-ans ex hoc similiter judicabitur.
dic-it

Educam

aurea. in quibus sunt sufTossoria ex a-iro?- et aitad

raedicens: Xunquid

quid sunt

luttc

?

etdixi.

Xon, domine
filii

mi. Et dixit

ad

me

:

n Isti

sunt duo

Dominus exeivituum.et venietaddomum furis, et ad domumjurantis in nomine meo mendaciter,et commorabitur in medio domus ejus. et consumet

olei,» splendoris.* qui aj^sistunt
"

dominatori uni-

versoD terra.

Interrogat propheta quid significont

eam et ligna ejus et lapides ejus. » Multi sunt qui fiirtum et perjurium autparvn antnulla putant esse

crimina, nec attendunt quod maledictio hujus voluad dexteram et sinistram candelabri. Sed angelus qui in persona Doraini loquebatur, no-B minis venire dicatur ad domuin furis et mendadter luit ei respondere, sive quoniam de duabus olivis jurantis in nomineDomini, et consumereetlignaet
duaj
olivii;

supra audierat. ideo nunc non meretur audire re.sponsum angeli, quia prius audita non retinet.sive
etiara quia raajora se scirevolebat, confutatursilentib ahgeli. vel ut Hebrsei dicunt.

lapides ejus, id est dura et

gravia

peccata
erit,

illius.

Quid de gravioribus ergo peccatis

qualia sunt

non respondit

ei,

homicidia, adulteria, cseteraque carnisopera,si furtum et perjurium tali poena plectuntur ?
«

quia non behe interrogaverat. nec totum qua?sivit,

quod

scire

debebat

:

nam

de

olivi.v

interrogans.nihil

et dixit

Et egressus est angelus qui loquebatur in me, ad me: Leva oculos tuos, et vide, quid est

de spicis olivarum,
cit ai-bores,

nil

de rostris aureis, aut de in-

hoc quod egreditur? Et dixi
Hiec est

fusorils qujesierat. Spicas

autem olivarum.ipsas ditranslato sermone.quod in modum spiaristis,

Quidnam est ?Et ait amphora egrediens etdixit.» Angelusqui
:

:

;

carura recta; sint, et sicut spicie vallantur
sic isVjB quasi

loquebatur in projdieta, egressus ideo est, utaliam visionem eiostenderet. Pra?cepit ergo ut levet ocuid est

quodamvalloramorumetfoliorum

re-

cie in altum surgant.
diio

Qnidam duas spicasolivarum,
'^

Testamenta intelligunt Evangeliumet legem.et
filios

amphoram, mensuram peccatorura populi Israel consummatam atque plenam.Amphora enim.quas Hebraice
los
et videat

ad magna contemplanda,

hos esse

splendoris, qui assistunt dominatori

dicimr cpha
torum. Ipsi
lus dicens

universae carnis, alii sacerdotiurn etIegem,nonnuIIi

Eliam etEnoch, quorum

alter in praeputio, alter in

A epfn', plenitudinem designat peccaquoque amphorae nomen imponit ange« Hic [haec] est oculus eorum in uni\

circuracisione placuit Deo.

CAPUT
«

V.
oculos
raeos, et

» id e.st ostensio omnium peccatorum. Impleta cnim peccatorum mensura, juxtaquodDominus ad Judaeos dicit: Implete mensuram patrura

versa terra,

Et conversus sura, et levavi

vestrorum, et in Genesi

:

X^ondum completa sunt
sit

vidi, et

ecce volumen volans. Et dixit ad me, quid
:

peccata Amorrhasorura, restat ut

oculus. id est

tu vides? Et dixi Longitudo ejus viginti cubitorura. et latitudo ejus clecem coLitorura. Et dixit ad rae: Haec est nialedictio, qucc egreditursuperfaciem omnis terree.» Conversus cst prophela ab alia visione ad aliam. et a
lajtis et

Ecce ego video volumen volans.

ostensio et vindicta supiTveniente justa ira Dei. Sic
et delicta illius ponuli latuerant, cura

nondum

ira-

pleta essent. Jara vero adimpleta pandebantur

om-

nibus et monsti-abanturcunctis gentibus qualesfuissent in terra sua.

prosperis ad tristia raentis oculos extulit.

Ne

enira elevaretur corejus, quoniara

omnla

felicia
tri

^

Et ecce talentura plumbi portabatur, et ecce mulier una sedens in raedio amphorae. Et dixit
c
:

et plena gaudiinuntiabat, videt ot ea quae sunt
stia.

Haec est impietas. Et projecit
phora}, et niisit

eam

in

medio

Videt ergo volumen volans, in quo

facta

om-

massam plurabeam

in os ejus.

am» Ut

niura descripta erant, hoc voluraen utriusque testa-

autem
e.st

ipse angelus exponit, vocabatur impietas, id

menti naturam de.signat.Perviginti cubitos longituper decem autem latitudinis, dinis, Evangeliura decalogus legis accipitur. Viginti autem ad decem,
:

idololatria et negatio Dei.Talentumplurabi raasdicit.

duplum sunt ad simplum, quoniam indecalogispeccataoperara prohibentur.
hibet homicidium,
in

suo impetu per Talentum illud vel massa plurabi signat gravissimura ponduspeccatorum,quo

sam

Portabatnr autem vel

aerem,

vel jussione Dei.

Evangelio autemcogi:

populus illepreraebatur.Angelusergo Doraini arre-

tationura peccata resecantur. A'erbi gratia

lexpro-

ptam mulierem

projecit in

medium amphora?, utin

Evangcliurn irara:

adulterium

plenitudine peccatorum portaretur in Babjlonem,
ubi, sicut in sequentibus legitur, portabatur, ibique

damnatur
tur,"quia

in lege.in

Evangelioconcupiscentia puni-

qiii
iri

viderit rnulierem ad

concupiscendum
Evangrdio

captivitatis

ponderepremeretur

;

et

quoniam

in suo

eam,

etc.

h'ge

reum

facit rapina. in

sceleregloriabatur.taleiitum vel
sit

massam plumbi mi-

flaramisgehenniG subdittetiacia. Septuaginta tran.s-

angelus in os cjus, id est amphoroe, ut impieta

m
tem clauderet,
cesceret.
2

ENARRATIO

IN

ZACHARIAM PROPHETAM.
ultraA qui loquebaturin rne
:

238

et obturato ore nequaquairi se

Quid sunt

hi«c,
»

domine mi?
Transit pro-

jactaret in suo scelere, ?ed aoterno silentio conti-

Et respondit angelus. et ait ad me.

pheta ad alium visionem.et oculoscordis altius porrigit ac

Et levavi oculos meos etvidi, et ecce duie niu-

videtquatuor quadrigas egredientes dc mequi erant aerei et fortissimi,

lieres egredientes, et spiritus in alis

earum

»

Oua^

dio

duorum montium,
nigri,
»

mulieres suntdecem tribus,quae dicuntur Israel, et
du;e quae vocantur Jiida. Decemtribuscaptae sunt ab
Assyriis, etducC a Chaldyois. Spiritusin alis

et qui nulla

possunt vetustateconsumi.aln quadriga
reges Persarum et

secunda equi

Medorum

eanmi,

mortiferi propter Ass-uerum, quoregnante, ad peti-

potestatesdiaboli, quivocaturin Evangelio

immun-

tionem
«

Aman

hostis Judasorum,

idem rex

omnem

dus spiritus, et de quo Salomon

:

Si spiritus pote-sta-

gentem Judaeorum

edicto publicomorti adjudicavit.
albi.
»

tem habentisascenderit superte,locum tuum ne dimiseris. Hoc ergo spiritu, quasi flatu venti raptataj
istae

Inquadrigatertiaequi

Macedones, sub quo»

rum
varii,

rege Antiocho describitur Machahocorurn vic-

mulieres, volatu celeri ad
«

omne

nefas fereban»

toria. «

In quadriga quarta equi varii fortes.

Ideo

tur.

Et habebant alas quasi ahis milvi,

quae est
insi-

quia

Romanorumreges

aliiclementes fuerunt
alii

avis rapacissima, et domesticis avibus

semper

erga Jud^eos, ut C. Claudius.

persecutores eo-

dians.

Bene ergo haec

avis convenit istis muiieribus

o rum

exstiterunt, ut C. Caliguhi, Nero et Vespasia-

Judae et Israeli, quae propter nimia peccata traditae

nus. Qua^rente itaque propheta, quid significarent quae cernebat, angeius respondit
:

sunt potestati dasmonum, et ab
ductae.
«

eis in
»

captivitatem

c<

Isti

sunt qua-

Et levaverunt amphoram,
«

impietas, et massa plumbi inclusa.
et coelum, et dixi

qua erat Inter terram
in
in

tuor venti

ad angelum qui loquebatur

« qui chmata egrediuntur ut stent coram dominatore omnis terr^e. » Nil enim regna terrae absque Dei permissu et

coeli,

» id

est

sive plaga^,

me.

))

Propheta vero jam non inteirogat quae essent
:

voluntate facere possunt.
a

mulieres sciebat enim prophetico spiritu, nec quid
portent, quia angelo docente cognoverat, sed quo

In qua

»

quadriga

«

erant equi nigri, egredie-

bantur in terram aquilonis, et albi egressi sunt post
eos
et varii egressi sunt

portent, inquiens
et dixit ad

:

«

Quoistae deferuntamphoram
:

?

ad terram austri Qui au.

me.

»

Respondit angelus
Sennaar,
^>

«

Ut

aodilice-

tem erant robustissimi, exierunt
discurrere per

et quaerebant ireet
:

turei

domus

in terra

et stabiiiatur, et po-

omnem

terram, Et dixit

Ite et per-

natur

basim suam. Sennaar campus est Chaldaeorum,in quopostdiluvium filii Adam turrim
ibi suj)er

Domino conUnde et ipsa^ erant equi rufi, jam enim defecerat omne regnum civitas Babylon, id est confusio, dicta est. Amphora Babyloniorum, etMedi ac Persae omnem Asiam teergo cum impietate deferebatur in Babylonem, ut nebant, sub quorum rege Dario haec omnia Zachaibi super basim, id est super sedem stabilem ponarias contemplatus est.Quadriga itaque,in qua erant
superbiae aedificare conati sunt, sed a

ambulate terram. Et perambulaverunt terram. Et Proinde vocavit me, et locutus est ad me dicens. praetermittit propheta de quadriga prima, in qua
)•

fusa est lingua quaeomnibus una erat.

tur, ibiqueaeterna statione ponatur.

Sennaar inter-

equi nigri, egrediebantur ad aquilonem, ut

ibi ju-

pretatur dentium excussio, vel fetor eorum.

Am-

bente Domino Ghaldaeorum destrueretur imperium.
Albi quoque post eos egressi sunt, id est, Macedo-

phora itaque cum impietate ad terram Sennaar defertur, et ibi ei locus stationis paratur, quia diabo-

nes secuti

Medorum

vestigia, ut

regna Chaldaeorum

lus auctor impietatis in cordibus

reproborum, quos

impietas vel fetor libidinis possidet,requiescit.

Quod

suosubderent imperio. Quarti, id est varii et fortes Romani, exibant ad terram austri. et jubentur ire
et

vero Sennaar excussio dentium dicitur, sigaificat

perambulare

omnem

terram.

Romanorum enim
dilatavit

quia reprobi excussos et perditos habent dentes, quibus verba Dei molere, hoc est, meditari debuerant, et ideo pereunt, quia

potentia in quatuor
j)

mundi partibus suum

cibum

divini eloquii in

imperium.Deinde ad prophetamconversus angelus, « Ecce qui egrediuntur in terram aquiloniS;, di.xit
:

ventrem memorite non transmittunt.Juxta spiritualem sensum, hae du?e mulieres. haereticos et Judaeos
designant, qui egrediuntur a facie Domini, et fe-

requiescere feceruntspiritum
nis. »
albi,

meum
in

in terra aquilo-

De

tertia

quadriga

dicit,

qua erant equi

per quos figurabantur Macedones, qui et ipsi

runtur incerto erroris spiritu, delectantur jurgiis et contentionibus. Hi etiam superse levant pondusimpietatis, et in

post nigros ad terram aquilonis egrediebantur. Hi

crgo requiescere fecerunt spiritum Domini in terra
aquilonis, quia vindictam Dei impleverunt subverso

Babylone

(id est in confusione) aedi-

ficant sibi

domum.

CAPUT
«

Medorum imperio. Nam Alexander,rex Macedonum, Darium Persarum et Medorum regem interfecit, et
YI.
ejus

regnum

in Macedonestranstulit.Hi ergorequie-

Et conversus sum,

et levavi oculos

meos.

et vidi,

scere feceruntspiritum prophetaIem,Dei spiritum in

et ecce

rum

quatuor quadrigae egredientes de medio duomontium, et montes, montes aerei.In quadriga

terra aquilonis, quia vindictam exercuerunt populi
Dei, et voluntatem ejus in illorum interitu comple-

prima equi rufi. et in quadriga secunda equi nigri, et in quadriga tertia equi albi, et in quadriga quarta
equi varii, fortes. Et respondi, et dixi ad angelum,

verunt. Grandis

enim

est consolatio

eorum qui op-

primuntur,

si

hostes suos cito cognoverint perituros.

Quidam

spiritualiter per

quatuor quadrigas quatuor

m
rum
alii

IIAYMUMS IIALUEUSTAT.
:

F.I^ISC.

OVV. TAUS
>i

1.

- COMMENT.

