-I

Digitized by the Internet Archive
in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur139mign

PATllOLOGIif: CURSUS
COiMPLETUS,
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, IMFORMIS, GOMMODA, OECONOMICA,

OMVII « SS. PArRlll,
QLl
Ali

DOCTOHIM SCUIFTOIUHQUE ECCLESIASTICORIIM,
SIVE LATINOISUM, SIVK GRiECORI M,
:

EI

.WOSTOUCO AD ^TATEM /MOCfi.Vr// /// [ANISO lilG) PfiO LATliyiS AD COSCIUl FLOI{E.\TIM TEMPOHA {ANN. 1439) PIW GH^CIS FLOIWEIiUNT
rEVO

RECUSIO
JUXTA EDITIO.NES ACCl RATISSIMAS, IXTKU

CHRONOLOGICA
1>ER

OMNir.M OU.K KXSTITERE MONUJMENTOUUM CATHOLIC E TRADITIONIS ECCLESI.E S.ECULA,

QUINDECIM PRIORA

f

I

Si: GLMQLE NONNULLIS CODIGIBLS MANUSORIPTIS COLLATAS, PEHQUAM DILIGENTER CASTIGATa; DISSERTATIONIBUS, GOMMENTARIIS, VAKIISQUE LEGTIONIBLS CONTINENTER ILLUSTRATa; OMNIRUS OPKRIBLS POST AMPLISSIMAS EUITIONES QU.t TRIBUS NOVISSIMIS S^CULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUGTA; SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUOTORES ALICUJUS MOMENTl INDIGIBIS PARTICULARIBUS ANALVTICIS, SUBPEQUENTIBUS. DONATA CAPITULIS INTKA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SJNGULARIM PAGINARUM MARGI.NEM SUPKRIORKM DISTINGI ENTIBUS SUBJKCTAMQUE MATERIAM SIGNIFIGANTiBUS, adornata; operirus cum dukiis, tum apocryphis, aliqua vero auctoritate in ohdine AD traditionem ec.clesiasticam pollentibus, amplificata; DUCENTIS i:v AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SIGUT ET OPERUM, ALPHABKTICIS, CIIRONOLOGICIS, STATISTIGIS, SVNTHETICIS, ANALVTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOG.MATIGUM, MOHALE, LITUIiOICUM, CANONIGU.M, DISCIPLINARE, HISTORICU.M, ET CUNCTA ALIA SINK ULLA EXCEPTIONE SED PR^SERTIM DUORUS INDICIBUS IM.MENSIS ET GKNERALIBrS, ALTERO SGILICET RERUM, QUO GONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATEB, VERU.M ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU co.nspiciatur; altero 8CRlf'TUR.42 SACR^, ex quo lectori comperire sit obvium quinam PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORU.M LOGIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SCRIPTUH^ VERSUS, A DUOBUS INDICIBUS GENERALJBUS ALTERO SCiLICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID
; ;
:

TEXTUS GOMMENTATI SINT. EDITIO ACCURATISSIMA, GyETERISQUE OM.MBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PEHPENDANTUR CHARAGTERUM NITIDITAS, CHAHT.« QUALITAS, INTKGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS OPERUM HECUSOr«JM TUM VARIETAS TU.M NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM GO.MMODA SlBIyUE IN TOTO PATROLOGI^E DEGURSU GONSTANTER SIMILIS, PHETII EXIGUITAS, PR/ESERTIMQUE ISTA COLLEGTIO UNA, METHODIGA ET GHRONOLOGICA, SEXCENTORU.M FRAGMENTORU.M OPUSGULORUMQUE HAGTENUS HIG ILLIO SPARSORUM, VEL ETIAM INEUITORU.M, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTIIEGA, KX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES ^TATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, GOADUNATOHUM,
,

SERIES LATINA PRIOR,
IN

QUA PRODKUNT

PATRIiS,

A TERTULLIANO

DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINJE AD INNOCENTIUM IIL

ACCURANTE
SIVE ClJKSLUM COMPLETUKU.M
I.N

J.-P.

MIGNE,

Kibliotheese eleri iiniversae,
SINGULOS SCIENTl.E ECCLESlASTIC.ii: KAiMOS EDJTOKE.

PATROLOGl^ TOiMUS CXXXIX.
S1LVE.MEK II, JOANNE.S .WIII, .SEUGIL.S IV, BENEDICTLS VIII, .SS. PP. ; ARNULFIS REM., .'ELFRICUS CANTLAR., ARCHIEPP. THIET.MARUS MERSEBURG., NOTGERUS LEOD., HENRICUS PARM., BRUNO LINGON., ARNOLDUS HALBEB.sT.. EPISCOPI, .S^ ABIJO F1..0ili.AC., ALBERTl S MICIAC, HERIGERUS LOB., CONSTA.NTINUS S. SYMPHOR., GOSPKUTIS TEGERV, ABBATES AIMOLNUS FLORIAC, TIETPALDUS TEGERN., BENEDICTUS S.« ANDR., PURCHARDUs ak;. div., rorico moi.ss1a<:., joannes diac venet., rridfertus rames., monachi.
; ;

TOMrS UMCl

S-

PAIIISIIS
AFll) (iAHNIEH FHATliKS,
IN VIA DICT.V
:

KIJITOHKS
MAINE,
189,

KT

J.-P.

.\IIGNK

SUGCESSORKS,
MAIISE, 121.

AVEME DU

OLIM CIIAUSSEE Di

J8S0

Clichy

Kx typis V\\]L

DUPONT,

12, via dicta l$ac-a'Asnieres. 81.12.13.

THE

INSTITUTE CF MEDIAEVAL STUOIES
10

ELMSLEY FLACE
5,

TORONTO

CANADA.

DEC ^5

1S31

,

S.tCULUM

XT.

SILVESTRI
POMIIir.IS

II

HOMAM,

AIMOINI FLORIACENSIS MONACHI,

SANCTI ABHONIS
AISRATIS

M.imiACK.NSIS,

THIKTVIARI MEI\SERUK(;E!V1SIS EPISCOPI,

OPERA OMNIA
ACCKDUNT

JOAMIS

XVIII,

SERGII

IV,

BEl\EI)ICTI VIII,

SUMMOH L'M PONTIFICUM

EPISTOL.E KT DIPLOMATA
lnteriiiiM<*('ntiir

ARXULFI HEMENSIS, .ELFRICI CAXTUARIENSIS, ARCHIEPISCOPORUM NOTGERI LEODIENSIS, HEXRICI PARMEXSIS, BERNONIS LINGONENSIS, ARNOLDI HALBERSTATENSIS EPISCOPORUM; GOSPERTI ABBATIS TEGERNSEENSIS, ALBERTI ABBATIS MICIACENSIS, HERIGERI ABBATIS LOBIENSIS, CONSTANTINI S. SYMPHORIANI ABBATIS; TIETPALDI TEGERNSEENS.S MONACHI, BENEDICTI MONACHI S. ANDRE^, PURCHARDI MONACHI XmiJE DIVITIS, RORICONIS MONACHI MOISSIACENSIS, JOANNIS DI VCONI VENETI, BRH^FERTI RAMESIENSIS MONACHI;
;

SCRIPTA ^UM EXSTAWT ACCUIIANTE J.-P. MIGNE,
»IKI.IOTIIi:4

K

4

I.EKI llllEltKi:,
RAMOS KDITOKE

.SIVK

CCRSliUM COMPI.KTOIIUM IN

.SI.MiUI.O.S

SCIENTI.K

KCCI.KSI.\8TIC.K

TOMl S

UNICUS.

I'AR1S1IS

Ai^UD GARNIEH FRATKLIS, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSURllS, L\ VI A DICTA AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE DU MAINE, 121
:

1880

.

ELENCIIUS
AUCTORUM ET OPERUM QU^
BKNEDICTUS
Cliroiiicoii, (vl. 9.

IN

HOC TOMO CXXXIX CONTINENTUR.
(GKr.BKRTUS).
MATIIKMATICIS.
col. 91.

S.

ANDRK^. MO.XACHUS.
II

SrLVESTKH PA1'A
OPKItrM
PAIt.S l'1'.I.MA.

Uibcllus
col.
l!29.

— Dc

(lc

iiiimcmriiiii (iivisioiic, col.

spbsera; coiisli-iiclioiic, col.
01'i;itl

M

l'AltS

SKClTiDA.

ot sanguine Domini, col. 177. 189. KPLSTOCE KT DIPI.OMATA. OPKItUM PAItS lll. Sectio II. Ejiistolae et deKpistohc ante siinimimi poiilificatum scriptic, col. ^Ol. Scctio I. spcniA aut akiena. creta jxintilicia, col. ^(59. Lcoiiis lei^ati epislola ad Hiiironem et Robertmn Acta coiicilii Kcmcnsis ad. S. Basolum, col. !287.

Scrmo

(lc iiiloniialioiic

cpiscoporuiii, col.

— DISCiPMMS Ho. — Dc dc — — DH 169. — Dc corporc
|)i;

jicoiiiclria,

1.>).

Uibclliis

ralionali

Epistola ad AfJclbodum, cl ratione uli, cul. lo7.

ItEltlS ECCI.KSIA.STICIS

Seb^cta c concil. Basol., Rcmciis., Masoin., etc.

coi.

rci,^es, col. >\>\1

PURCHARDUS MONAGHUS AUGI/E

DIVITIS.

Cjaniicn dc iivsrrs Wilii;()\voiiis abbatis, col. ^iSl.

GOSI'ERTUS ABBAS TEGERNSEENSIS.
Epislola;, col. ^Mm.

THIpyiPALDUS TEGERNSEENSIS MONACHUS.
Epistola ad S. Adelbertiim Prussicnsis Kcclcsia^ cpiscopum,
S.
E|)istolge, col.
col.

37-1

ARBO ABBAS FLORIACENSIS.

col.

417.— Apolo£,Tticus, col. i61.— Collectio canonum, col. 478.— Vita S. Eadmundi, Qua^stiones i?rammaticales, co/.. 5:21. 507. Canneii accrosticlium ad Ottoncm imp. col. ol9. De gestis Romanorum pontiticum, col. 535.- Pryelatio comment. in Cyclum Victorii, col. .569. Frai^nnentum de S. Martiali, co/. 579. In circiilos R. Cyrilli et Dionysii Romani ac Beda;, C"!. 573

— —

APPE^DIX..

Catalopis abbatiim Floriaccnsiiim,
Epistola ad .loaiinem iiapam,

col

.579.

— Annalcs Eloriacenses,

col. .581.

ALBERTUS ARBAS MICIACENSIS.
col. .585.

RORICO MOISSIASCKNSIS APUD CADURCOS MONACHUS.
Gesta Franconim,
col. .589.

Hisloria Franconim, col. 619.— Translatio S. Renedicti, col. Scrmo (]c S. Rcnedicto, col. 851. col. 801.

AIMOINUS MONACHUS FLORIACENSIS. 797.— De

miraculis S. Benedicti,

JOANNES DIACONUS VENETUS.
Cbronicon Venctum,
col.

875.

— Cbronicon Gradensc,

col.

939.

HERIGERUS ARRAS LORIENSIS.
Herigeri et Anselmi Gesta episcoporum Timg-rciisimii, Trajectensium et Leodiensium, col. 957. Vita S. Ursmari, col. 1125.Vita sancta' Rerlindis, col. 1103.— Vita S. Laiidoaldi, col. 1109. Epistola ad Hui2;oncm monacbum, col. 11^9.

NOTGERUS LEODIENSIS EPISCOPUS.
Vita saiicti Hadalini, col.
1

141.— Pra^latioad vitamS.

Landoaldi.ro/.

1147.— VilaS.Remacli, ibid

THIETMARUS MERSEBURGENGIS EPISCOPUS.
Cbronicon,
col.

1183.

BRITFERTUS RAMESIENSIS MONACHUS.
Commentarium in libnim Bcda} de rerum natura, Vita S. Dunstani, col. 14^3. Commenlarium in lulinmi de bxiuela per aestum, ibid.

col.

1455.

SANCTUS ELFRKAIS CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPUS.
Canones,
KpisloNc
col.

1471.

.TOANNES XVHI PAPA.
el

diplomala, coL 1477.

ARNOLDUS HALBERSTATENSIS EPISCOPUS.
Kpislola ad Hcnricum Hcrbipolciiscm cpiscopum, col. 1493. SKBGIUS IV PAPA. Kpislohe el diplomala, col. 1499.

IIKNBICUS PARMENSIS EPISCOPUS.
Sermo dc
EpistoKr,
Pascliate Domiiii, col.
col.
irj^^^.

1.533.

BRUNO LINGONENSlS KPISCOPl
Cliarla, col. 1539.
col.

S.

ARNULFUS BKMKNSIS AliCHlKPISCOPl
Acta electionis Arnulplii,
dones,
col.

1.543.

.liiranieiitum Anuilti, ibid.

L545.—

Libcllus abdicationis, ibid..— Epistohe, col

— Commonilorium conlra 15i7. —
Privib^gia, ibid.

S.

pra''

CONSTANTINUS
Vila Adalberonis Melcnsis cpiscopi,

S.

SY3IPH0RIANI METENSIS ABBAS.
1.551.

col.

BKNKDICTIS
Kpislohc
ct

Vlll

PAPA.

dccrcla, col

1571I.

ANNO DOMINI

MI.

BENEDiCTCS
S.

ANDREiE MONACHUS.

DE BENEDIGTO ET EJUS CHRONIGO NOTITIA
(ApudD.
Pcrtz,

Mottum.Germ,

Eist. SS.

tom.

III.)

Dcbclur id Chronicon, huc usque inedituni, Benedicto,monacho sancti Andrefcin monteSoracte, viro ncscio majoris an stoliditatis an incuria?, qui
Joannis XII tempora vidit, et vergente sa^culo decimo Joannis XVI el Crescenlii jugum subiit, atquc

A

lomodo aptum,

et eam operis partcm, cujus fontes ignoramus,nonsine magnadiffidentia adhibendam esse, per se patet. Ac sic quoque aliqua fide digna et qua^ novam historia; lucem affundant reperiri, in

historia

Ratchisi

et

Tassise, Alberici principis et
sa^.culi

monasterii sui amore vanitateque ductus ad bistoriam scribendam accessit. Nec libris plane caruit,

rerum Romanarum
atque

decimi, ingenue fateor,
Caroli

primum
(2)

fabulae de

Magni

itinere in

quibus adjulus chronicon ederet, quippe qui Vitis
S.

terram sanctam vestigium hichaberi,in Annalibus
nostris
ret,

Pigmenii, S. Martini ct sancti Barbati, Transla-

indicavi. Opifs, initio

mancum,

fine

ca-

tioneS. Bartbolomceiab insula Lipari Beneventum,

cum membranain

codice

(3)

superesset;

quem

Chronico, Annalibus Laurisscnsibusintegris, Eginhardi Vita Caroli Magni, Gestis pontificum RoBcda:;

autograpbum

esse scriptura

circa

annum

millesi-

mum exarata docet.In edendo libro capitum divisio-

nem instilui,nonnulla ad verbum exBeda etAnnamanorum ^I\edictisregum Langobardorum.chartis archivi sancti Andrea^,et nolitiis ad bistoriam cum libus Laurissensibus transcripta iterum cxcudenda vetavi, reliquaad lilteram expressi. monasleriorum in monle Soracte sitorum tum LanChronico subjungereplacetlibellum deimperatogobardorum et Romanorum facientibus, opus ag- B
gressus est. Sed optimis fontibus pessime

ber ipse
paginis

arguit.

Nam

et sententiis plurimis,
nil

usum, liimo
ha^sitans

ria potestate in Urbe, a Flacio ex codice antiquo ubi

post Eutropium sive Historiam misccllamhabebatur

inlegris

annalium omissis,
si

suprema anterioribus ac
et virosper

eadem

essent adjungit,

sieculorum terrarumve

immensa

spatia

ab invicem discrelos, Narseli Rotharium, Romualdo

auctorem Benedictum nostrum Suadent id tempus locusque, cum auctor circa annum millesimum Romae aut in vicimentio injecta de monasterio nia scripserit (5)
editum
(4),

cujus

esse suspicor.

;

Sicardum
Niciforum

et
ol

Sykinolfum, Carolo Magno Aaronem

sancti Andrea?, sententia; integra; ex chronico repetitaj (6), fabula

Michaclem congregat,

et fabulas pluri-

mas

tradit.

praibet,

Quarum nulla fere tam ridiculam se quam quod imperatores et reges privilcsancti Andreae

de Zachariee papa» profectione in Franciam,et inculta scribendi ratio, quam tamen a
Flacio valde politam et

giorum monasterio
et edictis

concedendorum

Quai

si

itasunt, fides libello

emendatam esse credam. eadem quae Chronico
bene per-

Langobardicis inserendorum causa Italiam

habenda erit,ita

ut nulli sententiae, nisi re

scrmonis Latini usu destitutus, nec lecta intelligere nec intellecta scrissepe adire facit. Accedit quod,

pensaetprimariisfontibusin
Scripsit auctorpro parte et

rem vocatis, innitaris. in usum imperatoris, ut

bere callebat, eo

certe stylo

usus,

quem summae C
et

credcre fas
et lOOI.

est,

Ottonis

III,

ideoque intra annos 998

Romanorum

ejus aevi barbariei

signum stupeas

horrescas. Ejusmodi virum historiae scribendae nul-

GHRONIGON BENEDIGTI MONAGHI
I. Pimenius (7) presbitervoce claradixit: « Deus omnipolens quomodo te non video, nec sic te audis,

set,

etverba maxime

in

Deum que

tu abnegasti, Ju-

liane sacrilegeetimpiissime. » Etjussitpraecipitari

NOT^.
(!)

Libelium episcopalem vocatc. 39.
V, p. 148, 149. In bibl. Chisiana signato F. IV. 75.

(2)Tom.
(3)

(4) In dasto in

Calalogo testium verilatis, p. 158 et a Golmonarchia Imperii tom. I rcpetitum. (4) ExOltonis III diplomatc Monum. Lcgum tom. n, i()2 [PalroL CXXWlll, cujus scnlontiain infra

adnolatam

prai

tentes editores anteriores,

oculishabuit.Quodnon animadverauctorcm circa aaaum
Patbol. CXXXIX.

900 scripsisse rati, Eutropium Langobardum vocavcrunt, quod libellus post Eutropii opus legeretur. Muratorms in Annalibus ad an. 9Gi- auctoris aetatcm divinavit, diplomatis tamen OLtonianis ration c non habita. (6) Vide infra col. o2. (7) Haic ex actis sancti excerpta sunt. CI. Acta SS. Mai HI, p. 482.

n
per

BENEDICTI

S.

ANDRE^ MONACHI

12

medium

pontis lapideum in fluvium

cum uno

A catecumba,
Eodem
Italia

puerulo, qui manibus suis Iraeljat.
barbaris, Julianus

ELnon postmul-

ubi jacuerunl corporr sanctorum aposlolorum PetrietPauli; inquo loco platomam 2 ipsa, ubi jacucrunl corpora sancta, versibus adbornavit.

toslioelom[)oreinterea(8)irrucnUl>usinlraGaleas(9)

cetum (10) in unum excrcitum apud Vangionumcivitalem, donativum coepit erogare militibus. Ut cst consuetudinis, singulis recitabantur, donec a Martinus inimpiissimus
ccsar

vero anno postAxente morteMediolani

Am-

brosio episcopo constituto,

omnis a fidem rectam

convertitur. Illarius (18) episcopus Pictavis morilur; Martinusepiscopus successit. De quo apostolus dicens
:

ventus (11) est;
aloquitur dicens

quem presentari sibi jussit. Quem « Numquid el patcr tuus et vos
;

«

Deus erat

in Cbristo

mundum

re-

concilianssibi(/iCor.

V, 19); »

de quo voce domi-

inscriptionem interscolaresaulas sub rege Constantio militasti? »
:

nicaloquitur

:

«

Cui vir Domini Martinus respondit
;

a

me

ipsum

{Joan. xii, 32). »

« Cbristi enim sum miles mibi pugnarc dicens non licet. » Ab bac vocem tirannus infremuit dicens: « Non religionisgratiadetractare militia! » Retrudi ergo eum in custodia jubetur. Tunc consignans sc Martinus etin nomine Domini Jesusigno crucis, non

struxit oBCclesia

Ego siexaltatusfuero, omnia traam Damasus papa consancti Silvestri in monte Serapti
rebus acjacentia ejus

cum omnistudiOjCt quidquid

abstracta fucrat, per perceptione constituit.

Hanc

orante inbasilica consecrationis bcatissimiSilveslri

B

episcopi, et gratias agebat

Domino, dicens

clippeo protcctus a (12) galea, ostium cuneo penetrabo (13) securus. Postera autem dies bostes lega-

Grales

tibi refi"ero

spes viLa

bonorum,

tosdepacem miseruntsua omnia (14). Quo vir Domini de persecutione tiranni liberavit. Quo Romse reversus est augustus. Tanta 1 denique nequitia^ temporibus suis extitit, quantum narrare non possum. Coepit cecclesiai sanctorum claudere, et templa
idolorum patefacere,
daretur.
suis,

Qui mibi ritem donasti noscere sancta

Quem

impius apostatam Julianus destruxit
cajlestis

Ac superare malos regni

amore.

Fac rogo queso, Deus, sine me complere beata, Et tua que cupio fac gaudia cernere sancta,

et

rebus a?cclesiarum in

fisco

De quarcconsilio facto cum apparitoribus de aecclesia sancti Silvestri in monteSirapti et de appendiciis suis, quod extruxit a fundamentis eecclesiai hujus, et res ipsius fficclesiaj in flsco daretur, et quasi

Omnipoiens Dominus, quiconstat macbina mundi, Qui cailum terramque regis, fulmina mittis, Qui sine nulla vigent cailum terram creata, Te cajlum Lellus, laudcL te potens in evo; Omnis te bcnedicaL bomo,laudet, versetur bonore.

per bodium Constantini principi pa-

Namque

tuis

pedibus lapis est lacus

ille

probatus,

trata dextruere tur. Eodein vero

tempore nutum Dei

omnipotenti surrexitbellum PersarumadversusimpiissimusimperatorJulianus; ambulavitin Persida. Qui cum ambulasset, quanta malitia insercuit (15) inbeatoBasibsarcbiepiscopus,modo taceamus. Qui

Atque Petrustuadexteralevans statuitsuper undas. Etlsrahelite quondam, te duces, superno
Vestigio sicco paragerunt
Sit tibi

cum Patrem

simul et

marmora (19) Rubra. cum Flamine sancto

Gloria, magestas, virtus persecla conpar.

cum

ambulasset usque ibidcm pervenisset,

pugnam

Quo

versos composuit in lapide a corpore sancto.

conllicta

Romani cum

Persida, victus teneturJulia-

Cuiperuntmulli nobiles Romanimundusrelinquore

nus impiissimusimperator, et nimis aflictus aPerquibus ipse Julianus decoratus est ab extremo sis vertice usque ad ungulas pedum. Et corium ejus
;

ad eundcm prefata »cclesia quasi cebiuni (20) sanctae conversationis vitam ducere.Interea neque boc
sileam de bujus apostolica gloria pretermittenda.

coccinum ibidem omni tempore regis Persarum dum paccm baberet super corium Juliani sedentem etcongratulabantur. RegnavitauLem Julianus
dictus

Quoniam quidem quanquam omnes apostoli ante Domino esse credanLur, docente Apo« Qui elegit nos anLe mundi constitutione,ut stolo
secla elccLi a
:

anni 2 et mense 8. 2. Jobianus facto
aperte sunt
a?cclesia3,

cbristianissimo

impcrator,

et coepit religio cbrisLiana

essemus sanctiet immaculali in conspectu ej us{Ephcs 1, 4);» redemptor et salvator noster dominus Jesus Christus antequamdeinLeriLus Satane triumphans,

gaudere. Regnavit ipse Jobianus mcnses 8. Damaxus (16) Rome episcopus fecit basylicam jux

D

victorexultans,penctraretrcgnapolorum,sancLahujusaicclesia.quampretiososuosanguincshacquisivit

theutrum

(17) sancto Laurentio, et aliabasilica in

per beatos apostolos, et apostolicos viros Silvester

VARL^LECTIONES.
1

augustus tanta

c.

2

platoniam Gesta pont. Rom.

mTJE.
IS) Intcrea...
tini, c. 3.

sua omnia cx Sulpicii Vita S. Mar-

(14) Scilicet seseque dedentes. \\'S) Id csL, cxcrcuit.

(9) Id est Gallias.

(10)

Ex Bedo, qui partem

sumpsit ex Gestis

(10) Coaclo Sulp.

pont.

Rom.
theatrum.

(11) Id est u(l Martinum venium. (12) Id est aat. (13) ita pro pcnctrabat. Apud Sulpiciuni hai c ipsc

(17) Id dii, juxta (18) llilaricus.

MarLiuus

dicit.

(19) Jd ost maria. (20) Id est studio.

;

43

CHROiNICOiN

14

immobilitermuniensfundavit,mirabiliterConstani:»..-. n..y^...|...-. .-..x»»m».-iK *-»»»-» nc^ v>r\IIi4--»flf ^/*i]Ir»/\f lll- 1Y-V^'-» tinus augustus corroborans solidavil, scilicct ut ipsa

A

naoniumliao ni;irilissais,oaactaqiiesacrarum8eccle'ItillfliX-l l»/^ Cl'll>ltl>l ... siarum, iediQcare Y-»»»/^i-»i-M\il Abebat autem agrum precepil. il-i.^t-.r.l- »..1» .«

inviolata

semper

et gloriosa

nianoret, et illorum

ha^dificatione

nova

et projenie (21)

plurimos

filios

aggrcijaret.
3.

cum montem,qui vocitatur Campana,territorio Colinense est posita nam uno latere fines Cusiano, dasecundolatere ribos cum aqua qui dicitur Cava,qui
;

Que

post haec acta sunt, Valens(22)

cum
4
.

Gra-

incolelocis vocilantur Carba. .Nam de lerlio latere
rivos Grifianello vocatur.

tiano, Valentiniani fratri sui filius,anai

Valens

De quarto vero

fluviura

lalem legem datam, utmonachi'militare nolentes,

Gens Hunorum et Guandas clusc montibus repentiua rabie percita exarsit in Gothos eosque sparsi sunt *, conturbatiab antiquissedibus expulsi. Gothi
fustibusjussit interfici.

magnum, de qua afundamcnto juxta aqua parictinis edificare jussit.Super cunc macerie murorum construxit recclcsiam in onore sancli Andrec apostoli juxla ipso fiumen.Et juxta ipsa ecclesia,portus qui

lorum

(23) divina accessisse

;

vocaturBonus.
aecclesia in

monastcrium sanctiSilvestri,qui dicitur sunl. Victoque Valenlis augusto, exercitumper tra-B montem Serapti, per instrumentumcartarum con T7rilfmD^rif on f /%•-*-» r\^n} ^nl ^ ^^ />i ?i ea^n »»-* if4r»T^frt.> R e*\ •« « CriTlllr J.^ T stituit. Ediflcavit autera ecclesia sancti Johannis cia sese mittentes s simul /i nt\ myo cedibus i>-k/ii-»it/^iif^ omnia j-»rt.^il-v»^r« incendiis
affinibusin
I _
1 _

Danubium fugientes. A Valens augustos sine armorum depositione suscepti, mox per Avarorum gem maxima » ducis fame ad rebellandum coactitransit

Qui

dum

Namin agroPontianello coustruxit onore sancti Laurentii martyris et lcvite. agrum cum monte de Campana,cum ejus

rapinisque fuderunt.
4. Gratianos cum frater Valeuliniano anni 6. Theodosius augustus a Gratiano illa Sciticas gentes, hoc estAlanos, Unos, et Gothos, magnis multisque

Baptistejuxta qui diciturTarega,territorio Nepcsino cum omnia sua rebus proprietatis inecclesiis sancto

Dei genitricis semperquc virginis Marie,

domine

preliis vincit etc.
a.

nostrc, episcopatum iNepesine civitatis. Construxit autem excellentissima Galla patricia ecclesie duabus
territorio Colinense,

Arcadius augustus,fratresTheodosii,

cum

fra-

inonoreprincipisapostolorum

Honorio,anni l3.Gothi in Italia ingressi sunt qui prius Vaudali atque Ilani, postmodum Gotres
Ihi etc.
6.

Petri.basilica qui dicitur
dicitur Ascuto

mater

ecclesia,et alia qui

",cum rebus

omnium suarum

perti-

nenteSjinintegruminepiscopatumNepesinoconstiAlaricus rex

Honorius
Ib.

anni

cum Theodosio minore fratri sui fllio Gothorum Roniam invasit,

tuitjltem territorio Savinense,infra

massa qui

dici-

tur Cornicle,que vulgo diciturSeptimiliana,basilica
in

partemqueejus cremavit incendio,9. Kalend. Seblembrio,anno conditionis 1164, hac sexto die quara •.viiiui iu,a.iiwu i^unun.iiJiiio iiu-r,Lia»./ oc.vnj uic tjuaiii ingrc3susfueratdepredataurbera,ceperuntinregno
Ttnlirt ignis Itahe irvnif?
TrtT^T»/-» At\\rr\^i '^-rtr» ferro devaslare.

onore sancti Valentini aepiscopi
constituit <.^uii3i,il.uil,
JH in
«,

cum omnia j acen-

tia ipsius ecclesie "u. ij^oiuo cui^n^oic
'-'

nense

qui edificatura est in
«?»-» »-v /-»-»i.-./^»->i
.-i

Paginn

3'

nsque

6'

scribitur

Anastasius sub Non-

.-.« TTi^ir»!! TVl ri fwmm Ir» c^ i* Forura novura. In superscripto territorio Sabinensis aicclesias sancti Petri in Tarano cura sua omnia
(
'.

cpiSCOpaiUm OaVlepiscopatum Savicivitate que dicitur
l
1

^

noso praeposito monasterii sancti Silvestri monaclnis.

jacentia,in

prephatum episcopatura.Post expletura

Miracula inmonasterio sancti Silcestri.Lampas fracta,
orationibus K sanarepperitur.

Quo crevitfamara per

universo Italico regno, etiara Gothi
Alia miracula. «
viri,

quam

audaces

opus Dei aecclesiarura constructio, et traditiones venerabiliumlocorura,abjectosucularishabitum,ad omnipotentisDeiserviliumsese aputbeatiPetriapostoli secclesia in

sunt,ejusecclesia! nulloraodo valebantadtingere. »

monasterio

se tradidit.Ibique raultis

Sjmmachus papaaudiens desancto

totum agrura Transpaitano cura colonisetoo-

annis siraplicitatis cordis, atque orationibus dedita, larga indigentibus elemosinarum opera impendit.

lone

hibidera abitantibus et residentibus per preceptionera hibidem constituere in superscripta
ecclesia. » Perrjitauctor:
7.

Cumque omnipotensDeuspene jam raercede reddere laboribus ejus decrevisset, cancri ulcera in mamilla

percussa est. Que dura nocte quadara hec eadem Tempore illo de quo diximus, Theodoricus.rex- jacerct infirraitatem fatigata,vidit beatura Petrum Gothorum,Symachumconsulis ac patriciis Ravenna apostolum ante se. Eiquc dixit «Quid est domine j) trucidavit.Abebat autem Symachus filia una tan:

marito tradita;
viduata.Qui

tumraodo,noraine Galla,inlra adulescentie temporc in unius anni spatio ejus est mortc

Dimissa sunt raihi peccata raea ? » Cui ille princeps apostolorumbenigne adest vultus,incIinato
raeus
?

dum

fervente
et

mundi copia ad
aetas

iteran-

capite annuit dicens

:

«

Dimissa sunt

;

veni

!

»

As

dum

thalamura,

opes et

vocaret, eligit

igitur expletis, visio apostoli assistentis,

et collo-

raagisspirilalibus nuptiis copulari'Deo;

inquibusa

quentis, ablatura esl. Tertio autera die cura ea

que

luctus incipitur,sed ad gaudia eterna pervenitur.Hic

itaqueoranes res suas

Quod factura est, quas patriraonium et raatrinunc usque ineodemraonasterio manet memoriam VARL^ LECTIONES
est,

superiusdiclum

defunctaest.

'

* diu inaccessis reclusa Beda. ascuto cum cod. » S. q. e. c. i.

*

sparsim Beda.

»

c. q. d. F. n. alia

manu

per avaritiam Maximi Beda. « miscentes Beda. aut utio temoore scriptum, sed ejusdem osvi.

(21)
(22)

Progenie.

Quse sequuntur usquec.

6,

depredala urbem,

omnia ex Beda (23) El G. desunt apud Bedam.

IS
ejus. Qui

BENEDICTI

S.

ANDRE/E MONACHI

Ifi

Gothorum lompore

Alarico rex liec acta

A

cuuc1.t; nRcclesie infra

Romanam hurbem

donaria
Rotha-

sunt.

nuilla constituitjCl convenluni iactum
Alarico, succcssit in
rio rege, <ie

cum

regnumTolilamimpiissimusrex Golhoruni.In temporibusnamqueejusmulta ncquitie in regnoltalicetin Romanc fmibussubjugantumest.Quoin sanctoDeiconfesso8.

Quo mortuo

modo

PentapoUra, et de Tuscie fmibus, quo Constanlinus sancte Romane ecclesieconsti-

tuit, sic

eam immobilem permanere.Etacceptotireregem
in ecclesia beati Pelri

viario a Rothario

apo-

resextorti.et verberati, et afhicti,pro Christo trucidati ,atf[ue plures ecclesie inltaUco regno destructe,

sloU,aTicinecivilatisLangobardiperrexerunt;faclum
est regnumltahe

habitatioLangobardorum.Unde acet
et

atquecivitatibus a ferro,igne exuste sunt.Nam pontes flubii Tybcrinis vic Salarie, qui prius Albula

cepit

casNarsum monaslerium Seraptis montis,
et

donaria simul
cst

rebus eique conslituit, et factus

dicebatur,

qui Tyl)crinus rex, flUus Capis regis, a
cst Tyberis, et

pax inter Langobardos

Romanos,verumpta-

quo flubium appellatus

pontcs con-

men non multum
cius

tempus. PosteaRoma per patri(29) Constantinus apochrisarium sancte Ro-

structusafundamenlisruerefecit.JustinianusJustini

principabantur. Tiberius

uxore ncpos Narsus, Rome palricius avocatus est, forme erat et ab omni populo Romano helectus
;

principem. Gregorius,

mane

aicclesie

in

Constantinopohm missus, post
;

mentem. Vox ejusB Romanus Ubros expositione in Job condidit Euticium ejusdem hurbis episcopus errasset, Tyberio meUiflua, rectoque ad investigandum Romanum presentem correxit etc. ex Beda. imperium.Tunc surrexeruntviri scelerati de Roma10. Mox efferam Langobardorum gens, de vanis finibus, cum Gothi laborantes et negotio tracdissimilis, peritissimus erat in

tantes de Interitus Narsi patricii, qualiter expulsus
ct ejectus a

gina sue habitationis
crassata est.
terra

educta,

in nostra

cervice
in

Romano imperium.
hidem
,

Alque

umanum

genus quod

hac

9 Mortuo

Justiniano, successii in regno

pre mullitudine nimia quasi spisse segetis
surrexeerat succisus aruit.

Justinus minor. Narsus patricium Totilum, Gotho-

more

Nam

depopulate

rum regem

Italia

superaverat et occidit. Postmoin Italia.

hurbes, eversa castra,

dum
de «

Gothi rcgem non habucrunt
Sufficia »

Sequitur narratio de Narsidis rixa

cum

Rornanis,

Augusta.ioaimes

(24)

episcopus Ro-

concremate aecclesie. Destructe suntmonasteria virorum atque feminarum, desolataab omnibuspredia,atque ab omni cultore destituta in solitudine vacat terra. NuUus in hac
possessor inabitat,

mane aecclesie

pontifex, ecclesia apostolorum Phi-

medactum

lo

est

monasterium
mul-

lyppi et Jacobi,

quam

prodecessor ejus Pelagius

montes Seraptis

in solitudine, et

cunctaejus predia
in aliis

ceperat fecit et dedicavit, que a fldeUbus popuU « Sancti ApostoU » vocitant. De Albuino Narside
in Italiam
accito

destructa. Occupaverunt bestie loca,que prius

G

titudo

hominum

tenebat,

et

quod

mundi

ex Bedse

Chronico

;

pergitque

:

partibus agaturignoro.Rolhariusrex Langobardo-

Narsus veropatriciusfecitamica causa cum Langobardos, etceperunt inter se pactum et convenientia de regno Italico.Mortuo idemAlbuin rexLangobardorum, successit Rotharius (2b) rex, qui facti sunt Narsus et Rotharius quasi germanis in regno,
et

emerunt
9

(26) consUio,

quomodo regno

ItaUco a

Justini

principe et ejus successoribus eripere pos(27) Rolharius rex, vir

set.Quem

exceUentissimus,

rum, lubricum suis corporis, et multum vinolentum, fecit synodum cum i' episcopi, et dictis (30) legibus Langobardorumcomposuit, quomodoLangobardorum in Italia cum lege viveret, Sed eorum prisco tempore gcntilitatis non deserunt,quo Langobardi more suo immolabant caput capi'e diabolo in pugnantes hoc ei currentes per circuitum, ct carmine nefandos decantaret.Et quihoc non hacquiescerct, sine dubio interrogationis, capite
tur.

belligcrrimus, factus estrobustus, nuUus ei similis suis temporibus. Narsus dedit ci consiUo de por-

punirenapposi-

Rotharius i'exLangobardorum

obiit-,et

tora que suntin regno ItaUe, ut omneseas deslrueret
et quo eam (28) ita factum est, et absolulum estregno Italico ajugo ConstanUnopoUtane,ab illo
;

tus

die deinceps

ampUus Romani

dationes Grecorum

D

principem non solverentur. Narsus vero patricius fecitaecclesia cummonasteriumbcatiPauliapostoU,
qui dicitur adAquasSalvias,reliquio3beatiAnastasii

estaLangobardis gentis suc Ravenne civitalis. Sergius (31) papa in sacrario beati Petri apostoli capsa argentea que in angulo obscurissime diutissime jacucrat, et in ea cruccm diversis lapidibus adornata, Dominorevelantem,ropperil.I)e quatraclis

martyris adductiii veueranlur. Construxit pontem flubiiTyberinusmeliusquereformavit ab yma. Nam

quatuor petallis, quibus genime incluse crant mire magnitudinis, portione ligni saluliferidominice crucis interius reposita iospexit. Quc cx tempore illo annis oninibus in basilica Salvatoris que

VARI^ LECTIONES.
justinian corr. justini.
»« i.

c.

redactum.

" syuodum.
NOTiE.

Gum

cod.

f24) Johannes.,. dedicaoit cx Beda.
(2o|

(28) Id Gst
(29)

Minime.

quoniam. Quai sequuntur, ex Beda.

(20) Id est inierunt. (27) Id cst Qui.

(30) Id est cdictis.

(31) Sergias.,. redire fecit

Ci Beda.

CHRONICO-N.

appellatur Constantiniana, die exaltationis ejusabA sacra colcbant arborem, in qua suspendentcs corium e(c. usque custodiunt, id in Vita sancti Baroni (32) oscularcturatque adorarcnt popuio.Gysul-

Langobardorum, in primo rogni sui i8 Campanie igne gladio captivitalevastaBenevento impetumresisteret vit. Cumque non esset qui ejus
fus rex
i^

buti.

J3.

relicto errore a Christi

Omnibus vero Langobardis in regno Italie, moderamine conversisjfide

apostolicuspapa Johannes, qui Sergius successerat missis ad eum sacerdotibus ac donariis plurimis
huniversos redimeretcaptibos,atque hostes donuim redire fecit. Qui mira Deo favente tyrannus Gysulfus,

sancto Trinitatis tenentes. Interea Gysa soror Ro-

muald, inCiiristiamore accensa,nullo modoavirile amplexus satagebat. Eratquo venustas, cleganli forma, qui cxiit famapulchritudinis pcr huniversus

rex

Langobardorum, a

suis intcrfectus est.

11. Ereberectus (33) rcx Langol)ardorum roboratus est in regno, coepit curiose querere patrimonia AJpiumColiarum,multa nimis considerantesin amorePetri principis apostolorum,quomodo ablata

horbem. Devulgatum est enim Florcnti,rex Palermitano (37), pulchritudine ejus puelle;congregatique barbarorumgens,Africe,Palarmo,ctBabylonie,
classes

navc impctum

(38),

navigioque certanti;

bus, ad Amalvis pervenerunt

quo terra coperue-

esset a suis antecessoribus et

quomodo

pertinebat

apostolice sedes, sed a Langobardis multo

tempore
direxit.

B

runt sicut locuste. Concite irritantes (39) superBenevcntos urbem, et vidit Romuald exercitus bar-

fuerat ablala. Restituit juris ejusdem sedis, et hac

donationis aureis scriptam

litteris

Roma

Johannes preerat papa, qui inter multa operum

in-

lustrium feciloratorium sancleDeigenitricis,opere pulcerrimo, inlra ecclesia beati Petri apostoli, ubi

dicituraVeronice.EreberectusrexLangobardorum,
audita eversionis monasterii sanctiSilvestriinmonte Syrapti, repetitio facta a
lice

barorum, quia multi erant, ct timuerunt nimis. Romuald ad Langobardos « Exurgamus ct ascendamus contra inimicos nostros. » Et dixerunt Langobardi « Xon possumus asccndere adversus tantumexcrcitus meliusest nobisrefugium nostre civitatis, et libcremur animas nostras, et nuntios nostros dirigamus a Grimuald rex noster
Et dixit
:
:

;

Johanneshujus apostoest,

patri

liio,

ct

sediSjUt in suis regie potcstatisdelinere mani-

pauci sumus,

pugnemus adversus eos nos enim » Et dixit Romuald «Absit a nobis.
;
:

bus, ut

quod

ha^c ita

actum

restitutum est

mo-

A

nasterium

cum omnibus

suis rebus, et

sanctaj conversationis quiebit in

regimen pace, monasterium

dicbus ex quo Alboin rex, noster antecessor, Langobardos eduxit de Pannonia,talisscemodi non est inveuta inter Langobardos Et si venit flnis
!

moriamur cum robore pro patrienostre; et victorie patribus nostris non relimjuamus! » Et 12. Mortuo itaque Erebcrectus rex Langobardorum, successit Liubrandus (34)rex Langobardorum G factus est luctus magnus in populus Langobardorum,quiapaucis erant maximc habitatores antidonatione patrimonii ulpium(35)Cottiarum,quem i* Ercberectus rex fecerat,illc repcterat,ammonitione que Benevcntani. Radelgisi, cognatos Romuald

cum

Tuscie finibus.

nostrc,

;

venerabilis papef;rcgorio,qui Johannes successerat,

principcs,ncgotiopcrtractabantclani cumbarbaro-

confirmavit. Liubrandus rcx decessit imperio suo.
12*.

rum

gens. Et ingemuerunt principes,

omnes

prin-

Grimualdus rex successit

in regno,

Lango-

cipatus eorum, et qui fortior essevidebantur.Tunc

bardorum regni moderabat abenas. Ejusque lilius Romuald Samnitibus in)pcrabat. Insignissacerdos
Barbatus, noininc,ut prephatns sum, Redemptoris

Romualdus
Bencventi

gloriosus princeps, exivit foras

urbem
et

,'subito irruitsuper

barbarorum gens,

proximavitexercilusLangobardi,etsteterunt contra

nutum claruit.Beneventi actionescelebs(36) miraquoque diebus quamvissacris babtismatisundaLangobardi abluerelui,tainen priculisque coruscas.
Is

exercitum bar!; irorum.Ettubiscecinerunt quierant

cum Romuald.

Et

commotaest

terra a voce utriu-

squc cxcrcitus,etfuitpugnacommissaamaneusque
la die

sco gentilitatis rituiii tencns,sicut bcsliali

mentcm

degebant.Bestic simulacroquc vulgo viperanominator, Grimualdus rex,
facto

pater Romuald, sinodum

ad vespcre. Etceciderunt debarbarorum gens in ilquadraginlamiliavirorum.Florenti rcx barbarorumfuga capiens,amaritimaperveniens,ia nave

cum

episcopi et judicibusLangobardis in civi- -D ascendit.
aiite

Romuald vero princepsfactusest

fortisut

talem Mediolano,
jun<:xit lege

corpus beati Ambrosii, ad-

leo in o[>eribus suis, et erat sicut catulusleonisfre-

in cdictis

quc

dudum

Rotharius rex

mens

apiigna. Etpersecutusestiniquospersequens

constituit.

Romuald

rex Uectebat colla,que dcbite

eos,el tradita est salus in

manus

e)us,etrevertit in

suo debebant Uectere Creatori. Verum etiam non longe a Bencvcnti mojnibus quasi solempne die

urbem Benevcnti

;

et

nominatus

est a plures gentes.

Fecitautcriihisdcm princeps

Romuald

ecclesiaglo-

VARLE LECTIONES.
•2

dux

Beda..

i3

in p. r.

s.

non cxtant apud Bcdam.

i'

quereberectus

c.

NOT.E.
(32) Id cst omni.
(33)
[)c

sc<{ucntibus usque Pctri apoiloli

cf.

Be-

dam,<|ucin nostcr interpolavit.
L>.al/randas...con/inHai:it cx Bcda. (3b) Id est Atpium.
(31)

(37) Romualdum a Gra^cis, minlme vero a Sarracenis, obscssum csse, cx Pauli Hist. Langob. v 7,constat. (38) Id cst implctum. (39j Id est irruentes.

(36) Id est celcher.

19

BENEDICTI
hibidem

S.

ANDRE^ MONACHI

20

riosa hubi priusLangohardi ad arhores adorabant,
in onore sancli Felicis
Felicis deposuit, et
et deauravit, cujus
alii
;

A

ct

coi'pus heati

migravil. Rcgnaverunt filii ejus pro eo, Arud et Maroaldo fralrihus (41), prudentis principis; separati

sancti plures, et depincxit,

a fratris

sui, in civitates

Novecertus (i2) habi-

memoria usque

odie est. Genuit

hitare

coeperunt, Sycardus et Sykinolfus puer in

autem isdem Ronuiald filios de Theuderada tres, quarum pi-innus vocilaLur Aroaldo, sccundo Maroaldo, terlius Sycardus
;

adultimusSikinolfus.Res

hurbem Beneventi rehquerunt (43), et factus est robor eorum in tola Apuhe finihus. Radelgisi,patrueles eorum, consiliumperpelravit cumhahitatoribus civitate Novecertus, clam

gesta que narro, temporihus Romuald, quo trans-

operahantur.

Ve-

portato corpus apostolisanctiBartholomei delndia
superiore a Limparis (40) insula pervenit. Ihique aliquanlos annos permansit. Qui nutu Dci veniens

nientediepascalisepyphaniorum,nocluina5Cclesi8e
hujus
civitatis trucidaverunt principis summi. Sycardus princeps, audila morle fratri sui,recordatus

Agai'enoruniiKgens,tota insulaignegladioque con-

virtule

patrum suorum, etLangobardorum gentis
a Novecertus civitate

sumpta a fundamentis murorum
pervenit ad lucellos
inerat,

ejus diruta,sicque

sue, osliliter congregatus.

hubi heatissimus apostolus
lucellos,

pervenit. Civitas Novecertus

magna

et fortitudine

Quo confractus
scriptum esL
;
:

ossaejusdemapo-

Dominus custodit omniaB non contereLur {Psal. non possithabitator civitatesNovecertis pre impetum xxxm, 21). » Dominus autem niipsanocte apparuit hellatores manus erigere. Et pugnaverunt Langocustodes ej usdem apostoli,dicens: «Vade,collige ossa « Eume! bardi adversus eos multis diebus. Et fecerunt maaposloli. » Qui duriose turbulenler dixit chinas et misit Sycardus prmceps legatos ad hurquantos annos in servitio ejus perduravit,quanta
stoli, ut

«

ossa

eorum

unus ex

cis

nimis;cceperuntLangobardi obsidere civitates,igne gladio devastantesoppidaeorum,etcastredestructe sunt. Munierunt civitates gyro per circuitu, ita ut

:

;

accidentiamihi eveniL.Modo diruta suntomnia ossa
ejus,

hem

Beneventi ad Sykinolfuspuer,germanosuo,ut
se.

cum

aliis

ossibus miscuis
»

meis ossibus agnoscere?
ossibus

quomodo possum Que dixiteis: « Vide
:

veniret ad

Et exivit Sykinolfus princeps

cum

multitudine, et percussit civitates Novecertus; et
trucidavit multos.Et

flammeo radiantes
»

inter aliis

;

ipse coUige

comprehenderunt

civitates.et
;

diligenter.

Et quo itafactum esL; coUecta estre-

sindonemuuda. Agareniest conque fama exiit, Rosuetudo Apulie depopulare muald exercitus direxit, ut custodiret portora et
liquie aposLoli in
;

conbuserunt eas igne cum populos etmulieres et non remanserunt ex eas usque unus. Et suhvertit muros, et mcenise civitatis dissipavit a solo fundamentis. Sycardus reversus est in civitates Lavellus.
Sycinolfus ingressus est in

maris

limiLis.

Sicque pervenerunt Langobardi a

hurhem
;

Beneventi, et

Lympares

insula dosolatam, et viderunt
:

hominem G

coeperunt judicare populo
et misit legatos

et trucidaret impios.

Dei, et dixerunt
:

« Cujus merita hic vencratis? » Et dixit eis « Corpus beatissimi apostoli Barlholomei ab Agarenis disfractus; modo Deo mirecollectus ab eo. Iterum veniunt Aggareni ;nescio quid

Erat enim consilium Radelgysi

faciam derunt

!

»

i'?

Largobardi

Ut audierunt, lelantes iiimia appreenhominem cum venerabilem

vanum etpessimum, ad hurbem Salernam ad Leo episcopus, ut intimaret a Sycardo principe, ut Syldnolfus puer transmittere a Salerna civitas, ut artis litterarum instrucrcLur. Ex quo iLa peractum est,
sicque petitio

corpus apostoli innave suscepta, navigio ceperunt. Et ecce classes navigium niniium Agarenorum approximavit. Vidcntes Langol^ardis spes

idem

Sikinolfus in

eorum adimpletuni esL. Regnavit(44) hurhem Salernem. Beneventani

eorum esset

unianimes tractans de interitu Sycardi principi, niiserunt nuntius ad Leo episcopus Salernitanos,ut
Sycinolfus oculos ejus erucre
venti, in se ipsis exibere
;

ablata, proni devota ante corpusapostoli projece-

ut principalusBene-

runt

se cuni lacryniis, et dixerunt:
si

«SancLe BarLliofuerialtare au-

virLutem, Salernam hur-

lomee apostole,

de pcriculis
tuo

istis liberati

hem

in sua potestatis percipere.Quo Leoepiscopus
consilio

mus et in pace revcrsi, in reum et argenteum, infra
nitricis

nomine

non hacquievit

eorum. Tunc unianimes
;

a^cclesia sancte Dei ge-

Maric patremus.

»

Ex quo

dicto in oralione

D

Beneventani perrexerunt a Lahellus civitas paoifice verha Sycardi principi narrare coeperunL. Quo
princeps henigne suscepit eoruni verba, honorifice

levantes, tanlos error tenebruca ineest, ut iiemo
inter

LangobardosctAgarenos cernerenon poterat.

composuit. Tunc unus ex

ipsis

gladium

arripuil,

Sicque gaudentes in Bencvcnli hurhem ingressi sunt; de Lhesauro quecoeperunLRomuald principis
deferunt. Cujus mcriLa ipsius aposloli corporc et
signis
14.

percussoque principe,
vastarc coeperunL.

totuin corpus

ejus

ferro a

Comhusla hurhem Lahellus,

Beneventana hurhem regressi sunt. EL juraverunt
inter se, ut ultra

usquc in finem sccuti hibidem permanct. Transacto namque tempore,gIorioso princeps
VARI^i:

non acquiescerent principisSykiSykiuolfus princeps, et huni-

nolfus. Et surrexis

LECTIONES.

18

agarorum

c.

i" i. c.

locellos.

" uimiappreenderunt.

NOTA\
(40) Id est ad Liparm. (41) Crimoaldus filius Romoaldo suoressit
(42) (43)

(44) Id est

FahuhT. Cf. Erohemperluni. DuDi re^jnavit.

Nocera?

21

CHRONICON.
ejus orta est,

22

versis qiii se conjuncxerat fratrihus sui?, et prelia-A ribus

quanta nunquam antea aut

banlur prelia magna, et dilatavit virtutem populo suo Langobardo, et induitse loricam velut gigans, et precincxit se arraa bellica, et pra^paravit se ad
bellum. El veniensa Benevcnti burbem lunc infelicesBeneventani misorunt nuntius a Sycinolfus di;

postea naribus ejus adhibita non fuit ; nontanlum regibus et regina, sed etiam a cunctis Langobardis

sequentibusse. Intranles in a^cclcsia juxta corpus

centes

« Hii qui sunt bomicides, manibus tuis daterram enim potestati tue es! » Sykiuolfus, mus; princeps Salernilano, fecit vindicta de fratre suo trucidati et suspensi dc Beueventani numero qua:

;

Nonnosi.cujussuperiusmemoriam fecit, non longe a corpus beati Siivestri, erat unus ex parasitibus suis Langobardis, de gcnealogia Langobardo de Beneventi burbem, qui per hereditaria a demonio sunt vexati, propter malcdictionem que
sanctissimi

draginta sex. Victores a Salernam hurbem perrcxit. Etfactum eslirritum magnuminter Beneven-

heatissimus Barhatus cpiscopus imposuit, propter Theodora uxoris Romuald principi, cujus superius

memoriamfecimus. Quo demon per hosipsiusLangobardo clamare cepit «0 Nonnosc, quid rae per:

tosetejussuccedentia, et Salernu
lia, et divisio

et ejus

succedcn-

usque

in

presenlem diem un. 712).

turbas?modo non exeo hinc,quia pcr hereditaria
;

cum Avarorum gens

Silvesler episcope, virtus gentis islesuccedcmus. Liuprandus,rex Langobardorum, fecitpugna in Aquilegie partibus, et con-B tua me incendent et si dehinc me cjicis, a Beneventi hurbem rcgrediar a consanguinium istms. » culcavil Aquilegia, et Benetia, necnon Sardinia inQuo dicto demon discerpens, exiens ab eo propter sula, et Corsica, et ampliavit regnum Langobardolo.
;

rum. Quorex factus
et clericis

vir cliristianissimus

atquo ca-

tholicus,synodus factuscanonicorunijcum episcopis

hocvocatisunt ipsiusgenealogie Langobardi Beneventi « tempta-demonium » usque in presentem
diem. Qui tanta gaudia in Rachisi rex et ejus conjux, et cunctos sequacibus suis Langobardisinerat,

fidem sancte Trinitatis. Et rex Langodisposita

bardorum que antea
plures, et

non

sunt, mirifice

composuit. Regnavil hisdem rcx honorifice annos

quietum

est

regnum Langobardorum
autem isdem rex

et

ut ferocitatem qui dudum abuerat, in umilitalem gratie sunt convcrsi. Quaulaslacrimas et orationes

Romanorum.
16. [An.
743.) Genuit fihos

Langobardi exorli sunt,et muncra ibidem optulerunt, narrarelongumesl. Rachisi rexet Tassia re-

duos (45)

;

primus Racbisi, secundus Astulphus voRachi-i a patre suo regno, et

citalur. Constituto

factus est rex Italico

vivenlem patri

cjus.

Ohiitque

Liuprandus rex [an. 744, Sept.), accepit Rachisi uxorem de hurbem Roma, nomineTassia,et disrupit lex paterna Langobardorum morgyncaph, et mithio,que in suis legibus affixum est, non adimplevit. Fecit

preceptum donationis in venemonasterium sancti Silvestri et beatissimi Nonnosi curte unam, nuncupantem Ustriciano in territorio Spolitino, in pago cujus vocabulum cst
gina, uxor ejus, per
rabiiis

G

Pinnis,

cum

ecclesia in

ipsa curte constructa est,

onore sancti Silvestri infra etomnibus adjacentiis,vel

appendiciishibidempertincntibuSjVelaspicientibus,

autem donationes

cartule

Romane,

sicutipsi
irritati

Romanipetierunt.Propter hocLangobardi
Rachisi rex, et tractantes

sicutiLuponiducis manibussuis detenuit.Mansit in eo montcs rex dies tres gratias agensDeo; a Spolitana

adversus

cum
rex a

urbcm

regressus

est.

Langohardi furore ac-

Astulphus de regno ejus. Perrexit Rachisi
abitatores

Pinnensis urbe vetustatem consumpta, eratque hibi

Langobardo nomine Lupo, quc

sine he-

consuctudo gentis eorum, fronite unoque animoAstulphopetierunt, utfrangerent donationescarlule que Rachisi rex fecerat (46) uti Lancensi,sicuti

redibus mortuus fucrat. Est autem constitutus in

gobardorum dcinceps non
gobardi
Astiili>ho, ut

esset. Et petierunt

Lan-

Langobardorum, ut Langobardus qui sine ha?redes mortuus fuerit, curlis regia succedat. Successit Rachisi rex omnes facultates Luponi in sue
legibus

conveniente

cum

episcopis,

ahbatibus prcpositis synodochiorum,et cumcustodibus ccclesiarum, in edictis legibus aftligercntur. Que jurejurans spopondit Astulphus, esset factu-

regie polestatis. Precata est Tassia regina a Rachisi
rex, viro suo, ut a

montes Syraptis a monasterium

rum,

beati Sylvestri ab orationespergere

cum

ipso;

quiaD

si Langobardi regnum eis concedere. l7.Coronatusest hisdcm Astulphus in Mediolana

consuetudo
Seraptenas

rex petitio uxori sue, veniens

Komanorum est,sepius venire.Acquicvit cum comitatu suo a montes. Cumque properaret ad locum

hurbem

[an. lid.,Jim.), infra ecclesia sancti

Am-

l)rosiiepiscopi,ctelectusestrexinmenseJunius(47),
indictione
suis

10

1».

Tanta denique nequitia exarsit

hubi diciturAdarcum, tantadenique flagrantiana-

temporibus, quanta

nuuquam

suis anteces-

VARLE LECTIONES.
18

X

codex

:

legendura

II.

(45) Minime; cf. Pauli Hist. Lang, vi. 56. (46) Narrationi Bcncdicti suilVafi-atur lex Aislulfi, hucusquo i^Miota, quam ex codice odiclorum Lango-

NOT^. quam

a Rachis Aistolf factus est rex,starc nuUatenus (loi.cant, nisi ab [c.od. nam si] Ahistolfas regem ei dinuo [cod. divinoj cui dalum est fuerit conccssuni. »
(47) Ita

bardorum

Paii^ioiisi n. 4613 liir: iJi-opoiioro juvat: «F'riino omniiiinstatufMHinl do donationos iliasquai factc sunta lUuhisregc ct Tassia conjuge ipsius, ut omnes illas proceptas quas posteu facle suut post-

cpocham
Bruiictti

Aistulfi

determinalam habci,

mus;

cf.

Cod.

dipl. Tosc.

387.

!

;

23
soribus repcrtum

BENEDICTI
non
est. Fecil

S.

ANDRE^ MONACHI

24
illius sicuti

synodum cum Vacivitalis, et

A

concessit, et

omnia adjacentia
et

a priori

lerius archicpiscopus

Ravennaj

civilalis et

naldus archiepiscopus Mediolane

cum Gocum

temporeconslitutumest, jureaffixumestconstiluit.
Datos legatos Pipinus

Garlomagno a Zacharia

jacenliisi» episcopis, abbalibus, judicibus, fidelibus

LangobardisinregnoItaliepermanentibuSjfecitquc capitula sicuti Langobardi precati sunt et in edictis affigi precepit. Tunc surrexerunt viri Romani
;

papa, Astulfu regis, in Ticine civitatis repertas, omniaque et qualiter peracta sunt innotescunt, Astul-

scelerali, et

intimaverunt Astulfu regi, ut veuirent
ct

et possiderunt Tuscie finibus

Romanum
cjus

impe-

rium usurparent. Exaltatum
Deo, nec
in

est cor

non

in

phus rex Langobardorum nequissimus,nefanduset callidusverba honorifice composuit, etomnia PentapolimetTuscie finibus etquicquid asancte Romane ecclesie videtur illi restituit. Sed tamen a consuetudo eorum mafigna nou declinaverunt, Inito

onore ecclcsiarum, sedin

bella, in ra-

pina, et igne, et gladio. Vcnienlcs in Spolitinam urbem, misit Robertus comes palatii a Savinensis,
ut via et portua custodiret, nec
peret. Misit

cumepiscopisetDeum timentesquodagere debeant dc persecutiones Langobardorum, si ad Grecorum generc regnum Italicum et Romanum
consilio

Romanis iter carGrimualdu a Centucellensis, ut custo-

imperium devoIberet,et si a Francis
di deberet.

in Italia ingre-

diret vie finibus

Romani

et

porlua maris. Nuntius

B

misit a Tcrracina urbem, ut custodiret via maris et
terris, ut

nec venundaret
sex milia

alicui

liomanis,nuIlarem

campo TiburLangobardorum, et factus est pavor magnus in Romanis. Fecerunt pactuatione cum Tiburtina urbeni, et cum Pristincm hurbem,
perciperet.Et ascendit Astulfus rex in
tino

Sed melius est a nobis a Francis que a Grecis dominio illorum subjaceret. » 18. Robertus comespalatii Langobardo Savinensi exiens, ei^go pugnantis contra Romanos. Sicque venit a Lubria civitates, que pugna confiicta cum

cum

Romanos

ceciderunt de

Romanos vulgos

et nobiles

nec Romani nec colloquium nec amicilias cum eo habentur. IncenderuntLangobardieccIesise sanctarum,hubi corpora eorum quiescebant. Ignegladio-

que vaslantes tota Tuscia, civitas Nepesina in suo dominio perdurantes quantasnunc exarsit contra Romanos, per singulos non possumus cnai^rare. Castra Romanorum destructe sunt, monasleria et oppida vastantes, nuUa spem recuperande invenire
;

Langobardo constitutus erat in campo, et abebat roborem. Quo presul in ecclesia beati Petri apostoli, locutus estpopulo dicens:« De celo autem adjutorium sit vobiscum; ehgite vos ad pugna cum Langobardis nolite metuere! » Et habierunt Romani contra Robertus Langobardo. Et
plures. Robertus
;

ecce exercitus

Lubrie.

Langobardorum transiebat fiubium Romani persequentes contra ipsos, truciLangobardifere ducentos,

dati et gladio interfecti de

etRobertuscomespalatiitrucidatusest; et Romanis
(

nus nomine
dixit
tis
:

potuerunt. Erat pontifex in urbem RomanaStepha(4-8) ,vidit se in tanta desolatione positus,
«

reversi sunt victores. Post hec sanctissimus

papa

Eum me, quid faciam? Regnoltalico amul;

gentibus depressus

prius

a Medis, et Lanis,

Stephanus via direclum pro pbpulo Romano et sancle ejusdem ecclesie defensione, sicque in Francia pervenit,in Aquisgranis palatio, ad adjutorium et
solacium querendo pro justitiis sancti Petri. Qui Pipinus rexhonorifice suscepitapostolicus; ad san-

postmodum a

Gallis, tertius

gobardis. Qui in Italia

aGothi,quartus a Lanpossessio facta est, denique

aZachariasmagnus presul antccessoris meis, cujus Deoauctore deservio; qui multis calamitatibus depressus, a nefandis Langobardis vaslata urbem, destructa Tuscie finibus monasteria virorum hac puellarum, basilicaj sanctorum concreniate sunt qui in exilio deputavit se ipsum propter opus ecclesiarum Dei.

ctum Dionisium ibidempcrrexerunt.Dixitque

Pipi-

nus ad apostolicus ; « Zacharias antecessori tuo intimavit (49) mihi per missos meos, Burgardus episcopus, et Folradus cappellanus, de regibus in Francia
qui in
illis

tempori])US non habentesregaJem potes-

tatem,si bene fuisset aut non?Zachariaspapamandavit

A

Pipinus

quedam Francorum

hi qui
et

me

Pipiiio, niclius

mihi esset regem vocari,
illum qui sine regali

Francia pervenit. Gaudcbundus rex Pipinus
norifice suscipit, invitatis inltalia, utgcntis

ho-

qui poleslatem aberet,

quem

potestate manebat, ut non conturbarelur ordo,per Langobardorumsubsuodominiocoustitueret.QuiPipinusD auctoritatcm apostolicam. Inie ^" Pipinus (50) secum Carlomagno rcgebat Francoruiu gens quo or- cundum morc Francorum eieclus sum a regem et
;

dineetorigine sublus hujus serie dicamus. Orla
intentio

cst

inter Pipinus el Cai'Iomagno de regno Francorum; quiZachariaspapa aCarlomagnorogatusest, ut dc monastcrio sancti Silvcstri in jvionto

unctus pcr manus sancte memoric Bonifatii archiepiscopi,eteIevatussumaFrancisinregno Suesionis
civitatem. Ildencus vero Saxone, qui false rex vocabatur, lonsoralus estct in nionastcrio missus. Carlomagnusgcrmano meo post mortomCaroli genilori
nostri

Syrapti per pcrceptum poncilicalis jurc perpetuo

concederetur.

Quo

pontifex

summus

libenti

animo

divisimusregnum Francorum inler nos

in lo-

VARI^ LECTIONES.
19 i. e.

circumjacentibus.

20 j. c.

indc.

NOT^.
(48)

Quro sequuutur cL

cum

Gcslis

pontificum

(49)
(iJO)

Ex Annalibus Laurissensibus
Cr.

an.

Ti-.

Romanorum

Zacluui;e et Stephani

Ann. Lauriss. an. 750.

23

CHRONICON.

26

cum qui dicitur PictaNns (ol).Eodem quoque anno Carlomapno germano meo Alanianniam vastavit Tuuc i;i-2) Carlomagno confessus est mihi Pipino
gerniano <uo, quod
in
lice

A

uncie;

fundum

Foliani. et

fundum Bassanu cum
famulis ct famule
;

ccclesia sancli Valentini,

cum

fundum

Aureliani; et sex uncicfundumCeledrani;

voluis-sel

seculumrelinquere, et

funduin Ccrilianum, cumcoloniset colone,fundum

eodem anno nuUum
direxiteum

facerel

pugna
»

;

sed honoriauditis

cum muueribus.

Cumque

famuhs

hcc apostolicus
fiUos ejus

supradictus confirmavit Pipinus

uuclione sancla in regem, et

cum

eo uncxit duos
in regi-

fundum Grazzano, fundum Mariano cum famuie; fundum Foriano et quattuor uncie, fundum Tcrrenliancllo, fundum Marcclliano; ct fundumPuibinc, fundum Bersianu, ct fundum
Lauriani,
et
; ;

donmus Carolum cl Carlomagnum
Tunc
(bi)

CrifianOjfundum Belgarolum; et scx uncie,fundum
Oiiani et fundumMaturis, fundum Patinara, fundumMontone cum famulis et famulabus suis; fundum Salviani, fundum Ccrbinarola, fundum Pattialis, tres uncie Casaventoli, octo uncie, fundum Antiqui, fundnm Prisciani, fundum Quarazzanum, fundum Pontinianu, fundumCatonianum,fundum

Lus

(53).

Carlomagno

Romam

perrexit

ad Hmina apostolorum; post hec ad montem Syrapti monasterium ingressus, ibique sc totondit et

monachus eifectus est. 18 '. Que et quanta

gloria

hibidem

constituit,

modo audiamus. Videns quia iaboriosus es et montes
fratribus insudanter, edificavit
in loco hubi dicilur a

Mariano

(bo), in

ad radicem montis onore sancti
adhesit ex-

B

Ciminianu,fundum Matitianum,octounciefundum
Paonis,

Stephani martyris,

et cunctis fratribus

fundum Terlala,fundum Barbarica,fundum Casa Crisciani, fundum Vallescura, fundum Rupi-

cepto abbas, et aliquantisfralribusin usus monasteriiprioris reliquid. Fuit
cti

moratus in monasteriosanStephani aliquanlos tempus, nec ferebant animo

ejus in loco ejusdem.

Quadam

die iter peragens,

liano, fundum Damiano, fundum Asterii, fundum Martuniani,fundum Seriano cum aquimolis duoset cella sancti Silvestri, fundumsancti Prosperii cum vocabulo Cacabelli, fundum Munitioni,fundum Jo-

per agros ejusdem monasterii ad ecclesiam sancti

Andrcfe aposloli, juxta fiumen ad investigandam
uello, et invenit

Rusciani,

nianijfundum Proniani, fundum Mitiliani, fundum fundum Plaga montes,fundum PoUiano,

peragens subtus montes Grifiacastrumantiquum Aquarium,qui ad radicesmontisGrifianello emanataquas. Quidiutius
res a^cclesiarum iter

cum jecclesia sanctaj Marie cum famuliset famule, fundum Scatianum, fundum Cariano,fundum Maniano, fundumOccisi; et sex uncie fundum Rutiliani.
19.

diligentissimeprospexit,atquecunctaedilicalia,que

ad opus monasterio conspexit, iterum ad monasterium est reversus. Reperto itaque consilio a fratrijus de Babiano castro,quomodo aut qualiter hedifioandum domum juxtacastrum monaslerium domni
principi apostolorum Petri, et sancti Benedicti, et

Denuo reclamatione a Pipino rege

et

filiis

suis

G

CarolusetCarlomagnodeAstulfusrexLangobardorum,quantaque percussio exercet insancta Romane fficclesie ct inpopulo Romano. Pipinus rex audita
hec verba apostolicis,contristatus estnimispropter
iter apostolicis, juratus dicebat
:

commemoratione sancti Andreae apostoli,usque in presentcm diem.Emit autem agrum superscriplum
virDomini Karlomagno, curtem unam nunccupantem sanctiViti,cum gualdo (56) qui dicitur Corgilu. Itemcurtemsancti Grcgorii, cumcoloniset colones; item curtem Petroniani, et Asiniani. Item curtem
sancli Ileristi, et cjus adjacentia.

«Egopermemet

ipsum vcnio. »Bandusmissus ex oreregis, in Francorum gens, et in Saxonia, in Aquitaniis partibus
etin Bajuvaria, et Squasconia
et in
(57), etAlamannia, cuncteregnora ejus,utomneshostiliter KalendasMaias, in Langobardorum gens super Astulfus rex. Carolomagno monacho,germanoPipiniregis,

nianu unciesex; curtes Priscani,
sia

Item fundum Fain quo est eecclecolone
;

sancti Victoris,

cum

colonis et

cum

funduin Flabianello, Robelli, et fundum Corbiani;

fimdum
quibus

.Magere

cum
cst

appendieiissuis

;

fundum(]ot-

cxplelo monastenosanctiAndrese apostoli etomnia que ad husus monasterii continet,videns suis moribus cum gentis hac fratribus suis monasteriis non essent conjunctum 22, recessit (58) inde in Samnii
provincia, in Cassino montcs, inmonasteriosancti Benedicti,hibique permansit. Audiens hocAstulfus

toaniim, in
aliis

quo

ecclesia sancti Bencdicti sive

vocabulis nunccupatur, ciun famulis

etD

famuleibidemresidentibusjcasinis, casale;fundum Clarano, rasalcde CeroIe,casaIedc Rufiano grasso,

Trasalpine gentis super

cum

rolonis et colone;

fundum

Carj)iniano,fundiiin

Francorum con Que festinus A.sluIfusrexamonasteriumsanctiBenedicti in monrex Langobardo, que Pipinus rex
se veniret.

Cossanuiii,fundumTorritula, fundumSenliani,tres

tem

Cassini pcrvcnit,postuIans et

deprecansadab-

VARI/E LECTIONES.
2'

regem

torr. regibus.

22

conjunctus corr. conjunclum.

NOT^.
(51)

Ann. Lauriss. an. 142.

(52) Ibid., an.74D. (53) Ibid., an. 754.
(Dil Ibid.,

(56) Id est silva, wald. (57) Id est Wasconia. (58) Cf. Ann. Lauriss. an. 746, et

Eginhardi

an. 7i6.
A'.l,

tain Caroli, cap. 2.

(55) Id est

Marianum.

;

27

BENEDICTI

S.

ANDRE^ MONACHI
ofgiiiiurn, qui
in

28
Francia usque pervenit. Et rex

bashujusmonasterii, et dona mullapromittons, ut A Carlomagno monaclio a Pipino rcgc gcrmano suo properaret, ad dissipanda consilia Stcphani pape, ut Francis in Italia ingredi non deberet. Accepta
benedictione abbatisui hac f'ratribus,Iibenti animo

Pipinus tenuit placilum
basatico se

suum

in

Compendio cum

Francis, ibique Tassilo venit dux Bajuariorum in

commendans per manus, sacramenta
sanctorum

juravit multa etinnumerabilia, reliquias

Franciam venit(o9). Omniaqualiter per ordinem a Pipino intimavit Carlomagno monacho, Pipino rex noluit hacquiescere consilii
perrexit, sicquein
ejus. Pipinus (60) rex apostolicas invitalione inlta-

manusimponens,ctfideIitalempromisitregiPipino, etfilio ejus Carulo etCarlomagno, sicul bassus recta

menle

et

firma devotione per justilia, sicut bassus

doraino suo esset debcret. Sic confirmavit supradictusTassilo, supra corpus sancti Dionisii, Rustici,
et

peragens, justitia beati Petri apostoli querendo. Astulfus rex Langobardorum supradicLa julia iter stitia

EIeutherii,necnon et sanctiGermani, atquesancti

vetando, clusas Langobardorum

petiit,

obbia

Marlini, ut

omnibus dicbus

vite ejus sic conservaret.

bcllum Francis cum Langobardi. Et retro Langobardi fuga capta, auxiliante Domino beatoquePetro apoPipini regis et Francis venit; et inierunt
stolo interccdente, Pipinus

Pipinus
in

(07) rex in Saxu:.!a ibal, et

lirmalas Saxo-

nia ibat, etfirmitasSaxonumpervirtulemintroivit,

locum qui

dicitur Simnia; et

multa strages facte
polliciti

rexcum Francisvictor

B

sunt in popuIaSaxonum. Et tunc
tra

sunt con-

extitit.Eodemqueanno Stephanuspapa reductusest a sancta sede,per missos domni regis Pipini, Fol-

Pipinum omnes voluntales

ejus faciendum, et

dradus episcopus

et reliquis qui

cum

eo

erat. In-

cluso vero Astulfo rege in Papia
sancti Petri pollicitus est faciendi.

civitate, justitia

honores in placito suo pra?senLandum, usque in equos tricentos per singulos annos. Natus (68) est Pipino regifilius, cui supradictus rex nomen suum
imposuit, ut Pipinus vocaretur sicut pater ejus. Qui
vixit

Underex Pipinus
re-

annos duo, et in tertio defunctus est. Eodem(69) anno Pipinus rex Roma perrexit. StephaBienna civitatem remansit, una cum Bertadomna nuspapaetejus clero cunctisque a sacris ordinibus regine (61); infirmuslanguebat dies muItos,et hobest concessus,et populo Romanoin occursum regis, iit in pace. Dum (62) prospexisset Pipinus rex, ab cum ymnis et laudibus ad ecclesiam sancti Peregrini Astulfus Langobardorum rege, ea non esset vera, advenerunt. Conteniplatus est rex Pipino populo queanteapromiserat dejustitiissancli PeLri,iterum Romano, et ejus acLa, gaudebundus pervenitin eccum missus apostolicis Stephani iter pergens in Ila- clesia aposLoIorum principi. Celebrataque ejus sollia, Papia obsedit, Astulfus rege lempnitatem myssarum,quantaque largitus esteleLangobardorum inclusit, magis magisque de justiis sancti Petri C niosinarumpauperuni,et dona ecclesiarum,longum confirmavit, ut stabiIespermaneret,quos antea proest enarrare. Permansit rex Pipinum mense unura miserat, et insuper Ravenna cum PenLapoIim, et in urbem Romam; egroLareque cepiL domnusSteomnem exarcatum conquisivit, et precepto san-' phauus papa, dolore cordis mcLusque Pipinus rex cto Petro tradidit. Ut permissos aposLoIicis,monadc nece apostolicis, die constitutique obiit. Convensterium sancti Andree apostoli nullus auderet aliLoquefacLo popuIiRomani,cumPipino rexde Paulo, quis damnietatisadtingere aut violare. Et (63) dum germani Stephani papc,utcalhedre apostolice pra^reversusestPipinus rex, cupiebatsupradicLus Astulesset.EIecLus est a populo Romano clero, et Pipino fus,nefandusrex,mcntiri queante pollicitusfuerat, rex, et populo Francorum, elecLus esl in sacratisobsides dulgere, sacramentarumpere; quadam die sima sedem beali Petri apostoli. Cunclaquc ejus civenatione fecit, percussusDei judicio vitam finivit. ves Romana et Tuscic finibus, et cuucta Pentapo20. Inito consilio Langobardi, quomodo Francis lim, et Gottiarum montes in ecclesia beati Petri aposLoIi consLiLuiL. Gralias agentes Deo et aposLoIosuper se erueret,et levaverunt Dcsiderium in regem
obsidesquadraginta receptos
versusestin Francia. Carlomagno autem monachus

cum sacramenta,

quomodo

etqualiter posLea dicamus.

Videns SLc-

ruin principi, reverbus est in Francia.
21.

phanuspapa ex omni parte
dignitatis presule hacgentis

victor esset, et gloria

Tunc Pipinus rex cernens Guaifarium ducem
etc.