BIBL.
»

2i0
Rc-

intelli^unt Evnngelia

por 0(iuos, electos Doi. in di- A
nigri.siiaaiore pcu-

auditu audioritis vocem Domini Dei vestri.

versitiite coloiuin divrrsas gratias possidtMites (.^uo-

sunt

ruti

martyrio,
iili

alii

autom coronis in tenqjlo Domini.et in fctornam inemoriam consocratis, voniont de toto orbe
positis

nitenti;c luscati
ria penetrant

sive

qui obscura Christi myste:

gontes, et ledilicabunt intemplo, et scietis

Scriptum e^tenim
.\lii

«

Posuit tenebias

Dominus

misit

me ad

vos.

quoniam Vidondum quod cumsuotTobia
:

latibulum suum.»

albi. vir^initatis eaiidoreful-

])orius tros posuorit viros, Iloldai

ct Idaia,

oenles, sive inhaptismo mundati.Xoimuili variilortes

diversarum curationum et virtutumgratiam habentes. Hoc autem quod dicitur. a lli quiegrediun-

turin terram aquih^nis. recjuiescere fecerunt spiritum nieum in tei ra aquilonis, o signilicat quia ad

evang.licam gentes qu;c erant in aquilone, hoc est, in frig»)re inlidelitatis, et sub potestate diaboli, qiii dixit, « Ponam sedem meam ad
prrcdicationem

nunc primum nomenmutatum ost pro lloldai enim positumest llelem.Quartum cst additum,quodprius non fueratdictum,id est, Hen. Hohhii interpretatur deprccatio Domini.Tobiasbonus Dominijdaia notus Domini.Ilon gratia.Holom voro.quodpro Holdaia positum ost.intorpretatur somniuin. Tradunt Hebraei,
istos tres,

id est Holdai, Tobia, et Idaia, e.sse tres

pueros, Ananiam, Azariam, Misaelcm, qui vene-

munera aurum ct argenBtum in templo Domini obtulerunt quartum vero, requievit. quod supra non est, id est Hen. Danielem dicunt < Et factum est verbum Domini ad mo dicens esse, et ipsum venisse cum munere idcirco autem Sume a transmigratione ab Holdai et a Tobia et ab Holem positumesseproHoldai,quodHelemsomnium Idaia, et venies luin die iUa, et intrabis in domum intoiprototur, ut ex interpretatione ostendatur DaJosiie lilii Soplioni:c, qui vonorunt de Babylone, ot
aquih>nem,
»

crodidorunt.

et in eis spiritus

Domini

runt de captivitato,

et hcec

:

:

;

sumes aurum
et loqueris ad
:

et

argentum,
filii

ot facies coronas,

otpo-

niol, et tres

pueri qui in Babylone

regalis somnii

nes in capite Josu

Josedech sacerdotis magni,
:

inysteria cognoverant. Josias autetii hste, ad queni

Dominus e.xerciEcce vir oriens nomen ejus, et suhtor tuum dicens Ordo eumoriotur, et rcdificabit templum Domino. verborum confususest. E.st autem talis conjunctio

eum

dicens

Ha:c ait

intrare propheta jubetur, et in cujus gratiam a Se-

ptuaginta translatoribus dicuntur esse corona}, eo

quod apud illum servarentur,

a^dituus, id est custos

)>

DominitompH

erat Ilaecjuxtalitteram, sicutschabet

:

Sumetibi ab Hohhii et a Tobia et ab Idaia, qui venerunt de Babylone, et sumes su!)audis a!) ois muneraqnee alferuntur, aurum
bis in
et

Ilebrieorum traditio. S[nritualiter jubeturpropheta

sumereatransmigrationeaurum etargentum.Transmigratio populi Juda^orum, id est populi
fitentis,

argentum,
,
,

et intra-

rrolinquere et agere pamitentiam, et desiderare pa^. ,. ^ ^ ^, , ronas auro argentoqiio distinctas, et unam cx cis ^ ,^ , triam, id est Hierusalem ccBlestem, olFert in templo Jesumfilium Josedcch saccrJotem mapones super Domini auruni et argentum, intellectu et sermone « Ecce vir (.riens nocrnurn et lonueris ad eum Dominum confitondo. Ex hoc auro ct argento fiunt men ejus, et su!)ter eum orietur, » id est repcnte coronit; in templo Josio), qui interpretatur salvatus, succrescet ex radice sua.et insimilitudiniMn germiet filiusest salvationis Domini. Domus Ecclesia est, n:s puUulabit Signiiicat autcm Zorobabol, qui ox in qua est populus salvatus a Domino, qui est filius
. ^

domum

Josiie

lilii

Sophoniye, et facies ibi co

f

Deum

con-

sunt vitia et peccata, quac
'
'

cum

quis ca^pit
.

:

ImiTiiliot captivo in
ficavit

ducem

populi surrexit, et rediost

templum Doniino

II.ic

enim quod

visitationis
dicit
:

Domini. Visitavit enim Dominus cos qui
filio

Et

iedificabit

teinplum Doiiiino.

rnale ;egrotabant, poccatoi-umlanguorc decubantcs.

L'njionunturha2 coronu) Jesu

Josedechsacerdoti

«

Etipse exstruet templum Dornino, etipse porta-

magno. quod nobis

a

captivitate diaboli liberatis,

bit-^loriam, oidest

alteramcoronam.

«

Et sedebit et

etproficientibus per singulasvirtutes nostras Domi-

dominabitur super solio suo. Et erit sacerdossuper soliosuo.etconsiliumpaciseritinterillosduos. EtcoronceeruntHelenetTobiceetldaiae etllen. » Hucusque deZorobabel: nunc iterum repetit de Jesu sacordote,
de quo prius dixerat. Sed ct pontifox (inquiti Jesus scdebit in solio suo, hoc ost, in throno sacerdotali,
et erit

nus coronatur, imo in nobis coronas ipse

accipit.

Recte autem fdius dicitur Josedech,qui interpretatur

Dominusjustitiai,quodDeusPater!)omini Salvatoris

D juste

singulis pro suismeritis restituct.
:

Unde

confi-

denter dicebat Apostolus
justiti;e
» etc.

«

Reposita est mihi corona

Praecipitur itaque prophetfc, ut post-

pax

iiiter

duos

illos, lioc

est,inter Zorobabel,

nui dc stirpe regia erat, et Josum qui de Levitica
tribu descenderat, ut sacerdotium et regnum pariter Deipopulum rogant,ipsasquc coronas postquam

quam imposuerit coronassupercaput Jesu filii Josc« Ecce vir dech sacordotis magni, dicat ad eum oriens nomcn ejus. » Cln^istus qui Jesus dicitur, qui salvavit mundum, nuncoriensvocatur,quiaindiebus
:

impositae fuerint capiti Jesu filii Josedcch, et capiti Zorobabol lilii Salathiol, consocrabis in templo no-

ejusortaestjustitia.x Etsubtereumorietur, » subaudis multitudo credentium.
«

Et
«

a^dificabit

templum

minibus corum. a quibus oblat;csunt. id est llclem et Tobia^i et Idaiai et Hen. « Filio Sophonicc memoriale in
et

Domino.»

id est

Ecclcsiam

Et dominabitur supcr Et erit sacerdos su-

solio suo, »

quia curn venerit ad judicium, sedebit
sua).
«

templo Domini Et qui procul sunt,venient fodificabunt in tomplo Domini. etscioti.-^ quia Dovos. Erit

super scdem majestatis
jjor solio

suo.» quia ipse est ]"ex,ipse ])ontifex.et ipse
in regali

rninus exercituummisitrne ad

autem hoc,

sedebit

tam

quam

in sacerdotali tlirono

2H
«

EXARRATIO
prit inter duosillos,
»

]N ZACTiAlilAM

PROPHtTAM.

242

Etconsilium pacis

utnecre-^ rusaleni habitaretur,
stribus
habitaretur.'

et essent opulenta, et ipsa et

gale fastigium sacerdotalem depi-imat dignitatem,

urbes in circuitu ejus. et ad austrum et in campe»

nec sacerdotii dignitas regale fastigium, sed coiisentiat utrumque in unius Dumiiii Jesu gloriam.

Cum

(iiKjuit)

adhuc staret

Hierusalem, et bonis omnibuo ubique abundaret, et

CAPUT
«

summa
VII.

pace frueretur, hsec ipsaquuB ego nunc dico,
sequentibus manifestatur.

loquebantur ad vos priores prophetae. Quae autem
essent
«

Et factum est in anno quarto Darii regis, flictum est verbum Domini ad Zachariam in ([imvlci noni mensis, qui est Casleu. Etmiserunt ad domum Dei
Sarasar et Rogommelech,
et viri qui

illa, in

Et factum

cens, H;ec ait

verbum Domini adZachariam diDominus e.xcrcituurn, dicens Judie.st
:

eiant

cum

eo

ad deprecandam faciem Domini, utdicerentsacei'dotibusdomusDomini exercituum etprv)})hetis loquentes.
»

cium verum judicate.etmisericordiamet miserationes facite, unusquisque cuin fratre suo. Yiduam ct puj)illum etadvenau) etpauperem nolitecalumniari,

Mensis nonus, qui apud llebraeos dicitur Caet malum vir fratii suo non cogitet in corde suo. Et apud nos vocatur December. In cujus mensis nolueruntattendere,etaverteruntscapulam recedenquarta die miserunt ad templum Domini^quod jam tes, et aures suas aggravaverunt ne audirent. etcor instauratum eiat, ad Zorobabel et Jesum Sarasar etUsuum posuerunt ut adamantem.neaudirentlegem et Rogommelech, qui (ut Ilebrasi autumant) pr-incipes ver-ba, qucc misit Dominusextrcituum inspiritu suo erantPersarumDominumtimentes,utquiaaudier-ant per manum projjhetarum pi'iorum,etfacta est indiinstauratum templum, quiererent a sacerdotibus et gnatio magna a Domino exerxituum. Et factum est prophetis, utr-um secuiidum consuetudinem [)ristisicut locutus est, et non audierunt, sic clamabunt nam fler'e debei'ent et jejunare, an luctum in lyeti- et non exaudiam, dicit Domiuusexercituum. Et ditiam et gaudium convertere. « Nunquid flendum spersi eos per omnia regna quoe nesciunt, et teiTa mihi est in mensequinto? Quinto mense,qui apud desolata est ab eis, eo quod non esset transiens et Romanosvocatur Augustus subversa est Hierusalem revertens, etposuerant terram desidei\abilem in dea Nabuchodonosor. Ob quamcausam usquead illud serlum. » Ha}C sunt (inquit) quee mihi plus placent tempus jejunavei'ant, desolationera templi luctu et quam jejunium quinti et septimi mensis, quae quia
sleu,
))

mceroreconsolantes.Nuncveroquoniamtemplumrestructum videbant,etcausamnonsuper^esse
tr-istitice,

non
<f

fecistis, traditi

estis captivitati

et opprobrio.

Facite (inquit) misei'icoi^diam et iniser^ationem. »
facere
est,

interrogant utruna hoc nunc focerx; debeant Et hoc

Miser^icoixliam

eleemosynam pauperi

estquod
feci

dicit,»

Nunquid
>'

sanctificare

me

debeo, sicut

dare

:

miser^ationes vero, debitoribus indulgei^e, quai

Jejunium vocant enim san-'^ duo in propheta Isaia ita dicuntur-, « F^range esuomnibus voluptati- rienti panem tuum. » Ecce misei'icor'diam. Et paulo busabstinebant, etbonisoper-ibus atqueeleemosynis supi'a, « Dissolve colligationes impietatis, solve favacabant. Unde et propheta dicit, « Sanctihcate jesciculos depr'imentes » ecce miser-ationes. Ordo aujunium. » Jejunium sanctificare est adjunctis ahis tein r^ectissimus est, ut judicium sequatur miseribonis, a vitiis abstinei^e. Postquam ergo interrogacordia, maxime in fratres quos vel sanguinis vel verunt Per\sarum principes per legatos quos miseejusdem frdei nobis jungit affmitas Nam quod in
ctificationem, quia in jejunio ab
:

jam annismultis?

sermo Domini ad pr-ophetam, impei-ans ut loquatur ad omnetn populum. Loqaebatur etiam
rant,
fit

lege dicitur,
judicio

«

Non
illi

raiser^eberis in judicio,

»

inipso
et rea-

non

est

misei'endum, sed convicto

ad sacerdotes, quid debeant respondei^e.
«

Et factum
:

dicens

verbum Oomini exeiTituum adme Loquere ad omnein populuin teri^ae el ad
est

tum suum conhtenti misericordia impendendaest. De viduis quoque et pupiUis Dominus prcecepit
:

Esto pupilJis pater
venai

et

pi^o

viro

sacer^dotes dicens,

Cum

jejunaretis et planger-etis in

quoque
egestas.

et pauper^i pr'a}cipit

mater eorum. Adcalumniam non inalte-

quinto et in septimo mense per hos septuaginta annos,

ferendam, quia alteraim peregr'inatio humiliat,

nunquid jejuninm jejunastis mihi?
in illo

))

In quinto

mense jejunabant, quia

subversa est Hierusa-

D illi

rum

Cum

luec et alia pr-a^ceperit

Dominus,
dorsa, et

econtra facerunt, et verteruntad

eum

lem a Chaldaeis, septimo autem, quia tunc occisus est Godolias, quem praefecer^at rex Babylonis temc, etreliquise populi dispei"S£e sunt. Dicit ergo Dominus Quid mihi pi'oderat quod jejunabatis et plangebatisper septuaginta annosdesolationis Hierusalem,
:

recedentem,id est avertentem se scapulam, et aures
aggravaver"unt, sicut surdce aspides. Quapropterad

magna
disper^si

peccata facta est iTiagna Dei indignatio, et
sunt per regna, qua^ antea nescierunt, As-

syr'iorum,

Medorum

et

Persar'um, et

teri'a quae flue-

cum non

mihi, sed vobis jejunaretis
«

?
..

bat lacte et melle, ver^sa est in solitudinem. Possunt
in feet ha}C referTi ad eos qui in Ecclesia positi

Et contra,

Et

cum
«

comedistisetbibistis

de virtuagunt,

stivitatibus vestris,

nunquid non vobis comedistis,
))

tum copia

super'biunt, nec

Deo

doctor'i gratias

et vobismetipsisbibistis?

Nonenim

his rebus pla-

idcirco justo Dei judicio permittuntur tentari adiabolo, et captivantur sub lege peccati, et desolatur
teri'a

catur Deus, sed bonis operibus, in judicio et justitia
et veritate.
«

Esca autem nos non commendat Deo.
ha^c sunt verba, quse locutus

eorum,

id est,

anima quondam

Trinitatis ho-

Nunquid

estDomi-

spitium, et vertitur in desertum, dei'elicta a
habitatore.

Deo

in-

nus in manu prophetarum priorum, cum adbuc Hie-

243

HAYMONIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

I.

»

COMMENT.
Quia magna

BIBL.
et

244

CAPUT
t

VIII.