Romane triumphans,
iii

D

Aquitaniorum,

Sequimtur Annales Laurissenscs
:

cepit hedificare

domum
ct

ecclesiam, in onore sancti

ann. 760, 761, 762, 763, usque

Pipinus

per

Dionisii, Rustici et

Heleutherii,

hurbc Roma,

Legemodicas
ILalico

in Francia reversus est. Et facta est
(70) perrexit Ilalia

gens valida. Iter

juxtavia Flamminea,

ereio (64),

non longe ab
sicut

regno;
et

tota

hiemps
sancti

in

ad oonferondi monasterio sancti
confe;>soris

Agusto

(65),

juxLa formas species decorata,

Andree
Christi,

apostoli,

et

Silvestri

in Francia viderat. Misit(66)ConstaiiLinus imperator deConstantinopoIim

sancli

Stephani
finibus

martyris hiemavil,

regiPipinocum

aliisdonis

necnon

ct Tusciic

omnia res monasterii,

NOT^
(59) Cf. VitamStephanipapai, c. 30, riss an. 753.
(60) Cf.
1

etAnn.Lau-

(65;)

Id est mausolcum Augusti.

Ann. Lauriss. an. 755. Bertradane regina. (62) Dum... iradidit, An. Lauriss. an. {(i'i]Et... finivit, ib., an 756.
(61
(64)

(60) Misit... conscrvaref e\ Ann. Lauriss. an. 757. (67) Pipinus.., a)nios, ib., an. 75S.

(68) Natus... (frfiinrtus, ib., an. 759.
7;)6.
(69')

(70),
sl

Pippinuiii Uoiiiam iiiiiiquam adiissooo;istal. QiKo sequuuLur a noslro invcnta csso, nou
diibites.

Eregione Campi Martii?

quod

20

CHRONICON.
a

30
suis,

que

Carlomagnogcrmanosuohemptafueraj, per A
cervicibus appendebat, in venerabilis

rum, patrocinium secumliberis
contuHt.

patrocinium

preceplura sui nominis conslituit. Et crux Domini

que cenobio concessit, seu Boneventiprincipatus, et Salerni, Capuaque, et tota -\eapolim finibus, et quicquid Carapanie destitutum est, in suo sacramenlo
in suis

Karolusautemrexperconsensumomnium Francorum rcx conslituitur. Domnusitaque Adrianus papapersecutione Langobardorumnon ferens,
missos dirigit cumbenedictione apostolica. Petrus

constituit. Et

cuncta Pentapolim et omnia Tuscie finibus apostolicis Pauli et suo jure concessit. Gratulanler et

gaudebundus

in

Franciam

venit.

Tunc

mare usque Masilia,inde terrenumusque addomnum Karolum pervenit. Invitando scilicet ut Ann. Lnurias. a. 773, usque pascha similiter in Roma. Susceptum est itaque domnus Carolus rexhonorifice

(71) rex Pipinusabuit placitum suum inWarmacia, et nullum iter aliud fecit, nisi in Francia resedit

ab Adriano papa, eta cuncto Romano populo, etin ecclesia beati Petri apostoli a scolis laudibus
est honoratus.

causa pertractabat mitissimus rex interAVafarium,

Quanteque

pestilentie,

etlamenta-

quiaTasilo consanguineus ejuserat. et Tasilonem Tunc Pipinus rex missos suos dirigit ad Bajuariaa
;

tionibusetvastationibnsLangobardispopuloRomano proclamatum est, quis potuit enarrare. Accepta
itaque benedictione rex et absolutione beati Petri

Tasilo, et hffic

verba loquens

eis

:

« Pipinus rex

Francorum misitnosad te,ut innotescamusbenefi-g apostoli domno Carolo, iterum a Papia venientem ipsam civitatem cepit ctc. ut Ann. Lauriss. a. lli, cium et bonorem, qualiter Pipinus rex constituit 773, 776, 780, 781, multis tamen omissis, usque tibi. Eo quodesset meus consanguincustotaBajuaAquitania. Etinderevertendo domnoKaroloregera ria dedit tibi, et jurejurando fidem tuampollioitus in monasterio sancti Andree apostoli cum uxoresua es observandi. » Modo commotus facie rcgis videre Ildegardaregine,etcum omni comitatusuo, omnia etc, ut in Ann. Laurissensibus an. noluit. Tunc, rebus ecclesiarum manasterii^s^que aKarolusma766, 767, 768, usque ad obiium Pippini. Hibique gno patruelis ejus in prefatum mouasterium condiem hobiit, finivit octaba Kal. Octuber. cessit,etmonasterium sancti Silvestri, cum monte 22. Domnus (72) itaque Adrianus natione RomaSyrapti,etmonasteriumsanctiStephaniinMariano, deregionesVialata, ordoscrinii sancteRomane nus omniorum prredia, per preceptum regalis sue regie aecclesie, electusestpontifex, acuncto Romanopopotestatis concessit, et dona amplissima hibidem pulo, in sede hac beatissimi apostolorum principis. constituit. Accepta benedictione a venerabilis loco, Oportetlioriginem Francorumrexpergenoalogiam Mediolanis civitatem pervenit ctc.ut Ann. Lauriss. nunccupare qualiter ad apicem regni pervenerit
;

Karolus mflissiraus rex, modo dicamus. Gens (73) Meroingorum, de qua Franci reges sibi creare soliti erant. Fuit primus Pipinus, qui genuit filium ex

a.

781, 783, 786, 787,
:

788,

794, plurimis tamen

q

omissis

anno 786

rationibi(,s,

quarc

Karohs

iter Ita-

concubina nomine Carolus hicprimus Karolus est advocatus. Qui Karolusgenuitfilios duos, Pipinum et Karolomagno, qui tota Francia dominatum sibi
;

placitum habentis de convenentiis eorum legibus Italie, que antecessor eorum regibus duium antea indictis eorum scripta
licum
aggressus
sit,

addit

:

vindicantesoppressit. Mortuo itaqucKarolusprimus
qui officio tantum
tur,

cum

Ildricus

Saxone deponeba^»,

Pipinus et Carolomagnogermanis

veluthe-

Hunc PipinusetKarlomagnosummacumeoconcordia,divisum regnum Francorum interse, Carolomagno sancteconversaredilaria Francia fungebatur.

non Gsset quod ita factum est. Anno 796 pergit Nuntiatum (74) etiam sibi Adriani pontiflcis Romani hobitum,quein amicitiis precipuus habebat, sicflevit hacsi fratrem, aut karissimumfiliumammisisset.Erat enimin araicitiis optirae temperatus,
: ;

ut eas facilesammitteret, et constantissime retine-

habitum inbutus, Pipinus per auctoritatem apostolico susceptum Stephani pape rex efficitur. Qui Pipinus genuit filios duos,Caroluset Carlomationis

Leomox in loco ejus successit misit cum muneribus ad regem, et claves etiam sionis sancti Petri, et vexillura Romane
ret.
;

legatos
confes-

hurbis

eidem
jy

direxit.

Thesaurum

(75)

priscorum raulta

gno, qui uncti sunt in regibus cuni Pipino pater

mortuo idem Pipiuo, successit Karolus, gloiiosus mitissimus atquc amaNon post multum bilis rex, atque Karlomagno. lempus defuncto Carlomagno rex, uxor ejusetfilii cum quibusdam qui cx omatibus 24 consentaneisin Itaha fugapetiit; sub Desiderio reges Langobardo-

eorum

a Stephano papa

;

et

seculorum prolixitatem collectum, domno regi Karolo ad Aquis palatium misit; quoaccepta, peracta Dco largitori omnium bonorum gratiarum
actione.Idem virprudentissimus atque largissimus et Dei dispensator magna inde partera Romara ad
limiria apostolor um, misit per Agilbertura dilectum

abbatem suum,misit. Porro reflquam partem

opti-

VARI^ LECTIONES.

aut.

germanusc.

^i i. e.

optimatibus.

2^

monasteria

corr.

monasterii codex.

mjjE.
(71 Tunr... Tasiloncm, ex Ann. Lauriss. an. 764. (72) Cf. Vitam Adriani, capp. 1, 3. (73) Ex Eginhardi Vita CaroH, cap. \.
(74)

(7o)

Ex Eginhardi Vita Caroli,cap. Ann. Lauriss. an.

19.

31

BENEDfCTI

S.

ANDRE.1^ MONACHI

32
;

matibus

clericis sive laicis, ceterisquefidelibussuis
colleclis,

A

•£-a?«rmmses«n. 804, donalurn
et

largituscst munera. Rex

etc, exccrpta
ct
. .

magni muneribus narravit domnus Leopapa,quanta seditio civilis
contra

AnnaliumLaurissensiwnannorum 790 Norlaude Saxonis in Bardeiigawi.
.

lQ9,usque:
ibique red-

Romane
lum

eum

ejecerunt, et
;

quomodo
^"

abla-

cst res

«cclesiarum

audita et
in

verba mitis-

ditus Karli
simili

quodsusceptum

statim
palatio

Leonem pontificem, cum honore dimisit.Qui prolectus est Romam, et rex Aquisgrani suo reversus, cum honore summo Karolus
filii

sui,

expectans
est,

simus imperator conferens
rissenses usqiie

corde suo.Tuncirae/c.

perator per Bawaria ire volentem

utAnn. Lau;

supradicto Leo sanctus papa in sede sanctissima

Mansitque apud eum diesO et sicut dictum et constitutum est, inter ipsis Roma repediavit. Ordinata omni et composita, que opus et

susceptum

est. I<'ccitque (76)

rex Ivarohmi, lilium

necesse eral, sancta;

Romane

«cclesie, et

omni

dcRomani, ct omniaTusscie finibusetRavenne,Pentapohm,asummoponliflcaconstituit. Monasterium saucti Silvestri in montem
Karoli, vindictam
Syrapti, et ecclesia sancti Stephani in Mariano per

Tuscie flnibusseu PentapolimRavenne in apostolicis

Leonem constituii .Nam monasterium sancti Auaffigi precepit;et exinde reversus est Scquuntur excerpta Annalium Lauris-

dree apostoli munitalem coucessit, et in edictis Lan-

gobardorum
in Krancia.

preceptum

prephatum monasterium sancti Andree constituit, et dona ampharia fecit. Post hec domnus Karolus ad Aquisgranis reversus est; medio Nobembrio alJatum est ei, etc, ut Annaks
in

sensium annorum 8O0, 808, 810,

814,

et

Eginhardi

VitaeCaroli, capp. 15, 16, iis^MC pronuntiarent.
23. Precepit * rex fortissimus, ut classes navi-

[*Cumhoc
initia

lccoinitia fabulx cle Caroli expeditione in tcrram sanctam lcffantur, operse prelium videtur ei

fabulosse narrationis

de

expeditione

ejus

ad casum; sicut prodidit ipsa nuntia sinceri ortum. Liquetinnotuisse accedcress prelatse pubis; procul prffiveniente auraplebeifaminis. Necmo-

Hispanica adjumjere, fragmentum scilicet sw.culo decimo exaratum quod in bibliotheca reyia Hagae comitum ad finem codicis n. 921, Gesta regum

Francorum
:

exhibentis tribus foliis inscriptum inveni (foL i) et effectu, velutispondctsibi versuta arri-

tanquam certabat cupidus hiatus animi, adsunt exhauslo coriiipede et clavique oxcercita ^» triumphato orbe in multispartibus. Ihcet pertonat ardens miles Ernoldi ad muros, et ipse tenens pilum scienter anhclat ante suos, perfunditque sudor ubiqueproruptus ducem, lucentque
ra,*

siosuperbajfortuncc hoc]prope tota. Sibilatimber telorum, suspensus in aere; et instat quantum magisevaletinpulsus manu.Rotatur subhmiorordo infossa suis vulneribus,et datgraves lapsusposteriori;intimatqueipseruens aucmentapericulo ad-

jutasuisponderibus.Necadhucsensituterqueinopina, gesta malorum,a]ta sensibus catenatis formidine et pari torpore dum recreartt spiritus jam suffitiens sibi lassos artus, a longe inpingit alternus furor et urguet ca?.sarias alies, quibus erat negatus omnis aditus in arte ct armis, licet usus ubique essct virtute, et licet patrassel impatiens virtutum mira bellorum, et slrepit liberior sibi per propugnacula et per murales latebras. Resultatque aligerum semen super tegniina clipeorum, ut sit grando at deservit ferra comes et revocatavis suorum modo nescia sicci ventris atrocisque gula; quam male sustinuit, nec
;
;

G

oculi et concrescunt spumai per ora, pulsantque truces venai in pcclore nunc poplex titubabat, nunc adstat firmior quercu. § Pleno ructificat juventus Bernardi experta in adversis rebus et qualiscumque resislat favet fortunasuum velle, certatque valere. Sed tamen per cunta, neque degencraturab ulloobice, quisquis niinus gravior omnibus ohstat. § It gravis fremilus Bertrandi, qua eminet fortior pars urbis fossa et muro, pro;

;

mittente suamentcquajqueobnoxia, trucidalque
pugiles, quo sonilu cadit intolerabilis ictus de cielo Nihil expulcrunt arma minitantia mortem pra^cipitem graduin vcl retro vel immo parum;
r't

nec^o teterrimusimbersagiltarum.Et magisingcgradum, ccrnens horrere sua fata. Et sunt
in

gaudia probare graviuspericulum.Etconputatse
csse aliquid

hoc.

Jam amovet

vivida

manus

umquam

juvcnis

plus satiaveratsuas mentes ca^de; sicut merenturpiavola. Propefacit nmcroomnos dex-

tras intentas sibi, rcpelitque cesarius miles propiora menia, fossajquc redundanv? cupit in sublime. De sursum dis-tillat aculus palus plagasque serit, degeritque pregnansmolaris corpora subeuntia confusis armis, modo truditur dux a castellovietamittitforas inter vaslacede. Perdilque necalque utpote prestant millemanussufiVagia homiiii. Uescribitur ante fores electa majorque corona virorum servare 2« aditus rallantes, ut luta sint terga habeantque fideiii. lllic ridel (iradivus nolaus sanguinolenta brachia. Et alternat
,•

muros, ct jam ruinpuiitur ferrea llagella porlarum cum toto poslc. Preslatur iter, meliusqueundiqucprodiinlurruina.Committitur ferrum hosti.Movcntur virluLesprose, ct quicque dextcra. Habetur pigra* agilis, perterrila acris.
(fol. 2)

Hic carct hasta
-r)

loco,

Nainque vacat omnis plaga,

sed solus dimicat cnsis. nisi furlim dedita

utcro, scu pectoribus; qiiia lalis erat pressio, ut non potuit ulla maiius siispendiai iclu. ^- Inccrtuin est, uhi plenius edil Mars viros pallcntes !iu)rtc,pra^clariusqueferiat aurasgemilu.Perain-

cnimintroituni urbis, el medium,(enetquo oxtrcmiim. Nec altcr conspii'itur inler tantaspatia,nec habet colorem majori fato Natant atria,
hiilal

aiquum commissus tolis virihus muILifidis inirisquemodis intus forisque, (fol. i) ([uacumquepotestpompare se minaci cornu. Inler hecvitai labantis gravitate rerum, tribuil quarta dies suum mane, fugieiite astro laceristenchris. Eteirccerat solaris orbita preclarumorbem qiiippe rube.scens

rura, domiis, labuhTqiie, liinina, poslos; in alta

tabe,madcscuntsublimia saxa.Undiqucslatfusus cruor.Undiqueriihcsciintstagna.Tumoscuntaera Incubat atra nox per urboin.Moxcucurrit uterque satclles ad cornipedos, sorpente tVeto concrcti sanguinisusque genua,tcnonlequc mersa vestigia

VARI/E LECTIONES.
26 ita

legendum
c.

;

ibetur in

m

in codicc seruire le.gi oidetur.

c in

marginc abscisum.

^" oc, hcc, lisec. ^» scilicel supcr inscriptum. »1 sujicndi c.

nomon,

s^ incipit

qua: vox supro accedorc manus secunda.

C70)Nug8B.

3;^

CHRONICON.
hodifioantcs, ct navibus

34
nionte Gargano porvenit
;

gium Normanicum Uuvium quedelialliaet doCIermaniascptemlrionalem (77), utperomnes portuset fluminajUbieumque naves slationibustali munitioprecepit. Utpermarc
Adrialieainprovineia Benclie congregare precepit. Deinde tota Ilalie tam Benetie ijuemque Quilegie (78)
fmibus, seu

juxluA

elioavit, in

multa dona

hibi optulit.Quiper Neapoliclinibuspergcus, Kala-

bria feriorc(83) usqucadTraversuspervenit :decies centum ct eo amplius passuum milibus longitudine
porrigitur. Jussit (ieri pontes

supermaros multitu-

Ravenne,

Arminium, quanKjuam

et

Saxonicum,et Bajuariuin,Aquitaniorum,Quassconicum, Panuoniorum,
et

dincm,omnes Francorum,

Aucone

civitatibus, etcunctalitoris

maris Adriatice,

Avarorum,Alamannium, Langobardorum, quorum
gentis multitudo nullus potest capcrc,antc seexire

usque ad Traversus congregare jussit. Et cuncla maris Terrine (79), Eugenia(80 Corsica, Sardinia,
,

preeepit

Pisani,Oenlui:ellensis,Romc,elqui(quid .Nupuiie^SI)

corum,

finibusomnium navigarum mulliludo eolleetum est adTraversus,quantumdeinceps utque in presentem diem invenirepotuit. Mitissimus vero rex, acccpta

molieruntque cuncte nationesterre Grerobor eorum pro nichilo computatus. Collaudantes et benedicentes Deum, qui via recto
;

ut

dirigit Karulo, servus Petri principis

apostolorum.

Cum

audissent

" Aaron

reges Persarum, qui (84)

exscepta India totum penetrabat (80) Orientem, benedictione aposlolicis Leoni, in sancto arcliangelo(8-2) ascendit, adorans et deprecans Deuni,utB talem fecit amicitiam et concordiam, ut eis gratia

itersuum

iu pace dirigcret.

Que profectus

iter in-

ejusomniumquiintotoorbeterrarumerant,regnum

instaotumsibi. Pariterque concurrunt reges, lacessuntque Martem emissis viribus; quoniam bene
crediturillispossc

tcm

unum diem

largiri

Lolum or-

bem.Helitunusquisqueacriorlaborisui propositi. Et traduntpluressua vuInerafaLis.O paetum telorumnecjamsaturabile LabataltereaLioMartis ad campos sLrigilis.Namque nihil amplius potesl vigens neque vult, ul libere stare urbi superante modo laxet cuncLa colla ferro, receplet que apertos motus, congaudeatque auxiliaLrix hasLa, vibrando. Stupet terra campique laLentes sub cetu, potuissc urbem tenere lanLos viros atque exLra fudisse. Hie est ratio, ad quas manus poLuit triumphus
I

;

veuisse,

si

supersttet felix va?na.

vector cselo-

rum

et

orbis,quemcommovi prcee,permiLLemihi

roganli veniam,dicendi vel aliquid,adestoque sanclissime pnesul meoauxilio. Ecce inestuat indo-

inter mile patiente dextra. Rumpit iter telis inlentus illi cohortansque cquum.talomonitore, et statim devenit aute eum collocatque ensem ardentcm inter mediuni timporis. Et exfibulatc suo usu cervicem,cui magis adhoerebat totamque medullaL utrimque; occubuitlinguaprojecla plus uno pede. § Propalat sitibunda cupido laudis Ernaldum quanti pretii sit, quantoque actu refulgeat. Quicquid enim parat Bellona, lacerat.trahitque uL leoquod reperit; dum pridemsapuere sautia commertia dira? faucis nihil praedarum. Potis cst eognocere alium fraternjfi slirpis ante suosobtutus, acclinatquehabilem atiem hastaiin ictum. Declarat ^' (fol. 3) insatiabilis cupido humane Iaudis,quantipretii sit quantoque refulgeat actu a,nimosiLas Ernaldi. Quicquid enim bellicae virluLis offiLio natur opus, id ab eo haudsegniter

mitequetumet baccania33regum per immensos
orbes.Mavurlis, et angit fortunam,
(fol. 2;

perse

neque
pietale

rclabi

quo

velit

rontinet se Carolus

ipsa. At econLra magis impcrator, ut fortis, fixus

Tonantis,quem semper sciebatprai^senLem

largumque3'instigatque ardentes manus amori bellorum; nec cogiL formido sequi tam validum regem sed eogit mens pra?ccdere. Se proque tollit luminaadsidera, solulass niananti rore lacrimarum,humectalquegenas :ne tripudietgens oifensasupernorogi palma, rceeptetquesuperba spolia § Optinet dux sublimis equo quemredemilmuUa ca>de,medias phalangesmucronedocili poMiarum el huc illueque seminat mortes. Ergo reiLiunt elumbes dexlrfo arma, quibusscnegatur ut stont; laborat belliger eventusemulusque ordo fatorum
conferre aere senium Borel paLris, homini vafro

comiiletur.HaudsecusfamelicasrabiesIeonisgrassatur occurrente sibi pr«da, quam virtus Ernaldi per prailia. Post multa vero feliciter acta aspicit quendam fraternai cedis reum. Quinil moratus, validam in hu nccontorserat hastam, cui volanti 52 torax lit pervius hostis. Quo ictu inpellitur corpus militis, longius decem ^3 cubitis. Sicque excussus equo vilam demiserat orco. Praeterea succedit bello Bcrtrandi horrenda manus quffi validam
;

formidinem incusserat hostibus,arniisqueferatibus dura dat gata multis mortalibus. Dextera nempe palaLini, nulli hostium parcere suevit,ve-

niamqwn orantem mox
Forte dantur
sibi

ensis reliquit

exanimem.

ger incendiapugn;e.Necmora,hauriLursubsisLcns ospes eorporis i" per munimina clipei ot per Irilieem Limicam''», summittitque oaput, sedverlunLurerura inalLum, eadendo ; modo dehiscunt colla eonfracla solo. Hespirat Wibelinus^oagilis et audax,puerpar parenti suovirtute, sed sup[)ar mole, eonponsandus in omnia ferro judice. Cir-

•rv

obvia trina juvenum corpora, quorumpriorpaululum ^''resistensduramibidem inuerat mortem. Namque terribile fulgur gladii pcrmcdium capiLis guLuris antrumque pectoins umbilicique recepit.Egcslaqueviscera, in gremio delabuntur tepentia.Negat quippe trilex lunica, nticireponere obslacula. Nec sufficit vero huma-

num

mteremisse cor[)us ;verumetiamequus vita

Superfuit enim ensi, spinas parlire caballi ;taudemque elapsus terrae medio tenus reperitur incussus quem Bcrtrandus retrainvenitur privaLus.
;

cumdcditunum
*'
i.

e uatisBorel visu,

proculfremcn-

hens,residuos versabatinhostes. iNecmora, patet

VARLt: LECTIONES.
e.

furor.
c.

»8 4»

tonicam
ualaati

corr.

largamque c. 39 tunicam c X. c, " paiulum
17.

3S

scilicct

lumma
^"

c.

»0 i.

e.

ita

codex.

audissent corr.

dextris codex. audisset c.

3'
<i

i.

e.

incipit

anima manus

codex.
tertia.

NQTJE.
)

Eginhardi Vita, cap.

f82) [84)

Michaele in'monte Gargano,

\^l Id est Aquilciie. 8) 9) Id est Mediterranei.
(80) Liguria ?
181)

fS3) Id est infenore.

80}
f.

ExEginhardi Peae tenchat.

Vilu Garoli,

c. 16.

InApuIise

35

BENEDICTI

S.

ANDRE^E MONACHI

36

adprincipum araicitia preponerct, solumqueillum A honorehac munificentiamsibi colendumjudicaret. Ac deinde ad sacratissimum domini hac salvatoris nostri .lesu Chrisli sepulchrum locumque resurrectionis advenisset,ornatoque sacrum locum auro gemmisque, etiam vexillum aui'eum mire magnitudinis imposuit; non solum cuncta loca sancta decoravit, sed etiam presepe Domini et Aaron rex, potestascpulchrum que petierant Quanta vestes, tis ejus ascrihere concessit (86).
''»

bcnedictione apostolica accepta,etacunctopopulo Romano augusto est appellatus, simul cum ipso
pontifice sancti Silvestri devenit.
sancti

usquead montesSyrapti, admonasterium Deinde ad monasterium Andreajcumpontiflce, summoadest; qui ro-

gatus imperatorad pontifice, utaliquantulum reli-

quiarum de corporesancti Andrea^ apostoliinhunc
monasleriumconsecrationisconstitueret; cujusloco
positusest in
sise,

hunc monasteriumvenerabile eccleest.

aput nos incognitum

Victor et coronator

et

aromata,

et

ceteras

horientalium
!

terrarum

triumphator rex in Francia

est reversus.

Qui (88)

opes ingentia, et dona Karulo conccssit Vertcnte igitur, prudentissimus rexcum Aaron rec usquein

cum

tantus in ampliando regno et subjiciens esteris

nationibus sisteret, et in ejusmodi occupationibus

Alexandria pervenit. Sicque letiflcantes Francis et Aggarenis, quasi consanguineis esset. Dimissoque est Aaron rex a Karulo Magno in pace ; in propria
sua est reversus. Rex piissimus atque fortis, ad Constantinopolitano hurbem, Naciforus (87), Michahel,
it

assidueversaretur.Qui
est enarrare,

longumperordinemmultum
etc, excerpta
30,

nunc breviando adtingamus. Deinde
capp.
18, 19, 20, 22,

g cum

matris ortatusflliam Desiderii,

Vitse Caroli,

31

et

32

usque anno, indictione sexta, quinta kal. Februarias
(«n. 814).

Leo,formidantes quasi imperium
valde

ei eri-

pere

vellet,

sub sceptu
et

formidineeorum,pactum

quo cognito rex fedus flrmissimumpo;

Hos

suitinter se, ut nulla inter partes cuilibet scandali

remaneret occasio. Erat enim semper Romanis
Grecis

ad laudem, maxime princeps, memoriamque tuam Benedictussupplexfamulus monaque (90),quimen(89),tibi versiculos

Edidit eternam

et

Francorum suspectapotentia.Unde et illum Grecum est ad proverbium; TON OPAKON a>lAON EXIC, ITONA OrK EXIC. QuodLatini dicunt Francos
:

[tem benigna

Egregium extulit nomen ad astra tuum. Hanc prudens gestam noris tu scribere lector.
24.

Inhoc vero tempore missusdomnusLoduicus renovandum Norbertum a?piscopus a Leonem imperatorem Constantinopolim, amicilias cti Andreaeapostoh, adimperatoribusConstantinosecum etpredictumpactum confirmandum direxit. poltmaccepto, in Italia est reversus. Roma veniens, et dona amplissima beato Petroconstituit, ordina- p Abitoque Aquisgranis, etc, excerpta Annaliurn Laurissensium annorum 814-824, 826, 827, 829; his taqueUrbe *'', etomnia Pentapoli, et Ravenne finiadditis busseuTuscie,omnia in apostolici potestatibeconAnno 81o (91) Inter hajc quosdam primoribus cessit.Gratias agens Deo et apostolorum principi,et
abeto amicos.Qui
nis

mox imperator cum quanta

"

et

munera,

et

doaliquantulum de corpore san-

legatos suos

:

;

internus

humor

et additur (fol, 3) aurro.

Quin

etiam rumpun tur fortia phalerarum vincula et cingulabratteolis crepitantia. Grassatur quoque per camporum spatia Bernardi terribihs audatia, is nempe acriter inserviensMartimultorum mortalium corpora luce privavit. Gaudet enim felicis honore palmai, quem sic sublimat casus fortunffi
''8.]

cap. 26 e< 11 habere licet ; nisi Wilhelmus Tolosanusdux,inlelligendus sit. Cseterum integros versus textui immisceri, lectores facile culvertent. In eadem memhrana hos versiculos legimus
:

Fragmentum hoc ad narrationem de obsidione Pampilona an. 778 insiituse pertinere videtar, de qua et Turpinum agere constat. Agit enim de hcllo
adversus paganos, orbis terrarum cum Francis dominos, id est Sarracenos. Ernoldus sive Ernaldus videlur esse Arnoldus, quemunno 781 Aquitanise regni bajulum a Carolo institutum Vitcc Ludovici auctor iradit ; idem apud Turpinum capp. H, 14, 30, Arnoldus de Bellanda vocalus, teste Turpino, cap, i i,pr3ecipuas in expugnatione Pampilonse partes egit. Borel sive Burellus comes anno 798

Jamque aves in qua silva Gaudenter voces concrepant Laudent deum humiliter Referani alta graviter Tu
christe raiserere.

Primum diem dominicum
Turtur gemit in haera Colomba christe guture Vocant deum in pectore

Tu christe. Luuus dies cum dicitur Milvus, qui deun» colli Passer paulatim coucutit
Ex corde deum dihgit. Tu Martis dies tertius
Cantant aves concorJiter Irunda volet fortiter

Ausonse prsefectus, anno 809 expeditioni Hispania interfuit, Wibelinumfortassepro Turpini Willerino

Non cessant deum.

VARLE LECTIONES.
*&

petierat

eorr.

petierant.

^^

donas

corr.

donis

c.

^^?

hurbe

corr.

urbe

c.

*8

spatiuni

reliquum

vacat.

NOT^.
Cf. Cf.

Eginhardun

.

c.
1. c.

Eginhardum

(Prt<ro%.tom. XGVI, prsef. adVitamCaroliMagni), sed mutato uomine scriptoris.
(90) Id est monachtisque.

(88) Eginhardi Vita,
(89)

c

17.

Ex Gerwardi versibus

in

Mon. SS.

II,

438

(91)

Au. 814 triccutos solidos auri loco septem

37

CHRONICON
Irucidalos.Eranlcnimnumeriun
tricentosquiinlerfecti sunl in

38

Konianorum

A

Romanorum
Latcranensis.

De majoribus

erat

campoenim papa Leo
in

montcs Letiniano seu Rogiano, monastcriumsancti Silvcstri in monte Syrapti cum monasterium sancti Andreai apostoli, ad defensionis suispalalii imperator kamcre sue concessit. Et nionitatc legibus insupor descriptis -o monasteiiis in cdictis legibus

quarlus oiniiia Pentapolim alque Tusscie finibus
pontilicis constituit.

Anno 819 itdfiubet

:

In

quo multa de statusecclc-

Langobardorum
cto

affigi praicepit.
filio

Preordinata cun-

siarum et monasteriorum tractata atque ordinata sunl. Legibus etiam capitula que dudum in edictis Ubelbi scripta sunt afniri precepit.Quo perhacto

regno

Italia

a Lothario

suo, qui consortes

suis regni erat, constituit; benedictionc accepta in

ecclesia
tolico, in

comitis Judil duxit uxore.

apostolorum principis absolulionis aposFrancia est reversus. Et non post multos
crevit

Anno 824 In cujus [iiapee) locum duobus per contentionespopulifuisscnt helecti, Eugenius ar:

hos dies hobiit {an. 840).

chipresbiter

tiluli

sancte Savine
est

;

ahus tamen quo

nomen

superest facta

seditio

Romane

civilis

inter se, vincente parte nobilium parte subrogatus

rumor inter filiis regis, LothaLoduicus. Carolus, et Carlomagno de consortes rcgnora, et sortierunt regnum inter se: inciperunt dividcre da civitas Faucis (97) quod est
25.
rius, Pipinus,

Unde

atque ordinatus est.

B
:

vilicos (98) inter

mare

Adriatica, et
;

maro

Terrina,

Annos^Tl

e/

829 itajungit

Legatus imperatoris
fcstivi-

Roraam

venit, et hclectiones populi qualis esset

examinavit. Ubi et missa sancti Martini, et

tatem beati Andrete apostoli, necnon et ipsum sacrum sanctum dominica; nativitatis diem cum ma-

populumltalico vcl Romano a Francorum imperium.Coeperunt pugnarc intcr se reges Francorum unde exiit fama in Cordua, et in Africc tota Cartagine, cepe;

et

usque

in

Aquitania

et divisus est

gna letitia et exsultatione celebravit. Mense Februario conventus hibidem
Italia

gnum
factus, in

runt reagcrc Sarracenis consilium maligno, ut reusurparet, et ecclcsia sancti Petri expoliare.

Karolus (99) rex,
propter
est,

filius

Loduici Pii bone memorie,

profoctus est (92).

Romaque

ingressus, inec-

clesia

apostolorum principis missarum solcmpnitate
quattuor turres aidificari
jussit.

celebrata, Apulia? finibus adgressus est incivitatem
Bari
;

quod nunc si super renuntiato regno fratribus suis, in monasterio sancti Benedicti in monte Cassino sancte conversuis facinoris,

quodam

Tanta humilitas in eo conomnibus fratribus pedibuslavacessariasunt. Francorum scarain Bari civitas custoret 32, ut inler oranesminorse putabat S3. Saxonis dientes Scalaoria ('.J3) inferioris et superioris, et inchoantes preter discordiam, que erat inter Piquicquid civitatis maritime posite sunt,ut Agare-Q pinus ct Carlomagno et Loduicum regibus; Lonicos non vastarentur.Romani etenim iniposucrunt tharius vero, qui agustus est appellatus, regno ad impcratore Loduicus Pius, unde memoria ojus Italie regebat. Saxonis cotidie preliantes, cepit expormanet usquein etcrnuni. Impcrator Loduicusin minuare regnum Francorum. Mortuoidem Karloet

Quanta

sationis abitus accepit.
ut

qualia naves maris Adriatice portantes ea quae nc-

cessitDominus,

tanta virtus in Italia
tificis

cstitit,

ut sanguinium(94) pon-

Romani a

legibus

non

potuisset crucret (95).
preoi'-

Abebatautcminpalatio Lateranensis judices
dinati, per singulosdies, a locus ubi dicitm" a

Lupa, mater Romanorum, ut populum Romani per districtum placitum a dux Spolitinus, Aciprandum nomine, discutiendum. Pontifex Gregorius sanctesedis aposloIice,quicquid aConstantinus imperator concessa fuerat «cclesiastice ^», Lodoicus imperator concessit. Monasterium sancti Renedicti in monte Cassini inprovinciaSamnii,monasterium

magno (100), Saxonia in Francia ingressi, ferro ignequc vastantes, fecit Pipinus (101) rex amica causa cum S2 Saxones.Loduicus rex Aquitanie(102) cum Saxonis pugnabat.Aquitanii inter se convenlicula facta.

quod

cst

Unde ablatum

est

regnum Aquitanie

a Francis, usque in praescntem diem,
26. Mortuo idem Lotharius [an. 855), successitin regno Karolus (103), filius ejus, pro eo nonmultum tempus [an. 840). Orta est pcrsecutio Romaniinter

sc; cxieruntviri scclerati, et legatosmiserunt arex Babylonie, ut venirent etpossidcre regnum Italie.

sancte Dei genilricissempcrque virginis Marie (96) j) Tanta denique Aggareni in Italia ingrcssi a Centuin monto Acutiano territorioSabincnsis, ot monascellcnsis portus, sic impleverunt faciem terre, sicut

tcrium doraini salvatoris tcrritorio Reatino, juxta

locuste velutsegetem

incampo. Tantos timor inva-

VARIyE LECTIOiNES.
*» »»
i.

e.

ecclesiae

i.

e.

superscriptis.

-i

i,

c.

non.

«^

primo lavaretur

et

pulabant ecriptum

erat.

vox

bis scripta.

iNOT;E.
milliura scribit,
(96) Farfa.
(97)
(98) (99)

(02)LudovicuraminiraeinItaliamprofectumesse constat ad Ludovicum II imperatorem, Lotharii
;

Fussen ? Umbilicus
Nuga;.

?

filium, h-Tc pertinere videntur. (93) Id est Calabrce, littera s vocis custodientes repetita (calaoria). (94) Id est coasanQuineurn.
(95) Cf. iSsm. Lauriss. au. 823.

(100) Ludovico Pio. (101) Lotharius.
(102) Germania;. (103) Ludovicus II.

39

BENRDICTI
;

S.

ANDRE/I-:

MONACHI
non longe ab
arco, levavit

40

obse- A sit Romanos, ut nullos extra portas egredi dita est Roma, et civitas Leoniana apprcensa, et ecclesia sancti Pelri capta et cxpoliata, et per monastcria ipsius ajcclesie aequos corum stare precepit. Versa est mater omnium ccclesiarum in opprobrium, et omnis decore suo abstraclum. Venientc juxta altarc barbari giro bal lantcs manibus.Arrepto unus ex illi lanciola, in pectorc vultum Domini in

fossatagine

manus

suas

contra Francis, ul Francis vidcntes, retro pedes
post se
civitas
s«.

Aggarenisinter se
et

iri'itantes,

exieruntde

Leoniana,

de ecclesia principis apostolo;

rum, irruerunt super Francos quantis interfecti sunt, nuUus potuit numerari(I07). Quido marchiones et Romanum popuhim posteos inlerficiendum
Aggareni antecedentes etfugientes, sicque venerunt a Cenlucellensisportus verumtamen decima
et
;

absida depictum museo'5'<,nonlantum museo dirrupit,

verum etiam materie confectionis transfudit. Cepit emanere sanguis, sicut homo vivusfuissct in
;

partes ex eis nonremansit. In nave ascensis Aggarenis,

cum omnis

decore aicclesie sancte in mari-

corpore
ejus, et

unde inetcrnumpermanet. Aparatio

cjus,

ingrcssi sunt. Quido marchiones

cum suocomitatu
in

ut superius diximus, destructe cuncte monasteriui

Loduicus rex

cum quantos

Francis evaserat,

ecclesiarum omnibus, civilas Leoniana
afflicti

;

Roma

sunt reversi. Propterhoc popuU

Romanl

in

facta est Tuscie provincia desolata, et civitates in

derisione abueruntFranci,usque in

odiernum diem.

opprobrium, Romani

merore

apostolicus.

B

Gregorius (104) hujus'apostolicis sedis successeral
(an.847)inspiratus tlaminesanctOjColidieconfortantes
lio

populo Romano in virtute Spiritu sancti,et consiinierunt,quomodo Deus omnipotensaufen-et fe-

ras nationes bai'barorum, et ecclesia sancti Petri
apostoli,

Quido marchione accepta dona ampliissima etgratias Romanum populum, in propria est reversus. Loduicus rex in Papia civitas ingressus, regnum fraudalum a Karulo neptus ejus («n. 875). 27. Romani plusmagisfraudulenter contraFraneos miserunt legationes a Palarmo, et Africe, ut
venirent etpossiderent Italicorcgno.Tuncexierunt

quiestcaputomniumecclesiarum,a

pesti-

feras gentes erueret.

Nuntius missus a Loduicus

Aggarenis gens quasi

situle, el

properantes vene-

rex(an. 816], filius Loduici (lOo) pie memorie, ut veniret et defenderet ecclesia sancti Petri, et Ro-

runt ad Amalvis, etrepleverunt Calabriasuperiores,
veniente ad fluvium qui dicitur Garinganu (108),

manum

regnum. Ut

sicuti a Pipino,

etaKarulo,et

apprehenderuntturres, etfactaesteorumhabitatio,

Loduicus pater ejus triumphum
Italie erexerat, ita etipse

victoriai

regnum
insuis

CeperunttotaCampania
et civitas
niis

ferro, igncvastare

;

terri-

regnumRomanum
Non
diutius

torio Ciculano,et Savincnsis, et civitas Narnienses,

pollicitationibus

optineret.

moratus

Orlana,

et civitasNepisinia, in suis

domi-

Loduicus rex,

cum

Francis a

Roma

perrexit. Gre-

redacle sunt. Propter hoc amplius rex Franco-

ruminltalianon regnavit usque apresentem diem. Regnaverunt Aggarenis in Romano regno anni trisancte, pro cujus amoreDominussanguinem suum G ginta; redactaest terrain solitudine, etmonasleria sancte sinc laudes. Verumtamen propler peccala fudit et dona amplissima reciperet.Perrexit igitur populi. Sicut scriptumest « De celo prospexil Domarchio Quido cum omniexarcalu gentissue Lanminus super filios hominum omnes qui habilant gobardorum in urbem Romam ingressi, ceperunt pugna inciperet a pontes sancti Petri, et a portas horbem, De preparatio habitaculo suo (Pml. xxxii, 13). » Qui superius dixemus, per curricula triginta Sassie civitas Leoniana mullis barbarorum gentis
veniret et succurreret civitatis

gorius papa legatos misit a Quido marchione, ut

Romane

ecclesie

:

:

interfectisunt,per virlute sancti Petri
gentis inter se dicentes
!

;

et pcstifera

annorum usurpanteni Agareni Romanumregnuni
[an, 904-911.
lice

:

«

Quia vidimus sanguis

Et in

summa

sedis

^t

sanctc aposto-

deus christianorum » Facta est dispersio Agareni et dux eorum, etmoUieruntinseipsis ss. Loduicus
rex venit ostiliter usque ad montes

preeratSergius papa tertius. Cujustcmporibus

ruina

magna

concuti in ecclesiapalriarchioLatera-

Malum

(100),

nensis sancti Johannis, qui appeliatur Constanti-

hubi esfecclesia sancti Clementis, conspexit multitudo eorum, foi^midare cepit cor ejus, quia non erat cor ejus sicut pater ejus. Impetu fecerunt Franci et concinnerunt tuba, ct facta est voces eorum et tube sicut tonitruum, maxime rumorcs
civitas

D Sergius

niana,afundamentis estrupta qui moxapostolicus meliesquerenovavitafundamentis ; quanla donaria in oc patriarchio optulit in ipsius basilice,
;

a duobus lateribus ante altare
tionis

,

inpiclure renova-

scriptum

est.

Homane,

ot voces

ecclesiarum. Venerunt

28. In

Langobardoruni gens

civitalis Ticine pre-

Francis ad arcus qui dicitur MiIitorum;quis potuit

erat rex,nomine Quido,cujustemporibusi'edactum
est

numerariilla tribulatio

?

Loduicusrex veniente a

regnum Langobardorum

sue polestalive rcgie

VARI^ LECTIONES.
84
i.

e.

musivo.

s^

hic distinxi.

86

dislinctio deest in eodice.

»"

sedes corr. sedis

c.

NOT^.
104) Leo IV. 05^ Lotharii. 100 Montc Mario. 00)

.(107)Ludovici cladem refert et Prudeutias an. 846, ct Chron. Casinense. (108)Gai'ilianus.

41

CHROMCON.
(«/«.

42
ul

poleslale

888-894). Fecit

idem Quido synodum

A

odiumexrixa intcr Romanoscl marcliio,

non

in

cum

epi^copis, ct abbalibus, et

cum

fidelibus,

Lan-

urbem

Romam

ingredi

dc])eret. Ingressus Petrus

gobardis capilulis Icgi5,ct in cdiclis alligi prccepit. Cujus tcmporibus horta est intcntio inter Lango-

marcliio incivitas Orlucnsc, ct in capite hujus civitatis edificavil

bardos et Francos de regnoltalie; clauserunt Langobardiclusas,ct custodieruntvie Galliarum.
2!).

sevicbant Romani, et

castrum flrmissimus, et plus magis amplius Pelrus marchio in
est ausus

hurbcm Ronia non
nuntius
et

ingrcdi. Statimque

Obiit Scrgius

papa nonus Kalendas Maias
Successit in loco ejus
;

traiisinisit a;]

Ungarorum

gons, ut veniret

(a/j.

913, Oct.; 014, Apr.).

possidcret Italia; quo pcracto oinnia

Ungarorum
Petrus mar-

Lando

(109) natione Saviniensis

sedit in
;

cathedra

gensin Itaha ingressi sunt. Simul
chio in

cum

sanctc sedis aposlolice
ejussuccessit Forniosus

mcnscs sex
(1 10).

obiit. In loco

urbcm

Romam

ingressus est.

Ungarorum

Renovavit Formosus

gensdepra>datatotaTuscia,igne,g]adio60consumpts

multospopulo sirnu] cum femiiic,ct quicquid maapostolorum Pctri, picture num capere poterat asporlaverunt. Cumquc nuilus quanta ct tjualia inlentio intcr Romanos cl fuisset qui il]orum impetum resistere potuisset, a Formosus papa, raodo taceamus. Obiit bisdem Forpropria sunt reversi. Romani in ira commoti, uniamosus;in loco ejus successit Johannes decimus papa (fl/j. 914 Aj»-.). Consilio inito cum AibericusB nimiteradpa]aliumLatcranensisproperantes,interfcclo Pctrusmarchio,ad apostoiicosnullusadtingit. marchioncs de Sarracenis. Iii ipso tcmpore exivit
papa
cecclcsia principis

tota

;

AhyprandusReatino,et
ccnis,

alii

plures Langobardis, et

Unde consuetudo per
30. Obiit

singulos

«'

Ungari Romanis
{an.

Savincnsi^etpreparaverunt

seapugnacum

Sarra-

finibus deprcedantur deinceps.

a moenie civitatis vetustate consumpta, no(111). Et conflicta piigna, interce-

Johannes decimus papa

d2S.Mai.)

mine Tribulana
sunt. Alia

dente beato Petro apostolo, Sarracenis interfecti

(113).Domiiascnatrix unde superius diximus, ordinavit Joiiannes consanguiaeum ejus in sedem sanctissimus,pr()

pugna

est facta inter
in

Nepisinos et Sutri(1 12),

quo undecimus est appellatus (an. 93 1
<(

nos

cum

Sarracenis

campo de Baccani

Marl.

mullosque Sarracenos trucidati sunt et vuinerati. AudienlesSarracenisqui eratin.Narnienses ^scomitato,Ortuense, etqui erant in Ciculi,preparaverunt
se

Subjugatus est Romam potestative in manu femine, sicut in propheta legimus ; Feminini domina])unt Hierusa]em(/A'«. iii, 4). » Iterum
20).

autem venientes Ungari juxta Romara aporta sancti Joannis, exierunt Romani et pugnaverunt cum Ungarorem gens; et cecidcrunt de nobilcsRomani, Gai"ilianu, iter bastantes, maxime cognoscentes, in sicuti a portas ipr-ius ecclesie iuumata rccjuiescunt se ipsis interitus evcnirct. Ancxiebat cor Joannis deciinipapecum AlbericusglorioHis marcliioi'es,et G {an. 91)7 ?j. Tunc Ungarorum gens venientesacivitas Reatina, exivit foras Joseph Langobardo prucollectanmltitudoostilitervenerunta s» fluviumGarilianum. Factus est Albericus marcliio ut leo fordenSjCum ingentisexercitus Langobardorum partissimus inter Sarraceuos (/^/n. 9l6j. Audierunt Betesintereraitgladio, et partes vivosappreendit. Unnevenlani pre]ium,exierunt Beneventuin.et venegarorum gens videns ee ex omni partes impetum

omnes

in

unuin ad dux eorum qui erata tluvium

;

runt ad turrem,et preliavorunt
et conlriti

prehum magnum;

sunt Sarracenis a facie

Romanorum

;

ct

gentis dimicaret, iter in propria sunt reversi, et amplius in Italiapro depra^datione non sunt ingressi.

victores

Johannes decimus papa,

et Albcricus

mar-

Veaj

populum

Italico!

quantaaccidentiaea^quanta!

chiones, honorifice susceptum Albericus marciiio a

Romano

populo. Erat hisdem Aibericus marchio

que clade alicnigene gentis in vos exercuit Civitas Leoniana cs, quem Centum Civilis construxit,capta
fuistis

elangiforme.Accepit una de nobilibus Romani,cujus

a Sarracenis et alienigene

gentis;
et

verum

nomine superest,Theophilacti
sed

filia,

non quasi uxor

etiam a Bajuariorum gens Galliarum,

a rege cui

iii consuetudinem malignam.Genuit cx eafilium, abamorepatris AJbericusnomenimposuit; qualiter huc Albericus pervenerit, postea dicamus. Renova-

nomen erat Arnulfus; ferunt namque quod a sellis caballorumfuisset appreensa. In temporibus Johannis decimi pape, cujus superius memoriam fecit,
visa sunt signa, qualiter in

vit igitur

Johannes decimus papa
Iria mirifice

in

LateranensisD
jussit.

palatium

composuit,picta decorate, et

vocitatur.

A

diebus

namquc

ejus

hunc libellum seriem demonstratum est,
est.

versisexutraquo partesoxarare studere
est ioteiitio inler

Orta

que postfuturis
3
sli
1
.

suis

tcmporis adeptuin

niatrcm

AII)erici

etpapa,

et sepa-

Anno ab incarnatione

doniini nostri JesuChri-

ratumestpopulumRoraanuminterse.Eratdenique
Petrusmarchioncsgermanussuprascriptipape;
talis

indictio

nungentesimo vicesiraoprimojndictioneprima, nona, temporibus doniui Johaunis decimi

VARI.E LECT10:\ES.
so ha corr. a inarnienses c. es lconianiana accidentia c. c.
'•'^

c.

00

hic

ua deleUun

(vastala),

61 scil,

annos.

«^

accidentea cor.

NOT^
(10!))Anastasiiis HI inde ab Aug. usqueadOcl. <)i;{; tuin Lando
1

mense

an. 911.

010, Formosus an. >i\) Sopt. "usque ad anuum 89G mense Apr. sedit; Landoni Joannes X successit.
Pairol, GXXXIX.

Trovi? Baccano. (H3; (iucm Leo VI, Stephauus Joannes XI secuti sunt.
(111) (1 I2j

VII,

tum vero

;

43

BENEDICTI S

.

ANDRE^ MONACHI.

44

pape, in anno pontificatus illius septem, vise sunt signa. Nam juxta hurbe Homa lapidcs plurimi de ceiocadere visi suut. Incivitateque vo('atur Narnia,
tamdiriactetri,ut nicliilaliudcredatur, quamdeinfernalibus locis deductiessent. Nam ita ex iilis lapidibus unus omnium maximus est, ut decidens in

A velutjaceas
Tyberis,
iii

permansit, et iterumerectaest ut prius

fucrat. In ajcclesia vero sancti Ang-eli, juxta

flumen

qua

sita est ;jecclesia sancti

Abbaciri et

Jobannis,ctsancte Barbare, forcs ejusdem aicciesie per totum ferme diem clausae fuerunt ita nec violenter, nec letaniisqui visusaliquis illo die reserare
;

flumen Narnus, ad mensura unius cubitis super aquaslluminis usquehodie videretur. Namet ignite facule e celo plurime omnibus inhanc civitate Romani populi vise sunt,ita ut pene terra contingerent.
Alie cadentes juxta
ecclesia

potuisset. Alia

autem

die facta lctania ac data ora-

lione paluerunt se ut primitus solite erant. Inse-

quenti igitur tempore visum est in forme beslie in

sublimi juxta aerem, quasi draco immanissimus; cui

domum Theopbilacli.

Alie juxta

sanctorum apostolorum Jacobi et Philippi, que nos vocitamus sancti apostuli. Alie hucillucque discurrentes.Similitereodemtemporeccluinardcre

longitudocernebatur ab aecclesiasanctiEusebiijuxta macellum parvum pene ad portas .Salaria, multi
cernenlibusper maximahora;deinde obductanube, nusquam comparuit. Cepit Romainse ipsa meror
aftlicta

visumest,juxtaPortum hujus hurbis, miliario «4 ab urbe Roma decem et oclo. In qua videlicet llamma
tres simul

populi vexare.

B

columne visesunt,in modumcolumpnaedificiis locantur. In

Mater Albericus principis Romani, legatos miltens a Ticine civitatis ad Ilugo quedam rex
32.

rum que nuncin

quibus tribus

Langobardo,

ut

sibi

matrimonio copularet. Sic

columpnis tres columpne «^ apparuerunt sedere, unaquaque super columpna; e quibus una ex illis
elevatisalisextinguerecupiebattIamme,necpoterat.

adimpletum

est (a«.9.32;;nam post nuptias celebra-

tas incastro sancti Angeli rex

cumregina

ascendit.

cogitavil rex pessima, ut oculos Albericis prcTigni
sui erueret, et

Deinde secunda, et tertias, et necquicquam valuit; nec multo post supervcnientes una ex aliis partibus
expansis alis,et tam diu contra

Romanum regnum
;

in sua redigeret

potestatis.

Cognila Albericis calliditatem regis^fides

tlamma

alas exagi-

spopoudit

cum Romanis

ceperunt tuba canere

tant,quousque totam iliallamma extincxit. Atvero post hsec juxta porta hujus civitatis que appellatur et Salaria, ante ecclesia scilicet sancte Susanne Cyriacis martyris, mulier quedam die dominico

maxime
lis,

vocesecclesiarum,unianimiterloricis indu-

resonabant terra voces eorum. Formidare cepit

cor regis

reversus. Albericus princeps

una cum regina; in Langobardia est omniuni Romanorum
sicut pater ejus,

mensis Martiis revertente ab ecclesia beati Petri principis apostolorum de stationediei hujus mensis decem et septem,in passione Domini coquens pul-

vultum nilentein

grandevus virtus

G

mentum. Cumque primum
loco in quo posuerat,

accepisset

pulmentum

enim terribilis nimis, et aggrabatum est jugumsuper Romanos, et in sancte sedis apostolice (an. 9i2-946j. Electus Marinus papa non audebat
ejus. Erat

de oleris commedit; deinde cupiens ollam tollere

adtingere aliquis extro jussio Alberici principi.
33.

que continebatur pulmentum, ex milio factum. CuuKjue hoc

minime

valuit. In

— credo

Recordatus est gloriosus princeps Albericus in virtute Spiritus sancti esset hac datum,

egrediens domum,lugere cepit vicinis et proximis cognitum faceret omnes currentes, nullus ex illis
;

ethecdefmitum cepitessetcultor monasteriorum. ^dificavit monasterium se sancti Laurentii in agro
Verano,etmonasteriuni sanctiPauli apostoli; rebus
vero monasteriorum, que ablata erant

qui venerunt eruere de marmore in quo sedcbat. Iterum atque iterum caterve populihujus civitatis,

dudum

a

tam clerici,quam omniscetus Romanorum utriusque sexus, advenissent; nequaquam aliquis valuit eruerel.Sed ita adherebat vas illum marmori, hacsi
exipsomarmoresculptumfuisset.Hocautemfactum peneperquattuorhorarumspatia,habhoravideIicet nona usque ad nocte.Superque vas stantes, signum
crucis facientes, letanias per plurimas deprecantes

pravi- hominibus restiluit. Audivit desoiationis ex

monasteriosanctiAndreeapostoli,etsancti
in

Silvesti'i

monte
rebus

Syrapti, que ab Agarenis

captum
a

fuerat,

maximeservitoreshujusmonasteriicarnalitervivant
et

ecclesiarum

in

bassallatico

fidelibus
:

^

principis fuerat concessa. Astititqui diceret

«

Eum

me! quanta mala

accideutia in monasterio sancti

Deum

sed nec

uteruereturillum vasdeloco inquo sedebat sic profuit. Novissimc venientibus aliis cle-

Andreos adtingit, qui tam magnus dudum estitil,a Karolo Magno hcdificatum et mire compositum
;

ricisfacientibus similitcr letanias,tunc unus cx illis extensa manu facto signo Christi, dans oratioucs,

totissuisrcbusetcolonisaduichilum redactuses!
cogitare cepit. Erat denique

I

»

Hoc audiens Albericus gloriosus princeps, amplius

mox sublevatum vas illud inlesum. Simili modo in ecclesiasancteAgathequenuiicupanturdiaconia,in vigiliasipsiusniartyraimagineligneainquadepicta erat vultum ipsius martyra veneranda, exiliens de proprio loco in quo stabat, nexafunibus pena ora
una stctit, pendens rursum reversaest in proprium locum. Deinde inclinata, non per modicam hora

Leonem vcnerabilem

presl)yterumetmedicus,sanctitatemirecompositus cujusnolitia princeps non estincognitus. slatimque

ad

se venire fecit

ab itcclcsia sanclorum Philippi et
ileri

Jacobi,ct fecit
legalos suos

eum

pater monaslerii. Et misit

nomine Leonc, dicebatur a Roma is camorlingo, ut omnes res mouasterii cum colouls et

\AR\JE LECTIONES.
«*

miliariario

c.

«* i. e,

columbaj.

««

nionastorio cor. mouasteriuni.

CHROMCON.
colone hibidem habilantibus el residenlibus, cum prephalum niunaslerlum sancli Silveslri iii monle
Svrapli.et monasterium sanrli Stephaiii in Mariani)
et

46

A

3i.

Ad Albericumprincipem vertamur articulum
arcgibus terre Langobardorum seuTrasuis lomporibiis in

et qualiter

salpine nullus robore

Romanc

cum omnia

illorumaojaoenlia in supcrdescripto

finibusnon sunt ingressi. Genuit autemex his prin-

mona-^terio sancti Andrea? apostoU, et a

Leonem

cipem ex concubinam

filium, imposuit eis

nomeu

venerabilem abbatem investivit elrestituit,sicuti a prisco lempore fuerat concessus. Tanta gralia ei
conlulit

Octabianus. ConsiHo emit

Albericus principes,ut

Ueus Leone venerabilis abbati, modo dioamus.Edificavit castrum ex utraquepartes monaslerii, et

construxit tres turres ab introitus hujus

moeis

naslerii,

firmus et stabilem perfecit. Cernens hoc

Albericus prinoeps. que Hbenti

animo munera

de sanguine Grecorum imperalorum sibi uxorcsociandam. Transmissus Henedictus Campaniam a Constantinopolim, ut perficeret omnia qualilersibi sooiandos esset.Romani secundum consuetudinem malignamconsiliaverunt,ut principem occiderent; que consilia eorum Alberious innotescit. Alariiius
episcopus,et Renedictus opiscopus

oomniendans, Addanseis monasterium qui dicitur Acutianum,qui est in onore sancte Dei genitricis semperque virginis
optulit,et in suis saoris orationibus se

cum

alii

ceteris

perpetrantes clamidees, ut pi-incipes Albericus interfioerent; pessima conjurationes interse fecerunt

Marie,

territorio
i

Savinense.

Erat enim

quedam B
fratri-

erat

enim

consilia

eorumvanum. Abebatgloriosus
illisdere-

Campoabba^
bus
suis
suis,

1

14) in

hunc monaslerio,oum

prinoeps sororihus senatrices, clamide ^sinter se de

lubricosus sins corporibus. Ita

Leonem

in

morte

fratri sui

traclantes.Tunounam ex

regimen erexit duobus annis. Emit enim iste Leonemvenerabilisabbas casalibus duabus territorio Savinense fundumSimilganum,hubi estecolesia

licto consilio,

quasi dolens ardore cordis sui, inti-

mavit principi germano suo,queet qualiterturbidi-

nem acciderentineum.Qui mox princeps Albericus
apprcensis super et scriptis episcopis, et
gladiatorcs,
alii

fundum Tczzani,ubi est fundum Villa lena, fundum Peculiari integro, fundum Terrie integro, fundum Carpiniani integro, fundum Graniani,hubi
sancti Clementi, unoie sex,
ecclesia sancte Marie

alii

ceteris

integro,

berberati, aliis gladiati, aliiiu car-

esl a?cclesiasancti

Andreeapostoli,fnndum Porcani

integro,
inlegro,

fundum Agelli,uncie tres,fundumCalbiani fundum Antiscanii vinealis pelie sex,totiin
de terra a

massa de tocie petie de terra hubi dicitura Saline,
tres petie to

cerem retrusi. Liberatusque est princepsad seditio Romani. Que po: thapc cogitavit, ut de nobiles Romanc piilcherrirae femine in ancillis potestatem domui sue preesset, ut conjugesue Grecorumgenere inaspectibusGrecorum in nuptialis diebus donariaconcedere;et sicadimpletum est.Xon tantumde
;

usque ad ripam,

castri

fundum Antiscano a monumen- p hurbisRomce, sed etiam de Savinensis.Sic adimpleSumma villa, fundum An tum est verumtamen ad thalamum nuptiis non
pervenit Erat

ti(juumcumaliis nominibus integro,fundum Casale

denique in sanctis sedis apostolice
Post haec non

hubi est aecclesia sancti Valentini,
Carpiniano,
jacentia,

cum iundum

Agapitus nomine.

multum tempus

fundum Musiniano cum omniasuaadfundum Cazze integro, fundumCesarnoni

gloriosus princeps languescere coepit. Qui festinus

inlegro,fundum Castellione, hubiest ecclesiasanoti Laurentii. Infra civitate Nepisina cella sancti Gratiliani

adecclesiam principisapostolorumdevenit, nuntius transmissos per cunctos Romanos nobiles ad se
venire fecit
;

et

cum

suaperlenientia, fundumUrbanella in-

mentum,

ut Octabianus filium

omnes promiserunt fide per sacrasuum post mortem
filii

tegro,fundum Rotilgani, in territorio Xepisino valle quedicitur Cupa, territorio Campaniano infra ci:

Agapitipape Octabianus papa eligerent. Ordinate

germanesue oausa,et Octabiani
955).

sui,

infracon-

ves87

Roma non longeab

«cclesiasancti Apolenaris

fessione beati Petri apostoli, vita

finivit {an..

946

a templum.\lexandrini,cellam

unam utilem,Aquina prata sancli Petri

tum pratum ui:um optimum,
line in

35
-^

Inter hfec
(rt«.

non multum tempusAgapituspapa
vocatus est Johannes duode-

hubi dicitur arous Mililorum pratum
liana territorio Savinense,da via

unum,

in sa

decessit

956, /a«.). Octabianusin sede sanctisest, et

Arlhenla filaduabus. In massa de Septcmi-

sima susceptus

domnicausque ad flubium fundumBrutrucumterra et vine«,fundum Ascletum omnia et in omnibus.In monasterio sancti
Andrea^

cimi pape. Faclus est tam lubricus sui corporis, et tam audaces, quantum nunc "o in gentilis populo
solebatfieri.Habebat consuetudincmsepiusvenandi

isdem monasterio ecclesia sancte Marie, et conjunrxit cum cenobio. Renovavit a fundamentis «cclesia sancti Andreai apostoli juxta
fecit in

non quasi apostolious, sed quasi homoferus. Erat enim cogitio ejusvanum; diligebat collectio feminarum,odibiles aecclesiarum, amabilisjuvenisferocitantes.Tanta denique libidine suicorporisexarsit,

flumen.Renovavitfficclesia sanctiAngeli in montes
Grifianello;

cstimoquod memoriaillius

in

elernum

quanta nunc
urbe

permanet.
VARI.-L
•"
t.

RomasancteRomane
'o

possumus enarrare. Erat enim in aecclesie Johaunes dia-

LECTIONES.
i.

e.

civilatem.

««

t.

e.

iniit

«9

i.

e.

clam inde.

e.

non.

NOT^.
(114) Cf.

Ghronicon Farfense

p. 457,

458 (Murat.

II,

B).

;

47

BENEDICTI
et

S.

ANDRE^ MONACHI.

48

conusnomine,

Azzo protoscrinium,hodibileserat

A

cum

pontifices; propter crebro suis(Hii) nequitiis

qualiter rcg-esSaxonesinllaiia

Homano regno.modo

Ceperunt Romani mollescere apostolicis,etfactum est ritum "» magnum,discordia inter apostolicuset imperator qualiter hortasit intentio,adbreviando
;

vocitemus (116). Johaiines diaconus et Azzo protoseriniihelectisunt rubusti eratcor unum etanima
;

adtiiigamus.Apostolicus Johannesin Campaniepartibussecessit,reliclasedis apostolicepropter

metum

unainterse, utmagisadmorte subtraere pontifices quam ad vitam, utRomanum imperium inSaxoni-

imperatoris.Homani magis sevientes inter se,petierunt ad imperatorem, ut Leonem protoscrinium

cum regem

concedere, ut aecclosiesancte in presuiis henigni preesset. Miserunt legatos ad Otto primus

papam

eligerent. Placuit imperatori

:

helectusest et
6).

in sede sanctissima est posilus

[Dec.

Ordinata

Saxones regem, ut veniret

et possidei'ct Italia, et

cuncla Tuscia, et Pentapolim

finibus in «cclesia

Romanumimperium. Quo
tifex

cognita calliditate,pon-

apostolorum principis,
Galliaest reversus.
37. (An. 964.)

et

Leoni papa concessit, in

appreensus Johannesdiaconus,et Azzo protoscrinium, manum abscidi precepit,cum quo brebe scribebat, et Johannes diaconus nasumejusabscidi
fecit.

nem
-B

prisca, divisum est

Romani vero secundum consuetudipopulum inter se, et advo-

Qui per curricula

sepius iterando in Gallias et in

et temporum rotelando Saxonicumregnum
''i

catus est Johannes papa de Campania? finibus:

cum

ingenti robore in
sis

Roma

ingrcssusest; que appreen-

Otto rex Saxone et Liutulfo lllium ejus primus, in Italia ingressi; etqualiter in accidentia Langobar-

missus de imperatores et ahquantos

qui erant consentanei qui erant

Romanos cum Leone papa.

I

dorum

vel Liutulfo,

modonon

dicamus,etsic adbre-

biando regnum ad apiccm modo adtingamus. 36. Otto rex veniente Italico regno, tanta bene multitudo gentis in Italia,que sic impleverunt faciem

Lcone papafuga capientes, inlonginquisrcgionibus secessit. Agunt namque, quodusquead Trasalpine montis ita properantes. Non postmultos tempusimperator

cum

ingenti exercitusimul

cum

apostolico

Habebat autem secum gentes nationes, quorum lingue non agnoscebant gentis. hibuper ha;c habebat gens qucGuiiiula vocabantur sarcinas^a, et carros, et machina portantes, Erat enim aspectus eorum orribilis, et curbis "3 propeterre, sicut situle.

in Italia estreversus.

petum

et

Johannes papa audientes imfuroremregis, relictaRoma iterum Cam-

pania est ingressus. Romani inter se sevientes,volentes nolentesque cruore inBenedictus subdiaconus

sancte

Romane

fecclesie helectus est, et

ab

scolis

rantes, carpentes iter, et ad
tes.

prehum

ut ferro stan-

est advocatus, et in sancte sedis apostolice preesse

fecerunl. Erat enim vir prudentissimus gramatice Omnibus vertentem igiturrexet pergentesper regnum Italicum, ex ulraqne partes venientem in q artis inbutus,undead Romanum populo Benedictus Gramaticus est appellatus. Audita imperator haec urbe Roma.Adlatum est ei populus Romanussimul scisma, iratus valde, et juravit per virlutemregni ethonorifice susceptu3,etin eecclesia cum pontifice,

aposlolorum principis missascelebrata, etlaudibus abstolis^'' honoriflce laudatus,et Augustus cst appellatus (117), factus estergo Italico regno vel Roina-

num impcriumaSaxonicum regem subjugatum^«?i.
902, Fehr.
2).

De regibus Langobardis,

et de

Hu-

sui,utRomam civitaspossideref^ex utraque partes. nisi Benedictus papa in sua redigeret potestatiTanta dcniquc gcntis Langobardoruni, et Saxone, et Gallearum gentes Romacircumdata est per gyro curricula utrasque partes, ut nullus extra muros
egredi
auderet.

bertus marchiones, qualiterfuga capti a regno Italico expulsijinudo sileamus. Otto rex robustus factus
est in regno,in Galliaestreversus. Iteruni ad Hoina prope antes rexcum regina,Adelade nomine,coronati astiterunt in «cclesia apostolorum principi multa dona transmiserunt percunctesancte aecclesie Romanc. Cwpit deuique crescere multe inopie Italico regno, pcstileiitie famis igne gladioquc va-

Facta

ingens famis in
:

Romauos

ignem etgladium,

sicut scriptum est

« Sola vexa-

tiodaretintellecluinctiainet auditu(/e6\xxviii,19).»

Cceperunt mollescere inter se, ut virtutes que prius habueruut, ad nichilum redacti sunt. Unoqueconsilio

a minore usque ad

maximum.

Et necessitate

D manus

compulsi, compreeiiderunt Benedictus papa, et in

imperatoris illum dcderunt
:

;

et dicebat ac

staute Italia; hoves,

vaccas in terra corruerent;

alterutrum

«

Melius est,ut iste solus moriaturpro
iiostrc a crnciatus

redactacstterrainsolitudine^magismagisquefamis
valida pullularent («n. 963).Unde crevit Htes
inter apostolicus et

omnibus, ut libercniur animc

magna

imperator,modo non dicamus.

fainis.»Imperatorvero iu exilio transmissus pontifex in Saxoiiie partibus. Reversus estLeo papa in sede

VARI.E LECTIONES.
pi'otelando. 72 sarracinas corr. sariacins irrilatio, ^e i. e. obsiderct.
71 i. e.

c. '»

/.

c.

curris.

^i

i,

c.

apostoiicis.

''^

i.

e.

irritimi,

NOT/E.
(M;)) Id est poiitificis.
(t 161

Ottonis historuun val.le lurbatam csse faci-

le intclligitur.
(1 17) Dc Otionis adventu ha-ccx catalogo ponlificuin Hoinaiioruin iu codicc Vaticano 1341) aiiert (icorgius ia adnotatt. ad Haronii Annalesed.Mansi: « Johanues de regioue Via leta Ikge lata], cujus

paler Albcricus princepsHomanoruin;sedit annos 8, lucnscs i-.Hujus tcinporc.scilicet anno incarnationis Doiniuica' 962, priinuin venit Homa Ottoimperalor cuin Aciciaidc incusc Januario die 31, fcria 6 ot stetit ilii dicbus lo, et exiit inde luense Febr, die 1 i, iu fcsto Saucti Valeutini, »

49
sanclissima, et cuncto

DE IMPERATORIA POTESTATE
popuIoRomano laudibus est magnuminler Saxo-

IM

URBE.

50

A

honorafus. Eralenim gaudium

nicum rcfrem et punlifices de Johannes duodecimi pape " de accideutia illius et morte in libelUim episcopalem repperilur. 3S. Genuit autem isdemimperator Otto Saxone, ab amorc sui nominis Otto vocalur nomine.Coronatum estautem hisdem Otto secundoasummo ponlifice, et sociatum est regnum patris sui [an. 9G7,
:

iohannes papa fugalus dc custodia in Marsorumresic propcrantcs ostililerin Sabinensis est ingressus. cum Tuscie finibus ad Roma est revergione, et

ctpopulo Romano cum ymnisct lauei precesserunt (an. 966). Et missa celebrata inecclesia sancti Petri,inpalatioLaterancnsis ingrcssus. Scpius cnim pontifex salutabat
sus
:

et clero

dibus obviam

Bec. 25).Fecerunt

et conclusit in legibus

autem hisdem imperatoris legem, Romanam legem et Lango-

popuIum;gaudehat cumRomanos,ctepulabalur coPuto quod dolose animo cjus injuriam sibj vindicandam, lurpitcr vindicarct. Legatos missus pontifex ab imperatoribus clamidc in Saxonia, ut
tidie.

pit

edictisLangobardorum affigi preceStatimque nuntius transmisil in Conslantinopolim, ut de sanguine regale suos nalos jungere. Erat autem hisdem imperatoribus polestas firmissimas,el robor eorum in regno itali-B co.Placuitverba imperatorGrecorum;gaudebundus elfectus, auruni et argentum infinitum cum puella transmiserunt in terra Romania, in ecclesia apostolorum principi coronacapitis impositis,et nuptias
et in
(fl/i.

bardiam,

vcniret et defcndcrct sancte

Romane a?cclesic.TanLa
!

9t5S, Orl. -291.

deniquc gcntisGalliarum Italia suntingressi,quanta nunc antea et postca non sunt inventi. Vc Roma quia tantis gentis oppressa et conculcala [an. 967, qui etiam a Saxone regc apprcensa fuistis, Jan). et gladiati populitui, et robor tua ad nichilum redactaest! Aurum etargcntum tuuminillorum mar;

suppiis deportant. Matcr fuistis,

nunc factacst

fiha;

quod

habuistiperdidisti, expoliata es a virtute tua

efifecta est, et

imperatrixRomana secundumGrecoruni lingua Pyphanu vocitabatur. In saxoniaque pergunt per magna
celebrate,et laudibusdecorata,

Julius primus. Celsa

prima, suh tcmpore Leoni papa", est conculcata a tuarum triumphasti gcntibus,

letitia

{an

972).

39. Obiit

hisdem Leo papa

{an. 965).

Johannes
tertio

episcopus Narniensis civitaselcctusin scde sanctis-

sima propler hocadvocalum
illorum malignam.cjcctus
latio. alii

est

Johannes

decimi pape.Romani verosecundum consuctudinem

papade Latcranensispaejus,
alii

perculicbant caput
alii

alapas in

facies ejus percutiebat,

nautes nutis

crucia-

G

bantur. Sic cedentcs et affiigentes in Campanicfinibus inclusus, et dicebant Romanis inter se

non

veniant reges Saxones et destruat
et liberes
!

Ut regnum no:

mudumcalcasti, jugulastiregibus terre ; sceptrum tenebal ct polcstas maxima a Saxone regeexpoliata et menstruata fortiter. Sicut per quidam sapientes dicitur, et in sforiis fuorum scriptumrepperitur.Dudumpugnasti cxferorum genfibus,ex omni parle superasli seculum a septemtrione usque ad. meridiem a Galearum gentes usurpata, nimium speciosa fuistis. Omnes tua moenia cum turris et pugnaculi sicuti modo rcpperitur Turrcs tuarum triccnti octoginla una habuistis, turrcs castellis quadraginta scx ,pugnaculi tui sex miliaocto centics, portes tue quindccim. Vecivitas Leoniana Idudum
; ;
:

stnnn,

nostre in captivitatem.,

interccdcnte

capta
cta
'9

fuistis,

modo

vero a

Saxonicum rege

reli-

Petro apostolo

Cujus sedis exviduata remanserat.

VARI^ LECTIONES.
'">

scil.

obitu.

nates nodis ?

'o

Hicaucior scribendo finem

dedit.

DE 1MPERAT0R14 POTESTATE IN IRBE ROMA LIBELLUS.

Prisci^temporibusimperialcdecuscftloruitRomae,
sub cujusdominationcdivcrsa consistebant rcgna,
et cui <uiu-i;c gciilcs
Constitiiil

D

CiTtcris.

propiia suhmiffpbanl rolla. crgo consnles, qui cotidiano usu regni subcrnarula consilio disponebant. Erant namqiie
prr scnatorcs ctmagistratus.prout unicuiqucministerium operecompclehat.Impcrialc vero decuslaudibus honorihusquft ab omnibustandistribul.". offici.n

tamen utantiqua Romagloriosa pricponcretur Euntihus autem apostolis velsuccessoribus eorum pr;edicarc ovaiigoliuni socundiim divinum
sic

pi\Tcepfum

iii

mundumunivorsum,Romam

ca'saics

revertebantur, diversatormentasanclisinfercntes,
ut diis suis placcrcnt.Undeaccidit,ut beatusPetrus,
({ui pr.Tlafiis fiicrat

CTtcris a JosuChrisfo

domino

nostro,

Romani

pra!dicationis causa vcnirci, quo»

tummodocxfolIebatiir.Postadventum unigenili
Dei ct postascensionis ejus
pcriiim nv-zanliiim
«<•

filii

gloriam,Romanum imqii.-p,

sicut multis

ronliilil

a Conslantino

omniuin gcntium clamabaturdomina; qua^catcnus idolorum simulachris erat seducta,ita phiriiiiis [iniMlicjitionibus apostolorum aliorumque
m;irfyiiiiii oxhorfiitionihiis
IJbi

niagiioc;i'-;arcCoiistaniino[).ilisvocataest.Qii,'iM[uia

cum

coeteris convcrsa.

Romanos-loriahalur imperio, dictaestNova Roma,

otiam hoatus Pofruset Paulus, doctor gcnlium

Si

BENEDICTl

S.

ANDRE^ MONACHI.

K2

martyrio coronatisunt iit sicut Roma per antiqua moenia caput erat mullarum genlium in divisione simulachrorum, ilacaput cl domina vocareluromniuni chrisLianorum in uniLale verajfideiet inconfusa) Deitatis,

A

pontificis,accipiensplurimadonainpartemregiam,
si

autem

litcs inter

tibus regis adveniebal inissus

Romanos surgebant, ex primacum eodem duoe ad

deliberandaascausasetlegaliorumjudicia.EL qui in

habens principatum
i,

totius christia:

culpamcriminisincurrebant,regalipuniebanLurpotestate,autin exilium mittebantur,eLiaminconsulto
apostolico, usque

niratis in accepto privilegio Jesu, ubiait
heris
te, ?ie

Tu

voca-

Cephas{Joan.

24)

;

et alibi

:

Ego rogabo pro

adZachariam pra^sulem, qui sub-

deficial fides tua {Luc.

xxu, 32).

dole quasi pro familiaritale
(i

quadam

profectus est

DivisoautemRomanoimpcrio,eo quodimperiaUs
sedes, quaiantiquaiRomai soiita erat,Constantinopolim cssetdeducta,multarum gentium populi contra urbem fuerant rebelles.Unde magna et non pau-

l>:i)adCaroIum regeni Francorum, eo quod idem
ILalici

Carolus habebatfiliam Desiderii regis

uxo-

rem; invitavitque eundem Carolum in Italiam, seminans inLer regesdiscordias, laudanseLproferens
illi

cacontraeam surrexerunL bella testc Orosio. Tunc enim Romaperpalricios principabatur.EraLlamen
tantumsubjectasuo imperatori ita, utsi aliquando 'mperator paganorumritu invenireturcrudelis,per
5U0S legatos, sanctissimos Romcepi^a^suJesaliosque
histianos, per diversa supplicia martyrio corona-

imperialia jsccplra

;

accepiLque ab eo securiLa-

tem, quotempore ingredi deberetILaliam;jurantesque mutuo, rcversus esL. TranseunLe aulem eo per

B

fines regni Desiderii, separavit ab eo
suis,

quosdam de dans quibusdam plurima dona, quibusdam

I

jurat dari similia. Accipiente

et.CrescenteauLem chrisLianareligione, Lalisa^stus fidei a patriciis exarsit, usque dum Langobardi 8o
sunt Italiam ingressi.