A
»

nus; oxercituuni.

pene incredibilia

Et tactum
dicens
:

os;t

vei

buin Doniini exercituuni ad

me

Ihvc dicit

Doininus e.vercituuni
\ir

Lo-

proniittebantur Israeli, dubitare fortassis poterant pro reiuni niagnitudine, idcirco nunc loquitur pro-

quere de Hierusaleni quasi

de adultera uxore.
Ezechiel pro-

pbeta ex persona Doniini. Si vobis, o
puli niei, difticile videtur esse

reliquiii;

po-

Deusenim diiexit Ciisto amore dote

plebeni Israeliticain, eanique sibi
lidei sociavit, sicut

quid niihi

difTicile

erit

quod spondeo, nunqui omnipotens suni? Pari

pheta plenissinie dechirat, quie postea relicto Deo, iornicata est cum idolisdiversarum gentium, propter

modo

impossibile \idebatursanctis, quando temporibus persecntionis diversis modis affligebatur Ecclesia, ut

quod tradita
:

in captivitatem, egit pa^nitentiam

aliquando pax

illis

daretur. Sed nunc re-

dicens

Revertar ad virum

meum

priorem, quia

bene erat mihi tunc magis quam nunc. Quam misericoi-s Deussuscipiens, et non imputans poccata sua

ges mundi et principes Christo colla submiserunt, et ad tumulum piscatoris flectuntur genua imperatoris.

sum Sion zelo magno. et indignazehitus sum eam Uxc <licit Dominus tione magna Keversus sum ad Sion. et habitabo in exercituum
dicit
:

ZeUitus

:

Ecce ego salvabo populum meuni de terra orientis et de terra occasus solis, et adducam eos, et habitabunt
«
:

Haec dicit

Dominus exercituum

m

raedio Hierusalem. et vocabitur Hierusalem civitas
veriLatis, et ficatus.
i

^medio Hierusalem, eteruntmihi

in

populum,

et

ego

mons Domini exercituum,mons
linquit) reliquit

sancti-

ero eis in Deuminveritate et in justitia. «Ilcrctunc

Quia

me

Sion, quae est
et

Hierusalem, et secuta est amatores plurimos,

aliis deturpata est, zehitus sum zeki magno secundum criminum magnitudinem, quia ad me reversa est, agens poenitentiam, et ego reversus sum ad eam raajore ciementia. .-Edifica mihi templum,

ab

impleta sunt ex parte sub Zorobabel et Jesu, quando Dei populus reversus est de captivitate, et habitavit in Hierusalem, et vocatus est DominusUeus

eorum,

et

nunc plenius implentur sub Domino
quae
est vera

salvatore in Ecclesia,

Hierusalem,
fidera,
«

cum

ex omnibus

mundi partibus veniunt ad
in

et

habitabo in medio tui.et vocabitur civitas verita-

sicut et

Dominus

Evangelio

dicit
»

:

Multi enim

quondam vocabatur civitasmendacii. Vocabatur quoque mons sanctificatus et mons Domini. Spiritualiter possunt hiec referri ad animam, quoe
tis,quae

venient ab Oriente et Occidente,
dicit,
«

etc.

Quod vero

In veritate et justitia,

»

hoc designat, quod
succedat veritas

transeunte
Evangelii.
«

umbra

et figura

legis,

debuerat esse Hierusalem. id est visio pacis, et Sion, id est specula Deum contemplando, quae cum peccaverit, traditur in potestatem diaboli, et subditur
captivitati

Hsec dicit

Dominus exercituum

:

Confortentur

manus
istos

vestra^,

qui auditis in diebus his sermones

vitiorum

;

si

vero pcenituerit, et offenrevertetur ad
civitas Dei. et

per os prophetarum, in die qua fundata est

sum Deum eam Deus,

sibi propitiari studuerit,

et erit

mons sanctus

et

habitabit in medio ejus, diceturque ad

eam

:

«

Ma-

gnus Dominus
'1

et hmdabilis, » etc.

domus Domini exercituum, ut templum fedificaretur. » Quia jam videbant templum exstructum secundum quod Id prophetae, id est Aggaeus et Zacharias, praedixerant, nunc hortatur Dominus populum,
utpriorum promissionum veritate, accommodentfidem his qucc in futurum promittuntur, et confortentur manus, non timentes eos qui illos ab aedifiimpedire volebant. Siquidem ante dies illos merces hominuni non erat, nec merces jumentorum, neque introeunti tieque exeunti erat pax prae tribulatione. et dimisi omnes homines, unumquemque contra proximum
cationi'
«

HcEC dicit
et

Dominus exercituum Adhuchabita:

bunt senes
baculus in

anus

in plateis

Hierusalem,

et

viri

manu

ejus prae multiludine dierum, et
et puellis

plateae civitatis

complebuntur infantibus
»

ludentibus in plateis ejus.

Me

(inquiti

habitante

Hierusalem. tanta

erit

prosperitas et abundantia

pacis, et nullo hoste

remanente usque ad ultimam senectutem vivant homines in utroque sexu. et tredine. plateje

raentes artus baculo sustentent praedierum multitu-

quoque ejus impleantur ludentibus

pueris et puellis. Spiritualiter plateae, quae a latitudine dicuntur, sunt virtutes, in quibus sancti spa-

^

«uum. » Antequam fundaretur et aedificaretur templum Domini, omnis labor eorum irritus fuit, et tam horaines quam jumenta in agricultura et in
diversis operibus

casso conatu frustrabantur, nec

tianturet fiducialiter agunt.
appellat

Nam

Psalmista latum

^rat pax introeunti et egredienti, cuui intus seditio,
foris adversarji, eos

mandatum

Dei. In his plateis sedent senes

conturbarent. Sic et in Ecclesia

et anus, id est perfecti

quique et emeritiinvirtuti-

factum

est,

quia priusquam teraplura Doraini spiri-

bus- Senectus enim venerabilis est et reliqua. Re-

tualiter fundaretur

inhominibus,

et

antequam
»

dice-

plebuntur pueris et puelhs, id est qui rudimenta

retur eis

:

«

Vosestis templum Dei

vivi,

nulla erat

sermonis Dei percipiunt, qualibus
vestra per

dicit

Joannes

:

Scribo vobis pueri, quia dimittuntur vobis peccata

nomen
dirit, «

ejus

,

et

sic iraplebitur
» etc.

quod

Psalmista
a

Juvenes et viigines,
:

merces horainum, id est eorum qui rationales sunt, et jumentorurairrationalium apud Deum. Postquam vero conversi sunt, et Deus in 'llis habitare coepit, audiunt ab Apostolo Unusquisquepropriam merce:

Haec dicit Dominusexercituum

Si difficile vi-

debitur in ocuhs i-eliquiarura populi hujus in diebus
illis,

nunquid

in oculis

meis

difficile erit,

dicitDomi-

secundum suum hiborem. « Nunc autern non juxta dies priores ego faciam reliquiis populi hujus.dicit Dominus exercituum, sed
dera accipiet

245

ENARRATIO L\ ZACHARIAM PROPHETAM.

246

semen pacis erit. A^inea dabit friictum suum, etAgorcntur agricoloe intrare urbem, et per hoc aligermen suura, et ca,>Ii dabunt rorem quod dispendium sustinerent, et tam urbani quam suum, et possidere faciam reliquias populi hujus rustici in introitu civitatis responsa judicum audirent, et sic ad propria redirent. Quod vcro dicit universa ha^c » Quia ut templum fundatum est, nequaquam faciam sicut prius feci huic populo affli- « Unusqnisque malum, » duphci modo hic malum
terra dabit
:

gendo ilium, sed dabo

illis

pacem,

et

famem

pristini
et

accipi potest, pro afflictione et pro peccato.

IIU^,

ergo

temporis futura abundantia compensabo. Sic

qni sanctus est, nec cogitet ut aliquem affligat, nec
ut

philosophorum abstinentia, Judaeorum observatio, nullara habent mercedem, quia quidquid boni faciunt, non in nomine Pomini faciunt, nec in seipsis domum construunt

modo

haereticorum

virgines,

eum

poccare faciat
o

h

Kt juramcntura menclax ne

diligatis.

Cum

dicit

juramentum mendax, npn pro:

hibet
litur

verum jurare. In fevangelio autern penitus toljuramentum Domino dicente Ego dico vobis

non jurare omnino. Qui enim non jurat, nunquani « Omnia enim haic sunt qua; odi, dicit Dominus. Et fa,ctura est verbum Domini exercituum ad se a?dificare coeperint, orietur in eis multitudo pacis, me dicens Ha3cdicit Dominus exercituum Jejunium yinea quae loquitur in Evangelio, « Ego sura vitis vera, »dabitfructum suum,terra quoquebona dabitp quarti. et jejunium quinti, et jejunium seplirai, et jejunium dccirai, erit domui Judae in,gaudiura et in fructura suura centesimuni, sexagesimum, trigesilaetitiara et in soleranitates praeclaras.Veritatem tann)i][^ cadi etiam dabunt rorem pra^dicationis, de tum et pacem diligite.sAd eaquaesuperiusprincipes quibus scriptum est « Coeli cnarrant gloriam Dei.w Persarum per legatos interrogaverant, ulrura rnense quinto et septimo jejunare deberent, an post templi « Et erit, sicut eratis maledictio in gentibus doraus
et eruti

Domini. Postquam vero conversi fuerint ad Deum,

de captivitate diaboli templum Doraini in

pcjerat.

:

:

:

:

Juda

et doraus Israel, sic salvabo vos et eritis bene-

dictio.NoIitetiiT|ere.Confortenturmanusvestrae,quia
haec dicit Dorainus exercituura

aedificationemfmirejejuniumetdeponereluctumpropheta multis in medio positii?,quae scqui et prosperare
deberent, respondet ex persona Christi. Jejunium
quarti, subaudisraensis,etquintietseptirai,subaudis
oiT.o xotvoj, id est a cpmmuni mensis. Quartus mensii^ apud Hebra^os, apud nos dicitur Julius, in quo raense descendens Mo^^ses de monte, cum videret populum ludentem ante vitulura aureum quem fecerant, projecit tabulas testamenti, quas a Deo acceperat. ei

Sicut cdgitavi ut

affligerem vos,

patres vestri,

cum ad iracundiam me proyocassent et non sum misertus, sic conversus cobene faciam Hierusalem
et

gitavi ip diebus istis, ut

domui Juda. » Apertae promissiones et consolationes ^unt Domini confortantis populum suum. Domum
Juda, duastribusdicit,

Judam

et Benjarain;

domum

autem

Israel,

decem

alia? tribus,

quibus omnibus

confregit ad radices rnontis, et idololatrarum viginti
tria millia prostrata sunt.

misericordiam
solatio potest
referri

proiiiittit se

praestiturum. Quoe con-

Hoc

ipso

mense

(ut in Je-

ad Ecclesiam persecutionibus afflictam
suis peccatis et ejiciun-

remia legimusj muri

civitatis

Hierusalem rupti sunt

quod quicunque pro
interitum carnis,

a Chaldaiis. Propter hoc jejunaverunt Judaei sempei'

tur de Ecclesia, et captivantur a diabolo traditi Satanae in
si

mense quarto Quintus mensis illorum apud nos vbcatur Augustus. In hoc mense mulla passi sunt
dasi
Jii-

egerint pcenitentiam,

revertuntur in pristinum statum, et videbunt pacem

adversa.

Nam cum

essent in

deserto,

hoc

Domini,
«

et confessionis

suae

gloriam possidebunt.

Nolite timere. Haec sunt ergo verba quae facietis.

Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo. Veritatem et judiciura pacis judicate in portis
vestris, et

mense orta est seditio propter exjjloratores, qui reversi murmurare fecerunt populum. Propter hoc iratus Dominus, prohibuit ne statim ingrederentui'
terram repromissionis, sed per quadraginta annos vagarenturin deserto, donec morerentur oranes qui
a viginti annis et supra, egressi sunt de ^gypto,
praeter Calcph et josiie. In

unusquisque

malum

contra
»

amicum
Quia
(in-

suum ne
quit)
sio,

cogitetis in cordibus vestris.

bona vobis promisi, ut mea perraaneat proraisfacite quse

praecipio, loquiraini veritatem

cum
enim

chodonosor primo,

et post

hoc ipso mense a Nabumulta saicula a Romanis
est,

proximo. Proxiraum, oranem
quia ex uno parente
solis

hominem

accipiamus,
Si

^ teraplum dirutum et mcensum

propter quas

caii

omnes generati sumus.

sas gravissimum sibi singulis arinis iridixere jejtl-

carne proximis veritatem loqui pnecipimur,

ergo peregrinis et alienis licet mentir-i? Veritatem et

nium. Septimus mensis Hcbraeorum a nobis appellatur October, quo mense occisus est Godolias ab
Ismael ut supra

judicium judicate in portis vcstris, ut in judicio
prirao sit veritas et justitia, deinde sequatur misericordia. Judiciura

memoratum

est, et reliquiae

Judaeo-

rum

dispersae sunt.

Haec est causa jejunii septimi

enim pacis
»

est,

ut

is C|ui

judex

est,

mensis. Mensis decimus illorum apud
catur Januarius,

Romanos

vo-

propositum habeat pacificare discordiam. Quod vero
sequitur,
«

In portis,

consuetudinis illorura

fuit,

quo mense Ezechiel i^ropheta et cunctus populus captivorum c[ui erant in Babylone,
audierunt quinto mense templum esse subversiim.
Idcirco in hoc

ut in portis civitatis judices sederent, et causas sin-

gulorum discernerent. Unde Psalraista dicitde sanctoviro:((Nonconfundeturcuraloqueturiniraicissuis
in porta
;

mense annis singuHs jejunabant. Sen:

sus ergo talis est

Dies jejuniorum quos hactenus

porta. »

Oderunt corripientem in ideo autem in porta hoc faciebant, ne co»

et

propheta

:

«

habuistis, his temporibus in luctu, sciatis conver-

tendos esse vobis in gaudiura,

me

vobis prospera

•JiT

HAYMONIS HALBERSTAT.
ita

EPISC. OPP.

PARS

1.

-

COMMEXT.

BIBL.

248

concedenie,
paceni.
<

duntaxat,

^i

voritatein diligatis et

A

apprehendent Ecclesiae, id est credent incarnntionis ojus mystorium. Per fimbviain, qua? est minima pars
vostis. totigit

Han: dicit Doininus exercituum

:

Usquoquo

vo-

humilitas incarnationis ejus innuitur.

niant populi et habitont in civitatibus nuiltis, ot va-

mulior ha>niorrousa,

ot

sanata

est.

Hanc Hunc itavestigiis.

dant habitatoros unus ad alteruni dicentes
et

:

Eamus

que apprehendont, cupientes ejusinhoerere

deprecemur faciem Domini,
exei*cituum.

et

qua^ramus Domi-

Omnes

num
in

Jejunia (inquit) pra?dicta quarti

ergo qui censentur nomine Christiano, et in raensurara (ut dictum est) viri perfecti venerunt,

mensis vertontur in soloinnitatos pra^chiras, tantum ut civitates Judieie, qua? prius desertae fuerant, raultitudine civiuni repleantur, et una civitas pergat ad alteram, et se mutuo cohortabuntur, quia per hos septuaginta annos nullus fuit qui veniret ad templum Domini, eo quod viie Sion in luctu et solitudine essent, nunc pace reddita pergamus
et quinti

comprohenduntur
hendent fimbriain
illius.

in

docem hominibus,

ot hi

appre-

viri Juda^i, id est

imitatores stu-

dent esse Christi credendo

fideliter incarnationem Possuraus quoque per fimbriam viri Judaii

Paulum apostolum
rainima pars est

specialiter accipere
et ipse

:

nam
dicit

fimbria
:

vestis,

sum rainimus

apostolorura, qui

« Ego non sum dignus vo-

de se

Hierusalem, ut celebremus soleranitates, quae in lege
pr»cipiuntur in anno
fieri, et

cari apostolus. » Firabria itaque viri Judaji

Paulus

dicente una

civitate, -d

B est

apostolus Domini nostri.