Cumque adpropinquarent

Pado,nuncialuni
verius
cio, cujus

pra^sidebaLveroSylRomae Narso patripapa lunc Romanfe ecclesiai
esl

auLem Carolohoc rcgnum,profectus est Romam, dedilque ibi donaria multa,quBe usquehodie Romanumtenetdominium, deregnihujusconfinibus; fecitquepactum cumRomaniseorumqueponlifice,etdeordinatione ponLificis,

uL inLeresset quis legatus, et ut contenLiosas li-

uxor vocabatur Polyxiana.Nuncialumest autem illis,quod prajfalus pontifex misisseLad Langobardos inviLans eos Romam, quatenus potestas

autem annualia dona in Papiaj pulatium perducenda, aura libras decem, argenti centum,pallia optima decem,exceLes ipse deliberaret.ConsLiLuebant pLis

Greecorumaboleretur,

et ecclesiaj

jura elevaretsub

privatisdonis.Etquandoimperator adveniebat
vel suus legatus,mitLebanlur judices a pa-

potestate pontificis, cui tanla inerat necessitas, ut
nihil aliud prfoler ecclesiarumcL
et

Roinam
laLio

clericorumhabe-

singulis annis^

qui per cuncLa

Romanorum

curam. Quotidianus ergo virtus dabatur de palatio consueLus, etannualia donaprorestauratione ecclesiarum,et csesaris eleemosyna honoriscausa;et solummodo erat ob reverenLiam aposlolorum PeLri
et Pauli. Si

n

confinia legalia vendicabant placiLa, compellenLes

habitatores locorumillorum venire ad placitum,ju-

dicantibus

eorum

judicibus rectam legem in prse-

sentia imperialiuin

judicum
in

;

eL si «i alLeriusgentis

quandoimperialis legatus miLLeretura
ponlifex proficiscereLurCon-

invenirenturha]}iLaLores,regali judiciqjudicabanlur

principe,

uLRomanus
etam
si

EranLdenique monasLeria

Sabinisdomini Salva-

stanLinopolimadimperatorem,omnineglectaoccasione ibat,
iniLLcr6tur.

toris et sanctae Dei genitricis Maria;,

necnonetmo-

pro cerLo

sciret,

ut in exilium

Narsopatricio ad Silvcriumpapam
cisceretur ad
dixit
illi

MiLLebaturaliquandoquidam nuncius a cuinque proli;

nasterium beali Andrcffiapostoli juxta montemSoractis, scu celera fiscalia palrimonia intra Romanos
fines

domum
:

illius,

ubi jacebaL «grotus,
tibi peccavi-

licoregnOj

ad usuin imperialem.Nonsolum auLem inltavcrum cliain in FranciaprofioiscebanLur
vectigalia, vina, et aliadonaria

uxor sua

Domine papa, quid

monachi, ferenLes

mus. quia voluisti inducere Langohardos super nos ?
Illis

juxta virium posse.Igitur

Romanis insua

securitate

dictisfecit

eum comprehendi
iiiduerc, „,

ct tousorari, ve-

glorianlibus, levatum cst cor illorum juxta illorum

sLemque monachi;am
uv.....v^

nccnon .^.-^ sedcnlem
..^

asinoadmonasLcriumsancL;iiSaba? pcrduccre.Cum que egressus esscL,l"oras sedcnssupcr asinum,dixit

consuctudinem, volucrunl(|ue impcrialcm polesLa-,i tem vcndit-are sibi. ResisLenle auLein Leone papa.
,

comprehenderunt eum, volueruntque
oculos.EruerunL auteni

ejus eruere

quidam dc astantibus
cst.

:

Ileu dominus papu mortuus

unumel alterum nonpotue-

Projtcrea iiivadcnlibus Langobardis ltaliam,et
Cliristi

ruiit,quia lilicravit cuin divinamisoraLio,el cjectus

conversis ad

fidein,

fugati sunt Gricci, cL

esLabillisexLra urbciii.quasi pcrditisambolus luini-

cessaviLiniperiumab urbc

Roma usqucad

Francos.

nibus.Qui fugiciis

iii

Franciani,pcrveniL ad ("aro-

Per i-egesenim principabanLur Langobardi. Divisis
qui|)pc ILalia^nnibus,SpoleLanoruni dux

Ronuccon-

ium.Unde accidit,eundem Caroluin vcnirepro vindicla aposlolioi, comprchcndonsque Romanos, de
inajoribus ooruni unodioin oainpoLatorauensi fecit

sLiLuLus esL viceregis, Laii paiio ul (iuaiido aposLoli-

cus obireL, interesset dux pncfatus elecLioni fuLuri
80

trecentos dccollari

(llt>).

VARLE LECTIONES
Longobardi
cd.
si

etsi ed.

NOT.-E
(Ii8) DcflctaZacchariae profectione ad
v.

Pippinum

supra Chronioi num. 17)

(119) Cf. Vilam Lconis lU, oap. 21. 20 Laurissenses an 800.

:

Annalcs

o3

DE IMPERATORIA POTESTATE
Proptpreainventumest,utomnesma)oresRom8e \
dilioni

IN

URRE.

54

esset Ilalifr.volens totius regnifinessuae vendicare

cssent iriipeiialeshomines^tamepisropi qiiam laici, et omne vulgus pariter cum his faceret fidelitalem

noruiii

retur

imperatori, et ut suus missus omni tempore moraRomff ad dehherandaslitigiosascontenliones.
;

dam

quod immanissima gens Aggaretangehat confinia, capientes quaniirhem qua^ vocatur Rari, quam munientes,et
;

allero.eo

illa jaiii

Morabatur quippe in palatio sancti Petri et erat constitutum,quan(a'el qualia stipendia de palalio'ei
darentur cotidie.Quod autem reliquom erat de supradictis monasteriisvel patrimoniis, deterebantur

multis victualibus implentes, pro rcfugio habcbant. Et ideo a comprovincialibus terra^ illius benigne

susceptus

est.

Pra^atus ilaque coesar

cum

miiltitudinc populi

affluenter.Tantanempeimperiahsvirtusibivigebat,
ut
si

in legali judirio
ille

minoris

vel inscii

causa post-

easdem gentes. Et ne gravaret eos qui depra^dati ab Aggarenis erant, quoesivit solatium Ravcnnae sed qua^sivit etiam soproficiscebatur ad accipicndas
;

ponerelur.et

alioujus consilio pedes teneret le-

latium

;

qiu-m

vicina erat, VenctiiC, quatenus navali

gati imperatorisjpelens

sus adjuraret principes

ab eo justam lcgem.etmisRomanorum dicens Per
;

adjutorio

fiiltus

posset ahundanter ferre Apuliam.

Pra?sidebat (123)

namque tunc Ravennati

ecclesiaj

eam

/idem.

quam domino

imperatori^ debeds, facite

.lohanncs

htic^homiin ju<tam legem,nemo erat ausus declinare

B

archiepiscopus, qui serviens imperatori familiarior erat.Unde invidia ductus Romanus pontifex

neque ad dexlcram ncque ad sinistram,etiam

si

a

nomine

NicoIaus,exarsit in iram contra ilkim,

propinquis (120)pontificisilla(a csset injuria. Mulfotiensvero non ante apostoIicum,sed in judicialiloco ad Latcranis
»-,

vocans
rogare.

eum
Ilis

subdole

Romam,ut

quasi ecclesiastico

judicio posset

ubi

quidam

locus dicitur

Ad

Lupam, qua* mater vocahatur Romanorum (121 \ ibijudieiariam legem finiehant.Compositiones quoque qufc soIebant(122) a malefactoribus, .cqualiter dividebantur misso imperatoris et apostoIici.Siau-

et alterum suhquippe auditis,archiepiscopus confugit ad reginam Engclhergam, qua; suos legatosdirexit apostolico, rogansutredderetgratiam archiepisco-

hunc condemnare,

tem

talis

culpa erat, ut res scelerata fisco puhhco

po.Quod'cumimpetrare]nequiret,suodominohumililer intimavitjUt gratiam interferret su^tuitionis archiepiscopo, vetansapostolicum ei nullaminquietudincmlacere.Etquiainauditoprincipeapostolicus

subderetur, non ad ecclesiasticam transibat suhje-

ctionem, ni^iperdonativum imperiale praeceptum.
Si

excommunicationes
citia intcr

in
est.

eum protulit,

gravis inimi-

enim

aliquis

iram incurrebat imperatoris episco-

pus aut judex Romanus, et licitum esset ca^sari ve-

Erectus estdenique regius honor contra apostolicam dignitatem, objiciens ei
anticjua

eos facla

Romam, veniebat;sin autem, inittebalur dux Spoletinus.comprehendebatur olfensor,et duccba lur inexilium. Domusvero illiussignabatur annulo regis usque ad ejus consuItum,ut si quando reverteretur ad gratiam, haheret propriasalva ;sinalias,
nire
fier

patrum statuta

:

nonlicere prselato excom

munioareepiscopum,inconsultosynodaliconcilio,ct quia synodus nona papa,sed ah Imperatore vocari
deberet.PIurimac denique irrogationes pro
casione
illatjp

tali

oo-

suntRomanopontifici.NamPcntapoli

imperialia

precepta distrihuchatur

militihiis.

bcnelloiales ordinessuisdistrihuit, praecipiens nullani

Quod si ad judicispotestatemrejiciehatur quisquam,
et caesaris adhaereret clementiae,mittebatur

administrationem impendere Romae, exceptis

pro

tali

suffragiis navali deporlatione.Multa

enim juvamina

negocio legatus ab imperatore, qui diligenler exa-

impcriales hahuerunt fideles.Fecit etiam occupare

minaret

rei

veritatem

;

et

si

ejectus

propriam ha-

nonnulla patrimonia
usiii

in

Campaniae partibus regio

heret culpam,sustineretinjuriam.

suorunffiie fidelium.

De

prapdiclis

quoquemo-

Hac consueludine
Hic quia magis

usi

sunt

Ramoni usque ad LuLolharii filium
vicinior

nasteriiscotidiaiiaexigebanturservitiaindisco(124)

dowicum magnums^ imperatorem,
Italiam
faotus est Romff"; ubi et ampliori

regisperdiversos apparatus.Constituitdeniqueconsullu

habitare elegit,

Ilomanorum prinoipum

in

urhc

Roma

Ar-

quadam ususest

seniuin (juondam episcopum, sanotilate et soientia

|)otestate, habens strenuos viros ejus urbis,scientes antiquam imperatorum consuetudinem, etintiman-

^ adornatum
qiic
iili

tescpsari. Quisiiygerchantilli, ropetere

antiquam

imperatoriim dominationcm;ctiiisi

reverentiam bealoriim apostolorumdimitterct^procertofaceret. Mic etiam princeps Beneventi fines ingressus est et
ol)

ct aposcrisarium sedis Romana;, deditadjutorcmJohanncmdiaconumetarchicanceUarium suumqucseoretarium,quipostcaRcatinus episoopiis elfeolus est, undc jam elcctus erat.

Tempoi'c(t2;)) igiturcongruo imperatorvenichat

Romam

(an. 864), et

suscipiebalur

abomnibus tam

totiusCalahria}

duohus modi^,

iino,

quod provincia

majoribusqiiamminorihushonorifice; venicbatque

VARI/E LECTIONES.
8* itn

coriesei: lateratus ad.

83

qui alias

II

vocatur « Flacio udditum esse videtur,.

ri20) Vide supra Chronici (121; Vide supra Chronioi
(11?! u^ j>ti4uuiii.iiiu.> ^''''''^''"^rK \".»i
;

num. num.
.

24.

cmari pendet.

24.
.

.L sqq.

L sed
,

».1.

P

r

f-^^"^"^'^."/.'^*^,-

iitjMti -^";^'*' ^'^'^^^ .>iroiaii, capp.JJi !?.C"PP.:2i

V

(124) Id cstmensa (12o) Dcscquentihuscf.Hinecmari

Annalesan.

noster nec inde nec ex Annalibus Hin-

864, et Erohempcrti. cap. 37.

B5

BENEDICTI

S.

ANDR. MON. DE IMPER. POTEST.
oppressa.

IN

URBE

cumeo jam

dictusarchiepiscopusRavenn8e,nilme-A. suam ecelesiam, ul quasi per vim ab aliquo esset
Talibus evolutis machinationibus, moritur Ludo-

luens minas ponlificis.Unde cvenil major discordia

interpapanielimperatorem.Eralquippeimperator inpalatio sancti Petri apostoli,ct papa ad sanctos
A{)ostolos;

wicus

(«n. 87o). Mittitur statim citalus a
»3

Johanne,

cumque omncs

illius insiditc

contrare-

giam dignitatcm pro nihilo duccrentur, constituit monachos seu Christo dicatas virgines ex monasteriisRoma^, ut quasi sub obtentu rfiligionis cotidianas celebrarent laitanias pcr circuituni murorum,
ct missas

papa legatusadeundem Carolum,qui nullas veniendo faciens moras,ingressus Italiam petiit Romam {an 876) Mittitur denique alius missus ab uxoreimperatorisEngelberga, vela
qui lunc pra'.erat, a
suis

primatibus ad Carolummagnurn ostendens
8o

ei

canerent contra principcs male agentes. His auditis, primarii regis humiliter accedentes ad

vota defuncti.Etqui longius erat, noluit
venire, ut impedire posset iter

tam

cito

Caroli

Calvi.

Qui

papam,rogaverunt eum
beret; et

familiariter, uttalia prohi-

veniens

Romam,
illis illis

renovavit pactum

cum Romanis,
illius,

cum

nihil

ab eo

impetrare possent, re-

perdonans
Iribuens
nasteriis,id

jura regni et consuetudines

versi sunt

mccrenles.Quadam verodiecum quidam

milites prajfati principis irentad s;uictum Pauluni,
et reverterenlur,accidit eosoccurrere talibus la^ta-

sumptus de tribus supradictis moest domini Salvatoris, et beata; Mariae
atque sancti Andrese

B

semper

virginis in Sabinis,

Qui instinctu antiquiliostis iniram vcrsisunt, et pro fidelitate sui senioris vindictamexercuerunt contra illos, pcrcuticntes etcajdentesgraviter cum fustibus, quas manibus deferebant. Qui fugientes
niis.

juxta montemSoractis,etdecseteris

monasteriisfiscalia patrimonia. Patrias
nia; et Calabria; simul

quam plurimis autemSam cumomnibus civitatibusBe-

neventi

projecerunt cruces et iconas, quas portabant, sicut mos est Grajcorum,e quibusnonnulla; conculcatae,
nonnullai dirupta; sunt.
est

Undc etimperator graviter

permotus

in

iram, etpro qua causa apostohcus

mitior eifcclus est.Profeclus est denique idem pon-

eis contulit,insuper ad dccorem regni totum ducatum Spoletinum cum duabus civitatibus Thusciae, quod solitus erat habere ipse dux, id est Aricium et Clusium, quatenus ut is,qui preeerat regia vice ante, Romanis videi'etur post esse subjectus. Removit etiam ab eis regiaslegationes,assiduitatem

lifexadsanclum Petrum, rogans imperatorem pro
suis talia patrantibus
;

vel pra^sentiam aposlolicte eleclionis.

Quid plura

?

et vix obtinere valuit.

Jam

Cunctailiiscontulit

qua».

voluerunt,quemadmodum

itaque inter se familiares effecti sunt.Tamen regia
dignitas

dantur

illa,

quae nec recte adquiruntur nec posses-

sm^a sperantur (126). semper fuit Roma^suisque confiniis,usque Fugato itaque isto Carolo pree mclu alterius Caad finem dierum impcratoris,sicut supra pra-hbatum cst. Eo vero infirmantc et ad extremum pro- G roli (127), qui veniebat, infirmatur, anlequam de regno egrederetur Italico. Egressus namque vix, pinquante,quia non habebat filium,voluit sibi sucdefunctus est {an. 877j. Ad illo autem die honoricedereCarolummagnum adsuscipienda imperialia

sceptra.Cuni ha^c ita gerunlur,

Romani

pontifices

ficas

semper pcr oratores litteras s- mittcbant invitatorias ad Carolum Calvum regem Francorum, invitantes eumclam. Et quia erat in litteris quasi philosophus,rogabanl •iilum supervenire beato Pctro
etdesorvitutisjugoad propriamlibcrtalcnircducere

consuetudines regiae dignitatis nemo imperatorum, nemo regum acquisivit quia aut virtus defuit, autscientia pro multisregni contenlionibus et assiduis divisionibus, unde multa praelia, dela;

tiones, et rapinae fuerunt in regno.

VARLE LECTIONES.
84

literas edd.

s'»

aelcndnm

esse videtur.

«s

fortasse

non

valuit.

NOTiE.
(126)

Ex Ottonis
t.

III

diplomalc.

Vide

Mon Germ.,
t.

(1271 Scilicet Crassi.

Legum

II,

R, l()2.lin.26 [Patrolng.,

C.XX.WIII).

Mewiaocoit.

'

ANNO DOMINl MUI

SILVESTER PAPA
(GERBERTUS.)
NOTITIA IIISTORICa IN SILVESTRUM
(Natal.Alex.,

II

PAPAM

II.

Sxculum

x,

pag. 36.)

Gregorio

V

successit

Gerbertus natione

Gallus,A quadam
dicto
et

patria Aquitanus, humili genere natus, Auriliacensis

monachus, deinde Bobiensisabbas, OttonislII

Roberliregis Francorum prwceptor, archiepiscopus Reraensis, deinde Ravennatensis, Ottonisiniperato-

stella nautarum duce. Posthsec autem praepapa defuncto, is gratia imperatoris eidem successit, et usque adtempusHenrici regissedebat, Silvester vocatus. » De eo Helgaldus Floriacensis

monachus
quo
ita

in Vita Roberti regis Chri.stianissimi,

de

sedem aposlolicam evectus, mulato nomine,Silvester II appellatus. Ipsum Hispali artes magicas et necromantiam didicisse,
ris discipuli sui

favore in

scribit:« Fuit

idem

rex

sapientissimus

litterarum, cujus sapientissimo cordi insita erant a

dffimouem familiarem liabuisse, eliam ex quo fuit pontifex ipsum consuluisse de duratione vilae sua% ab eoque responsum tulisse quod ante moriturus non essetquam missam celebrasset in Jerusalem, et alia absurda et inepta, Benno pseudocardinalis et schismaticus auctor

Deo data perfectae scientiae dona. Nam a piissima matre scholfe Remensi traditus, domno Gerberto ad erudiendum est datus, qui eum sufficienter liberalibus instrueret disciplinis, ut in omnibus Deo omnipotenti complaceret virtulibus almis. Factumque est is quippe Gerbertus pro maximo suae sa:

commenlus

est et scriptis

manda-

pientife merito,
tivo regis

vit.QuamfabulaminConmientariossuosretulereSigebertus ad annum 998,quamvis de ea dubitanter Joquatur;MartinusPolonus,S. Antoninustom. IlChronic.til. 16, §18; Vincentius Bellovacensis lib.xxiv,

quatoto radiabat in mundo,donaHugonis munere, pontificium adeptus

B

in his quee forent necessaria sancta? Ecclesise.

Remense, non multisannisilludadornavitsplendide Eo

namque derelicto,Ravennaliumfactus
Ottone
III.

estrector ab

cap. 88,

Wernerus Rolewink,
,

iu Fasciculo

tempo-

rum; ^Villelmus Malmesburiensis lib. ii de Gestis regum Anglor. cap, 10; Centuriatoi'es Magdeburgenses, ot Platina,
lib.

De quo ad apostolatum Petri apostoli sanctissimi festinus conscendens, multa in eo virtutum operatus est insignia, et pra>cipue in eleeniosyna sancta
tera lusit:
Scandit ab R. Gerbertus in R., post papa vigens R.

de

Vitis

ponlificnm, in Sil-

quam

fortiter tenuit,

dum

fideliter

vESTRo

II.

Vcrum

istud

schismalici auctoris

menlum, quod

hislorici

nimis creduli et

comminus

vixit. Inter caitera

de se

laetus et hilaris ita in Rlit-

accurati excepere, coaevi scriptores destruunt,

cum
II,

laudibus exornant Gerberlum seu Silvestrum
et pjiis

eximia pra;dicarit

merita. De eo Ditmarus
lib. vi
:

Hoc aperte demonstrans quod
nedicti

hi tres

episcopa^us

Merseburgensis episcopus
quit, de universali

«

Superius,

in-

honores, quos professione regularis vita^Patris Be-

papa Brunone disputans, cum nominarem, ut de eo latius aliquid scribam, non incongruum esl. Erat is natus de occiduis regionibus, a puero liberali arlc nutritus, et ad ultimum, Remensem urhcmadregendumjuslcpromotus.Oplimecallebat astrorum cursus discernere, et contemporalessuos
succes.sorem ejus Gerbertum tantiim
varitf! artis

monachus

factus su.scepit,

rexit et tenuit,
sci-

hujus Rlitlera; signo in capitesuntdeclarati; »

G

notitia superare.

Hic tandern a finibus

Ravcnnas et Romanus. De eodem pontifice GlaberRoduIfuslib. Histor. ita scribit: « Accersens imperator Gerbertum Ravennaj archiepiscopum,constituit illum principalem Romanoruni pontificem.IsqucGerbertus oriunduse Galliis pxslitit, minoruin eliam gerens prosa,)iam,
licet Reynensis,
i

suispxpiilsiis,

Ollonem {)etiit imperatorem, etcum eo diu conversatus, inMagdeburghorologium fecit,

scd tameningcnioacerriiniis,artiumqueliheralium
studiis plenissime
instructiLS.

Proindc

Remorum

Mlud recte con»tituens, considerata pcr fistulam

cliam a regcFrancorum Hugone fuerat constitutus


pontifex. Sed

SILVESTER PAPA
quoniam valde
ejiisfloni
fiiei'at

II.

60

erat acer acprovidus,

A

intelligensArniilfum

urbisarcl)ief)iscopum
ex consonsu ejusdem

quo vivenle ordinalus

regis, nili in pristinam reformari scdoni,caule iter

arripiens, ad praedictumdevenitOttonem. Quisatis

honorifice ab eodem susceptus quem etiam statim Ravenna;, indevero Romanffi urbis sublimavit pontificem. »
:

Post annum Romam mutato nomine sumpsit Ut toto pastor fipret orbe novus. Cui tiiniinni plp.cuit sociali mente fidelis, Obtulit hoc Cfesar terlius Ctto sihi Tempus uterque comil clura virtute sophiae Gaudet et omne seclum. frangitur omne reuno. Clavigeri instar erat cr/^iorum, se le potitus, Terna suflectus cui vice pastor erat. Iste vlceni Petri postquani suscepit, abegit
;

Lustrali spaiio sascula

morte

sui.

Dc

ipso episcopi provincia^Rcmensis, in decreto

electionis illius

ad

scripsere

:

« Nos episcopi

eumdem arcliiepiscopatum, Remorum diceceseos,

Obriguit munrlus di^^cussa pace triumphus, EcclesJEe nutans dedidicit requiem. Sergius hunc loculum miti pietate sacerdos,

ita

Successorque
Oranipott-ns

suu.s

se-

Quisquis ad hunc

compsit amore sui. tumulum devexa lumina
dic miserere sui.

vertijj,

constituliones Patrum, favoreet conniventia utriusque principis nostri, domni Hugonis Augusti, et excellentissimiregis Roberli,

cundum

Domine

assensuquo-

que eorum quiDeisuntin cleroet popu]o,eligimus nobis archiepiscopum abbatem Gerbertum, a;tate

B

Occasionem dedit fingendi ipsum magicis artifuisse, summa ejus in mathematicis peritia, in novis horologiis aliisque machinis excogitandisacerrimum ingenium, in perficiendis indubus dedilum
stria,

maturum, natura prudentem,docibilem,afrabilem misericordcm. Hujus vitam ac mores a puero novimus, studium in divinis ac humanis rebus ex.

quse rudi sa^culo, ineruditisliominibus,absque

familiari gonio et da^monis ope fieri

non posse

vi-

debantur.
felicitas,

Rumorem ineptum

auxit

summa

ejus

pertisumus; hujusconsiliisacmagisterio informari quaerimus, ejus electionem subscribendo confirmamus. » Ipsum Gregorius V pontifex optimus et ecclesiasticaestudiosissimuspisciplinBe.adiHavennatem

quod nempe vir ignobilis, ex claustro ad aulam penetrasset, quod facile se insinuasset in amicitiam principum, quod archiepiscopalus duos
Galliae et Italia?

primarios obtinuisset, ac
«

demum
vul-

archiepiscopatum evexit, multisque ornavit privilegiis ob eximia ejusmerita.

ad sedem pontificiam esset provectus.
gariter ficta (ut

Haec

Willelmi Malmesburiensis verbis
loqui

Stephanum Ungarorum regem sanctissimum,qui Pannoniam ad Christi fidem perduxerat, regis nomine regioque diademate Silvesterll cohone-stavit,
crucem ante ipsum, ceu apostolatusinsignegestari
jussit, ecclesias in ejus

utamur),eo quodsoleatpopuluslitteratorumfamam
hnedore, dicens illum

cum dcemone,

quera
pro-

in aliquo viderit excellentom opero.

Unde Roetius

in libro de Consolatione philosophisequeritur

ditionibus constitutas ipsi

ordinandas

^

pter studiumsapientisesedetalibusnotatum, quasi

reliquit,

Strigoniensem Ecclesiam, eo

conscientiamsuam sacrilegiopolluisset obambitura
dignitatis.

rogante metropolim constituit, caeteros episcopos, gentemquetotamapostolicabenedictioneconfirmaut testatur Cartuitius episcopusin VitaS.Stephani regis Ungarorum, apud Surium, ad diem 20 Augusti. Arnulfi Remensis archiepiscopi re.stitutiovit,

Non

conveniebat, inquit, vilissimorum

me

spirituwn prsesidia captare,
cellcntiam

quem

tu

in

hanc ex-

componebas,
ipso

2it

consimilem Deo faceres,

Atqui hoc
imbvti

videmur
tuis

affines maleficio,
instituti

quod

tuis

disciplinis,

inoribus sumus. »

nem
iis

confirmavit Silvester II, ea arte acprudentia,ut quae in ipsum scripserat aemulationis etconten-

Ingcnii ot eruditionis suae nonnulla reliquit

monu-

menta

Silvester

II,

librum

scilicct

de Geometria,

tionis ingenio, et actis synodi

positus fuerat,
auctoritati

Remensis in qua de. non derogaret, et sedis apostolicai consuleret. Unde et reatus conscientise
quibusdam
e.rcessibus pontificali

meminit,

et

honore

;jrzOT<M??i asscrit in epistola

ad ipsum data;etei
ejus

subvenirese

dicit, ul (^^art

abdicatio

Romano

in bibliotheca Farnesiana se legisse testatur Onuphrius Panvinus inAdnotationibus ad Platinam; librum de Numeris ad Constantinum monachum FIo riacensom, et plerasque epistolas breves, quae exstant partim in Ribliolh. PP., editae ex cod. Papyrii Massoni, partim tom. II Historiae Francorum

quem

munere reparetur. DAndrea^ Duchesnii. Scriptre sunt ante illius pontiObiit SilvesterIH2 Maii anno Christi 1003, cum ficalum, et nonnullae sunl in Joannem XV pontiannos quatuor et menses tres vel quatuorsedisset. ficem maximuin duriores. Gerberti epistolam ad Ipsi hoc e|)itaphinm posuit Sorgius IV pontifox Constantinum monachum FIoriacensemDespliera; Maximus, (jiiod nonnonis calumniam,ab aliis simconstruclione, et sermonem cgregiumDeinformaplicioribus ot nimis credulis scriploribuscxceptam, tione episcoporum, edidit P. Mabillonius tomo II
pictatis

assenm caruit, Romanse

funditus siibvertit
Iste locus

:

Veterum Analectorum. Eidem ascribendura censet
Libollumin

quomdam

Porphyrii

locum, cujus

I.i-

mundi Silvestri membi'a sepulli Veoturo Domino conferet ad sonitum

bolli pra'fatio
1

dederat muuJo celobrem doctissima virgo Atque caput mundi culraina l{onuileii. Primum Gerbertus meruit Francigena sede Remensis populi metrojjolim patria). Inde Havenuatis meru.t conscendere summum Kcclesi;o regimen nobile, sicque potens

Uuem

esl tomo Rhythmoraachiam

ad Ottonom 111 iinporatorem cdita Analeclorum. Ejusdom Geometriam, et
in bibliolheCceThuanea^ ras.

co-

dice exstare niox laudatusMabillonius teslalurtomo
II

.Vnaloclorum. pag. 2io.

61

NOTITIA LITTERARIA.

62

NOTITIA LITTERARIA.
I

Apud Fabricium,

Bibliotheca medtsp

'et

infimee Lalinialis^

tom.

III,

pag. 44,)

Gerbertcs, Aurelianensis scholaslicus ord. Bened. in rcenobio Floriacensi, prfficeptor Otlonis III

A

Epistola

ad Adelboldum
In

arearum
tom.
III,

in trigono a^quilatero,

de causa diversitatis geomelrice arithPezii

imp.

et

Rotberli regis

Bobiensiet S.
II ab
In

Francorum atque ex abbate Colunibani Remensiset hinc Raven-

meticeque expenso.
parle
ii,

laudati

anecdot.

p. 82-84.
id., p.

natensis archiepiscopus, ac denique papa Sylvester

Geometria divisa capitibus 94,
Libellus
I,

7-82.

anno 990, April. 2, ad annum l003,12Maii. Conciliorum tomis exstant ejus Epistolx \° ad Asceiinum (Azolinum) seu Adalbcronem, Lauduueusem episcopum, ut accusatus ad Romanam sy:

De

sanguine

et

corporc Domini,\d., tom.
:

parle

ii,

pag. 133-148. Incip.
sapiens.

Sicut
sine

ante

nos

dixit

quidam

Ediderat sed
et

nomine
Gotes-

auctoris Lud. Cellolius appendice
chalci, Paris.

ad

Hist.

nodum
restituit

ad Arnulfum quem Remensi archiepiscopatui, et 3" ad Robertuni Viceveniat
;

1655

fol.,

sub Herigeri abbalis

Laubiensis nomine
part.
sis
II

Mabillonius

prolegom.

ad

liacensem abbatem, cujus privilegia confirmat. Alia; Epistolce CLXI, quas Gerberti adhuc utens
noraine, archiepiscopus Remensis scripsit, et quibusex -NicoL Fabri codice usus Baronius est, editai

Seec

iv

Benedictin. Sed ex fide Gottwicen-

codicis Gerberto eum Pezius restituit. Acta synodi Remensis an. 992, apud Centuriatores Magdeb, centuria X, cap. 9, pag. 246, oppu-

primum

a Joan. Baptisla Massono, Papyrii fratre,
;

B

Paris. 1611

4",

atque inde in Andrese du Chesne
II,

gnata a Baronio ad illum annum, num. 9 seq. Sermo apologeticus in concilio Mosomensi an. 995
editus in Actis illius concilii et in Centuriis

Scriptoribus Francicis tom.

pag. 789-827, et in

Magde995,

BibHothecis Patrum
Colon. 1618,

Paris. X, et
illis

1644-1654,

tomo

III

;

burg., tom.

III,

p. 279.

Apud Baron. ad annum

tomo

pag. 669. Ultima ex

Lugd. 1677, tom. XVII, 161 epistolis est data ad
loco

atque ineditis perperam a preehtantissimo Caveo
accensitus.

Constantinum,

quam

proefationis

Gerbertus

Rhythmomachia edita
cis libris iv,

Lipsiee 1616 fol.,[cumglo-

adhuc inedito De numerorum divisione. Sed Duchesnius pra?terea ex codice Sirmondiano, tom.Il Scriptor. Francor., Paris. 1636,
praemisit libro suo

riosissimi principis Augusti,

Vita

et

Luneburgensium duDe ludo schacchorum. passio S. Adalberti Ursini, comitis Rosem-

pag. 828-843, vulgavit alias Gerberti Epistolas

LV,

bcrgi, Pragensis episcopi, Gnesensis archiepiscopi
et an. 967 martyris, Boemorum, Hungarorum, Polonorum, Prussorum apostoH, edita ab Abrahamo

quas in Bibliothecis Patrum repetilas non invenio. Epistola ad Comtuntinum eumdem, monachum
Floriacensem, et postea abbatem
S.

Maximini

:i)e
II
/-,

Bzcvio excodice Casinensi
Sylvestro
II

Rom. 1629

fol.,

unacum

spherx constructione, in Joannis Mabillonii tom.

Analectorum, pag. 212

(edit.

novae pag. 102).

Senno de informatione episcoporum, id., pag. 103. Prcpfatio ad Ottonem III imp. in locum Porphyrii a se illustratam, id. tom. I, p. 110 (edit. novae pag. 106). Librum ipsum Gerberti De rationali et ratione
uti,

Aquitano a magia et aliiscalumet in appendice ad tomum XX vindicato (1) niis Annalium, Rom. 1641 fol. Georgius vero Henschenius,qui eamdem Vitam ediditex codicePragensiin
Csesio
:

Aclis Sanctor., tom.

III,

April. 23, pag.l78,Gerberti

prfemissa

eadem cum

praifatione edidit Ber-

eam tam eique

esse negat,

quanquam monilu ejusdem scripdicatam non diffitetur a monachoquohancVitamin Bohcmiasancla
i

nardus Pez tom. I Anecdotor., parte n, pag. 149. Hoc scriplum respicil Fr. Bcnzonius, cum ait
Logica cum volvis, quid tu, Gerberte, resolvis Hinc orbi toto te praefert tertius Otto.
?

dam

SS. Bonifacii et Alexii.EademBohuslai Balbioffert decad.

ni csl sententia, qui

legendam

Miscell. Histor. regni Bo-

heraia;, libro quarto, Praga? 1682

fol.Sinenomine
V, parte
il

Accepta solutione de ratione uti
berlo resolutori post

et rationali,

Gerdare,
i

auctoris vulgavit etiam Canisius tom.

Ravennam

placuit

Romam
lib.

Antiq. Lect., pag. 332 (edit. novae tom. in,p. 45).

donum

videlicet imperiale.

Hkc Benzonius

Hi-

Dodccastichon in

laudem

Severini Boetii,

apud
n.

storiae, cap.

VS, in Joan. Petri Ludevig ReHquii.s veterum monumentorum tom. IX, p. 249, et in Menckonii tom. I Scriptor. Gcrm. p. 980.
,

^

Baronium, ad annum Sed quam idem memorat Baronius ad an. 992,
526, n. 18.
9,

Altercationem

cum Leone

nuntio papas Joannis

XV,

Epiitola ad Sallam,

1001, ct

episcopum Urgcllensem au. ad Odonem episcopum Gerundensem an.

nondum
suit,

edita esl quodsciam; uti nec liber

torica, au»

quem De

compositione astrotabii

De Rkecompo-

1002 scripta, in Baluzii appcndicc ad

Marcam
recusa

His-

tcsteLudovico Jacobo,p. 214

Bibl. pontificise.

panicam,
(1)

p. 9iJ7 scq.
II

Dc studio scicntiarum mathematicarum quo Ger-

illius

H;pc apologia pro Sylvestrs anni pag. 331.

Rom.

16' 78 lol.

Vide E[)liemcrida3 eruditorum Parisienses

63
bertus pro
illa setate

SILVESTER PAPA
ad miraculum
cffloruil, Joan.
II

!I-

64

A

curiositas

humana

deprehendit.
ut

Nam

de

licitis ar-

Wallisius cap. 4 Algebr.-K susp,
seq., ubi eliam de
illius

tom

Opp.,

paf,'.

16

tibus, arithrnetica,

musica, geometria nihil attinet
inferiores ingenio suo

Abnco alque AUjoritkmo,
divisione

dicerc, quas ila ebibit,

sive libro

De numerorum

quem

scripsit

ostenderet, et

magistro in Hispania usus Josepho sapiente, qui et
ipse libcllum demulliplicalione etdivisione
sucrat.

liam,

magna industria revocarel in Galomnino ibi jam pridem obsoletas. Abacum

*

compo:

certe primus a Saracenis rapiens, regulas dedit,

De eodem Gerberlo^piura Guilelmus Malmesu
Hist.

quee a sudantibus abacistis vix inteliiguntur. »
vitBaluzius in libcllo

hurg.

lib.

Anglor., pag. 64-05,

ul)i

inter alia

« Vicit scientia

PtoIem«um

in Astrolabio, Alkin-

astrorum interstilio,Ju]iumFirmicumin quid cantus et volatus avium portendit,didicit. Ibi excire tenuesex intcrno figuin
fato. Ibi (in Hispania)

dum (2)

omneshic indicatasaliamvulgaDe correclione Gratiani. Data vero est illa ad abbatem quemdam, excusatquese a crimine simoniae de quo accusabatur cum RomaPraiter epistolas

num pontificatumasscriilusest.

VideBaluziumibid.

ras

:

ibi

postremo quidquid
lege

vel

noxium

vel salubre

(2) Ita

cum

Wallisio pro Aleandrasum.

B

DISQUISITIO DE SCRIPTIS GERBERTI
POSTMODUM SYLVESTRI
(Histoire de la
II.

Francepar

des religieux benedictiens de Saint-Maur, tom. VI, pag. 577.)

Quoiqu'ilsoitvenu jusqu'i nousun grandnombre d'6crits de la faQon de Gerbert, nous ne sommes
point assures d'avoir toutes les productions de sa

cissement dans
est

les lettres

de notre philosophe.

S'il

plume. Nous ne pouvonspas non plus nous flatter qu'on nous ait conserv6 la connaissance de toutes celles qui sont perdues, tant il a ecrit pendant le
cours d'unelongue vie. Entrons endiscussion.Pour le faire avec quelquc ordre, nous commencerons

permisdedonner quelque chosccilaconjecture, ily a bcaucoup d'apparence qu"il s'agit ici d'un des maitres que (icrbcrl cut en Espagnc. Ce fut lci en
effet qu"il apprit

particuli6rcment rarithm6tique.

G

Quel

qu'il ait et6,

epitre lui

marque beaucoupd'estime
licet

Gerbert d6s Tinscription de soa et derespect:
salutis in

Doctori

et

Patri, ce sont ses expressions, Theosopho

parses ouvrages sur premiers qu'il a ecrits. Ensuite nous viendrons k ceux qui traitent de mati^res eccI6siastiques. {" Personne n'ignore que le savoir dominanl de
Gerbert 6tait lascience desmathematiques;comme rarithm^tique et la g6ometrie sont les deux ailes du math6maticien, selon Platon, Gerbert y donna

les arts liberaux,

comme

les

J. G. /ilius,

minus idoneus, quidquid

Christo patri fihus. L'6pitre

commence
:

pjir
;

ces
et le

mots
tica,

:

Cum

omnis hodieque liberalium artium

corps de Touvrage par ces autres

Groece arithmc-

Latine dicitur numerorum acientia.

une application

paiiiculifere,

quoique, p'eIoignant

Dans le manuscrit cote 3413, in-^", de la biblioth6que de Jean Selden {Cat. mss. Angl. t. I, par i, p. 124, \), se trouvait autrefois, avec rAritbmclique
et la

de ropinion de cet ancienphilosophe, il comple la musique au secondrangapr^srarilhnielique [Prsef. in geom.). II a beaucoup 6crit sur cette prcmi^re
partie
;

Musique dc Boece,

et autres 6crits,

un
:

traite

dc Gcrbcrt avec sa preface sous ce

titre

Gerbcrti Theorica

cum prologo

in

eamdcm. Oudin Ta
d'arithm6tique
ce pourrait

rien

entendu d'un des math6matiques mais on n'a presque imprim6 de ses productions sur ce sujet, etD (OuD. Scrip. t. fort bien 6tre peut etre avec raison. DoniBernardPez en visitant
les

trait6
II,

de th6orie
6crit

p. 512). Si cela est,

biblioth^qucs de Bavi^re, trouva dans celle de
trait6
la

Tabbaye de Saint-Emmeran,j"l Ratisbonne, un
d'arithm6tique qu'ilcroyait sans difficult^ de

fa^on

de Gerbcrt (Pkz, Anec. 1. 1, diss. p. 38, n. 63). Ce qui le lui persuadait est qu'il suit son Abaciis dans un manuscrit in-4", ancicn dc six ccnts ans, ct que le

que celui dont on vient de rendre coinpte, quoiqu"il ne soit pas rcvctu de lous lcs mcmcs carart6rcs qu'il portc lians Ic manuscrit de Saint-Emineran. 2" Un autre ouvrage do Gcrbcrt sur rurithmctiliquc est son fameux Ahacus (Pez, ib.). II se trouvc dans lc mcme manuscrit dc Ratisbonne; mais le
le

m6me

nom

de Tautcur cst d6sign6 par un G majuscule, k la I6te du titre tel que levoici G. Liber siibtilissimus de arithmetica. L'ouvrage cst d6di6, par une priMaceou cpitrc d6dicatoire, A un des inailrcs de G(M-bcrt,dont lc noin nVsl noii plusd-mgnc que par une S majusculc. H' scrail diHicilc dc dcvincr qui
:

commencement y manquc. Dansrinscription

il

est

adress6 A Otton IIL ct porlc aussi le litre d'Algorismus. La Icltre dc cc princc ii Gcrhert(GERB. £/).
par.
I.

cp. 153)

pour

\(\

pricr dc lui apprendre lous

lcsralTincmcnls dc rarillimcliquc faitjugcr qucce fut ccllcoccasion ([uclitMhcrl lcconiposa.Onncdoit
;")

6tait ce

M6c6ne. On nc trouvc sur cela aucuneclair-

(lonr pas lc conlondrc,

conmic quelques ccrivain?

65

.NOTITIA I.ITTER ARIA

ALTERA.

66

semblent l'avoir fail (OcD.16.), avec dautres ecrils^ aussi le trait6 des multiplications; Libellus multiplicationum. Cest apparemment le meme 6crit que sur le mt^mcsiijet, adresses AConstaiitin dc Fleuri. M. rabbe le Bcuf lemoigne avoir vu k la bibliov a donne occasion, c'est que ce trait6 se Ce qui th(:>quc du Roi dans lc manuscril 5436 3. Ce traite trouvant avcc celui dcs mulliplications et une letlre est adrossc a Conslantin de Flcuri, que Tauteur i Constantin dans un des manuscrils que Joseph
Scali"-er legua i la bibliotb^que

de Tuniversit^ de

Levde, on n*aura fait des dcux qu'un scul ct meme baciis 6crit. On a encore un autre excmplaire de cet A dausun manuscrildu xiesitVlo qui se conserve ^ la
bibliolh^que du Roi, sous
le

son Th6ophile, et prescrit les r6gles des multiplicationspar les doigts. Mani6rc de compler fort cn usage chez les anciens, et que Gerbert fit revivre en son si6cle.
qualifie
4"

nombre

b366.

5 (Le

Ce

trait6

de multiplicalions est sans doutedif-

Nous avons dit ailleurs que cet ^crit n'est autre chose que des tables d'arithmetiquc,ou Gerbert a traceles dilfcrcnles combinaisons dcs chilTres arabcs. Vignier fait mention d'un autre ouvragc dansle memegout.surle meine
Beuf,
t. II,

p. 8i,

not.).

f6rent (Gerb.

Ep. Pr., p. 2) de celui de la division ou fraction des nombrcs, De numcrorum divisione, que le premier 6diteur des letlres de Gerbertconservait inaiiuscrit daiis son cabinet {Cat. mss. Angt.
t.

II,

p. 69. 2), ct

qui dans
:

un manuscrit

d'Isaac

sujet etsousle

Berneun

(3),

m(?me titre, compos6 parunnomm^ que Ton ne connait point d'ailleurs,

g

Vossius porte pour titre

Regulse de

divisionibus.

Suivanl rexcmplaire de
la lettrcdc
fait la
161''

quoiqu'on

suppose disciple de ricrbert. (luillaume de Malmesburi et ceux qui rontcopie {.Malm. Dc Reg. Amjl. I. 11, c. 10,p. 60 Alber. Chr.
le
;

ie Masson, on voit kla. tele Gerbert aConstantin de Fleuri, laquelle

160edurecueildanslapremi6re 6dition,etIa

II, p. 30': disent clairement que Gerbert enleva aux Sarrasins d'Espagne YAhacm dont on vient de donner une idce; mais ils convienaent quc les r^gles qu'il y prescril sont ininlelligibles, i ceux

par.

dans Tedition de du Chesne.A la fin de cette leltre le Masson a publi6 les premiers mots du
traite, qui

commence
le

ainsi

:

De

simplici. Simultietc.

plicaveris singularem
lit

meme

qui font plus d'effort pour les comprendre.
qu'ils

Rieu au reste n'est plus plaisant que Tidde
connaissaient pas, puisqu'ils nous
le

selaient form^e de celivre. Onvoitbien qu'ils ne le

Ce qui ne se second editeur.Gerbertdanscette lettre annonQant i son ami fouvrage qu'il lui envoie, le repr6sente comme un ecrit de g6ometrie plutc^jt que d'arithmetique. De sorle qu'on peut
point dans

numcruM,

represenlent

douter
qu'elle
tot

si

cette lellre regarde le trait6 de la divi-

comme
ils

grimoire de Gerbcrt. La maniere dont racontent serieusement que Gerbert le d6roba
le

sion des nombres, et

^

i son mailre est encore pius ridicule.

par cons6quenl si la place occupe i la tfite de ce trait6 n'est pas pluarbitraire que nalurelle.L'ecril dont elleparle,
i'ut,

exemplaires deja marques dc VAbacus de Gerbert, il v en a encore deux aulrcs dans deux manuscrits de labibIioth6que du Roi,le
Outie
les

trois

qu'elle qu'il

etait court,

si

fon a cgard aux
:

paroles, mais prolixe par rapport aux sentences

Brevem quidem

verbis, sed

prolixam

sententiis.

2231 et le 4312 (Montf. Bib.
(4). II

bib.

p.

9oo

2,

987

1)

se trouve aussi avec ce titre Gerberli scho-

0° A tous ces 6crits sur rarithmetique Gerbert en ajouta encore un autre, auquel il a donn6 pour
t\lre, R/i)/thmomachia, c'est-^-dire,

Abacus cornpositus dans cellc du Vatican 1), parmi les manuscrils de Christine, Reine de Su^de sur la philosophie. On nc saurait dire pr^cisement siles deux ouvragcs dumcmeaulcurqui se voienl parmi les memes manuscrits, Tun
lastici

suivant la force

(app. 88,

du terme grcc, le combat des nombresoudcschiffres. Ce traite se Irouve dans un manuscrit appartenant autrefoi.s k la bibIioth6que de M. de Thou
et qui
est
les

aujourd'liui dan.s celle

du

roi, le 4001

sous

lc tilre

:

Regulse Ahaci, lautrc intitule

:

Demi-

entre
t.

manuscrits de M.
M. 1'abbe

Colbert (Mab.
le Beuf, qui
l'a

Ann.
exa-

meris, sonl la
n'esl-ce li

meme

chose que VAbacus. Peut-clre

11

p. 2I0, 216).

quc Touvrage qu'H6riger abbe de Laubes coniposa sur ce fameux traite et qu'il intitula
:

r\

Rerjulee
Cb'-.

nurnerorum super
11,

Abacum

Gerherli (Alber.

que ce petit ecrit n'y occupc que quatre pages, et que le jeu de chifTres, dont il donne les regles, a beaucoup de ressemblanceavec lejeu des
dit

mino,

par

p. 32).
fil

6chec3. Ily esteffectivemenl question
la

depyramides

O" Gcrberl
le

encore divers autrcs traitcs sur

et d'autres pi6ces de diff6rentes couleurs, noires,

mfirae

sujct,

que

plupart

des 6crivains
distinguer
le

ont confondus, mais
les

qu'il

iinporle de

uns des autres.

On

vient

de voir que

ma-

blanchcs, rouges; etil y estfait mcntion de prises. Jean dc Salish6ri, cveque de Chartrcs, avait connaissance de cc jcu de chiffres, quoique le litre
soit

nuscritde Scaliger

oti se

trouve VAbacus conticnt

un peu d6figur6 dans

la lettre ofi

il

en parle
la

(3) Puisque ce Rcrnelin passe pour disciple de Gerhert, el(iu'il pcut (•Ire Frangais, on nc sera pas filcli6quenousajoutionsici,queson traitf'; DeAhaco, qui etait en (pialre livres dans la bibliuth6que de Pierre Pithuu ^Mu.ntf. Bih. oiO. p. 116, 2), se Irouvo aussi avec plusieurs autres ecrits ([uon ne specific pas dans lc manuscrit V.')'.y.) de la bibHolli6que du Vatican. (ap. 24, 2) Le manuscrit 480euti-e ceux de

Christinc Reinc de Su6de, qui

font

partic de

mcine hibIioth6quc,contieutencore icmemeecrit,
dc la Musiquc, de rArithmeliquc G6om6tric par le m(jine autcur. (4j Oii voil, par la, que ce trait6 dc la division des iiomhresn'est pasperdii,commeun i^U V ^11 1 1 (J!s •lUUlIUl Wv> tl yit,.! ^V^l UII, V.U1IEI1X>./ UU savantmo'.>»#> ^'p.n nlnini. (Gouj. f<7/at. delTae s'enplaint M^ni;.i. Elat dpx sciences, p. 54), des i/^in-nr/ie n KL\
avec
les Iraitcs

et d(! la

>«>.-..>

V^C'!/

I.

1

67
(«/?.

SILVESTER PAPA
235).

If.

68

Le peu

qu'il

en

dit

au

reste

confirmeA de
ci

la

Quantit6 de Tame. Pour mettre son 6crit ila
le

rid6c quc nous en venons de donner. Gcrbert n"y cite que Boece ; mais on ne doule point qu'il n'en

porL6c de tout

monde,

et le

rcndrc surtoututile
qu'il

ccux qui ne font que commencer,

a parti-

eM

puis6 quelque cliose dans Pytliagore,

comme

avait fait Wibolde 6v6que d'Arras et de Cambrai pour son jeu des vertus, dont nous avons rendu compte. Casimir Oudin (Script. supp. p. 313) assure quc le Rhythmomachia de Gerbert a 6t6 imprim6 avec les quatre livres en allemand sur le jeu des dcbecs, que le duc de Brunswick et de Luncbourg publia,

culi6rcment en vue, apr6s avoir fait des excuses aux savants, il s'applique 4 donner des notions claires des termes, des figurcs, en un mot de tout
ce qui concerne la g6om6lrie.
II

porte son atten-

tion jusqu'ci faire connaitre les
ciens, qu'il poss6dait i fond.
II

mesures des an-

va encore plus loin. Afin de rendre les choses

sensibles, et les faire,

pour

ainsi dire,

toucher au

sous
sik,

le

nom
Un

emprunt(3 dc Gustavus S616nus, iLcipin-fol,

doigt,

il

donne des exemples de chaque d6couverte

Fan 1616, cn un volume

qui est devenu
ib.

tr6s-rare.

savant moderne (Le Beuf,
fait

p. 8o,
lui a

86 not.), qui rapporte ce
prete

d'apr6s Oudin,
dit point

un sens 6trangcr.

11

ne

en

effet,

B

Tavance cc savant, que ce prince n'a fait quc publier en allcmand Tecrit de Gerbert, mais seulement que cet ecrit a 6te imprim^ avec Touvrage en allemand du s6renissime prince. On ne sauraitdire prdcis6ment si tous ces 6crits de Gerbert sur Taritbm^tique, qui n'ont pas et6
inconnus deTritb6me(C/iron.i7z>s«w^.t. I, p. 142), se trouvent ensemble r6unis dans deux differents manuscrits de la bibliotb^que du Vatican, entre
ceux qui ont appartenu k la reine Cbristine, sous Arithmetica Gerberti scolastici le simple titre de (MoNTF. ib. p. 24 2, 58 1); ou si ce n'est seulement
:

comme

qu'on se propose, et enseigne comment il fauts'y prendre pour y reussir. A cet effet, il met sous les yeux de ses lecleurs toutes les sortes de figures en usage dans rexercice de cette science. II leur apprend les difl'6rentes op6rations pour r6ussir 4 mesurer un champ oblong, carr6^ triangulaire k prendre la hauteur dun arbre, d'une tour, d'une pyramide; ci connaitre la quantit6 d'eau qui est dans un puits; ci faire de justes compartiments
;

;

ci

trouver

le

meridien pour

la construction des ca-

drans.

Boece, qui etait rauteur favori de Gerbert, fut,

comme
trait6
qu'il

il

parait,

un des guides
il

qu'il suivit

dans

le

en question. Mais

n'y a pas lieu de douter

ne

tirat aussi

de

grandes lumi6res de ces

belles figures de geom6trie, dontilfit racquisition

que quelqu'un des trait^s de notre pbilosopbe sur ce sujet. Comme cependant un de ces manuscrits

G

II

annonce
bei't,

les

sur la

ouvrages de Bernelin, disciple de Germeme mati^re, conjointemcnt avec

dans un de ses voyages d'Italie {Ep. par. i,ep. 8). donnait tant d'6tendue ci cette science, qu'il soumettait k son empire les nombres memes dont on
se sert

pour compter

{ep. 134).

TAritbm^tique de son maitre, on pourraiL rentcndre de toul ce que Gerbert en aecrit, donton aura fait un recueil, en y joignant les productions de
Bernelin.
6° Si

Ce dans

trait6
la

de Gerbert, qui se trouvait autrefois biblioLh6que Farn6se sous le titre dc Liber
Vit.

geometrias artis (Bzov.

Scil.

<:.

7,

p.
roi,

23), et

qu'on voit aussi manuscrit k celle

du

a

6t6

Gerbert n'a pas autant public d'6crits sur

imprim6 par
t.

les soins

de

dom
six

Bernai'd Pez {Atiec.

la

geomelrie que sur raritbmetique, un seultrait6
qu'il

III,
il

par. n, p. 1-82; diss. p. 7, 8).
l'a tir6 est

Le manuscrit
de

qui nous reste de lui sur cette premi^rc facult6, est

d'ou

ancien de

cents ans ou envi-

au-dessus de tout ce

nous a

laisse sur Tautre.

ron, et se trouve k rabbaye de

Saint-Pierre

Ce

trait6

de g6om6trie est effectivement aussi

Saltzbourg.
le Lexte

U ne repr6sente
il

point avec exactitude
les figures

estimable pour sa bri6vet6 et sa clart6 que pour
les choses qu'il contient, la

original,

non plus que

g6om6-

m6tbodc

et la

maniere
-p.

triques dont

est rempli, et

quc rediteur a eu

dont elles y sont trait6es. On peut douter avec raison si depuis la premiere d6cadcnce des lettres jusqu'<'i leur dernicr r6tablissemcnt, quelqu'un a

soin dc faire graver en bois le
6te possible.

mieux

qu'il lui a

mieux

r6ussi k traiter ce sujet.

Gcrbert
ginc dc
la

commence son
g6om6Lrie, et

6crit

les

par dccouvrirrorideux principaux usages

auxquels on Fa omploy6e. 11 en donne ensuite la definition, eten montre rutilit6:en quoi i! n'oublic
pas d'avertir qu'elle serL parLiculi6rcment
connaitre et admircr
la piiissancc inetfable

7° Trith6me nous apprend que Gerbert avaitfait deux auLres trail6s, fun sur la composition de Tastrolabe, rautre dc la mani6re de conslruire le cadran, ou quart de cercle,autre insLrumenl de math6matique. Ce double trait6 se trouve dans les

manuscrits 1246 et 1269 de

la

biblioth6que

de
le

k faire
ct la

Sorbonue;

et M.

fabb^

le

Bcuf en rapporte

commenccmenl. Gcrbert y
drans solaires. 8° On a imprini6 celui
sph6re, que le

traite aussi des ca-

souveraine sagesse

de Dieu, qui a lout
\k

fait

avec

nombre, poids
11

et

mesure. Passant de

k etablir

qu'il

a

compos6 sur

la

les principcs,et prescrire les r6gles

de cettescience,

touchc d'abord quelque chose de son excellence, en rappclantlcs 61oges qu'cn fait S. Augustin dans aes divers ouvrages, nomm6ment dans son trait6

Trith6me qualifie un 6crit n6cessaire, pulchrum ei necessarium aussi beau que opus. Ce n'estcependant qu'une lettre iConslantin de Fleuri, ami de Gerberl. Encore u'esl-elle pas de

meme

69

NOTITIA LITTERARIA ALTERA.

70
,

lon^ue haleine. Dora Mabillon (<7>., p. 212-2li))A aux grands. Cest aussi runique partie de Touvrage quedom Mabillon(/i p. J2I-123) avaitjugee digne i'ayant dolerree dans un manuscril de rahbaye de de rallenlion du jmblic, s'elant born6 ila faire imS. (lerniain des Pres, la donnee au public dans
,

le

II'

volume de
d^tail,

ses Analecles.

Lauleur y decril
la raani^re

assezen

quoiqu'en peu de raots,

de construire les sph^res, detail, au reste, qui fait voir que Tusage n'en etait pas fort commun en France. Pour avoir lout ce que Gerbert a ecrit sur
ce sujet et qui est venu jusqu'ci nous,
il

faut join-

primer seule, quoiqu'ii eilt i'ecrit en entier. Mais comrae son exemplaire n'exprimait le nom de I'auteuretcolui du Mec6nc que par les lettres initiales, il crut que l'ocrit pouvait appartenir k Gcbehard, 6vequed'Augsbourg,qui6taitaussidu voyaged'Italie dont on a parle. Ayant acquis toutefois, dans la
suite, plus

dre ija leltre precedente cello qu'il adresse i

Remi

de Iumi6res sur ce point,

ii

reconnut

moine de

Trtjves, et

dans laqHelle

il

parle aussi de

la slructure

de lasph^re quil represenle

comme un
qu'on em-

travail pcnible.

On

voit par cette leltre

ployait le tour

de

cheval

pour fagonner la sph6re et le cuir pour la couvrir. Notre philosophe y
quelqu"occup6 quil
filt

un ouvrage de Gerl)ert [Tbid., in fin. t. II, p. 213). Cest ce qui a 6te verifi6 depuis par redition que dom Bernard Pez a donii6e de r6crit en entier sur un mauuscrit de rabbaye de T6g6rens6e en Baque
c'6lait

travaillait lui-merae,

d'ail-

B

vi6re,ancien de sixcentsans, dans iequel

ies

noms

leurs.

de Gerbertet del'empereur Otton sont 6crits tout au long (Pez, ib. diss., p. 69, n. 3). lis sont expri-

90 Gerbert a aussi 6crit sur

quelque partie de
titre

la

mes de
de

ia

mome

dialectique. Mais

il

ne Ta

fait
oi

que par ocoasion,
de professeur

meme

age, apparteuant
le

mani6re dans un autre manuscrit ^Tabbaye de saint Em-

comme
lui

on va

le voir, et

non

meran, qui contient

meme

trait6.

qui donnerait .des legons de cette sciencc.

On

a de

un

petit traite quil a

compose surune
les
II

difficulte

de rouvrage, dans ce dernier manuscrit, se lisent douze vers 616giaques, que r6diia
fin

A

tiree

de Porphyre, et qui regarde
lii.

pr6dicaments

teur a fait imprimer k la tete {Ibid.,
149, 150;.

(Pez.

t.II,par.

11,

p. lol).

s'y agit

proprement

desavoir siraisonnable et raisonnant ontla 6lendue,ou, pour parler en dialecticien, la
puissance
cet 6crit
:

meme meme

(p.

1

i9-lo0\ Cest ce qui a

fait intituler

De rationali et ratione uti. II est d6di6 k Tempereur Otton III, par une epilre qui nous apprend en quel temps
corapose.
et A

quelle occasion

il

fut

G

t. I, par n, p. Cest uue prosopop6e, oh le po6te fait faire ci la philosophie un grand eloge de r6crit, comme propre i s'avancer promptement dans les voies de ia sagesse. Dom Pez ne doute point que ces vers, qui sonttol6rables et meilieurs qu'une infinit6 d'autre3 de ce temps-lA, ne soient de la fagon de Gerbert. jNous en prendrons occasion deparler des

Pendant rete de 997, ce prince
Italie, ofi
il

se Irouvant
les

se preparait k la

guerre contre

en Win-

autres poesies de notre philosophe, suivant la connaissance que nous pouvons en avoir.
11 y a de lui une autre 6pigramme en douze vers heroiques surle portrait duceI6breBoece,qued'lia-

desqueGerbert
etse plaisait
et

nomme

Sarmates,il avait isa suite
desquels elait Gerbcrt,

plusieurs savanls,du
ii

nombre

bilesconnaisseurs regardent

comme une piece tr6sbib.,

leur proposer des questions subliles
ib. t. I,

616gante:C\VE,p. 512; Olear.,

par.

11,

p. 181).

epineuscs de philosophie (Mab.

in fln.).

Personne n'y ayant repondu d'une mani^re satisfaisante, il enjoignit a Gerberl de r6soudre celle
qui regardait
lui-ci le

raisonnable et

le

raisonnant. Ce-

neput

Te.xecuter sitot

pourcausede maladie.

Mais, apr^s avoir recouvre
petit

la sant6, il le fit par le ouvrage dont il s'agit ici II y entre dans une longueet serieuse discussion, qu'il appuie tant de Tautorite des anciens phiiosophes quc de ses propres raisonnements, et d^une figure pourrendre lachose

Ce n"est passans raison; etTon peutajouter qu'on ne feraitpasd6shonneur auxpoetesdes bonssi6cles delacompteraunombredeleursproductions.Cette 6pigramme boule vaut mieux, pour le bon gout, r6nergie,la noblesse des termes et les autres beaut6s de la po6sie, que toutes les autres pi6ces de vers
qu'ont enfant6es
-p.

le si6cle

dc Gerbert et

les

deux

suivants. Aussi ne Ta-t-on pas jug6e indigne d'oc-

cuper une place dans
des anciens
ofi elle est

ie

Recueii despetitespoesies
{ep. etpoes.vet., l.ii,

imprimee

plus .^ensible. Mais

il

faut avouer

que

la difficulte

p.Co;. Dela on Ta fait passerdans lesderni6res 6di-

n'en vaiait pas
oblige

la peine. Aussi Gerbert s'est-il cru de s'excuser, a la fin de son 6crit, d'avoir entrepris de traiter un sujet peu convenable k ia gravit6 6piscopale, dont ii etait revetu. S'il le fit, ce ne fut que par le desir de plaire i rempereur,

tionsdesAnnaIesdeBaronius,pourcompl6terreloge
de Boece. Elle se trouve nommenient dans r6dition de 1658, i rannee 526, page 1 17. Le portrait de ce
philosophe, qui donna occasion a cette 6pigramme, 6lait celui qu'Otton III avait dans son cabinet. On
voit par-Iil
i'etir6

qui s'occupail alors d'un gcnre d'etude auquei la question discutee netait pas 6trang6re. Le meilieur raorceau de tout VdcTii est r^pltre

que Tauteur

la

composa

lorsqu'il sc fut

pr6s de cet empereur.

d6dicatoire Outre les traits historiques que nous

Elle a 616 sans doute inconnue k un savant de nos jours, qui ne parle dc la versificalion de Gerbert

en venons de rapj.orter,
fort glorieux a la

et dont queiques-uns .sont raemoire d'Otton III, elle sert ^

qu'avec un souverain m6pris((iui;j. Etatdes sciences,
p.72).Il n'estpas plus heurcux,lorsqu'il fait parle r

fairecoanaitre rhabiiet6 deTauteuri faire sa cour

notre philosophe en ces lermes

;

Jc n'ai jamais cora-

71

SILVESTER PAPA
1«! fait-il dire,

II.

72
et
saisir

pos6 dc vers,
eofit

maintenant

j'y

et tant qu'il

me

dure*ra, je vous enverrai au-

prends Al'intelli;^ence et de plus obscur dans Tart
teurs.

ce qu'il y a

de plus subtil
des rhe-

el les 6crits

tant de vers qu'il y a d'hommes distingu6s en France. Ce n'est point Gerbert qui s'cxprime ainsi, mais Otton III, son disciple, alors roi dc Germanie et dcpuis cmpereur. La lettre cilec, qui est la oent

13" Jusqu'ici

Ton

avait regarde Tecrit

anonyme

sur rEucharistie, publie par le P. Cellot,

comme

cinquante-troisi^me entre celles de Gerbert, en fait Japreuvecomplfele.Otton y prie ce clier maitre,alors archevcque de Reims, de lui apprcndre k fond Ta-

un ouvrage dHeriger, abbe de Laubes, vers la fin du x° si6cle et les premi6res annees du suivant.

Dom

Mabillon, autcur dc ce sentiment, semblait

ravoir etabli d'unc manifere aussi solide que
deste(Ac/, ben.,
t.

mo-

rithm6lique et

dans Tardeur qu'il se sentait pour la vcrsification, k lui envoyer autant de vcrs qu'il y avait alors d'hommes en France. Exprcssion hyperbolique, i la verile, mais
le grec,

et s'engage,

i laquelle

il faut laisser toulc son ctcndue, sans la restrcindre par le termc d'hoinmcs distingu6s qui

VIpr.,n.47,48 ;An.,l.hu,a. 99). Mais les plus savants hommes ne sont jamais infaillibles danslcur critique. II peuiaisementechappcr k lcur sagacite des decouvertes dans lesquelles d'autres seront plus heureux. Cest ce qui est arrive au sujet du v6ritable auteur de r^crit en

lui prescrit

dcs limites

extromement

etroites et

B question.
Dom
crit

ne sc lit point dans le texte origiual. Quant aux autres pi^ccs dc vers de la fa?on de Gerbcrt,nous n'en connaissons que quatre,quisont autantd'6pitdphes,chacune de quatrc grands vers.
qui
Elles ont 6t6
failes

Bernard Pez, Tayant rccouvr6 sous

le

nom

de Gerbert, qui fut depuis papc, dans un manusde Tabbaye de Gotveich cn Autriche, du
restitucr

meme

teraps quecclui quirattribueiHoriger, a entrepris

pour

Tempcrcur Otlon
d'un
duc,

II,

orner les tombeaux dc de Lothaire, roi de France
;

de

le

au premier de ces deux ecrivains
2; t. I,

{Anec. diss. p. 69, n.
faut avoucr

par.

ii,

p. 132). Et

il

du scolastique Adalbert. EUes sont imprim6es parmi lcs lcttres de i'auteur, et y tiennent la place de la soixanteFred6ric,
el

nomm6

seixi6mc et dcs trois suivantes. Ces 6pitaphcs, au restc, n'ont rien au-dessus des autres poesies du

temps que
de Gerbcrt.

le

laconisme ordinaire aux autrcs

6crils

H" Dc

ses po6sies

il

faut passer k scs proses,

ou

^

s6qucnccs, qui ont bcaucoup d^affinite ensemble Un auteur de rilisloirc des papes, qui ecrivait sur

que Ic titrc, ecrit en minium de la meme main que le corpsde Touvrage, est deji une forte preuve cn faveur de Gerbert. Preuve qui, jointe h ridentit6 de style entre cet ecrit et les autres du m6mc auleur,est au-dessus de tous lesraisonnements de dom Mabillon. En Tabandonnant toutefois sur ce point, on ne lui contestc pas quHeriger n'ait aussi 6crit sur rEucharistie Louvrage dont il s'agitici cst intituI6 Trait^ du
:

corps et

du xii" si6cle, dont le manuscrit, qui se trouve k rabbaye de Zwetlen, assure que la prose ad celebrcs, Rex cceli, etc, en l'honneur des anges, est dcIafaQondc Gerbert(PEz, z"6., t. I,par. ii, p. 380,
la fin

du sanj da Seigneur. Gerbert parait avoir et6d6term»n6arentreprendrepardeux motifsprin:

cipaux

Pascase Radberl, soutenaient que
Christ dans lEucharistie cst le
6laiil

Tun, de montrer que ceux qui, comme le corpsde Jesus-

meme

que celui qui,

381). Alb6ric de Trois-Fontaines, qui

avait peut-

6trc puis6 ce fait dans Tauteur prec6dent, atteste chosc (Alb. chr., par, ii, p. 36). Nous la

mort et ressuscit6, ct que les aulres qui,commc Habau dc Mayence ctRalramne
ne de la Vicrgc,
csl

memc

ignorons, apr6s tout, si cette prose existe encore quelquc part. Elle ne se trouve point dans la collcction dc
d'autres.
12°

de Corbie, pretendaient le conlrairc, n'ont point eu de difr6rents sentiments sur le fonds du myst6re. L'autre motif,qui filprendre la plume i notre ecrivain,ful de faire voir rabsurdite de rerrcur imagi-

Josse Clichtoije qui en a

recueilli tant

nairc des Stercoranisles.
n'a pas plus de certitudc sur rcxislence

On

voit par la qu'encore

On

sur la fin du x° si6cle

on

agitait ces queslions sur

du Trait6 de rh6torique, que Gerbert composa, comme il nousTapprend lui-mome dans unede ses lcttres a Bernard,moine d'Aurilhic [Gerh., ep. 92).
II

D rEucharistie.
6crit

parail, par cc qu'il cn dit,

que cc

fut lc

premier,

Sur ce plan, Gerbert a divis6 son en deux parties. La prcmi6re, qui est la plus prolixc,iI remploie a prouver le preinier point de son dessein, par un grand nombre de passages tires
des P6rcs grecs
choisis.
II

ou au moinsundcspremiers etritsqu'ilpubliaapr6s son rctour d'Italie en France, et aussitOt qu'il se vit charg6 dc la dircclion dcs 6colcs de Reims. Cetait

et

latins,

fortifie ces

presquc tous fort bien preuves par divers raisoune-

menls
la

un Yolumc d'unc justcgro.sscur,puisqu'il contcnait
vingt-sixfcuiIlcs,oumembranes, comme on parlait alors; et l'id6e que Tauteur nous donne de son m6rite doit

de la dialectique, de appuyos dc figures, donl on a omis la premi6re dans la derni6re odition de Touvrage. Mani6re de raisonner qui d6couvre Gerbert ci ne le
pris dc rarithnictique,
cl

geom6trio,

nous en faire regretter la perte. Gerbert apporlatant dc soin ^ la composition de cet ouvragc, qu'il se fiatlait que lcs plus habiles lui fe-

pas m6connaitre. Dans tout ce qu'il dit de Pascase,
il

ne parle de

lui ct

de son ouvragc qu'avec de grands

raicut un accueil admirablc, et quil serait d'unc raude utilite aux 6tudiants, pour cntrer dans

loule cetle premi6rc partie cst remplic de prcuves iuvincibles de Iapr6sencer6elle de Jesus-Ghrist dans rEuchaiustie.
eloges.

De meme,

73

NOTITIA LITTERARIA.
Gerbertest fort succinct dans la seconde partie.

*74

A tessc

et lacharlte. Lacritique aussi aigrc

que vive

II s'y arreteparticuli^rementi faire sentirlesinepties, comme il les qiialific lui-niC-me, de ceux qui,

qu'il a faite

tourn6

les

de ses actesest sans doutc cc qui a d6collecteurs des concilcs dc leur donner

pour appuverTopinion duStercoranisme.abusaient de cos paroles de rEvangile, au vcrset 17 du cliaTout ce qni entre dans la pitre XV de S. .Matthieu bouc/ie,descen(l, c[c.l\ enprend occasion derappelcr
:

On Ics trouvc ccpendant imprimes non seulement dansles Cenluriatcurs de Magdebourg, mais encores6par6ment en 1 volume
place dans leurs rccucils.
in-12, qui parul k Francfort

cn 1600 chez

les h6ri-

le

blasph^nie de quelques hcretiques qui prctenfait aussi

tiersd'Andre Wcchcl avcc cc tilrc: Si/nodus Ecclesioe

daient, a ce sujet, que Jesus Christ avail ignore la

Gnllicanx /labita Durocorti Remorum sub Hugone
et

phvsique. Gerbert y

lui-meme un peu
11

lc

A.

physicien, en expliquant la digeslion.
fin

conclut en.

apologie de ce

Robcrto Francorum rcge. L'on y a ajout6 une mcme concile, qui ne consiste qu'en
curicuses

qu'il est

absurde qu'un alimcnt

spiritucl, tel

quelques letlres

dc Gerbert. Les

du

qu'est le corps de
soit

Jesus-Christ dans rEucharislie,

sujet k la

digestion et a ses suites. Cest, par

Chesne ont aussi ins6r6 la plus grande partie de ces actes parmi lcurs Historicns de France {du
C/iesn. i.lY, p. iOl-114).

une nourriture pour rhomme infiuedansrhonime ext6rieur, le il est de la piete de croire que c'est pour etre germe de sa resurrection au dernicr jour. L"auteur fait paraitre dans ce petit traito bcaucoup de justesse et de solidite d'esprit. On n'y decouvrc rien, au reste, qui puisse faire juger si ce fut avant ou
consequent,
interieur.
dit-il,
si

Que

elle

B

apr^s son 6piscopat qu'il y mit la main.

Nous en avons deux editions. La premi^re estduc aux soins du P. Cellot, qui a publi6 Tecrit sans nom d'auteur, dans TAppendice i son histoire de Gothescalc, avec

un tr6s-ample commentaire de sa
pr6s dc quatre-vingls ans,

faQon.

Au bout de

dom

Bernard Pez {ilid., p. 131-146) la fail reimprimer sur le manuscrit dont on a parl6, qui le donne k Gerbert eomme ci son v6rilablc auteur. H" On ne sait point non plus en quel temps notre ecrivain composa un canlique sur le Saint-Esprit,quiavec son commcntaire faisait autrefois partie des manuscrits de Thomas Bodlei, sous lenom-

y a de Gerbert {Conc. t. IX, p. 747-749) qu'il pronon^a au concile de Mouson en 995, et donl il laissa copie i Tabb^ L6on, 16gat du pape. On a dit qu'il s'agissait dans cette assemblee de la d6position de Gerbert, qui occupait alors le si6ge de Reims, et dur6tablissement d'Arnoul. Le discours est une apologie 61oquente et bien 6crite, dans laquelle Gerbert expose de quelle mani6re et par quels motifs il avait accept6 le gouvernement de cette Eglise, auquel il avait, dit-il, 6t6 destin6 oi la mort de rarcheveque Adalberon, et dont Arnoul Tavait d6s lors exclu, en se servant de la voie de simonie.
16"
II

un discours

est tout k fait surprenant que M. Cave (p.512) dout6 que cet 6crit existe quelque part. Nous en avcns au moins quatre 6ditions dans autant de
II

ait

recucils. Baronius

lui

a

donne place dans
893-895).

ses

Annales
dans
le P.

{ad.

an. 99S, p.

Abraham Bzo-

vius (Bzov. Vif. Silv.,c. 21. p. 76-78) l'a fait entrer
la

bre do lk06-iO{Cat.ms. An(/.,i.l, part.
L'inscription, i la v6rit6, lui

i,

p. 124,1).

Vie de notre pape,

dom

Marlot dans son
I. i,

donnc

le tilre

de pa-

Histoire de rEglise de

Reims

(t.II,

c.

16), et

pe; mais cette circonstance est 6quivoque, et ne suffit pas pour fixer le temps de Tecrit. 11 n'y a, au resle, que ceux qui Tont entre les mains qui puissent nous en donner une plus
dire
si

Labbe dans

la

CoUection g6nerale des con-

ciles {Conc. ib).

ample

ce cantique roulc sur la

nons processionduSaintnotice, el

Esprit, sa divinite,
15"

ou

ses operations divines.

17° Au discours pr6c6dent on jointun dialogue ou conference de Gerbert avec le legat L6on au meme concilc. On en parle (Caye, ib.; Rom. pont. Vit. 1. 1, p. 757.; du Pin, x" si6cle, p. 148), peutetre sans Tavoir vu,

On compte au nombre

des ecrits de Gerbert

comme

d'un

fort

bel

6crif,

du faraeux concile tenu k Saint-Basle en 991, pour la deposition d'Arnoult, arclicveque dc Reims. Ce fut elToctivement Gerbert qui Ics redigea
les actes

different

^

par 6crit en qualite de secretaire de rassembl6e. II ne parait point d'ailleurs qu'il y ait cu d'autre
part que d'y avoir

en forme de dialogue. II y aurait eu par consequent de la part dc Gerbert deux 6crits divers au sujet du concile de Mouson et il parait par les caract6res qu'on
n'est point
;

du discours qui

attache k celui dontil s^agit

donn6

le style,

qui est beau-

coup au-dessus de celui de quantit6 d'autres ecrits du meme temps. On n'a pas cepcndant laisso de
Taccuser d'y avoir ins6r6 plusicurs choses de son
chef.Maisc'est ce qu'il serait tr6s-difficile dc prouver,

ici, qu'on ne peut raisonnablcmcnt cn doutcr. Hugucs de Fleuri,6crivain du xi« si6cle (du Ches.^'. t. IV, p. 143), a eu connais-

sance

de ce dialogue

de Gerbert,

qu'il

qualifie
les

disputc, ct ditqu'ilse trouvait en entier

parmi

gcstcs des archeveques de Reims. Trois autres au-

Turattentionqu'on apportait dans cetlesorte d'assembleesi en faire recueillir lesactes dansleurint6-

teurs (iD.t.lII, p. 353; Co?JC. ib.,p. IbO; Spic.t.
p. 735), qui ont suivi de pr6s
:

II,

Hugues de

Fleuri, et

grit6.Baroniusan6anmoinssuppos6(A«.t,X,p.869, 874,881) queGerbert s'6taitdonn6 beaucoup de licence dans ceux dont il est question. Cest ce qui Ta misensimauvaise IiuraeurcontreluiJusqu'dlemaiIraitcrdune mani6requi blesse egalement la poliPATaoL. cxmx.

Tont pcut-elre copi6 un chroniqueur du mOme si6cle, le continualeur d'Aimoin, ct Clarius, moine de Saint-Pierre le Vif k Sens, attestent la m6me chose et ajoutent que cellc dispule pouvait 6tre
d'une grande
utilite, valdQ uiilem.

Mais

il

y a touto

.

75

SILVESTER PAPA

II

76
le

apparence qu'elle est perdue, aussi bien que cetle A partie de rhistoire des archeveques dc Reims, dans laquelle elle se trouvait ins6ree, ce qui est une double perte. Avant de terminer cet article, le lecteur ne sera pas f4ch6 d'y voir un exemple de ces fautes frappantes dans lesquelles sont capables de tomber les plus savants hommes,lorsqu'ils n6gligent de faire usage de toute leur altention, L'on sait de quoi il 6tait question au concile de Mouson entre Gerbert et lel6gat du saint-siege. NeanmoinsM. du Pin n'a pas laiss6d'avancer, quele sujet deleur conf6rence 6taitla composition de Tastrolabe. Assur6ment ils avaientdes affaires tout aulrement int6ressantesi
d6meler.L'erreur dece savant bibliograpbeest vrai-

touch6s pour
saint Paul

temps. Gerbert y a

fait

entrcr une

courte mais belle

exposilion des caract6res que

dans sa premi6re Epitre i Timoth6e il fait une vive sorlie sur la simonie, qui 6tait alors si commune,
attache a ]'6piscopat. Apr6s quoi
et qu'il

compare k la I6pre de Gi6zi. La mani6re dont il la combatestd'autant plus capable de faire impression qu'elle est plus naive et mieux circonstanciee.
dit

En rehaussant

la

dignit6 6piscopale,

il

semblablement venue de ce qu'il n'avait lu sur ces B qu'il lui a inspir6 de leur dire. deux diff^rents 6crits de Gerbert que ce qu'en dit Ce qui contribue oi donner encore une id6e avanM.Cave. Celui-ci en les anaongant ensemble,contageuse de cet 6crit et de son auteur, c'est de voir jointemenl avec deux autres, sousle meme article, qu'on y a d6couvert tant de beaut6s, qu'on en a aura donn6 lieu li la confusion. Voici la mani6re voulu faire honncur i saint Ambroise, le plus poli doiit 11 en parle et qui juslifiera notre conjecture et le plus eloquent des P6res latins. D6s le si6cle Dialogus pulcherrimus inter ipsum et Leonem nuncium De meme oh mourut Gerbert, le cardinal Humbert, ; De compositione aslrolabii liber apostolicum
:
-,

que tous les 6v6ques ont rcQu avecsaint Pierre lacharge de pailreles brebis dont parle Jesus-Christ au dernier chapitre de TEvangile de saint Jean. L'endroit est remarquable, silauteur 6tait d6s lors pape.Il finit ce beau discours par une courte pri6re oii il conjure le Saint-Espritde venir au secours de tous les 6veques, afin qu'ils tnettent en pratique ce

Mosomensi, etc. 18» On attribue k Gerbert {Bib. Bodl. part. ii, p. 163 2; OuD. Script. supp. p. 313) une autre dispute qui se passa k Rome, et qui a 6t6 imprim6 e dans la meme ville Tan 1544 en un volume in-4.
rhetoricalib. i; Oratioin synodo

ignorant
SGus
le

le

veritable auteur de cel opuscule,en copia

nom
le

de ce P6re un fort long fragment, qui

forme

seizi6me chapitre de son premier livre
1.

contre les simoniaques (Humb. in Si^n.

i, c.

16).

De raeme,GiIes
las

Charlier, dans sa r6plique k Nico-

Cet ouvrage qui portepour

titre

Dispute des chr6-

Thaborite au concile
sous le nora
t.

tiens &idiQsi\i\h,Disputatio Christianorum etjudseo- _ 6crit

de Bale, cite encore cet de saint Ambroise (Mart. am.

Tum Romse

habita, parait tr6s-rare, et

il

ne nous

Coll.

VIII, p. 460^.

a pas 6t6 possible de le voir par nous-memes. Nous sommes donc hors d'etat d'en donner une notice plus 6tendue, et de dire memesi Tauteur 6tait deja papelorsqu'ilftt cetecrit, ou
s'il

le

quelqu'ua de sesvoyages de
tificat.

Rome

composa dans avant son pon-

Cest sur rautorite de ces ecrivaius, et des autres qui les ont suivis en ce point, que ropuscule se trouve porter le norade ce saint docleur dans plusieurs raanuscrits, et qu'en cons6quence il a 6t6

imprim6 parrai

ses oeuvres, oii

il

porte divers titres
t.

(Amb. t.II,app.p. 357-364). Dora Mart6ne {Anec.

y a presque lememe doute parrapportau leraps queGerbertcomposa le trait6 ou discours de rid6e ou Portrait des 6veques,i?e informalione epi19"
II

V, pr. p.2) dit Ty avoir cherche inutileraent
c'est qu'il
ct

;

mais
vila

ne Fy cherchait que sous

le titre

De

ordinatione episcoporum, le

raenie

sous lequel

scoporum.

II

est clair

par toute la suile de F^crit,

que Tauteur 6tait alors revfitu de r6piscopat. Mais on n'y d6couvre rien qui montre qu'il fut d6ji sur le saint-si6ge. Ce qiril y dit convient 6galement k un simple archeveque corarae k un pape. Gerbert le prononga d'abord de vive voix dans unc assembl6e
d'evcques,soitenconcileouautreraent (Mab. An?ia/.
t.

D

ipsos alloquarsacerdotes.

Jn gremio sacerdotum positus, dil-il, Apr^s loul, enquelquequaIit6 qu'il ait fait cet ecrit, soit comme archeveque dc Reiras ou de Ravennc, soit coramc pape, on ne le peut regarder que comme un monuraent respectable de son z6le pour voir Tordre episcopal tout
II,

p. 210)

:

Hurabert en rapporte le raorceaudont ona parl6. II Fy aurait trouv6 sous le titre De dignitate sacerdotali, corame il est inscrit dans le IV" tome de Tedition de Paris 1642, ou De infortnalione episcoporum, coranie il est inlilule dans lappendice de la derni6re edition. On Fa aiusi rang6 parmi les ouvrages supposes i saint Arabroise, depuis que dom Mabillon la rendu k Gcrbert son veritable auteur, sur la foi d'un ancien nianuscrit de Saint-Martial de Limoges (Mab. ib., p. 215). Cest sur ce m6me
manuscrit
qu'il

Ta
Ic

fait

r6irapriraer au second voII

lurae de ses Analectes.

variantes enlre

lexte de cetle edition el celui
se
lit

y a cependant plusieurs du
parrai
les oeuvres

brillant dcs vertus convcnablcs ^ son caract6re.

raSrae 6crit

tel qu'il

de

L'auteur s'y proposc
robligation

deux

objcts.

II

y raontre

saint Ambroise. Outrc les inscriptions que

nousen

d'abordroxcellenceder6piscopatetyetablitensuite qu'ont ceux qui en sont revetus de
vie qui

avons d6jci marqu6es, il porte encore dans divers et c'est de la sorle manuscrits celle de Pastoral
;

mener une

r6ponde k

ccltc haute dignite

qu'Alger ct Giles Charlier le citent.

Toul roule sur ccs deux points, qui sont assez bien

77

NOTmA
le recueil

LITTERARIA ALTERA

78
il

20° Lc plus inleressant des ouvrages de Gerbert

A

clarer avec quel csprit

s'etait

port6

;\

faire celte

eslsans difficulte

de ses

letlres.

Jean

le

reponse.

Masson, arcliidiacre de Caen dans lEglise de Bayeux, en publia centsoixante,aveccelles de Jean de Salisberi et d"Elienne de Tournai, le tout en un volumc
in-4°, qui paruti Paris chezMace Ruelte lan 1011. Cel editeur los donna sur le nianuscrit de Papire le

Ccs deux lellres pleinesdc vivacit6,rapproch6es
d'une autre (e/>.7o)qui ne respire que latcndresse,
raontrent que Gerbertsavait acconimoder sonstyle aux ditiorents sujelsqu'il enlreprenait de toucher. CcUe-ci cstau nom d'Emnia,reine dc France,surla mort du roi Lolhaire, son niari, ti rimptratrice
Adelaide.

Massou, avocat au parlemenl de Paris, son k-^re, qui avait dirige cette 6dilion,et qui est auteur de la Vie de Gerbert qui se trouve k la suite de ses
leltres.

Une desplus interessantes comme des plus
de
la premiCjre

longucs

(b)

partie

du

recueil [ep.

On

les

fit

passer bientOt apr^s dans les

dilierentes coUeclions des Peres.

En
cueil

1636, Andri! du Cbesne en imprima un rcbeaucoup plus ample, i\ la fin du second vo-

lume de ses HisloricnsdeFrance (t. \l, p. 789-844). H y est diviso en deux parties. La premiere, qui ne
contient qu'une lettre de plus que
le recueil

B

de

le

quc Gcrbcrt adresse k une autre Adclaide, rcinc de France, lemme de Hugues Capet, et i lous les suffragants de rEglisc de Reims. L'auteur y defend son ordination en qualite d'archcveque dc cette metropole, d'oi\ Ton pensait alor.s k rexpulser pour y relablir Arnoul. H y discute les molifs qu'on croyait cn avoir, suivant cc
159), est celle
qu'il

Masson, a ^le revue sur un manuscrit, a la faveur duquel le nouvel editeur a corrige plusieurs fautes
qui

en avait appris du bruit public.

Les lettres de la seconde partic nous instruisent
parliculiSrement de cc qui se passa en consequence

dans la premiiTC edition, dans la lettre i3i. La seconde partie a ele tir6e d'un manuscrit du P. Sirmond, etcomprcnd cinquante-cinq lettres, qui n'avaient jamais vu le jour. Cest cetle edilion de du Chesne qu'on
s'etaient glissees

nommement

de relection dArnouI
place.

el

dc celle dc Gerbcrt en sa

On y

voit les actes de cette double election

avec la profession de foi de Gerbert.H y enaquelques-unesecritcsaunom d'Arnoul; mais la plupart sont au

pour mod^le lorsqu'on a entreles Ictlrcs de Gerbert dans les biblioth^ques des P^res, qui ont paru dcpuis 1636. Mais c'estce qu'on a niemc n6glig6 de faire a T^gard de celle de Lyon, qu'on a voulu cependant rendre plus parfaitecommeplusamplequelesprecedentcs. On n'y aimprime de ces lettres quece qu'en avait publi6 le Masson {Bib. PP. t. XVH, p. 669-691.) Dans Tune et Tautre partie de cc recueil de Icttres on n'a garde aucun ordrc chronologique entre clles. Pour Tordrc des malii^rcs, il n'6tait paspossible d'y en etablir aucun, tant les sujcts sont varies et quelquefois niulliplies dans les memes lettres. La
aurait dil prendre
pris

d'incorporer

nom de Gerbert, conimc archeveque de Rcims, quoiqu'iI n'en prenne pas la qualitc, et rarementcelle d'evequeen general. Lesdcux derniSres {ep. 54, 55), qu'«:,n ains6reesdans la CoUection des conciles (t. L\, p. 777-779), ne furent 6crites que Iorsqu'il etait pape. Nous avons dej^donneune idee de laderui^re, par laquelle Silvestreconfu^me
le

plupart sontfort courtesetrarementinteressantes,

quoiqu'on ne

laisse

pas d'y trouver destraitshisto-

riqueset litteraires qui servent a 6claircir ce qui sc
passait alors dans rEtatctquelqucfoisdans lEglise,
et la culture des lettres.

H y en a
et

tienuent

d'excellents avis

d'autres qui conde sagcs conseils;

elle est remarMasson avait d6ji publiee a la tete de son recueil, maisbors du corps de 1'ouvrage, est ecritc k Azelin ou Ascelin, le mCme qu'Adalberon, eveque de Laon. Elle est fort vivc et chargec dc grand nombre de reproches. Apriis quoi Silvcsti'e cite ce prelat i Rome, pour y etre jugc dans un grand concile qui s'y devait tenir dans la semalne de Paques, En generalGcrbertprendrarcment quelquequalile ila tete de ses lettres Celles qu'on y lit quel-

retablissement dArnouI, en quoi
le

quablc. La penulli6me, que

quefois, sont les

tilres

de

Scolastique

ct

d'abbe

mais
esl

le

caract^rc

dominant du plusgrandnombre
et d'intrigues. Aussi plu-

ccolatre, Scholaris abbas [cp. 7, 12, 142, 148, 161).

un genie dc politique
rois,

D

H ne

s'y qualifie

qu'une seule

fois

sieurssont-ellesadresseesauxpapes,auxcmpereurs,

[ep. 14);

quoiqu'iI ait rctenu cette

abb6 de Bobio abbayc jusqu'i

aux

aux iraperatrices

et aulres

princesses, k

son pontilicat.

des archeveques qui avaient beaucoup dc part aux

Deuxchosesconcourcnlparticuli6remcnti\rendrc
scs Icttres obscures, ct

ou «icritesau nom de cesmemes puissances, qui employaient souvent la plume de Gerbert. 11 y en a unc un peu vivc au nom de Thierri, 6veque de .Metz, au prince Charles, frtrc du roi Lothairc(c;). 31), et unc autrc (cyy. 32) cncorc plus vive, au nom de Charlcs, en reponse au prelat. Elles firent apparemment du bruit, puisque Gerbert se
alTaires publiques;

empechcnt qu'on cn
le
le

tirc

tout

Icsecoursqu'onpourraitentirer:
lcqucl elles sont 6critcs, ct

laconisme avec
b.

d6faut d'inscription

lateLed'ungrandnombre.D'autrcsfoisIes nomsdes

personnesa qui
celamontre
le

cllcs

sont adress6cs ou dont elles
initiales.

parlentn'y sont d6sign6s quepar les

Tout

besoin qu'on aurait debonnesnotes

crut oblige d'ecrire i Thierri
(:>)

(e/;.

33)

pour

lui

de-

pourIes6claircir. Les remarqucsqu'afaitcsdomMa-

Cette letlrc est aussi imprim6e dans la Collection g6neralcs des Conciles (p. 7io-747), mais avec une fausse inscription, suivant laqueile ello

estadrcss6e i rimp6ratriceAdclaide,aulieuqu'ello est 6crite ci la reine de France de m6me nom.

SILVESTER PAPA
billonsur plusieurs de ces lettres y r6pandent une

II.

80

A

pi'6c6dente, est celle qu'il ecrivit i Vildebolde, 6v^-

grandc lumifere (An.

1.

xlix, n. 63),

On

n'a pas fait entrer dans le recueil, dont nous

venons de rendre comple, loutes celles qui apparliennent fi Gerbert. II y on agrandnombre dautres qui se trouvent dispers6es dans divers recueils et
il importe de donner une noticc. La premi^re de cette classe qui se pr6sente est celle que Gerbert 6crivit h S6guin, arcbeveque de

que de Strasbourg (i?e//i. Con., p. 113-148). Ce prelat, qui etait ami de Gerbert, Tavait pri6 de linstruire de sa grande alfaire Gerbert le fit par cette
lettre, qui est fort prolixe, etpeut-etre

laplus int6-

ressante de toutcs )es sieunes.

dont

y discute deux points, fun historique ou de fait, 1'autre dogmatique ou dc droit. Apr6s avoir fait fhistoire d'Arnou],
II

son concurrenl, et rapport6 ce qui pr6c6da et suivit soij ordination, il entreprend de r6pondre a ce que quelques-uns disaient qu'on avait fait injure au pape en dcpusant ce pr61at sans fautorite du saint-si6ge. Gerbert parle ici en canoniste, et traite la mati6re qui concerne la diff6rcnce des

Sens, qui avait assist6 au concile de Saint-Basle, oii fut arrat6ela dcposition d'Arnoul [Conc, ib.p. 744^
745), Elle parait ecrile aussilot apres qu'on eut ap-

pris en

France ce que

le

Pape Jean XV

avait fait en

faveur de ce pr6lat dcpos6, et contre relection de Gerbert. Ainsi ellc peut elre de rannce 993, Comme ce pontife interdit tous les 6veques quiavaient eu
part k cette grande affaire, S6guin craignit d'etre envelopp6 dans cette censure, quoiqu'il eut refus6

crimcs et 1'ordre judiciaire.

B
Gerbert,enflnissantsalettre(MART. am. Coll.
p. 352),
1. 1,

tache depersuader qu'il n'6tait pas possible
sans naissance, sansbiens, 6tranger

constamment de consentir k

la

d6position d'Ar-

qu'un

homme

noul, Gerbert dans salettreentreprend deluimontrer par plusieurs raisonsquesa crainte 6tait vaine
et

dans

le pays, tel qu'il 6tait, eiit 6t6

pr6f6r6 k taut
le

d'autres qui 6taient puissants

dans

moude

et

fallu prouver,

mal fond6e, Supposant, cequ'il auraitpeut-etre que le jugement rendukSaint-Basle
les

dislingucs par leurs grandes alliances, pour
plir le si6ge

rem-

deReims;

qu'il fallait

donc que cefut

par
le

eveques

6lait

canonique,

et

par conf6quent
celui

jugement de Dieu meme, il soutient que du pape ne peut etre plus grand, 11 cite h ce

par une disposition particuli6re de celui qui 616ve de la poussi6re le pauvre, pour le faire asseoir entre
lesprincesde son peuple.
II

sujet

prie ensuile Vildebolde
le justifier

rendroit des Actes des apdtres oh il est dit qu'ii faut plutOt obeir k Dieu qu'aux hommes, et le huiti6me verset du premier chapilre de TEpitre

d'elrerinterpr6te deson innocence et de

aupr6s du roi et des prelats de sa connaissance des

calomnies dont ou
le siege

le

chargeait comme ayanl usurp6
fait

aux Galates. llyjointquelquesmaximes de S. Leon et de S, Gr6goire le Grand; et apr6s avoir pose pour autres principes de son syst6me, que la loi

de Reims, et
le

G

termine cette longuelettre par
6lat

dans lequel

prendre Arnoul. Enfm il se plaindre du triste proc6d6 de Rome avaitjet6 TE-

comniune de rEglise

est

TEvangile,

les 6crits

des

glise Gallicane. «
qu'ici

apotres et des proph6tes, les canons dict6s par le Saint-Esprit, et consacr6s par le respect de tout
Tunivers, et

comme

la

Rome, dil-il, a ete regard6ejusm6re de toutes les Eglises.Mainte-

enfm
il

les decrets

du saint-si6ge qui y

nant elle passe pour donner des mal6dictions aux gens de bien, et desb6n6dictions aux m6chants. »
Cette lettre, etant fort peu connue, demandait

sont conformes,

conclut que quiconque se sera

6cart6 de ces lois par m6pris, doit elre jug6 suivant ces lois. Mais que pour ceux qui les observent,
ils

doivent etre toujours en paix, Que S6guin doit

Du Chesne en avait publi6 le commencement (i. IV., p. 114), que dom Marlot a fait depuis reimprimer d'apr6s
qu'on en donnit une notice suffisante.
lui {Hist.

donc se garder de s'abstenir des saints myst6res, autrement ce serait se rendre coupable. Gerbert ne s'attendait pas k etre pape lorsqu'il 6crivit cette lettre, quicombatdc front les prelentions modernes de la cour de Rome, qui avaient d6s lors jet6 de profondcs racines. Cest pourquoi Baronius s'est mis beaucoup en frais pour la r6futer, ct

Rem.

t. II, I.

i,

c. 16, p. 51, 32).

Dans

la

suite

dom

Mart6ne

(6), 1'ayant

trouv6e plus ample

parmi

D

ne

la

rapporte dans ses Annales
suite des

qu'i!i

ce des-

les papiers de dom Mabillon, la ins6r6e dans sa grande Collection (t. I, p. 351, 352) d'anciens monuments, croyant la donner enti6rc. Mais trois quarts. Ce qu'il en a il s'en faut dc plus des publi6 de plus que les deux aulres ne contient presque quelafindelaleltre.Encorey manque-t-il les deux

sein (Bau.

An. 992, p 882-884).
la

Elle avait 616 dejk

imprim6e k

du concile tenu ^ Saint-Basle, dans r6dition de Francfort dont on a parle {Rem. Con,.,]). lia-146). DepuislesPP. Labbe et Cossart lui ont donn6 placc dans leur colleclion
actes

ou trois derni6res lignes. De sorte qu'on n'a celle rare pi6ce en entier qu'i la suite des actes du concile
deSaint-Basleaveclaleltrei\S6guin(^i?e»j.Co«c.
/6.).

g6n6rale dcs Conciles(Conc.,

ib., p.

744, 746.)

nouvellement d6couverle parlessoins dedom Bernard Pcz[Anec. t. III, part. II. p. 81-8i), qiii la trouv6e i la suite

On

a

une aulre

lettre de Gerbert,

Une autre
dans

leltre

de Gerbcrt, qui nc se Irouve point
la

le recueil

de du Chesne, et qui suit de pr6s

dutrait6deg6om6tric dunicme autour, danslc mauuscrit dc Salzbourg donton aparle. Cest une r6maisil est hors de

Vildebolde (6) Cet 6diteur reavoie jusqu'en 995 la date de la lellre de Gerbert ^ contestation, qu'elle fut6critc d63 993 au plu s tard.

;

8i

NOTITIA LITTERARIA ALTERA

82

avait

ponse i ladifficullequAdalboldeleScolaslique(7) proposeei Gerbert, touchant une operalion g^onietrique dont parie Maorobe sur le Songe de
Scipion. La lettre esl intilul^e: Z>emH^fl(/«i;m-j7«;w in Irigotw sequilatero, geometrice arithmeti-

A

arearum

ceve expemo.

Gerbert elait

dejii

pape

lorsqu'il

fit

cette reponse,

comme
lui

il

parait par

la letlrc

d'A-

dalbolde, qui

donne tout ensenible
si

les litres

de souverain ponlife et de philosopbe. rait diro (Momf. Bib. bib.^. 24-2 88-1)

On ne

sau-

ce qu'an-

noucent deux manuscrils du

Vatican eulre ceux
:

de Cbristine, reinc de Su^de, sous ce tilre vague Gerbcrti ad Adalboldum nonnulla, contient autre
c

predecesseursavaienlaccoutum6de sevolr.afin " "" put se meltre plus ais6ment au fait du dift'6rcnd cntre Aruoul et Gerbcrl. Gerbert 6lait alors en possession du siege de Reims, et par consequentgrand chancelierde Hugues: ce qui confirme le senliment que ces deux letlressont desafaQon. II est hors de doute que Gerbert, soit en qualite d'arcbcvi-que de Reims ou de Ravenne, ou en celle de souverain pontife, ou meme -k titre de savant, avant que d'f'lre 61eve ;\ toules ces dignit6s, ecrivitplusieurs autres lettres qui sont encore ou ensevelies dans robscurit6 ou entierement perses
qu'il

dues.

On

n'a point publie

nommement
comme
il

celle qu'il
il

reponsedont il s'agitici. Adalbold^, qui passe pour le m^me que l^veque d'Utrecbt de
hose que
ia

adresse k Constantin de Fleuri, et dans laquelle
le qualifie

son Theojihile,

a 6tc dit plus

mfime nom,

n'etait point

encore elev6 k Tepiscopoint cveque et

^

haut.

On ne

pat puisque Silvestre ne Iui-m6me ne prend que
II

le qualifie
le titre

ecrivit
teric,

de Scholastique.

voitpoint non plus paraitre celle qu'il aux suffragants de Sens en faveur de L6oleur m6lropolitain, en la place de qui le
faire

y a encore d'autres lettres de Gerbert qui ne sont pas entrees dans les recueils qu'on en a publies. Mais comme elles ne sont pas de meme prix

comte Fromond voulait
propre
21*
fils

ordonner Brunon son

{Spic.

i.

II,

p. 737-738).

Quantaux bullesdenotre pape,ellesrentrent
de seslettres
;

que les precedentes, nous ne ferons que les indiquer simplement. Telle est celle k Theotard, eveque du Puy eu Velai {Gall. Chr. 7iov. t. II, app. p. 2i6), par laquelle Silvestre coufirme son election
et

dans

la classe

et

nous n'en connais-

sons point d'autresque cellesdont on vient de faire mention dans Tarticle prec6dent. Seulementnous
ajouteronsiciqu'01doini {Rom.pont. Vit.i. I,p.7fi7)

son ordinalion.

Telles sont

aussi

celles

qu'il

eveque dUrgel, et k Odon, 6v6que de Girone, Tune en date de Tan 1001 et Tautrede Tannee suivanle (Marcahisp. app. p, 957-959). Les PP. Labbe et Cossart en ont publi6 une autre k Robert, abbe de V6zelai, en faveur des priviI6gos de son monastere {Conc. t. IX, p. 779-770). Dom ilarl^ne {Ampl. Collect. t. II, p. 54) de sou c6t6 en a donne une autre sous le titre de bulle, adress6e k Ravanger, abbe de Stavelo et de Malmedi, pour d6clarer ces deux abbayes sous la protection
ecrivit k Salla,

en attribue une qu'il dit etre admirable, pour r^tablissement de Iacommemorationdesfid6lesd6lui

funts au lendemain de la fete de tous les Saints.On
sait

que cette pieuse c6remoniefixee

ci

ce jour,doit

G

son origine^saintOdilon,abbe de Cluni, quiFinsti
tua,

comme Ton

croit,en

Fann^e 998 (Mab. An.

1.

Le pape Silvestre pourrait fort bieii avoir donne une bulle, pour la confirmation de ce saint etablissement. Mais on ne la voit pai^aitrc
Li, n. 85).

nullepart; et

si

elle existait

encore manuscrite k

Rome dutempsd'01doini,commentra-t-onoubli6e
dans le nouvel et tr6s-ample recueil des bulles des papes qui a paru en 1692? On le commence en ellet par celles de Leon IX; et il n'y en a aucune
de Silvestre
22®
6crits
II

du saint-siege. Silvestre k la tete de celle-ci prend la qualite dc pape universel et de vicaire de saint
Pierre.
et k
II

ecrivit aussi k saiut

Odilon,abb6 de Cluni,

toute

sa congr6gation

pour lever

le

doute

ni des pontifes pr6c6dent?.

qu'on avait au sujet de quelquesordinations faites par un ev6que auparavant moine de Cluni. Cette
lettre fait partie

On

doit naturellement

compter entre

les

du Bullaire du m6mc ordre. Nous croyons saos difficuJl6 que les deux lettres aupapeJeanXV,sousIenom deHuguesCapet.roi de France, ont 6t6 ecrites par Gerbcrt. Ce qui nous le persuade,c'eslqu'il est rauteurd'uneautre leltre du memeprince aux cmpereurs Basile el Constantin, laquelle est la cent onzi6me enlre celles de la premi6re classe. D'ailIeurson yreconnait assez le style

de Gerbert ce qui nous reste des actes des conciles qu'il a assembles et auxquels il a pr6sid6
j) soit

comme

m6tropolitain ou

comme

pape. Mais

ce qui en

est

venu jusqu'i nous

se r6duit a

peu

de chose. De tous ceux qu'il tint pendant qu'il gouverna rEglise do Reims, on ne nous a rien conserv6 de cc qui s'y fit que ce qu'on en trouve dans le recueil de ses lettres. La quaranti6me de
la

de Gerbert. L'une el Tautre se trouvent danslerecueil desHistoriens dcduCliesne, dans lesAnnales

nilion faite en concile conlre

de Baronius,

el la collcction

g6n6rale des Conciles

par exemple, contient une moceux qui envahissaient les biens des eglises; etc'est en cons6quence qu'on Ta fait entrer dans la Collection g6n6-

seconde

classe,

pourdemander justice au souverain pontife contre Arnoul archeveque de Rcims. Par
est la

La premi6re
secondc

rale des conciles [Conc.

t.

IX, p. 740).

On

la croit

le roi rinvile k venir

indique

la ville

de Grenoble, ou

les

en Francc, ct lui papes et les rois

de rann6e 993. Ce qu'on a du concile deMouson, qui sc tint en 995 par ordrc de Tabbe Leon. 16gat du pape, consistc parti(uli6rcmentdans
stique
le

le dis-

(7)iNous ignorons sur quel fondement un savant de nos jours (le Becf, ih., p. 86) donne k ce scola-

nom

d'EthelbaId et la qualil6 d'eveque

de wittemberg.

$3

SILVESTER PAPA

11.

NOTITIA LITTERARIA ALTERA.

84
critiqiies (Boll. 23
t.

cours qu'y prononQa Gerbert, ct

donl nous avons

A

Cepcndatit

de

trts-habiles

rendu compte ailleurs. d6s qu'il fut sur 11 e nconvoqua lui- meme un autrc On assile siege de Ravenne [Conc. ibid. p. 766). gne pour dale ce concile rannce 997 mais il est hors de contestation qu'il appartient a Tannde suivante, comme nous Tavons d6j^ montro, en
<'i

apr. p. 170, n.

9; Mab.
c'cst

ib.,

VII, p. 847, n. 3)

ont montr6 que

;

fixant le

temps auquel Gerbert monta sur

le

sicge

une erreur insoulenable. L'ouvrage apparlient a un moiiic anonymc du monastere dc Saint-Boniface el Saint-Alexis de Rome, et notre pape n'ya d'aulre part que d'avoir peut-olre engage l'auteur k rcnlreprendre. Assurement, M. Basnage n'est pas fonde h faire une
cspece de proc6s litt6raire
qu'ils oiit
ti

de

cette ogiise.

A

ce concile se trouv^rcnt presque

ces critiques, sur ce

lous les sulfragants, avec les protres ct los diacres

de Ravennc. On nous a conserve les r^glemenls qui y furcnt fails, divis6s en troisarlicles,auxquels divers bibliograplies {Ucjh. t. II, p. 381, 3.52) dans
e catalogue des 6crits de Gerbert

avance que Bzovius avait publie la Vie dont il cst question comme un ecrit de Silvestre (Canis, B. t. III, p. 44, n. 2). II prctend au con-

donnent
ct
ile

le titre

De

celebratione concilii,

commc

s'il

s'agissait

d'nn

trait6 sur la mani6re d'assembler

teair

un

concile.

a des preuves que Gerbert en assembla plusieui's pendant lcs quatre ans etquelques semaines qu'il remplit le si6ge (Conc. ib., p. 124; Gerb. ep.

On

que cet dditeur dit seulement qu'elle a ete exactement dcrite par un des amis de saint Adalbert. Que nos lecteurs en soient eux-memes les B juges. Voici un des titres que Bzovius a mis a la Passio S. Adalberti, episcopi et tote de Touvrage martyris, edita a domino Silvestro papa urbis Romse. Peut-on attribuer plus discrtr.ment quelquc ouvrage u un auteur? Lc premier titre au frontispitraire
:

part.

11, ep. 54). Mais on n'a point ote soigneux de nous en conserver les actes. II y en avait cependant autrefois de fort d6taill6s des conciles tenus au sujet du differend entre Villigise, archeveque de Mayence, et S.Bernouard,evoque d'Hildesheim, k Toccasion de rabbaye de Gandersheim. Nous en jugeons ainsi sur ce que le protre Tangmar en a

ce du volume, qui a peut-etre

donne occasion

ci

Terreur ou est tomb6 M. Basnage, pour ne ravoir
pas lu en enlier, n'est toutefois ni moins clair, ni

moins

expressif.

Nous en copions cc qui
et

fait

i no-

tre desscn. S. Adalberti.... Vita

passio, ab ejus

synchrono
autre,

et familiari Silvestro II P. M. edita. Quand on entreprend de censurer Topinion d'un
il

inser6 dans la Vie de S.
cela pres,
les
il

Bernouard son 6voque.

A

faudrait olre plus assur6 de ce qu'on alla

ne nous reste dc lous les autres conci-

i^gue pour

combattre.
ih., p.

que racLe en faveur de rimmunitede Tabbaye de Saint-Pierre ^ P6rouse, qui est de Tan 1002)
Conc.
23®
ih.,

24° Oldoini [Rom. pont.

757) a aussi taehe

G

de transporterinotre pape rhonneur d'avoircom-

p. 1246-1248).

Abraham

Bzovius, qui a fait une histoire as-

pos61aVie de rimp6ratricesainte Ad61aide,comme 6tant parfaitement au fait de son histoire. Nous

sez singuli6re

de Gerbert a aussi publie sous son

nom, comme un ouvrage inconlestablement de
lui, la vie

de S. Adalbert,

evoque

martyr. EUe a 6t6 imprimee k
ract6res de la

Rome

de Prague et avec les ca1629, en

avons diverses 6ditions de cet ouvrage, k la fin duquel se lisent une hymnc, une collecte avec d'autres oraisons pour la messe et loffice de cetle
sainte, tel

que nous

le

repr6sente

ici

ce supplem.

chambre aposloli|ue, Tan
fait dilliculto
II

un volume

in-4*, et dcpuis, la

plupart des biblio-

de Ciaconius. Mais bien loin qu'aucune de ces editions porle le nom de Gerbert ou de Silvestre, r6pitre dodicatoire qui cst A la tolo d'une de cesedi-

graphes n'ont pas

dc

la

compter au

nombre

dcs 6crits de Gerbert.

n'est pas jusqu'i

M. Cave qui n'ait suivi cette opinion, et M. Olearius d'apr6s lui. [Rom. pont. ib.; Jacob. Bib. ponf,.,
p. 214
Bi2).
;

Olear. Bib.,

part.

ii,

p.

181; Cave. p.

montre visiblcment que une des productions de la plume de saint Odillon, abb6 de Cluni, k qui tous les savants dc nos jours conviennent qu'elle appartions {Clun. bib. p. 353)
cette Vie est
tient.

>

n

I

I

<ai0

8

>iii<ae

I

GERBSRTI
POSTMODUM

SILVESTRI PAPiEII
OPERUM PARS PRIMA.

DE DISCIPLINIS MATHEMATICIS.
LIBELLUS

DE NUMERORUM DIVISIONE
Hucxisque inter opuscula spuria VeneraMlisBedce {Opp.tom.I, col. 681)relegatus, nunc primum suo auctori restiluius et 7-ecensiius ad fidem codicis Scaligerani XXVIIL in hibliotheca Lugd. Batav. asservati.
(E.

Schedis D. Pitra.)

PRiEFATIO,
Constantino suo Gerbertus scolasticus S.
Vis amicitia?
lia.
i

Q
Si

Cap.

I.

De

singulari

numero

2.

pene

inipossibilia redigilad possibi-

Nam quomodo

rationes

numerorura abaci ex-

multlplicaveris
3]

singularem, [dabis

unicui-

plicare contenderemus, nisi te adhortante, o

mi

que

dulce solamen laborum,Constantine? Itaque
aliquot lustra

cum

usque ad ternos, vel articulo quinquiesbinos.Deincepspones digitosin singuladigito duntaxat

jam transierint, ex quo nec librum, nec exercitium harum rerum habuerimus, qusedam, repetita memoria, eisdem verbis proferimus,
quaedara eisdem sententiis. Nec putetphilosophus
sine litteris
hffic alicui arti

ribus et articulos in

decenis,

directe

scilicet

et

vel sibi esse contraria.

conversim singularera per decenum, dabisunicuique digito decera, et omni articulo centum. Si singularem pcr centenum, dabis unicuique digito centum, et articulo raille.
Si singularera et articulo

Quid enim dicet esse digitos, articulos, rainuta, qui auditor majorura fore dedignatur. Vulttaraen videri solus scire, quod mecum ignorat, ut ait Flaccus. Quid cum idem numerus modo simplex, modo compositus nunc digitus, nunc constitualur ut articulus? Habes ergo, taUura diligeus investigator, viam rationis, brevem quidera ver:

per raillenura, dabis digito mille,
millia.

decem

D

Sisingulareraperdecenuraraillenum, dabisdigito decem miliia, et articulo centura raillia. Si singularem per centenum millenura, dabis
digito

centum

millia, et articulo mille millia.

sed prolixara sententiis, et ad collectionem intervallorum et distributionem in actualibus geobis,

[Gap.
Si

II.

De

Deceno^].

decenura per decenum, dabis digito centum,

nietrici radii

secundum inclinationem
terrae

et

erectio-

et articulo mille.

nem,

et in speculalionibus ct actualibus simul dicoeli et

Si

raensionis
«

plena fide comparatara.

etarticulo
ct

decenum per centenura, decem raillia.

dabis digito mille,

Edit.,

Ad
et

Conslantinum swtm. Captera desunt.

3

Edit., de simplici.

— Si

multiplicavcris singuladi(/iln

rem numerum per sinf)Hkirem,dahis unicuique
singutarcm,

omni

articulo dcccm, directe scilicel

conversim. Si sintjularem per decemon, dabis unicnique digito decem, ctc. 3 Addimus ex cditis. iHujuscecapitiselscquentistituIusdeeslincodice.

87
Si

SYLVESTRI

II

PAP^

OPP. PARS

I.

DE DISCIPL. MATHEM.

88

dabis digito decem centum millia. Si decenum perdecenum millcnum,dabisdigilo centum millia, et articulo mille millia. Si decenum per ccntenum millenum, dabis di-

decenum per millenum,

A habentdeceni"adcentenosetmiIlenos,etcenteniad
millenos, et milleni ad ullra se compositos decenos
millenos, et centenos millenos, hoc

millia, et articulo

modo

:

Si vo-

luerispcr singularcm

numerum

dividere

decenum
i^

aut centenum, aut millenum, vel simul vel intermisse, dividere difTerentiam a singulari

gito mille millia, et eliam unicuique articulo decies mille millia.

addece-

Si

[Cap. III. De Ccntmo '•*]. centenum per centenum, dal)is digilo decem
et articulo centies mille millia
^\

num.per integram denominationem dividendi multiplicabis, et articulos quidem propria denominalione et posita diirerentia diminues,
digitis

digitos vero

millia,
Si

aggregabis

:

et

si

articuli

provenient ut sui*

centenum permillenum, dabis

digito

centum
di-

pra, diminues usque ad solos digitos, et millenusi»

millia, et articulo decies
Si

centena millia. centenum per decenum millenum, dabis

quidcm habebit

articulos in millenis, digitos

in

centenis, digitos in decenis; decenus articulos in

gito mille millia, et articulo decies mille millia.
Si

B

decenis, digitos in singularibus.

centenum per centenum millenum, dabis

di-

Cap. VIII.

gito dccies mille millia, et articulo centies mille
millia.

Quornodo metiatur deccnus cenienum aut millenum, vel centenum millenum, vel millenum et ulteriores.

Cap. lY.

De

31illeno6.

Si voluerisper

decenum numerum

dividere cen-

Si millenum per millenum, dabis digito decies centena millia, et articulo decies mille millia. Si millenum perdecenum millenum, dabisdigilo

tenum

decies mille millia,et articulo centiesmille millia.
Si

millenum, aut per centenum millenum vel ulteriores, aut per millenum sequenles^difTerentiam divisoris quasi .singularisad decenum, per integram denominationem dividendi multiplicabis,id
vel est per vocabula singularis, ac

millenum per centenum millenum, dabis

di-

gito centies mille millia, et articulo centies millies

digitos diminues usque ad
sicut fiebatin singularibus

decem articulos ac extremum divisorem,

mille millia.
Cap. V. De Deceno milleno decenum millenum per decenum millenum,
"^.

quemlibetnumerumdivi-

dentibus. Cap. IX.
Si

Quomodo

dabis digito mille millia, et articulo centics mille
millia
Si
s.

G

singalares cuncti deeenis metiantur decenos centenos, millenos, vel simul dividendos i», vel intermissc.

decenum millenum per centenum millenum,

lari dividere,vel

dabis digito millies mille millia, et arliculo decies
millies mille millia.

compositum decenum cum singusimplicem decenumvel cum singulari compositum, considera quotam partem diSi volueris per
visoris teneat singularis;

Cap. VI. Centeno millcno
Si

».

centenum millenumpercentenum millenum,

nam secundus singularis habet rationem ad secundas dividendi, tertius ad tertias, quartus ad quartas^ quintus ad quintas, et
deinceps, id est difFerentia a singulari divisoris ad

dabis digito decies millies millemillia, ct articulo
centies millies mille millia.

Quomodo dividatur singularisper singularem,
In partitione

vel cenienus per centenum, velmillenus per millemim.

multiplicabitnr per denominationem secundarum, terliarum, quartarum quod vero
;

decenum

exsuperat secundas, tcrtias, quarlas, quintas aggregabis
;

numerorum

abaci

i**,

sicutsebabent

et

si

multipliciores sunt divisore,eadem
:

singulares ad singulares, sic
sc

quodammodo habent
-^

regula diminuentur
centenis ct millenis

similiter vero et siugulares
in

decem ad decenos, centeni ad ccnlenos, milleni ad millenos, hoc modo
:

compositi ad dividendum aggregabunlur. Et

idem

facies,

nisi

quod unum

Si voluerisdivideresingularesper singulares, vcl

decenumper decenum,velcentenumpcr cenlenum, millenum pcr millenum, secundum denominalioncm eorum singularibus subtrahcs.
vel

centenum vel millonuniin c«teros dissipabis,quod in uno non cvenit deceno, ct articuli quidem ab uno centeno vel milleno secundabuntur, a pluribus dividendorum obtinebunt sedes.
Cap. X.
Itevi alia divisio centeni vel milleni, eosdem dicisorcs.
et

Cap. VII.

deinceps per
et

Quomodo

singulares sua quantitate metiantur decenos, cenienos, millenos.

Si volueris dividere

centcnum

vel

millenum,

In partitione

numerorum

a

sic

sc

habent sinsic se

deinceps,pcr dccenum

cum singularicompositum,
supra divides,sumptadif-

gulares ad decenos et centcnos et millenos,
'*

primum centenum

1'

veluti

Edit., de centeno. Edit., et articulo centum millia. 8 Edit., de milleno. 7 Edit., de deceno milleno. 8 Edil., digito centies mille niiUiaet articulomillies mille millia.
***

»

Edit., de centeno milleno.

Edit., addunt Abaci ct legunt dicat pro sic. Edif., sic habtnt se decem ad centenos. »2 Edit., intemiisse, differentiam diviiionis a singulari. 13 Cod. Scal., et millenos quidem. J-i Cod. Scal., digili. 15 Edili om.

89
ferentia
divisoris

LIB.
a
singulari

DE NUMERORUM
:

DIVISIONE.
Cap. XIV.

90

ad decenum

etA
Quomodo
et

quod

superaverit, per
:

denominalionem propositi
et
si
:

tenteni muUiplicabis

singularis centeno

'6

singulari metiatur milUnum uUeriorcs, vel millenus cum decenis decenos mil-

centenns

cum

aut derenus cum sinad compositioncm additur gulari, diminues vel aggregabis ^qucmadmodum

lenos et ulteriores.
Si volueris

dividere millenum vel ulteriores per
singulari

superius dictum est) in decenis et singularibus

:

ct

ccntenum cum

compositum,

primi quidem articuli sunt in
alios,

summa

dividendis

num

in centenos dissipabis. Et rursus

unum milleunum cen-

prosima ac minore augmentati vero in articulos dividendorum obtiuent sedes.
Gap. XI.
juncti centenis, velcenteni ^nillenis metiantur centenos aut millenos aut ulteriures.
i^

tenum ad minuta componenda

secludes, ct maxi-

divisorem reliquaj parti comparabis. Et si quid secludetur, relinquendis repones. Minutum

mum

Quomodo deceni
Si volueris

autem, ut in superiori capitulo multiplicabis, reliquaque omniavel qua? sccluduntur, vel quse pro
diflerentiis adhibentur, ordinabis.

per compositum centenum

cum

dedi-

Rursusque eas-

ceno,veI compositum millcnum
videre, aut

cum centeno
:

^

differentias, ac
'J^'"

centcnum, aut millenum considera quotam partem divisoris teneat decenus, vel centenus «8^ vel millenus, et per denominationemearura partium multiplica differentiam divisoris, sicut faciebas rn singularibus junctis Cap. XII.

denominationem Ac iterum eadem regula deduces usque ad

qui forte seclusi sunt, per propositi dividendi multiplicabis.
si

extre-

mas

differentias,

et in

millenis

divisoribus cura

decenis, ad decenos millenos et ulteriores, quasi

cum

decenis.

eamdem ipsam rationem
Quot divisores
Si volueris

servabis.

Cap. XV.
sint in qiiolibet dividcndo.

Item alia divisio cenleni vel milleni, et deinccps per eosdem compositos divisores vel simplices i».
Si volueris dividere centenum vel millenum per decenum, aut millenumper ceutenum, sumes differenliam divisoris, secundum rationem singularium ad decenum, et multiplicabis. Aut per totam denominationem dividendi, si simplex decenus.
vel

nosse quot divisores sint in quolibet dividendo, articulosa quibus denominationesfiunt
multiplicationis secundabis ad digitos, el
si

mento eorum
ticulos
;

articuli provenient, reflectes

augad ar-

et si in singularibus pares divisoribus provenerint, totidem unitates collectionibus aggrega^'S- Igitur et in

centenus divisor

tertias,

per secundas, vel per vel per quartas, vel per quintas, si comest, vel

^

denominationibus a toto etapar

tibus quee sunt a secundis et tertiis et quartis, et

positus est; habila videlicet ratione,

quampartem

deinccpssecundum

eamdem rationempro extremo

compositi divisoris teueat decenus vel centcnus.
Cvp. XIII.

divisore unitatem constitues. Et sicut in centenis et millenis, quod ab uno exsuperat, per denomi-

Quomodo, uno medio numerorum
duo extremi
Si volueris dividere

nationem
intermisso, juncti

totius

summse muUiplicatur,

sic

:

22 di-

cseteros mctiantur.

visores, per

cenlenum vel millenum per ronipositura centenum vel millenuni, uno iiitermisso, unumdivideudorum sumesad minulacomponenda, et maximum divisorem reliquse parti comparabis. Et ?i quid abundaverit, relinqucndis repones. .Minulum autem per denominationem
ejus per

denominationemlotiusdividendimultiplicabunlur. Sed non ipsis tantummodocentenis
simplex decenus
23

et millenis,

divisor centeni vel

milleni, et ullra
mittit ad tertias,

compositorum denominationes id est 2» ad tertium locum ab eo
in

quem

dividit,

scilicet

colligendis divisoribus.

quem
A
,

divisor cofrquatur, dividendo
digitis
!•
1

mul-

Cenlenus 2- rnilleni divisor ad quartas, millenus ad quintas, cenlenus vel millenus divisores sui, et
compositi, uno relicto, denominaliones suas mit,

liplicabis. Et in

quidem perfecta ponetur
1.

l

.

diiferentia.

Ante articulos vero, altera differentja, uno minus, quasi rationem habens ad juxta positos,
sunt digili et arliculi.

jip

,•

,j!

^

T\ lii"l 'id

extremos digjtos
Cap. XVI.

.

,.

cum
tiam
ei

Nam

solus articulus [id

Dc protensione quarumdammensurarurn
Uncia habet digitos
tres.

terree.

est sine digitis^o]
digiti sive

integram proponil sibi difterensolus sil integram supponit 21 et
;

Digitus est minimaparsagrestiummeni5urarum.

tum cum
qui ad

solus est digitus,

velcum

articulo

semper

Palmus

minuta componenda
si

.«eclusus est, diffe-

rentia integra secuudabitur, El ha: quidera differentise, et

quatuor protenditur digitos. Pedem sedecim metiuntur digiti. Passus quinque pedum mensuram sorlitur.
in

quis furle a

maximo

divisore seclu-

Pertica duos passus, videlicet
plicat
2* 2»
26.

decem pedes

ex-

suse3l,siguincabuntquodrelinquiturexdividcndis.
•«
>"

'« »9

Edit., singukiriter cenfeno. Edit., decern. Edit., quiiifjenus vel centenus.

Edit., mulliplicalur Edit. Sed non ipsis

:

sic.

tantummodo

centenis etmil-

lenis
2*

Edit., diciiorcs

et

simplices.

simplex decenus. Edit., tdem.
Edit., divisoribus centenus vel millenus, divisores

=0

Deest

in

cod.

25
stii.

Edit., differentiam. Solut digitus inteqramsup'^ * ponii.

»•

Mit.f

gxplieit.

91

SILVESTRI

II

PAP/E OPP. PARS

I.


:

DE DISCIPL,

x^L^.THEM.

92

Passus centum et viginti quinque stadium absolvunt.

A

Sladia oclo milliarium prjEstant.
Mille passus, id est milliarium ct

eisdem stadiis; milliaria trigintaunum etquin genla per quinquaginta in divisis eisdeni stadiis. Passus tricies et semel, mille millia etquingentos
sis

dimidium,leuet

cam

faciunt,

habentem passus mille

quingentos.

pedes (centies vicies et quinquies, multiplicatis eisdem stadiis); centies quinquagies et septies mille
(passibus) millia et quingentas uncias (quinquies
multiplicatis) millies octingenties (pedibus,

DuajleugsesVjSivemilliariatria, restam efficiunt.

Quidam leucam, pro

leuva legunt.

nona-

Ambilus totius terrai ducentorum quinquaginta duorum milliumstadiorum absolvitur, quajfaciunt
leuvasGallorum vigintiet unam,per duodecimdivi27

gies

mille

millia (duodecies mulliplicatis) mille

millia. Digilos

quinque

millia, sex centies septua-

gesies et

unummille; unciaiper

tresmultiplicatae.

Edit., leuvse.

Reliqua desunt in ms.

IN

R. P. BERNARDI PEZII OPUSCULUM SUBSEQUENS ADMONITIO
{Thesaurus Anecdotorum novissimus, Praefat. ad

tom

III.)

Gerbertura, postea Sylvestrum eo nomine secundum, non solum Iheologicis et philosophicis, sed etiam mathematicis disciplinis excultissimum fuisse, tunt veteres tum recentiores scriptores tradunt estque constans apud viros eruditos sententia, ideo unice apu^i quosdam Gerberlum in magiai suspicio-

:

nem

venisse, quod mathematicas disciplinas cum liberalibus artibus ita calluerit, ut eas pene mortuas in Gallia ressuscilarit. Sed ridiculam eam esse fabulam demonstrat vel solum ejus epitaphium a Sergio IV, successore Sylvestri, conditum, et ab Anonymo Zwetlensi, tom. I, p. iii, in Historia Romanorum pontificum mullo emendatius relatum quam apudBaronium et Papebrochium exstel. Porroquam certa hactenus Gerberti laus in mathematicis fuit, tam pauca ejus rei specimina in lucem prolata sunt. Solus Mabillonius tom. II Analectorum, pag. 212, Gcrberti scholastici epistolam ad Constantinum monachum de Sphaeree constrv.ctione publicavit, quam cur. Guil. Cave ac eum secutus G. Olearius tom. II Bibliothecae Script. eccles., pag. 181, cum brevissima sit, librum de Sphara vocent, nulla ratio est. Mabillonius in adnotatione ad laudatam Gerberti epislolam monet ejusdem Geometriam et Rhythmomachiam in bibliothecae Thuanese ms. codice, signato num. 283, exstare, unde codex in bibliothecam Colbertinam commigravit, ut nos docet Casimirus Oudinus in Supplem. Bellarm., pag. 313, qui etiam advertit, Rhythmomachise vetustim librum editum cvm quatuor libris, idiomate Siio Germanico de Lusu Schaccorurn, Lipsise
in-fol. a serenissimo duce Bruswicensi et Luneburgensi, subnomine Gustavi Seleni,guse editio rara hodie habeatur. Caveus Hist. Lilt. pag. St2, edit. Genev., Gerberli de Geometria librum ms. olim in bibliolheca quoque Farnesiana exstitisse commemorat. Alium ros eumque sexcentorum circiter annorum manu exaratum codicem. Gerberti Geometriam complexum in bibliotheca Petrensi Salisburgi reperimus, unde domum reversis reverendissinms et perilluslris dominus celeberriini Petrensis monasterii abbas, Placidus, eumdem benignissime communicavit. In eo codice textum Gerberti, nullacapitum divisione insignem, passim anonymi notulae in margine comitabantur, ex (luibus eas duntaxat ad editionem nostram adhibuimus quae vetuslis geometricarum mensurarum notis, nostrae fetatis penitus ignotis et singulari cura, ut in codice descriptae erant, hic in ligno incisis, aliquam lucem conciliarent. Ca:;terum textus non uno loco corruptus est, nec schemala geometrica ubique salis exacta. Verum a codicis nostri fide recedere nefas nobis esse duximus. Restiluant male affccta loca, quibus Colbertinum aliosque manuscriptos codices fortuna obtulerit. Interim vel ex hoc Gerberti libro de Geometria satis intelligi potest disciplinas mathematicas aliasque egregias artes saeculo x nequaquam adeo jacuisse, ut quidam recentiores scriptores finxerunt Forte non adeo multi vel nostro politissimo saeculo de GeomeIria Gerberto elegantius, brevius et apertius commentati sunt Sed nobis comparationes temporum et

anno IGK?

hominum

hic instituei'e

propositum non

est.

INCIPIT
(Apud R.
P.

PROLOGUS
Bernardum Pczium,

IN

GEOMETRIAM GERBERTI.
III,

Thes. Anecd, noviss., tom.

part. n, pag.

ti.)

In quatuor matheseos ordine disciplinarum tertiumpostarithmeticaemusicaequelractatumgeometrica speculalio

B

tur.

Haec vero disciplina, ut simplicibus loquar, a

terrae

mensura Graicum nomen
[Adxpov

accipit

:

yf)

enim,

naturaliter obtinet locum. Cujus

Graeca lingua, terra,

mcnsura dicitur.

videIicetordinisratio,quiainipsisarithmeticaiinstitutionis principiis a doctissimo,et disertissimo libe-

propter

Hujus mventores primi Iradunlur .Egyptii, qui Nili lluminis eluvionem, agrorum limites

ralium artium traclalorc Boetio

satis luculcnla da-

tur, a uostris melius fatuitate, utpote nota, reticc-

inundalionc suistvpiusconfundentis,taIis solertiam arlis excogitavere, cujus exercitalione sui quisque

03

DE GEOMETRIA.

94

quanlitatemagelli faciliusacontinenti possetsecer-

A

amatorihus

quam maxima

est.

Nam

et

ad animi

nere.Sed quamvis ad dimensionis terne ulilitatem [uimitus inventa vocabulumque inde sortita sit,a posterioribus tanuMi.rationem ejus diligentius investigantihus, ad aliaquoque nonnulla^quai ve! co-

ingeniiqueviresexercitandas intuitumqueexacuen-

dum

subtilissima, et ad

plurima certa veraque ra-

tione vestiganda, qua; multis
hilia videntur,
TSR

miranda

et inopina-

jocundissima, atquead miramnalu-

jocunda videbanlur, speCui eliam talem quidani diffinitionis terminum aptavere Geometria est disciplina iiagniludinis ot formarum,qu;T' segnitu
utilia, vel excrcitio

vim, Creatoris omnia in numero etmensuraet

culatio cjus

accomodata

est.

:

pondcre disponentis (^S'<7^). xi,21)potentiam et ineffabilem sapientiamcontemplandam, admirandam, et laudandam,suhtilium spcculalionum pienissima
est.

cundum magnitudinem contemphintur.Potest quoquc et ita, ni fallor,aliquo modo diffmiri :GeomcIria

De

cujus ratione et regulisaliquapro ingcnioli

nostri facultatulaundecunquecollecturi,ut ordinatius ingredientis

estmagnitudinumrationabilium propositarum

animum

adsuhtiliora

deducamus
dicunt,

rationc vestigata probabilis dimensionis scientia.
Utilitas vero disciplinai

ah ipsius

artis elementis,

quem terminum

hujusomnibus

sapienliee

exordium sumamus.

Explicit Prologus

INGIPIT

GEOMETRIA GERBERTI.
CAPUT PRIMUM.
Quid
sit

B
su-

seu Graece

grummu est.Quam

ita

mente

percipias

corpiis

solidum ? Qitid linea, punctum,
solidus, conslralus,

oportet, ut latitudinis expers solius longitudinis se

perficies?

Quid pes

etc?

rigoreproducat,ne latitudine additajamnon linea,
sed superficies sit.Lme^autem principiumetextre" miiaiiem punctum determinat,quod itase intelligibili

Artis hujus initia

et

quasi

elementa videntur
atque soliditas.

punctum,
quibus

linea, superficies.

De

cum

sa'pe Boelius

aliique

tam
in

ssecularis

ratione coarctat,

ut/me«tantummodo

finisexi-

quam

divince tractatores lilteratur?e

plurimis

stens

nullamineo partisautalicujus omninomagni
:

scriptorum suorum locis satis superque dispulent, tum beatus elcloquHntissimus Ecclesia» doctor,Augustinus, in nonnullis librissuis, etpra?cipue in eo

tudinis quantitatem ohtineat.ltaque ut singula juxta

praedictam rationem diffiniam Punctnm estparvis-

simum
dicitur.

et indivisibilc

signum.Quod Grajce simion
quse est

qui
rit

De quantitate animaeinscribilur,copiose disseUbi etiam tanlis oculum corporearum rerum imaginationibus ohtusum pcr talium artium excrci:

Hoc

vice

unitatis,

numerorum

omnium omnium
nullius

principium, nec tamen
;

ipsa numerus,

tiaadspiritaliaveraqucutcunquecontempjandanon

modicum purgari elexacui ostenditSed prudcntibus,
si

quihoc

forte vel aspicere
sit, si

dignati fuerint,

^

ipsum tamen origo est mensurarum mensurce aut magnitudinis capax. Linea est longitudo sine latiludinCjhjecque solum in longiludinesui sectionem admittit. Superficies est latitudo sine altitudine. Ha;c et superficies in

laidiosum non

a solido corpore,
est,

quod com-

rerum

muni hominum sensui nolius
paucis tentabo raonstrare.

pra^postero inci-

natura suhsistere nequeunt praiter corpora,mente

piens ordine simplicioribus, quid haec singula sint

tamen

intelligunlur incorporalia, et quasi prseter

dimensionibus porrigitur,

Solidum corpus est quidquid tribus intervallis seu id est, quidquid longitu-

corpora esse suum hahentia. Soliditas vero supra diffinitainsolidismanenscorporibus,sensibusetiam

dine, lalitudine aJtitudineque distenditur,sicuti est

quidquid visu tactuvc comprehendi potest, ut haic
prsesens, in
stereon

comprehendi valet,eaque omnifariis etin longitudineaclalitudinc,nec non etiam etaltitudine sectionibus subjacet. Atque hsec interim simpliciorihus
de prajfatis rebusratiuncuIadatasufficiet.Doctiores siquidem de lalibus sufficienlius alias instruclos
diutius in his dcftineri

qua

scriho, tabella.

Hoc autem Gra?ce
seu super

dicitur.

Hujus autem termini

obducta planities superficiei apud nos nomen accepit Groeceautemcpiphaniai.Quaiita intellectu capienda
est, ul

non oportet.
metiendapropoaut

llaquc per praidictas tres solidi corporis dimensiones queecunque
rationahililer

nihil

sihi altitudinis, id

est,

crassitudinis.

usurpet, sed tantum longitudine latitudineque conlenta se dilatat .Nam si his altiludinemadjicis,jam

^

nunlur, geometricali theoremate ducalus rationis

mensurantur. Autenim

/on^«7i<c/a,aut lalitudo,

non

superficies, sed corporis pars,atquc

idco soli-

certe crassitudo, qua? consuclo

nomine

altitudo a

dum

corpus

eril.

geometricis vocatur,meticndo 'mAixgaixxv .Lomjitudo
ut in lineis

Superficici vcro cxtremilas sive terminus linea}

aliquam

figurse

agrivearcam inchiden-

91

SILVESTRI

II

PAP^OPP. PARS

I.

— DE

DISCIPL. MATHEM.

tibus, utin ilinerum spaliis, ut in arborum aedificiorumque sublimitatibus, ut in iluminum.curlium aliarumvererum lineari ia directum proposita usqueadcertum terminummensuratione, qusevideli-

r~~

cet linearii raensura vocAiur. Latitudo vero,ut in areai
ipsius vel pianitiei,quBR

Jinearum

certis includitur

terminis, quantitate con5/ra^a vel/)/anadiciturmensura, et GrJBce epipeda dicitur. Allitudo

autem ut

crassitudinevelspissitudinequarumdamcertajmensurai slructurarum
tatis
: ;

seu capacitate diffinitaequanti-

Quod si item eumdem pedem solidum efficiens parem longitudinilatitudinique ei altitudinem superimponis,hicque pes quatuorlineares super adjectae altitudinis palmossedecimplanitiei constratosnmltiplices, in

vasorum quae mensura solida vocatur. Atque hiuQ est, quod mensuras quasdam utpote pedes uunc lineares, nunc constratos, nunc vero solidos
vocitare solemus. Linearis joes, per quem lineas vel longitudinem aliquam metimurnihil interimde altiludineetlati-

solidonimiruni pede, sexagintaquatuor

solidos
cilius

palmos reperies,quod a quolibet poleritfaintelligi quam in palmo describi, Sic itaque
perlineares paImosquatuor,conslratus se-

g linearis

tudine curantes^ et est

talis.

Constralus pes sive

planus, per quemsuperficiessive planities,seuarea
lineis

decim constratos, solitus sexaginta quatuor solidos palmos recipit, eademque in cfeteris mensuris ratio
multiplicationisjuxta cujusque quantitatem observetur.

circumseptamensurata, etest

in longitudine

etlatitudine anqualis etquadratus, sedaltitudine ca-

rensita[^.So/i<iwsautemesllongitudine,latitudine
altitudinesequaliler distans etquadratus, per
solida

CAPUT
De
vocahulis et quanlitate

II.

mensurarum ab antiquis

quem
et in usu

inventarwn

metiunturcorpora formam videlicet cubi seu
figurari,scd vel

Mensurarum autem vocabula ab antiquis inventa,
posterorum hactenus reservatajermehaec
;

tesserae retinens, quiin planitiei

non potest aperte
ve! cera vel

quidem a?qualilate mente intelligi,

sunt

:

digitus,uncia,palm<is, sextaque

quae et do-

ligno, aliavo ejusmodi materia facile

drans,pes, laterculus,cubitus, gradus, passus, pertica; quae et

valetformari, quamvis Calcidius Timeum Platonis exponens soliduminplano corpusfiguratumutrumque descripserit.
Alia; etiam,

decempeda, actus mininimus, clima,
;

porca,actus quadratus

qui et agripennus,seu ari-

de quibus paulo post dicemus, men-

p

pennus, jugerum, seu juger, vel jugns, centuria, stadium,miIIiarium,leuca.Quorum quantitassingu-

surse trifaria,ut de

pedejamdictumest,dislinguenetipsee lineares,aut constra-

tur ratione. Aut

enim

lorumprimum juxtalineares mensuras videaturut postmodum ad constratas solidasque commodius
traducatur.
Digitus

tae,aut solidse intelliguntur.

gnopere

est

quod per

lineares

Sciendum autem mamensuras conslratsc
si

estminima qua

in agris metiendis anti-

investigandff! sunt. Si

enim

lineares in se vel inter

qui utebantur mensura, continens hordei quatuor

se multiplicentur, constratae nascentur. Et

con-

grana,inJongitudinem scihcetcontinuatim disposit

stratas itidem per linearesmultiplices, solidas inve
nies,

Non autem quorumcunque hominura
tet,

digitOS, qui

utique multura dispares sunt.passim accipias Oporut facileclarescat,exempli causa lineavice

Quod
lineares

sed spalium quod latitudo digiti alicujus

pedis linearis in longumducatur, caquein quatuor

diocris illius temporis

mdhorainum transversim occucerta geometricalis digiti

palmoshoc modo secetur
si

T.

TTT

*]

Hic

pabat, pro longitudine

ergo linearis pes
dddita in
tus

latitudine ejusdemquantitatis

uniformiter teneas.Idemque de palmo,pede,cubito
et caeteris

quadrum

aequaliter describatur, constra:

ejusmodi faciendum

est.

hujusmodi informatur

t7?icia, juxta

antiquiores.tres digitosrecipit. Sed

*^

U

quia cujuslibet rei duodecinia pars uncia dicitur, posterioresunum tantumdigitum ettertiam digiti

i

L

partemunciae deputavere,ut pedis,qui sedecim digitis constat, pars duodecima possit existere. i\am
as ettriens 16 sunt,

tuL
ergo quatuor lineares palmos longitudinis per totidem,qui in latiludine notantur,hocest,quatuor per quaternosmultiplices,in constrati nimirum pcSi

Palmus autem,quarla pars pedis, quatuor digitos uncias autem tres. Dictus aulem palmusa pahna, id cst, a manu extcnsa, quae quatuor digitis
recipit,

constat,

Sexta, qaiB al dodrans, h&hei digilos duodecim, uncias novem, palmos Ires. Dictus a.ulem dodrans,

dis plauitie,

sedccim palmos constralos hoc

modo

inveniea

:

quod ab integro pede demplo quadrantc conslet. Pes continet digitos scdecim, uncias duodecim, palmos quatuor,sexlam unam, terliamejus; cujus
rtiensura
iti

quibuslibet meliefldis Usitatior est.

'7

DE GENMETRIA.
Latercxdui

98

non insola longiludine,ut superiores,

A

coinputabatur.
planitieque

accipi polest, sed ei laliludo etiani est, ut constra-

H.^e tamen, quae agrorum quanlilatem designant,n)cnsura', magis in quantitate areae

lus fiat,

habetque in lalitudine pedem unum, in

lineis circumscripta,

quam ipsarum,

longitudinc quoque
in lato uncias

pedem unum

et

dcuncem

ejus,

qup

in tota

area sua

duodecim, in lonpo vifrinti tres; hichabct uncias constratas 276.

quibus circumscribiiur, linearum longiludino, considerandip sunt. Cujus cnim longitudinis lineai

arcam includant,

nihil interest,

»i

tamen

ipsa pro-

autem iaterculus diminutire a lafere, id est tegula, quia hujus mensuree ad tegenda seu conUictus

sternenda

a?dificia fieri solebat.

Cubitus recipit

pedem unum
pro

et

semissem,

se.xtas

duas, palmos sex, uncias 18, diiritos 24. Hic <Uiam
in

priam quanlitatem area non amittat,ut injugero. Utrum enim in longo 24 perlicas, in latovero 12, ut supra dictum est, habeat, an in longo 18,in lato 16; an in longo 32, in lalovero9;an alio atque alio modo longiludo latiludoquc pcrmutentur, si

quibusdam

locis

statura

liominum
3,

recipi-

tur.

Grathis recipit cubitos 2,

pedes
48.

sextas 4, pal-

tamen mutua multiplicatione 288 constratas perticas efflcere possunt, jugerum nihilominus implebunt. Idemque in agripenno et ceeteris agrorum
mensuris sentiendum
est.

mos

12, uncias 36, digitos

Dictus,

quod gra-

dientes

homines

ssepius

tantum

spatii alternatim

B

metiantur.
Passus
continet

Stadium autem, quod magis in itinerumdimensionibus usuale est, continetpassus i25,gradus208
et

gradum unum
;

et

^^
est

[Vetus

trientem cubitos 416 et

C^, pedes

62S, sextas

Gloisa in cod. erponit bissem

alias

CC

dodrans)

933 et trientem, palmos 2500, uncias 7500, digitos
1000. Diclum autem stadium dicitur a stando, seu quod juvenes currentes emenso hoc spalio ad metam starent; seu quod Hercules primus hoc spatium uno anhelitu transcursum stando signaverat.

cubitos 3 et

ci

{Eadem.

Glossa,

Irientem) pedes

quinque, sextasB et ci^, palmos20, uncias 60, digitos 80.

Hujus in itinerura spatiis maximus usus est

metiendis. Dictus passus a palendo videtur, pro eo

quod palentibus intercapedine quiuque pedum cruribus figuratur: unde el passi tr/^e^ dicunlur,
Perlica, quoa et
rfece^M/jerfrt,

Milliarium babet stadia

8,

passus millc (unde et
61

nomen
3300, 33

accepit),
^jj;
,

gradus 1600,

Q^

,

cubitos

continelpassus 2,gra!20, digitos 160.

pedes

5000, sextas

6000, 66

JJ*

dus 3 et trienlera,
sextas 13 et

cubitos 6 et bissem, pedes 10,

?C, palmos40, uncias

palmos 20000, uncias 60000, digitos 80000. Hoc permissu priscjE legis iter Sabbati fuit.
Leucu recipit miUiariumunumet dimidium,
sta-

Dicta pcrlica (luasiporticn a portando scilicet.

Manu
virga*

namque mensoris ad agros
mensuralis portatur.

dimetiendos

dia 12, passus millequingentos,gradus 2500, cubi-

tos.50eo pedes 7500, sextas 10000, palmos 30,000,

Aetus yninimus in quantitate tantum superficiei agrorum consideratur, habetque in lato pedes 4,
in

uncias 90000, digitos 120000. Dicta leuca Alevando,

longo i40. Qui invicem

ductl,

id

est,

quater

relevando postlanlum iter corpore, Undeet apud Teutonicos Rasta a requiesccndo appellatur.
id est,

140, in tota agri superficie constratos pedes56(i os-

tendunt.Ductusautemabflf^em/rjrurali operevidetur
Clima,

CAPUT
De
descriptione

HI.

eodem modoagri quantitatem designans,

quantitatis

earumdem mensurarum

hubet ct in longo et in lalo pedes 60. Qui invicem
ducti IGOO pcdes constratos complent,

trifaria.

Porta,
in

nihilhominus agri
80,

mensuram

indicans,

longitudine

in latitudine

30 pedes habet.

Sed quia hac de linearibus, id est solam longitudinem designantibus mensuris utcumque dicta sunt, nunc quoque carumdem quantitalem, si
constratoe

Qui invicem ducli 2400 indicant constratos. Actus cjuadratm, qui et agripennus seu aripennus
dicitur,

aut solidaj fiant, per passus,
si

pedes et

quod agri

modum

discriminamus, per sin-

D

digitos in subjecta,

placet, paginula

quam

bre-

^.^^.^^ subnotemus,
quas,
quantitates

eas videlicet intermittentes
superficiei

gula quatuor latera perticas
recipit.

12, id est, pedes 120 Qui in se ducti 144 perticas constratas, pedesque ejusmodi constratos 14400 in agripenno demonstrant. Jurjerum scu juger, seu jugus, quod junctis duo-

lantum

agrorum,

demonstrare proediximus.
Z,e»ca

habet lineares passus 1500, conslratos bis

.M.l.CC.L, solidos ter

MMM,

ei ter

CMM,

et LX.\, es

bu3 aripennis confit, indequo ah jungendo
accipit,

nomen

MM,

quanlitatem itidem

agri... niens,

habet in

et Ves H. Milliarium habetlinearespassus mille,constrato3

longiludine perticas 24, id cst pedes 240; in latitudine perticas 12, id est 120 pedes. Qua latitudinc

Ml, solides

MM,

millia

MM

millia.

per longitudinem ductain superficiejugeri perlicas constratas 288, pedes vero 28800 invenies. Hujus

Pertica habet

linearcs

passus

duos, constratos

quatuor, solidos octo.
P«5s«.shabet lineares pedes quinque, constratos
23, solidos 125.

quartam partem tabulam appellant, continentem
perticas constratas 72.

Cenluria esl ager 200 continens jugera, dicta,

Gradus habet linoares pedos 3, constralos
lidos 27.

9, so-

quod apud antiquiores centeais tantum jugeribua

99

SILXESTRI

II

PAP.E OPP. PARS
1,

1.

DE

DISCIPL.
ayigulas

MATHEM.

iOO

CMietohabetlinearem pedem
(jonstratos duos,

unum

S. (8-10),
tres,

A

lem planus

unum

trientem, solidos

divcrso dictarum ad

daarum linearum in planitie e unum punctum coadunatio.
quod sub duabus

Sive aliter: Angulusest spalium

L

Pw

habet lineares digitos

16,

constratos

256,

lineis

continetur seinvicem tangentibus.Qui nimidiscrelus, aut rectus est,

solidos4096.
Sexta habet lineares digitos 12, constratos 144, solidos 1728.
Palmiis habet lineares digitos 4, constratos solidos 64.
16,

rum, trimodis speciebus
aut hebes, aut acutus.

licctus, qui et norraalis dicitur, hoc modo fit, si rectam lineam jacentem altera stans recta contin-

gat, et
facit:

cx utraque sui parte

a-quos

angulos

ila

f/njmhabetiinearem digitum

unum,^ constraVc g ^\ ^(12),

tosunumC^
16, solida 64.

et

solidos duos,

Digitus habet linearia hordei grana 4, constrata

relicta sunt, satis et
est.

Ethactenus de mensuris, quae a prioribus nobis non superflue, ut reor, dictum

g

Quod

si

prioribus in

mensurando parlibus
fuerit, seu

indiget, diligens quisque

unamquamque mensuraper minu-

rumpra?dictarum,ut necesse
tias

usitatas

sive

per intellectuales multimodis

habere poterit.

CAPUT
Nunc vero de
figuris,

IV.

De. planis figuris.

quai prsefatis linearibus

includuntur mensuris,

speculandum

est.

Figura,

quae Grajce schema vocatur, est spatium certis ter-

Hic autem, quasi viae virlutis medium teneus, siipsi semper et uniformiter aequalis, nec se plus aequo dilalat, nec minus juslo coarclat. Hebes autem, qui et plus normali vel obtusus dicitur angulus, qui, quasi pleonasise more, semel rectum excedens,incerlaindefinitaque quantitate, donec in lineam deficiat, dilatari et expandi polest Fit autem si jacenti lineai altera ab ea inclibique
nata jungalur
ila:

minisinclusum. Hujus species dua? sunt. Aut enim planx aut solidx sunt. Sed de solidis in posterioribus; nunc de planis videamus.
Planee dicuntur figurae, quse profunditate, id est,
altitudine carentes, in longitudine

^3»

tantum

latitu-

dine que considerantur. Ha3 vero

si

rationabiliter

Acutus

est, qui,

neomesiam

imitans, etinfrareindefinita

proponuntur, aut curvis seu, quae Graece euthyse, determinantur, et angulatae sunt, appellanturque euthyqrammse ; aut rectis lineis, circumferenLibus lineis, quas Graeci cyclicas sive cycloides {Cod., licoides) sive capellas vocant, includuntur, et rotundai sive oblongae sunt, et

ctum

subsisLens, idenLidem quantitalc

usque in lineam directam coarctari valet. Fit vero si jacentem lineam rectam altera ad eam inclinis
tangat, ita:

campylogrammx nomi-

nantur: vel certe utrisque, idcst rectis et curvatis, componuntur, et partim angulata?, parlim lunatai
seu rotundae sunt, quod genus micton a Graecis dicitur.

Qnae singulae, proutcommodumelutile videin

bitur,

consequentibus aperlius
sive planities

describentur.

grammi

Et hi quidem anguli, ex rcclis scilicet facli, eulhyGriEce, rectilinei possunt Laline appellari.

Spatium autem
lineis

planarum figurarum
j)

circumscripta,*em6a(^wm'aGr«cis appellatur,
nostris inlerpretaLum area

Possunt tamen caidem trcs angulorum species aliquomodo ex rectis etcircumferenlib^us lineis, item
ex circumferentibus solis figurari. Ex rectis namquc et circumferenlibus lineis recti anguli figurantur,
si

quod a
varia;,

nuncupaLur, ad cujus videlicetet arcao quantitatem investigandam
pro diversilate figurarum et theorematum, regulae passim dispersae feruntur, ex quibus aliquas, quas nostri attingcre potuit diligenlia, quai
utiliores videbantur,aliquanlis per ordinatius diges-

circulus a^qualitcr a punclo circumductusrein

ctam lineam per ipsum puuclum
cat ita:

duo «qua

se-

tas aggredi tentabimus,

si

prius pauca de angulo-

rum

speciebus,

ct

alia

qusedam ingrcdientibus

necessaria probaverimus.

Itaque planae figurae quas rectis lincis determinari angulatasque esse diximus,
Irinis necessario

planorum angulorum formantur speciebus. Estau(8-iO) Glossa vetus, semissem.
(11) (12)

Eadem
:

Glossa exponit has notashoc
:

modo

:

Eadem semunciam

seu semiunciam.

g

duella

(?

semiunlia

/

oholus

:

c^siliqua.

101

DE GEOMETRIA.
si

102

obtusi anguli, Hehetes aulera, qui et

major

A

dimidio circuli

pai-s

hoc

modo formetur

Aculi vero nunt,
scribitur
:

si

minor medietale

circuli

pars

Sciendum quoque

est

quod

acuti anguli interio-

B re$,
Ex
solis
est, Ires

autem circumferentibus angulorum species, velis

lineis, si eas, id

licet recti

scibebetes vero exteriores ad comparationem anguli solent appellari. Rectus quippe

figurare,

duos

invicem innexos circumsecet altcut uterque circumductione sua ducito,
tpquales circulos ita sibi
rius

latioreque inangulus ab hebete, utpote exteriore, aculum, ul videlicet amcludilur; sed ipse rursus
plior,

interiorem includit
rectilinea, ubi

;

quod

in subjecta for-

punclum; sioque
sui

et in jnedia, ni fallor, area,

mula

omnes angulorum

species ad

et in singulis parlibus allrinsecus

positis

rcctos
:

unum
modo.

descnbitur hoc eo adunatee sunt punclum,

omaes ad

modum

angulos pernotabis

ita

REG

HEBES

VACUTaS
est

/

luluendum etiam

quod

rectse lineae jacenti

^
Quod
si

si

duos alios connexueris,
includat in

ita

ut ulerque

quee perpendicularis dicitur, erecta guperstet, ubi jacentem tangit, ex utraque sui
recta una,

suo ambitu punctum duos hebetes, in quatuor altrinsecus vero positis acutos nihilominus angulos formabis ita :

media embado

parterectum angulum

efficiet

hoc modo

:

inclinetur, in

Sin

aulem

ila bini sibi

ncclantur, ut punclum
acuti iu extremis ulrin-

ad alterutram partem linea superstans ilia, ad quam inclinetur, parte inteid est, acutum angulum cfficit, in altera riorem, vero cxteriorem, id est hebetem, ita tamen ut hi duo anguli, interior scilicet et exterior duobus
Si vcro rectis sint ajquales,

-q

alterutrius
in

aballero imniune omnino relinquatur,

hoc

modo

:

media nimirum areola

que hebetis anguli species figurantur, ut cernis.