Hanc fimbriam appre-

respondebitaltera:tVadaraetiaraego,>jquoteinpore:

Et venient populi muiti et gentes robustye ad
ut sacrificent Doejus.

hendunt deceni homines, id est, doctrinam ejus sequuntur oranes in Christura credentes, juxta quod
ipse dicit
:

quaerendura Dorainura exercituura in Hierusalem,et

«

Imitatores mei estote.

t)

deprecandam faciem Domini, » et mino Deo, et deprecentur faciem
enim quasi per
ipse Filius dicit
faciera Pater
:

Sed altiore
«

CAPUT
Onus
requiei ejus.
»

IX.

sensu facies Doraini, Filius est Dei Patris, per illum
«

verbi Doraini in terra

Hadrach

et

Damasci

Deus agnoscitur, sicut Manifestavi noraen tuum hominivi-

Haec prophetia de constructione san-

ctse Ecclesiae est, quae

bus.

»

Omnes
Deo

ergo credentiuni populi confluunt ad

bus constat. Est autem ordo verborum

tam ex Jud^is quara ex gentiOnus enim
:

Ecclesiam.
ctiraas
«

et ibi

deprecantur Filium Dei, laudis

pondus verbi Domini,

acuti et raollis, acuti videlicet

iraraolant.
illis

contra peccatores, raoUis erga justos.
in

Had enim Hejustis. In

Haec dicit Dominus exercituum in diebus

braice acutum, rach molle dicitur, ergo pondus verbi

quibus apprehendent decem homines ex omnibus
linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judaei,
^

Domini peccatoribus gravissimum, moUe
'

terraHadrach, Judaeosintelligamus: perDamascum,
gentes- Fit ergo opus verbi
id est

Ibimus vobiscura, audivimus enira quoniam Deus vobiscum cst. i Quamvis Judaei hoc ad ultinia Antichristi tempora referant, nos dicimus in adventu Domini istafuisse, quando ex Maria virgine natus est. Decem enim i^ti homines Ecclesiae sunt
dicentes
:

Domini

in terra Hadrach,
et

populo Judffiorum, super

quem

severitatem

Dominus exercuit etclementiam,

severitatera in illos

qui credere noluerunt, cleraentiara vero in eos qui

ab infidelitate ad fidem conversi sunt. Damascus au-

per orbera

diflusae.

Xam

dtnarius perfectus est nu-

merus.

finis tesserae nuraeronim, lota quoque littera apud Graecos, a quo nomen Jesu inchoat, denariura exprimit. Hos decem viros requi ivit Dominus ab Abrahara, si invenero ibi decem, non delebo urbem propter decem. Has Ecclesias quae hic denario figu-

tem requies Domini dicitur, quia in gentilitatis fide et devotione Dominus requievit, juxta quod per Isaiam prtedictum fuerat deChristo Antequam sciat puer vocare patrem aut matrem suam, accipiet virtutem Damasci et spolia Samariae. Recte autem Damascus sanguinem bibens, vel sanguis cilicii inter:

rantur. Joannes in Apocalypsi septenario nuraero
ostendit, dicens vidisse Filium hominis in raedio can-

pretatur, quia gentilitas

prirao

per

idololatriam

cruentata, sanguine peccatorum sauciabatur, postea
cilicio poenitentiae

delabrorura, id est Ecciesiarum. quas mystice sub-. sanguinera malitiae

studuit deter
et

nominibus civitatura describit. In Isaia quoque dicitur Apprehendent septem njulieres virum unum in
:

gere. a Quia

Dominus
»

est oculus

hominis

omnium

tribuura Israel.

Idcirco (inquit) doraus Domini, id

die

illa.

Apostolusquoque Paulus ad septem tantura

scribit Ecclesias,

thios,

ad Romanos videlicet, ad Corinad Galatas. ad Ephesios, ad Philippenses. ad
Ecclesias

Hadrach et de Damasco construitur, quoniam Domini est quicunque vel de gentibus, vel de Judaeis respicit eura,
est Ecclesia de utroque populo et de terra

Colossenses, ad Thessalonicenses.

ergo,

credendo

et

sperando in

illura.

Oculus enimaspectus

quas

illi

septenario

numero signaverunt, propter

est conteraplationis.
«

dona septiformis

Spiritus. hic propheta Zacharias

Emath quoque in terminis ejus, etTyrus et Sidon,

denario exprimit numero propter denariam perfectionem. Et apprehendent decem homines, id est
Ecclesiae in
spiritualis intellectus habentes,

brias viri

virum perfectum provectae, et rationem apprehendent fimJudaei, hoc est Domini Salvatoris. de quo

assumpserunt quippe sibi sapientiam valde. Et aedificavit Tyrus munitionem suam, et coacervavit argentum quasi humum, et aurum ut lutum platearum.
Ecce Dominus possidebit eam, et percutiet in mari
fortitudinem ejus, et haec igni devorabitur.
civitas est Syriae Cceles.
»

Emath

scriptum est
in

a

Juda, te laudabunt fratres tui
»

;

» et

quia ab Antiocho Epiphane

psalmo

:

a

Juda rex meus.

Hujus Judaei fimbriam

reaedificata

Epiphania est nuncupata. Interpretatur

,

,

249

ENARRATIO IN ZACHARIAM PROPHETAM.
igitur et

250

Tyrus et Astrata sit, tunc sedebit separator in Azoto, id est, Sidon erunt in terminis ejus, id est Damasci. sive Dominus Salvator, qui se[;arat frumeiitum a paleis, malos pisces a bonis, quique in judicio separabit oves in terminis terrte Hadi-ach, ut et ipssc cum illis creab haedis. Sedebit autem in Azoto ubi ignis spiritus Salvatorem, cui dicit propheta in dant in Dominum

enim Emath indignatio. Et hcec

psalmo

;

«

Postula a

me

et

Emath

quae indignatio, et

Sidon quae venatio inutilis

dabo tibi gentes, » etc, Tyrus quae angustia, et interpretatur, gentium

Dei generat
id est

filios

adoplionis,ubi est ignis patruelis,

nobis

populos designant,quLe primo ad praedicationem nominis Christi indignatae sunt, et in angustia pecca-

ejusdem Domini nostri Jesu Christi, qui ex carnem assumere dignatus est, et de quo Isaias Cantabo,inquit,dilectomeocanticum patruelis niii, vineaemeas. Ibi quoque ignis mamilla^, hoc
:

torum erant,

pum

venabantur a diabolo, in cujus typraccesserat Nemroth robustus venatorcoram
et

est,desiderium et ardor sugendi lac doctrin^ spiritualis. Nam duo ubera Ecclesiaj, duo sunt Testa-

Dumino. Quod vero hae civitates vel magis gentes, quas significabant,promplissimse fuerint ad credendum, Dominus ostendit in Evangelio dicens « Vae tibiCorozaim, vai tibi Bethsaida, quia si in Tyro et
:

menta, sicut sponsaindicat in Canticis canticorum « Botrus Cypri dilectus meus mihi, inter ubera mea
:

Sidone

factae fuissent virtutes quae in te factae sunt,
»

B

olim poenitentiam egissent.

Assumpserunt itaque

commorabitur. »« Et disperdam superbiam Philistinorum, et auferam sanguinem ejus de oreejus, et abominationes ejusde medio dentium ejus.Et relinquetur etiam ipse Deo nostro, et erit quasi dux in
Juda.
» Philistiim,

sapientiam valde, id est sophismata et calliditates artis dialecticae.Tyrus quoque aedificavit munitiones
fortia argumenta, quibus quasi muro munita gentihtas, a nullo posset veritatis quondam doctore superari. Coacervavit argentum, idestrhetoricae facundiae, et auruni sensuum moralium et

qui interpretantur cadentes po-

suas, id est

quod de calice daemoniorum inebriati corruerunt. Hi ergo interpretantur evocationes gentium
culo, eo

hoc est, blasphemiae,sive esus eorum quae idolis sunt immolata.ut his ablatis relinquatur ipsa Deonostro,
et spreta

allegoriarum. Verum quam sint hgec vilia et contemnenda ostendit, cum argentum et aurum istud

comparat iuto platearum.Haec autem congregabant, ut munirent regnum idololatrite, et insuperabile
facerent.

unum tantum Deum incidux in Juda, ut prior populus, piat adorare, sitque qui hic per Judam signatur, vertatur in caudam,et riovissimus qui erat cauda, transeat in caput. « Et
multorum
cura,

Accaron

»

quondam
*

sterilis

eteradicata, id est gen»

Dominus ergo

possedit

TyrumetSidonem,

tilitas sit.

Quasi Jebusseus,

id est, quasi

Hieru-

cum earum

percusserit fortitudinem,

quam habent

in turbulento mari hujus sa3culi, et destruxerit

om nem sapientiam saecularem, et aurum atqueargen-^ tum earum excoxerit et purgaverit illo igne, de quo
ipse in Evangelio dicit
:

salem, quae civitas tribusnominibus diversis temporibus appeliata est. Primo dicta est Salem, deinde a
Jebusaeis possessa, vocata est Jebus sicque conjun-

«

Ignem veni

raittere in

ctisduobus nominibus Jebus etSalem,dicta est Hierusalem. Accaron erit quasi Jebasaeus, quiagentes
accipient gratiam,

terram,
«

»

etc.

quam aliquando
in

Hierosolymitae

Videbit Ascalon et timebit, et Gaza, et dolebit

habuerunt credentes

Deum.u Et circumdabo doEx
his (pi
mili»

nimis, et Accaron,
peribit

quoniam confusa estspcsejus.Et rex de Gaza, et Ascalon non habitabitur.Et
»

mum

meam,

»

id est Ecclesiam. «
et revertentes,

tant mihi euntes

id est angeli

qui

sedebit separator in Azoto.
listinorum, quod
et

Cum

(inquit) viderit

milii deserviunt in diversis ministeriis, propter eos

Ascalon, et Gaza, et Accaron,quaesunt civitates Phi-

qui haereditatem capiunt salutis,

quorum
••

praesidio

Tyrus

et

Emath sit in terrainis Damasci, Sidon ad eam transierint, easque videDomino, dolebunt ac timore reple-

vallaturEcclesia,dicente Psalmista:«Imniittet angelus

Domini

in circuitu

timentium eum.
»

«

Et non

rint possessas a

transibit ultra super eos exactor,

id est diabolus,

buntur, quia videbunt spem
runt,
esse

quam

in idolis

posue-

de quo Isaias

:

«

Quomodo

quievit exactor, cessavit

tributum? »« Quia nunc vidi in oculis meis, » idest, Gaza, fortis aut impesive ponderata ignobilis, videre feci prophetas meos. Ipsi enim suntoculi DoD rium, Accaron autem, sterilis, sive eradicata Azomini, per quos vidit, id est annuntiavit vocationem
; ;

confusam. Ascalon interpretatur ignis

tus, ignis generans,
millae.

vel ignis patrui, vel ignis

ma-

gentium
«

et Ecclesiae securitatem
satis. filia

Jebusaeus conculcatus, significat animas eo
diabolo deceptas.

Exsulta

Sion,jubila,fiha Hierusalem.

modo a
ram

Nam Ascalon, in

quaantea
videlicet

Eccerextuus veniet
per
et

tibi

justus et salvator,ipsepau-

fuerat diabolus, qui est ignisignobilis, et ad mensuvel

ascendens super asinum et super

puUum

pondus pervenerat peccatorum,
tali

filium asiuce. Htec prophetia, ut Matthccus evangelista exponit,

gentiumpopulus,timuit

pavore perterrita.Gaza,
idololatriae pro-

impleta est in Salvatore, quando vesibilaudes

quae fortis fuerat, et sibi

imperium

nitHierusalem, sedens superpullum asinae.exceptus
esta turbis

mittebat, doluit nimis, agens pcenitentiam priorum

cum ramispalraarum,divinas
:

scelerum.Accaron quoque sterihs,
titia,

et

absque Dei no-

acclamantibus.Dicitur ergo
jubila,
filia
»

a

Exsulta satis,lilia Sion,

non habens spirituales filios, eradicata est ab errore, quo quasifirma radice tenebatur. Cum ergo
diximus figurare gentes, et doluerint eo quod spes

rex tuus,
(I

Hierusalem, » quae una est civitas.«Ecce oraniumvocibus prophetarum promissus,
»

hae civitates fuerint perterritae, quas

venit tibi,

id

e.st

propter

te,

ut te liberet,

«

ju-

earum

fru-

stus et salvator, » qui Hebraice dicitur Jesus, quo-

lh\

JIAYMOMS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

1.

-

COMMENT.

BIBL.
(inquit) qqi

252

niani ipse salvum taiiet po|>uUi?n suuni a peceatis

A

1^«m

inisericordia liberandi.

Yos

nunc

eonmi

Ipse panper. qni cutn dives esset. pro nobis
w

\iiti estis in terril)ili

carcere interni. et splutioneni

pauperfieridiguatasest.

Ascendit super asiuani

et

inliM-ni in

pnllurn filiurn asinre, >super ntr-nmque videlicet po,

tnunitionem,
et dicite

advontu Christi speratis, convertimini ad id estad liduciamaivinic protectionis,
Psalmista
:

puluni. Natn per asinam svma^itga intelligitnr, qua^

cum
»

«

Esto mihi

in

Deum

pror

gravissiraum jugumlegissustinnerat. Ihillus antein
liber gentium designat populum. non habentem rectorem dominum.nec IVenuni legis. Snper uttumque popnlum sedens Dominus iniMcditur
liiscivus et

tectorem.
est,

Sive, convertimini

ad munitionein^, id

tis, se(^

recordamini paradisi queni nunc in spe habeex hoc tempore in re illum possidebitis, ibi
n)unitio et secuia tranquillitas,

^rit vobis

quando

Hierusalem, et de prasenti Ecclesia guberiiat ad vew pacis visionem.
«

illos

Et disperdam qnadrigam ex E[)braim, et equutn
et dissipabitur

jam nuUiushostisimperium fonnidabitis.Hodie quoque annnntians duplicia reddam tibi, id est ex hoc teinpore quod ista annuntio, reddam tibi duplicia,
ut pro brevi tribulatione ieterna recipiatis pniemia.

de Hrenisalem,
tur

arcus

belli, et

loque-

pacem gentibus,
Patris.

et potestas ejus a

mari usque
»

Namque,
est,

ut Apostolus dicit,

«

omne quod

in

mundo

ad marv, et a fluminibus nsque ad

fines teri'oe.

momentaneum

est et tribulationis

brevc,supra

Vox Dei

qui exsultare jusserat liliam Sion,

B

nioduin in sublimitate teteinae gloria' nondus opera

et jubilare tiliam

Hierusalera.adhuc loquitur dicens
«

quid factunissit.

id est nulla ei"unt praelia

Disperdam linquitiquadrigam, » omni mundo, in adventu Christi pacificato.Allegorice Ephraim. qui interpregloriabantur
in curribus,
<:juibus

tur in nobis, non contemplantibus nobis quae videntui', sed quae non videntur. Quae videntur temporalia
«

sunt

:

quae auitem

Quoniam extendi

raihi

non videntur eeterna. » Judam quasi arcum, imest.

tatui- uber-tas. haer-eticos designat, qui

plevi terrara Ephraira, » Judas Chcistus, est Dprni-

hoc

est,

in superbia scienti^e suae.