Quantum enim

inlerior a

recto

minushabet,

si rectse tantum exterior rectum supervadit. Quod adversis parlibus inclinatai ita jacenti lineai duae ad unum superstent, ut ct illam et se invicem tangant, tres nimirum interiores angu-

punctum
los

i

Ut aulem omnes angulorum species
inspiciantur,
:

ritcr

talis

una pacirculorum componitur
in

counexio

tamcn, ut hi tres anguli duobus tantumdcm spatii quanrcctis tfiquales sint. iNam recti occupant, hoc modo lum duo
formant,
ita
:

:

m

S1LVE5TRI

II

PAPiE OPP. PARS

1.

DE

DISCIPL.

M\THEM.
efficit,

104

^^^
invicem allera per alleram duclffi secent, autquatuor rectos efficiunt angulos, aut duos exteriores, totidemque interiores ex adSi duae rectae sese

que

ille

ideo, quia tribus lineis distensus figuras

angulatas planasquc primus
figuris principatus

jure in eisdem

lociim oljlinebit.

Qui et ideo

principium et quasi elementum cxstat in angulatis
figuris,

tur, et in

quod unaquaique earum ex eo componaeumdem resolvatur. Si enim ipsius trihexagonive

verso sibi invicem sequos reddunt, qui

tamen qua-

anguli sive tetragoni vcl peutagoni,

tuor rectis angulis sunt sequales, hoc

modo

:

ceu caiterorum sequentium multiangulorum superficiem, id est aream mcdiam punclo designaveris, et ab eodem puncto ad angulosrectashneas deduxeris, unumquemquc eorum ex tot composilum et in tot triangulos divisum pernotabis, quot
ipse constat ex

anguhs.
5;

Nam eodem modo
;

ipse

triangulus in tres alios triangulos

telragonus in

4; pentagonus ia

ahique sequentes juxta nuin

B merum
Du!K rectoe linese a^quali a se invicem spatio inductione sua distantes et ininflnitum ducta^, nuntur.

angulorum suorum

triangulos dividun-

quam invicem

concurrentes paralellx, id est «que
:

Ubi subtihler id etiam evenitut, quia in triangulos cujusque eorum divisio fit, per triatigulorum quoque regulas uniuscujusque eorum a diligenlibus

distantes dicuntur, ita

embadum

inveniri possit.

Quare

satis

cuipiam

potest

declarari

omnium planarum
esse.

figurarum

triangulum pi-incipium

fuesi recta linea ab una ad aliam ducta aut rectos angulos quatuor, ubi tangit eas, efscilicet inficiet, aut totidem rectis aequos, binos exteriores sibi ex opposito interiores, binosque

Quod

rit,

CAPUT
De
Est

VII.

vicem aequales

taliter

speciebus trianguli.

r^
Possent quidem et aha nonnuha de hneis et angulis inveniri et dici. Sed haic ingredientibus sufficere putavi.

autem

triangulus, qui ct Irigonus sive tripleu-

rus dicitur, plane figura tribus rectis hneis sive la-

teribus et totidem angulis tcrminata. Hujusspecies tres sunt, orthogonius scilicet, et ampligonius, at-

que oxygonius.
Orthygonius est triangulus

unum rectum angu:

CAPUT
His
In
tribxis

V.

lum habens

ct

duos acutos,

taliter

anguli speciebus omnis coagulata consistit
ftgura.

omnibus ergo, ut dictum est, planis flguris, quidem angulata? sunt, unam vel duas, vel quffi certe omnes has angulorum species necessario invenis unam, ut omnes angulos rectoshabeant aut hebetes omnes, vel omnes acutos; duas, ut ahos
;

A recto aulem

angulo,

quem

habet,

sidet, Orthon quippe Grajce i-ectum : «^one

nomen posangulum

sonat, Inde Orlhogonius quasi rectiangulus dicitur,

angulos rectos habeant, ahos aculos, aut alios hcbetes, alios acutos, aut ahos rectos, alios hebetes
;

D

Ampligonias est triangulus unum hebetem et duos aculos habens angulos, ita
;

omncs, ut

et rectus, et

hebes et acutus, quod ta-

men
gura.

rarius evenit, ut in

una aliqua inveniatur

fi-

Qui
cepit

et ipse

ab hebete angulo suo identidem acest triangulus
:

Quod totum

posterius in

earum

satis

formain

vocabulum,

lionibus clarebit,

Nunc jam de tnangulo, qui

Oxygonius aulem

omnibus

acutis

planis figuris naturaliter

primus occurril, sequens

angulis determinatus, ita

ratio quae videbuntur aggredi tentabit.

CAPUT
De
claratum
est,

VI.

principalitate trianguli.

Triangulus, ut in arithmeticis satis a Boetio de-

gurarum,quia

ideo planarum prineipium cxistit fitria primumrectM iineie supcrficiem

Unde ab

aculo, quiaoxj/fl sonat, appellalus cst*

seu latitudinem aliquam possunt includere, DuitJ quippe rectoe nihii possunt spatii circumdare, at-

Hic vero et unius speoiei angulos et asqua latera
potest haberc
:

quod

iu prioribus

omuiQO

est im-

106

DE GEOMETRIA.

t06

possibile, ul el quivis facile inleliigerc,el in figuris

A

aculi supcrantur a reclo.El in orlhogonio
cliis esl, in

unus re-

eorum
Iria

ocuiis valet approbare.

inleriores, id cst aculi,qui ilem,ut di-

Habent etiam iidem trigoniqusedani aliaquoque ad discrelionem sui vocabula. Alius enim eoalius scdlenos dicitur.

ctum
In

riiin i^^opleunti, alius isoceles,

est, unum rectum angulum complenl. oxygonio quoque duo acuti unum recliim superanl.sed duobus lanluni ininorc^ Piinl,quanlum

Isopleurus esl
lateribus.
citur.

qui

omnibus

a^qualilnis continetur

lertius supplerc poLerit aiigulus.Et juxla

hanc ra-

hos quippe

eefjiutlv;;

pleurot

hilKs

di-

tionem,ni fallor.erit intelligcndum quod iu categoriarum AristotehsCommeutariis aBoetio dictum
est
:

Multi svpe movere

soliti

sunt scrupuhim

:

sci~

mus tnanguhtm
Isople-

tres interiores

angulos

duobus

rectis

angulis haberc eequos.

vrui.

His interim

de natura triangulorum expeditis,

lsoceles,qa\

duo habet latera
;

a?qua]ia, qui

etiam

qualiter quisque angulus,

utrum rectus an hebes

quasi cruribus insistit

tertium insequale, unde ct

aut acutus

sit,

discerni queat brevitcr dicamus, ut

cerlius requirenti

ulrum triangulusquisque orthosive

isoceles, quasi aequicrurius dicitur.

B

goniuA',

Scalenos,qm omnia latera injcqualia invicem co quod tinel ; diclusque scalenos quasi gradatus, eo
velut gradibus,

an ampligonius

oxygonius sit,probare

valeamus.

de uno in ahud transfertur lalus.

CAPUT
Quomodo
Si
tres

IX.

Sed

isoplecrus, id est aequilaterus solus dictus potest

esse trigonus oxygonius; isoceles vero atque scaleni et orthogonii el ampligonii, ipsique

angulorum

species discerni

valeant ?

item axygo
et

de aliquo angulo, utrum rectus an hebesacugjj^

HH poterunt

fieri

Singuli quippc

eorum

duobus

^yg^g

dubilaveris, hujusmodi experimento uli
dubitas, in utraque
ii-

lateribus tpqualibus,tertioina?quali,etomnibusinse

poleris.

Ab angulo, de quo

qualibus soient formari.

CAPUT
De natura
lilud

VIII.

nea, quai in eo conveniunt, aequalem mensuraincujusvis longitudinis sumptam punctis utrinque notaspeculare,

triangulorum.
triangulis

quoque

in

his

quod

juxla supradirtam superiusangulorum quanlitatem
i

ab uno ad aliud punctum rectam lineamdueamque in duo aiqua dividens, medietatem cjus punclo signabis.Aquo videlicet punctosiipsa
to, et

cens,

n

omni trigono ampligonio

exterior, id est hebes

ingulus major an
lis in

esl utrisqueintenoribus, id esl acu-

^

eademque mensura,qua medietatera
venisti,

linea; essein

angulus

ille,

de quo queesieras,

distabit,

ipso scilicet ampligonio trigono ex adverso

rectiis eril.Si

longius distans ab ea mensuraatlin;

conslitulis,

ipsique duo

non solum exteriore sed

gi nequiverit,

etiam recto angulo minores probantur, ut in hoc:

acutus si aulem propior a prsefata transgreditur mensura, obtusus, id est hebes esse
dignoscitur.Verbi gralia,
tas, a
:

sit

anguJus, de qaio dubi-

In

omniquoquetrianguloduo anguli quoquomo-

do sumpti duobus rectis angulis minores sunt.
In omni etiam Iriangulo minus latus majorem angulum, majusvero minorem efficit.
Si in quolibet trianguli latere a finibus lateris dua^

iutrorsum inclinata; angulum faciant, a quo in utraquelineaaequali meii.sura distel6 etc. quidcm cajleris trianguli lateribus minorcs j^Medietaslineffi a 6 ad cductajfit d. Si crgoa dpunsunt angulum vero majorem efficiunt ila cto hei ccla ajquali mensura distent,rectusangulus « erit.Si minor ad a fuerit, quam ad bcl c,hebes. Siautcm major, acutus angulus « csse non dubirectae lineai
ipsai
; :

tatur.

In omniorlhogonio lriangulo,soIus rectus angulus duobus rcliquis interioribus, id est aculis, probatur

Yel aIiter,.juxtaPylhagorai inventum.Ab angulo, de quo dubitas, in unaejus lineatrcsaequaleslongitudinis mensuras,utpote pedes,in ailera ejuslongitudinis qualuor diinctiens,ubi utriuque fucrinttcrininalai, punclis signato, ct ab uno horum puticlo ad allcrum lineam rec^lam dcducito Et si ha*clinea quinque a-qualitcrpedcs liabuerit, angulus ille, de
qiio dubitas,

«•qualis. In oxvfjonio

autem

Ircs interiorcs, id esl
.sunt,

acuti singuli

duobus

rcclis angulis a-qui

ot

omnino in omnibus Iriangulisidem cvcnit, uttrcs corum anguii duobus rectis angulis a^qui sint..Nam in ampligonio quanlum cxterior, id cst liebes angulusrectum superat,tantum duo
Patbol. CXXXIX.
interiores, idcst

roctus crit

;

si

pliis

qiiani

quinque,

hebes;
causa,

si

aulcm minus, aculus apparebit. Kxempli
ipsc angulus
e.

sit

ft)7

SILVESTRI

II

PAPiEOPP. PARS

I.

-DE

DISCIPL.

MATHEM.

108
erit

£
G
in

Asoierliam decelignorare), horum eliam re excmpla snbiiolare
:

ab

hofi

una

linea Ires

usquead^ metior,

ab eodem

mensuras quasi pedes in altera hnea usque

inter / et ,9,quinque ad /"duo.Si ergo in hac Hnea invenio,a angulum ejusdem longitudinis mensuras minime dubito; si aureclissimum natura cogenle si mmus, mter tem plus quam quinque,hebetem eumdem putari debcre certissimum teneo,ut
;

acutos

vero recta;,quibus insubjecta formula patet.Linea;
plana^Jigurse irigoniseu telragoni,etahaiquEedam his ferme vocabuUs designantur. determinantur,

CAPUT

X.

B
1SO

De appellationihus linearum in fyuris. non obULinea qua? in una parte figuraj directe et accepit,eo quodsuper ipsam que iacet,tos nomen figurafundatasit.Quse veroinsummoquasi in culmine figurBe simiUter directim ducitur,comM5;u.s appellatur,atquejusum[deorsum] a summo directim more perpendiculi pendens,ubi basi coraustove conjungitur,rectumangulumefficit,fa//te//sive/>erpem/i vocabulum suscipit.Ula autem quse,oblique
cularis

jusum sivesusum deducla,hebetis
effectrix videtur, hypolenusa,

vel acuti anguli
est

id

obliqua

sive

podismus nominatur.

Ex harumautem linearummensura,maximeque
catheU et basisseu corausU, qua^ scilicet longitudinem laUtudinemque figura; determinant, conslra-

q

tamembadimensuram,

ut

superiuscommemoravi-

mus, vesUgare debemus. Sedquamvis ampligonius propter angulum majorem a quibusdam praiponatur, oxygonius vero propter isopleuron, qui et

angulorum

ct hiterumsequalitategaudet, priucipa-

lior pulatur.Nos

tamen orthogonium cum reHquis suistumpropterrecU anguli principatum,tumquod raUo ejus aperUor cerliorque sit^et ab eo ampligonius oxygoniusque regulas acciperc videantur,
rito his

me-

10

S5

anteponendum sesUmamus.

CAPUTXI.
JDe Pythagoricis orthogoniis.

Interomnesdiversorumlatorum triangulosortho- ^ gonius illequodammodo speciale privilegium et meritum haberc videtur,qui ab inventore Pythagora
Pythagoricus appellatur ; quod quare vidcatur, in consequentibus manifestatur.IIic autem talibus la-

terum proportionibus continelur, ut basis ad cathctum scsquitertia, hypotenusa ad basim scsquiquarla,itemqucad cathetumsuperbiparticns tcrtias minores sit. Habet quippc calhctus pedcs, aliasve vel majores mcnsuras in eisdcm proporlionibus,ut
subscripti,

CAPUT
Quomodo

XII.

minutise addantur ftguris.
vel

Quod aulem inlerdum qua^dam

omnialalcra

25^
Inhis itaque aliisqueorthogoniis in eisdem late-

hujusmodi orthogoniorumminutiis admisUs solent proponi(nequeenimsagacemgcometrcnminuliandi

rum pro portionibusconstitutiSjVideliceletPithago-

109
ricis,

DE GEOMETRIA.
hoc

no
nolissi-

modo

invenire per cathetum alia latcra

A

Tetragonus aulom, ut ex arithmelicis

poteris.

mum
;

est, dicilur

numerusex
;

alio in se

ducto pro-

residui

Cathelus ter ducatur nona pars inde auferatur; dimidium pro hasi habeatur. Si eamdem,
abslulisli,

croatus, ul i, qui cx binario
rio
;

ut 9, qui ex terna-

ut 16, qui ex 4 in se ducto procreatur.
bis

Duo

quani

nonam

inventfe

l)asi

adjungis,hyablata

potonusam habcbis,

ul ineo,

quem

prinuiinposui,

cathetus, utpote 3 ter ductus efficit

novem

;

novem, et quater quatuor 16 creant. Mumerus autem qui ita tetragonum in sc ductus efficit, ejusdem elfecti a se

enim

qualuor,

et

tres

ter

nona, id est unitale reliquum ejus rei, dia basim, quoe quatcrnario tituiatur, basisinona superius deinpta.id
est

id est

dimiCui

tetragoni

latits

tetragonalc vocatur.

efficit.

Ut autem basisquantitaspernoscalur,

exnumero

unitasreddatur,

hypotenusai ductoinse, cathelinumerus itcm in se
ductus auferalur, et residui numeri latus tetragonale basi, ut naturaliter insita quanlitastribuatur.

hypotenusao unitalibus insoripta completur. Idenique in caiteris sequentibus sivede integris seu minutialis numeris rompaclis invenitur, ut in his 4, quae in catheto sunt, quatuorper 3ducti I2faciunt.

Ad
in se

catheti

tenusse

veromensuramvestigandam exhyponumero item in se ducto, numerum basis

Horum nona

parte, id est unitate ablala et triente

ductum adime,et latusreHqui tetragonale pro

residui, id est 10, et bisse

medietas basim in 5

et

B

catheto tenc. Qua; singula ulclarescantexemplis ex

triente demonstrant. Quse ilidem

nona ad basim

juncta

podi?mum

in 6 et bisseconslare manifeslat.

minimum sumo, et per calhetum ejus ac basim hoc modo hypotenusam
superioribus orthogoniis
invenio. Cathetus, id est 3, in se ductus 9, tetra-

Vel alitor idem invenias. Catheti dimidio triplicato.nonaque parte inde ablata, basim Iiabeto. Eidem trij>licalioni nona sua addatur, et hypotenusa creatur, ut in eo, qui habeat senarium incatheto, dimidia ejus, id est 3 in se ter ducta 9 creat.

gonum

facit.

Item

basis, id est 4, in se

tetragonum

surgit.

ducta Qui duo tetragonii 9,

in 16, et 16

conjuncti 23, rursus tetragonum compaginabunt.

Unde ablata nona novem addita fiet

8 erit basis.

Nona vero ad

ipsos

Cujus latus tetragonalcquodestS (quinquiesenim quinque 2.i numerum complet), hypotenusffi.

10 hypotenusa.

Similiter in oo cui *« et

quadrantem
faciunt

in catheto

posui, dimidia hujus, id est 2. et S. ot
7, et S. et

£

ter ducti

Per cathetum autem et hypotenusam hoc modo basim invenies. Ex numero hypotenusa^, id est 25, cathetum in se ductum 9 aufero, et reliqui, id est
16, latus tetragonale,

\^ot
et

£ numerum
7

Hujus nona

quod

est 4, basi ascribo.

Ad

id est

^^
iS

dompla

basim

reliiiquit.

autem
Vel

ot

\X

cathetum vero reperiendum ex eodem 2b,hypoteAddilaQ nusse numero in se ducto basim in se ductam, id
est 16 detraho, et reliqui novenarii latus, id est 3,

hypotenusae tribuit.

aliter.

Catheti dimidiumsexiesducatur,

nona

dabo catheto.
Item, ut et in
qui
iii

indepars auferatur.reliquumdimidium pro basihabeatur. Basi inventa^ eadein nona addalurjOt hypotenusa creatur, ut in eo qui 9 in catheto habeat. Medielas ejus, scilicet 4 et semis, sexies ducla 27
efficit

majoriexempIumdem,sumo eum

catheto 12, et in basi 16 lenet, numerosque ex utrisque in se ductis confectos, scilicet 144 et
2b6, conjungo, et ex utrisque confecli 400
latus tetragonale, id
est 20,
si

Hinc nona parteidest3 ablata roliqui 24,sci12,

licet

dimidia, id est

basis erit.

Cui

3 id est

quibus iterum 400,
est 144, abstraho,

numeri do hypolenusfe. Ex cathetum in se ductum, id

nonasuperiore, junctis

in

iS.podismum

consliluit.

rehqui 2b6 numeri UiUis, id est

Nihilominus in eo, cuisex etxlponiturincathelo,

dimidia,

qu»
facit.

esl 3 \ (quadrans)

sexies multi.

16, basi tribuo. Quod si eisdem 400, basis in se ducta, id est2b6, adiinatur, 12 qui residui, id est

plicata, 19
iii

Inde nonaparte, quaeest 2(G/oiz.

144, illius

numeri

latus est, perpendiculari, id est

vetus

:

z.

siliquam interprolatur)
16

S

et'^S. ab-

catheto donatur.

^

Jdata

remanont

et^.^quinque. Quorum dimibasim compIcl.Cui
id est 10, ct

Et nc in minutialis quoquc orthogoniis

exemplum

diiim, id cst 8, ct^^sextulaqiic

nona
S.

pra^fala superaddita

podismum,

darc subtcrfugiam,eum accipio, cui superiusOetVc in cathelo po.sueram, ipsumquc calhetum regularitor,

quinque o facit cum summa dubietale seposita. Est etiam alia regula miilto diligcntiori speculaprorsus verissima,
et in aliis

quod

abacislfc facillimum ost, in se duco, et 40

^•(5^(5^c^''^8"0'i"m invenio. llem basi, qufc est
'

64

lione dignissima, qufc in his Pylhagoricisorthogoniis

^S ^ f •^•^S.^gy.v.H.
.M V^cttertia.8
.in se

M.S5^
duo
letra,'

niis vel

omnino vera

vel veritali

omnibusorthogo proxima est.

yf

ductaflt telragonu37i.

Hac quippe in omni ferme orthogonio trigono per duo quaivis latera tcrtii poleritindagari qu;intitas naturfo

3 th
ct

/^^ ^^^^SS^^
siiiqiias ot

terlia unius. Hi

goni simul

jiincti laciunt

telragonum 101 Ys^

/^

constitutione cerlissima hoc modo Ut ergo hypotenusa inveniatur, catheli numcrus in se, ut telragonus fiat, ducatur, eique basis
:

duas

tcrliam unius siiiqufe continen-

tcm. S. K

Ciijus lalus tctragonale invcntuni,
ct C. (iiam

quodest 10

boc

in sc miiltiplicatiim

cumdem
Ex eo-

numerus

in se simililer ductus conjungatur. Hujiis

reslituit

liypoleiiusfc ostendit quartilatcm.

simul suminfc cx diiobiis scilicct tetragonis confectae latus tetragonalc qu.esitum et invenlum hvpolenusae

dem autem
TIF

hypotenusfe numero in seducto,idest
siliquis et tertia parte siliquac, s^

^

duabus

numerus

esse scialur.

calhetura in se,idest 40,S,(^j^dempseri3, rellquii

1)1

SYLVESTRI

II

PAPiE OPP. PARS
et Iricnlis

I.

DE DISCIPL. MATHEM.

U2
siliquse, tolii

deslll

S.bi./ duarum
numero
est C,

siliquarum

A pgj.

^G

^C

9

'^2,

et

medielas

siliquae iatus erit basis. id est 8

^(C{' Ex eodem
dempta
si
:

quaiititalem
caiteri:^.

indicat

areoe.

Eodemque modo

in

hypotenussR
fuerit,

basis in se ducta
,-<

remanenlis, id est408, et

latus tetrafi-o-

cathetum restiluit. Atque lia^c regula in cajleris quoque orlhogoniis probare volentem nunquam falht, si lineares laterum mennale,

quod

Qiiod si minores quoque pede mensuras utpole paimos, uncias, digitos in praidictis embadis, quot

quantas ex his singulis pedis constrati capiat mensuras.
sint, velis scire, respicito in superioribus,

suras invenire libuerit.

Rccipit quippe pes constratus, ut dictum

est, pal-

vero embadi, id est areai quantitalem in his Pylliagoricis orlhogoniis invenien-

Ad constralam

mos quater

qualernos, id est

16,

unciasvero duo-

decies duodenas, id est 144, digitos decies sexies

dam hujusmodi haberegulam; triumlalerumquantitalcs, videlicet

sedenos, id est 256. Per hossingulosnumerosprio-

catheti, basis
;

et

hypotenusai in

rum aream orthogoniorum
priori

multiplicato,

et

in

medielas hinc sumalur, et ab hac basis auferatur qui remanet, per cathetum multiplicetur, et summa inde nata duplicetur; ducolligantur
;

unum

quidem area, quae 130 pedes constratos habet, invenies palmos conslratos 2400, uncias21600, digitos autem constratos 38400.
In sequentibus vero, cujus area consti^atospedes

plicata per

quarlam

sui

parlem multiplicetur, na-

tseque inde

summoe

latus telragonale pro
:

embado

26^' 5.^0 .x^.i^
uncias

^^

medium

ejus

continet,

minimi in superioribus orthogoniis trium laterum numeros, id est 3,4,5
habeatur. Verbi gratia

reperies palmos 427.-j^j.

>j^.^

et duas siliquas;
,

conjungo, fient mihi 12; horum medielas 6 erit. Inde sublata 4, basi, 2 residui percalhetum, idest qui multiplicati 12 redduntur. 3, ducti 6 fariunt
;

vcro

3850

quinque
et

digitos 6862,

5f-^ quinque

^,

duas siliquas contineri. Et
sche-

Hi per quartam sui partem, id est per 3 ducli, 36
efficiunt.

eodem in caBleris modo. Quod si etiam ager hujusmodi orlhogonii

Horum

si

latus

telragonale,

quod

est 6,

ma

accipio, areae orthogoniique

In prim» quoque,

hancsummam habeo. quem cum minuliis posui, eoest 4,

tenens proponilur, utpote cujus cathetus 60, basis 80, hypotenusalOO perticismetiatur, et, quot
vel quot agripennos contineat, inquiratur; primo, per catlielum, id est 60, basim, quae est 80,

jugcra

dem modo,

si

lalerum sumas, id

5,^^

j^
Q

copulo, 16 conficio. Media, id est 8, inde sumpta

multiplico

:

fient 4800.

Horum

medietatera, id est

basique, id est 5

^i
i.

inde ablata, residuis, idest 2

2400 pro constratis totiusagri perlicis habeo.Post

CCper cathetum,
His duplicalis, 20
est 5

id est 4, ductis, 10

CC

autem, quoties

in

hoc numero constratae perticaj

habeto
sui, id

unius jugeri 288, vel agrippenni unius, idestl44

"^

facio,

quibus per 4

cohibeantur, inquiro. Sunt vero in 2400 octies 288,
et insuper tertia

'^

ductis fient 113,

Jj/Vf
„: si

Hujus tetragor.

eorum

pars

:

144 vero in

eodem
;

„„i^i,.*..^ .,..r.A est if\CC nale latus, quod ^ot 10

CC

^. .u^j: sumpsero, embadi

numero

sedecies habentur et bisse

eorum

igitur

totius planitiom impleo, eL ita in ca?teris.

inproposito agro orthogonio triangulo8jugera, et

Multum vero simplicior faciliorque et expeditior erit i-egula embadi inveniendi in omnibus orlhogoniis una in omnibus prorsus triangulis univcrsahbus, ut scilicet per dimidium basis callietus mulliplicetur, et quod inde creverit, pro embado habeatur. Quod idem erit, si conversim per dimidium catheli multiplicetur basis integra, et inde natum embadum dicatur vel si lotabasis per totam perpendicularem ducatur, et natiinde nume-D ri medietas areaj tribuatur. Cum enim per calhe
;

tertiampartem jugeri,agrippennosauteml6,etduas tertias agrippenni unius continerinondubium est. Sed quoniam de invenienda in his orthogoniis embadi quantitate satis dictum est,aliam regulam adhuc, qua per hypotenusa; et cmbadi numeros

cathelum et basim reperiunt, esl hujusmodi
:

subjici

putamus, quoe

Numero hypotenusa? in se duclo quatuor embadorum numerositas adjiciatur,et hujussiraul sum-

^^
theti

j^^t^g

tetragonale sumatur, idque basis et casimul complecti non dubitetur. Ut

numerum

tum

per longitudinem latitudo ducitur, quadratiareffiquantitasinvenitur.Quem cumtransversim ab angulo ad angulum medium divido,duos
basis, vel

vcro uLriquc corum, basi scihcct et catheto, suus

nimirum
invenio.

Iriangulos sibi invicem a^quos efficio, quia in utroque eorum medietatem areai tetragoni

numerus rcddalur, cx numero hypotenuinseduclo4embada subtraho, et residui adhuc numeri latus tetragonale sumo idque superius invcnto numero, qui basim et cafhclum confuse
distinctc
sa^
;

Sed huic

ut

excmpla quoquc rcgukc subjiciam,

oontinebat, adjuugo, ct
niajori cx his, utpolc

horum
si

simul medietatem
tribuo. Ip-

cx superioribus orlhogoniis ille mihi proponalur, cujus cathctus 15, basis 20 pcdibus annotatur.
Miilliplico itaquc

basi, propriani

suni vcro latus telragonalc

ab

eodem numoro,
his latus,

15, 20, fient 300.

per calhetum basim hoc modo Ilorumdimidia, id est 150, toLius
:

qui basim simul et calhetum continet, aufero, et
residui

dimidium sumpsero, minus ex
:

arese

pedum constratorum Eodeni modo in illo cum

indicat

numcrum.

ulpole caLhclum ropcrio. Vel aliler

ex nunioro,

minuli;s mislo, cujus

cathetus pcdes 6 ^-^, basis8Vi(5~o possidct,basis percathetumregularem ductaclficit conslratos pcsiiiquam. Horum mediclas, qua? e.^t y des 53

A \

qui basini oalheLumijue paritorconLinot, inventam basim aufero, et rcmanet calheLus vel cathetum repertum adimo, cl reliqua erit basis.

Qua> omnia ut aperlis certificentui' exeraplls, iu

lU

DE GEOMETRIA.

114

quibuslibet superioruniprobentur orlhogonii?. Sunio itaque euni, cujus hypotenusa 10, emtiadum 2i

A oblulit

pedes possidel. Ducta in se hypotenusa sic progreditur. Huic quatuor enibada juncla 190 consurgunt Cujus numeri lalus, (juod esl i, basis simul et calheli numrrum concludit. Qua; ut cernere va1

speculaiiduni. Queniounque superiorumorthogoniorum ad alium comparare volueris juxta quud Plato in C.osmop«ia TimaM de planis figuris

proponit, Boetiusque jn arithmeticis de lclragonis

tanlum per cxemplum ostendit,unam inlcreosgeometricam mcdietatcm, quto utrunuiuc una proportionc conjungat, te invenire miraberis.

leam ex numero hypolhenusa:'
100,

in se ductre, id est

embada quatuor,
quaternarii

id est 96, aufero, et

rema-

nentis

latus

tetragonale

communi

utrorumque numero, id est 14, adjungens, 16 habeo. Cujus medielatem, qutP est 8, l)asi assigno. Si vero ex communi utrorumque numero, id esl 14, ipsum iatus, qui binarius, adimo, reraanent duodecim. Cujus dimidium, id est 6 repra^senlant cathetum. Quod idem erit, si inventam basim, id est 8, a communi utrorumque nuniero, quiest 14, aufero, vel si inventum cathetum, id est 6, ab eodem communi numero, qui est 14, aufero.
Iteniillumassumo, cujus podismus6.

Primam quippe ex pra-scriplis Orthogoniis aream quem si ad secundujn, qui 24 conlinet, comparavcris, unum solum intcr cos numeruni,id
6 implet;
cst 12, qui

utrosque una, id cst dupla proporlione

conlinet, reperire poteris.

Item inter secundumet terlium, id est, 24 et j4, medius numerus 36 invenitur; qui ad ulrumque
sesquialtcra habitudine comparatur. Inter tertium

g

etquartum,
sesquilertia

id est

'.ii

ct 96,

mcdium

VJ

numerum

ulrosque proportione continuantem
et

adinvenis
sibi

;

quoscunque quibuslibel inlermissis

dum

10,

^

continet. Podismus, idest
^'''^^''-

j5 emba6 ^A in se
4, id est

invicem conferes, idem sine errore pernosces. Nam si item primum ad quintum, id est 6 ad 150
conferas, in medio nihilominus 30, qui quincupla utrosque collatione continuet, investiges. Item si

duclus 44.

"V555*
87. S.

^^^

embada

42

55

adjungo

^S
V^

'-'«"fi^iO'

Cujus latustctra-

secundum
72

et

sextum, id

est 24 et

gonale, quod est 9
tilatis

quancomprehendit, Qui ul segregentur ex nuin se,id cst

catheli simul et basis

medium

tripla utrosque

216 compares, proportionecoadunan-

tem recognosces.
Xec si integros ad minutiatos,et minutiatositem ad minutialos ad se inviceni orthogonios conferre
cupias,aliquem
si

mero podismi
est

jus

44,^(C(^ embada 4, id 42 CC subduco, et remanent 8, 55o(^- ^^' "^ si a communi latus tetragonale quod est
1

te scrupuluiii

offendere
qui 10

utrorumque numero, qui est 6\i, adimatur residui, id csl 8, dimidium, scilicet qualernarius, cathelum determifiat. Idem vero
ad
latus,

item primum,id est 6 ad

eum
8,

metuas.Nam Qv embado

coulinet conferas, in medio

qui sesquitertia ad

quodest l^^
qui est

q

utrosquehabitudinese copulet,
si

eumdem communem numerum,
est,

9^^
et

eumdem,

qui

mox aspicias. Item lojj ad sequentem, qui 18*^ ^z

adjunctum, 10 5Sconficit.Cuiusmedietas,aua' o .Cuji

concludit,veliscomparare,mediusl4 numerusgeometricce medietalis proprietates intereos probatur

vt

basim haud dubie reddit. Et hse quidem

interim sufficiant regulae, quas de Pythagoricis ad
prccsens potuinius invenire.

obtincre
el ejus

;

14

namque numerus

10

^^in
itcm
."i

se continet

quinque sexlas decimas,

ct

18s^ J^
sextas de-

Formanturvero

et alii ex ipsis Pythagoricis
si

quos

codem modo
;

14 in se continet et ejus

supra diximus, tripleuri,

eam quantitatem,quam

supra basis habuerat, cathetus accipiat, et, quam cathetus possederat, basis alternatim quantitalcm sibi assumat,ut in subscriptis.Sed in eorum reuuiis

tas

cimas qua; proportio super quinque partionssexdecimas appellatur. Itaque ne diutiusimmorer, qucccunque talium orthogoniorum alii conferas,
uiiuin inler eos, ut

diclum est,numerum, qui omhic

orthogoniorum diuliusnon arbitror immorandum.
goricis sive

nes geometricff> niedielatis proprietales custodiat,
inlitubanter

.Nam univcrsaj regulaj qua? in superioribus Pylhaad laterum quantitalem alternatim dig-

invenire poleris. Sed
scilicet

numerus,

geometricam

proportionalitatem efficiens.

nosceudam,

sive

tradila^ sunl, el

ad mensuram area^ invenicndam exemplis dilucidata; sunt, in his ni-

D

^o'^

niodo

crit

inveniendus

Cathetuspriorisorthogonii perbasim multiplicetur sequentis, sive,
[)cr

hilomiuus eamdcmconsequenliam probanlur retinerc tantum (Notat hic sequentia vetus glossator
:

quod idem

erit, basis prioris

Liltera falsa esl. Sed is est sensus: in hoc dilferunt a Pythagoricis, quod basisPylhagoricorum erit caIhetus islorumctc converso),quantum siinquibus-

cathetum ducatur sequenlis, et nati inde nunicrimedietassumalur,etpromedielalegeometrica
iiileripsos orlliogonios habcatur, ut intor 6 et
(iallictus prioris,qui cst3,

24.

per basim sequentis,(juae

dani illarum ad cathclum specialiter videtur pertincre; hic basi, ct quod ibi basi, Iiic catheto quis

8 habet, ducatur, et 2i- creantur. Cujus jnedielas,
qiiic cst 12,
2i-

loco geometricai medietatis inter 6 et

meminitattribuere. Quod ob cavendam prolixitaIrm ne.jam vidcar rpplicare, diligenti?e et probationi lectoris malui rclinquere.

staluatur. Vel alitcr

Ipsa Orlhogonioruni
tur,

embada

interscmultiplicen-

natique inde nuineri latustelragonalc progeo-

CAPUT

XIII.

metrica inter eos collocetur jnedictatc, ut in supra
dictis,qui28 "^et.j^

Dc Geometrio triyomorum prcediclorum. Sed nequaquam silentio putotranseundumquod
interim,

/^

in

cmbadis

suis conlinent,

dum

haec scriptitarem, ipsa mihi natura

embadainterse ductain 1606 j^fSurgimt.Horum

:

IIS

SILVESTRI

II

PAPiE OPP. PARS

1.

DE

DISCIPL. MATHEM.
et

H6

latus tetragonale 4 et S. invenitur, gcomelricacque

A

medietatis proprietates inter conservare dignoscitur.

ipsos

orthogonios

Ulud quoque in his volo consideres quod ipsa ea-

de reliquis orthogoniis vjdeamus. Sunt item alii orthogonii non iisdem laterum proportionibus^ quibus superiores, conjugati, sed ad ipsorum tamen similitudinem tali in lateribus nu-

lenus.

Nunc

demque proportione pergeometricam mcdielalem,
de qua
dixi,

mero

insignili, ut calhetus

itemque basis

in se sin-

orthogonii

ipsi

continuanlur, qua viest

gilatim ducti tales duos letragonos efficiant, qui

delicet latera coruni uaivoca, id

cathetus ca-

item conjunctione

sui

tertium tetragonum compo-

podismus podismo sibi invicem conferuntur.Nam si lateraadse invicemdupla sunt,
theto, basis basi,

nant. Cujus videlicet tetragonale latus, juxta regulam superius proiatam, podismi quantitatem faciaiit, ut subjecti

dupla nihilominus orthogoniiipsi collatione pcr inlervcnientem copulantur medietatam;si sesqualtera
sesqualtera, ct in coeteris simihter. Sed de his hac-

sunl,

una

sibi

invicem laterum

proportione germani.

13S.
Hi sunt

omnes tahproportione laterum connexi,

sequentes, quisque ab alio diversa lalerum propor.
tione connexus item ut prtedicticathetusinse, basis
in se, et
lii

ut cathetus etbasis in se ducti duos tetragonos faciant, qui duo conjuncli lerlium efficiant,cujus latus tetragonale

duo telragoni conjuncti, talem terlium

constituat

hypotenusam. Porro

isti

faciunt, cujus latus est hypotenusa.

34

CAPUT

XIV.

B

esl,

a studiosis consequamur, cuique theoremati

Qiuii utilitalfs ars (/eometricc spondeat ?

sua figura subjungatur.

Geometricalestractantidiversitatesprremonslran-

CAPUT

XV.
.

dum
tes,

ostquas ipsius artis tractatus spcmdeat

ulilita-

quatenus lectoris ingenium, insinuationis Irifida; ratione incitatum,promiUiusadlegendum,studiosius scquentisoperis perscrutclur traclatum. Est

Nomtna mcnsurarum quibus geometra; uluntm Mensuram appeUationeSj quibus utimur,sunt ha»
digitus, uncia, palmus, sexta, qute et

dodrans appassus,

pellatur, pes, lalerculus, oubilus,

gradus,

enim hujus

disciplina^

scrupulosa dcscriplio, sed

deocmpeda, qu.T

et pcrlica

appellatur quasi portica

totius dimensionis indagatione indagationumque commoditatecopiosadescriptio.Quain tamenquamvis

a portando, clima, actus, qui cl aripcnnus dicitur,

jugerum, centuria, sladium, milliarium.
Digitus est
Unciii,

arduum

sit

consequi, potis erit qui in ca infali-

minima

j)ars

gabili sudaverit studio. Qua? ut facilius, ul dicluni
*

sccunduni iiuosdani,

agrcstium mensurarumdigitos habol Ire-;
'

Ifi quinqne Pythagorici $ed inversi.

Ml
secundum quosdHin,
quod
verius
est,

DE GEOMETRIA.
digituni

Ii8

A

unum

et tertiam digili.

digito? quatuor, uncias tres. Seita digitos duodecim, uncias novem, palmos

Pahnus habct
tres.

didale quudrali incdicliuium steteril, scd in primo, aut in secundo, autin tertio, aut in aliquo quadrati gradu, 12 gradibus collalis, qualis fucrit collatio inter illos aliquos quadrati gradus et 12,
talis erit inlcr

planiliem et altitudinem meusuran-

Pes digitos

16,

uncias

1-2,

palmos

4,

sextam

dam,

stalura mcnsoris adjuncta.

unam

et tertiam ejus.

CAPUT
Ad
ultitudinem

XVII.

Lnnercxilus

pedom unum

inacccssibilem

cum

/loroscopo

me-

in lalitudine, utcias 23

tiendum.

in longitudine,

Ad
2,

altiludinem inaccessibilem ob

lluvii vel vallis

Cubitus sesquipedem, sextas
cias 18, digitos 24.

palmos

6,

un-

Gradus habet pedes
clima 60.

2

;

passus 5

;

pertica 9

;

impedilioncm sit altitudo qutelibct, ut est a b, sitque fluviivel vallis impeditio, ut est b c. Sumehoroscopum stans in ripac,et per ulrumqueforamen
mediclinii

summitatcm

« diligenter inspice. Consi-

Actus in latiludine 110, in longiludinc 120.

Jugerum, quod fitjunctis duobus
iludine 240, in latitudine 220. gilud

actibus, in lon-

in mcnsura quadrali, qui ^verbi causa notatur quaternario numero, per quem piimma totius quadrati scilicet 144 dividatur, et

dera

numerum graduum

Centuria 200.

quarta pars reperla,vidclicet 36 conscribatur. Post
125.
8.

Stadium pedes 625, passus

ha^c de c ad

rf

certaspatii quantitas metiatur, quaj

Milliarium passus 1000, stadia

exempli 40

pcdum

pra?ponatur.

CAPUT

scopum
XVI.
ut prius

stans in fine d, et per

summitatcm

a
in

Itcrumsume horoutrumque foramen, inspice. Perpende iterum
totius

Ad

altitudiyiem curn astrolabio metiendum.

numerum graduum
men-

quadrato, qui signatur in

Si fucrit alliludo in fequalilate, tali poterit

tcrnario numero, pcr

qucm denuo summa

«urari inspectione.

Sumatur ab altimetra

astroia-

bium,

el in

tie exarati

mcdietatequadrali in postica cjusplaniconslituaturmedicIinium,ulhac scilicet
45, et tandiu ab eo ante

quadrati dividatur, etpars terlia, qua? est 48, juxta quartam, qua3 est 36, conscribatur, etminor numerus de majore, id est 36 de 48 tollalur, et

quodre-

posilione stetmediclinium alterius partis astrolabii
in

numero graduum dierum
foramen

manet, idest 12, cum latere quadrati, quod est 12, comparetur, et numerus i-enianens et latus

et retro

cestimando pergalur, donec per utrumque
altitudinis suramitas inspi-

q

quadrali

aequalis pronuntietur, et sicut
12,

ultimum

ipsius mediclinii

remanens
sic

quadrati latcri 12 eequale habetur,

ciatur. Qua inspecta, loco in quo stetit mensor nota imprimatur, et huic impressioni statura mensoris adjungatur. Posl ha!C locus ipse diligentcr notctur, et ab eo usque ad radiccm altitudinis lota planitics caute mensuretur etquot pedumipsaplanitiesfue;

spatium d c spatio a b sequalc affirmetur, et quola pars ternarius, qui est ultimus numerus

graduum
in

in 12, judicatur,

cadem pars
sinc

a Jspatium

d

b

spatium in d
b,

b spatio

dubio dicatur.

Est igitur 40 a

sicut est

40

c d, et est 160

totum

rit,

tot sine

dubio altitudo

erit.

Si vero

non

in

me-

6 d, et est 120 b c.

B
CAPUT

vallis vcl

flumcn

iO

pedum
nun
iluhitantur, et in-

XVIII.

D drati

latere sexies contineri

lcrvallum slationum mcnsoris 12

pedum

nolabiles

Item de eodem
Si quideminens inaccessibile fueritajstimandum cumhoroscopo, stet altimensorin metiendieminciilis arlifinio,

habealur.

Ilis

peractis minuscontinens ternarii, id

cst quaternarius

de majori continenti, id est seet binariiis, qui ronianet, in
inlervalluiii

nario semel tollatur,

suspicialque per utrunique mediclinii

menle

habcal.ur, et

ipsum

slationum
Et ut,

foramen,quosqueinluealnr altiludiiiismensurandffi cacumen. Quo inspeclo, gradus quadrali numerentur,qui exempli manircslalione 3computentur, qui
in 12quadratilaterequater continetur.

mcnsoris duplum

injtccessibilis aUi dicatur.

quod dicimus,
clionc

in

omnibus nolum habcatur, uninuiiicroruin
facla,
si

vcrsalis regula in nullo vacillans ponatur. Subtra-

landiu anle ct

Hoc peraclo retro pergatur, doncc jam visum cailerum videatur. Quo
inspiciatur,

conliiicntiuni

unus
cl

rcinanscrit, iniorvalliim slalio

num
s

mcnsoris allo
Iriplum,

cumen
viso

altitudinis mcliond.e

oiqualc erit
sic in

;

si

(liu),
:

dupliiiii;

iria,

numcrus graduumquadrati dcnuo

scqucnlibus
fit

ct verbi

gratia2 habeantur, qui in 12, id est qua-

Tali pictura

declaratio pura.

119

SILVESTRI

II

PAPyE OPP. PARS

I.

DE DISCIPL. MATHEM.
donec terminetur intuitus
stet, inspiciatur, et ipse

120

A ri,

dirige

inluitum per utrumque foramen mediin

clinii,

metiendae

quanlilatislimite. Posthsecin quoto

gradu quadrati

mediclinium
tatio fuerit

numerus gra-

duumsuperior cum 12conferalur,

graduum ad
b,

1

2,

qualiscomputalis comparatio staturae
et

metientis ad totam planitiem.
stalura mensoris a
planities b

Verbi gratia
c,

:

sit

numerus graejus
b,

duum
CAPUT
XiX.

3,

qui ad i2 comparatus quarta pars

dubielate sublala invenilur. Igitur a

quae est sta-

Ad
Si vio

altiludinem

cum

horoscopo meticndam.

tura metientis,sici c,idest planitiei quarta pars invenitur,sicutternarius inl2pars quarta comptatur.

cum

horoscopo quarnlibelplaniliem meti

CAPUT

XX.

Ad

metiendum cu7n /loioscopoputeum.

Primo perpendatur diligenter a geometra qualenuscirculatio putei perpendiculo perpensa sequaquantiludinis sit ejus lis habeatur. Deinde cujus

CAPUT

XXI.

diamelrum inquiralur. Invento diametro, stans mensor super putei labrum despiciat per mediclinium astrolabii lateris oppositi terminum. Quo quo mediclinium in viso, numerus graduum,
stelerit in

Ad

altitudinem arboris, columnse, vel turris per

um-

bram cum
cujusquam talium
altitudinem per

astrolabio inveniendam.

Si vis alicujus arborisaut

columnaevel

turris, vel

quadrato,

cum

12 comparetur.

Et quo

G

in plano

duntaxat loco stantis

umbram

ipsius invenire, suspenso

modo sehabuerit numerus graduum in quadrato ad 12, sic se habebit diametrum ad profunditatem putei
et

aslrolabio, solisque radioper

IhidadfE directim immisso, vide iu

utraqueforamina haqua parte laleris
est, directa ipsius

ad staturam mensoris.

quadrati,

quod

in

12

divisum

halliidadK stetlinea,
Sint autem gradus, exempii causa, 4 et diametrum 4 pedum. Sicut ergo 4 est ter in 12; sic diametrum est in profunditate putei et statura mensoris. Qua slatura ablata, quod remansei'it, habe
;

etquamcumque proportionem

id est

numerus partiumsupraalbidadaapparentiumad 12 ad totum latus quadrati habuerit, eamdem
procul dubio proportionemaltitudo.quamiuvenire
voluisti,

profundilatem putei. Subjiciamus ergo figuram pulei certislilteris insignitam. Sit ergo 4 pedum ac,

bit. V. g., si

ad unibram in planilic a se factam babeduaj partes siipra apparcnt, adquasl2

hoc

diametrum diamelrum ac sit
est
;

;

sit

putei altitudo a
c

b, sit

ejus

sescuplam habeat proporlionem, sescupla quoque ad altitudinem umbra si tres appareant, quadru;

statura geometrae

di pedum.

pla

;

si

4,

tripla

;

si
;

.•>,

Eia constituamus 4

diametrum, et j) dirigamus intuitum per mediclinium de a (/ ad b. Post ba?c gradus, qui, exempli causa, sunt 4 cum 12, Iripla proportione conferamus, ct o c, qui et ipsi 4 sunt ad d e, in eadem comparatione ponamus. Est igitur 4 pedum a c, 12 pedum d e, 4 pedum a c, quse est statura metientis. Quibus 4 sublalis, id est d c de d e, remanent c e oclo podum, quod cst altiludo piitci.
c,

pedum«

id est

quintas;si6, dupla

si 7,

duplex superbipartiens super quinque parliens
:

scptimas

;

si

8, sesquiallera
si
1

si

9, sesquilertia
si

:

si

omnes, aequaeritaltitudocluinbra El omninocujusciinque proportionis Iriauguluin alliidada in quadrato ipso
10, sesquiquinta;
1,

sos([iiiundeoima;

efVecerit,

ejusdem proportionis triangulum umbra
in

cujusiibet erocti corporis

planilie

stantis

for-

mabit. In ipio

videlioet triangulo ipsa iiuimbrala

planilios basis ost, orocta altitudo cathetus, radius

121
solis

DE GEOMETRIA.
umbram
transversim liniilaushypolenusae
vi-

ias.

A

cem

dignoscitur liabere.

CAPUT
Si vis inveaire

XXII.
re.
sil

parlibus adjicias. Quidquid aulem in umbra vel augmentalione creverit, vel subtractione remanserit, pro mensura illius rei habeto.

Item de eadem

qualiscomparatio

alicujus

um-

brae

cum

aliquo corpore in

quacunque

diei bora,

sumalur aslrolapsus, et, radio solis per mediclinii foramina exeunle, aspicialur in quadralo in quo gradu mediclinium stet; el, qualis collalio illius hoc gradus cum 1'2, talis umbrie cum corpore tantum proviso quod, quando mediclinium stet in
;

dextro latere climatis, major est unibra

quam
cst

cor-

pus;

quando vero
urabra.

in

sinistro,

majus

corpus

quam

B
CAPUT
XXIII.

Ad

altitudinem

cmn

speculo vel pelvi metiendam.

Posilo in speculo centro, vel in

media

scutella

plena aqua, constituatur in plano arvo, et tandiu a geometra huc illucque trahatur, donec per medium

ccnlrum unius supra dictorum cacumen rei metiendte aspiciatur. Cacumine invenlo, spatium,quod continetur inter pedes mensurantis et centrum
speculi, vel

mcdium

vasis limphai pleui, diligenter

mensuretur, et post haec non minus caute staturae
metientis comparetur metientis staturae,
culi
;

et,

ut fuerit illud

spatium
spe-

sic erit

linea a

medio centro
rei

Coraponituretiam aliud instrumentumad altitusine difficultate inveniendam, quod hac de causa a sapiente [Glossula Pythagora) invenlum putatur, quiavisum humiadjungere difficilemensori, inconveniens speclatori putabatur, sumitque quantitatem suce magnitudinis a raagnitudine sta-

dinem

:

usque ad allitudinis radicem

metiendse.

turae raetientis.

Exempli causa, addatur plana figura:

G plari

Constiluamusarundinemtalimagnitudine, utduproportione proportionetur mensorislongitudini; cujusmedio alteraarundoorthogonaliterconjungatur, quae,staturae mensoris longitudini aequalis, eicuiconjungitur, subduplahabeatur.Hoc ergo instrumentum sic compositum tandiu ducatur a

mensoreperplanum,donec per summitates istarum virgarum reimetiendaeconspiciatursumraura. Quo inspecto tanta altitudo dicatur, quantura spatiura a loco in quo raensor stat ad radicera altitudinis,adjuncta statura, mensuratur. V. g. sit statura mensoris «, b, arundo sibi dupla c, d altera arundo istius medioorthogonaliterjunctaa, e, altitudo metienda
f, (j,

spatiura a raensore ad radicera altitudinis h^g.

jv

Hoc tamen nullo modo raensor obliviscalur, quin huic dimensioni omnique perpendiculo aequipendium appendatur, quod geometricaliter institutum ad mensuram paratur. Exempli causa, subdatur
plana figura.

CAPUT
Ad
aestimandani aijusrjKc

XXIV.
rei

F
sole

nUiladinem

lu-

cente.

c

^^

-^

Oufficunque res posita fuerit sub divo, umbram emittit, sed non sibi semper jequalem. Quapropter
umbrffi ipsius

quotam partein

volueris, eligas.

De-

,

^^^^
<
e o < M

t.

indevirgulam coa^qualem
luas, et

hiiic parti in

terra sta-

exinde cadenlera seu por pedes seu per palmos, seu per uncias dividas. Si major
inventafueril

umbram

umbrn quam

virgula,

quanlum umbra

virgulam superat, tanlum a singulis,

quarummenosl
j

STATJNA AD
.ir.NcrA
j

B

D

<>

suram virgula habet,sublralias. Si autem minor umbra, quanlum virga superal, lantum

pra^dictis

planities

.

m
Ad
Stabiliatur

SILVESTRI

II

PAPiE OPP. PARS

I.

DE

DISCIPL. MATHEM.

124

CAPUT XXV.
planUiem virga
vel

A

tienda, et similiter superiori alia
fiffura.

componenda

erit

arundine quserendam.

arundo

visui fmquiparata metienlis in

lermino epiphaniae, cui jungatur altera cujuslibet quantitatis orthogonali ratione, qucje scilicet sursum jusumque tandiu a planimetra ducatur, donec per
utriusque

arundinis

summitates oppositus limes
inspecto, ipsa

planitiei cernatur.

Quo

conjunctio

arundinum
titate

diligenter notetur, etsuperior parsfixae

arundinisa conjunctione alteriuscum tota suiquancomparetur, et eadem comparatio pendentis virgae planiqne incunctanter dicatur, qua? superioris

CAPUT
Metiatur planities b

XXVII.

partis a conjunctione

cum tola quantilate fixa? arunk
;

Fi(jura ad mctiendam planitiem
i,

dinis superius
litteraii

dicebatur. El ut clarius reddatur
inflexione

sitque statura metientis

:

computamus, picluram quod apertius obscura monstrantcm visui legenlium supponamus. Sit arundo stans visui metienlis ai^quiparataa c virga orthogonaliter sit planilies melienda c d et erit pendens 6 g sit igitur a b, medium a c
; ;

sit

arundo «qualis superiori/m;
'^' ''•'^"

sitlinea ortho-

B

&""^1'^^'' d"*^^^

"^^^'^"^'^ ^^"^*^"^ ^^^ ^'^"'"
l

per arundineni k
h a,

n.

Post hcec k n, n
et

in

quadru-

pla proportione conferatur^
superius d h, h

simiHter totum kh,

;

;

b e,

medium

c d.

quadruplum indubitanter dicatur. Etquiajam modo aua, duplum discebatur, lem k h, h a, quadruplum pronuntiatur, sublato d h, de toto k h, remanet k d, qucd est mensurabile duplum ad h a Quod si a d, h a, k i,
statura metientis, qua; est aequalis
e,

m

n, et

d

c, et

etA b, mensurabiHter apponatur lotum h a, g quod est altiludo mensuralum nullo modo dubietur.

CAPUT
Figura ad

XXVI.

M
CAPUT
XXVIII.

altitudincm mensurandam.

Siquissuperiorisfiguraeretroposit8evim,quapla-

nitiem mensuravimus, subtiHter inspexerit,

istius

qua altitudines metimur, eum prorsus latere nonpoterit.Parumenimhaic distata superiori figura, excepto quod superior in planitie,

Ad mciiendam planitiem per
Stans mensor
in

arundinem.

quoque

figurai vis,

metiendee planitiei extremitate

componatsibiarundinemminoremsuaelongitudinis

haic operaturinaltitudine mensuranda.Sitaltitudo J> prolixitate; quae scilicel tandiu diversis locis planitiei directa ngalm", donoc por summitatem ipsius mensuranda rt b statura meliontis c r/; arundo,
;

cum qua

altitudo

metiatur, statura longior^

e

f;

arundinisalteraextromitasplauitioi ox opposilocer-

lineaorthogonaliterductaavisumetientis perarun-

dinem usque ad altitudinem ^ i. His peraclis(/</ ad ^ /"compafantur, et eadem comparatio d b &&
b a

lis

natur.Quofacto,asummitale arundinisorlhogonalinea usque ad mensoris slaturani dirigatur, et locus ipsius stalura?, in quo linea terminabitur, diligenter signctur, ot ipsa pars slalune ab ipsa nota

tur, V.

(/ g ad y f pronuntiabad y ad ^ /" dupla ponatur, et non minus; d h aA h a dupla indul)itanter dicalur. Quod

pronunticlur, qua;
g.

usque ad visuni

cum

linca orthogonaliler ducla

conferatur.Etqualiscomparalioipsiusparlisstatura'

si

h h, h a mensurabilitcr comparatur,

qv.ai

d

c

cumlota

linea orthogonalilcr ducta habebitur, ealoliusslatura.^

staturae meticntisfftqualishabctur, totaaltiludo a h,

dem comparatio

adplanitiem totam
qiia

mensurata non dubitalur. Sed (juia potest cvenire quod c h sit interdum non meabile, h u non es omnino nobis notum, quamvis sit proportionale, qua dc rausa planities b c retro eril me-

pronuntiabitur. V.

g., sit stalura metienli>(7 b, pla-

nities nietionila b c,
d,
e,

canna, cuin
pars

mensurabitur,
f.

linea orlhogonaliter

ducla d
erit a

Quota pars
c.

fuerit a f in

f

d,

tota

b in b

Sit

125
a

DE GEOMETRIA.
in f d, el

126

/quarta pars

eodem raodo

a b

quai-ta

A

ratur, et per
'^

quam

putei profunditas investigalur,
\

pars

mb

e.

<".

allera pars putei c d

fit

a /,

quadruplum ad

\

^
*CAPUT
XXIX.

e

a\ igitur b /"quadrupluai est ad a c. Sumas mensuram pulei, si vis auferre staturam.
F

B

Ad

))temarandum jmteKrn.

L't in superiori figura putei dictuni est, primo a geometra diligenter perpendatur quatenus circumductio puteicircularis iiabeatur deinde cujusquanlitatis sit diametruni iiiquiratur. Quo invento, stans menso super suminitatem putei supponat pedibus suis cujuslibet longitudiuis scorpionem {Glossa tet.

CAPUT

XXX.

B

Ad

altitudi)ie))i

ynetioidani

cmi

orthogonio.

quaelibet virga), et taudiu ante et retro pedetentim

ducat, donecper
terius putei

summitatem

ipsius scorpionis al-

Compoualur a geomelra ortliogonium basi caIhetoque ejusdem numeri compositum, hypotenusse vero proportio prselermittatur, qu® ad altum
hoc orthogonio prorsus inutilisjuplanum a dicatur. Compositum autem tandiu per trahatur, donec oculo humi apposito per mensore

profunditatem cernat. Quo facto pars ipsa scorpionis, quae puteo superjacet, a pedibus raensoris impressa nota caute notetur, quse sta-

vestigandum

in

non minus diligenter comparetur et quota comparatio ipsius partis fuerit ad metientis staturam,eadem comparatio erit diamelri cum statura
turae
;

summitatem summitas altitudinis investigandae cernatur. Qua visa, a loco cui visus inheecatheti
serat,

planities

ad radicem usque metiatur

;

et

quantafuerit,tanlaaltitudo dicatur. Quod ut apermensoris ad totamsummamputei. V. g. sit profunaititudine inlelligalur, orthogonium cum ditas putei a b, diametrum ejusdem putei a c, stalius p supponatur. tura raensoris o f, arundo, qua? staturae compametienda figuraliter visui

Planities

CAPUT

X.XXI.

D

Orlhogoniu)n Pytkagoricwn ad metienda)n alliludinem Est eliam ahud ieslimaiid.'p, altitudinis orthogo-

hac demcnsa quanlilale planitie quarta pars cst auferenda, hac videlicet vatione quod basisjaccns cathetum erectum superal cum
pto

quod

in

nium, quod ah inventore denominative nuncupatur Pythagoricum, naturalihus catheti, hasis, hypotenus<Ecompaginatun»,calhetoternarioinsignito,basi
insignita quaternario, hypotcnusa praenotataquina-

suaquarta parte. Quod ut melius aniinadvertatur, et aliud orthogonium subterius depingatur
:

rio.Quod
scilicct

si

voiueris cathetuin quatcrnario insignire,

clbasim tcrnario.idcm tihicveniet per conlrariuin,
utbasisfJitlietosexquitertiopropurlionetur,
basi scsquiquarto

hypotenusa
cuncta
liuiit

comparetur. De quo qunecunque dicta sunt in pra;cedenti
quarta aufcratur.

figura, scili^^et tandiii trahatiir donec per catheti summitatemsummilasreicernatur, hoc solo exce-

.

427

SILVESTRI

11

PAPiE OPP. PARS

l.

DE DISCIPL. MA.THEM.
perforala per

128

CAPUT

XXXII.
altioribus

A
metiendum.
mctia-

sunimitalibus

utrumque foramen

Ad

rem inacesnb^lem nobis

Ad rcm inacessibilem uobis

altioril)us ut,

lur,quamvis laboriose,hocmodo faciamusfiguram. Sit rei metienda? quantitas « b, et quot cubitorum, vel ulnarum, vel pedum, vel digitorum, vel ctiam

visum melientis admillere videantur. Posl haec extremitati oppositi lateris mediclinium horo.scopo sic fopuletur, ut dum per opposilum sibi latus certis
dimcnsionibus distinctum trahitur, formam orthogonii Pythagorici imitetur, vel
V. g.,sit quadrati figuratfi c d;
imitari

videatur.

unciarum, vel cujuslibet alterius mensura; sit nobis propositum scire. Re orthogonaliter constiluta, sit spatium immeabile inter nos et rem, ut est g h. Erigalur nubis orlhogonium d g, ct sit linea sursum ducla de g ad d, sicut primo diclum est de a b, ducatur plane linea de d a.d z, sicut plana jacet
sit notum quanta sit linea g d, Nos enim eas facimus. Erigamus orIhogonaliter lineam de z sursum ad u, et ponamus

duo semipedalia

ligna in summitatibus unis lateris positae f; mediclinium in alterius oppositi summitatc locatum

per oppositum

sibi larus

discurreus

dg

in

hunc

modum

:

linea de g ad d, et
et linea

d

z.

oculum

in linea :

i'

orthogaliter erecta,
;

ut

exeat

"

visus noster per d ad b
stetit oculus,

et locus lineae

istius ubi
s

notetur puncto ipso u, et metiamur
Et post hoc

et u

quanta

sit.

ponamus iterum ocuhim
-,

in linea - u, ita ut valeanus videre per d a; et lo-

cus in quo visus steterit, notetur puncto b et videamus ubi hsec hneatangens terram conjungitur
linae

g

b, et

sit

cta. Et postha^c

punctum e, ita ut notemusquantum

linea g e

sit re;

sitinter s et h

quota pars est z h adi z det z d,a.dd g, tanta est rf ^ ad ^ e, et notaj sunt lineai h zei z d, quia nos eas fecimus. Et igitur notum est quanta est linea
et

Superficies
ista.

Composita quadrati figura hac ratione ponatur
jacens
in

metiendae
e

planitiei

extremitate,

et

^

e

;

et

d g a.d sunt notse; notum eritigitur linea quarta g b. Et quia dudum sapuinius lineam j' e, ei sapimus inde

quanta est linea u z -dd z d, tanta est linea lineam g b, et linese u z eiz d ei d g nobis

tandiu a metiente ex altera parte erigatur,

donec
cer-

per feramina

Q

f opposita extremitas plani

nalur, et in hoc loco, qiio visus steterit, nota v*onatur. Post
liaec

lineam g b, possumus sapere quanta est linea b e et quanta est linea d g adlineam*/ e, tanla est linea n b a.d lineam b e, et lineai d g ei g h ei b e notae sunt. Igitur a b linea nota est, et haec est
;

per mediclinium ex adverso con-

stilutum visus meusoris dirigatur, donec
tala extremitas videatur.
steterit,

jam

no-

Quo

facto locus.

quam
diffuse

quaerebamus. Et ut brevius, quod

et

superii.s

dictum est, comprehendatur,conipendium, quo philosophia gaudet, pouatur. Qualis coraparatio fuerit z u ad /t u, talis erit g d ad b a, et sit z u duplum ad h u, erit g d duplum ad b u.

ei c g ad g b comparatio c g ad g b fuerit, eadem comparatio a b ad totam plauitiem erit. V. g.,

notetur,

qno g comparetur
;

qualis

tota planities a h dicatur, et c
tatc superioris quudruti

<;

(id est

a

summi-

usque ad inferioreni parteni mediclinii) (7 /j, (hoc est a mediclinio ad inferiorem angulum ejusdem lateris) aequalis constituatur, Igitur o
b,

U

id est

latitudo,

b

g^,

id

est a

quadrato usque ad hmitem planitiei aequalis esse non dubilelur. Sic et in caeteris proportionibus
\)C g

adg

b

consideretur.

CAPUT

X.\X1V.

Ad pntci vel
CAPUT
XXXIII.

fussx altitudinem metiendam

Puteiautcujuslibetfossa? altitudinemsicprobabis.

Ad

metiendurn planum quolibet modo propositwn.

Accipe lignumdirectumetponesuperbuccamputei, et cujus umbram videbis inc/", id est profunditatc
piilei, et

lignum quatuor

cubilos... plus habeat, el

Si fueritnol)ispropositum quolibot

modo

metii-i

exeat sublus pedes cjus alia
sibi, et esl

hasta directa similis
e,

planum, sumamus unius cubiti in longiludine lignum, cui alia tria in dimensionc ipqualia tali conjunctione innectanlur,ut conjuncta quadr.itidiffinilionem suscipcre videantur, quod quatuor angulis
est

profunditas putei a

ct hasta directa a

d, ei

alia
(/

hasta a c b jaccns super
e

buccam

putei

truncat

super aiigulos directos, ct

intuere in

uqiia putfi

umbram

'/

c
<'

orthogonule

;

cujus unitus lateris summilalibus
inligantur, qucTP in

a c totios ost a c b vcl

de d usquo ad/^et inveuiens f \i\ a e d, ut pula si a c hac in

duo semipedalia ligna erecta

beal palmuni, ci d a tres, tribus vicibiis est a

,2,

DE GEOMETRIA.
ac
a
e.
j.

130

d

n, sicut esi

b tribus vicibus in

da

c.

Abslrahe

A

a d,

remanet

quousque videas de h per c usque ad a, ubi est summilas moatis, et vide quanlum sit A e ad e c, tantum est h g ad g a. Invenisti forsitamantea/"^, decuplumad^ a.Winnefg quadruplum fl,et Sic est h /"sesde <j, id esl 4 do 10, remanent 6.
,9 /i
(/ /(

euplum ad g

« vel g a

sescuplum ad f

h.

A

CAPUT XXXV.
Ad
altitudmem montis inveniendam.

Cum
quam
ti

quieris altitudinem alicujus montis,
te

hastam ante
tu
:

in

plano pro

pone monte longiorem g
Postea con-

et est hasta a b, et tu c d.

B

H

lemplare hac illac te movens recto oculorum visu usque videas f. Tunc considera quanta sit per b ad b f ut pula. Si g c, du,9 c ad ^ a, tanta est c pla est ad g a, diipla est c k ad h f; et quantalibet ^ f ad ^ «, tanta est procul dubio c h ad k f
;

CAPUT

XXXVII.

Ad
Si

inveniendam per specidum altitudinem turrium,
etc.

per speculum aut per concham plenam aquae quaeris scire aititudinem turrium vel montium,,ac-

ad ^^ c, tanta est f h ad h c; ei h f est mons, et quanta est d b ad h g tanta est d i ad f i. Quod si fluvius habealur vel aliud obstaculum inter c /«, et non possis pertingere ad montis
et

quanta

est a ^

radicem, ut prsediclaminvenias mensuram, accipe
a

pone prope montem in plano, lantum te ipsum et speculum positum in terra moveas huc et ijluc, quousque videas a in b, id est summitatem montis in medio speculo, et vide quomodo sint, et quanta inter se invicem d c, et
cipe speculum, et
et tu
c b, sic

sunt invicem b e, et e a. Et si sit obstaculum, quod non possis probare, hic ambula retro cum ipso speculo, et pone in terra, et videasmosu de m per n usque ad d f, quod est summilas vendo te a in z, et quantam proportionem habent montis, et postea vide, quanta sit m c ad c n tanta est m h ad h f. Abstrahe de m h c h, et vide quod _ invicem;? r, et r z eamdem habent, z e, ei e a invicem. Minuc inde b e, remanent /* z. remanet, tanta est altitudo montis; ut puta, si in-

g

b,

id est

hastam,

et

ambula

retro

30 cubitos

aut quantumlibet el iterum contemplarc recto vi-

venisti

ch duplum ad
tolle c
/<

/i

f, et

post

m
:

h

quadruplum
re-

/A

ad h f;

de

m
est

h, id est

duo de quatuor,
quia

manent duo, quod plum est h /, dona
vei 10

m

c,

dices

m

c

du-

30, vel 20 cubitos,

adm

c et 15,

ad h f, ei sic c h triplum est ad h f et m h, septuplum ad h f. Abstrahe c h de m h, id est 3, de 7 remanent 4, quadruplum est m c ad h /", sic
in aliis.

F

D
I

CAPUT XXXVIII. Ad invenicndamlalitndincm fliivii velcanipi,
Si

ctc.

qufcris

scire

iatitudinem

fluvii vel alicu.jus

E
xxxvr.
haslfr;,

CAPUT
Si quffiris sinc

De eodem.
mulaliono
sic

facies. Est

mons

'(

/;;

accipo hastam

duorum cubitorum

lon-

campi velcurtis aut cujuslibet rei, accipe lignum, quod pertingat usquc ad oculos tuos, sccundum alios minus uno cubito, et ponc in ripalfluvii, et sla prope eum, et est lignum, ut subtus vides, quasi a b, et ponc aliud lignum superipsum prius
erectum, sicutest
c d.
(/

giorem te, ct pone antc te in plano. Posteaconsidera ipsam hastam, quai est c d e, et mille visum tuum rectc de f per d usque o, dividens ipsam ha.stam super unum cibilum et vidc ({uanlum sit f r Ad e d, tantum cst f g ad g n. Ambula retro.

oculorum
visus.

visu pe- «
;

Postca ccntemplatio recto u?que vidcas e, id est ripam
edirectus
</,

ex allera parlo
vel econtra

iiam

b e est fluvius, el a
sit
c,

Postca considera quantum

a c ad c

quantuni

cst

d

c

ad a

tantiim est

,^,

SILVESTRI
ad
6 «

II

PAP^

OPP. PARS

I.

-

DE DISCIPL. MATHEM.
illius latus

i32

«

c 6

est

esl «c ul puta, si d c duplum triplura, elc. beaAdca. si triplum,

duplum A tetragoni

unum

habet. Et ut,

qu«

dixi-

mus, apertius cognoscaiitur, altitudo
vestigatur, a b
s\t

et fila

cum

A

notisfiguralitcr subjiciantur. Sit altitudo, quae in\

prioris

fili,

quod
quod

altiludinis

summitalem
terminata, a

tetigit, quanlitas
c; sit

quinario

numero

alterius

fili,

altitudinis

radicem percussit, longitudo quaternario numero diffinita r h. Post haic vero prioris fili numerusin qualuor vero se multipUcalus in 2o concrescat
;

posterioris

CAPUT

Ad

idem

alius

XXXIX. modus.
te
fluvii, et

Si quoeris aliter scire,

pone haslam minorem

numerus in se duclus in \Q consurgat. Deinde minor numero de 2.t subiato, erit remanens 9, cujus tetragonale latus 3 invenitur,
fili

quia 3

in se

quasi ad pectus, ct pone in ripa
aliud

accipe

pedum

erit altitudo a b.

ductus in 9 cumulatur ; trium igitur Sed quia potest accidere,

lignum perlingens usque ad oculos,sicut est quod remanentis tetragonale lalus interdum in ambula retro quantum placet, et pone ip- g ntegris numerus nequit inveniri, subtiHtas minusum fustem, et tu tantum te hac et illac move, tiarum debct necessario adliiberi, de quibus quia quousque de c per «, usque e videas, id est ad alprsetermittatur, et figura
c d, et

teram ripam fluminis. De hinc minue a b de c d, remanet f c. Vide, quomodo sinl a f 3.6. f e, sic sunt 6 e ad b a, s\ triplum est a f ad fc, triplum
est b e ad. b a.

longum

est

disserere,
ct notis

cum numeris

supponatur.

A

c
1

F

X^ A ^\
^v
»

D

\
Ad
XL.

CAPUT
sit,

XLI.

1J

inveniendamin ampligonio ejecturam, quanta
etc.

CAPUT

Ad nltum cum Cum geometricis
jam

sagittis et filo

mensurandum.
philosophorum

G

figuris intenti

fatigabundi inventionibus inha?remus, ne omnino fatigati deficiamus militaribus exercitiis anirelevemus. Sicut enim corpus quotidianis

majore sciUcet hypotenusa 18 pediim, basi 8, hypotenusavero minore 10, ejecturam, super qua perpendiculariscatribus lineis datis,
dit, sic quaeras.

AmpUgonio

Ex

summa

majoris bypotenusae
line-

multiplicatione aggregata

duarum minorum

mum

arum,

basis scilicet

minorisque hypotenusse, in se

sumptibus fastidiens inusitato recreatur cibo,

sic

multiplicatiouem(Corf.,multiplicatione)sublrahas.

mens

philosophicis onerata austeritalibus conjecturah poetarum relevalur figmento. Quapropter ut animum nostrum reficiamus, militareinventum

Exinde summaj, qua; superabundaverit, adjecto uno medietatem sumas, in qua quoties fuerit nu-

post multa supponanus. Si cujuslibet rei altitudineminvestigarevohieris,

merus basis, thetum vero

tot unitates ejecturae distribuas.
sic invesliges.

Ca-

Ex multiplicatione mi-

noris hypotenusai

ejecturam in se multiplicatam
perpendicularis. Hujus

hoc modo jaculari ingenio investigare poteris.Sume arcum cum sagitta et filo, et una fili summitate sagitta3 postremitati inhaerente, altera in

distrahens, reliqui, qui superfuerit, latus

qui

numerus

erit

sumas autem

;

ma-

ampligonii invenire

nu remanente. Sagitta arcu emissa altitudinis j^ mensurandse cacumen percutiat. Post haec alterius fili summitas eodem modo sagiltai vel ahqui jaculo illigetur, et liorum utrum vis projeclum allitudinis radicem, ut prius cacumcn fcriat. Quo
facto
vel

thetum, id

si vis embadum, duc per caperpendicularem basim horum. Deinde qui ex hac multiplicatione excreverinl,

est

sumc mediam,

qua^ absquo dubio ampligonii

fiet

cmbadum.

ulrumque filum retrahas, et quot pedum sit, utrumque diligenter mensuratuminspicias. Deinde cujusque liU quisque numecubitorum
rus in se ductus multiplicetur, elquanla utriusque perpendatur, ac multipUcationis summa fuerit

minor summa de majori sublrahalur,

et tunc ejus

numeri, qui de majori summa remanserit, tetragonale latus diligcnter inquiratur. Hoc vero diUgenterinquisitoet sapienter invento, totpedum vcl cubitorum ambiguitate scmota altiludo, de qua inquiritur, pronuntielur

quod pedum

vel

cubitorum

ejoctura 8 ped.

133

DE r.EOMETRIA.
CAPUT
XLIT.

134

A
est

id est
^fi^,

14,utriusquemultip]icalionissummamaggrein se

Quomodo

in trigono

orthogonio cathelus ct hasis
ciijiis

qu;c fiunt39o. Ex hac vero majorishypotenusK

quxranlur.
In Irigono orthogonio,

numcrum
podismuspedum

ductum diducas,

id est 223, reliqui

vero, qui superfuerint, id est 140,

sumpta dimidia

23,embadumlo0, cathelus et basis sic quoeranlur. HypotenusiC numerusin se nuiltiplicetur. .\d hanc, quap hinc e.xcreverit, summani, 4 einbada, qua^ faciunt600 adjicianlur
senfat. Hiijus
:

parte,idest 70, et hac ad basim, id est 14 partita, quinquiesl4, in eisdemTO reperies; quoe denominatio

numerus

fiet pra?scissuraj

minoris.

qua^ conjunctio

l'J"2o

repr«-

summa? eril latus 35. Deinde ut interstitiumduarum rectaruni inveniatur,cathetiscilicet et basis, ducto hypolenusre nurnero in se fient 623. Hincembadis i sublatis, -25 remanent. Hujus latus erit 5. Quo ad iatus superioris luimori nimirum22o juncto, fient 40. Hujus pars media basim trigoni constituel. Ex hac vero sublato numero quinario videlicet, qui superiori, id est 33, ad basim constiluendam
fueral aggregatus, aderit cathetus.

de multiplicatione minoris hypotenusae in se adinvenienduniperpendicularemminorempriEscisItein

duclam in se subtrahas. Quff! delracta latus suj^erahundantis numerus erit perpendicularis.
surani

3

14

CAPUT XLV.
Per datum quemlibet
trigoni orthogonii cathetum ba-

sim invenire.

Perdatumquemlibcttrigoniorthogoniicathetum
sic

invcnies basim. Cathetus ter ducatur,

nona pars
:

auferatur, reliqui

dimidium sumatur,

et erit basis.

CAPUT
Ad
inceniendam
fuerlt

XLIII.

Basi ablatum restituatur, erit hypotenusa. Vel ita

basis et catheti disjunctioncm in

trigono.

Sidatum

trigonum, cujus cathetus et basis

simul juncti sintpedum 23, embadum 60, hypotenusa 17, basis el calheti sic quoeratur disjunclio.G

dimidium sumatur, quod ler ducatur, de easumma lollatur nona, remanet basis.Vel dimidiumcatheti sexies ducatur, nona toUalur, reliqui dimidium erit basis basi reddita nona erithypotenusa.
,•

CAPUT
Trigoni orthogonii
Si quaeratur trigoni

XLVI.

Hypotenusai numerus in se ducatur, qui consurget
in 289. Hinc subi;itis 4

embadis, id

est

2i0 et

reli-

embadum invenire. orthogonii embadum,trium

sumpto, atquebasiset catheti summ£e, 23juncto fient pedes 30. Hujus sumpta medietas eril hasis ejusdem trigoni. Hac vero de 23, id est basis simul et calhcti de numero sublata relinquitur oclonarius, quo constituitur cathetus. In hac vero figura calheti inventi
qui, qui superabundaverit,id est49, latere

liuearum, id est catheti, et basis atque hypotenusae numcri in unum redigantur, ut puta 6, 8, 10. i\am
hijuncti 24 reddunt. Medietas hinc sumatur. Ex his
basis seducatur, id est 8
;

quod remanet,

scilicet
;

qualuorper calhetum,

id est 6 multiplicelur

illud

quoque duplicetur,

et fient 48.

dimidia multipiicata, et ex ea

summa uno dempto

sui multiplicatis, illius

Quibus per quartam summae latus habeatur pro

inveniturbasis, quu! duobussumptisfit hypotenusa

cmbado.

D

CAPUT
/n trigono oxggoriio, cujns
titftte 'tiisimiles sint,

XLIV.
in lateribvs

numeri qunn-

In ampligoniis aulem vel oxygoniis jam dicla regula habetconsequenliam, nec etiaoi in orthogoniis,nisi in illis, quos sesquiterlia, vel sesquiquarta

invcnire perpendirularc)n,<iU:

rcgit proportio. In aliis
ficiat

autem

vel orlhogoniissuf-

Dato trigonio oxygonio, cujus lateribus numeri
quantilatc dissimiles sint dislribuli, minori scilicet

hypolenus8el3,basi

ejusdcm oxygonii

si

14, majori verohypolenusai 13, perpendicuiarem invenire desi-

per cathctum basim ducere, ejus medium pro embado tenere.iNam per cathetum basim ducere nihil aliud est, nisi
regula universalis,
scilicet

aream quadrati
est, altera

vel

anlelongioris {Glossa

vet.,

id

deras, et prsescissurasdignoscere singulas,

numero

parte longioris) implere,quam,

dum

ab

minoris hypotenusoe in se ducta;, id

est 13, et basis,

angulo

in

angulum

dividis,

Irigonum reddis.

.

m

SILVESTRI n

PAP^

OPP. PARS

1.


si

DE

DISCIPL.

MATHEM.

m
reliqui,

CAPUT

XLVII.
invcnire.

A

Per cathetum basim

exhaclatus sumptum erit bypolenusa. Ex hypotenusa autem in se mullipiicata, id csl 13, qui fiunt
169,

deduxeris cathelum in

se, id est 23

Per cathelum basim invenire si vis, catbelum ipsum ducas in se, id est J>, qui flunt 25. Ex his uno dempto reliqui 24 dimidium sumas,idest 12, quod
erit basis.

Huicvero adjicias

unum

superius

dem-

ptura, et invenies hypotenusam.

Hypolenusam vero si multiplicaveris in se, ei exinde summulac accretae basim inde subduxeris, idest 144 reliqui, id est 23, Jatus catheli fiet numerus. Cathetum et basim in eisdem orthogoniis contingit
id est 144,

sumas

latus, id cst 12, erit basis.

Embadi autem pedesinvenirecupiens,basira per
cathetum, id est 12 per 5 ducas, flent 60. sumpta dimidia id est 30, erit embadum.

efficere

embadum

taliter.

Calhelo, id est

3,

per ba-

Hujus

sim, id est 12 multiplicato, fient 60; hujus vero

dimidium,id
fieret, si

est 30,

erit

embadum. Quod idem

per catheli dimidiam basis, vel per basis

dimidium cathetus multiplicaretur.

CAPUT
Trapizetici

XLVIIl.
invenire.

embadim

Trapizeticus

est

basis

pedum
id

40, cathelus 30,
si vis,

GAPUT
Trigoni
isoscelis

L.

coraustus 23.

Embadum

dignoscere

per ca-

cathetion invenire vel
isoscelis),

embadum.
si

ducas per cathetum, id est trigesies 13 sunt 430 medium 223 junge superioribus, sunt 975. Ecce invenilur em-

thetum multiplica coraustum, fiunt 750. Tunc, quod reliquum

est

trigesies 23

Trigoni isocelis {Cod.,
latera suiit
quffiratur, vel

cujus singula

est basis,

pedum 23, basis embadum. Uno
si

vero 14,

cathetus

latere in se ducto,id

est 23, fient625. His

subduxeris dimidium basis

badum.
«s

576 sumas latus, id est 24, pedumerit calhetus. Quo per basis dimidium multiplicato, invenies embadi numerum 169.
in se49, reliqui, id
et tot
est

S7S

CAPUT

XLIX.
14

Trogoniisoplevri, cujussunt singula latera 30, embadi pedes comprcliendcre

Trigoni isoplevri, cujus sunt singula latera 30,

CAPUT

LI.

embadi pedescomprehendere
sic invenias.

si vis,

prius cathetum
;

Trigoni scaleni cathetum invenire.

Latus

alterius lateris

unum mediam

in se duc, fient 900 in
se, fient 223.

item

Trigoni scaleni, cujus minus latus
basis 25,
erit

sit

pedum

15,

Hos de-

majus latus
:

20,

cathetum inveniendi haec
est 23,

Irahas de 900, remanebunt 675 Quibussi addideris

regula

minoi'e latere in se muItiplicato,idest,

unum, fient 676. Hujus latus est 26. Ecce cathetum quo per basis dimidiam multiplicato, id est 15
per 26, pedes invenies embadi 390.
I)

15 fient225, basi vero, id

erunt 625. His

utrimquesummulis in unum junctis fient850. Quibus si subduxeris majus latus in se, id est 400 ex reliquo, qui superfuerit, id est 430, sume dirai;

diura,idest225,eodem nuraero denominatam acpartem, quo superscribitur basis, id est 25, nonam vero 25 dicti numeri invenies, et tot pecipias

dum

erit

fient 81.

minor praicisura, qua in se multiplicala Quos si subduxeris de minoris lateris in
est

se multiplicatione, id

de 225, reliqui, qui su-

perfuerit, id est 144, latus fiet callieli

numerus.

In omni igitur orlhogonio cathetum etbasim efficerehynotenusam contingit; hypolcnusamvero et

cathclum liasim hypotcnusam ilerum el basim cathetum.Catheto namque in se multiplicaloid est 5,
;

qui fient 25, et basi, id est 12, qui 144
iant, et ulrisque simul in

accumu-

unum junctis

liunt 169, el

VM
CAPrTI>lL

DEJGEOMKTRIA.

138

A

muUipfical, ipsum lalus ad
dit, lioriun

eam

multiplicationeadet sic

In quadntto doijonuin invfnirc, quadralo diiigonuni iiiveaire si vis, ul iii orIn lho"-oiiiis jaiu di.xienus, latus uuuin, cui superesl 4,
in se duoas, el lioat 10. Allero vero in se ducto, id 2."). Cujus est 3 0. Quibus iii uuum juactis iient ven» si suinpseris lalu.-, eirooisli diai^oauin, Per

diaiidiam

sumit,

aream suam

implot.

Omais
lione

autem tcragonus aiqua
in sc muUiplicat, ea

ununi latus

latera hahens scmel muUiplica-

aream suara implet.

qui)d

embaduni iaveaire
medietas

si vis,
fit

duc

ia se lient

2.).

Pealagonus, qui ipquis conlinetur laleribus, ter mulliplioalionem unius lateris ia se expostulat, et
cx
illius

Hujus sumpla

propiusest verilali, et in per lalitudiiiem loagiludo cst
4

embadum. Sed quod omai conliagil quadrato,
mulliplicaadii,
et

suaima

auiltiplicationis

semel aream

di-

duccrc et reliqui medietatem sumere.

Hexagonusquater

lateris

multiplicationem in se

qui iade excieverit fiuut pedes area?,

exsposlulat, etex summamuUiplicationisbis

aream

diducerc et reliqui sumere medietatem.

Heutagonus quinquies, aream ter. Octogonus septies, aream quater.

B

Ennagonus

septies,

aream quinquies. Et

eseleri

ad hanc consequentiam.

CAPUT

LVI.

Ctijuscunque rotundi vel circuli diametrum invenire

CAPUT
Numerum arhorum
Ager, cujuslonsritiido cst
in

LHI.
in ai]ro invcnire

ct embadum. Cujuscunque rotundivel circuli

sivis
:

diametrum

invenire et

embadum,
fiet

sic

quseras

cx ipso ambitu

pedum

129,latitudo 70,
ii
;

22 unitate sublala, reliqui, qui superfuerit, sumas
tertiam
;

quaquo rum numerus, si qureratur, ulriusque partis,quanta
arbores disposila^ sunt inter pedes
cst,

quse

diametrum.

sumcnda
14.

est,

nis

Quibus

inviccm

longitudinis scilicet24, latitudimultiplicatis, fient 336.
ut per longitudi(',

Emliadum si vis invenire, vel tota circuitio per inlegrum diametrum ducenda est, et tunc qu=irta sumeada: vel dimidium circuitus per diametrum
inlegnmi, et tunc medietas, vel quarta pars circuitus per diametrum, et tunc totum. Quod idem
esset,
si

Ecce numorus arborum.
Esl et alia invenicndi, regula,

nem

latitudo multiplicetur, et fient 8i90, quibus

perdimidiumcircuitus diametin duceretur

per quinquies quinque, id est 2o, partitis fient 336, ot tof eruntarbores. Sub scientia vero longitudine

dimidium.
=- "^-

cum numero arhorum romprehensa
tiatur per
.),

latitudo sic

qu.-oratur, 120 qui numorus est longitudiais, paret

336 continet decies qiiator 120

erunt 24, quos numerus arborum qui 14, et ipsi quin;

quies ducti effioiunl TD; (fure cst latitudo agri.

Z2€

l70

120

D
LIV.
qusercre,
la
.

CAPUT

LVII.

CAPUT
Hhombi
latera

n hemicyclo arcam invenire.
sit
:

Rhomhi cnthetum
(6V/. cuinbi) vero,

hemicyclo, cujus basis

pedum

28,

diame-

cujus fient singuia

pcdum 10, et diagonum 12, cathetum sic quioras. Diagonum dimidium, id est, 6. in se muldc multiplicalione
id est 64,

trum 18, basim fieat pcdcs 392. His Undecies ductis fiunt pedcs 312. Ilujussumpta decima quarta parte flet
sic

arcam

quairas

per diametrum ducas

;

liplica, fiunt 36. llis siibdactis

398; ct

totpcdum

e.st

hujus hemicycli area.

uaius latcris

in se, id est

de 109, reliqui,

siimas latus, id cst 8, et tot
tus.
;

pedum rhombl

cathe-

Quo perdiagonum, id cst Oo ct lot pedum crit area.

12, multiplicatofient

CAPUT
Quomodo

LV.

28

trigonvs, tetragronia,

hexngonm, etc, xquiuiuim lalus
in sc
Spli.-crrje,

CAPUT LVin.
Sphxrse aream
colllgere.

laterifuas aren<> impleant.

Omais trigonus

foqiiilaterus

cujusestpedum longiluio4, lalitulo 3,

Patrol. GXXXL\.

139
sic colligatur

SILVESTRI IIPAPyE OPP. PARS
arca
:

I.

- DE DISCIPL.
oxygonium,

MATHEM.
eL aequilaLerum

140

long-iludine cLlaLiLudine siinul
3,
':>.

A nium,

junctis fient 7,
6'

dimidium horum

His in se 12

^

Hi undecies fient 43i. SS,
'.),

Ilorum sunipta
uncia; 7 etsenriis

sub oculis ponamus latera singula habentern denario numero designata, cujns eniljadum sit ali quod bis duca;

parte decima quarla ficntpedes

lur, et fient,

uncia, id est scpLunx, et semuncia, Spha^rae igilur
heec erit area.

Regula autemliaic vcra
3

esL in

omni

quibus uno Jatere juncto, id esl 101 fienl 120. Hi, per numerum unitate latus unum prfccedentem, id est undecies ducti, flent 1320.
110,

spha?ra sive roLunda, sive oblonga.

Hujus sextasumpta, id ex 220 jam
liet

dicti

oxygonii

pyrarais.

B
CAPUT
In trigoni orthogonio
LIX.
circuli inscriptiel singula latcro

tangentis diarncfrum

invenire.

In trogonioorlhogonio circuli inscripLieLsingula
latera tangentis,

ex numeris caLheti eL basis simul

CAPLIT LXl. pyramidem in tetragono. cujns sint singula latcrapedes 10 et embadum \00. Tetragonum vero, cujus sinLsingulalaLera pedes 10, eL embadum 100, pyramis sic quaeraLur, uL in
Invenire
Lrigonio superius descriplo, videlicel ut
ejus,

junclis hypoLenusa}
nies

numerum
vis

si

subduxeris, invc-

embadum

diameLrum. Sedsi

dignoscere quantum emLoLius trigoni prins per

quod

est

100 bis ducatur

:

flunt 200 eique

badi parLibus ipsius Irigoni circulum exlracedenlibus relinquiLur,

summae
cies

embado

supradicLas regulas invenLo

vigesimamprimamsubipsamque undecies muILiplicaLam circuli areaj tribuas. Quod vero relinquum fueriL, id esL 140, pro embado dicLarum parlim,scilicel exLrace
Irahas
;

laLus unum jungaLur, flenL 210. Hi undepropter supradiclam causam ducli fienL 2310. Hujus sexLa, id esL38o, fiel pyramis descripli te-

tragoni.
10

denLium, Leneas, uL subjecla descripLio doceL videlicel tolle vicesimam primam, et mulLipIicataun:

decies,

fit

area circuli. Multiplicata decies, flunL

excessiones Lrigoni.

10

CAPUTLXH.
In pentagono
cequilatero

denarii numeri

pyramidem

indagare.
In pentagono quoque, qui aequalibus continetur

numero supernoLaLiseamdem regulam ad pyramidem consLiLuendam indiscrelaLeribus, eLdenario

panLer invenies. Hujus
T) id esl
:

namque

penLagonii area,

1

43, bis in

se ducta flenL 290, aL unius la-

Leris

numero augmentato
area

reprsesentaL 300, et

Iiis

undeciesducLis flunL33. PosL cujus scxLam, id est:

CAPUT LX.
Jicgula ad constiluendaspyramidesin omnibus figuris
et sequi lateris. U multis angulis proccdcntibus

dicLa sua; accumulaLur pyramidi. regulam nemo in coeLeris, id esL hexagonis, vel hepLagonis, vel octogonis. vel ennagonis, vel decagonis, vel in omnibus a mulliangulo
5.")0

jam

Hanc

igiLur

:

omnibus figuris a miiltis angulis procedenLiconsLibus, et ajqua laLera habenLilius ad pyradcs
In

proccdcntibus, cL

«qua

laLera habenLibus dubilet
et
in-

habere consequcntiam,
nolatis, sed quolibcl

tuendashsec sufficiaL regula dicLarum cujuscunque figurarum area invenLabisducaLur, eique summa; laLeris unius numerus jungaLur, et hsec permisLio
:

non tantum denaiuo numero.

uniLaLc Lantummodo latus unum multiplicetur, et cjus summ;i' scxta proecedentem pars sumaLur, quai lieL pyramis superfieioi ante

per

numorum

10

duplicata?,,

Sed ut exemplumde singulisdemus, prlus

Irigo-

i;i

1)E

GEOMETHl.V

m
CAPUT LXV.
et latera trigoni, tclragoni, pentugoni, etc, nascantur.

CAPUT
In omni circnlo,
srire,

LXIll.
tctragonis,
ctc.

A
Quomodo quadrata,

tluobm ciirumscripto

quantum ab exlracedcnte vincutur,
aUero oxlerius,
si

In oniiiiiMivuIo.quiduobuscirciimscribiturtetraeroiiis. uiio iiitiTius,

Omnis
laoil

vis

comprect

hiMidere.iiuautuiu
subscriptuin vincal,

ab exlracedente

viticatur,

et

Irigonus, qui ducitur oclies, accepto uno quadratum, cujus quadrati latus derapto uno dicta parte secunda faciltrigoni latus.
decies sexies facit quafacit

diamelrumejusduc

in se.

Quod
pt;r

Omnis tetragonus ductus
letragoni latus.

cum

facis,

cathelum suprascripti letragonii

dratum, cujusquadrati latus diclaparte quarta

basim multiplicatum roddis,

et ea multiplicatione

aream

ejus implos. Kx illius vero

summ;e

integrilate

ad circuli aream inveniendam tres 14 subducas. Quibussubductis. quod reliquum fuerit, si per superius

Omnis pcntagonus ductus vigesies quater et accepto uno facit quadratum, cujus quadrati latus accepto uno et dicla parte scxta facit pentagoni latus.

dictam regulam,

et

dimidio circuitus multipliesse
circuli

cante dimidium

diametri,

iuvenies

Omnis hexagonus ductus
quatuor
facit

trigesies

bis acceptis

aream, ab extraocdento tetragono ipsum scias circulum tribus 14 ojusdem superari. Ab eodem vero embado suprascripti letragoni si sumpseris medietatem, et quatuor decimas quartas ejusdem quanlitatis, ciijus

B

ceptis
latus.

quadratum, cujus quadrati latus acduobus et dicta parte octava facit hexagoni
acceptis 9

Omnis heptagonus quaJragies ductus
faoit

fuerint superioresabintegritatesumpta^.

addideris, jam dicti circuli aream implebis. Quod cum facis, ipsam medietatem sumptam ab integro embado majoris tetragonii aream scias fuisse mi_

quadratum, cujus quadrati latus acceptistribus et dicta parle decimafacitheptagoni latus. Omnis octogonus quadragies octies ductusacceptis 16 facit quadratum, cujus quadrati latus acceptis 4 et dicta parte
tus.

uoris,eam quatuor decimis quartis acirculo superari,

duodeciraa facit octogoni iasexies ac-

dum eadem

area cisdem qualuordecimisad emba-

dumsupplenduin augmonlatur. Quodutmanifeslius
appareal in descriptione, circulus

Omnis ennagonus ductus quinquagies
ceptis 2o facit

cum

tetragonis

ponatur. Quid parlibus majoris tetragoni circulum extracedentibus relinquitur? 42. Quid parlibus circuli exlraoedentibus minorem tetragonum relinquitur? j6.
I

ceplis 5 dicla
latus.

quadratum, cujus quadrati latus acparte decimaquarta facit ennagoni

^
t

ptis 36 et dicta parle latus.

Omnis decagonus ductus sexagies quater accedecima sexta facit decagoni
bis acce-

ns

/^

J4.

~"^\

ro?

Omnis undecagonus ductus septuagies
ptis 49 facit

Z",V3A0

14

(
\
loT

TJABK. jrXTER ISC

£Ma.CIRES7.

\
14

quadratum, cujus latus acceptis 7 et dicta parte decima nona facit undecagonilatus. Omnisduodecagonus ductusoctuagies acceptis64 facit quadratum, cujus latus acceptis 8 dicta parte
vigesima
facit

EMB.W TWADR

duodecagoni

lalus.

)

14
J.35

Vide consequentiam, ut horuni ductio octenario

semper numeroaccrcscat, augmentationes a pentagono numero impari naturaliter. Trigonus namque
octies,

tetragonusdecies sexies, pentagonusvigesies

CAPLT LXIV.
Montis jugera invenire. Monlis si qua^rantur jugcra, qui in verticis cir-_ cuilu habcat pedes .300, asconsu 800, in uno per
circiiitum
esl:
l.JOO.

quater, hexagonus trigesies bis ducitur, ut est ab octo octies, a sedecim sedecies, et sic subsequenter.

Interquas denominationesoctosemperinessenemo
j)

dubilet dillcrentiam.et sic in caiteris, Apentagono autem incipienlcs augmentaliones omnium multi-

1000,

jungantur duai circuitiones, id Ex his media sumatur, id est 650.
ducantur, ficnt

plicalionum impari naturaliter numero discrepare nianilestum est. Penlagoni enim multiplicatiouno

Hi

per ascensum 800

erunt pedes lotius, id est:
dictus

numorus

dividalur.

XX VIII, Quo facto

DXX tot DCCX supra"
in

lantummodo, hexag0ni4heptagoni9augmentatur, oclogoui 10. Inter primos namque, id est: 5 et 4
primusimparnumerusdiirercntiailocumobtinet,
est: tres inter quatuor, et id

monto

ju-

gera invenicnlur 18 remanentibus pedibus 1600.
300
\

novem secundus,
:

id est:

quinarius inter novem, etsedecim: tertius, id est: septimus.

CAPUT
In oxygonio catkctum
basis vero

LXVI.
ct

cmbadum

invenire.

In oxygonio, cujus sit latus

minus ped.
sit

13,

masic

JU3
llllMI

i'6.

t4 cathetum et
in sc

embadum

quajras. Latus

minus

ductum

109, ct basia

;

,

m
in

SILVESTRI

II

PAP^ OPP PARS
.

I.

- DE DISCFPL. MATHEM,
Sifuerit autemdivisioper 72(dicuntenim

iU
quidam

sefiunH!)6,ulrumqueinunum

fiunl 3Go.

Deinde

A

hypotenusa in se fient 225. His deductis de 365 fit reliquum d40.Hujuspars dimidiaerit 70. Cujus de-

cima quarta idest:
fit

5 erit prsecisura

minor,

in

qua

cadet cathetus. Hi in se fient 25

His ductis de 169

tus.

reliquum 164. Hujus latus, id est: 12 erit calheQuo per basis dimidium multiplicato invenitur

agripcnnum in longo habere 12, in lato vero 6, autem 12 sunt 72), erunt 72 agripenni, remanentibus similiter supradictis perticis. Hanc autem si probare vis regulam, taliter proba. Semotum ducas loiigilaterum, et dicas: quinquagies 100
sexies

embadum.
In

eruntoOOO, Deinde curvaturarum embada perpendere si vis, per cathetum utriusque curvalurse, id
est, 5 et 5,
si

omni quadrato

eequilatero

scito

diagonum
et

diclse

reguJa" in ortbogoniis

non im.

ipsum habere
lateris

in sui longitudine latus

unum

C^

memor

fueris,

embadum

invenies unius curvatu

quadrati aream duplicare

si vis,

diagonum

rse 250, alterius

vero a?quahter qui simul sunt 500.
fastigiosi

quadrati minoris spacio latus majoris.

Ecce numerus perticarum

campi 5500.

CAPUT

LIX.

B

]n campo quadrangulo agripennos cognoscere.
In

campo quadrangulo,

qui habet

m

uno

latere

perticas 30, in altero 32, in froute

una

32, iu altera

34, sic cognoscas quot agripenni claudi debeant.

14

CAPUT
Oves in campo
In
sic

Duae hujus campi longitudines faciunt 62. Duc
ut
qusetis certum spa-

me-

LXVII.

collocare,

tium occupet.

diam de 62, fiunt 31. Duae quoque latitudines ejusdem campi junctai, faciunt 66. Duc etiam mediam
flent 1023 Ecce

campo, qui habet
si

latitudine 100

sic

pedes 200 in oves niillere ^velis) utunaquse.
in longitudine

de 66, fiunt 33.Hasduasmedietatesinvicemcoufer, numerus perticarum totius campi.
divides per

que habeat in longo pedes 5, in lato 4, sic facito. duc 5, vicenos, vel quintam partem de 1 00, fient 40 ac deinde 100 divide per 4 quarta pars centenarii25
sunt. Sive ergo 40 vigesies quinquies, sive 25 qua-

Huuc
per
1

numerum

unius agripenni, id est
illo

44, et invenies 7 esse

agripennos in

campo

remanentibus

perticis 15.

30
34

dragies duxeris, implebis

1000, qui

est

numerus
32

collocatarum ovium.
200

!D23

32

CAPUT LXX.
In campo triangulo agripennos invenire.
200 CAPUT LXVIII.
Scire, quot agripennos claudat

II

In
fastigiosus.
la-

campo

triangulo, qui habet in

uno

latere per-

campus

Campus
dio 60,

fastigiosus, qui

habet in unoquoque
50, in

ticas 30, in alio totidem, in fronte vero 18, quot agripenni concludi debeant, sic accipito. Junge si-

tere perticas 100, in
si vis

unaquaque fronle

me-

mul duas

longitudines,

fient 60.

Et

duc

mediam

quot agripennos claudat, facito ita: Junge frontem 50 et medium 60, fient 110. Tunc medietatem, id est 55 per longitudinem, id
scire

de 60, fient 30. Et quia in fronte 18 babet perticas, duc mediamde 18, flent 9. Ducnovies30,fient270.
In hoc igitur nuraero agripennus unus est et
re-

est lOOmultiplica: fient5500. Haisuntperticse totius TN

campi. Ut autera agripennos invenias, divide 530o per perticasunius agripenni, idestperl44, secundura quosdam.quidicuntagripennuminunoquoque latere 12 perticas habere, et invenies trigesies oc. ties 144 in 5500, remanentibus perticis 28 sic scias
esse

manentibus 54 perliois. Scias aulem nos ubique intendere, agripennum esse circumquaque 12perticis.

agripennorum 38 numerum.

CAPUT

LX.\I.
nosse.

In campo rotundo numerum agripennorum
h\
sic

campo rotundo,

qui habeat in gyro perticas 41 8,
potes.

numerum agripcnnorumcomprehendere

De 418, vigesima secunda parte sublata, id est 19, reliquorum diametrum, id c.^^t tertiam sumas, id
est 133.

Deinde hujus

tertiai

dimidiam, id

cst 00 S

143

DE GEOMETRIA.

14«

per ruedielalein lolius circuitus, id est 209 ducas, et totam indubitanler implebis aream H898 et S.
perlicis.

A
ct

CAPUT LXXIV.
In cintate rotundu do mos
In civilale rotunda,
certae longitudinis

Quibus per 144

parlilis.

erunt agripenni

latitudinis locare.

96 S remauentibus perticis duabus etdimidia, sive agripenni 96 S 100, et nihil remanet.

cujus ambitus est 8008 pe-

dum, donios iocare si vis, quarum longitudo 30 sit pedum, latitudo vero 20, sic facias vigesimam secundam partem, id est 364 auferas, reliquorum
:

vero 76*4 tertiam sumas, id est 2o48

;

hos pro dia-

metro habeto. Hujus igitur diametri medietas, id est 1274, si per medietatem ambitus, id est 4000
et 4 ducatur,

impletur area totapedibusquinquies
id est per vigesies 30 doraos 8501, remauenlibus 496 pe-

millies

ICMXCVI qui per 600,

divisi faciunt

dibus.

CAPUT

LXXII,

B

In civitaie quadrangula ponere domes certm longitunis et latitudinis.

quadrangula.qutehabet inuno latere pcdes 1100, in aitero iOOO, etin fronte una pedes 600, in altera totidem, si vis ponere domos ita ut
\n civitate

cujusque longitudo
sic facito.

sil

pedum

40, latitudo vero 30,

Junge duas hujus

civitatis

longiludines:

junctsp fient 2100. Similitersi fueriiit dua? latitudi-

CAPUT LXXV.
Basilicae

nes junctae, fient 1200. Ergo duc
fiunt 600.

Et

mediam de 1200, mediam de 2100,fiunt lOoO. quia unaquteque domus habct in longo pedes 40,
Rur^us duc
;

pavimentum quot
supplere.

laterculi debeant

Basilica^jCujus longiludo

pedum

sit240, latitudo

etin lato pedes 30, duc quadragesimam partemde
1050, fiunl 26, remanenlibus 10

120,

atqueitcrum

as-

-

sic

pavimentum quot lalerculi supplere debeant, accipe (laterculus autem in longitudine 23 ha-

sume tiigesimam de
sunt

600, fiunt 20. Viuginti ergo

beat uncias, in latitudine

vigesies sexies ducti fiant ^tO. Tot

domus capiendae

1000
600;

12). Longitudo per latitudinem multiplicetur, id est 120 per 240, fiunt 28800. Hos per duodecies duodecim, idest per 164 (tot enim uncias habet pes unus multiplicans) invenies uncias quater MMCXLVII CC. Quas si divi-

6"

2

seris per duodecies 23, id est
terculi, qua?

per uncias unius la-

sunt 276, fient 15026, rcmanentibus

1100

24 unciis. Tot igitur lalerculi, dictaj basilicai pavi-

CAPUT
In

mcntum
LXXIII.

contegere possunt.

civitate triangula de

eadem

CAPUT LXXVI.
re.

In lacunauna, canna, etc, viam certa latitudine
dueere.
si

In civilate triangula, quae habet in unolalere pe-

des 100, in
scire

altero 100, in

fronte vero 90,

vis

In lacuna una, vel canna, vel

cayana [Glossavet.

quot domus capiat, itaut qua?que domushabeat in longitudinc pede. 20, in latitudinc 10, ita

D

cavana, idestcellarium],quai in longitudine pedes j^^,^^^ ,qq^ -^^ jatitudino 64, cuppas longas pedibus
7, latas. 4, si
sic

Duc mediam dc latcribus junclis, id est de 200, Hunt 100. De fronle similiter, idcstde90, 45, finnt. Etquialongitudo uniuscujusquedomus habet pedes 20, ct latitudo 10, duc vigesimam de 10, liunt 0. et decimam dc 40, fierit 4. Duc igilur
facito.

locare velis, ut pervium pedibus
sic facito.
:

4 latus in

longum ducatur,

Vide quolies

7 in 100, ct 4 in

64habcanlur
his 4

invenics quaterdc-

quinquies qualuor, fienl 20

;

tot

domus

capiet hu-

jusmodi

civilas.

duobus, et decies sead pervium deputanlur. Quia ergo in 60 quindccics 4 sunt, et in 100 quaterdecies7, fiunt 210. Totcuppas igitur in cavana
cies 7 in 100, reniaiicntibus xies 4 iu 64.

Scd ex

dicta locarc poteris.

CAPUT
1« circulo

LXXVII.

embadum invenire. In circulo, cujus diametrum sit pedum I4,embadum sicquo;ras. Duc diamctrum in se, fiunt 196. Ducundccics, fiunt 2156, sumc partcm decimam
quartam.fiunt
l.ii; ct tot

pcdum

crit

embadum.

147

SILVESTRI

II

PAP^E OPP. PARS

I

DE DISCIPL. MATIIEM. CAPUT
Columnam
LXXXII.
faccre, circulum incrassare, uHitudinera rerum invenire.

148

CAPUT

LXXVIII.

A
:

Ex

diametro circuium indagare.
sic

Ex diainelro circulum
partem septimam,
fit

quaeras
bis,

exempligralia, li vigesies

lienl 308,

diamelrum, sumas

Ad columnam faciendam
in inferiori circuitu des,

iongitudinis.seplimara

44; quod est circuius.

CAPUT
In hemicyclo, cujus

LXXIX.

ces,

Circulum incrassare si ipsam cubicationem ejus undecies ducas,etex ea summa vigesimam primam accipias, ethaicerit
spha^rfe crassitudo.

octavam superiori. vis, diametrum ejus cubi-

In hemicyclo embadum invenire.
sit

basis

pedum
:

10, linea in

Est etiam ratio alia altitudinem videndi,
est

quae

centrum

5,
lit

embadum
100.

sic

quaeras

duc

in se dia-

Hoc undecies multiplica, fit HOO. sume, erit in pedibus et 39, duabus septimis remanentibus, id est 8 hsec est area. Idem esset, si basim per lineam quae ducitur in centrum multiplicatam undecies duceres, ac exinde decimara quartam accipercs. Quod verum estin omniintegre dimidiata sphaera.

metrum,

hujusmodi. Orthogonium, cujus cathetus 6 vel Irium pedum sit, basis 8 vcl 4, hypotenusa 10 vel
3, crigas ita ut terrce basis

Hujus vigesimam octavam

adjaceat

:

catlietus ad-

;

versus illam rem, cujus altitudo perpendi debet, erectus habeatur hypotenusa vero a summo ca;

B theti

ad terram, in

summum

basis deducatur. Sic

directo illuc, ubi basis

et liypotenusa junguntur,

illucque tandiu detrahas, oculo

oculum apponasad terram prostratus. Deindehuc tamen semper apposito, donec tibi summum catheli illius rei, cujus altitudinem queeris, summitati adatquari videatur. Quo facto ponas signum, ubi oculum tenebat, et ex eo signo metire spatium usque ad pedem rei illius. Huic spatio per 4 partito quartam unam detrahas; ctcteras 3 pro allitudine illius rei, de qua
quajrebas, habeto. Haec altitudinem videndi certis-

sima
In circulo, cujus

ratio est,

si

sitareapedum

616,

diametrum

erectus detrahitur

tamen area, per quam cathetus non montuosa, non vallosa, sed

sic quseras. Quater decies ducatur, fient area 8624. Hinc pars undecima fit784. Hujns numeri lalus fit 28 ; et hoc erit diametrum.

plana
'
'

fuerit.

CAPUT Lxxxni.
Putei
Puteus, cujus
sit

amphoras

nosse.

CAPUT LXXX.
In orthogonio, cujus cathetus sit pari numero notatus basirri et hypotenusam invenire.
In orthogonio, cujus cathetus adnotatus, velut
ras. Gatheti
8, sic

dum,

tot

diamelrum 7, altitudo 40 peamphoras capiet quot processerint pedes

ex hujusmodi diametri area, allitudineque in inviceni multiplicata, si pede uno longa et alta fuerit

basim

et

sit pari numero hypotenusam qua2-

amphora.

sumpta pars dimidia, id est 4, in se multiplicentur, fient 16, et in his uno dempto renianet basis, cui duobus redditis fit hypotenusa.

CAPl T LXXXIV. Cuppa quod ^icdum solidorum sit, quotque
capiat, invenire.

aiuphoro.s

Cuppa, cujus latitudo ima
2,

pedum

sit 3,

summa

CAPUT
monte strabo
in altero

LXXXI.

In monte strabo jugera invenire
In
[Glossa vet., qui in altero latere

media 5, altitudo vero 12, quot pedum "^sit solidorum, ac per hoc quot amphoras capiat, sic qua?ras laiiludine media in sc ducta, acsummadeinde excreta triplicala, diametrisque summo el imo
:

pra^ceps

extentam declivitalem habet]
in circuitu

^

in se singulalim duclis,

omne

in

unum

tit

88. His

qui habet ad

pedem

pedes 1400, in acu-

mine

200, in altiludine dexlera^ parlisHfiO, in hrva>
sic

undecies ductis ac summa; exinde notce quarta decima sumpta fiunt 69 et dua^ quarta^ dccima\ id

vero 750,

quaras jugera. Supcrioris circuitionis cum infcriore juncta? sume dimidiam, qua; fit in 800 pedibus. Has medietates invicem multiplica, cl
fiunt 640. In his vigesies
bis reperics unius jugcri

una scptima. llis pcr terliam altitudinis, id est por qualernarium nniUiplicatis venit numeru^amphorarum 276 el 8 quartai decima>, id est 4 septiest
lUiV.

pedes 28800, remanentibus 6400.

Si fncrit

cuppa, cnjus ima latitudo
se

sit

pedum
se
lit

'»,

summa
MONSTi^ABus
ras
:

3,

altiudo 9, quot ainphoras capiat sicqua^fit 2."),

imain

suinma quoque

in

9,

ulriusque in invicem fiunt 15. His trihus suinmis sinuil junctisfiunt 49. His undecies duclis fiunt .539.

2S800

Horum
dii.is

pars docima quarta
1

fit

Too"^

lcrtiam ducta fiunt

15 S.

38 S. ILpc per alliluTnt crunt ainpho-

TPC vel

pedc^

solidi.

149

DE GEOMETRIA.

loO

His triljus rcgulis, de puleo scilicel el de duabus ruppis diligeuler inspeclis, pene nuUus eritputcus,
vel cupfia, vel

A

CAPUT LXXXIX.
Intra quudratum sequilaterum octogonum designare.
Si volueris intra

lonna aliqua, quin ejus possit inda-

gari profunditas, nisi niira in eis fuerit diversitas.

gonum

designare,

quadratum a;quilalerum oclodiagonum medium sumas. Hic

CAPLT LXXXV.
Ex
udunatione omniiim numerontm, secundum ordinem naturakm prolatorum, scire quanta profun-

circinum spaliatum [Glossa vet., extentum] in angulo quadrati infigas, et in utroque latere punsic

ctum, quousque circulus pervenerit, facias, ac per singulos angulos perque latera percurras.

ditas, crescat, etc.

Ex adunatione oninium nunicrorum secundum ordinem naluralem prolalorum si vis scire quanta
profundilas
crescat,

Deindeapuncto inpunctum angulis quadrati extraclausisscmpcr lincam ducas, et octogoaum habebis.

luec

tilii

regula

sufficiat,

si

CAPUT
Structuras circa

XC.
invenire.

ah unitatc incipiat, et sic lantum coadunatio per regulas et per ordinem continuatim procedat.
illa

putcum positse pedes
cujus
. ,

Si

par numerus coacervabitur, per *

medium
->

Si datis fuerit puteus,

ultimi
/.
,

sequens

multiplicabitur, v. g., 1 D ^ scire quot sint, per senarii medietatem subsequens,
"2
' '

^

,.,•,•,

,

-R 3 4 o 6, vei -d
.1

,

"

dum
|.^^^

,

..

,

o, et

diametrum sit pe•. r n j ^^ circaeum fucritslruclura altapedum 20,

pedum

2,

i

.

ejus structurse pedes sic quseras
se,

.

j

Hent 21; quam sjimmam similiter reddetsupradictacoadunatio. Si autem inipar numerus numerorum aggregabitur,
id est septenarius multiplicetur, et

structura^

lalitudinem ducas in

fiunt 4. His

adjicias puleidiamelruin, erunt9. Hiinsefient 81.

Ab

pcr raajorem

sui

parlem ultimus aggregatusmulli-

plicabitur, ut cst

12

3 4 5 6 7.',MuUiplica septena-

his diamelro putei ducto in se dempto remanent 36. His undecies ductis, et a summa, quae inde excreverit, quartadecima sumpta eruntpedes
areae 44. Hi per allitudinem, id est vigesies ducti

rium per
ter 7

per 4. Quafiunt 2S, qui omnes supra scriptos terminos
sui

maximam

partem,

id est

claudunt. Si

solummodo
si

par, nt est 2 4 6 8, duca.

fiunt 880, Tot erunt pedcs areai 44. Hi per altitudinem, id est vigesies ducti fiunt 880. Tot erunt pedes structurac.

lur medietas ultimi aggregati pcr illum, qni sequi-

^ur ipsam, et

impar, ut

1

3

o 7

'J,

major pars

CAPUT
Si

.XCI.

ultimi in se ducatur.

Prismatis pcdcs invenire in

ortliorjonio.
sit

CAPUT LXXXVI.

data prisma fuerit orthogonii, cujus
d9,
:

casic

Q
Circu/i innurdturam invenire. Circuli
culi in se

thetus

basis

12, altitudo

20, ejus

pedes

quaeras

per cathetum etbasim aream prius ortho."J^.

inauraluram

tic (}ua'ras

:

dianietiiim cir-

gonii repcrias, qua* erit

Ilanc per altitudinem,

duclum vigesies bis multiplica. Ellectse sumnice septimam accipias, et haec circuli erit inauralura; qiiod idem isset, si per diametrum
rirruluni mulliplicares.

id est 20ducas,fient 1080; tol

eruntpedesprismae.
ipsius

Quam

inaurare

si

vis,

circuitum

ortho-

gonii, id est 36 pcr altitudinem, id cst 20 ducas et

fient720; qui erunt pcdes inauraturac.

CAPUT LXXXVII.
Columnx
Si fuerit inaequalvi pedcs invenire.

CAPUT
In

XCII.

In omni tetragono diagonium invenire, ctc.

coliimna ina^qualis. cujus ima latitudo
13,

omni lctragono

sivc iTquilatero,

sive longila-

pedum
sic

.sit

summa

b,

altiludo

30, ejus

pedes
tribiis

quacras.

Ima

lalitudine iu se

multiplicata, ac

diagonium sic invenies: latitudinem et longiludinem sigillatim in se multiplices, summarum
tero

summa
dccics

in so, ac

utraque invicem, hisquo
liunt pedes 2o'J.

crcscentium in

unum

latus quacras. IIoc pro dia-

summis simul compositis
diictis,

His unj,

gono habeto.
Trigoni orthogonii pcr cathetum
sic

ac

e.xinde eflecta.'

summaj quarta-

invcnis ba-

decima detracta venient 203 S., scilicet pedcs arearum summa; et mcdia; ac infima. His deinde
per tertiam
altitudinis iiiulti[)licatis

sim

:

cathctus

tor

ducatur, nona pars auferatur,
eril basis

rcliqui

dimidium sumatur,

Basi

ablatum

erunt solid

resUluatur, erit hypotenusa. yel ita:calhcti dimi-

pcncs

203.").

CAPUT
Si

LXX.XVIII.
facerc.

dium sumatur, quod ter diicatur, remanct basis. Vcl dimidium calheti sexiesducalur, nonatollatur, leliqui dimidium erit basis. Basi rcddita nona crit
hypotenusa.

Hexagonum

voluerishe.xagonum facere, niius latus habeal pcdes 10, facies 10 pedum, lincani ct in extremitatc
ejiis

CAPUT
Qnod

XCIII.

circiniim

ligas,

et

circuliim f;icias;
circuli u.sque

eS

qualis est linea a

medio cenlro

ad

stadia in terris rcsjiondeant Zodiaci partibus, ctc.

exfremilalem ejusdem, similes sex per exlremitates
rirrnli ducas, et

Erat Osthenes philnsophu^, idnmqiic geometra
subtilissinius,

hcxagonum

habebis.

magnitudinem

terrcni, orbis noscere

m
volens,
lali

SILVESTRI

II

PAP/E OPP. PARS

I.

- DE DISCIPL.

MATHEM.

152

hujus artis dicitur usus arguineiiLo, ^. circuniferenliai locum. Siniililer exeunlem uolabiNam a mensoribus regis PtoiomaM, qui totam mus. Notatis ergo duabus circuli partibus intrantis ^gyptum tenebat, adjutus a Siene usque ad Me- umbrffi et exeuntis loco rectam lineam a signo ad

roen stadioruni

numerum

invcnit. Dispositis

nam-

signum

quepcr intervallalocorum aseptentrionemeridiem versus horoscopicis vasis simili dimensionc et gnofequa longitudine formatis totidem doctos gnomonicse supputationis homines, quot vasa fuerant, singulis quibusque in locis irnposuit, atque

monum

circumferenti<je ducemus,et rnedium notabimus, per quem locum recta linea exirc debet a puncto circuli per quam lineam cardincm dirigemus, et ab ea normaliter in reclum decumanos
;

emittemus,
maliter
tuanius.

et ex quacuiique ejus lineeeparte norinvenerimus, decumanum recle consti-

una
vare

die

omnes umbram meridiani lemporisobsernolare etiam

gnominis umbram, quantaj fuissetlongiludinis. Atque itacomperit, quod ultra 700 stadia ad uniuslongitudinis gnomonem umbranon respondit, atque hac
fecit,

unumqucmque

sui

CAPUT

XCIV.

Alia ratio meridianum describendi.
.3)Est et alia ratio,qua tribus umbriscomprehenmeridianum describemus.Inloco plano gnomo^ ^,. nemconslituemus ao, elumbrasejustresenotabimus c b e. Hasumbrasnornialiler comprehendemus,qua
( t

tali

j, omniszodiacicirculitractusdividitur,adterrasusgue
.

probatione conclusit quod partes 360, quibus
j•

I-,

,

j-

•j-,

p t)

sis

.

incompcrla et inoBstimabilis mensura? est, in lerris non amplius quam scptingentorum, autpaulo minus, stadiorum men.
proveniant, et pars, quce
ibi

latitudiuc aitera ab alLera distent. Si aulein meri-

suram obtineat. Compertaque in terris uniusparlis, quoe ad zodiacum pertinet, ct magnitudinem hanc ler centis sexagies complicando, circulum mensuramque terrae incunctanter quod millibusstadiorum
ambiretur
absolvit.

Si post

diem constituamus, prima umbra erit longissima. meridiem, novissima. Has deinde umbras

proporlione admultiplicationem in tabuladescribemus, et sic in terram servabimus. Statigitur gno-

Nam 25000stadiorum

circuitum

mon
sint

a b planitie

universi terreni orbis esse pronunliavit. Qua?summa, si in 360 partes a^qualiter dividatur, liquebit, quod stadiorum unaquaeque porlio in terris esse

planitie,
iii

notemus signo

vasi

Tollamus niaximam uinbram in d. Sic et terram signoe, ut proportione longitudinissine b c d c e,
b. c,

numeramus hypotenusas ex
nunc puncto «

in o, et ex d in

a,-

debeat, quse in ccelesti circulo ab ullo nullam hu-

et intervallo e circulum scribimus.

manae conjecturae dimensionem admittit. Optiinum est ergo umbramhora;sextaedepreheii- G dere, et ab ea limitem inchoare, ut sint semper meridiano tempore ordinati, sequitur, ut orientis
occidentisque lineahuicnormaliter conveniat. Scri-

bamus primuni circulum

in terra loco plano,et in

puncto ejus sciotherum ponemus, cujus umbra et intra circulumaliquando exeat,et aliquandointret. Certum estenim tam orientisquam occidentis um-

brasdeprehendere. Attendemusigitur, quemadmoduni a primo solis ortu umbra cohibeatur. Deinde cum ad circuli lineam pervenerit, notabimus eum
(1

dies.

3)Textus huj us capitis perturbatus et obscurus est

GERBERTI
EPISTOLA AD ADELBOLDUxM
De causa
diversitatis

arearum

in trigono cequilatero, geometrice arithmeticeve expenso.

(Apud Pez,

ubi supra.)

ADELBOLDonuncusque

dilecto

scmpcrque

diligcn-

D

In his gcomelricis liguris, quas a nobis
ras,

sumpse-

dofidci integritatem, iutegritalisque constantiam.

erat trigonus

quidam

a?quilaterus, cujus erat

io3

DE CAUSA DIVERSIT. AREAR.
sccundum coUalionem Hunc eumdem trigonum secundum antlimclioam

IN

TRIGONO ^EQUILAT.

154
atlin-

latus 30peduni,calhetus26,
lateris et catlieli area 390.
si

A mus.Eoiumquantamcunque partemtrigonus
gat, arithmeticalis regula cos pro integris

compu-

absque

ralione calheti

tat.DepingereIihet,utmanifcstiussit, quod dicikur.

regulam meliaris,

sic ut latus

unum in se mulliplicenumerus aderit

lur eitiuemulliplicalioni laleris unius
jiciatur, et ex hac

suinma medietas sumatur,

area 462. Videsne qualiter
tiant? Sedet
illa

hx

duaj reguht» dissen-

gconielricalis, quJE per

ralionem
septimas

catheli ai'eamin 390 pedesmetiebatur.subtiliusest
a

me

discussa. el cathelo suo noii nisi
ct area? 380 et

2'j

uniusconcedo,
sit tibi

quinquescptimas. Et

regula universalis in omni trigono a?quila-

tero calhetum inveuiendi; per lalus

semper
in

sepli-

mam

deme,

et sexreliquas partes catheto

concede.

Etutquod
bus nuraeris
in latere 7
teni.

dicitur. melius intelligas,
libel exemplificare.

minori-

Do

tibi

trigonumB
Eccc in hac discriptiuncula 28 pedes, quamvis integri habentur. Unde arithmeticalis regula

pedum, longitudinem pedalem habenHunc per geometricalem regulam sic metior. TollS septimam laleri et senarium, qui reliquus
est,

non

sexies seplem. qui reddunl4'2.

do perpcndioulo. Per hoc latus duco, et dico: Ex his medietas2l
dicti Irigoni.

pro toto parlcm accipiens
tos recipit. Solertia

cum

integris dimidiadisciplina'.

autem geometricae

area est

particulas, latera

excedentes abjiciens, recisuras-

Hunc emndem trigonum si per arithmeticamregulam meliaris, et dicas septies septem, ut fiant
:

49, latusque adjicias ul sint

.)(},

dividasque, ut ad

aream pervenias,
nequit.

-28

invcnics. Eccc sic in trigono
fieri

unius magnitudinis divers» sunt arca?, quod

que dimidiatas intra latera remanentes componens, quod lineis cIauditur,hoc tantum computat. Nam in hac descriptiuncula, quaseptenarius perlalera melilur, si perpendiculum quseras, senarius est. Huncper? ducens quasi quadratum imples,cujussit frons 6

pedum,

latus

7
si

pedum,

et

aream

Sednediutius moreris, causam diversitalis apcriam. .Notum tibi esse credo qui pedes lougi, qui
quadrati, quicrassi dicantur, quodqueadareas

ejus sicin 42 constituis.

Hoc

dimidiaveris trigo-

n num,

in 21

pede relinquis.
oculos

me-

Ut lucidius intelligas,

appone,

et

mei

tieudasnonnisi constratosquadratosreciperesole-

scmper memento.

155

SlLVESTRl

II

PAPyEOPP. PARS I.— DE DISCIPLIN. MATHEM.

m

GERBERTI
POSTMODUM

SILVESTRI
De
(Apud

II

PAPiE

EPISTOLA AD CONSTANTINUM MONACHUM FLORIACENSEM
Sphcerce conslructione.
)

Mabill., Analect., nov. edit., pag. 102 seqy

ADMONITIO MABILLOMI.
Hsec Gerberti epistola, qua^. deest in editis libris, eruitiir ex ms. codice bibliotheca? nostrse S.Germani a Pratis. Inscripla Constantino, monacho sciiicet ac scholastico Floriacensi, ciii Gerbertus alias direxit epistolas, nimiriim 87, 142 et 101. Ejusdem eliam menlioncm facit in epislola 92. Gerbcrto tribuendum existimo libellum in quenidam Porphyrii locum, cujus libelli prtefatio ad Ottonem III imperatoreni edita est in tomo I Analectorum. Opusculum istud esse Gebehardi Augustensis episcopi conjectabar in notis ad eam pra?fationem at rc maturius expensa, id Gerberto adjudicare visum est in addendis ad lumum I Analectorum. Ejusdem auctoris est sermo De ordinatione opiscoponm, quem ex ms. codice bibhothecae S, Martialis apud Lemovicas rogatu meo descripsit nostcr l^etrus Trelius, a me jam laudatus. Exstat ipsiusmet Gerberti Geomelria et Rhythmomachia in bibliotheca? Thuanetc ms. codice, signato u" 283.
:

Gerbertus Constantino.
Sphsera,

A tuis: eruntque
ccelestes

mi

fratcr,

de quo quteris ad

dufs extremae contra se positae, ut per utrasque, tanquam per uuam videas. Ne vero fistula; hac illac titubent, ferreo semicirculo, ad

circulos vel signa ostendenda,componitur ex

omni

modum

pra?fati

hemisphaerii

secundum
:

suara

quamdividitcircumductalinea mediam aequaliter in lx partibus divisa. Ubi itaque coQstituis caputlineae, unum circinipedemfige, et alterum pedem eregione ibi constitue,ubivipartes finiunturde lx partibus prcedicttc liijea^; et dum
parte rotunda
:

quantitatem mensurato
differunt

et perforato, utere,

quo

superiores extremitatesfistularum coerce quae hoc

a

fistulis

organicis,

quod per omnia

eequalissunt grossiludinis, ne quid oftendat aciem

per eas coelestes circulos contemplantis. Semicirculus vero

cii"cinumcircumduxeris, xn partes includis. iNam

duurum digitorum ferme

latiludinis, ut

mutato primo pede, secundus pes extenditurusque adlocum,quo de prajdictalinea undecimapars fmitur; et ita circumducitur, ut xii partes circumple-

omne hemisphaerium xxx
iiis,

partes habet longitudi-

servans aequalem rationem divisionis, qua per-

foratus fistulas recipit. Notato itaque nostro boreo
polo, dcscriplum hemisphjTprium taliter

ctalur.

Eodemque modo adhuc

pes

usqueadfmcm

pone sub

quinteedecima; partis pra3dicta2 liuea; protendilur et

circumductione xxx partes habens media spluera secatur.Tunc mutato circino in altera parte sphajra?, ubi primum pedemfixeras,attcndens,ut contrastatuas,pra;dictam rationeinmensura> circumductionis et partium complexionisol)scrvabis. Nam vsolumestlineai in

B

divo, ut pcr ulrasque fistulas, quas disimus cxlre-

mas, ipsum boreum polum libero intuitu cernas.
Si

constitue, ut

autem de polo dubitas, unam fistulam tali loco non movealur totanoctc; et per cani stellam suspice, quam credis esse polum et si po:

lus cst, eara tota

modoeruntcircuinductiones,quarummediaa!quali lx partibus divisa^. Altero igitur istoallerum pcdem
in

mulando
rio, ut

noclc poteris suspicere; sin alia, loca non occurrit visui paulo post pcr

fistulam. Igitur praedicto raodo locato

hcmisph»-

rumhemisphairiorumsumpto interiuscavato.et ubi
circini

non movcatur

ullo

modo,

prius per inferio-

proedictalineaadcircum-

ducendum

fixeras perfora,

foraminis teneat.

utcircumductiomedium In capitibus quoquc sphan';e,ubi

primum pedcmcirciniposuisti,singulaforaminafaciSjUtmedictasforaminum illorum terminetpra?diGlumhemisph«rium.N<im ita viieruntforamina,in
quibus singuiis singulas semipedalesfistulas consti-

et superiorcm primara fislulara boreum polum, per secundara aroticuni circuluin.pcr tcrtiam oestivum, per (juartam aequinoctialera, per quintam hiemalem, per sextam antarcticulos circulos mctiri poteris. Pro polo vero antarctico, quia sub

rem

tcrra cst nihil
fistula-^

co-li,

sed terra tanlum per ulrasque

iulucnti occurrit.

157

DE RATIO.Wl.l ET RATIONE

IITI.

158

LEGTORI
Inter opera Gerbfrti recensetur « R/njlfinwmachia, edita Lipsix 1616 fol. cum gloriosissimi principis Aitgiisli Lunebiirgensiuvi {suli pseudoni/mo Gustavii Seleni) libris quntuor dr ludo Scacchorum. » Hsec Benedictini auctores Gallise litterariae, hxc Fubricius, heec omnes qui duobus abhinc seeculis de scriploribus ecclesiasticis commentati sunt. Quibus an merito fides hucusque adhibita cx libro ipso quem post Fabri Stapulensis, Buxcriiet Barrozzi lucubrattones, Seknus cdidit, inquiretulum nobis ernt ; sed nihil lucis attulit totus est enim in ludi Scacchorum variis exercilationibus enacUandis. Pagina quidem 443 legitur titulun « Rhythmomachia, nobilis et vetuitissimus ludus Pythagoricus, quem Gallico idiomatc a Francisco Barrozzi, nobili Veneto, scriptum, Germanicum fecit Gustavivs Sclenu^. » Nonne hujus opusculi fo)is Gcrberti Rhytlimomachia? Sed dc Gerberto nonnisi haec mentio inter alia quse apud Buxerum fol. 42 a ct apud Selenum png. 494 leguntur : (i Thomas Topcliphus, Angtus, copiam mihi fecit cujusdam libelli qui, ut ille retulit, decerptus est ex quo~ dam veteri litro Chaldaico, ac Anglico sermnnedunato, et qwimdam ludendx Rliythmomacliix rationcm continel ; quam in hoc meo libello pratermittere nofui ; prxsertim eum in hac sim opinione, hanc progressionis formam (qitx scacchicx rf<pondet) nostri ludi perfectionem esse, quamque vetercs in ludendo secuti sunt ; qua de re conlecturam capio progressum icacchorum et incessum indidcm suam originem truxisse. Hinc satis integrum est intueri quam severe et stoice a quibusdam veteribus hic ludus descriptits sit : qui, dum contemplatione ludi contenti sunt, cnntvtnpserunt id in hujus ludi exercitatione quod )ieque injucimduru ludentibus faisset. Hivero sunt, papa, Hen)xa)inus Contractus, Cast)-ensis, Nicolaus Orestinus. Quos kac nostra menioria sunt imitali Orontiu< Finxus, Delphi)uis, Jacobus Faber Stapulensis ; neque ego hactenus ab eoi-wn vestigiis discessi. Sed cum videreni hanc contonplatio^ion a reo-eatione sejunctam, interdum esse molestam, valde Isetor recepisse me id quod jampridem abscisswn erat, et separatuni quod ad hujus exactam expletionem maxime facere videbatur. » Liber Jacobi Fabri Stapulensis, de quo supra Buxerus, ?i0)mihil forsa)i lucis afferret, sed hucusque lucuhxitioneni hanc viderc nobis )ion contigit. Hsec eruditus lector habet quse de GerbertiRJiythnomachia conjicere potuvnus : Uton ipsi dirimendam relvi:

GILBERTUS

quimus.

GERBERTI
POSTMODLM

SILVESTRI

II

PAPyE

LIBELLUS

DE RATIOMLI ET RATrONE UTI
Ea: cod. ms. inclyti monasterii Tegernseensis in Bajoria e^nitus ah Adm. R. D. P.Alphonso Ilueber, eiusdera loci ccenoMta Benedictino
(Apud R. P. Bernardum Pezium Thesaurus Anecdot.
)ioviss.,

lomi

I

parte

ii,

col.

147.)

PEZIl

MONITUM
Anecd.

(Dissertatio isagogica in tom. 1 Thcscmri

De hoc libello, mere dialpotico, jam diximus, eum nunc, et quidem integrum, prodire ex bibliotheca Tegernseensi, post quem ihidem illico exslabat Scrmo in co)icilio Mosottiensi a (ierberlo habitus, a Guilielmo Caveo in Hisloria htleraria nondum editis accensita, cum tamcn editissimus sit, unusque fere omnia illius synodi, quam Caveus paulo post recensct, acla conficiat. Porro epislola nuncupatoria Gerberli jam in tomo 1 Analeclorum a Mabillonio edila fuerat, qui totum opusculum istud essc Gebehardi Augustensis cpiscopi in notis ad caui ej)istolam seu Pr(cfationem conjcctabalur. At rc, inquit tomo 11 eorumdem Analectorum, pag. 21.), malurius expctisa, id Gerberto adjudicare visutn est in addendis ad tomutn l Atiatectontm. Ibidem Mabillonius sub nomine Gerberti edidit sermonem de informatione episcoporum, et diversitate tituli deccptus, nt itvmet Itigius inPrsefatiutie ad Tractatutn de Bibliotheci^i et Catenis Patrum, pag. xcni, nunquam antea editum putavit, cum tattien jatn toties intcr Attibrosii opera editus fuisset. Sed ad opusculum Gciberti Be rationali et )-atione uti reverlimur, quod non in sola bibliotheca Tegerusecnsi, sed ctiam in Kmmerdmmcnsi coajva propc manu exaratum vidimus. Idem, ni falliinur, in bibliotheca (^jpsaica Vindobon. exslat. In Codice Emmerammensi tolum opusculum quidam versus consequebanlur, quos suo nos loco resliluimus.
VKI{SI'S IN
(14) Quisquis
I.IIiHlJ.M

GERRERTI DE nATIONALI ET RATIONE Jam

IJTI.
:

opa<a

vclis

Sophi.f scandere rcgua,
libri.

A Suavis amice measproperaslisemper ad aulas
sine fine simul sceptra
fastu

Istiiis in pralis

pocula carpe

Potatus cilimum llectes pcr gramina gressum, Organa doclorum quo sua castra comunt.

Imperium «Tequcmus
Et jugitcr

regamus ibi, comitantc superbum,
in astra feras.

mecum nomcn

Adveniensque Uironum capies cum laude coruscum Arduus ast multi vidcas ut icmigc lingua; Atque Sophia tibi lalia fala dabit yEquora per nostra lina novella trahunt. (14) Ili versusdcsunt in cod.Tcgerns. sed in Emmerammensi, ssec. circ. xi exarato, Gerberti Opusculc dc rat. et rat. uli posl paucula quiedam subjicinntur.

m

SlLVESTRI

11

PAPJE OPP. PARS

I.

— DE DISGIPLIN. MATHEM.

160

INGIPIT

DE RATIONALI ET RATIONE
Domno,
et glorioso

UTI,
;

A SAPIENTISSIMO ViRO DOMINO GERBERTO, ET APOSTOLICiE SEDIS SUMMO PO.NTIFICE EXCUSSUM, EXIGENTE OTTONE AUGUSTO TERTIO.
Ottoni, Caesari semper Au-

A

jora de minoribus semper prsedicenlur

minora

gusto Romanorumimperalori,

Gerbertus

episco-

pus, debitae servitulis obsequium.

de majoribus nunquam; ut animal, quouiam majus est equo, et homo est, praedicatur, de quo et

Cum inGermaniaferventioris annitempusdemoraremnr, imperiahbus astrictiobsequiis, utsomper sumus,semperqueerimus,nescio quidarcana divina mensuram secum taciteretractans motus animi in verbaresolvit,et quoe ab Aristotelesummisque viris
erant difficillimis descripta sententiis, in
protulit:

homo

quomodo ergo Ratione uli praedicatur cum majus esse videatur Rationak quam Ratione uli? Omneenim, quodrationeutitur
est
:

de Ra

tionali,

rationale est; sed Rationale,
est sine actu
:

inquiunt, potestatis

Rationeuti, potestatiscumactu.Plus

medium

vero est potestatis

cum

actu

quam

sola

potestas.

ntmirum

foretinter bellorumdiscrimina

Jure, inquiunt, ergo praedicatur Ratione uti de/i«tionali,
II.

qusi contra Sarmatas parabantur, aliquem morta-

tanquam majus de minori.
respondetur
:

lium hos mentis recessushabere potuisse, a quibus tam subtilia, tam praeclara, velut quidam rivi a purissimo fonte profluerent. Meministis enim, et meminisse possumus, adfuisse tum multos nobiles scholasticos, et eriiditos, inler quos nonnulli aderant episcopi, sapientia praeclari et eloqucntia insignes.

Ad hoc

Quomodo

quae a gene-

ralissimisadspecialissimarecta linea descendunt,
vel subalterna genera, vel

per differenlias,
universaliter

sive

" sint

ea in substantiis, sive in accidentibus collocasunt
;

ta, talia

ut inferiora

prolata,

superiorum
sensibile,

rum

Eorum tamen vidimus neminem, qui caqua^stionum ullam digne explicuerit, quod

omnium nomina, diffinitionesque ut cum sit differentia posita sub animato
universaliter prolata, suscipit
:

corpore,

nomen,
et

et

queedam nimis ab usu remotee, nec dubitationem ante habuerint, et quaedam sa?pe numero ventilatai dissolvi non potuerint. Vestra quoque divina providentia ignorantiam sacro palatio indignam
judicans, ea, quae de Rationali
so
et

definitionem superiorum
ct

omne

eniin
est,

sensibile

animatura corpus,

et substanlia

oranis

ratione uli diver-

modo

a diversis objectabantur,

me

discutere imet

peravit.

Quod quidem tunc

et

languor corporis

Quodsi eodemraodo Rationale sub Ratione uli positum sit, quomodo universalitcr prolatum suscipiet noraen sui prsedicati idem Ratiunale? Non enim omnc quod Rationale est, Ratione uti putatur. Ergo si Rationale tanvirtus, et habitus, ct qualitas.

graviora distulerunt negotia: nunc secunda valetu-

tum

potestatisest, et Ratione uti poteslatisetactus,
si

dinereddita, inter rei publicee ac privatee curas in

praedicabitur Ratione uti de Rationali. Et rursus,

hoc ipso itinere

Italico

positus,

duus, quoad vita superfuerit, in
scribo,
et

comesque indiviomni obsequio fu-

G

Rationale universaliter prolatura

mcn

supradicti, id est
uti

non suscipit noRatione uti, non praedicabi:

lurus, quai de hac quaeslionc concepi breviter de-

tur Ratione
traria
:

de Rationali

eruutque duo con-

ne sacrum palatium torpuisse putet Italia, ne se solam jactet Groecia in imperiali phUoso-

phia, et
est

Romana

polentia

(15).

Nostrum, nostrum
vires ferax

Romanum

imperium. Dant

frugum

Italia, ct

ferax militum Gallia et Germania, nec

Scythicae nobis desunt fortissima regna.
Csesar,

Noster es

Romanorum

summo
rio

imperator et Auguste, qui Graecorum sanguine ortus, Graecos irape-

non praedicari, in eodem subquod fieri non potest. jecto III. Constilu amus item, inquiunt,alias differentias secundumaccidens praediceturqueaccidentalis differentia velut ad cognatam sibi accidentalem differentiara, utarabularead ambulabile. Hoc autem secundum fiat accidentis naturam ut quoniam iu
prsedicari et
;

,

;

individuis

primum

accidentia considerantur,postin

superas, Romanis haeredilario jure imperasutrosque ingenio et eloquio pravcnis. Dicemus ergo in praesentia tanti judicis, primum qua^dam

speciebus et generibus. Dicamus Ciceronem
:

ambu-

scholaslicorum pra^ludia,

vel

potius sophistica

:

j.

tunc philosophorum in his inventa persequemur deinde finem proposit;e quaestionis multiplex et
;

lare,quoniam ambulabilis est et rursus,quia Cicero homo cst,et ambulat, et ambulabilisest, dicatur et homo ambulare, et ambulabilis. Etitem animal, cum ambulet, ambulabile est. In quibus videndura
est,

spinosa complebit dialcctica.
I.

Quoeritur,inquiunt,quidsit,quodaitPorphyrius
sibi

differentiam velut ad cognalam

differentiam
;

inquiunt, ne forte ratio causa? et effecti vitalibus esse videatur. Ut enira causa effectura prfficedere dicitur. ut est quia vidit, amavit sic potestas actum omni necessitate prwcedit. Et quia haec
:

;

pruidicari, ut Ratione uti ad Rationale

cum ma-

praicedcntia non solum priora.sed etiam interempta
sciunt Itali quid sapiunt Galli. Itali, denarios accuinulunt, Galli sapicntiam corradunt. Qua? sine ullius injuria hic notata sint.

(lo) In margine hanc glossam codex cxhibct ad hoec verba Itatia fertilis in fcrendis cst frugibus, Gallia et Gcrmania nobilis in nutriendis militibus.Ne:

I6i

DE RATIONALI ET RATIONE

UTI.

162

interimunt secum posleriora, necesseest, poteslate

A

itaque necessariis, in quibus aclus sempitornus est,
ipsas

enim Cicero non est ambulabilis, id est. si ambulare non polest, omnino non ambiilat, id est, non actum ambulandi exercet, quem sine polestate non cst inlelligere. Quod si Ratione uti actus cum potestate est, Rationale autem sola polestas, sublata sola potestate, quoe natura prior est, actuscum potestate esse non potcst. Non igitur, quod natura posterius est,de eo praedicabitur, quod natura prius est. Est autem natura prius potestas, posterius actus: non igitur secundum potestatem el actum prcedicabitur Raablata,

aclum quoque

auferri. Si

quoque

res sempilernas essc

necesse

est, ut

jncoilo et sole intelligitur, quie

nonsolum sempi-

terna, sed divinaet immortaliaphilosophi putaverunt.

tione uti

de Rutionali.

Sed merito, inquiunt, sua^ dignitatis, seuexnumerosius est Ralione uti, r» .• ». „, c^r.^;^„,y^ „„, quam itn^oHfl/*?. Atnatura generum,specierum,vei dillerentiarum non suscipit homo enim et asinus seque sub animali sunt,et Deus atque Iiomo;equaIV.

Sunt non necessarii item actusquorum speest. Alia enim eorum ex potestate ad actum venerunt; alia substantiam sui cum ipso actu sorlita sunt: sed quteex potestate ad actnm venerunt, hujusmodisuntjUtquaiido Cicero sedet, anlequamsederet, potuit sedere neque enim scdisset, si potestatem sedendi ante non habuisset. Sedet ergo Cicero, id est,sedendi actum exercet; quiaactusex
VII. cies

duplex

;

cellentia vel potentia
;

potestate venit. Alter vero actus, qui a
T) tJ

poteslate
,
. .

1

..

cum re subsistente semper subsistit, ^ „• j„,.,,„. „„j ,„,„t hujusmodi est: ulquando igniscalet, antequam ipse
non
.

venit, sed

.,

,

.

.

,

.

,

:

ignis essel, nulla caiendi

potestas praecessit; sed

liler participant RationalidilTerentia.

Non

igitur,in-

quiunt,

secundum dignitatem,

vel

potentiam,vel

excellenliam pra?dicatur Ratione uti de Rationali. V. His propositionibus, sive objeclionibus multa

exadverso posseobjici video.QuaproptersophisLica, id est, cavillatoria colluctatione remota, quaidam
de natura poteslatis et actus explicanda sunt, et iu qua eorum specie Raiionale et Ratione uti verscntur

bus conveniat

de natura quoque prioris, utrum prKdicationiet nonnulla de praedicationum natura et ordine, et, quasi quodamfiload id, de quo quaestio est, id est ad praidicationem, quai est de
:

quod ejus substantia fuit, caierenon deslitit, idest, actum calendi non descruit, quod sibicumsiipernis et coelestibussubstantiis communeesl. Distat vero quod illa superna in necessaria specie sunt, eorumque substantia, cum sit incorruptibilis, non solum actumnunquam deseruerunt,sed etiam ipsanon perimuntur. Ignis vero, cum sit in specie non necessaria, actum quidem, quousque subsisLit, non deserit sed quia in necessaria specie non est, actum simul cum substantia perdit. Quae enim necessaria semperex
;

;

necessitate sunt, nec

unquamnon

essepossunt. Igest,

nis vero ex necessitate

quidem non

sed actum

Ratione uti ad Rationale, dispulatio deducatur. VI. Hoc autem majorum traditione, potissimun-

p

calendi ex necessitate habet, quousque est. Recte

que

Aristotelis fieri

sententiis ejus ad

judico, quibusdam verbis ac hanc rem pertinentibus breviter

ergo dictum estab Aristotele: Quoniam qitodex necessitate est, secundum actum est. Secundum necessitatcm quippe
subsistunt,

omnia superna,

qua? sunt et quoe

et dilucide interpretatis.
3equivoc3e sunt .^ene

Qusedam, inquit, poiestutcs bM: quxdam: quia non omnis
:

nunquam interimenda suumque actum
relictura. Quare, inquit, sipriora sempi-

nunquam

potestas aequivoca est

quse

enim ex

se species pro-

terna, ei quae actu sunt, potestate priora sunt.

Exna-

fundit
est.

enim omne quod estaut simplex, aut compositum, manifestum est prius esse simplicia quam compolur de actu,ctde ea potestate quoepotestpervenire sita. In divinis autem etsupernis nihil composilum adactum. Nullamenim diffinitionem recipiet, quae estjSedsunt omnia simplicia. Aiioquin omnecomulrique sit communis; sed eam, quae in actuest, et positum necesse est ut in ea resolvaturunde comnomen et diffinitionem suis speciebus donat, de positum est. Non resolvuntur autem divintc ccelesqua ista ait Aristoleles: Manifestum est exhis, quae lesque substantiae, rerumque omnium elementa dicta sunt, quoniam quod ex necessitate est, secun- t\ siraplicia sunt et incomposita. Quae autem ex dum actum est. Quare, si priora sempiterna, el qu<B quia primis conjuncta sunt ciementis, in eadem rursus artu sunl potcslate priorasunt. Et hscc quidem sine Ea autem
potestas est sequivoca, quae praidica,

[cof/.,

profunda^, nona^quivoca, sed univoca

tura rerum veritatem coiligit propositionum. Quia

polcstate actu sunt, utprima» substantiaj. Alia vcro

resolvuntur.PriorasunligitursempiLerna, quaeaiioruiii

suntactu

cum

possibiIitate,quae nalurapriorasunt,

omnium
sunt.

lempore vcro posteriora. Alia vcro nunquam sunt
actu, sed potestate sola.
quit,

non

principiuni sunt his quai sempiterna Sed quai sempiternasunt, sine actunon

Qu3e neccssaria sunt, in-

sunl, nec fuere: prior est igitur actus potestate.
VIII.

m actu sutit,

eo

sciiicet,

qucm

relinquere ne-

Rursus ArisloLelcs autcm veiut genus con-

proprium motum. Item quae necessaria sunt, sempiternasunt, et quae semqueunt, ut ccelum et
soi

stare voiens

exnatura rerum praejacentium,

parti-

tione facta, dilFcrentiasacspccies ejus dcterminat.
EtliaiC

piterna sunt, priora sunt his potestatibus quac in

quidcm sinc potcstate aclu

sunl, ut primre

actum nondura vencrunt. Ergo actus, qui semper est, prior est eo actu qui nondumest. Actus enim, qui semperest,ex poteslatenon venit; quiaquando resiilafuit, ab ejus substanlia non defuil. In rebus

substantia^. Alia vero sunt actu

cum

potestate,quaj

naturapriorasunt, temporeveroposteriora. /Jerum,
inquit, ulia sunt actu sinc potestatc;
poteslale,
alia

actu

cum

et actu sinc

quidem

potcslate, ul primai

163

SILVESTRI

II

VAVM

OPP. PARS

I.

DE

DISCIPLLN. MATHEM.
:

164

substantifE. Quee ideo prima; dicunlur,

quiarerum
scilicet,

A

prius aequale
iilas

principia sint.

Sine potestale autem ea

quam inajquale omnis enim inaiquaab aiqualilate descendit. Ergo actus, in quo
consummata
et

quod ulrumlibet potest. Coeium enim et sol non possunt non moveri, el ignis non oalere, et aqua non humida esse. IJIavero, qua? actu suntcum poteslate, ex motu animi descendunt, ut cum sedeo, motu animi ad hunc actum accessi, quem actum potestas sedendi praecessit: non enim sedisscm,
nisiprius mihi sedendi potestas fuissel. Et

potestas

perfecla est,

prius

est

quam
tamen

poteslas, qua;

ante actum curta et est imdefluxit.

perfccta:qua; quamvistempore pra^cesserit, natura
vclut

minus habens a perfeclo
inquit,

IX. Alia vero,

nunquam

sunt actu, sed
infini-

potcstate
tus est;

solum.Numerusnamquepotestate

cum

haic

potestas tempore praecedal actum, actus

potestate ab Aristotelepriusesse dicitur
priora sunt,

tamen cum quamsola
fit:

potestas; quss actu, mquil, sunt cumpotestaU, natura

tempore vcro posteriora Hoc ideo

sedcum dixeris quemlibet, actu finitusest. Et de tempore eadem ratio est. Tcmpus enimpotesLate infinitum est: sed cum dixeris diem, mensem, annum, vel aliud quodlibet, aclu finitum est. Facienda est igitur horum omniumdescriptio,ut et
figura,ocuIissubjecta, melius pra;dicta clarescant.
In hac

quia potestas,

cum

sit

initium actus, imporrectum

quoddam

est;

perfecta

autem imperfectis priora

prima descriptione

nihil aliud

quam
:

actus et

sunt, et quaj a generositate suoe natura; praicellunt,

B

potestatis icquivocatio demonstratur

solo

enim no-

etquiautbonitas, utvirtusaequaliasunt. Estautem

mine participant

Potestas
poslerior actu

I

eequivoca
pj^^^ ^^^^^.^

Actus

potestas, quai actu
esse possit.

Res
genus

/
Actus -\
I

\- nivoca
Potestas

Cicero

Ciceronem species
disputare

M.

Necessarius

species / species Potestas, quai actuessepossit. Potestas, quse actu esse non
possit.

Geuus,

mal

anipotestate

homo est, sed nunquam actu.

ignem
sedere, stare.

calere

Non

species necessarius
I

a potestate

a natura

aquam humidam
esse.

X. Et de poteslate quidemmanifestumest, quia
potestas dicitur: actus vcro ideo potestas nominatur, quia

G rendum
rentia;
possit,
:

quod

est,

essepolest. Altera vero descriEst

est qua^nam sit poteslas Rationalis difTeutrum ea, quai nunquam in actum venire an ea, qua; inactum venire conlingat; quive

ptio divisionem generis continet.

enim

actus

actus cuQi poteslate, qui in altera difierentia, quae
est: Ratione uti,

genus. Hujus species suntdua?: necessaria, et non
necessaria. Et de

proponitur

?

Isne

quem

potestas

necessario

quod

in supernis substantiis,

quidcm dictum semperque in sua

est

pra?cedat, an

is

quem
;

potestas comiLetur?

Longe
ol

in-

cnini alia est

ratio potesLatis sequentis

actum,

manentibus inveniatur. iNon necessarium vero duas ex se species fundit: allera, quoe a potestate adactum pervenerit; altera, quae nou apotegritate
teslate, sedasubsisLendi,
Si

tantumque h» potestates proprietate sua; naturaj disjunclaj sunt, ut ubi fuerit una non possit esse altera. Ergo est in rebus mutabilibus
alia prajcedentis

natura in acLuproruperit.

poLesLas,

qua* vocaLur

uLrumlibet prii?cedei!s et

vero

eam

speciem, quoe

nunquam

est actu, sed

subsequens, uL quando Cicero ambulal, antequam

aola potostaLe, iu supcriori

formulaconcludere ve-

limus, ut ita partiamur licebit:

rerum

alia

sunt
qui

anihuIareL,pcluiLambularecLnonambuIare:elquia ambulat, consequiLur eum ambuiareposse, sed non
ex necessitate
;

actu;alia potestale, actum significantes
loco generis positus cst. PotesLalcm vero

eum

potest cnini ct

rursum

bus vero supcrnis

cL simplicibus

non ambulare.lnrererum elcmenlis

dividamus in
(juai

eam

qua; actu essepossit; et in

cam

nunquamaclucssc

posoil. His ita positis, qua:-

nulla polcslas rcperiLurqua? possiL uLrumlibct, ncc ca qua' praiccdil acLum. IncslauLem corum aclui

165

DE RATIONALI ET RATIONE

UTI.

polestas iinmobilis et fixa, ac per hoc necessaria, A. niur, a

caHeris, qua' uli iion possunt, difrerimus

qua;

unum possit et non utrumlibet. Quiaenimsol movelur, cum moveri possemanirestumest, et non
moveri nunposse necesseest.Elquia diversis rerum
generibus, id est nuilabilibus et immutabilibus,diversas potcslates altribuimus, quaMendum cst ubi
differentiai Ralionalis, et Rationale H<t collocari va-

Item homo semper rationalis est, non autem semper ulitur rationo. Non cst igitur rationc uti subslanlialis diHerentia.
.Xlll.