De

nus, qui de regali tribu natus
sibi

Ilunc Deus Pater
ipse sa-

Psalmista
:

Et

alibi

arcum.
id est

>>

Hiin cmTibus et hiin equis,^ etc. Ephraim intendentes et mittentes Disperdet quoque equum de Hierusalem,
«.

quasi arcuin extendit, quando illum carnera ex

Filii

virgine suinere voluit. Ipse est

enim arcus,

gitta, ipse et To;o-:r,c, id est sagittarius.

Arcus qui-

omnem caiTiis superbiam et vpluptatem, qujE designatur per equum. Unde Psalmista « Nolite
:

dera sicut
arc ura
;

liic, «

extendi

(inc^uit)

mihi Judarn quasi

x

sagitta vero, sicut ipse per

Jeremiam de
»

"fieri

sicut

equus

et

mulus.

»

Tunc quoque

dissipabi-

Dep

]Patre

loquitur

:

«

Posuit rae sicut sagittani

tur aiTus

belli, id est

omnia praeliorum instruraenta

electara, in pharetra sua abscondit

me

:

sagitta-

cessabunt. pace in toto
bitur arcus
cula, qune
belli.

mundo

florente.Yel dissipaignita ja-

rius vero, sicut
«

in

Fsalmo

ei

per Dayid dicitur,
»

ut jara

non eraittantur

Sagittae tuce acutae, populi sub ie caden1|.

Hac

carnaliam possint corda vulnerare. Lpquetur pacera gentibus, de quibus dictum est
:

C

sagitta irapletus

est Ephraira, id est haereticorum

coetus arinatus contra
belluin, ut ipse

Dominum,

et

paratus ad

t

Ipse erit exspectatiogentiura.

»

His gentibus lo-

quoque
dicat
»

sagittis Doraini

vulneretur

^uetur pacem factara inter JDeura et horaines per sanguinera suuin. Et potestas ejus a raari usque ad raare- » Per totura eniin mundum potestas ejusest,
<

ad salutera,
ciiaritate
«

et

cum

Ecclesia

:

«

Vulnerata

ego sura.

Et suscitabo

filios

tuos, Sion, super filios tuos,

et

ubiquo Christus adoratur
-.(•
-

et colitur.

raista

Dominabitur a mari.» subaudislndico, -1
in

que ad roare.
Jprdane,
«

» subaudis Oceanum, « etaflumine » qup baptizatus est, coepit praedicare usque ad terminps prbis teri^ae. » a Tu qupque in sanguine testamenti tui eraisisti

...
«
:

Hinc Psalus-

Graecia, et ponara te quasi

gladium fortium.
jure per

» Si pei"

Epliraim intelliguntiir
plevit ergo
filios

haeretici,

filios

Grae-

ciaeraagistriraundanaephiipspphiae accipiuntur. Im-

Dominus Ephraiin
filios

sagittis, et suscitavit

Sion,id est
id est

Ecclesiae super filiqs Graeco-

cprum,

philpspphprum, quia praedicantibus

vinctos tups de lacu, in qup
facit
"ad

npn
irao

est aqua. »

Nunc
j)

appstplis, pinnes perversi dograatis principes,omnis

propheta apostropham, Christum Fiiiutn suura,

et dicit

Deus loquituripse Tu quoque
est,

phil(>sophorura assertio, qui raaxime

apud Athenas
destructa
.e^t.

viguerunt,

gladio

suo

verbi

Dei
^

eduxisti vinctos tuos, id est sanctos, qui in vinculis

irno per ipsum Christum qui est gladiusfortium,

tenebantur, de lacu in quo non est aqua, hoc
iiberasti eos
dia.

de quo Psalmista
alius

de inferno, in quo nulla est raisericorin resurrectione Donjini, raulti sancto-

propheta
;

Denique

raeo eritis

» Iit

« Accingere gladio tuo, » et Et vos iEthiopes, interfecti gladio Appstolus ;«. Vivijs est serrao Dei et
:

rum

qui in infemo vinculis «riginalis peccati tene-

bantur, surrexerunt cura eo,et venerunt in sanctara
civitatein, et

apparuerunt multis. De hoc sanguine
:

omnigladio ancipiti, » Dominus Deus super eps videbitur, et exibit « Et ut fulgur jaculura ejus. Et Dpminus Deus in tuba
efficax, et penetrabijior

testamenti ipse in coena dixit apostolis
calix

«

Hic est

canet, et vadet in tui-bine

austri

Novi Testaraenti in raep sanguine, qui prp
»

arcu
a

et gladip Dpraini haeretici et

Cura (inquit) » gentium sapientes

vpbis fundetur.
f'

filiis

Cpnvertimini ad raunitionera, vincti spei, hodie
tibi.
»

gloria Doraini

Sion inteifecti fuerint, apparebit super eos hoc est eniin quod dicit Doininus
:

;

quoque annuntians duplicia reddara
conversio
fit

Rursuin

sermonis ad nos, qui vinctieramus,et

Deus super eos videbitur, et egredietur ut fulgur jaculum praedicationis ejus, coruscans splendore

2^3

ENARRATIO IX ZACHARIAM PROPHETAM.

254
X.

miraculorura. Hinc alius propheta dicit

In luce

A
«

CAPUT
Petite a

sagittarum tuarum ibunt, in splenrlore fulguiantis
hastfe.oQui splendor etfulgura appeilantur, et tuba
sivo clangor, ut quos splendor illustraverit, clangor

Domino

i^luviam in tempore serotino, et
iinbi-is.

Dorninus faciet nives et pluviam

Dabit

eis

singulis herbani in agro. » Ilortatur Dorainus cre-

audiendum, et talis possit dicere cum propheta :« Dominus Deusaperuit mihiaurem.» Erigit mane, mane erigit mihi aurcin, ut audiam quasi magistrum. Videt etiara Dorainus in turbine
tubae excitet ad
austri, id est in

dentes in Christura ut petant serotinara pluviarn,

hoc est

plenitudinem gratiae spiritualis in

saeculi

consummationem. Tunc enim dabit Dorainus nives etpluviara inibris, quia quo raagis affligetur Ecclesia,

raotu

comrainationis, qui idcirco

eo majori spe et constantia roboratur, et tunc

nominatur supphcia, ut misereatur.Unde sequitur: « Dominus exercituum proteget eos, » quos sua comminatione terruerat- « Et devorabunt, et subjicient lapidibus fundae,
» filii

singulis in agro pectoris virens herba virtutura succrescat, ut possint dicerc

cum

Psalmista

:

«

Domi-

nus regit
«

rae, » etc.

Sion protecti a Dorai-

Quia siraulacra locuta sunt

inutile, et divini

no, hoc est viri Ecclesiastici, devorabunt, subaudis
adversarios,
«

viderunt mendaci-ira, et somniatores frustra locuti

qui

intelliguntur

per
»

etsubjicient lapidibus fundae,
illos sibi

filios Graecide, sunt.vane consolabantur. Idcirco adducti sunt quasi coraminationibus ggrex, affligontur, quia non est eis pastor. » Hoc de

Scripturarum

subjicientes, et rotatu fundae,

ha^reticis

id esttestimoniis et exemplis
eit

divinorum eloquiorum,

dicitur, qui rnaxime in mundi termino abundabunt. Hi enim sub nomine Christiano deci-

inebriabuntur quasi vino plenissiraa Scripturascientia,

»

piunt bomines, attendentes spiritibus erroris etdaeraoniorura, in hypocrisi loquentiura mendaciura, quique vane consolantur, quia sunt falsa quae sibi

rum

ad

quam

ebrietateni invitat nos Sa-

pientia
rissimi.

Comedite, amici,bibite etinebriamini.cliaSicque placebit Deo eorum ebrietas, quasi

suisque proraittunt

;

et quia haec faciunt, adducti et

libatio sacrificii, et sicut

cornua

altaris, id est

qua-

captivati sunt a diabolo, traditi Satanae in interitura
carnis, etaffliguntur,quoniara

tuor angeli, quos serael in anno pontifex ingressus
in

non habent pastorera
«

Sancta sanctorum

cum sanguine

digito in san-

Christum, quera falso habent, promittunt. Haec om-

guine intincto tangebat.« Et bibentesinebriabuntur quasi a vino, et replebuntur ut pbiala?, et quasi cornua altaris et salvabit eos Dorninus Deus eorura
;

niaabsque eoloco ubi
quasi ai'cura
;

dicitur:

Extendi mihiJudam
»

iinplevi

terram Ephraiin,

Hebraei ad

teraporaMachabaeorura ducum ref^erunt,qui vicerunt

Macedones, et templum ab ethnicis sordidatum, Qnia sancti lapides, posttrium etseraisannorura spatiura raundaverunt. id est electi quoque elevabuntur super terrara ejus, G Quod vero dicitur a Inebriabuntur quasi a vino, leves et nullura penitus peccati pondus habentes, et replebuntur ut phial8e,))ita exponunt Hi quicum nec exspectabunt ut ab aedificantibus subleventur, Juda Machabaeo erant, sic cura desperatione pjugnased ipsi elevabuntur, et festinabunt iraponi in funbant, veluti ebrii obliti suae salutis, nec de vita ullam
elevantur super terram ejus.
»
: :

in die illa ut gregera populi sui, quia lapides sancti

damento

Christi, et contineri
:

hislapidibus loquitur Petrus

«

angulari lapide. De Ad quem accedentes

curam habentes.sed de sola victoria.IIlud quoque quod
dicitur
:

«

Quid bonum

est,

quid pulchrura,nisi fru-

lapidera vivura, et ipsa tanquara lapides vivi superaedificaraini.
<(

mentum

electorura etvinum,gerrainansvirgines,»sic
:

»

accipiunt
est, et

Idcirco Machabtei tanta faciebant,etmor-

Quid enim bonura ejus
»

quid pulchrum

tera libentissiraesuscipiebant, ut superatis hostibus

virgines?

vinum germinans Frumentura electorum et vinura gerrainans virgines, secundum sacratiorem sensum,Dominus et Salvator esit, qui de se dicit :« Nisi granum
ejus,nisi friiraentum electorum, et

mundaretur templura,
id est

legis praecepta iterura serva-

rentur,eteruditioScripturarumgerminaretvirgines,
populos credentium in

unum Deum,
frumentum

et

habe-

rent rursus eruditos viros, qui
legis

divinae

frumenti cadens in terram mortuura fuerit, ipsum solum nianet. w De hoc frumento raola passionis
confracto et igne rnortis decocto, foctus
est nobis

comedere deberent,
et

et idcirco peterent a

Do-

D prophetae,

mino pluviara serotinam,
est.

ut

quia jara defecerunt

raundus tendebat ad fmem, tandem
veniret et tribueret
illis

panis qui de ccelo descendit, et dat vitara mundo. Ipse quoque qui est panis, est et vinura quod laetificat

Christus qui missus

nives et pluvias imbris, id est, impleret manifeste
quae a prophetis prsedicta sunt.
«

cor hominis.

Hoc vinura

bibitur ab

iilis

virgi-

nibus, quae secundura

Apostolum sunt sanctre
dicunt

cor:

Super pastores iratus

est furor

meus,

et

super

pore
«

et spiritu, et inebriatae

cum sponsa

hircos visitabo, quia visitavit Dorainus exercituuni

Introduxit

in

merex incellam vinariam, et ordinavit me charitatera. » Hoc vinum germinat virgmes,

gregem suum domum Juda,

et

posuit eos quasi

equum

gloriae suae in bello. » Saepe contingit ut pro

quia quos araor Christi inebriat, orania raundi oblectaraentaspernunt, et quasi ebrii et insensibiles

peccatis [)astorum populusaffligatur et tradaturadversariis.

Nara David peccante, raulta millia Judaici
pastores, sed iratus pastoriid est

mundo fiunt, solum Christura diligunt et dicunt cum Apostolo « Itaque ex hoc jam neminem novimussuper terram. »
:

populi pestilentia deleta sunt. Itaque propheta dicit

Dominumiratumsuper
bus visitatsuper hircos,
ipsi

super populum, quia

magistros in culpa sequuntur, et tamen postea

255

H.WMONIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP. PARS
grevoce

I.

COMMEXT,

BIBL.

256

cum peccatis uhiont»m fei\M'it,visitabit \n bono gem suum.domum Jutia. id est eos qui Deum
et

A

teniporis,

>^

etc.

Xihilominus hcec ab IlebraeisadMa-

chab;eos referuntur, quod suporatis hostibus
Juihi, id est duie tribus, et

domus
id

moribus conutentur. Et ponet eos
quia pnesidebit
eis. et

ijuasi

eiiuum
tlixit

domus Joseph,

est

gloria?,

reget

illos, et in illis
:

decem

tribus

sulvabuntur. et sic gaudebunt quasi

mirabilis app:irebit.

De

his

equis propheta
et

ebrii vino.

Tunc quoque sociabuntur duieetdecem
erunt sicut fuerunt antequani eos

Qui ascendit superequos tuos,
nitas.

equitatus tuus

.>^a-

tribus,qu[e subllieroboam ab invicem separatic fuerant, et

tunc

Ex

ipso,

«

id est
«

qui ponet eosquasiequumgloid est

Dominus

projecisset. Filii

riic

suae,

erit

angelus,

perfectus arniuis

triumphos parentum, hetabuntur
a Sibihiho eis, et

qui velut lapis angul uis continebit et confortabit
constitutosin ceitamiue. Et
lus
»

quoque eorum videntes in Domino. congregabo iUos, quia redemi
in populis.
»

«

ex ipso

»

erit« paxilj)a-

eos, et multi{)Hcaho eos sicut antea fuerant multiplicati,

Immilis aliquis

in Ecclesia, et

tamen sua

et

seminabo eos

Sacratiore

tientia reliquos quasi

extensum sustinens taberna«

sensu sibihibit Dominus, id est signum faciet his qui
peccatis fuerant dispersi, ut ad

culum

Et

«

ex ipso arcus pnvlii,? id estjjrLedicaior,

ipsum redeant, Et

jacula comminationis peccatoiibus immittens.