Sediorlo quiorilur quid
est,

sit lioc

ipsum

:

Uti

rdtioiw, etquiaba}cdiirerentia sit

cognala diflereunobis est

i\x rationali^i Quid
nisi
iiti

inquit Boetius, uti ratione,

leant

?

judicalione'? Oinne eniin
;

comnume

Xl.Videoautem Ralionalem diHerentiam
pileruis ac necessariis esse,
et

in

sem-

cuin caeteris aniinantibus

sola ratione disjunginiur.
et cse-

quorum

substanlia

Quod
uti

si

soia

quoque judicationc inter nos

nunquam

esse desinat. Substantiales quoquedifle-

tera animaliaest distantia, cur dubilemus Ratione

rentiai.ilemquespecies,

etgenerasemper sunt. Alia suntquidem rerum forma}, vet, ulita dixerim, formtp formarum; alia sunt actus; alia sunt quicdam

potestatos. Est igitur Rationale,

dum

est

in intelliest ea

gibiiibus.sub necessaria specie aclus,

ubinon

B

hoc esse,quod estuti judicatione ? Quodsiquis tollat, rationem hominissustulerit: hominis ratione sublata, nec ipsa quoque humanitas permanebit. Si igitur secundum Boetium ratione uti a ca?teris animalibus ditrerimus, sicut diiferenex rebus
tia rationaii, justei?a^2one uti
a.d.

potestasquicpossitutrumlibet, sed ea qua?

sit fixa,

Ralionale velutad

immobilis et necessaria. Sed quia ha^c intelligibiiia,

cognatam

sibi

diflerentiam praidicatur, et velut

dum

se corruptibilibus applicant, tactu

corpo-

accidens de subjecto, sine quo esse non possit. Si

rum

variantur, transeunt

ha^c

eampotestatem quie aliter enim Rationale,
aliler

possit

omnia rursus ad pervenire ad actum
:

enim

tollas

subjectum, id est rationale,

nemo

erit

qui jitatur ratione.
Utiratione,
le,

Quod

si

accidens

tollas, id est

vel, ut universalius dicanius,

non

idcirco subjectum, id esiRationa-

genera

et species, dilferentia!,

propriaetac-

cidentia in intellectibilibus, aliter in naluralibus.
In inlellectibilibus

intelligibilibus alia sunt

quoque rerum formai sunt; in quidem passiones; alidsunt artus. Nam quoniam in animaversantur, dum iulelliguntur anima? passiones sunt; quia omnis iutellectusanimw est passio. Dum vero accurato perfecto;

euim liomo esse qui etiam dormiens Rationale est, sed non utitur ratione. XIV. Sed qui pra^dicatur, inquiunt, terminus, ut vero miraajor, vel aiquus debet esse subjecto
suslulisti. Potest
:

norsit,essenonpotest.Videturautemi2a<«one utiim-

nus esse Rationali rationale namquc totam speciem hominis, vel Dei comprehendit Ratione au:

:

que studio ad scientiam veuiunt,actus animse sunt _ tem uti non omnes, sed eos tantum qui rationis Ci „.,.„• „i: i n ±i r» .„ _ j quia omnis scientia anima^ actus esi. Rationale ergo actuni exercent. Quoniam ergo minus de majori aliter in sempilerna specie liominis considcratur, pryedicabitur, locus hic admonetutde naturaprae,
1
. •

siveinintellectibilibus sive iutelligibilibus, aliter in

dicationis

pauca dicautur. Potest enim videri non
aliis

naturalibus. Ibi forma^, vel actus sempiterni sunt;
hic potestas qua;

nuUis haic dubietas in

praedicationibus,ut
est
;

cum

ad actum pervenire
est,

possit,

ut,

quoniam Cicero homo
id est,

homo

vero rationalis
uti possit,

dicimus terminus

:

hoiiio

philosophus

homo

subjectus

est

;

philosophus praedicatus, nec videtur

dicilur, Cieero rationalis,

quod ratione

posse eequari.Praidicatur terminusde subjecto,sed

eum actum

exercere, quia venit a potestate

multo minor
sophi
sunt.

est.

Non enimomnes hominesphilovis prsedicationis

quae est ad utrumlibet; potest
tione, et potest

enim Cicero

uti radif-

Sed hoc modo
:

non

uon

uli.

Ergo quia Rationalis

recte accipitur; fitenim prsedicatio vel substantiee

ferentia substantialiter inest Ciceroni, vel honiini,

ratione
uti

autem

uti

accidentaliter,

mcrilo Ratione

dicitur pra.'dicari de Rationali,
:

tanquam
est.

acci-

de substantia, ul homo animal est aut accidentis de accidenti, ut dialectica scientia est aut accidentis de substantia, ut homo albus est. Item ac;
:

;

:

dens de subjccto

quod enim

adest, et abest praj-

ter subjecti corruptionem, accidens

Ralione

li sii

autem utidh homine^vel Platone, et de Rationalibus sine subject. corruptione abesse videmus accidens igitur est Ratione itti. Amplius ; Ratione uti
:

cidenscum sernpersitin subjecto,subjectum autem semper universale, aut particulare, accidcns quoque secundum subjecti naturam autcrituniver-

saIe,autparticuIare,utiC2C'n^m;

cum

sit

univcrsale

accidens (de multis
Plato;
scilicet

enim

praidicatur),

cum

est in

facere est

enim ratione utitur, aliquid agit, id est, quemdam actum ratiocinandi exercet. Facere autem unum ex generalissimis generibus acci;

qui

Platone, particularis est et individua,

sicut

ipse

cum autem
est.

proponitur cssc iuhomine,iu re
i])sa

universali, intelligitur et

universalis,

denlium est igitur Uti ratione accidens est. XII. Sed quod Rationali accidat, ita colligitur quod Rationate est, Ratione ui/potest quod autem
:

ut

:

homosciens

Et rursus, quoniam accidentia
idcirco

:

principahter in individuis considerantur, id est in

;

primis substantiis

;

enim

ipsa iudividua

Ratione

potest, ratione utitur: ergo Ratione uti Rationali accidii, [mfAicainniuc Rniione uti de Rai/<i

primtc subslantia^ dicuntur, sivc quodipsorumac-

tionnli \e\u[

ad cognatam sibidiflcrentiam. Utcnim

cidentium susceptivasunt, sivequiaprimaad notitiam veniunt.Ergo crit corumintellectus in secundis substantiis

rationali dilfercntiaacfcteris animalibus, qucB rationabilia non sunt, dislamus, ita co quia ralionc uli-

stantiarum, ut

secuudum naturam primarum &ubquoniam calvitics in Socrato est,
:

^g,
dicelur Socrales
est, et

SILVESTRI
calvus
,•

II

PAP.E OPP

.

PARS

I.

-

DE DISCIPUN. MATHEM
quoniam

168
univcrsaliter praeJi-

et

quia Socrates

homo

A es^.Ergo jKa//o?je w/i,

animal,

el

substunlia, dicetur
et

quoque Soel subs-

caturn de Ratioaali, ulrasque enunliationes, id est

crates et

homo

calvus,

animal calvum,

affirmalionem, etnegationem
tiomli. Falsus est
tionale est

falsasefficit,

non

sub-

lanlia calva,

stanlialiter, sed accidentaliter pruidicabitur

XV. Nec putet
ut

me

aliquis

hoc velle significare,
;

enim, qui
;

dicit
is

:

de Raotnne quod raquia

praedicatio redundet admajora cum semper de minoribuspraidicenlur, minora majora spedc majoribusnunquam. Aliudest, generahade itemquo specialiadeindividuis cialibus preedicare

ralione tUitur
et ratiune

cum

qui dormit ralio-

minorum

nahs

sit,

non

utatur. Et rursus,

nullarn rationalc ratione uiitur,

cum

multi ratione

ulantur

:

ergo Ralione

uti praedicabilur

de Ratio-

;

sive in accidensive in praidicamento subslanliai, natium praedicamentis secundum uniuscujusque naturam accidentium ad luram longeque aliud, consisubstantiae referre proprielatem. Ibi quoque
;

nali noi\ substantialiler, sed accidentaliler, et tan-

quam

differentia accidenlalis de substantiali diffe-

rentia. Sicut

enim rationabihtas
uti

a caiteris nos se-

parat animalibus, quai rationabilia non

sunt
i

:

ita

rlpratio est auoe uerauu ebi, «luic deratio est, qua; substantia, de qua ^ praidicetur, hoc ue .iju niinrl accidens quod accmens, de auo accidenti y quomodo se habeat accidensad subslantiam, et in
,

substantia, ei sunsianua, et
,

etiam Ratione
-d a que

nos differre
.

facit

ab

iis

animali,

bus, qu£E ratione
.

^

.

Ratione

uti uti

r» i-, non utuntur. PrcEdicabilur quo,• r. naturam inde Rationali secundum naturammRalonah
.
,
.

,

qua primum reperiatur, ut de Socratis cum sit dictum est. Neque enim quia Socrates, cum sit horao, est Socrates homo caivus, itemque proposicalvus.ideo omnis homo calvus est, quod ex anitionumali£e sunt universales, ut :omnis homo parliculares, ut quidam homoanimal aliai
vialest;
:

calvitie hic

diffinitarum pra'.dicationum, quse contincnt parti-

cularium non secundum proprietalem determinationum, quai subjecti terminis quantilatem de-

monstrant neque subjeclum rationale universaliler prolatum suscipiet nomen etdiffinitionemprae:

dicati, (juod

non

lit,

nisi in substautialibus prajdi-

est; alise

indcfinitai.ut:

homo animalest.

Si

ergo uni-

cationibus. Substantiales

aulem praidicationes vousque ad
ani-

propositionum terminis versalitas per se ipsam in universale determinantes valeret, determinationes
additse

co, qua3 fiunt a generalissimis generibus

specialissimas species, sive individua, sive in substantiis fiant, sive in accidentibus, ut

non

fuissent.

Cum enimuniversale

siihomo,

quando
:

univerdeterminatione apposita exprimitur utrum propositione prolatum saliter, an particuiariter in omnts, rmuub ct suni atiiinps Determinationes autem sunt omnis, mUlus et
:

mal rationale mortnle (hominis
rationale, mortale)

definitio est

animal

enim

diffinitio

dc liomine pra^dicabitur. Omnis de ea re pra^dicatur, quam definit.

sit.

., „ j„i„„ universale sit/to?/io,nulla deter" ' quidam. Cum / homo phiminatione adhibita, cum de eo dixeris
,

,

i,ij,u ergo

G
'^

Et

cum

dico

:

Dialectica est bene disputnndi sctentia,
j rlp
j,

*,,,..

_

,

.

,• liQnn diffinilionem dialectica praedico, hanc r^iffinilinnAm de Hialpftira nra>Hicn.

P.t p.st et est

I

:

cogit inteiligi losophusest, nulla necessitas enim Socrates philosophum esse. hominem

omnem

Cum

utraque prsedicatio substantialis, sicututraque difomnis enim diffinitio a genere incipiens, finitio
;

sit, idemquesithomo,verumerit,cum homo pUlosophus esl. Ergo indefinita; prohabent, vim positiones quaj universale subjectum particulariumpropositionum. Cum enim continent

perque dilferentias usque ad spociem, quaedefinit,
perveniens, substantialis est.
XVII.

philosophus
dixeris
:

Et quoniam,
est

ut arbilror, plane

demonsde Ra-

tratum
tionali,

quomodo

Ratione

uti pra^dicetur

dico

:

nam

:

homo philosophus est, tale est ac si propoquidam homo philosophus est. Et quoniam Ra-

cum de ea Ratione uti prffidiuniversale subjecLum sit, erit de ea indeficatur, continens, ea, quai nita propositio, vimparticularis que est, prffidicabitur dc Rationali, ut anibulai, in quia rationalc esl, ratione utitur quia dicuutur quo est actus cum potestatc, de ambulabili non diquoaaam « . u . dicatur quoddam rationale propositio taHs est ac si a.caiui ,ropositio tahs ^^^ econtrario non ^^^^^^^ rationale^ attoneutUur. Qui ennn d.cit omne quod amhulat, ,'rr.y.. Jw.V. nv.-^H PPtnr ; nPc nnus.auia de ambulabili praidicetur nec unus, quia universalem universaliter cst, ratione utitur, rem duos pra?cedit, idc(> de duobus prajdicabilur, nec et cst affirmatio falsa, cujus ncgatio, enunliavit, prima^, subslanlia^ dc secundis sed secunda? de
tionalis differentia,
: : :

non necessarium duxi cis respondere, qui tam insulsa pradicatione commenti sunt, quaj in natura proedicationum inveniri non possunt. Non enim quia aclus, et potestas, et plus sunt, et plus quam sola poleslas, ideo Ratione uti,n\ quoutrum-

: .

:

utitur, similiterfalsa id csi, nullum rationale ratione

reperitur.

primis prKdicabuntur. Descripsi Gerbertus etsi a gravitale
luique
in hoc,
dignis.
displicero
in

saccrdolali

XVI. Amplius

:

in his quai substantialiter pra^di-

remota, non lamcn ab imperiali studio aliena,maaliis

secundum universalem affirmationem et ncgationcm, altcra eorum semper vcra est, altera
cantur
falsa
;

ut, si affirmalio
si

vera

sil,

negatio invcniatur

quam vobis non placerc cum omnibus ncgctiis imperio vcstro Legelis ergo hac inter vcstraj maUieseo.''
lum

falsa; et

affirmatiofalsa.negatioinveniaturvera,
est,

ul

:

omnis homo animal

nuUus homo animal

cst

;

omnis homo

lapis est, nuUiis

homo

lapis est. Si

autem
fiat,

An vero digna sacro palatio contulerim, nobilium rcspondebunt studia. Consulta non tacebit logioa, nec jure culpari metuara, si id laboraexercitia.

sccundum accidens

pra^.dicatio

universalilor

verira eirecisse,
cuisse.

quod

sacris auribus potuerit pla-

ulrasque simul falsas invcniri necosso cst,ul :omjphilosojthus n« homo ^hilosophus cst, nuUus homo

FlNIS.

itio

sii.vRSTui

II

rAPi: opp. p.vns

ii.

-

i)!:

nmjs

eccle:^.

de iNTon?J. episc.

\:o

GERBEHTI
rOSTMODUM

SILVESTRI

II

PAPyE
:ici

OPERUM PARS SECUNDA. - DE RERUS
Sermo

ECCl.

0.

DE ICTORAlATIO^fE EPISCOrORUl].
(Aiuitl Mabill.

Annkct. nov.

cdit.,

pag. 103).

si qui.s, fralrcs, oraciili

rcminiscatur quo frugi

A

farmilum,de reservatasibi pecunia

dam

susceperat, increpavit,

quam dicens Ta
:

pra^rogandedisscspe-

sed ad ipsos jam pi\Tdicatores vulgi

dilum loquar vulgum, quos jugiler moncrc soleo mea convertam vei'ba, et meis conservis, veluL obediensservus, id
:

citninm

meam,

ct

ego veniem
;

cum

nsurii exigerein

est episcopus sacerdoLibus, audaciter pra^dicare salutis

eiim (Lhc. XIX, 33)

non jam otiosus auditor coUatamsibi divini muneris gratiam suis tanlumusibus rescrvabit: sed, cunctis eam communicabilem faciens, copiosius pra?rogando sccurius pos3idcbit,ut
sibi

munia non
si

a'etarda]jo.Nec pra?rogativam mibi

conscicnticR,

baec mcisconsacerdotil)uscliariLaLis

inluiLupra}rogem,vindicavero;auLvitrepcrfecta5mc
esse fateor,

cum

de vita perfecta alios moneo: scd

per

Iijbc et

plurimis"fpdificationis exhibeat fru-

potius
lis

cum

ha!c ad illosloqui

audeo,simulcum

il-

clum,

ot velut

docora arbor, pomis referta, non in-

qucploquor audiam.

fructuo.^aprobalur occuparctcrram,dum vivit,cum
et ipsa suis pomi.= ornalur,

etomnes
:

qui exeafru-

rtum
slolo

perc^j)erint,sai'inantur,

bcaionos etiam.\poNolilc qusercre quse ^j

ad haec cadem
qiiod

iiivilante

veilra sunt,xed q:uv olionim [I Cor.

x,2t) ;et alibi

:

Aggrediar jam,divina opesulFulLus, faculLaLcqua eorum precibus adjuLus ad quos nosLcr respicit sermo desideratum iter carpam, cL quasi tum in gremio sacerdotum positus ipsos alloquar sacerdotes. Audile mo, boatissimi patres, et, si divaleo, et,

Non qmero
finnt

mihi ulle, sed quod muUis-,v,t salvi
Idcirco nos quibus verbi

gnum

ducitis, sanctissimi fratrcs; audito me,slirps

[Ibid.,

3).

credita csl dispcnsatio, et

gregem Cbrisli iiiilriendumque suscepinms: non sineingcntis pcriculi noxa nos credimus cvasuros, si non modo socundiim htpc jionjvivamu5,scd etiamsi minimeprtndiccmus.Etlicetadhfficpraidicandanosretardctvita!
imprubilas, invitat
ut VH! mihi cst,
si

Domini alondum

Icvitica,

germen

sacerdotale, propago sanctificata

duccs etrectores gregis ChrisLi:audite
pariter et tiinentem,et-coinmodis
licite

mcrogantem

communibussol-

consuIcntem,eLhoiioreni c|)iscopaLusdcmon-

sLrare vo!enLeni;uL,cuinIionorisejus prierogaLivam

lamcn

pra^ccpli neccssilas. Et

falli

monstravcro,incrilacLiamcongruarcquiramus.i\ec possumusinopcro, qui cognosciinus vorilalem
est ciiim ut dignitassaccrdutalis prius

niiiiimcpraidicavero, ct sisusce-

Dignum

no-

ptum

tlic.^^aurum in tcrra

occultavcro, et

defossum in mco cordediu luccrnam divini verbi compressam
ociilis

scatur a nobis, et sic dcindc scrvetur a nobis, ut

sub modio retentavero, et non super candclabrum

psalmographi sentenlia repcllatur a nobis Ilomn cum in honore esset, non intellexit ; comparatus est
:

propositam cunctoriim
clauslra hiimanrc

manifestavero

;

ita, si

jumenlis insipientibus,
CXLVUl),

et similis

factus

esl,

illi^

[Psal,

impcritiic per claves illas regni

ca-lorum, quas in bcato Pctro apostolo ciincti sus-

Honor

igitur, fratros,

el sui)iiniilas

cpiscopalis

ccpimus sacerdotes, miniino rcseravero, utaudircG nullis potcrit com[)aratioiiibus tpciuari. Si rcgiim perihTc merearprolingua! inGVprrmi^uXo'. Euge,serve comparesinfulaset prinoipum (liadcma!a,loiigoerit
bone
te el fuli:lis,quia
in.

pnucis

fnistifidelis, super

multa

inferius, quasi [)lumi)i iiiolailum ad auri fiilgoreni

constitunm [Mntth. xxv, 21;.

Unde veronshisintimorcpene pcr-

coinpares: qui[)[)e

ciini

viib.Msrcgum coliaotprinci-

crepationibus ot suppliciissub
culsus,

IJei

pum

clamorefraterno invitatus,noii jam ad subPatrol. C.\X.\L\.

genibus submitti sacerdotum, ct exosculatis eorum docreti-i, orationibuscorum crodantseconi'

:

\1\

SILVESTRI

II

PAP^ OPP. PARS

11.

-

DEREBUS ECCLES.
;

172

dixcrim,cui j^ Aliud cnim ab episcopo requirit Deus, ct aliud a prcsjjytero aiiud adiacono, et aliudaclerico.alque non solum prcijferri a Doniino meruit, sed ut (;ani aliud a laico: et,licet cunctorum per singularequiquoque jurclueaturpaterno, prajceptis imperatum

muniri.Quid jam deplebis multitudine

est evangelicis? Sic

trum dictum
fuisset

est

:

Peire,
te

certeaDomino ad beatum Peamas me ? et ille Tu scis,
:

rat opu^, plus

tamen ab
;

illo

exigetur cui major est

cura commissa

ampliorcspoenas luet cui numero-

Domine,quia amo

(Joan. xxi). Et

cum boc

terlio

interrogatus, et trina responsione

fuisset

siorregendorum populorum,si neglecta creditaest dispensalio. Et ut ipsius episcopatusmodumet formuIamnoslrisconsa,cerdotibusdepingamus,apostolica

subsecutus, repelitum est eia
oves meas.

Domino

tertio,iV/sce

Quas oves, quem gregem non solum tunc beatus susccpit apostolus, sed et nobiscum eas accepit, etcum illo eassuscipimus omnes. Underegenda
sacerdotibus contraduntur,et meritorectoribussuis

nobis est peromnia regula revolvenda ;quia de

cisper singula episcopatuslineamentadistinguit,ne
aliqui

nostris in

sacerdotum garruli querelenlur commentis se hoc opere increpatos magis, quam aporedargutos. Sic enim ad cunctos
:

subdidicunlur.quia,evange]icomandatocoruscanle

stolicis sententiis

videmus nibilominus esse prffifixum; Non est discipulus super magistrum, 7ieque servus super dominum suum: sed sufficit discipulo ut sit sicut magister ejus,
et servus sicut

episcopos beatusaitapostolus
III,

Fidelisserrno[I Tim.

1),

ac

si

diceret

:

De quo sum

locuturus,veraci-

B

ter dico,
qui?,

ne quis

me

existimet fuisse mentitum.Si

dominus ejus {Luc.

vi,

40)
nibil esse in

episcopatum desiderat, bonum opus desiderat hoc

Hffic

vero

cuncta, fratres, ideo praimisisse nos

est

:

Episcopus esse cupis

"?

Magnum
si si

est

quod am-

debelis cognoscere, ut ostenderemus

bis; sed

opus

bonum

simul,

amplecteris. Caeteepiscopales actus
;

hocs8eculoexcellenliussacerdotibus,nihil sublimius
episcopis reperiri. Ut,

rum

episcopus esse non poleris,

cum

dignitatem episcopatus

aspernari volueris. Et denuo infert, etait

Oportet

demonstramus, episcoporum oculiset digni noscamiir quod sumus;etquodsumus professione,actione potius quam nomine demonstremus: ut nomen conne sit gruat actioni, et actio respondeat nomini nomen inane,etcrimen immane ne sit honor sublimis, et vita poenalis ne sitdeifica professio,et illi:

episcopum irreprchensihilcm
ait,

esse

;

irreprehensibilem
lrahit,reatui

nempe

si

reprehenderis, culpae deformitati sub-

deris. Et profecto culpa
pffina;

ad reatum

subditus pcena; servitutiobnoxius erit,servi-

;

tuti

obnoxius libertatem amittit. Ecce quae evenit
hos gradus quos diximus

:

libertas episcopalis, per

cita actio

;

ne

sit sit

religiosus amictus, et irreligiosus

criminales. Sed ut rcprehendi

non

po=sis, irrepre-

profectus ;ne

gradusexcelsus,et deformis exces-

hensibiles per omniaactus cuslodi. Post hcEcaddit:

sus: ne babeatur in ecclesiacathedra sublimior, el

Unius uxoris virum. Si ad litleram respicias, biga'

conscientiasacerdotisreperiaturmulto humilior; ne locutionemsimulemuscolumbinam,et mentem ha-

miam condemnat, nesecundos
qui episcopatus
alleg(>ricis sentiatur sensibus,

noveritconcubitus.
desiderat. Si vero

gradum consequi
id est,

beamus caninam; ne professionem monstremus oviiiam,et feritatem habemuslupinam utdignenobis per prophetam respondeatur a Domino [Populus
;
:

inhibetepiscopo duas

habere uxores,

ne post catholicum dogina,
;

sensum ha^reticum sumat
tum,

sed Christianee tantum

liic

labiisme honorat, cor autem eorum longe

est

ame

sinceritatis sibi associet fidem, ut uniusuxoris tanid est, Ecclesiffi,vir, episcopus appelletur.Se:

{Isa. XXIX, 13).

Quia, fratres, ut senatoremchlamys monstrat, agricultura rusticum, barbarum arma,

nautam remigii

peritia,et singulos

quosque

opifices
;

opcris sui qualitas ipsos demonslrat auctores
nisi episcopalis

sic

episcopum non tempore magis quam professione noscatur,meritis episcopusquam nomine vocitetur quia ut niliil esse
:

opera signat,utex

Sobrium. Sobrium. ait, hoc est non vino tantum, sed moribus parcum, ut ne vino amplius indulgeat, ot mcntesobrius gaudeat, qui si hoc non facit, episcopus non erit:Et adjungenssequentia ait: prudentemilCor.m, 19) Prudentiam quippe non
quitur

mundialem, de qua

dicitur

quod

stultitia sit

apud

dicimus episcopo excellentius,
biUus,

sic nihil cst

misera

Deum;

sed spiritualem,idest,quceet opere circum-

si de suavitaepiscopuspericIitetur,siscT.cerdos incrimine teneatur,sipontifex vitiorummaculis poUuiitur. Et ut leviusestde plano corruere,sic qui

D

specta

sit et verbo perita,ut sit astutus sicut serpens et simplex sicut columba; quisi talis nonest, episcopus non est. Et denuo infert: Ornatum. Siad

ex sublinii cccidcrit, grave incurrit exitium.llonor quidem corani hominibus episcopalis magnus; sed

superficiem tantum
sacerdotis,

littero!

attendanius,

non

aliud

quam amictum

(juanTinus clariorera

postlapsum(quod
gradus altus
subliniilas
;

absit !)dolor

magnus.

In Ecclesia

verbi gratia,
stes
:

castorinas (|uaM'emus aul sericas ve-

sed, siexinde per negligentiam dela-

ct ille inter

episcopos se credet sanctiorem,
(/.,vesteni)habueritclariorem.Sed

batur, a cunctis miserabiliter

denotatur.
;

Magna
honor

qui

indumenlum

magnam
illo

cautolam dcsidcrat

sanctus Apostolus talitcr se intelligi uon vult, qui

grandior grandiori sollicitudinc
croditur, plus ab

indiget. Cui plus

cxigitur, et potentes potenler

cienli,

tormenta patientur; et scienti legcm, ct non faet servus qui novit vopcrcatum est illi luntatcm Domini, ctnoafacit digna,plagi3vapula;

bit nuiUtis.

non carncepiscopum sed mcnte ornane desiderat, ul ille saccrdos placcat Deo qui aniniam habucrit oompositani Deo. Qui vero ha^c non facit, episcopus noneril; et injusti infamiam incurrit, qui sanctum Apostolum conlcmnit. Et posl ha^c addil Hospitakm ul humanitatis intuilu hospitio reci;

n3
)iat

DE INFORMATIONE EPISCOPORUM.
non luibcnlem hospilium, cl cgonum sine tcilomum inducut suam uec soium consumat
;

I7't

A

niinimc
potcrit,

diiiicit, in jtarvo

lemporc servarc niiniino
judicium
susc.ipicl,

clo in

scd lapsus ct

iiisciiis

dona

Cln-isli,

qua;

ei

largita cst bonitas

Christi.

Docibileiii,\d esl si

poUeat sapientia, ut non solum

quod meruit sus Mpcre superbicns dia])oUis.Et concludens regulam et episcopalemformam, ad exlrc-

credilum sibi popuUnn sufricientcr edoccat, sed et cuuctarumqueathaM-esumi-ontradictionesrcpellcrc ne sua impcritia imperitos niinime doceat,ct hu-

mum

incidit, diccns

:

Oportct illtim
;

ct tcstirnnniiDih

linbere bonuin

ub

/lis

qui foris sunt

id cst, baa-cticis

el schismaticis, qui cxtra

jusmodi eveniat quod scriptum est; Cxcus cseco si ducatum prxbeut, ambu in foveam cadunt {Malth. xv, I4).0ui vero talem se, ut diximus, ignorat, saccrdotiura minime ajipctat, ne locum alterius adimat,
qui fulgore sute sapientiK cunctoscollustrarepotcrat.;,Ilem ait
:

sanctam Ecclesiam conventiculaprolanafaciunl,apudquostamenApostolus testimonium dicit habere bonum de immaculataet
sanctavitacpiscopum,...niide occasionemaccipiant obtrcctandi, et infaniare iiicipianl religiunissanctai

Non

vinolentum, hoc cst
sic

xino deditum, ut

non multo polet episcopus ut utrum bi-q

catholicum dogma.Qui taUs csse non poterit, cpiscopus quomodo osse poterit?
Ut reor, in hocoperenosagrandifenorepersen-

berit ignorctur. nc post Jargam polationem mnlicbri delectetur libidinc, quia pcr vinum,sicut ail AjtostoIuSjOmnis enutritur luxuria. Qui si ha;c non potest,

sinms liberatos,
pos, sed

cum nos, non

noslra contiva c])isco-

ApostoU opposuimiis testimonia, ne vclut nubes,..Cum vero auctoritps nobis persingulasansi

episcopus esse non potest,Demum subscquitur
:

dicens

Non

percussurem, sed niodestum, id est

ma-

cti arriserit Apostoli, apostolorum potius, sunt,quam nos reprehendere audeaut.

ausi

nusimprobasadca-demnonhabeat, ctsuspicionibus
pravis

Coarclet nos

Jicet

UbelU prolixitas properare ad

minime

pei"cutiat conscientias

aliorum, ne

finem,sollicitudotamenfratcrniretardatamoris,illo-

dum
quam
aliis

petulans invenilur, ad caidem athleta magis
episcopus judicetur. Sed e diverso illatas ab
patienler ferat injurias,^it menlis

rumpreecipuesacerdotumqui,mentistemporehebetaU,diIfamaiitsacerdotalcm

bonorem

;

et qui

novam

modcstiam

Iranquillammonstrctinfirmapaticntia.Iterumdicil:

prodigalitcrregLilanihac torpestalcrcperisscjdoflcntur etGiezileprosiot Siinonis magi sectantcsexcm:

Non

iitigiosum, id est

linguam ad convicium non

plum, gratiam Spiritus sancti cocmerunt prctio,
distraxerunt,

et

relaxet, ut qui Dei laudes personat, etdivina sacrificia libat,

nequaquam
:

timentes,

litium venena

non proferat

;

quia non

potest exsacerdotis orebenediciDeus,ct
ledici,

homo

nia-

coemerint sacerdotii, abeato se Siinone fuissc damnatos Pccicnia
ditionem, qui
tio

cum honorcm Petro apostolo cum
tecutn
sit
i/i

jicr-

imagincm Dei noscilur possidere, nec malasibiet bona ullatenus poterunt convenire.Qui G si hffc non agit, episcopus non erit. Et subsequitur
qui

donum
et

sancli Sjnritus sperasti

te

pre-

possidere

;

Icpram cum

Giezi a sancto se su

scepisse Eliseo,

deinceps

;

Non cupidum, hoc

est,ne lucri cupidine

a'stimant distrahendum. Et

cum gradum item sacerdotii pretio si, cum validioribiis
:

in aliquo cpiscopus superelur,ct turpislucri gratia
dclicti factus

obnoxius,radicem malorum

omnium

enulriat avaritiam,qui, stipendiistantumcontentus
Ecclesia?,

morbis capite vitiato, reliquum necesse est corpus inundatione superioris morbi lethaliter irrigari ita ct isti qui caput videntur esse Ecclesioe, morbo
pestifero fralernumvitiantcorpus,ut

pcnitus non ambiat qua; intelligit esse
;

nihUex

totius

superllua

sed, ea ipsa polius pauperibus Christi

corporis compagcinsauciatum possit evadere qiiod

impertiens, coelorum sibi comparet rcgna. Et conneclit deinceps conscquentia, et
ait
:

ncgligentum sacerdotum
virus. Et videas

vitiositatis

non

inficeret

Suie domui

bene prceposilum,
ciistitate.

filios

luibentcm subditos

cum omni
scilicet
;

Domui,

inquit, sua;

bene pr-eesse,

inEccIesiapassimsacerdotes, quos non merita, sed pecuniai provexerunt, nugacem ct indoctum, sacerdotalem arri[)uisscgradum quos
:

ut corporis sui

domum

imperioso jure contincal

si

pcrcunctari fideliter vclis

quis eos prffifeccrit
:

nec subdalur ipse a corporc,
infrenis

sacerdotes, respondent mox el dicunt Ab archiet in habenusluxuriui feratur ct in prfficeps,ut suos j) episcopo sum nuper ordinalus episcopus, centumpossitfilioscastitatisexempload pudicitiai rcgulam quc solidosdcdit ut episcopalcni gradiimmihi coii-

nequaquam
si

gubcrnarc. Qui

Ikcc

non
:

egerit ,episcopus dici

fcrrct

;

quos

si

miiiiine dedisscm, liodie cpiscojtus

non
hoc

poterit.

nescit.

Deindc dicit Si quis domui suce prxesse quomodo Ecclciiae Dei dilif/entiani habebit ?

est, nempe quod superius diximus,qui cordis suidomumcxcolerenonvalct,quomodoplurimorum adhibcbit diligcnliam ? et qui pcccati trabem ex suo non potcst eruerc oculo, ex cujus oculo fcstucam submovebit? Qui hoc non agit,cpiscopu3 non erit.

non fuisscm.Unde melius est mihi aurum de locello minuere,quam tantum sacerdotium perderc. Aurum dedi, et episcopatum accepi quod tamen, si
;

fcliciler vivo,

reccpturumillico noiidinido. Ordino

pre.sbyterum, el aecipio
accipio

aurum

;

faciu

diaconem,et
nihilomi-

argenti multitudinem,et de

aliis

nusordinibussingulis.et de abbatibusbenediccndis
etecclesiis,pecuni<n qucCstusprolligareconfido.Ecce

Item sequilur,

ct ait:

Nonneoplujtum, hoc

est,

qui

nuperad fidcm
ccrdotii accipiat
in

cx gontilitatc vcnit.aut cx mililia

aurum quod

dcdi, in
:

mco

loccllo illibatum
lioc cst

habco.
doleo,
fccit.

sa^culi clcricali officio est sociatus,

non passim

sael

Hcspondeoego Xempe

quodde

te

gradum, nc
;

elatus insuperbiam

quia archiepiscopus carnaliter

te

episcopum
;

laqueum

incidatdiatjoli

quia quod longo tcmporc

Pccunia spiritu.ilitcrleprosum ordinavit pecuniuni

n5
(lcdisli,

SILVKSTRI
Dci
,2-raliriin

II

PAP/E

01'l'. 1'AliS. II.

DE REBUS ECCLES.
cxspeclat, cnr a

176

compnraro wslimasti,

el

pcr

A

lioc iejirain

ipsam

siiscepisli. Itcin

pecuniain accc-

j)isti,ctDei g-ratiain pretio distralierc noii tiinuisfi;

tc niiiil te saccrdos pecuiiiam impuiieiiler cxspectat? Dcus hoinini concedere voluit gratis, et episcopus rapax pecuniara

online Deiis a

f^imuletiam lepram tradidisti, et commerciuin mi-

ab liomine expctit! Gratisei Deus ut benignus donavit, sacerdos ul

.serabileinaniraarumexitioperegisti.Abbatempro-

maliguus

eum

captivavit!

Quod

pterdenariossupermonachosordinasti,et]eprosum Iiomincm iri mortem moiiachoriim exaltasti.Et nescii

eiiiinhabesquod non accepisti?

Si autemaccepisli,

quid gloriaris, quasi noii accepcris?

homines

iii

ordiiiatioiiibusclamant veslris

:

Di-

fimis ctjnstus cst; et conscientia

dignus et injustus

est.

misera clamat InPronuntiat talis episcopus
: :

ad quoe

Eccc ad qu;e mala devolvitur deificus ordo. Ecce suiit probraprolapsi, qui audire meruerunt
:

Pax

vobiscum, et ipse interius

pacem non habct

se-

cum. Oculis carnalibus videtur episcopus magnus, maximus. Pcr pecuniam indebituin ordinem acquisivit, et Dcum iu iateriorehominc perdidit. Carodignitatem suscipit.
et diviiiis obtiitibus leprosuscst et aniina honestaLcin perdit.

aJudicemundi Vos estis lux mundi (Matth, v. 14). Eccequibus subjiciuntur g-cntes, quibus a Domino dictum est Vos cslis sul terrx [Ibid., 13). Si lux
:

es Ecclesiae

aDomino

constitutus, ut impcritioe te-

nelirasprccdicationistuaeeloquiorutilanteconscien-

tiarum tcnebras illumines, cur ipse tenebris pal-

domina, et aiiiina ininor dominatur populis,

Caro ancilla facta est doinina facta et famula; hoec
ct illa

B

pabibilus teneris obstriclus per supra

memoratos
agis,

excessus?

Et

non solum quia
et
si

ha?c

ipse

superior servit

digne peris,
dis. Salis

insuper alios teciim indig-ne permeruisti possidere sapnrem, ut

denmoniis.Carni sacerdotium comparavit,et animre

etiam

detrimcntum paravit. Et quid prodcrit hujusmodi lioinini, si totum mundum lucretur et animcc sua», dctrimentum patiatur? Quod dedisti cum ordinareris, aurum fuit;ctquod perdidisti, anima fuit. Cumordinures alium, quodaccepisti, pccunia fuit; ct quod dcdisti, lepra fuit. Htec sunt mercimonia
vcstra,

queas arva condire, cur infatuatus tali dedecore vitiorum immundis te suibus conculcandumpraibcs, ut nec alios nec te ipsum post hfec
insipientium
condire})ossis?

Oculorumetiam

in corporeofficium,

qu«

egislisin pcrnicic vestra.

Interrogo tamcn paulisper fratremcoepiscopum,

quia cpiscopus sum,
inihi,

ct

cuin cpiscopo loquor. Dic

reliquum pertecorpus ducatumlucis haberet et nunc, quia Jippitudine in caligine vitiorum obtenebratus [es], nec ipse luccm pr;rbes, ct aliis luccni adimis. De quibus oculis in Evangelio dicitur ; Si ocuhis tuus
id cst in Ecclesia,voluptuarius appetisti,ut
;

fratcr cpiscopc, cuin dares

pecuniam,

i}uid

simplcx fucrit, totum corpus tuum

lucidum

crit

;

i:\

acccjiisti?

— quid?inquit.(;ratiamepiscopalem. — Et
tali

^

est, si

episcopus, qui

lumen promeruit

praeesse in

haecgratiacur
quit.

vocalnilonuncupatur?— (]ur?
ct
si

in-

corpore, simplicitatis innocentia decoratur, omnis
Ecclesia splendorc radiabitur lucis. Si autem oculos
tuus

Ut reor, ab eo quod gratis datur,

ideo gra-

tiavocilatur.

— Et

gratiagraiis datur, ct auro

non

ncquam
si

cst,

totum corpus tuum tenebrosum
qiii

erit;

icstiinatur, cur

atcpccuniacomparalur?
si

— Scdnon
— Ut

id est,

cpiscopus,

vidcbatur corpori subdito
ocu-

mihi,ais, darctur,si iiuinniisnoncmeretur; necepi-

lucem

pra?bei'e,

obnubilctur nequitia? ca?citatc, quid
soecula-^is

scopusordinarer,

minime pcciiniam darem.

cceterafacient

membra, quibusluxademptaest
quid

apparct ex rcsponsionibus tuis,gratiani, cuin ordinarcris, non susccpisli, quia graluitu eam iion incruisli; ct si gratiam,fraLer, nonaccepisti,

loruni? id

cst,

factura cst multitudo,

qiiomodo

opiscopus

eflici |)oluis[i? Si

ad discipulos aDomino
da/c lyu/th. \, 8),cur
tc pretio

dicitur: Crridis accejiislis,

ijratis

graluitaiu gratiain a^stimasti
IJt

possidere?

cum voluplalibus illicitis et actionibus vetitis ad simiiom facinorum voraginein cpiscopus multitudincm provocuvcrit, ut nullum jain illicitum vidcalur qiiod ab cpiscopo quasi licitum pcrpetralur? Sed ipsuin crcdunt magis cuncti laudabile, quidquid
quisquam agere quod agcre ponlifcx minimc dubitat. Nomen qiio censcris, le ipsum arguit. Episcopus enim a cunrtis indubiluntcr vocaris; et quid aliud
epi.scopus haliucritdeleclabile; nec
tiineat,

video, et auruin,

cumdares,

pcrdidisti, et sanc-

tam graliam miniine
l)uin, iic (piid iios

ucquisisli.

Adliuc scmel adjiciens, fruLrein pcrijuiro cpisco

D

dc approbuinenlis vcridicis prav tennisisse vidcamur Quis dul, Iruier episcope,
:

cj^iscopus,

quum

supcrinspcctor exponitur?

Cum

gratium episcopalcm? Deus,anIioino?— SiiieiUibio Dcus.sed tamenpcr homincm. Ilomo imponit inunuin. et Deus Iar,-;itiir graliam saccrdos Deo serviL
;

in Ecclcsite solioeditiorecunctosmerito respicis, et

siipplici dcxtru, Deiis

bcnedicit putciiti

dextera;

tcm.

episcoims iniliat ordinem, ct Dcus Iribuit digniluOjustitia! oaMjuitas! si homiiii iiccuniu du-

runctorum in te rcspiciunt oculi, ut dcs illiscscam in tcmporc opportuno cur vclut tctrum tc spcculum univcrsorum obtulibus monslras, nc j)ossint obscurituLc tua sc exornarc?
:

Siifnciuthuc usiiue noslris consacerdotibus pau-

tur, qui niliil in

ordine plus opcruliir,

nisi

soluiu
iicjatibi

scrvitium (piod
liir,([ui

ci

(onceditur
tibi

;

(•iir

Deo totum

ipsuin ordinein

lurgitur? .lusluinne

lulum dilatassc sormonem in quo corum cxccllcutiam simulct casum monstruvimus, nc, coniidcntcs iii suliliniilalc hoiuirum,minimerequirerenlperfe-

vidctui'
tur;

utservus honorctur, Dcus injuriuin puliact injusle saccrdos accipiat pccuniam, ct Deus

ctioncm morun:,

et

nomine lantum
quamsciuiu
in

et

non crcderentse i.accrdolcs, si non oi»crc vocarenlur. El, tjuan-

patiuturabliomincii;juriam?Scdquiai)ro cunccsso

liacdiscreLionoplurimosmihisaccr-

177

DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI.

17S

dotes, qui Iijbc amplecli negligunt, iiiridcliter detracturos. credo lainen pluriores, qui liaHM.l.iiilun-

A

vinis iuspirationibus adjuvasti, sacerdoles cuncto adjuves, ul laciantquKin hacopusculo ipsc jussisti,

Sed sicul lacerationibusoblreclaloruni minimopra'gravamur,sicprobatorum virorum orationibus ddjuvainur. Agejani nunc, sanctificus Spirilus, qui nos in hocopereditur asse«iui, liJeliler oraluros.

qui

uleismerilo Iribuas cu-lorumre-naquicpromisisli, cum Palreel Filiouni^'enila in Irinitale ctunitalc vivis ct

rcgnas Ucus pcr omnia siccula stecu-

loruni.

Amcn.

«EISBFJST!
POSTMODUM

SILVESTRI

II

PAP/E

LIBELLUS

DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI
Siio auciori

primvm resliiutus ej^ cod. celehcrrimi monasterii Gottv:iccnsis in Austria, ord. S. Dencd. a K. D. P. lUeromjino Pezio, ncncdictino McHicensi.
P.

(Apud R.

Bcrnardum Pezium, T/icmnnis Ancclnt,

noviss.,

tomi

I

parle ii,col. 131.)

R. P.

PEZII MOiNITUM.
(om
I. T/icsuur,

{Di^scriatio isayo<^ica in

Anccd.

Dudum hoc opusculum tanquam anonvmi cdilum

fuit

aberudito viroCe]lolio,decuj«sgcnuinoaurtorc
J^
:

« Etsi iJ, ila disserit acturus doctissimus Mabillonius in pnclatioiiis Sffculi IV. Rcncd. parte altcra, aDonynius iste ingenio plane mediocri et vulgari erudilioiie pra^iitus fucrit, fatendum csl tanien ipsius testimonium non parum valcre ad illuslraiulas sa^culi noiii ac decimi controversias, maxinie si sicculo dccimo, ul quibusdam vi-um cst, eum visisseconstet. Auctorcnim istc, qui Anonymus CcUotianus vujgo ap[>cllalur, jiruptercaquoii abcrudilu Collotiu vulgatus primum cslin Apjtendicc ad Historiam Gutliescalci, quatuorpotissiinum docel de hiscoiiti'oversiis Primum RabanumMo^unliiiumarchiepiscopum^ctRatramnum scripsisse adversus Paschasii sententiam, asscrcntis, iiiEiuharistiaidem essecoipus quod natum est deMariaVirgiiie,quod etiam .Anonymus istc iinpu,?nat; scciindum, Stercorarioruin auittures cssc Ilcribaldum .Vntissiodoreiiscm cpisconum, qui rom turpitcr propusuit Rabanu, et Rabaiuim ipsuin, qui turpius assumit et turpissinie conclusit. Quos ctiam auctor refuiare conalur; tcrtium, huc commcntuinrcvixisse tem[torc ipsiiis .\nonymi; qnartum,vcrc(]hrislicorpus clsanguincmnihilominusinEiicharistiacontincri. v Subdit .Mabillonius < Ihcr qiianti momcnti sint, ncmo noii vidct ac pruindcaliquud upcric pretiuin furc putavi si, aiitcquam agam de Paschasii advcrsariis, hujusAnonymi numcmtctatcmqnc fquod utrumquc apuilstudiusoscoiitrovcrsumjsigninccm »Ti!m num. j-7et i8, qua coiijccturis, qiia Cnmblacensis codicis, qui qiiingcnlonmi annorum sit, fidc oslendit, Ilcriircriun abbatcm Laubienscm libri Ccllutiani aiictorcm esse.Uuadilii^ciilissima pcrquisitione qiianlum sibi Mabilloniiisapud omnes doctos viius applaiisum cunciliaverit, vulgu nutissiniuin c-t. Ast nc<iiia({iiam uninis rcs confcctacst. Sive cniin Mabilluiiii cunjecluras .sive cilatos codiccs respiciamiis, a-que iiobis furtia in conlrarium argumcnta occiirninl.Nam ad illnsquod atlinct, faleiiMir cx Cliroiiicj Laubiensis cuntiiuialoic, Si,':eberlo Cemblaccnsi, et Corardo SilvicMajoris abbatc rerliim osse, ab Hcriircro Caiibiensi abbalcnpiis ({iiuddam Dc rorpnre ct sanrjiiinc Dmnini cuinposilum fuisse. Veiuin ciim id (icrardiis abbas/i)y/.s7(>/(///« tjKinni/rnn disscrtc nunciipct, in .Vnonymo antcm Olloliano niilhim penitiis epislola- vestigium dcprehendaliir, causa nulla cst cur opusculuni Herigero tribualiir. Porri>codici (icmblacciisi, qui nomen Erigeri oslcntat, oppnnimus cjiisdcm ndatis insigncm codiccm Cutl'.vicensem, iii quo jira-tcr tibrnm Rdlrmiiiii Dc corj), Dinnini Anunvini libellus siib ^ic//u^/7i iiumine, ininio distinclis^imc a prima manu [)!cto, comiiarel. Et vcrc iuillidiibit;uiuis (piin viri eniditi in noslram [luliiis qiiam in .Mabillunii sentciitiam concessuri sint. Qui audaciiliiin slyliim (Jcrlicrti ejus(juc ingenium dialecticiset mathcmilicis discipliiiis imbutiim norunt, ctiiun si iiiilliis cudcx snllVa^'-arclur, eis eadein suspii^io vcl ex ijisu o[iii.sciilo posset incidcre. Id riuod ctiam iii causa fuil qtiud Ccrbeili libeI!oZ)e Cor/>i>rr el sanr/iiini; Domini. mux aliud cjusdcm opiiscuhim '/c A'////(/j?//// ct Hiiliunc n(i cx Tesernsccnsi sexcentunim annurum cudiccsubjiinxiM-iiiiiis, ([nuil clside sclcvismomcnli vidcatur, adfercndum tamen dc iirio utriiisqiic o|ui«ruli auclorc judirium per([uam comiiiodiim cst. Idem in utro({ue slylu'?, cadem brevitas el in dispulando roufideiilia. idem dialcclica schcmala struendi artilicium, elc. Qua; si ciim Coltwiccnsis coliri, fldc c(iniuii;,'anlur, vix diibiu luciini r<'linqiiiini (piiii gciuiinus Cclluliani u|iiisculi aucl(M- Cerberiiis, ((iii s.tcuIu dccinio erudiliunis laiide sibi viani ad Ruiiiaiuim [luntificatum stravit, ne(juaquam vcro llvrigcrus, Laubiensis in neltrio moiiaslcrii abbas sit.
: :

;

\

:

!71»

SILVESTRI

II

PAP^

OPP. PARS

II.

DE BEHUS ECCLES.

m

GEKBEffSTUS
DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI
I.

Sicut antcnos dixitqnidatn sap:en.s,ciijusscn-

A

ejusimmutahililcr dicta;scd etheatorum Auguslini
ct

tentiam prohamusjicetnomcnignorcmus: Inlucntes,

Hieronymi,

et cff-teroram, ut sunt inventa: ut,

inquicns, Apostoli sententiam, qua dicilur

:

his diligenter perspcctis, cui Deus, aut per

quem
idem

Quia « animalis liomo non percipit ea, quae sunt Spiritus Dei,» hsesitamus vehementer, ne minus
spirilualitcr vivcntcs,

dignatus fuerit aperire, pateat et tantos viros non
disscntire, et
in catholica Ecclesia

unum

et

cum

despiritualihusresponsa

paramus, qualia forte ncc dum percepimus, in lapidcmoffcnsionisetpetram scandali incidamus.Scd iterum cum internum aspectum ad eum dirigimus, « Aperi os tuum,et ego adimplehoillud qui dixit [Pxal. Lxxx, { ), fidci integritate manente, provocamur respondcre, dequo dignum cst non taccre, dc mystcrio videhcet corporis et sanguinis Domini; diccntihus quihusdam, idem esse quod sumitur de altari, quod et illud quod est ex Virgine natum ahis aulem ncgantilius, ct diccntihus aliud csse
:

dehere omnes sapere, et schisma non esse. Verum cum ad eos venerimus qui moderno tempore his contcntionihus non timuerunt inservire, et oh hoc
nihil

dignum meruerunt
VIII

venturffi
(lih.

diffinire, nec posteritati potuerunt satisfacere, illud beati Hilai'ii

non duhitemus inculcare humano, aut sfcculi sensuin Dei rehus loquendum; nequepcr violcntiam autimprudentcm pra^dicationcm ccelesliumdictorumsanitali
Trinit.)
«

Dc

Non

est, inquit,

,

p.

aliena? atque impiae intelligentia;

;

vcrsitas est.

Qu«

scripta sunt,

extorquenda perlegamus et quaele:

cj[uihusdam cliam diaholica inspirationc ])lasphe-

gerimus,inle]Iigamus; tuncperfecta^fideifungemur
officio.

mantihus, scccssui ohnoxium
aures ohturare,
nisi

fore. Supcr quihus periculosum csset ahquid respondere, sed magis

»Ha^c contra cos, quiputant Christum cate:

gorizassc, uhi ait

Omne quod

in os, et

reliqua.Vel

periculosius

foret, eos talia

contra eos, qui dogmatizant, quidquid de corpore

proposuisre

;

quia hoc cst pro laclc ah uherihus
clicere. «

Domini
hoc
in

dicitur, vel in verilate, vel in figura, ac per
dici. Scd dc his posterius. Nunc ut sanctorum Patrum dicta immutabiliter

hutyrum aut sanguinem
XXV, 16).» Et:
«

Mcl inquit Sa-

unihra

pientia,invenisti ? Comede,quantumsufficit (Prov.

sese hahent

Nimius noli scrutatorcsse majesta-

ponamus.
H. Amhrosius, in
inquit,
lib.
:

tis.neagloria opprimaris(76/(/.,27).))Et hisquidem,
qui dixerunt, secessui
est

De sacramenlis

:

<

Ista esca,

ohnoxium (quod nunquam

quam

accipis

iste

panis vivus, qui de ccelo

auditum)

id est, Herihaldo Anlisiodorensi cpi-

descendit, vitm a^terna? sulistantiam suhministrat;

scopo, qui lurpiter proposuit, et Rahano Mogontino, qui turpius assumpsit, turpissime vero conclusit,

suus ad respondendumlocusservetur. Propdixcrunt cssc, divcrsaj sanctorum Pasentenlia:!
:

G

tcreosautem qui idem quod natum ex Virgine,
aut aliud

manducavcrit hunc,non morietur in Christi est.» Item: « Liquet igitur quodpra?ter naturaeordinera Virgogeneravit et hoc,quod conficimus, corpus ex virgine est.Quid hicqiia-risnatura^ ordincm in Christi corpore,cum
et qiiicunque

ffiternum, et corpus

trum ponanlur
et discrete

qufe eis

dcntur diversa^, sed posscnt sufficerc
essent intellectse.

quidcm viad plenum Dico autem Paschasi

pi\Ttcr

naturam
;

sit

ipse

Dominus

Jesus partus ex

virgine ? Vcra utiquc caro Christi qua? crucifixa est,
quEe sepulta est

vere ergo carnis
«

illius

sacramen-

siumRatpertumCorheiensem ahhatem,quirogalus, inccrtum an provocatus, scripsit dc eadcm rc lilicllum ad cenlum fere capitula satis ulilem qucm
:

tum

est. »

Item

:

Sicut verusest Dei Filius

Domiho-

nus nostcr Jcsus Chrislus, non
Patris
ila

quemadmodum
dixit,

nv.ncs per gratiam, sed quasi Filius ex suhstantia
;

cum rcsperserit multa muUorum auctoritale Patrum, ponit ex nomine S. Amhrosii, « quod non alia plane sil caro quie sumitur de altari, quam qua; nata cst dc Maria virginc, et passa in cruce, ct qua^ surrcxit dc scpulcro, quicque pro mundi, vila adhuc hodie olfcratur. » Contra quem salis arRahanus in epistola ad Egilonem al)l)atem, et Ralrainnus quidamin lihro composito ad Carolum rcgcm, diccnles essc aliam vcl tcstimonio Ilicronymi, qui dcit, duplicilcr dici cov\\m gumentantur
et
;

vcra caro,sicut ipsc

quani accipi:

mus,

et

vcrus est potus.» Lco papa

«Sic sacrae

mcnsa^, coinmiiiiicarc dchctis, ut nihil prorsus de
vcritatc corporis Chrisli ct sanguinis amhigalis. »

Augustiiuis

:

«

Susccpit Christus dc tcrra terram

(quiacaro

i\c

tcrra cst) et dc carnc Marifo
ipsa carnc

carnem
ipsam
dedit. »

suscepit; ct (piia in

anihulavit,

carncm
Rasiliiis:
qiii

noliis

manducandam ad salulcm
I

«Oiniraculuni

Dciin nos henevolcntia!
sacrilicii

sursuin scdct ad dcxtcram Patris.

ta-

Diiniini

;

vcl auctoritalc S. Augiistiiii, (piidicil //7-

incn tcinporc
tiir(|iic

dlicitcr iliri.
iioii

tUqnia (ontciuUiiit
litlcraiii iiivcniri,

iii

iiliris

Ainhrosii
^oliiiii

hominum manihusconlinclur, tradiIaiiili(>rc cupicnlihus cuni, ct cum bcncdifil(pic

ita

ad

poiiamus

iioii

(tidiic

complccti,

hoc totum

suli oculis liu-

m
'.

DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI.

m
ilHs

manis. » Ilem ipse « Cum, inquit, sacerdos cliam sanctumSpiritumadvocaverit, etrevercndam illam

A

« vit

sanpuino suo. » In

crgo

sacrificiis,

quid
;

nobis esset

donandum,
sacrificio,

figuratc signilicabatur

in

immolaverit hostiam,

communemque Dominum
:

boc autem
sit,

quid nobis
»

jam donandum
:

subinde contigerit, » ctreliqua.r.rcgorius « Cbristus resurgcns a mortuis, jam, licet non moritur, et mors illi ultra non dominabitur, tamen, in
scipso immortaliter atque incorruplibilitervivens, pro nobis iterum in boc mysterio sacra? oblationis

evidenler ostenditur.

Eusebius

«

QuiaCbricx oculis

stus corpus

assumptum ablaturus

erat

nostris, et sidcribus illalurus;

necessarium erat ut

nobis in bac die sacramcntum corporis et sanguinis consecrarct,utcolerclurjugitcr pcr

iramolatur.

»

Ha^c idco

bic posita sunt,

si

forlc

quod scmel olfercbatur
rcdcmptio,
ria, et

in

prclium

;

ut,

mysterium, quia quosalute

per ea simplicilas Pascbasii Ratberti possit excusari, unde maxime ab loquentibus [f. obloqucntibus]

tidiana ct indcfcssa currcbat pro

bominum

Rabano

et

Ratrammo

[Cod.,

Ratmanno] videtur

etiam esset redemptionis oblalio, et pcrcnnis illa victima viveret in mcmo-

perpetuo

suggillari, videlicet quia dixerat

eamdem

esse car-

semper praesens

esset in gratia.

Vere unica
:

nem,

quae de altari sumitur, et Virgine gcneratur,

et perfccta

bostia, fide a^stimanda,

non specie

el quia quolidie

adbuc pro mundi salute immole-

tur. Quia, licet nobis nibil placcatgratius ct jucun-

B

dc hoc mysterio valet dici sublimius; lamen quod oblocutorcs cjus ccontrario asdius

quam quod

nec extcrioris bominis ccnsenda visu, scd interioris affcctu. Unde merito coelestis confirmat auctoritas quia « caro mea vere est cibus, et sanguis

mcus vere
litatis

est potus. »
;

Recedat crgo

omne
>

infideest

serant quod non
III.

sit
:

eadcm, brevitcr ponamus.
« Duplicitcr, inquit, sanguis
;

ambiguum

quandoquidem qui auclor
tcstis est veritatis.
,

Hieronymus

muncris, ipsc ctiam
IV.
et

Chrislietcaro intelligitur
divina, de
« et

vel spiritalis illa

atque

qua ipse dicit sanguismcMs verus

:

«

Caro

mea vere
;

est cibus,

modcrnorum, scd

Poteramus et aliorum tam antiquorum quam et ipsius Ambrosii dicla bis

est potus

» vel

caro quai

crucifixa est,etsanguisqui militisclfususcstlancca.))

Augustinusautcm scribenscorpus Cbristi
dici, id est

triplicitcr

conscntanca poncre,nisiputarcmus bicc possc sufficcre, videlicct hccc dici figurate, et tamen corpus Christi esse in vcritate. Sed haic non intelligentes

necad liquidumdiscernerevalentes, sedpotiusmajorcm minus capacibus errorcm immitlcntes, non mysticum, quod ex substantia panis et vini attendentesquodsupra dixit HiIarius:«Nonhumano per Spiritum sanctum consecralur, subintulit, dicst autsaiculi sensu inDcii-ebusIoqucndum,» argucens ; « Ca:terum illud corpus, quod natum est cx mentanlur aut omnino figuratum,et nihil veritatis Maria virgine, in quo illudcorpus transfertur,quod C:in hoc mysterio constare pependit in cruce, sepultum est in sepulcro,resuraut si veritas sit, jam figuram non esse. Sed Paschasius Radbertus sicut rexit a mortuis, penctravitcflelos,et pontifex factus et alia mulla in eodem libro ullra humanam ccstiin aeternum, quotidie interpellat pro nobis. Ad
Ecclesiam, qui Cbristi corpus sumus, et
illud
:
;

quem,si rectc communicamus, mentem dirigimus;

malionem

utilitcr tractat
:

;

ita et huic

sophismati
ct figura

carncm ejus, illomanentc integro, sumamus: qusR nimirumipsa caro cst,et fructusipsius carnis, utidemscmpermaut ex ipso, et ab ipso, nos corpus ejus,

fortitcr obviat, diccns

«

Figuram non semper um-

bram
scire,

esse,

etjuresimul hoc

mystermm
si

ct veritatc dici possc. »

Quod

quis plcuiiis volucrit

neat, et univcrsos qui sunt

in

corpore pascat.

»

Fulgentius

:

«

Firmissimc tene, et nullatenus dubi-

tes,ipsum'unigenitumDeumVerbum carnem factum se pro nobis obtulissc sacrificium et )iostiam Deo
in

dccjus volumine,pIenafultum auctoritatepomutuare. Nos autem non altasapientes, sedhurnilibus conscntientes [Rom. xii, 16), simpliciter faterit

odorcm

suavilalis

:

cui

cum

Patre et Spirilu

vidctur

teamur quia figura est, dum panis ct vinum extra verilas autem, dum corpus ct sanguis
;

sancto

a patriarcbis,

a propbotis et sacerdotibus

Christi in vcritate intcriuscreditur.

Etquemadmo:

tcmpore Veteris Testamcnti animalia sacrificabantur ctcuinunc, id est, tempore Novi Testamenti,
:

j)

«Sicut oninia io Christo vcracrcdimus,veram videlicet

du.n quidam sapiensmoderno tempore dixit

cum Patre

et Spiritu sancto,

cum quibus

illi

cst

una

divmitas, sacrificium panis ct vini in fide ct charitate sancla Ecclesia catholica
lcrra; ofTerre

non

cessat. In

illis

pcruniversumorbem enim carnalibus

divinitalcm et vcram humanitatcm, vcrum Verbum etveramcarnem,vcrum Deum ctverum hominem: ila in mysterio corporiset sanguin'sejus, quod vii'tule coelcstis benedictionis et Verbi divini in id

victimis significatio fuit carnis Chrisli,

quam

pro

quod non

crat consccratur, nihil falsum, iiihilfri-

peccatis nostris
et

i[tse sinc peccalo fucrat oblaturus, sanguis,quemcratcfrusurus inremissioncm pcc-

catorum noslrorum. In isto autem sacrificio gratiarumactio atquecommemoratio estcarnisChristi,

volum, nihil inlidum scntiamus. » Scd quid adnostram tantililatem de tantorum,quorum prailibata sunt dicta, virorum discrcpantia, scd vidcnlihus
consentancadijudicare?At forto omnipolcnsDcus, ct noslrcC humilitalis conscius, ct magis fidclium suorum, non impie dubilaiitiiim, saluti et lucsilalioiii sanandai providus, digniiliiliir [tatefa-cro pej'
nostrte inqiiisitionis miiniis,
iit

quam
bis

pro nobis obtulit,

et sangiiinis

qucm

[)ro

no-

sloliisdicit
« «

cirudit. I)e quo bcatus Paiiliis apoActibiisapostolorum « Altcndite vol.is ct univcrso gregi, in quo vos Spiritus sanctiis poiii
:

idem Deus

cl lant;e

utilitalis.

suitepiscoposregercEcclcsiamDei,quamacquisi-

quaiin codcni libro

est,

proplcr

unum vcrbum non

:

m
depovoal fruclus
:

SILVESTRI
cl heati

II

PAP.*: OPP.

PARS

U.

— DE REBUS ECCLES.

184

teris libri iiidigcnt exposilorc (quia nullus Latinus
ita Grajcos seculus

Ambrosii, cujuspra^ cac-A gerunl unilain, iiilcrrogo,ulrumnc pcrnaluraeveriLaLcm hodic Ciirislusinnobis sil, an per concor-

videtur esse) ipsius, inquam,
sit

diam volunlatis?
ost, et

auctoritas

palmam digna
:

obLinere.

V. CyrilUis
;iniinntianLos,
Filii

«

Nccessario igiUirct hoc afljicimus,
unieeniLi

nico

Si enim vere Verbum carofictum Vcrbum carnem facLum cibuDomisumimus,qiioniodo nonnalurajitci manero in

vcre nos

sccundum carnem niorLom

nobis cxisLimandusesl,quicLnaLuramcarnisnoslrse

Dci, idcsL Jesu Christi, cL resurrccLioncm ejus,

jam inseparBbilem

sibi,

homo

nalus assumpsit, et

et in coelos

ascensionem pariter confitenLes, incrucntam celebramus inEcclcsiis sacriflcii serviLiitem. Sic cLiam ad niysLicas benedicLioncs accedinius, oL sanctificamur parLicipos sacri

naturam carnis sueiead naluram aeternitatis sub sacramenLo nobis communicanda> carnis admiscuit? lia cnim in Doo onines sumus quia el in Christo
:

corporis et

Pater

cst, ct

Chrislus

in

nobis

est.

Quisquis ergo

sanguinis preliosi ChrisLi, oinnium noslrorum re-

naluraiiter

Patrem

in ClirisLonegabil, neg-etprius,

demptionis edccLi

:

non
!)

communem carnem
viri sanctificatiot

perci-

pientcs (quod absiL

ncc ut

Verho
vivifi-

non naturaUler vel se in Christo,vel sibi Christum non esse quia in Cliristo Pater, et Christus in no;

conjuncLi sccundum dignitaLis uniLaLcm, aut sicuL

bis,unmTi in

liis

esse nos faciunt. Si vere ie^iLur car-

divinam possidenLis haliiLaLionein
caLriccm, et ipsius Verbi

;

sod vorc

B

propriam faclam. Vita
cxistens, quia propriai

Christus assumpsiL, cl vere honioille,quiexMaria nalusfuit,ChrislusesL,nosque

ncin corporis nosLri

enim

naLuraliler ut Deus

vere sub inysLorio
cL per
ille

carnem corporis

sui

sumimus,
est, et

carni adjunctus cst, vivificaLriccm
fessusesL. ELideo,
«

oam
:

esse pro«

hoc

unum

erimus (quia Pater in eo

quamvis dicat ad nos

Amen,

in nobis),

quomodo

voluntatis unitas assoritur,

amen

dicovobis, nisi manducavcritis carncmFilii

« hominis,eLbiheriLis ejus

sanguinom,» nou tamen

eam

ut hominis uniusex nobis ajslimare

dehemus

(quomodo juxLa naLuram suam

vivificalrix esse caro

hominispoLeril?;, sedut vero propriamojusfaclam,
qui propLcr nos Filius honiinis esL factus, ot vocaLus.
))

cum iiaLuralis per sacramenlum proprieLas pcrfocLaj sacramontuinsit unitatis? Ipseenim ait :« Caromea « vcre est esca, et sanguis mcus vere estpotus.Qui « edit carnem meam cL bibit sanguinem meum, in « memanctcLego in eo. » Dc voriLaLecarniseLsanguinisnon esLrclicLusambigendilocus. Nuncenim,
et profcssione ipsius

Magna

aucLoritas tanLiviri, qua cL

carnem

Domini
;

et fidc noslra, vere
et haic

Christivere vivificatricem esse dixit, et ipsius Verbi

caro est et vere sanguis est

propriam factam,
vitiir

et

viLam ut

Deum
viri

naluraliLer

hausta id

oxistenLem. llujus iLaque tanti

auctorilate sol-

p

ambiguum onino quod
subaudiUono,

beatus Ambrosius di-

niisit in
(uhrisLi,

imfjirulitcr sciUcet

caniem

accepta atque nos in Chrislo, et Christus in nobis sit. Anne hocveritas non est ?contingat plane hisvcrum non esse,qui Christum Jesum verum esse Deum doncgant. EsLergo in nobisipse porcarnem,
efficiuiiL, uL

quae sumiLur deallori, oamdcni foro, qute

cL

nala est de Virginie. Et idcirco, sive secundum Ilicronymuin duplicilcr,sivcsecundumAugusLinum
dicatur c(u'pus Christi iv\\)\\v\[QY,sprci(diicr dcboat
dici,
«

in

sumus in Deo est.

co,
»

dum secum

hoc,
;

quod nos sumus,
.<

ILem posL pauca

Ha?c ergo vitaj

nosLroa causa cst,

quodin nobis carnalihus per carncm Chrislum manentem habemus, victuris nobis
pcr euni caconditionc quaviviL
ille

cuin

siL

H«/w/«///t7Uinim.
inquit,
cL

Undc

oL

Auguslinus

:

per PaLrem. Si

ULcxipso,

ab ipso

iios,

corpus ojus,
»

carncm
f/i j?05,

ipsius, illo

maneiiLo iiiLegro, sumainus.
!

nos ergo naLuraliLcr secundum carncm per eum vivimus, id est, naturam carnis suto sumusadepti,

Quam bene
clesia,

facta disLinclio

quod

ita

consLruiLur
Ec-

quomodo non
Vil. Ilic

naturaliter

sccundum spiritum
id

in se

inquiL, qui

sumus corpus

Cliristi, id ost

Patreiu habeat, cuin vivat ipso por Patrem

? »

ah

ijm,

qui nalus csL

de virgiue Maria ex

vidcndum quomodo per

etiam quod

ipso ,*idest,cai"nem ejus, qiia',coiiscci'atur in allari,
illo

hajreticis eral indubiLaluni, voluerit arguere

quod

manente

intcgro, surnuinus.

UtauLom ccrtiusde-

erat dubium. Dubilahatur ab eis de unica Palris et
Filii

monstraroL idem beatus Cyrillus hanc Lripliccm

suhstanlia;

quiaquoddiclum

cst: «

EgoctPa-

sccundum Augustinum
sancLificaLi cL

discretionein,spocialiLer di-

tcr

cLain, naLuralitor osse unain:,« Non,inquiL, uL viri

unuin sumus [Juan. x, 30), » moiichautur ad uuaniiniLatis rcfcrrc conseusum, ut unilas solum
cs.seL volunlalis,

Vorbo conjuncU sccundum digniLaLis

non nalura-;

sii-ut

«

inullitudinis

unitaLcm, auL sicuL divinam possidcnLis hubilaLio-

nem;sed
Patris oL
(liciL
:

voro vivificaLriccni, cL ipsius Verbi pro»

priam facLam.
K(]o
cl.

Ariani cuini,

(jui

negabant

unam

auima uua [.\ct. iv, 32).' InduliilaLum vero cratquod vereVcrhum caro facLuin fuoraL. Niliiloniiniis.quia DousnaLm-amcarcredcnlium orat cor
et

unum

Filii sii])sLaiiliam, illud,

qiiod ipso Filius

nisnoslraMiiso[>arabilcnisibi liumonalusassumpsit,
oL naLurani carnis&iia"'

PuU-r uiiinn suuius
c\

[Jiiun. x, IJO), as.^o;

ad naluram a?tcrnitalissub

riMiaiil,

iiilclligciidiiiii

(•onconlin voliiiitatis

sacrainonLo hoc nobiscoinmunicandiccarnis admiscuiL, ac
iiiiir;

(|iu)s mimirc.siiiis
riiiii

coiiUitaL iiiiaiiiis, vcro lu)iuano-

pcr hoc nos in Ciirislo

unum

corpusefficiel Filio

LuciU,'r

:

qiioJ

ad
J)r

iiitclligciidiiin,

(piod Cy-

el ideo

pcr

iioc

omncs

in

Dco Palre

rilliis
\ I.

dixoral, valot niuUi|ilicilcr.
Iiilarius iviii,

uiium sumus; quia Palor
y

in Cliri<!o, et CiirisLusin

Trinit.)

:

l^^os,

»

iiK^iiil,

noiiis csse proluiliir,
,':tiisiiat!iran!

vidcamus dislinclioncm.Chri-

" niiiu', (jui

iiiicr |'a!i'ciu cL Filiuiii

vuUinlatcm

in-

iiostraM-arnis assnmpsil.

cum de

Vir-

m
sumitur de
vit.

DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI.
.

180

ine natus homo proccssit. Ecce caro deVirgine! sub sjicramciilo (omnuinicandoe carnis. Eccequod
ultari
I

cstunum; quianoaduoautlrla corpora, sedunum.
i.

Unuspanis,»ait Aposlolus,
in Cbrislo
[1

«

unum
Et

corpus multi
:

Ad

iuilurama'tornitatisnos uni-

sumus
in
ait

Ecce

cor|tu.-'

iiostrum,

quod

e.st

iioolesial

Jam

carne una [lCor.
Apostukis,
«

credopalere, quod bealus .\jnbro^ius dixeral, tandem csse, ut subaudiatur na/uro/j/er. Et Augustinus,

« Erunt duo Sacramentum hoc, » magnumest ego autem dico in

Cur.\,

17). »

vi IG).

;

Christo, ct in Ecclesia
his, qui

(^yj/tes.

v, 32), » id est in

no-

invmusetFulgentius: aliudesse,utsubaudiatur
iliter.

sumus corpus
(Mirisli,

Cbristi,

quod

est Ecclesia, ct

Et (juia cullus justiliie pielas est, vel sa-

in

carnc

quic nata est dc Virgine

Maria

;

picnlia pielalis est fruotus, aliquando

quidam sim-

quibus, vel cui intcrvenit media, qua^ utrasque juvat,

plicesel idioia', ferventes vero
pietale, mclius

Lonis opcribus et

qu»

suniiturde

altari,

digne perccpta.

pura proficere fide, quam fucato scrmone. Sencs illi in VilaPalrum.alium a?quesenem ac virum sanolum, sod pro boc mysterio dubium,

Vin.

Quam

IripUcitatem, sed unilam,significavit

non dialecticisargumcntationibus, sed verbis siincompulcruntad credendum,illud quod sunjimus de altari,naturaliteresse corpus Domini, oum et in veritate, non figuratum. Ecce quantum lidespronoit,ubisermo dclicit Et nos aliquando,anlequamlantorum virorum,Cycilli dico ct hanc supra llilarii, auctoritalibus instruercmur, dictorum sanctorum (quai [cod., quiajposteriorihus
plicibus et oralione
I

-"^

Rcgnorum, qui effcrebatur in maniNon enim ad lillerani quisquam ferri potest in manibus suis. Sed verus David, idest Christus, efferehalur in manihus suis, quando recumhens in coena cum integro corpore, quod natum fuerat de Virgine, in morte ponendum, resurreclurum,ca*Iis tamen glorificatuminferendum, addcxteram Palris collocandum, corpus, quod nos nunc sumimus de altarl, manibus suis, id est, vero suo
David
bus
in lihris
.siiis.

corporiconnaturaleetconformatum,discipulissuis,

visa est) discrepauliam [cod.,
dialectici

discrepantial alicujus

arguinenli sede ahsolvcre meditabaniiir,
ars
illa,

quod sumus nos vel Ecclesia, ohtuIitcommunicandum.«Ncmoquippeascenditin
id est corpori suo,

Non enim

qutedividit gcacra in species,et

speciesingeneraresolvit, ab humanis machinationibusest facta; sed in nalurarerum

coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo [Joan. iii, 13). » Sed caro ascendit,

ahAuctoreom-

nium arlium,
usitataj sicut

quie vertc artes suut, et asapicntibus

quw non descenderat,jamquippc deilatiunitaerat. Unde et hcata Marianon solum CAm^o<ocoA(XpioTO-:6xo;),

iuventa, et ad ulililalem solerlis

rerum indaginis est

Producat terra animalia in species suas {Genes. i, 24-). » Sed primo occurrebat,ali(iuammcdieta'emarithmetic£eponere secundum uliquamdejtroporlionalitalihnsnumcro
scriplum
est :«

sed eliam t/icolocos (6;ot6-/-o;) meruit fieri. Quapropler sic intelligendum Nemo ascendit in
;

cum carnc, nisi qui descendit cum deitate. q Adhocenim partiocpsfactusesthumanitatisnostrai
coelum

assumendo carnem nostram de Virgine:
est

ut nos, id
sua?,

rum, quas

in proporlionibus,iii(|ue dillercntiis teret ista

Ecclcsiam, participes faclos

divinitalis

miuorum rontemplamur. Sed nec
vinai virlutisiuea esl
dicitur:<'

humanis

macliinationihus est facla, quiainelTahilisatquc di-

uniret corpori suo, surapto de Virgine,eucharistia, quffi sumilur de allari, mcdiante et confirmante.

sapientia?constantia,adquam
21).