Et

loquitur in Evangolio

:

«

Venite ad

me omnes

qui

ex ipso egredietur omnis exactor simul,» qui quasi ^laboratiset oneratiestis. ))Congregantur autem,quia
cogat nolentes, et exigat ut Christo subdantur.perterriti

Dominus redemit
est

eos pretioso sanguine suo.MuUi-

formi line judicii,

cum audiunt quanta

infi-

plicantur, quia sicut antea fuerant multipUcati, id

delibus sint suppiicia prceparata.
«

secundum quod ad Abraham dictum
:

est

:

«

Tn

Et erunt quasi fortes, conculcantes lutum viain prcelio,

semine tuo benedicentur omnesgentes.)) EtAposto-

rum

etbellabunt.quia Dominus

cum

eis. »

Cum
rint

fuerint pro Christo martyrio coronati, et dixe-

Quotquot ex fide sunt Abrahac, hi fiiii sunt Abrahae. v Seininanturquoque in popuUs, ut in omlus
«

cum

Psahuista

castra, etc.

Si con.sistant adversum me Sed hoc locoHebraei exponunt, quod illa
:

nibus gentibus Christum annuntient, sicutipsepraecepit
:

«

Euntes

in

mundum

universum, prcedicate
verbis'

persecutio quce Judajis contigit sub Antiocho, per

culpam

contigerit

magistromm,

et ideo visitaverit

EvangeUura omni creatufte. » « Et de longe recordabuntur mei. »Quibus

super hircos, id est populum.
tibus, postea visitaverit

et tradiderit eos

gen-

gentes innuuntur,quae longe erantpraeinfideUtate a

gregem suum domum Juda,
caeteros qui
:
,

suscitando
quasi

Judam Machabaeuni et equus gloriaj fuerunt. Quod vero
illis

ipso angelus et ex ipso paxillus,

dicitur Ex angulum interpre-

'

tantur regiam potestatem, quod duos parietescontineat
id est
;

Deo; de quibus Psalmista :« Rerainiscentur et convertentur ad Doniinum, » et qui mortui erantpeccatis. Et vivent cum fiUis suis, » iUis videUcet quos praedicandogenuei'unt Christo.TaUbus dicit Apostolus :« Tanquam parvulis in Christo, lacvobispotum

paxillum vero, sacerdotium. Ex ipso exactor,
alioe
:

dedi, nori escam.
«

»

minores dignitates, ut sit sensus Nulla erit dignitas, qute non iUius, id est Judae Machabaei disponatur arbitrio.

omnes

pti,

Et revertentur, et reducara eos de terra yf^gyin quibus dia* » id est de tenebris ignorantiae,
«

bolus regnat.

Et de Assyriis congregabo eos

»

de

Etconfuudentur ascensores equorum et confortabo domum Juda. et doraura Joseph .salvabo. Et convertameos, quir* miserebor eorum, et eruntsicuti fuerunt quando non projeceram eos. Ego enim Do«

superho sensu pravi dogniatis h;ereticorum.« Et ad terrara Galaad et Libani adducara eos, et noninvenietureis locus.»Gahiad interpretatur testiraoniura
transraigrationis, Libanus

dealbatio.

Reducuntur

minus Deus eorum exaudiam eos. » Haec quoque juxtasuperioremaccipiendasuntinteUectum,quando
et

ergo ad terrani Galaad,qui de carnalibustranseunt ad si)iritualia. et de terrenis ad ccelestia.Adducuntur

persecutionibus

confortabit

Dominus martyres

suos, et desperatis pra^stabit auxilium, tuncconfun-

ad terrara Libani, qui dejiosita nigredine peccatorum, dealbantur baptisraate, postea educti de cordealbabuntur, accipientes iraraortalitatis candidara stolara.

dentur ascensores equorura,
tores.

id est superbi persecu- t^ pore,

tentes

Tunc confortabit domum Juda, id est confiDominum, et domum Joseph,qui auctus sive
et

beatus intei-pretatur.
«

Et transibunt in maris freto, et percutiet in mari fluctus, et confundentur omnia profunda Uu.t

Et erunt quasi fortes Ephraim,

loetabitur

rainis.

Et hurailiabitur superbia Assur, et sceptium

cor

eorum quasi a

vino, et

filii

eorura videbunt et

.'Egvpti recedet. Confortabo eos in

Domino,

et

in

lcttabuntur, et exsultabit cor eorura in Domino. » Ephraim,qui interpretatur ubertas, ut sint eo digni

nomineejus

arabulabunt, dicit Dorainus.» Juxta lit-

terara traditio Hajbraeorura est,

quod populus Ju-

noraine.
verae, id
Filii
lioli

Et lcetabuntur cura biberint vinum
est

vitis

cum

socii

fuerunt passicnum Christi.
:

daeorura captus ab Assyriis et a Chaldaeis, nonsolura in Medos et Persas, sive in Babylonera traditus esl,

quoqueeorum, quibusloquitur Apostolus
mei,

«

Fi-

quos iterura parturio,
:

»

etc, et quibus

sed etiara in septentrionalcni plagara et in Bosphoi'ura, et postea ex parte inde vocatus, Dei eos respi-

Psalmista dicit

k

Venite,

filii,

audite
in

buntur, et cor eorum gaudebit

me. » LaetaDomino, dicentes

ibunt in raaris freto,
pontidis, ubi

cientecleraentia.Ethocestquod hic dicitur:aTraiiS» id est in augusto raari Pj-o-

cum

Apostolo

:

o

Non sunt

condignie passioneshujus

angustissimum fretum Chalcedonem

.

»

25'
et

ENARRATIO IX ZACHARIAM PROPHETAM.

•258

Byzantiumdividit, et percutiet Uominus in mnriA phoricesuccidendum, id est Romanis pugnantibus devastandum fluctus, videns ante populum suurn. et conlundentur
«

profunda fiuviorum, ut quondain factum est, cum mare Rubrum divisum est, et Jordanis siccatus est.

Vox ulutatus pastorum. quia
corum.
»

vastata est magnivel abietes sive

ficentia

Quossupra cedros

Tunchumiliabitur supeibia Assyriorum,etscepti'uin /l'>gypti toUetur ab eis, liberato Dci populo, ct confortabuntur
in

quercus dixerat, nunc quasi exponens quid dixerit,

peraliam mctaphoram vocat pastores.id

est sacer-

Domino,

et in

nomine ejus aml)uhiJuxta sensum mysti-

doteset principes eorum.Jam dicit audiri ululatum,

bunt, revertentes in terram suam. Ha^c juxta tradi-

tiunem Hebra^orum dicta

sint.

quoniam magnificentia et decus iUorum, templuni videlicct in quo maxime gloriabantur, incensum et
destructum
«
sit.

cum, transimus et nos inangustum mare hujus stcculi, quod sanctis angustissimum et periculorum est plenum :amatoribus autem hujus sa^culi latissimum
est,

bia

Vox rugitus leonum, quoniam vastataest superJordanis. » Quos superius arbores vel pastores

nunc vocat leones, et sicut superius altitudinem templi compai-atit celsitudini montis Libani, tem est qua} ducit quo nihil excelsius. nihilque condensius est in terra sajculi angusto et turbulento, primus transivit Redemptor noster, deinde secuti sunt eum apostoli, B repromissionis, sic nunc rugitum leonum et superbiam Jordanis jungit, qui in illa rogione omnium de quibusdicitur Quidescenduntmare in navibus, fluminum maximus est Jordanis, juxta quem moipsi viderunt opera Domini. Tunc humiliabitur surantur leones, sive ut ardorem sitis aqua fluminis id est diaboli, et imperium .Egyi^ti, perbia Assur, relevent, sive quia vicinum est desertum et vasta id est tenebrarum etaeriarurn potestatum, recedet, Vox rugitusleonum, cum novissima mors destruetur, et ille qui habebat solitudo, Ait ergopropheta mortis imperium, claudetur in gehennae carcerem. id est optimatum et principum, subaudis audita Sancti vero confortabuntur in Domino, et dicent est. « Quia vastata cst superbia Jordanis, » hoc est, « Fortitudo mea et laus raea. » Et ambulabunt in dignitas templi deleta est, unde auxilium sperabanomine ejus, id est in nomine Christi, a quo Chri- tur. stiani vocantur, et sub dignitate hujus tituli ambuPasce pecora « HaDC dicit Dominus Deus meus labunt de virtute in virtutem, donec \ideatur Deus occisionis, qua) si possidebant, occidebant, et non deoium in Sion. dolebant,et vendebant ea.» Vox Domini ad prophetam.Nunc (inquit)interim nutriatur grex etcrescat,
quialata via est

qu»

ducit ad mortem.arcta au-

dixerat,

ad vitam. In mari hoc hujus

:

:

((

:

:

CAPUT

XI.

qui posteaab hostibus capiatur. Qua^pecora
qui possidebant jure

Romani

«Aperi, Libane, portas tuas, etcomedat ignis cedros tuas.» LibanusmonsestPhoenicis, ubi terminus

victorum, occidebant, et non

dolebant, nec miserebantur, quae

servabant ad vi«

Judwre contra septentrionem

est.

Sed hoc loco temlignis

tam, vendebant, et l?etabantur,

dicentes

:

Bene-

plum vocat Libanuin, quod de

Libani con-

dictusDominus, divites
esse

facti

sumus. «Hsecita gesta
et

structum erat. Prx'dixit ergo propheta quod templum, quod novitcr fuerat ledificatum a Zorobabel
etJesu, destruendum
principibus
esset
«

qui

historiam legerit, inveniet. Tropologice
referi-i
.

possunt ha^c

a Vespasiano et Tito Apeii (inquit), Libane,

Christianorum

ad episcopos Pascunt enim pecus
perit

presbytcros

occi^^ionis

mali

Romanorum.
»

pastores, quoruni negligentia

grex Domini,
amit-

portas tuas,

ut suscipias ingredientes hostes. Et servat

durn subjectos vident ire per abrupta vitiorum, et

metaphoram, subdens, et devoret ignis cedros tuas Pcr cedros et abietes et quercus Basan et saltum nemorosum, principes et sacerdotes et populum significat Judccorum. « Comcdat 'inquit) ignis cedros tuas, » ut cunquod dixerat Lil)anum,
cta vel incendio vel
hostili

non
tere

coi'rigunt,

nec emendant,

dum metuunt

commoda

temporalia, qua3 diligunt, sicque pa-

scunt eos non ad vitam, sed ad occisionem, neque

possunt dicere
et

cum Apostolo
?
»

:

«Quis scandalizatur,

ego non uror

Vendunt quoque subraissos po-

imperio

vastentur, et

pulos,

cum

ex illorum interitu sibi divitias parant,

tam duces quam populi consumantur.
«

Dfavent peccantibus, laudantes eos prasdas qui agunt
de miseris, et iniquos benedicentes.
« Et pastores eorum nonparcebant eis,etego non parcam ultra superhabitantes teiram, dicit Dominus. » Quia (inquit) pastores non parcebant gregi, sed ipsi primi devoraveruntpopulum meum, idcirco ct ego non parcam ulti'a super habitantes terrara, subaudis Judceam. Hoc enim juxta litteram de terra Judaeorum, et non deomni orbe dicitur. Non(inquit) parcam ulira, sed continuo ulciscar.ettradam illos hostibus. Quodimpletura est quadragesirao secundo anno post Doininicam passionera, quod tempus da-

Ulula,

iibies,

quia

cecidit

cedrus, quoniara

magnifici vastati sunt: ulutate, quercus Rasan^quo-

niam succisus

est saltus

munitus.
et

»

Mutua

(inquit)

lamentatione sacerdotes

principes ac populus,
et quasi quaireres

vestrum plangite interitum,
det, ostendens

quid

significent cedri. quidveabietes et quercus, respon-

nifici vastati sunt.

dehominibussedicere.quoniammagBasan confusio dicitur, quercus vero Basan, homines dicit confusionis etignominiae, quoniamsuccisusestsaltusraunitus. Saltum munitum sive neraorosura, ipsum tempium dicit, quod
inexpugnabili firmitateconstructumfueratadiversis
regibus,

tum
«

fuerat

illis

ad agendam poenitentiam.

etadultimum abHerode.Quod

dicit

meta-

Ecce ego tradam homines, unumqueraque in

•259

HAYMONIS HALBERSTAT.
sui, et in

EPISC. OPP. PARS.

I.

-

COMMEXT.

BIBL.

260

manu proximi

manu

regissui, et concident Asternanturin deberto.etreliqui vorent, unusquisque

termm, et non eruani d' nianu eoruin,ot depascaiii pecus occisionis. propter hoc, o }>auperes ^re^is. »
Dimittam (inquitUioinines, ut mutua se ca>de interficiant. Legamus Josephum, et inveniemus quod in ipsa obsidione Hierusalem tanla inter Judivos erat
discordiaetseditio, ut in trespartes populus divideretur. et invicem contra se pugnarent. Et concident
^inquit)
sui,
»

carneni proxiini sui. Vertantur (inquit)
noni, et instar bestiarum

in seditio-

n;utuis moisibus lacera-

buntur, nullusque terram eorum lepromissionis introeat.
«

Et tuli virgam meain quoB vocabatur decus, et
hiicc

abscidieam... Postassumptionem Israelis,
est

enim

secunda

virga, qua) appellabatuifuniculus, tulit

terram Romani. Quod vero dicit, « regis tunc quidem Judiei regem non habebant.sed

Dominus primam virgamquae vocabatur decora.nationes scilicet totius orbis, quia relicto Deo secutae
sunt idola,
runt.
»

Ut irritum fiicerem foedus meum, quod ])aupepercussi cum omnibus populis. et in irritum dedupteiea quia Dei est sententia ut ctum est in die illa, et cognoverunt sic pauperes resgregis, justi de Israel, qui in Dominum Deum subaudis audite et intelligite quae di-g gregis qui custodiunt milii, quia verbum Domini credidistis, est. Mox enim ut Israel assumptus est, projecta cuntur. est inultitudo gentium, et irritum factum est foedus mihi duas virgas, unam vocavi c Et assumpsi decorem, et alteram voravi funiculum, et pavi gre- quod inicram cum omnibus nationibus, et cognoverunt sic pauperes gregis, id est fideles ex Israel, t^em. » Creatoret pastor Dominus Deus duas sibi qui mea mandata custodiunt Quia verbum Domini virgas, id est duos populos. Primam virassumpsit hominum genus sub Xoe, est, hoc est voluntas ejus ut gentes abjiciantur et gam habuit, omne siinul quam vocavit decorem, quia nuper instaurato post Israel in Abraham eligatur. « Etdixi ad eos Si bonum est in oculis vestris, diluvium mundo, necduin homines sceleribus soradjunxit:
«

re^em pro protectore et principe posuit. Ostendit autem quid sitilla desolatio ivterna, cum dicit :«Xon eruamdemanibus eorum, t id estRomanorum, proita
fiat

et

utPsahnista dicit
e.xponens

:

«

Omncsdeclinave-

et quasi

qua^ esset haec virga,

:

duerant, etnihiljustius

quam

universitatis creato-

affertemercedemmeam
^inquit)

:

et si

non, quiescite.

»

Dixi

rem oinnes
conditione
:

aequalitir vocare. quos generavitacv^uaii

ad eos,

id est

ad pauperes gregis
vei-buin esse

Israelitici,

alteram

vocavit funiculum,
«
«

eligendo

postquam cognoverunt

Domini, quod

plebem Isiaeliticam sub Abraham.
dividebat Altissimus gentes,
o-reo-em »sive Israel, sive
a
»

Quando enim

videlicetvoluntas esgetDomini, ut omnibus gentibus
abjectis, etsuis promissis erroribus, eligeretur natio
Israel.
«

etc.

Et pavi (inquit)

omne genus hominum.

Si

bonum
pro

est in oculis vestris,

»

id est,

si

Et succidi pastores tres in mense uno, et contracta est anima mea in eis siquidem animaeorum
\ariavit in

vobis placet, liberum enimhabet arbitriumeligendi

qnod

vohierit.

liac

nssumptione qua abjecta?

me,

et dixi.

j

Tres pastores, Moysen,

et

Aaron, Mariamque sororem eorum debemus accipere, quorum Maria primo mense, qui apud illos vocatur Xisan. apud Romanos Aprilis, mortua est in deserto Sin. In eodem mense, atque in eodem loco, Sloyses et Aaron condemnati sunt, ne intrarent in

omnesgentes, et vos in peculiarem mihi elegi populum, reddite mihimercedein meam. id est meapra?cepta servate. Sin autem non vultis meo censeri
noniine, neque facere quae praecepi, facite manifeste
quae vultis. At
icMitur.
illi

tunc quidem
:

respondcrunt Moysi

«

cum Omnia

eis ista

dice-

quae praecepit

terram repromissionis, quia non sanctificaverunt Dominum ad Aquas contradictionis. Sicque succibi sunt tres pastores uno mense. Maria praisenti raorte. Moyses et Aaron sententia futura? mortis.tEt contractaestanima meaineis, » id est indi-

nobis Dpiuinus Deus noster, facieious. » In fineautem temporum pro omnibus quae eis feci, liberans
eos de servitute J^gyptiaca, et mihi eos in peculia-

rem assumens populum. « Et appenderunt mercedem meam,

»

dantes pro

gnationo quadam tsediata e>t super tres

illos pa.sto-

meo sanguine

Juda^ traditori

«

triginta argenteos.et

dixit Dominus ad me, » Salvator, cujus sunt verba res, quosprfeposucram gregi meo. Siquidem anima glorifi-D superiora,« projice illud ad statuarium,» id estfictoillorum variavit in me dubitando, quia non

caverunt

me coram
:

filiis

Israel ad

aquas contradi-

ctioni.s. Si

vero ad populum

hoc referre voluerimus,

erit sensus

Idcirco indignatus

sum, quia anima

rem, vel figulum, quem Deum omnium fictorem et plasmatorem accipimus.utistius lictorisjudiciomercesredditapenderetur.Deindecernenstamvilipretio
triginta

eorum,
ter

me

id est populi, variavit in me, fluctuando inet idola, et diversis pugnando contra rne

argenteorum mundi Creatorem
«

et

Dominum

appretiatum, perironiam dixit:

modis.Quamobrem indignatus dixi: a Xon pascam vos; » et ad Moysen dixit « Dimitte me ut deleam
:

quo appretiatus sum ab

eis. »
:

Decorum pretium Ac si cum quadam

indignantisirrisione diceret

Ecce quo pretio popu-

eos.'» Iratus

quidem

erat, sed

adhuc exspectabat,
provorat illuu] ad se
^

narn rogandurn, et ostendit se
ritur.
«

curn dicit, « dirnitte

me,

»

lus meusspecialitera me dilectus, quemque infilios adoptaveram, me vendendumjudicaverunt^aettuli,»

po.<se teneri.
»

Quod mo-

Propheta inquit,
posui eos,
«
»

«

triginta argenteos, » et
in

moriatur

:

et

quod succiditur,

per mortem,

sed projeci eos

domum Domini

non dead

succidatur, et reliqui devorent,

unusquisque carcorpora pro-

statuarium
deportare

hocest.

feci illud

pretium a proditore

nem

proximisui.

»

Omnium

(inquit)

indomum

Domini, etreddi sacerdotibus,

261

ENARRATIO IX ZACHARIAM PROPIIETAM.
Asuper oculum
et intellectus,

252

conritenteij)SO,«peccavitradenssanguinenijustum.))

ejus dextrum, ut

omnis ejus
se, leternis
ille

scicntia

At illi noluerunt illud niittere in corbonam, lioc est ingazophylacium,sed emerunt ex eo agrum figuli in sepulturam peregrinorum.Nos enim signabanmr in hoc facto, qiii pei'egrini eramus a testamento Dei,
sed redempti pn^tioso
Filii ejiis

de quo jactabat

tenebris

obscuretur. Potcst quoquegladius
/alibi dicitui:(>

accipi,dequo

Inebriatus est in coelogiadius raeus.»
scilicet Dei,

Hicgiadius, verbum

penetrans omnia,
faciet, et

sanguine

in

domo

fortitudinem Antichr-isti marcescere

ocu-

figuli creatoris et factoris

omnium,

in pretio san-

lum

ejus, id e.staciem ejus raentis,qua se acutissime

guinis Christi requiescimus.
#

putabat videre sacramenta Dei, pe^-petua cxcitate

Etprcecidivirgam raeam secundam, quse appel-

damnabit.

labaturfunicuhis,utdissolveremgermanitatem inter

nADm^
«

vit
Israel. Dixit

Judam

et Isi'ael.

»

Postquam Dominus
et

tiiginta ar-

genteis appretiatus est,

pretium

in

sepulturam
erant a

Onus verbiDomini super

Dominus

peregrinorum, hoc

est,

gentium

qucTJ aliencie

Deo, pcrfecit, prrecidi (inquit D(;ininusl virgam se-

extendens coelum,etfundans ternam, et fingensspiritum hoininis in eo Ecce ego ponam Hierusalem
supei liminare crapulai

cundam,

id,

est

plebem illam mihi dilectum

repuli,

omnibus populis

in circuitu,

ut dissolverem gerraanitatera inter

Judam

et Israel,

g

sed et

Juda

erit in obsidione (tontra
il.la,
;

Hierusalem. Et
oneris

idestrexillopopulo separarem credentes anon credentibus, apostolos videlicet, et eos qui pcenitentiam

erit in die

ponam Hierusalem lapidem
omnes

cunctis populis

qui levHbunl eum, concisione

egerant, quos vocantJudam, separarem eos ab

illis

lacerabuntur, et colligeutur adversum

eam omnia

qui clamavorunt, « crucifige. » et » non habemus regem nisi Ca^sarem, » quique in sua infidelitate permanere elegerunt. Ethoc est quod dicit «Nolite
:

regna

terra^.

»

Extendit Dominus coelum velut ta-

bernaculum,et secundura Psalmistam sicut pellem. Sicutenimpelliscorpusanimalisundiquecircumdat,

arbitrari quia veni paceni raittere interrara, etc.
«

»

Et dixit

Dominusadme

:

Adhuc sumetibi vasa

pastoris stulti, quia ecce ego suscitabo pastorem in
tori'a,
qiii

ambitu continet. Fundavit terram, media et ima est omnium elementorum, quia immobilem eani et in sua mole stnntem constituit.
sic

cceluin suo

quai

derelicta

quasret, et contritum

non visitabit, dispersum noii non sanabit, etid quod statnon
etungulaseoScTCuli dicitur

ehutriet, etcarnes pinguiuia comedet,

P^inxitsjjiritum hominis in eo, id est animam in corporehominis posuit.et ex duabus substantiis aniraai et corporis, unum animal compegit. Spiritus enim

rum

dissolvet.

»

Pastor stultus et iraperitus Anti-

hic pro aniraaponitur.IsteitaqueuniversitatisCrea-

christus est, qui in

consummatione

tor et Dominusdicit,juxtalitteram positurumse Hie-

esse venturus A^asapastorisstultihabitum et caerera ejus
insignia dicit, perara,

C rusalem superliminare
circuitu,

baculum, fistulam

et

crapulas omnibus populisin ut qui limen ejus attigerit, inebrietur et

sibilum, sicut Isaias, ut captivitatem futuram suo

corruat, vel etiam. ipsum superlirainare corruat in

habitu ostenderec ambulavit nudus et discalceatus,
sic

eum, qui eum
rusalem

attigei'it.

Sed

et

Judas captus ab hos-

Zacharias habitum

stulti pastoris

jubetur assu-

tibus,etin illorum transiens societatem,obsessaliiecivitate sua,

raere, ut euni

quem

venturura nuntiabat, quasi ven-

cogetur obsidero ipsam
j)0[uilis.

turus essetostend,eret.

Nam

quia superius iratus bovos, » ideo prscstultitia^

civitatem. Ponet quoque

suam Dominus ipsam Hierusa-

nus pastdr dixerat,
tantae
sit,

«

non pascam

lem lapidem oneiis cunctis

dicitur pastor stultus esse

venturus, qui

re voluerit, concisione lacerabitur.

quam qui levaMos est urbium
ca.stel-

ut in templo Dei sedeat, ostendens se

PaIfestinK(ut dicit beatus Hieronymus! utin
lis

tanquam
ut perdat

sit

Deus, quique non venit ut sanet, sed
Israel.

et vicis

ponantur rotundi lapides gravissimi pon-

gregem

Hunc

stultura

pastorem
quia no-

deris,

ad quos juvenes exerceri solent, et eos pro
viriura levare qualitate, aliusque

suscipient Judaei justo

Dei judicio, ut

suarum
alii

luerunt credere veritati, credant mendacio. Qualis

autem futurus
bit,

sit

apertissime

propheta

descriChiristo t^

ad genua, ad unibilicum, quibusdam usque ad humeros et caput, nonnulli super verticem erectis junctisque
manibusextolIero,magnitudinera suarum viriumhoc

ostendens

eum

per

omnia contraria

agere.

pastor et idolum derelinquensgregem,gladius

modo probantes. Est ergo sensus Ponam Hierusalem quasi gravissimura lapidemcunctis gentibus.ut
:

super brachium ejus,et superoculum dextrum ejus.

Brachium
et

ejus ariditate siccabitur,et oculus dexter

ejus tenebrescens obscurabitur. » Descripto stulto

quasi ad ludum sublevandilapidis, sic adcapiendam eam congregentur.et suam virtutem ostendant.Sed necessc eritutdum levatur lapis, id est dum oppu-

pessimo pastore,

fit

apostropha ad ipsum, dicitur»

gnatur Hierusalem,ipsonisu
vel

que

pastor et idblum.

Tam enim

sceleratum

rasuram aliquam
In die
in

in

et elevatione scissuram levantium corporibus dere-

eum

ostendit, ut non cultorem eura idolorum,sed ipsum idolum eum vocet. dum se vult ut Deum ab onmibus adorari, qui derelinquit gregem devoran-

linquat.
«

equura
et

illa, dicit Dominus, percutiam omnem stuporem^etascensorem ejusinaraentiam,

dum

a bestiis,

quem Dominus

tanto terapore custoid est

dierat.GIadiussuperbracIiium ejus,
ultio, ut

manifesta

super domum Juda aperiara oculos meos, et omnem equum populorum percutiam caecitate. »
In die
illa,

omne robur

et fortitudo illius arescat, et

hoc est in teinpore quo obsessa fuerit

:

263

HAYMOXIS HALBERSTAT.

EPISC. OPP.

PARS

1.

-

GOMMENT.

BIBL.

264

Hierusalein, ita ut Judas
tur,percutiet Doniinus
m

In stuporem,

id

quoqueobsidereeam coga- A omnes equos adversariorum. est, ut stupeant omnes qui eos
;

derit pacein Ecclesiae. et hostes ejus in stuporeni et
in

ainentiam verterit,

erunt duces Ecclesiai sicut

viderint esse percussos

sive,

^'

percutiet in stupoet

rem,

»

ut quasi stupidi et

absque sensuetficiantur,

excoquentes oinne vitium, etligna infructuosa, id estomniaperversa (logmata consumcntur, et devorabunt a dex-

ignis in lignis, et sicut faces in feno

ascensores eorumin amentia,hoc esttanta magnitu-

dine formidinis premcntur, ut vertantur in
tiam. Super

amencivita-

domum

Juda, qui contra

suam

tem

facere cogebant, apeiiet
niiserationis,

Dominus

oculos, id est

medium virtutis Omnis enim virtus in meditullioest. A dextiis autem et sinistris sunt,quiaut plus sapiunt, aut minus quam oportet.Tunc Ecclesia receptura est
tris

etasinistris eos qui noluerunt

iter tenere.

respectum

ut

eos dignos faciat suo

aspectu, et oculorum

rituahterequi,quando

suorum ilhistret lumine.Spiin malampartem accipiuntur,

pristinam gloriam^et tabernacula, id est conventus rulelium, per totum orbem instaurabuntur, necsibi
tribuent magistri hanc gloriam,tanquamper eos pax
luec Ecclesite venerit, sed

luxuriosos atque superbos designant.
sores sunt da^mones, vel
qui

gaudium et prosperitas fidelium. « In die illaproteget Dominus habitatores Hieruamentiam, ut convincantur nuUam habuissescientiam, etBsalem, et erit qui ollenderit ex eis in die iUa quasi oppriment eos palpabiles tenebrrc. sicut quondam David, et domus David quasi Dei, sicut angelus Domini in conspectu ejus [eorum]. » In illo(inquit) .-Egyptura. Super domum autem Juda, id est contempore, cum Dominoauxiliante Juda victoriam obfitentes Dominum, aperiet Dominus oculos suos, id tinuerit.proteget Donunus habitatores Hierusalem, est miserebitur illi clamanti ad se Respice in me qui obsidebantur et sic omnia mutabuntur in meet miserere mei. « Etdicent duces Juda in corde suo Confortentur lius, ut qui offenderit ex eis Deum,et putatur vilismihi habitatores Hierusalem in Dominoexercituum simus, sit quasi David. id est quasi familia regia, et Deo eorum »Cum (inquit) aperuerit Dominus super qui de domo est regia, sit quasi de domo Dei, id Judara oculos suos, et misortus iuerit eorum, tunc est sicut nuntius Dominiinconspectu eorum quieos iilo tempore videbunt. Altiori sensu, cum Dominus duces Juda qui erantinobsidione contra Hierusalem, Ecclesiam suam de |)ersecutorum manibus liberavecoacti ab hostibus.facient vota in cordibus, quialogistri,

Horum ascenfalsorum dogmatum main

Domino assignabitur omne

omnes vertentur

stuporem

et

:

:

qui libere non audebunt.ut super Hierusalem,quam
obsident, et ipse Judas vincat

rit, hi

qui in persecutione constantes exstiterunt,

cum

civibus suis. Tro-

tam

gloriosi

apud omnes erunt, ut qui minimus

pologice duces Juda sunt apostoli, viri apostolici.

fuerit, et sicut

homo

qui verbo vel facto

Deum

of-

Cceterique doctores, qui praesunt exercitibus Christi. '^fenderit, sit in ordine

magistrorum

:

magistri vero

Hi nolunthabfre alios auxiliatores, nisi habitatores Hierusalem, id est orthodoxos et catholicos viros,
eosque optant confortari in Domino Deo suo. De
his ducibus

sint quasi

domus

Dei, ot sicut angelus transforma-

tus in evangelicam dignitatein.
«

Et

erit, in

unus

fuit Petrus, qui
:

invenit

Marcum

gentes, qucc
dicit,

omnes veniunt contra Hierusalera. » Quod
die illa qucerara

conterere

habitatorem Hierusaiem
Hieiosolymitas, etcura
Christo.
«

Paulus quoque et ipsedux

egregius habuit Timotheum. Titum, Lucam, veros
eis

orbemterrarum subdidit
sicut

qmerere se conterereomnes gentes, in bonam partem accipiendum est. Conterit enim Dominus non ad perditionem,sed ad eraendationem, ut desistant persequi Hierusalem,et ex hostibus efficiantur
oves.
« Et efTundam super domum David, et super habitatoresHierusalem spiritum gratise etprecum.» Per efTusionis largitatem dantis ostendit.quia Deus

In die

illo

ponam duces Juda

caminura

ignis in lignis, et sicut facem ignis in feno,et devo-

rabunt ad dexterara et ad sinistrara oranes populos
in circuitu, et habitabitur Hierusalem rursuni in loco suo in Hierusalem, et salvabit

Dominus taber-

gratiam Spiritus sancti tribuit,dcqua Paulus
H

dicit
»

nacula Juda, sicut in principio, ut non magnifice
glorietur

Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris.
:

Et

domusDavid, et gloria habitantium Hie-Dper aliura prophetara dicitur « Effundara de Spiritu meo super omnera carnem. « Et bene, cum rusalem contra Judam.» Cum, inquit, duces in Juda,
qui necessitate

cum

hostibus erant contra Hierusa-

dixisset

a

spiritum gratiae,

»

addidit

«

precum,

»

lern, hsec vota fecerunt,

tunc ego Dominus tantam
lign;i. et sicut

quia quos Spiritus sanctus repleverit,eos statim ad

eis

dabo fortitudinera, ut quasi ignis

fax fenum, sic devorent

omnes ndversarios

in cir-

cuitu, ut peracta victoria habitetur rursus Hierusa-

lem, et instaurentur tabernacula Juda, id est castella, vici et

adorandumaccendit.Haec etin Christi resurrectione impleta sunt, et quotidie implentur in Ecclesia. « Et aspicient ad me, quem confixerunt, et plangent eum planctu quasi super unigenitum, et dolebunt super eura, ut doleri solet
nifestissime de se loquentem
«

oppida quae vastata fuerant, ut domus
regia,

in

morte prirao-

Juda

(id

est familia

quae de David descen-

geniti. » Introducit propheta ipsura Dei Filium
:

ma-

dunt) et inclyti ac potentes de Hierusalem non glo-

Aspicient ad
et

me

rienturcontra Judam, tanquam suo imperioet consiliis

regatur,sed sciant quia

Dominus

sit

rexeorum
de-

ad tempus Dominicae passionis,et ad diemnovissimi judiciipotest
confixerunt.
»

quem

IIoc

autem

atque victoria. Juxta allegoriam,

cum Dorainus

referri.

Doraino eniniin cruce posito, nulli dubium

265
quin
pii

ENARRATIO IN ZACHARIAM PROPHETAM.
quoque
et
fideles

266

eum

aspiciebant,

etA

dicii,

maximo super eum movebantur
re; sed
suae gloria venientem,
clavis, et

viscerabiliter doloin majestatis

et

cum Jesus Christus in majestate sua venerit, stigmata passionis in corpore suo omnibus osten-

non injudicioaspicientadeum

derit,

quem

confixerunc

in

cruce

ipsam quoque crucem manibus angelicis deportatain ab omni mundo videri fecerit, erit planincomparabilis, plangentibus
et

plangent ac dolebunt maximo planctu et

ctus

omnibus quod

dolore, sicuti in morte unigeniti, cujus acerbo funeriingens a parentibus luctus impenditur.Plangent itaque Judaei quasi super unigenito, vel, ut

Creator suus tanta et tam indigna pro indignis etpeccatoribus sustinuerit. Erunt itaque ibi quatuor ordines plangentium per familiam domus
:

Dominus

Septuaginta transtulerunt,aprimogenito.
per divinitatem
unicus
Patris, per

»

Christus
naturse:

David, designatur ordo regalis

et

omnium

saeculi

enim unigenitus est secundum proprietatem

dignitatum
electi,

;

in

hoc ordine quidam erunt justi
sibi

et

humanitatera

quipopulum

commissum, secundumDei

unicus matris. Est et primogenitus,quia,ut Joannes
dicit: «

Primogenitus est ex mortuis, et princeps
illa

voluntatem,beneregere studuerunt.qui designantur per viros:per farailiamdomusNathan,indicant ordo

regum
«

terrse. »

doctorum

Ecclesiae.

Nathan quippeprophetaterapo-

In die

sicut

magnus eritplanctus in Hierusalem, g guntur, quos planctus Hadremmon, incampo Mageddom,et
et

ribus David, et idcirco per

plangent terrae familiae,
miliae

familiae

seorsum

:

fa-

domus David seorsum, et mulieres eorum familiae domus Nathan seorsum, et mulieres eorum seorsum familia} domus Levi seorsum,
seorsum
et et

eum doctores intelliapostolus Paulus prophetas vocat in hoc quoque ordine alii sunt quasi viri, verbum Dei sincere prccdicantes; hi accipiuntur per viros,alii ex
:

:

sua praedicatione laudem vel rauneris mercedera ab hominibus, non a Deo quaerentes, qui signantur per
mulieres
:

mulicreseorumseorsum:

familia}
»

mulieres eorura seorsura.

Semei seorsum, Hadremraon urbs est

per familiam domus Levi, innuitur ordo

sacerdotalis, et

juxta Jezrael, quae

nunc Maxiraianopolis dicitur, sita in campo Mageddo, in quo occisus est Josias rex justissimus a Pharaone Nechao, super quo Jeremias luctura maximura fecit, cujus etiam meminit
in
libro

dignitas. Inter hos

omnis ecclesiasticorum graduum quoque similiter aUi sunt Deo

placentes, et viriliter in lucrandis
lantes,
alii

animabus

invigi-

feminae enerviter viventes, et perditionem aniraarura miniraecurantes perfarai;

quasi

Lamcntationura,

dicens:

«

Spiritus oris

liam domus Semei, designatur ordo

laicalis

;

Seraei
suse

nostri Christus
stris, cui

Dominus captus
:

est in peccatis no-

quoque

in raedio populi habitabat, et

doraus
illi

diximus

Subumbra tua vivemus

in genti-

tamen curam gerebat, ideo per hunc
qui saeculari degunt conversatione
; ;

sio-nantur

bus,

»

licet hoc,

juxta spiritualem sensum,referatur

sed in hoc

or-

ad

Dominum
planctus

salvatorem. Sicut igitur
in

fuit

tuncmagnus^ dine suntboni qui appellantur viri urbe Hadremmon, ita magnus qui mulieres dicuntur sic tunc in
:

sunt et reprobi
judicio singuli

planctus revocabitur,occiso Salvatore,in Hierusalem,

Quod vero
seorsum,
servire.

sequitur:

«

plangent familiae et familiae

pro meritorum qualitate distinctis stationibus, alii ad dexterara collocabuntur coronandi, alii statuenturadsinistrara daranandi. Oranes itaqueplangent, sed justorum planctus vertetur in aeternara exsulta-

» hoc innuitquod in tempore tribulationis non debent, qui uxores habent, operi nuptiarum

Nam

et in

Genesi legitur, quiairapendente
:

tionem, reproborum autem in nunquara fmiendam
plorationera.

diluvio dicitur
filii

ad Noe
et

Ingredere in arcara tu et
;

tui,

uxor tua

uxores filiorum tuorum

primum

CAPUT XIII. ponens patrem cum filiis, deinde separatim uxorem « In die illa erit fons patens domui David, patris etuxores filiorura.Et nunc igitur separantur ethabitantibus Hierusalera, in ablutionera peccatoris et abuxoribus farailiaDavid, etfarailiadorausNathan, menstruatas. » Fons iste patens domui David, seet familia domus Levi, et familia doraus Semei, ut cundum beatura Hieronyraum, scientia estScriptuplangant unigenitum Christura, contra quera clamararura, qui fons patet doraui David, omni Ecclesiae. verunt. « Sanguis ejus super nos, et super filios nostros. x In David quidem domus rogia, hoc estDIpsa estenim domusDavid, quiaineahabitatraanu
tribus

Juda, accipitur

;

in

Nathan prophetia

;

in

fortis et visu desiderabilis.

Levi ordo sacerdotalis, quia de Levi stirpe ortura
est

chiel

propheta

se

vidisse

Hic est fons quem Ezedicit egredientem de

sacerdotium illorum, in Seraei doctores desi;

templo, qui crevit in

gnantur
et

quia tribus de qua

fuit

Seraei doctrinae

magisterii privilegium tenuit.
:

Quod vero

se-

magnum fluvium,etperrexit ad solitudinemgentium.utillara irrigaret diviuce scientiae fluentis. Hic lons patet in ablutionem peccatoris et menstruatae, ut, percepta fide,

quitur
«

renascamur

Omnes

farailiae,reliquse familiac, et familiae seor-

in Christo, et in
delicta.

sura, et mulieres

eorum seorsum,

»

omnesreliquas

aquam baptismi nostra abluantur Secundum beatum Gregoriura, fons iste
Daraen;

nullum habentprivilegiumdignitatis.Haecdicta suntsecundum quod ab Hebraeis exponuntur. Dicendum nunc quomodo a doctoribus Ecclesiae ad diem judicii referantur. In die (inquit) illa, hoc est in tempore jufarailias auvovu|jLw;

comprehendit, quae

largissima est Dei raisericordia, patens doraui
vid, id est universae Ecclesiae

in ablutionera

struatae, etejus

quijam concupitum
vocat

scelus

opere
qui

perpetravit,

quem
in

peccatorem, et

eum
9

malum opus

animo ex deliberatione concepit,sed

Patrol. CXVII.

^'67

HAYMONIS riALBERSTAT.
quam
vocavit
in.

EPISC. OPP.

PARS
a

I.

-

COMMENT.

BIBL.

268
estquoddixe-

^^c^Mni ad efTectum perduxit.
tau_;;tur, e^

men- A

cruci, velut pseudoproplietam, et tioc

^enstruatii etenim ei aiterius carnonon

runt:
(lobet

sua carne inquinatur. Tnlis est anima
malte

Nos legem habemus, et secundum legem moii. » Lex enim non tantum illi quinque li:

passioriibus vitiorum et voluntatis
fc&datrs.
<

sordibus

bii Moysi. sed et prophetic et psahni lex dicuntur

Omnibus ergo

patet misericordia Dei.
;

unde Dominus

£t eni in die

Plsfiierdam

illa, dicit Dominus exercituuju nomina idolorum de teira, et non me-

ptum
lioc in

est in

EvangeHo lege vestia: Ego
in
:

«

Nonne

(inquit) scri-

dixi, Dii estis, »
ille

cum

})sahnisscriptum sit? Respondebit

:«etdi-

ttlorabuntur ultra,

et

pseudoprophetas, etspiiitum

cet

:

Ilis

phigatus

sum indomoeorum

quidiligebant

i^iirnundum aiiferam deterra.» Indieilla,

cum

Chri-

me.» Qua responsione tantam illotempore ostendit
veritatis

stuS ficctesiiim suani salvaverit, disperdot
f(^6l(5^UiVl
^itttt,

nomina
sculpta

futuram custodiam,ut necille qui suovitio

de terra, sive qucc

manu

artificis

sive idola

fifds cdri'h'ct& siint.
flcis, ita

pravorum dogmatum, quieabhicreSicut enim fluntidola manuarti-

damnatus fuerat, audeat mentiri, sed recte sc perpessuin omnia fateatur. Hiec (inquit) vulnera vel cicatrices in domoparentumaccepi,quiraediIigebant;

ft'*reticorum perversa doctrina in idolum

condemnatus non odientium, sed amantium me judicio.
n

vertitur, qui pro Christo adorant Antichristum.Au-

quoqde prophetas falsos. id cferdOfes, quos ethhici prophetas
fere^
fattt.

est

idolorumsa-B
vates

Framea
:

suscitare

super

pastorem
dicit

meura,

vel

appel-

et

super virum cohaerentera mihi,
percute

Dominus

Aut^eret et

spiritum

fhundorum cordibusrequiescit

fet'

immundum, qui in imut jam neminem per
:

exercituum
oves
:

pastorem,

et

dispergentur

fShaticos et divinos valeant decipere.
erit,

cuin prophetaveri^ quispiam ultra

di-

8e'i^t ei

pater ejuset raater ejus, qui genuerunt eum:

meara ad parvulos. » id est gladiusbis acutus,quamvis quidara lanceara velint accipere. Imperat ergo Dominus frameae,utsuscitetursuper pastorem,quem
etconvertam Framea,rhomphaea,
nullus dubitat esse Christum.

manum

Xdn

vives, quia
;

mendacium

locutus es

in

notr.ine

Deusenim Pater pro-

Domini

et cionfigent

eum

pater ejus etmaterejus,

genitoYes ejus,

cum

prophetaverit.

sUpra dicta sunt impleta fuerint,
qtli

«Cumhaecquae et nomina eorum
si

nimiam charitatem qua genus humanum diante saecula per jf^ilii mortem mundum redimero, etiam in plenitudine tempopter
lexit, praeordinavit

dispersa, falsiquoqueprophetaeet immundispiritus,

rum opus

suae

misericordiae

accelerat
,

adimplere.
vel pas-

p^r eos loquebantur, fuerint sublati,

quis ul-

Prapcipit itaque frameae sive gladio sionis doIorem,vel

quem

fH
lit

et jiersbna Dominiprophetaretentaverit, conti-

rtao pater et

mater

obliti

paterni et materni affectus,

Dei irhpleant voluntatem, proferent contra filium

ihoHis scrltentiam,nec exspectabitur publicumjudiciurti, s'ed

mortem,vel certe ipsam Judaeorum malitiam possumus accipere,de quaipse ad Patremloquitur;«Erueaframeaanimamraeam.))Suscitaturhaec frameasuperpastoremChristumpraecepto
Patris,adquemdicitur:QueratupercussisLi,persecuti
sunt.Suseitaturet super viruracohaerentemilli.id est

ipsorum propinquorum judicio damnabifiierit

tbr, qui
«

ausus