Ipsenamque reformavitcorpushumilitatissuse.Ergo
siout Palcr inFilio per

Omnia

in

meiisuraet pondcrc
ii,

constituisti »

Sap,

nunicro Constituantur duo lerel

deitatem naluraliter, et

si-

mini supremi, et horummedius, a^quis quidem
ferentiis, scd proporlionaliter differentes.

dif-

Ad hanc

similitudineinileruniconstituantur duo tcrmini su-

premi, pra.'dioatus,
ila

et subjectus, et

hurum medius

secundum assumplionem humanitatis naturaliter, etsicut nosin eo sumusperunitioiicm carnis naturaliter, dum secum hoc, quod nos sumus, in Deo cst ita naturam carnis sua? ad naturam aHernitatis suhsacramcnto nohiscommucut Filius in nohis
:

subalteruus; ut sicut primus pnedicalur dc medio,

racdiusde ultimo, ac per hocprimus deultimo.
dt^

nicandaj carnis admiscuit. Sicut ait ipse Chrislus « Ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me,etego
:

.Neergodubitesultimum inesseprimo,idestprimum
pra-dioari
ultiino :oMin,
si

in te, ut et ipsi in nohis

s\ni (Joan. xvii, 21). »

Et

ultimus insil niodio,

^

itoruin:« Ut sint
et

unum,
iii

sicut ct nos

unum sumus.

mcdius voru priiiiu ; oertissinicultiniusinsit primu. Hacctenim siinilitudinc etcosmop(X'ia, id e.st,inundi factura, sulidata est, scilicet qiiod duo cxtrema, id csl igncm etterram, duo nicdia, id est aer ctaqiia,
iadissululiililcrdcvinxerunl. Ellia;quidein siinilitu-

egu
ct

in eis, et tu

mc

{Joan. xvii, 22).Ecceevi-

manifesta ex ipsius Christi Domini nostri [verhisjpra-fata dislinctio! Et ut perhocevidentius

dcns

ckioesoat hujus ctiam sacrifioiidistinclio,
fi''-uratiin.

ponamus
Ecclesia.

dines sunt, qua; non ex toto, sed ex parte
et alia- mulla,' in divinis Scripturis
citali,
isli.s

sui,sicu',

aptantur

KRYCTUC.
liiounsiimptibilis Invosoihilis,

tripli-

secundum Augiistinum, corporis Doniini. In enim simililudinibusmajor lermiiuiset ininor,
subjoolum invciiilur;
in sacra-

Dad ab
Ipsu

Eucharistiam Siimcndain Vcsoeiidam Dalani

Suincns,
V(!so,ens.

Aoci|)it.

ct |)ra'dioaluiii, et

Ex ipso

Corjuis.
cjiis.

menlu aufcni corporis D imini qiiidluimana ad divina? .Niliil majtis, ;iut minus, nun pra*dicalurn ^t siilijcoluin invt nitur. .\'on csl enim diversilas, uhi

Quod

ita

ji(;lcst

coii.sti ui

:

<:hri.-ilus,

inoonsumpti-

hilis,invescihilis,

Euoharistiam,sumendam,vesceii-

187

SILVESTRI

11

PAP/E OPP. PARS
con;

II.

-

DE REBUS ECCLES.
[/".

m
quod

dam, dalamexipso.

Ecclesia corpus ejus sumens,

A digestioneduxisse

su^jp/.

vitam] El, licel

vescens, accipit ab ipso datam.

Quod

nisi ita

struatur, putabit aliquis osse accusativum

casum

nos aulemdicimus nommaVwum Ecclesia, quod est corpus ejus. Accepit itaque Christus carnem nostram, non phantasticam, sed naturalem. Ergo et caro nostra naturalis, unde sumpta est
illa
illa.

sumebant, pernauseamstomachirevomeretur, sublilior tamcn succus per membra usque ad ungues diffundebatur. Ergo dicendum, aut Dominum non
poris,

praedifnniteIocutum,autquamcunqueaporiamcorqua se subtilis cibi vapor diffundit, secessum
dictum
;

Sedet

et hoc,

ne ha^reticus garriat.Cseterum quia

naturalis, quai uniret utrasque, et faceret con-

vere credimus non solum

naturales, et ipsa connaturalis.Sed, ut ait
sapiens,

quidam
a mullis

non ob hoc plures carnes

vel corpora, silicet

animam sed et carnem nostram hoc mysterio recreari (totum enim hominem assumpsit qui totum hominem inSabbato cu-ravit),carni

cut necmulta sacrificia, sed

unum;

quidem caro

spiritaliter

conviscerata

offeratur per loca diver.saet tempora. Quia divinitas

transformatur, ut et Christi

substantia in

nostra

Verbi Dei, quae una

est,

ubique
sed

est, ipsa facit ut

omnia replet, et tota non plura sint sacrificia,
et

carne inveniatur, sicut et ipse nostram in suam constat

unum

licet

a multis offeratur,
illo

et

sit

unum

corpus Christi
ginali.

cum

quod

suscepit in utero vir-

B

carnem nunc et

assumpsisse deitatem :ut qui manducat ejus et bibit sanguinem, vivat per animam et
in

sRternum, et caro deterracpulvereresuin

Quam

vigilanter,

unum
dum,

corpus Christi

quam aperte, fit, inquit, cum illo quod suscepit de
hora ad sacerdotis pre-

scitata vivificetur

cujus potenti virtute panis iste

novissimo die. Quapropter communis quera
sit

utero virginali! Vere enim et incunctanter credcnin ipsa immolalionis

quotidie sumimus,

cum

candidus, mutaturintra

cem

cselos aperiri, et

illud angelico ministerio in

sublime deportari altare, quod est ipse Christus, qui etpontifex et hostia, contactuque illius unum
fieri. «

nos in colorem sanguineum vel alium humorem fluidum, ipsius potentiacaroet sanguisejus sumpta non in noxios et superfluos humores, sed in carne
vere
resuscitanda debeat
reservari conformata.

quales,

»

ut ait S.BasiIius,« oportetsaccr-

dotisesse manus, tantarum

rerum

ministras, quffi

Et quia totum quoddiximus, non exnostrosumpsimus, deisto etiamquid quidam sapiens diffinierit,

communem Dominum angelico iterum revectum officiosubindecontigerint[corf.,contigerit]
!

dicamus ((Scimus,inquit,hocsacramentum mysterio

etreverentiaomnimodisacommunibus escis .secerPaschasium Radbertum sufficiat excusatum, linendum quffinaturali et necessarioususumuntur; brumque ejusplurimorum utilitati defensum,quiin ita enim omnes exposuerunt quod Aposlolusdixit: hoc tantum peccavit, quia de scnlentia beati Am- ^ « Non dijudicans » corpus Christi, id est, a caileris brosii non verbum de verbo, sed sensum de sensu escis non discernens, vel cujus excellenliae sit, in-

«Sedjam

Quodautem iterum objiciunt,eumdixisse Christum pati quoties missas contingat quotidie ubique celebrari, » ego certe in libro ejusnon reperi:cum et Auguslinus et caiteri, illo manente inlegro, dicant. EtS. Andreas « Agnus,inquit, in suo regno integer perseverat et vivus. » Et beatus Petrus: « Christus, inquit, semel pro peccatis nostris mortuus est {I Pctr. iii, 18). » Et Paulus: « Christus resurgens jamnon moritur (/?o»i. vi, 9) » et pene totus texlus Epistolai ad Hebrajos idem
expressit.
« toties
:

considerans, quod

unum

idemqueest.

»

Nonenim

excellentiam ejus reveretur qui secessui dicit ob-

noxium, sicut cseteras escas, Sed tamen eodem modo, quantum adcomestionem ethaustum pertinet, percipitur [cocL, percipiunturj, videlicet trajios, et in ventrem mittendo.Ubi quid Dominus de mysterio suo agere voIuerit,suce scimus tantum cognitum esse voluntati. Scimusenimconsumi posse spiritali virtute; scimuset i-eservari posse

ciendo per

:

inconsumptibili perennitate
his Christus
elegerit, de suo

;

quia qufficunque ex

sonat.
IX.

Sed illorum jam

ineptiis

re.spondcDdum, qui
lospiritali

humano

aut sseculi sensu in Dei rebus pulant

sacramento perficit. Absit tamen ut tantum mysterium secessui fiatobnoxium in quo si forte ordo natura? servatur,my!

quefidum. Dominus etenim noster non de
clbo, sed decarnalilocutus est,cum diceret:

D

sterium, quod sola fide conspicitur, humilietur. Si

«Omne

quod

intrat in os, in

ventrem

vadit, etin

scccssum

corpus incorpore ordinemservat, nonviolatur mystcrium quoddivinitatis firmavitsacramentum nec
;

emittitur (Matth.xv, 17).
finite accipitur

«Nonautem

in Scripturis

spiritus amitlit

quod

fide integra in re

corporali

omnibussemper pro categorico syllogismopraedif:

spiritaliter sumpsit.

cum,

etsi

de corde exeunt cogitutio-

malx {Matth.xv, 19), ut idem Dominus dicit, non possunt exire eliam bon;e? Calumniati sunt
nes
haeretici ex

X. Sedjamforti syllogismo quod praimisimus, concIudamus.DixeramusDominum non de spiritalibus escis,sed de carnalibus dixisse Omne quod m:

hoc sermone,
;

Dominum
sic

phj-sicse igna-

trat in os, et reliqua.

Est

homo

exterior, qui cor-

rum

fui.sse

physica enim

se

habct: Ignea vir-

rumpitur,

osl et itilorior, qui

renovatur.Est autem

tus, ciijus

sedesin corde

est, cibi

polusquc subtilem
vapodiin

per occultos poros

in diversas corporis partes

corpus Christi spirilualis alimonia pertincns potius adinlcriorcmhominem, de quodigcslio nonpranlicatur.

rem

distribuit; fa^.culentum

vero

secessum
p(M"

Quod
sit o(

si

ad eNteriorom perlineat

scernit. Et

nos

sa?:pe

videmus non modo

infirinos

pium

salutare, dilfundi per

hominem mombra credere

sed eliam sanos, quod per osintromittunl.

vo-

profulurumrosus(^'itandis in gonerali resurrectione

mitumrcjectare, etaliquospermulla tempora sine

Liquot igitur non obno.vium seocssui esse.

m

SELECTA

E.

CONCIL. BASOL. GENUINA.

m

SELECTA E CONCILIO BASOLENSI GENUINA.
{Actes de la province ecclesiastique de Reims, tom.
I,

pag. 635.)

La ville de Laon, dans laquellc Arnoul s'iHait refugie avec Charles de Lorrainc, fut livrce k Hugues Capct par rev»*que Adalh(!'ron-Asoelia. Charles et Arnoul furcnt envoycs prisonniers k Orl^ans. Le roi convoqua un concile pour faire jutrcr rarchcvOque. Cetlc asscnihlt^e se tinl, au niois de juin 991, dans rahbaye de Saint-Ba^le (16\ prt>s dc Rcims (17). II s'y trouva dcux archcve([ucs ^(''guin dc Sens et Dacberl de Bourircs, et onze dni^ques dui de Soissons, Adalln-ron de Laon, Hcrvcc de Bcauvais, Gotesman d'Aniiens, Rathodc de Noyon, Odun de Senlis, Gaulhicr d'Autun, Brunon de Langres, Milon de MAoon, Arnoul dOrh^ans, Herhcrt d'Auxcrre, ct un graiidnomhre d'ahb6s. Arnoul, tir(i de sa prison, fut amen(^ pour ('Ire jugc par le concile. La prt^sidcnoe fut (it-fcr^i-e i rarohevi^-que de Sens, le plus ancien des m6lropoIitains; Arnoul d'OrI^ans fut dt>si?n(^ oommc promoteur. Apr^s quclqucs pr(''liminaires,lepromotcur exposa lacause. Le pr6sident deolara quc,sclonlcscanons(18),iI ne proc(?dcrait au jugemcntqu^autantqu^on promellrait de faire grAoe de la vie ii laoous^^, sil (?lait convaincu alorsoommcnga Icproc^s. On produisit contre Arnoulleserment de fid(}liltl' quil avait souscrit le t^jmoignage du pr(^'lre Adalger, qui assurait n'avoir ouvcrt les portcs de Reims que par lcs ordrcs de rarchcv('que la scntcnce d'excommunioation qu'il avait portee conlrc les auteurs du pillage, ct qui n'etait plus, d'apr(''s sa conduite, qu'un strafageme pour cacher sa trahison. Les dt!>fcnscurs Jean, ^oolafre d'Auxerre Rodulphe, ahbti deSenones, et Abbon, abb6deFleury, 1° ciuil ne pouvait rt^pondre, ni par cons^quent etre jug6avanld'etre firenl valoiren faveur d'Arnoul 2° qu'il fallait faire les sommations canoniques; 3° que la cause devait etre notifice au Saintr^labli Siege; 4° que lcs accusateurs et raocust^' devaient paraitrc devant un concile plus nombrcux. A ces moyens de d^fense on repondit que lcsacousateurs (^'taient dc caractt^re h n'etre pasr6cus6s qu'ArnouI avait 616 cit6 plusieurs fois, ct quil avait toujours rcfus6 de oomparaitre qu'il pouvait ctrejuge sans qu'enfin le pape f>tre retabli,on enavait us6 ainsi fi Tcgard d"Ebbon dcReimset dHildeman de Beauvais avait 616 oonsulf6, ct on produisait cornme preuvcs lcs lettres du roi et des eveques. Le promoteur chercha k 6tahlir la oompctcnoe du cunoile dans une d6clamafion fort peu mesurec contrela courde Rome (19). Ensuitc Arnoul fuf infroduif, et pril place au rang des 6veques. Le promoteur lui reprocha son infid6lite au roi rarohev^Viue essaya dc nier et de taxer d'iniposture les t6moins qui dcposaient contre lui. Sur la proposition de quelques ahhcs, il se retira dans un lieusepar6, pour conf6rer avec quelques prelats qu'il choisil pour conscils c'6faient rarcheveque dc Sens, et les 6veques d'Orleans, de Langres et d'Amiens. Lh, k gcnoux devant eux, il s'avoua coupable aveu qui fut r6itere en pr6sence des 6veques et des abb6s. Telle fut la premiere scssion. Le lendemain on se r6unit de nouveau les esprifs etaient micux dispos6s en faveur d'Arnoul sanaissance, sa .jcunesse, int6rcssaicnt lcs uns; les aufres voyaient en sapersonnetoutle corps episcopal compromis; lout annongaif une senfcnce favoralilc. Mais lcs dcux rois, Hugues et Robert, se rendirent au concile, et se firent rendre compfc de ce qui avait 6te fait. Arnoul, quon fit paraitre devant eux, intimidc par lcur prcsence, ne r6pondit qu'avec embarras aux quesfions qui lui etaient adress6es, et finit par confirmer scs aveux de la veillc. « Prosfcrnez-vous donc,lui dit r6vcque d'Orleans, prosternez-vous devant vos maitres, quc vous avez offenscs. Arnoul se prostcrna lcs sBjq6tendus en croix, et demanda la vie avec des g^missemcnts qui tirerent des larmes dcs yeux de tous Ics assistants. L'archeveque de Bourges se jcta aux pieds du roi cf demanda grace. Hugues se laissaflechir, sous la r6serve que Faccus^ resterait sous sagarde. Alors les6veques proced6rent<ila deposition on le depouilla des insignes de sa dignile, et on lui fit sousoriie un acfe d'al)dication copi6 sur cclui d'Ehhon (20); et apr6s qu'il l'eut signe, on lui r6p6fa ce qui avait et6 dit 6galemynt k Ehbon Secundum professiunem tuam et subscripnem, cessa ab officio (21).
: : ;

;

;

:

;

:

;

:

:

:

:

;

:

:

;

:

>>

:

:

L"abbaye de Saint-Baslc, i Verzy, pr6s de fut detruife apr6s la suppression des ordrcs religieux en France. (17) Nous avions eu la pensee de rapporter textuellement les aotes decc concile, redig6s parGerbert. Mais plus on lit ces aotes, plus ils paraissent
(16)

Reims.

catholique n'a pu prononcer ce qu'on metici dans bouche d'un 6v("'que et Gcrbert lui-mcme, quelque int6ress6 qu'il put etrc k exag6rer les torts de la oour de Romc, n'a pas pu 6crire les maximes herefiques dont ce discours cst rempli. Sansdoute rKglise entiere agemi sur les scandales donn6spar
la
;

suspccls. l)';ibord recrivain est celui qui a pris la plaoe du prelat depose, el qui est interesse a pr6senfer les deoisi()ns du concile sous un jour favorable et cct eorivain avouc dans sa pr6faoc qu'il a fait des addilions, dcs supfircssions dans les acfcs
:

il n'est venu dans la pens6e d'auoun oafholique de direqu'un pape vicieux perd son autorif6,ctn'apIuslespr6rogatives de S. Pierre. Cctfedoctnne scnt trop hicn Wiclef et ses pareils pour nc pas laisscr (levincr la sourcc d'ou elle

ccrtains pontifes, mais

originaux

;

qu'il

acommcnl6, paraphras6

les dis-

cours, etc...; ce qui ne [irevicnt pas en favcur de safidclite. Ensuifelcsscules edifions que nousayons de ocltc ceuvre dc Gerhcrl onl ete d()nn6es par dcs h6reti([ucs lcs continuatcursdc Magdehourg et lcs h6riticrsd'.\. Wcchel ct oes edilcurs nc sonf pas i
:

6manc. (20) Nous ne citons pas

cctte pi6ce qui est la re-

;

Tabri du sou|i(:on d'intcr[tolati<)n. Nous nous contenlons alors dinic simplc an.ilysc. (I.S) Coneil. (le Tol(''dc, dc I';m 6:53, can. ."^1.
(l!t) {> (lisniurs scid Irahit riiilidelife dc la rclation. Oiicl([iics auteurs ont voulii voir dans oclfe

diafrihe lcs

maximes

rlc rKA'lise

gallioanc

;

ccllc-ci

production de ractc de dcniission d'Ebbon. (21) II cst vrai quArnouI avait man(iu6 ila fid6litc qu'il avait promisc k Hugucs Capct, pour cmmais une telle bi"asscr lc parfi dc la I6gitiniitc fautc cfait hicn cxousahle dans un [)r6Iat qui 6tait lui-inemc dc la famillc dechuc. On ne peut donc affribucr larigucur dc la scnteucc ([u'.'i 1'inlluence du roi ct rasscnibl6e dc Saiiif-Baslc doit etrc regardec comme unc faolion polifiipui [»lut(H que comme un vcritahlc concilc.
;
;

ropousse avcc forcc unc

tclle

impulafion

:

Janiais

m

SILVESTRI

II

PAP^

OPP. PARS.

— DE REDUS ECCLES.

102

Adalger voulut implorer la cl6mence royale, et rejeter sur son archevSque la faute dent il avait ete rinstruincnl et lc moleur lcs ('ivcques lui roy)rochercnt avcc indignalion d'avoir perdu Arnoul par ses conseils. On nc liii lai.ssa que Ic clioix dc la dcposition ou de rcxconiniunicalion perpetuellc. II clioisit la dcposilion, et il tut rcduit k la conimunion laique. Enlin le concilc prononf;a dc nouveau rexcomniunication contre les auteurs du pillage, qui n'avaient pas encore donne satisiaction (22).
:

Arnoul d6posc,iI fallait 6Iire un autre archevCque. IIucucs Capet fit tombcr le choix sur Ccrbert. qui avail ct6 le prcccpteur de sou fiis. U fut dresse actc dc relcclion du uouveau prelat, qui lit aussitfit sa
profession dc
foi.

AGTE DE LELEGTION DE QERBERT
Semper quidem,
dilectissimi fratres, judicia Dei

A

jusla sunt, sed interdum occulta. Ecce

enim post

Nos igilur cpiscopi Remorum dioicesos, secun* dum has constitutiones Patrum, favore el conniventia

dissolutionem beatai memoriee patris Adalberonis,

utriusque principis noslri

quemdam
clesiaique

ex semine regio

prodeuntem nobis Ecet

excellenlissimi regis Roberli, assensu

Hugonis augusli, et quoque eo-

Remensi prcpfecimus,

clamore mulli:

rum

qui Dei sunt in clero et populo, eligimusnobis

tudinis impulsi, Scrij)lura dicenlc

«

Vox populi,

arcliicpiscoporum abbalem Cerbertum, a-late

ma-

vox Dei,

»

etsanctorum canonum

institulis, dcsi-

derium ac vota cleri et populi in electione episcopi perquirentium, Caligavit acies mentis nostroe, litte-

ram incaulescqucndo,concordem scnlcntiam divinarum Scripturarum parum investigando non crat
:

turum, naturaprudentem, docilem, affabilem, misericordcm nec prajferimus illi vagam adolescentiam, ambitionem se extoUentem, omnia temere ministrantcm, imo nec talibus subjngari patienter
;

audilu perferimus,
scimus.

quorum

sapienlia et consilio

quippe vox Dci, vox populi clamanlis: « Crucilige, cruciflge. » Ergo non omnis vox pupuli, vox Dci est, nec omnis cleri et populi voca et desidcria in
electione episcopi perquircnda sunt,

ecclesiastica ac civiliajura administrari

non posse
sit

Cumque in unoquoque episcopo speculandum, maxime tamen in eo, qui
praicst, metropolitano.

hoc

ceeteris

sed

tantum

Eligimus itaquc hunc Ger-

simplicis ct incorrupti, id cst spe quajstus
illecti.

minimeg

l)ertuni qui

fuit

:

hujus vitam acmores a puero

Sententia^

inquit, turbis electionem facere

Patrum exponendai. « Non liceat, eorum qui ad sa-

novinius, sludium in divinis ac
perli

humanis rebus cx-

sumuSjhujus

consiliis ac

magistcrioinformari

rum,ut eum
est. »

cerdotinm provocantur; sed judicium silcpiscopoipsi qui ordinandus est probent, si in sermone, et in fide, et in episcopali vita edoctus

quserimus; ejuselectionem subscribendo confirraa-

mus, slabilimus, corroboranms communi omnium

bonorum

consultu.

PROFESSION DE FOI DE GERBERT
Ego Gerberlus
cumenta
gratia Dei pi^a^veniente

(^-^)

mox futuPatrem
esse

nas

unumDeum
in Patre,

profiteor Incarnationem divinam
in Spiritu sancto, sed in Filio

rus archiepiscopus

Remorum,

ante omnia fidei do-

non

neque

verbis simplicibus assero, id est

tantum credo,

ut, qui erat in divinitate

DeiPatris

et Filium et

Spiritum Sanctum
in Trinilatc

unum Deum

Filius, ipsc fierct in

homine matris

filius,
;

Deus

ve-

confirmo; totamque

Deitatom cocsscnet

rus cx patre, honio verus cx matre

carncm ex
id est

tialem, et consubstantialem,

ct coajlcrnalcm,

matris visceribus habentem,ct

animam humanam

omnipotentempra^dico
nitate

;

siiigulam

quamque

inTri-

rationalem simul in eo ulriusque natnra?;

personam verum Deani,

et totas tres pcrso-

liominem etDeum,unam personam, unumFilium,
Venerabilis autem Seguinus conscnsitin dcgradationem Arniilli, iicqiKMii onlinalioucin Gcrbcrti :jii.ssio autein rcgis iirgclial.,\lii vcro episcopi, licct iiivili, taincn j)rop[cr liinoicm rcgis dcgradavcriiiil Arnuliuni, ct ordinavcruiil Gcrbcrlum. Scguinus aiilcm, plus liiinMisDeuin quam terrcnuin rcgcin.noluit coiisenlirc ncijuilia' rcgis scd niagis (juauluin jjotuit rein

(22) Nous croyons devoir ra|)prochcr do la narration dc Gerberl, qiie nousavoiisanalyscc, le rccit duconlinuatcin'd'Aini()iii loiichant lcint^-incconciie: « In iliis (licbiis iii licmeiisium civitalc erat aicliicpiscopus, yir bonus ct mudcstus, iralcr (lilius) Lotliarii rcgis ex conciibina, noinine Arnulfus. llugo autcm rcx invidchat ci, volens exlcrminarc pro^cnicm Lotharii regis.Coiigrcgaiisinic in urbc Hcincnsi synoduni, iii ciiin locuni i(l('iii lliigo rcx invilavit arcliicpiscopum Senonic.c iirl)is,noniiiicScguini;m, cuin siilfragancis suis. Iii qno concilio fccit degradaridoniinuin Arnuiruin archicpi.scopuin Hcnujrum dolo nepotis sui (patrui,, qiicni lcnehat in carccre, diccns non dcbcre esse cpi^C)[)uin iiatuin ex concubina.ln loco aiitcm (!Jus consccrarifccitdoininum (ierbcrtuin monacliiiin philosophiiin qui (ierherlus
:

Aurcliana

civilale,
iioii

arcliicpiscopus

:

jiroj^lcr (jiiam caiisain ira ; rcgis contra euin ciferbuit Ciim magno ilaque dedccore cxpclli jussit Arnulfuin de ccdcsia B. Maria' virginis licnicnsis, ct sic alligatum rclrudi in
(largiiit

ijisum

regcm

carccrctn.
(ifo)

»

magister
domiiii

fiiit

Hoi)crli regis,
,\riiiiiriiiii

lilii

islius iliiij-onis
\

;

et

l,ciilli(Mi('i
;

arcliicjtiscopi su(;cc.ssoris
iiiilcm inaiicipaii

cncra-

dc Gerbcrl,lcs ccnluries Aniiivcs adniiitist. de 1« rille (lc Rcii)hs, \Mu- 'M. Viirin, tom. 1, pag 100. Vttyez poiir la crilifiuc VHialnirc <hiEgli:ie </(i!lic(ine, par Longiicval, liv. I!). ct la (^iliijue dc Flmrii^iKivyLin-[lour Ic textc
ct lcs

Voycz

dc Magdchounr

bilis Scgiiiiii

cii-.|()ili;c

•lii'||i.

loni.

i,

jia,;'.

1

77.

m
esse vera carnis passione,
sui

EXCERPTA E CONC. MOSOM.
jY

19^
nt

unum Chrisluni.uniim Domiaum^crealuranunomnium qUiT sunt et auolorem et dominum et recLorem cuin Patre ct .Spiritusanctoconfilcor,; passum
morluum vcra
corporis

Credo judioium fuluium,
pro
liis

rccepluros singulos
puiuas,
vel praMiiia
:

quaj gesscrunt,

vol

nuptias non

prohibeo, secunda matrimonia non

morte,

resurrexisse vera

oarnis su;e resurrc-

in qua veniet judicare mortuos asscro. Novi ct Veteris Teslamenli ununi oumdemiiue orodo auctorem, el Dominiini, et Deum, Uial)i)ium non por oonditionem. sed per arbitrium iaoUim esse malum. Crodo bujus quam

ctione, et vera animie

damno, cariiium pneccplioncm non culpo; pcenioommunicare debcrc confiteor. In baptismo omnia peccata, id est tam illud
tentibus reconciliatis
originule oonlractum,

vivos ct

quam
;

missa sunl, dimitti credo

et

ea quai voluntate adexlra Ecclesiam oa-

gestamus, ct non alterius, oarnis rcsurreclioiicm

tliolicam niillum salvai"i counicor. Sanctas synodos quaUior quasuniversalismaLer Ecclcsia confirmat, conlirmo (2f).

SELEGTA E CONCILIO REMENSI,
[Acles de la pro^-ince ecclhiastique
di;

Reims, tom.

I,

pag. Cil.)

En093, Cerbcrlrounit lcs evoques de la province on concile, pour condamnor Hcrbert III, comle de Vermandois, et dautrcs seigncurs qui pillaienL les bicns de rEglise. Lc concile adressa aux coupablcs la remontrance suivanle
:

MONITOIRE.
Gerberlus
Cerl)crlus gratia Doi
el

omnes episcojd

diosceseos

Reracnsium pcrvasorihus ejimlem.
insania vestra sanis inLellecLibus nosLris obsislet ?

Remorum

episoopus,Cuido

B

Suessionious, Adalboro Laudunensis, RaLbodiis.No-

Clades clcro infcrLis, a

cleri,

monachorum

cL

pau-

viomensis, Rotardus Camcraoensis, Odo Sylvancclensis, Fuloo Ambiancnsis, Framericus Morinensis,
Hcriveus Belvacensis, per gratiam sancti SpiriLus
cpiscopi. Vol)is, (ierberlo
('^iji,

porum

Convenimus ergo eonscientiam \esLram omnes episcopi Roraorum dioereseos, et ad satisfactionem inviLamus,spatiumquo
rapinis
cessaLis.

non

eL bis qiii subscripli

sunl pervasoribus, carnificibus atque Lyrannis, diu

modeslia saoerdoLum furoris
niiit
;

vesLri

ef adliiio patioiilor

exspeotat.

rabiem susLiQuousque crgo

usque in proximis Kalendis aLtribuimus, lunc vos auL ferLiles Eoolesia? palmilcs recognituri, aut tanquam inuLile lignum ab agro Dei
pceniLentia!

gladio sancli Spiritiis excisuri

(26).

EXCERPTA E CONCILO MOSOMENSI.
I/on. abbo, dc Saint-Boniface dc Rome, fut envoy6 en Franoe par Ic pape, en qualiLe de l6gaL, pour terminer ratVaire d"Arnnul. Un concilc fuL indique aNouzon, pour le mois do juin 993; il ne s'y Lrouva quo qualre <'-vi'q!ies,cnoore n'oLaieiiL-iis pas do France. C oLaicaL Liudulfe, aroli(;vo(|ue de Triives, Aimon de Verdun, .Nolgor de Lioge, eL Sigefroi de MunsLer. Ccrberl, ciLo auooncilo,s'assilea face des evijques, pour rendrc oompLe de son ordiaaLion. L'(!;v("'qii(3 de Verdun exposa les faiLs daas un discours qu'il pronon(;a en langiie vultraire, p'jur oLrr; compris des lai({iies. EasuiLo il doaaa lecLure d'une leLLre du papc adress<^e aux m^trijpolitaiasdes fJaules sur oetle atfaire. (jorbi;rL proaoa(}a lui inr-moson apologie, et la remiL par ecriL au legal. Apros la diMiberaLioa du concile, il fuL or.loaao ;\ (Jorbcrt de s'al)slcnir dc Uiute foaolion, et dc garder la suspoase jus(|u'au procliaia coacilc, iadiqu-: Rcimspour le mois de juiilot suivant. Corbcrt vouliiL protostor; mais sur les reproscatations de rarchcvoque de Tr6ves il consentit i s'abstenir de colebrer la messe.
i^i

DISCOURS DE GERBERT.
Scmpor qiiidem, rcvoroadissimi
diem
pra^ oculis babui,

paLros,

hunc G

ritas,

qua

mo

fore

LuLumcxisLimabam. Recordabar
alfabilis

speao voLo ad eum inLendi, cxqiio.a frdLribasmeisadmonilus, onus hocsacerdolii noii sinepcriculo capitismei subii.

pra'L(!riLorum

bencnoioriim, dulois aLque

bonevoIeiiLiio vosLr;o,qua pr.-osLaaliuai siopcauaioro

TanLieral

oiua laulLa laade usus fueraai
conLrarius
(>ii)

;

cum

eoce subiLo

apud me percuntis populi salus,tanlive5lra auotoCorborl, opist. 2:» ct 26 /n'?;Labbe, Lom. IX, llardouin, tom. VI, part. i, col. 72iMarlot, tom I!, |)ag. 49, etc. (2o) Gerherlo, Ilerbcrt, corate de Verraandois.
'2i-)

rumor

vos olfoasos

iasinuat, viLioquo

col.

T.V.)\

7'tiJ;

CorborL, epist. 40 his; Labbe, tom. IX, ool. llardouia, Lom. VI, parL. i, col, 725 ; Marlot,
II,

loin.

[lag.

4'.),

cLc.

m
midabam
bui.

SYLVESTRl

II

PAP^ OPP. PARS

II.

— DE REBUS
iilla

ECCLES.

m
sententia vestra de-

dare laboiMl quod mag-na paralum virlulc inler alios conslabat. Ilorriii, fatcor, ct quos antca forgladios, pra? indij^^natione vcstra postliapi^opitia divinitas

A

mf;iiliim

dctirioreUir cuslodia. Si cnini aucto-

ritas vcstra

sccret, ut

pcr mc starct, tantum Arnulfus vilemihi ohcssc rninimum \alerel. Quod si
!)

Nunc, quia

coram

contulit

contraria mihi (quob absit
ccrneret, quid
alius

meam semper commisi, pauca super innocentiam meam referam, et quonam conquibus salutcm
urbi
silio

mea

interesset

utrum Arnulfus an
?

Remorum

constitueretur episcopus

Rcmorum

pra?latus sim edisseram.

Jam de

rapta sponsa, sedeque pcrvasa, quod di-

Ego quidem post obitum divi Ottonis Augusti cum non discedere a clientcia patris raei Adalberonis, ab eodem ignorans ad sacerdotium
statuissem

citur ridiculosum est. Dico
illius fuisse

enimprimumnunquam

sponsam quam, pro legitima donatione

spiritualis dotis, collatis ante beneficiis exspoliavit,

praeelectussum,atque,inejusdiscessuadDominum,

proscidit, dilaniavit.

Necdum sacerdotaliannuloin-

coram

illustribus viris futurus

pastor ecclesiae depraitulit.

signatus.

Sedsimoniaca

hairesis in petrojsoliditate

signituserat,etjamomnia quainotata? sponsaefuisse vidcbantur, satclliles Simonis vastaverant. Dico

me

stantem inveniens rcpulit, Arnulfum

etiam
fuisse,

:

Siconcedatur quolibet modoillius sponsam

Cui autem plusquam oportuit, fidele obsequium exhibui doneceum per multoset perme apostatare palamintelligens,dato rcpudii libello,cum omnibus
suis

utique essedesiit, postquam pollutam etvio-

B ]atam,et(ut itadicamjadulteratam suispraedonibus prostituit. Num igitur eam, aut quam non liabuit,
aut
pui ?

apostaticis dereliqui,

non

spe,

non pactione

capescendi ejus honoris, ut mei £emuli dicunt, sed monstruosis operibus diaboli territus in effigie ho-

quam suo scclere pcrdidit, iliius sponsam raScdem autem mtiltitudine populorum referet peregrinus,
?

tam advena

nullius fretus opibus,
forte

minis

latitantis

;

non

ideo, inquam,illum dereliqui,
:

pervadere qui potui
nobis opponitur,

Sed

apostolica sedes

« Impio sed ne illud propheticum incurrerem prsebes auxilium, et his qui oderunt mc amicitia

tanquam ea inconsulta

summum

jungeris, et idcirco
ris {1
ticis

quidem iram Domini mcrebe-

Par., xix). » Deinde, sanctionibus ecclesias-

hoc negotium discussum sit, vel ignorantia, vel contumacia. Ccrtc nihil actum cst vel agcndum fuit, quod apostolicffi sedi rclatum nonfuerit,ejus-

per longa lemporum spatia peractis legeque peremptoria consummata, cum nihil aliud restaret
nisi utjudiciaria potestatc

dem per decem
tia.

et octo

menses exspectata senten:

Sed
Filii

principis

cocrceretur,
principali ca/-,

ad

ab hominibus consiliumnoncapitur, Dei supereminens eloquium rccurritur
abs
te.

dum

et

tanquam

seditiosus et rebellis a
;

« Si

oculus, inquit, tuus scandalizat te, eruc cuni,

thedra removeretur lege Africani concilii iterum a fratribus meis et regni primatibus conventus et

et projice illum

{Matth. v.) » Et fratrem

pcccantem, coram

commonitus sum,
discissi et

ut,

excluso

apostata,
;

dilaniati

susciperem populi

curam quod qui-

non salissponte acquievi, quoniam qua; tormentorum genera me comitarentur, omnimodis intellexi. Hsec est viarum mearum simplicitas, hsec innocentiK puritas, et coram Domino etvobis sacerdotibus in his omnibus munda

dem

diu distuli, etpostea

coramque Ecclesia commonitum,el non obtemperantem,decernit habcndum tanquam elhnicum ct publicanum. Conventus ergo Arnulfus, commonitus littcris ct legatestibus
tis

cpiscoporum

Gallife, ut a

capto furore

desiste-

ret, et, si valeret,
;

quoquomodo

se proditionis sce-

dum monita salubria contemnit, lere purgaret habitusesttanquam ethnicus ct publicanus. Xcctamcn
licffi

conscientia.

Sed ecce ex adverso occurrit calum-

idciixodijudicatur ulethnicus,ob sedisaposto-

niator;

vocum novitatibus, ut major fiat invidia, Dorninum tuum tradidisti, carceri obloquitur mancipasti, sponsam ejus rapuisti, sedem pervasisti. Itane ego dominum tradidi, cujus nunquam
:

reverenliam, sacriquesacerdotiiprivilegia; sed

aseipsoin seipsum sententia damnationis prolata, hoc soluminomni vitasuapra?clare egisse dijudicatum est. Quia nimirum si, sc ipso damnantc, episcopi absolvcrcnt,

servus fucrim, cui ctiam nullum sacramenti genus

nunquam
ronis,qui

ad tcmpus fainulatus sum, fccithocimperiumpatrismeiAdalbe(s/c)

praistiterim? Sed

si illi

^

((

Si, inquit,

poenam scelerisejus incurrerent. Magnus Leo papa, omnes sacerdotes

et

mundus

assentiat (i2c)damnandis,daninatiocon-

Remensi ecclesia commorari prsecepit, quoadusquc pontificis in ea sacrati mores actusque dignoscerem.Quod dum opperior,hostium prada faclus sum, et qua; vestra muniiicentia main

me

scntientes involvit,
absolvit. IIoc

non praivaricationemconsensus enim Deus omnium indicavit, qui pcc:

cantem mundum gcnerali diluvio interemit. » Et papa (ielasius « Error qui scmel cst cum suo auctore damnatus,in participe quolibel pravae

gnorumque ducum largitas
tulerat,

clara et prajcipua con-

commu-

violentapra;donum nianus abstulit, meque pene nudum gladiis suis ercptum doluit. Denique postquam illum apostatam dcreliqui, vias ctilincra illius non observavi, nec quolibctmodo ci commucavi

nionis elTecto cxsecrationem sui gostatct pcenam.»

quornodo ergoeum tradidi,qui ubi tunctemcum carceri mancipavi, qui nunc nuper sub praisentia lidelium testium
;

poris fuit nescivi ? Sed nequc

senioi'em

mcum

conveni,ut proptermenccadnio-

mihi adhuc patior, formidanti, a fratribus meis Caliiarum cpiscopishoc onus sacerdotii sub divini nominisobtestationc impositum est. Quod si forte quidpiam a sacris lcgibus deviatum esl, non id malitia, sed tcmporis importavit necessitas. Alioqui tomporQ
Excluso itaque
illo

ab

Rcmensi

ccclesia,

rcluctanti,

multumquoea

qua"" jias.-;ussum,ct

197
hoslili

COXCIUUM RAVENNATENSE.
omne jus omncque licilum cavere, quid quam palriam jicrdere, el neoem inferre?
csl
Si-

m
;
:

A

piis.

Hincdiraegeslas
sibi vindicat

aliud
leiil

nianus

illic

horreael apolliecas armala fortis gladius, intuspavor

ralis hcslia ita lioc

oquidoin loges inlor arina, quibus ille Odo feleinpore abusus esl, ut reveroii-

dio? ac noolcs

reddiderunt insoinnes. Sola vestra

auclorilas, ut tantoruin

malorum Icvamen

fieret,

dissimossacerdotesDeiquasi viliamancipiacaperct, nec ab ipsis sacrosanotis altaribus temperaret,
coinnjcatus publicos interoluderet.

exspcotata est, qua^ tantamvim babere creditur, ut

non solum Remensi. sed etiam omni eccIesia',Gallorum desolata* et pene ad nibilum rcdacta; subsidio esse valcat.Quod divinilate propitia exspectamus
ct ut fial,

Redeo ad me, revcrendissimi patres,
liter

cui specia-

ob salulem pereuntis populi, tolius(juc reipublica? ruram. mors furibunda ouni suis inoubuitoo-

omnes

in

cominunc oramus

(27).

CONCILIUM RAVENNATENSE
A.

Gerberto archiepiscopo haMtwn anno

997, de multis siiectantihus (28j.
I.\,

ad disciplinam eectesiaslicam

(Apud. Labb. Cunc. tom.

pag. 709.)

terapore piiCa^saris OltonisIlI,in anno
indictione
xi,

Perpetuo regnante Domino noslro Jesu Cbristo, ii imperit ej us
sub imagine Salvatoris, infra valvas

B

recipiat, aut ecclesiam

[/".

deest dedicet] in alterius

dioeccsi,velperacceptam,sivepromissampecuniam;

sednequeillum

majoris ecclesioe Ravennatensis, Gerberlu-,ejusdein
ecclesia» praesul,

residenscum pluribus cpiscopis

et

[/". deest promoveat] quem probabilem ad officium non invcniat, aut immaturasetas vel crimen excludit nec illum quein inscitiacoer;

presbyleris ecclesiBe memorata:!, astantibus diaconi-

ceat, vel leges infamia

damnent, aut

debilitas vel

bus et cuncto clero, dixil
I.

:

imminutiomembrorum
officia vel

cohibeat,seu quemabjecla

minisleria deformia notant, vel

quem

In sancta

ac

Ravennate Ecclesia,

cui divina

tur|)islucricupiditasabjicit, vel contra leges prohi-

dispensatio praeesse me*voluit,
est valdereprebensibilis orta,

dudum consuetudo

bitio;neque ullumeorum, quos neophytosdicunt,

utsubdiaconuscorpus

Domini, quod formatuni appellant,tempore consecrationis episcoporum, ipsis vendant episcopis, ct cbrisma vendant arcbipresbyteris annualiter parochiae vestrae. in

bigamos, curialcs, vel laicos, vel eorum qui in canonibus etlegibuscohibentur undecompeterenon
:

ambigimus utpraesenti

concilio priscorum

Patrum

sanctiones firmantes leneamus, ut

nemo nostrum

quibus apparet venditioFitii Dci,et

venditio Spiritus sancti.Qua de re pra^senti decreto
constituo ut in bac sede et in his

G

cesi

ecclesiamvel aliquando oratorium in alterius dicededicareattentat sine permissuetconsensuepiperlinetipsadioecesis;

omnibus
«

quae ad

scopiadquem

neque

alterius

nos pertinent, ulterius minus
slatuenles laudarunt.

fial. »
:

Et

dixit

Quod omnes Si quis autem
:

dioecesenses vel parochianos recipere aut

promo-

vere seuretinerc prffisumatjsine canonicis epistolis

contra hoc decretum ausus fuerit atlentare, ana-

Ihema
«

sis

;

»01 responi^erunt
II.

omnes

«

Amen.

»

quas Nicaena synodus, apud Rithyniam congregata, sancivit Latino more recitari formatas; etut nullusacris permittat

ordinibus, nisi

quem

actas,

vita,

Statuimus eliam ut annualitor

in festo sancti

doctrina, mores, auctorilas

canonica

commendat
fir-

Vitalis

omnes

arcbiprcabyteri ad nos pertinentes,
solidos duos, el

atquc

legalis.

Ut autem hacc sanctio per omnia
ut

pro respectu sedis, subdiaconis nostris annualem

mior teneat,et

censum persolvaut

quicunqueconest lau-

hocindignisnon concedatur, sub anathematisobligationenosmetipsosconstringimus
ctsuccessores nostrosepiscoposqui contrahicc de-

cesserit censualitcr, sentiat ultiononi, arbitrio pri-

morum
datum.

bujus Ecclesiac.

>>

Et ab

omnibus

crctapr«sumpserint. Et
pultura

si

quis sacri ordinis dc sc-

mortuorum

aliquid acccperit,nisiforte qute

III.

sponle ab amicis vel propinquis mortuorum eccle-

«

Et quamvis anliquitus

sit

slalulum nt

ncmo

epi- J) siaefuerint coIlata,hac maledictione teneantur ob-

scoporumaUcriuscIcricumsineeomandaiile
(27)

litteris

noxii. »

part.

1,

Labbe, lom. I\, col. 7i-7 Ilardouin, tom VI col, 733 .Marlot, toin II, pag. \t\.
; ; ;

(28) Huic synodoinlerfuisse Ottonem Inip, ait Uubeus, Hist. lib. v sed ex liis actis faisi oonvinciliir. Qiiam vcro refcrt Rivesius in Historiacoiir;iliorum,

synodum

Kavonii.'o liocipsoanuo h;ihitam,(jicrborto

praisidc, in

qua llugoucm abbatem

[''arfcnjem, ini-

simoniace ingressum, pccnitentiam cgisso Arnulfo Mcdiolaiiensi pdpata^a aOlatum, nullum cjus appareLIiocanno vcstigium atncquc tuno Arnulfus ullus crat Mcdiolanensis arobicpiscopus, cm j/opntas auferretar. .Nain Arnulfus primus obiit anno07.), Arnullusvcro sccuiidus anno tantum 9951 archiepiscopaluiu iaiit. Gabriel Cossart,

quc

et

ait, ct

;

;

199

SYLVESTRI

II

PAPyE OPP. PARS
fiat.

11.

A

DE REBUS ECCLES.

-

CONC. ROM.

200

Ellaudavcruntomncs parileracclamanlcs placerc
sibi,

.loannes Bononiensis.
llaimlialdus Corneliensis.

ac diccuLos cIamavcrunl:Fiat,
suntliaic

aano997 incarnationisDominicffi, die Kalcnd.Maiaruin, indict. ii, subclemcnlissimoimpcrio memorati principis Ottonis, siquiPromulgata

lliideprandus FavenLinus.

Ceorgius Comaclcnsis.
Ccoi-gius Cuiscnas.

dcm

tertii;

etsubscribentesconrirmaverunt episcopi

qui intererant, et presbyteri cardinales Ecclcsio!

Leo Ficodcnsis. Teupertus Pupilicnsis.
Christophorus, ctGuinizo, nuntii sanclaParmensis Ecclcsiff!.

Ravenn.
G. A. R.

Uberlus Liviensis.

Joannes, ct Joannes, et Vannius presbyleri.
AnasLasius, cL Deus dedit, Paulus, ct Lco.

Albardus Sarsinas.

CONCILIUM
PRyESiDEATE SYLVESTRO

ROMANUM
11.

Anno 1002 celebratum
PONTIFICE MAXIMO,

In quo inter ccetera ahbatice Perusincu immuniias asseria
(Apud Labb. Conc. lom.
IX,

pag. 12iT.)

Qua}cunquelitesjudiciaIicalculodef]niuntur,opli-

B

rium
fcci
;

Ecclesia;

tucenequc subtraxi, nequcsubducere
illud

mum cst
Iractu

utscriptoris officio
oblivioni

commcndentur,nepro-

sub jure et dominio Ecclesiai nostrai

temporum

succumbant, cLrecidivo
SilvcstroII,

invcni,et ita possessum usquc
privilegia

nunc

tenui. Veniaot

ortu pra:'.LeriLum errorcm incipiant.
Pra?sidenle ilaque
sedis ponLifice, in

nostrorum antccessorum paparum,ethi8
sit a-qui-

domno

Romana?

pcrlectis censeant fratres coepiscopi qute
latis rectitudo. » Prolatis
giis,

synodo liabiLa in palaLio sacrosancLoLaLcranensi, anno quarLo ordinaLionis sua?,
mensis Decembrisdietertia, indictioneprima,astitit PcLrus scriniarius cjusdem sacri palaLii, et coram
univcrsa synodi huno protulit scrmoncm, dicens « Domine papa,hic abbastuus de Perusia queritur
:

ergo in

medium

privilc-

Joannis scilicct papie atque Gregorii,cjuspraeait

decessorum, ac coram omni synodo perlectis,
episcopus
:

«

Privilcgia Xnac

non rcprobo, sed

siue
illud
si

consensu antecessoris mei, cujus lcmporibus

prius priviiegium faclum csL, faclum fuissc dico;

solum viderem conscnsum,habercm inde aiternum silcntium. » Cui e contra omnisclerus sancloe R(h mana? Ecciesiae ait: « Vidimusomncs epistolam an*terii Lui,cujusipse regimentcnct,absti'actusfuerit, lccessoris tui,in qua et consensus erat, elprccibuscL exLractus dc ccclcsi»januis,eL fraLrum clausLris, omnia qua; ibi invenLa sunL ad utilitatcm Iratrum, q ut hoc fieret, episcopus obnixe poslulal; cujusrei tcstes sumus, et secundum canonicam sanctioncra direptioni conccsserint, dc quibus parLem uosciLur
adversus

Cononcm Pcrusinum cpiscopum, qui armata manusuorum satclliLum desuballaremona-

habereepiscopus quoniameisdem sacrilegiis communicalepiscopus,ejusdcmquecriminisnequaquam credttur alicnus.« Adqucm prajscns respondit epi;

verum

fuisse

comprobamus.

»

Oblatis denique

Evangeliis, et clericis jurare paratis, episcopi hanc

dederunt scntentiam ut aut episcopus testimonia
illa

Paratussum me cxpurgare secundum istorura meorumfratrum judicium,quoniani ncque niea pra2ccptione,nequemeavoluntate idfactumfucrit ct si abbasde aliquo mihi proclamarct,aut ad satisfactioncm illumcogcrcm,aut, si non posscm,meam gratiam cum omnibencficiosibi dcfendcrem. Scd, omnium j)ontiiicum Paler, miscricordiam tuam et lotius conventus praisentis cxoro, ut nullum mihi
scopus
:

»

reciperet, cL

puMiam

privilegii persolveret, aut

im.naslerium
dictus

illud refularot.Ei»iscopus

aulem

prse-

Conon

sancttc Pcrusinaj Ecclesice, monasle-

riumillud prainominalum sancli Petri nonlonge a Perusina civitale constitutum, cum omnibus ad id

monastorium perlinenlibus,
giistitulalis,
I^ru^fato abbati pacis

ot in prtefalis privile-

domino suo Silvestropapa'
osculum
allribuit,

rofulavil.et

atque cuin

liodie pra>jadicium fiat.

iiam commisisti,et ut neciue imminui conscnlircm,

Tu mihi Ecclcsiam Pcrusiego ncqucillamimminucrcm

adjuturum doinceps promisit. Post ha^c aulem idcm rcvcroadissimus papa hoc cum Romanis judise

me

fecisli

jurarc. iMo-

D

nastcrium illud, quod istc abbas tcnct, ad mcum episcopatumproprie pertinel,clnullialLcrij.uri suhjaccbit; silcx indc ficrct, vestcr apostolaLusnuilam
specialiLalem in co habercl. »

cibus docrovit ut quicunciuo Pcrusiniv Ecclcsia' episcopus hanc delinilam litom ronovaro contrahunc

juu-issimi auri Laleranensi palalio

ahhatcmvel suossuccessorcslenlaveril,decomIiitras componat. Hrec dctiniLio in tcternum valitura pcrmaneat.

Cui rovercndus papa subjunxit :«

Ega monastc-

201

SILVESTRI

11

PAP.E OPP. PARS

III.

- EPIST.

ET DIPLOM.

— SECT.

I.

50^

GERBERTI
POSTMODfJI

SILVESTRI
OPERUM PARS
III.

II

PAP.E
ET DIPLOMATA.

EPISTOL/E

SECTIO

I

Epislolw anle siimmiim poniificaiam scriplce.
CURANTE ANDREA DUCHESNIO
[Historise

Francorum

Scriptores,

lom.

IT, pag:.

789-814.)

EPIbTOL^ PRIMA.
AD OTHONEM cj:sAREM.

A.

non autem legato credenda, sed nec
rcnda,
nisi vestro consultu.

chartis inse-

Domino

suo Othoni Ca>sari sempcr Augusto, Gerliber.

BERTUsquondam

Dum regnorum publica

per-

^° gerebertum episcopum terdonensem.

pendonegolia.serenissimidominimeiaurespropriis
occupare expavesco.LoquaturDominus meus servo
suo propriis episloHs soHlo more, ut ejus servitutis
fialexbibilio, tollatur ambiguilas

^

"«'^^''' ^P*^^

consihi,pr£esentis

mah

statum

stul-

^""^ ^'^ dissimulare, loqui invidiosum, ne odioper-

sonarum

epistolarum.quK

Cajsaris noslri gravilalcm Sc-ppc nobis compertam agenlibus.rognitam non repra-sentanl.Denique signumcrilnot)Uvo5vene,autnolle,sentenliaprolata

agi videamur. Si hcet abbati quibuscunque personistradereimmobilia raonastenihbehariono"^"^e.mobiha obtentu eleemosyna?, nec rehnquorc
^'^

nachum,

^"^ forteresidua sunt, eorum hffiredem fierimospecialiter quo spcctat novi abbatis ordi-

beneautnonbene.Quantumeniminnobisest,quod
possibileestesse,consequensestnospcrficere,sives-

nalio?Petroaldidicunturfuisseomnia,abbatisnulla:
et ita esse constat, quoniam nihil nobis relictum estpra^tertectaetcommunemusum simpliciumele"''enlorum. Epistola domini meijubet Petroaldum ^*^"' tenere quod tenuit: duplicatur pondus paren-

trumcognoverimusvelle.O!dicatdominusGerebertus episcopus sentcntiam nostra^ innoccntia; super

B

Brovingoetlsimbardo:dicanlLitefredusctGerardus,
cur eorumbeneficium perceperit Rodulfus.
catur majestatis reus, cui pro Cffisare stare
fuil gloria,

Xon disemper

tibuspositisin eademtrutina. Vires negotii perpen^'^<^'

considerate quid amiserim, quid secutus sim,

contra CKsarem ignominia.

praiter gratiam domiiii

mei
sit

;

suscipite

onus amici
rescribite.

consilio et auxilio.ct quid

faciendum
IV.

EPISTOLA
c 'v Sercnissimis auribus

II.

EPISTOLA

AD EUMDEM CCSAREM.

AD BOSONEM.
II

11 Iffitaquam

r dommi meimallem referre tristia.Sed cum videam monachosmeos „,. j^i 3 altenuan f fame, premi nuditate, tacere quomodo
1

Gerdertus BosoNi
r.

in Christo salulem.
,

»

4-

c

1

1

1

.

1

et sequamur facla. San«ui iaL,ia. oau ^ ctuanumdomini meinecpecunianec amicitia vobis ^^ cii...i,n,.a vudi.i
i
,
.

,.....'
j Kecedant mulla verba,

potero?Tolerabile quidem hoc malum,si non eliam simul mehor .spes forel ablata. Nescio quibus codicibus, quos libellos vocanf ,

"'''

'^

^^^"''' ''^ ^^' ^''^"°'

^«"^^"Hni»rcsti-

i'"'"''
"'^''
tia

Fenum quod
''

vestntulerunt beato Columbano
'^.^"

totum sanctuarium Do•

"'P'"'''

""^^'^ ^^"'^ P"^^'"™"^ ^""^ 8''^-

mJni venunualum est. Coi ^i mini «n.,.,„,ioi...„ «.» r II ecta ^ pecunia nusnuam ..u^^uai.. f^ repentur, apotheca? el horrea exhausta sunt,.sed in marsupiis nihilest. Quid ergo peccatorhic facio?si

domini nostn
i

Ca-saris,
-i
i

„ iauxilio

;

hisconditionibusleges amicilia; non relu-

ji-

amicorum

consilio
,.

et

-.

tanius
"

'

cum

EPISTOLA V
ad petrlm episcopum p.apiknsem.

graliadomiiii meifiorit posset,satius cssct me solum apud Gallos egerc, quam cum tot egentibus

QuodabbaliamsanctiColumbanihaberevidemur,
nulli gratias agimus.Si ante Dominum nostrum a vobis laudati sumiis, non indebitas vobis reddidimus laudes. Mulua exposcitis colloquia.et «^

mendicare apud Italos.Rainerius Francigena nobis
inlimus,vestriquehonoriscupidus,destatu imperii vestri meoe fidei multa commisit vobis referenda,
Patrol. CX.XXI.X.

Italorum

-j

^b3

n SlLVEStRI PAPyK OPP. PART
non
cessalis.

III.

EPIST. ET DIPLOM.

20V
X.

rapinis no.strce Ecclesi.T,

Nostra velul

A
et peregrini,

EPISTOLA

propria

inilitibiis dividitis,

qui divcrsain

intcgrum
Ilaiiaj

ad c.ksarem.
Principiani monaslerii duo fratres. velut exsules

revocarc dnbuislis. Rapilc, pra'damini, vires
contra nosconcutite.
tis.

Opportunum tcmpus

nacties-

a nobis recepti sunt, qui desolatioa Laudensi episcooo, neophitoqueab-

Dominus nostcr bellorumcertamineoccupatur, nos necmanus paratas eumjuvaredelinebimus,nec quod ojus officii est tenicre usurpabimus. Si pace uli poLcrimus, servilio noslri Ca^saris opcram dal>iinus,cum pra?scnlestum absentes. Sin, ejustantum
proesenlia noslraju solabitur inopiam,et quoniam(ut
ait poeta)

nem

sui loci

simulque referunt se alicui Ecclosiy niinime subjacere debere. Erit ergo vesLra; prudentia? ac pietalis, ut nec Laudeiisis
storis,

bate factam, molestissime ferunt,

Ecclesia

debito

privetur honore odio pa-

ncc monaslerium suhjaceat tyrannidi deva-

nusquam

tutafides,et quiaflnguntur nec

statoris.

visa,ncc audita,voluntatem nostram vobis
scriptis

non

ni.si

EPISTOLA
idem

XI.

aperimus, nec vcstram

aliter

recipiemus.

ad eumdem.

EPISTOLA
Domina:
BERTUS.
sua:;

VI.

AD ADELAIDEM AUGUSTAM.
Adelaidi

mino meo

scmper Augustee, Ger-

^

Quid ora caud^eque vulpium hlandiuntur hic do? Autexcant de palatio, autsuos reprse-

sentent saLellites qui edicta Cajsaris contemnunt,qui legatos ejus interficere moliuntur, qui ipsum asino
coa^quant. Taceo de

libellariis, ex parte, nostrum domini nostri Cajsaris executi sumus, Recordelur domina mea quod innucrit servo suo.se oraturam pro pluribus, alilcr quam fieri possil. Ex quo a vobis discessimus, nec Grifonem, nec ejus nuntium vidimus. Terram, quam nostris fidelibus lieri concessimus, cras quomodo auferemus ? At si omnia quai omnes jubcnt fiunt, quid hicfacimus? et si toLum damus, quid tenebimus? Griplioni ubi po.ssimus beneficium nuUum concedimus.

Debenefieiis et

mc, quem novo

locutionis ge-

velle ex voto

nere cquum emissarium sa-:urrant,uxoremetfiIios

habentem.propter partcm famijiffimece de Francia recoUcctam. Victis abcstpudor. tempora o mores ubinam genliumvivo! Si patriam sequor, sanctissimam fidem relinquo; si non sequor, exsulo.
!
!

Sed polius

licet

cum

fldc in palatio exsulare

quam

sine flde in Latio regnare.

EPISTOLA

XII.

AD HUGONEM SCHOLASTICUM.

EPISTOLA

YII.

AD AIRAnDUM.

Gerbektur quondam scholasticus
salutem

Airardo suo

^

HuGONisuo Gerbertur quondam scholasticus. Socundum amplitudinem mei animi amplissimis i^oi^oi.ii^iig ditavit me dominus mcus.Namquffi pars
Ilaliai

possessiones heatis

Columbaninon
instituit.

continet?

Petitionibus tuis annuimus, nostra ut exsequaris

HocquidemitaexIargitateetbenevolentianostriCaesaris,

ncgotia, velut propria
tur,

monemus.
:

Plinius

emendc-

fortuna vero aliter

Secundum am-

Eugraphius rccipiatur qui Orbacis et apud sanctum Basolum sunt, prescribantur. Fac quod oramus, ut faciamus quod oras.

plitudinem qjiippe amici mei amplissimis
hosLes
?

me

one-

ravithostibus.Nam quceparsltalise meos non hahet
Vires mea^

impares sunt

virihusltaliae.

Conubi

EPISTOLA
Al)

VIII.

ditio pacis haec est, si spoliatus servio ferire desi-

ADALBERONEM REMORUM ARCIJIEPISCOPUM.

nent, veslitum districtis pcrsequentur gladiis
gladio ferirencquibunt,jaculis

;

Mantna' quid egerim super negoliis vcsLris.pra^sens melius explicaho verbis,

quamahsens

scriplis.

Claves libi'orum quas miLterem ignoravi, propter

vcrhorum appetcnt. ContemneLur impcrialis majcstas, cum in me, tum in seipsa in divisione sanctuarii Domini secundum
:

communemusumsimilium
Caisarisa

serarum.llisloridm.lulii

lihellarias leges facLa

quia consentire nolo, perfi-

domino Azone ahbate Dervensi adrescri-

dus,crudelis,tyrannus cognominor.IpseCaesarom-

hcndum

nohis acquirite, ut vos,penes quos nos ha-

D

nium hominuin
coa'quatur.

excellenLissimus, a furciferis asino
!

hemus, haheaLis, elquod reperimus speretis, id est octo volumina Boelii de astrologia, prajclarissirna quoque ngurarum geometria}, aliaque non minus admiranila. Fortunam nostram sola vestra contux'hat ahscnlia noctesque dicsquc.

ainicorum fidissime ne dcseras amicumconsilio etauxilio.Recordare quodte oraverim

me

malle essc militera in Ca?.sarianis castris
in extraneis.

quam

rcgom

EPISTOLA

Xlll

EPISTOLA
Si hciio valetis

IX.

AD ECDERTUM ARCniEPISCOPUU TREVIRENSEM.

AD GISILUERTUM ARBATEM.

gaudcmus. liuligenLiam voslram
:

puLanuis nostram

quam

{);iLiinur,ut roicvclis ro-

Vcstram felicitatem, gloriam existimamus cssc nostram.Incommoditatcm siquam sustinotis,simul palinuir. Domini noslri Ca"' saris magnanimitalom,
intonLioncni,appclitumbonorumvirorumsupfcremi-

gamus. Dc morbis ac remcdiis occulorum Dcmosthcnes philosoplius librum
0;>/i;/(.7/,'/i»'«,s;ojas

oilidit,
si

qui insoribilur

ncntcm

cognovistis. Proindc

si

deliberatis

aa scho-

priiicipium

liabcLis,

habcmus,

lasLicosinlLaliam ad nosusque dirigalis, consilium

simulquc fiacin Ciccrouis pro rogo Dcjotaro. VaJclc.

nostrum in apcrlo osL;quodlaudahitis laudabimus, quod forclis forcmus.

2hS

SFXTIO

I.

\NTE SUMMU\I PONTIFIC.^TUM.

^

20r,

EPISTOIA
AU
Boalissin)0 pap:p
ofricii

\1V.

A
AI)

EPISTOL.V XVIII.
KRATRKS BOBIENSES.
:

PAI'ASI JOAN.NKil.

Joa.nm Gf.rukrtis solo nomiiie

Scriptura sanota dioit
nint,

Qiii ficte

nobiciisis caMiobii abbas. Oiio
I

mo

vcrtam

?

minquam

inccnirc

mercantur.

Dominam, qmeQui regulam
paslorcm dcse-

proh pudor

Sedem aposlolicam

si

appcIIo,iiTidcor,

sancti

Benedicli

professi cslis, ct

nec ad vos proplor lioslos cst venicndi faciiltas, noc de Ilalia egredicndi libcrapolcstas. .Moraridirficiio,

rcndo

abjeoislis, colla

tyrannis sponlc subdidistis.
vcstris ducibus. .\iitc

-Xon dc

omnibusdioo tyrannis

quando necin monystcrio ncc c.xlraquidquamnobis
reliclum
est, prailer

virg-am pastoralein el aposlo-

tribuiialCliristiquoinudo npi>arcrcvultis? Ilaicquidcin non causa rctincndi lionoris scribo, scd lo-

jicam benedi<,tionem.
dilig^it,

Dominam Imizam,

quia vos

diligimus. Pcr cain nobis et nunliis ct cpisignificabilis

stolis

simulque nos pcr
Valcte.

eam

quidquid nos faccre volctis vobis quidquid de stalu et
:

quenda loquens, cura pastoralianimam meam crinon audientcs implico. Aposlolicaprivilegia rcvolvite, analbemata qua) mihi ostenditis ad mcmoriam rcducite, insuper intelligite quodsaniine libcro,
cri

molimineregnorumcognoverimusvestra

intcrcssc.

canones dicunt:^«2
se junxerit,

excommunicatis quolibst
sit.

modo

excommunicatus

EPISTOLA XV.
AD PETROALDLM MONACnUM.

B

Videte in

quantopcriculoresvestraisita? sint. Supernusjudex
faciat vos suaprajcepta cognoscere, ct ca operc iiu-

plere.

Magnamintelligenliam tuam.frater, ne lurbcnt
le quondam florentem Dominum clapatrem, nunc conservum liabere dedignantur et parem.Sors oninia versat. In dandis et

lluilantia.

Qui

EPISTOLA XIX
AD HAINACDAM MON.VCIIUM.
tui privalione.

mabant

et

accipicndis, ut
licentia utere.

monachum

decet et nosti;

nostra
ut tui

Ne ncgligas quod condiximus, memoriam frequenliorem habeamus.

Recte quidem, fraler conquercris super abbatis Ovcs in convallibus ante ora hiporuin absquc pastorc, inonachi inmonaslcrioabsque
abbatc.

Secundum

scire

tuum

etpo.sse,bene tc velle

EPISTOLA
AD GERALDUM ABB.VTEM
Occidit, occidil,

XVI.
AL"RILI.\.CENSEM.
statiis

facereadhortor,etmoneo.Uniusanni triadivcrsa imperia super te docent qua^ vides, fallacia et inet

mi Paler,

Ecclesiarum

Futuram desolalionem,nontanlum pariclum quanluin animarum ingcmi.scc, et de Doconstantia.
niini iniscricoidia noli dcsperaro.

Domini. Respub poriit,sancluariumDominipervaditur, pupulus pnoda fit bostium. Consule, Patcr, quo me converlam. Milites quidem mci arma su-

C
EPISTOLA XX. AD ADELAIDEM IMPERATBICEM
Multa quidcm peccata meaante Deuni,sedcontra

mere, castra munire parati. Scd qua} spcs sinc rectore patria% cum fidem, mores, animos, quoruindam Ilalorum pernoscainus? Cessimus crgo forlunro
studiaque nostra tempore intermissa,animo rctenta
si placet magistrum quondam nostrum Raimundum interesse cupimus, inlerim dum Kal. Deccmbribus Romam iter intendamus.

dominam meam,qui

ut a servitio repcllat,

fidein

repetimus, quibus

promi.ssamnunquamviolavi,commissanonprodidi, pietalem sine avaritia exercere me putavi.Si erravi
circa volunlatem vestram quid

modicum,

fecit lioc

improvidentia, non deliberalio :sintque vobissatis continuata) jam in pajnitentia Quadragcsimai,

EPISTOLA
Paler mcus Adalbero
,

XVII.

quod cerle

sic

confido esse. Praivaluit

ad tempus

AD ELMDKM.

quorumdam
nunc
arcbiepiscopus

iiobilium

pauperum

ca?ca cupiditas,

Remorum

prffivaleat vestra,qua^ .scmpcrfuit, circajusti-

tiain pietas. Favet

vos bcne valere cupit, ct quiavestram pra;sentiam
„^„, contra
.sini,
.-•, •, u r r non adnt, conturbatio regiiorumfecit,specialisque .:„ii„..:i.„„,:t„:A_ Ecclesiam „„ suam i.'.„i„„:„„, commotioHeribcrtiTricas
,

ad hoc divinitas, regna vobis
.

D
.^N

. Mca scntentia

.

^^"'^''''^"'''^''''^oespotentesvestroimperiosubdens. ^^cno.
hajccst.
i

/^ Quam hdem
,.
,

,

filio

domina».

el

Ottonis

comitis

filii

Tedbaldi. Qui status

regnorum penes vos sit scire cupit, et an Hugo, qucm vestra lingua abbacomitcm dicilis, uxorcm
duxerit. QucC sua sunt noslra
gratis appetat,

meae A. servavi, eam matri servabo.Si nequeo pra;sens, saltem absens beneloquendo, bene optando, bene orando.

putate, ct ne

vcslra

EPISTOLA

XXI.

quid

sui vubis placeat

significale.

AD ECEMANNCM PALATINUM MONACIIUM.

Hoc signo, sagum lineum operosum vobis mittit, sicul olim per veslrum Airardum alterum miserat, sedplanum. De multiplioatione ct divisione numcroruin
libollurn a

BencvoIentiamluamcircam3sentiens,nii
tanti hominisgratuloramicitiaj.

frater,

Eum
*.

vci'c te

con-

stantem

in fidc

oum

in

mc
te

liim in his qui sc tibi
.Noqiic

Josoph
Si

Hispano cditurn
cjus

abbas
in

crcdidorunt, liquido doprolicnsum

enim

Guarncrius penes vos

commune rogamus.
vcstris allocjuiis

cxcmplar limina bealorum Rcmigii
rcliquil,

domusadinirabiiisfcmina;
epistolas

el

aiitcrcharumhaberet Susoipics igitur onus amici, bona verba suggcres,

Dionysii daturvobiscopiavidcndi, nuntiopra?misso

measbenignc interprctaberis,mcaucgotici,

potcrimus condcleclari.

lua putabia.

.

)t6l

SiLVESTRI

II

PAP^E OPP. PARS

Ili.

liPIST,

ET IKPLOM.

208

EPISTOLA
AD DOMINAM

XXII.
IMISA.M,

A
AD ECBERTUM

EPISTOLA XXVI
ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM EX PERSONA ADALBERONIS. Vidc Patrologiae tom. C XXX VII in Adalberone
1

Felicem me judico tantcR feinin:r> agnitione et aniicitia,cujusfidemnrmam,constantiamlongEovam
admirari nonsufficiunt Galli mei. Elquamvis vcstra prudentia non egeat admonitione, tamen quia vos
eollaboranlcs et condolentcs nostro infortuniosen-

Remi:.nsi, epist.

AD

VILLEGISCM
Vidc

EPISTOLA XXVII. MOGUNTINUM AKCHIEPISCOPUM EX
PERSONA EJUSDEM.

limus,dominum papamconvenirinuntiisetepistolis
vestris

volumus,ac nostris

:

et

si

quos et specialiter

ibid., epist. 2.

etin

communi habemus

fautores et adjutores, ut

EPISTOLA
EX PERSONA

XXVIII,

qui simul tristamur propitiadivinitate gaudeamus.

HIERUSALEM DEVASTAT^ UNIVERSALI
ECCLESI^.
Hierosolymis,
universali
Ecclesiae

Dominam meam Theophaniam imperatricem nomine meo convcnite. RegesFrancorumfiliosuofavcre
dicite, nihilque

Ea

quffi

esl

eos aliud

conari, nisi tyrannidem

Henriciregem

se facere vulentis siib

nomine advo- „

sccptrisregnorum imperaiiti. Cum bene vigeas immaculata sponsa Domini, cujusmembrum esseme
fateor,spesmihi

cationis vcUe destruere.

EPISTOLA
Graviter et iniquo

XXIII.

AD DOMINUM JO\NNEM PAPAM.

animo

fero

pervadi,

diripi

sanctuarium Doininicredilum mihi a sancta Romana et apootolica Ecclesia. Porro, quid deinceps
stabilielur,
si

idd ssolvitur quodactumestconsensu

maxima pertecaput attoUendijam pene attritum.An quidquam diffiderem de te,rerum domina,si merecognoscis tuam ? Quisquam netuoruin famosam cladem iliatam mihiputare debebit ad se minime pertinerCjUtquererum infimaabhorrerc? Et quamvis nunc dejecta, tamcn habuit me orbis terrarum optimam sui partem.Penes meprophetarum oracula, patriarcharum insignia. Hinc
claralumina mundi apostoli prodierunt, hinc Chinsti

principis,cpiscoporumeIectionc,cleriet populi vo-

luntatc,poslremo

omnium hominum excellenlissimi

fidem reperit orbis terrarum,apud me Redemptorem

papseconsecratione? si praecepta violantur, privilegiacontemnuntur,divinae et humanselegessustol luntur? Qua spc vos adeundi periculum faciam, ne
dedigneminisacrisapicibussignificare. Alioquinne

suum invenit.Etcnim quamvis ubique sit divinitate, tamenhic humanitate natus, passus, sepultus, hinc ad coilos elatus. Scd cum propheta dixerit Erit
:

sepulcrum ejus gloriosum, paganis loca sancta subvertentibus, lenlat diabolusreddereinglorium Euitere ergo,miles Christi, esto signifer et
tor, et

miremini

si

his

castris

me

applico,

ubi

maxima C

portio legishumana?,nulladivinai: humanitasquip-

pcprimainactivis,divinitas secundain speculativis. Fiet hoc mea pusillanimitate, vestra cessante ma-

gnanimitate.

compugnaquod armis nequis, consilii et opum auxilio snbveni. Quid est quod das,aut cui das? nempe ex multo modicum, et ei qui omnc quod habet gratis
dcdit, nec

EPISTOLA XXIV
AD LUPITUM BARCHINONENSEM.
Licet

tam

ingratis recepit, ethic

eum

multi-

plicat, et in futuro
tibi,

remunerat. Per

me

b€n.edicit

ut largicndo crescat et peccata relaxet, ut se
vivas.

apud

te nulla

mca

sint

merita,

nobilitas
confl-

tamen ac
logia

affabilHas lua

me

cum regnando

adducit in te
petenti

dere, de te

pra:;sumerc.

Itaque

librum de astrodirige, et
si

EPISTOLA XXIX.
AD WALONEM EJUSQUE PERTINACES EX PERSONA

translatum a te, quid mci voles in recompensationem indubitate reposce.

mihi

ADALBEROMS.
Vide Patrologise tom.

CXXXVII in
epist. 3.

Ad.vlberonk

Remexsi,

EPISTOLA XXV.
AD BONI FILIAM GERUNDENSEM EPISCOPUM.
Multa quid(!m
auctoritas
vestri

D
nominis

EPISTOLA XXX. AD NOTEGARIUM EPISCOPUM LEODICENSEM EX PERSONA EJUSDEM.
Vide ubi supra,
epist.
i-.

me

cum ad vivcndum et alloqucndum movet, obtcmpcrandum et hoc diu tuin etiam ad negatum distulit negala libertas ea cum dolore concessa. Domino mco Otlone Caesare jam non
:

EPISTOLA XXXI.
CONTROVERSIA DIEDERICI EPISCOPI METENSIS CONTRA CAROLUM. DiEDEnicus,servusscrvorumDomini,imperalorum amator,prolis(|ue tutissinuis hilor CAROLOsanguine nf^poti, scd fidei impudentissimo violatori.

superstitc, fas et amicis kxjui, ct

eoruin imperiis

obsequi. Si qua nobis signilicarc voletis, ucquc ad Kal. Januar. Kalendas Novembris Remis, viii

RomcC erimus,
sentcntias

si

pace

uti

poterinius.

De multisapicns

Fidcm a neminc unquam bonorum violatam,
nosli, pra^scnte

ul
le-

piicatione ct divisionc

numcrorum Joseph
eas Pater

venerando Notegario cpiscopo,
aiite bcati

quasdam

cdidil,

mcus Adal-

que

liccl

non nobilioribu^, tamen
;

voritate excellen-

bero

Remorum

archiepiscopus vestro studiohabere

tioribus pra^senlibus

Joannis aram,in

Qupil.

sacra vorba datam,levissimctransfuga,necinhanC

509 nec

SECTIO

I.

-

ANTE ^UMMtM PONtlflCATUM.

m

in illam parlcm flilem haltens, creous to amor regnandi debililatum negligere coopit. Kl quid mirum si in nepolcm peslem tui sordidissimi cordis evomis. qui cruenta manu el ad omne scelus sem-

A

riravitatissi(]uidemmofefiierat,male(}iclaluataci-

perpromptissimacum latronump-roireol furiim manipuio,

dum

fratri tiio nottili

rraiioorum

roiri I.autlu-

numcivitatemsuam,inquam suam,nunquam uliqtie tuam, dolo malo subripei'es, eumque regnofraiidaimperatoriam sororem, regniquo sui oonsortem infamares, tuisipic mendaoiis comiiKu ularos ?
res,et
Nihil

premoro, neo ponsi iiabore quodpetulanmapistyranni.quamjudicium proluiitsacerdotis. Sed ne silcntium luisconjiiratis videatiirfaccreconfossionem, siiinmam tuoriiin soclorum paiicisaltingam, et do inaximisminima reforain. Consilii quoque moi nonniilla piwtorinittam, ul qui volutinanis
tiirnilato
tia

utor spirilu intumuisti,

meouttu

desipis incrassati,

unquam

pensi

liiibuistis, dilatalo,

inorassalc,

non soculus patrum tuorum vestipia, dereliquisliDominum faclorem tuum. Reoordare os tuum impudensquotios di?ito composcucimpincuate,
qiii

rim,dum

tiirpia in

Homonsom

arcliiopiscopum,tur-

pondore dctumescas. (jir domnani diiooin fioatriooin cuin filio rognique primatibus a noltis pr;i'tondis delusam ? Te miser noii sontis, ncc quomquam pene foro tua; conjuralionis participem. Non soliis, noc in angulo fidem ntegerriinain filio noslri Cla-saris astruo, ut tu nocturno moro cructas. Adsnnl mociim (ialliiT princiimpingiiati, dilatati, prossiis
-^ pes,

piora inreginam domontiendo sorpentino siltiloeffudisti.Quid in Lauduiicnsem
nosli melius.brevi tu

reges Francoriim, velis nolis pra-clarissimiLofilius

episcopum tcceris ipse Lolhariensium legni angulo

tharienses fide devoti. His est curtE
hi

Caesaris,

lalitans.vanissimociuo supercilio le lolipra^esse jac-

regnum quacrunt eriperc, ut tu nec conregnanlom inslituoro. Tudivinaol liumana confudisti
noc
jura,

titans.Quid neptis ulriusque noslrum femina, te te

viromelior,cum nobiiis indolis

filio

:

quidapostolo-

deque lcgibus oscitans ut liinax in suo conclavi cornupeta tibi videris. Cur pastorali officio minas
si

rum
alii

vicarii Ecclesiic sanctjp ovilis paslores,

quos tu
:

intendis ? Quasi vcro tu pastor, et non lupus rapax,
et potius alter Judas,

cauino denle noctuct interdiurodere conaris
pra?teroa principes, qui nihil
ttio

quid

Judas apostolus, qui Domi-

juri debent,

num suum

triginta prodiditargenteis, et luepisco-

cjusdcm habeant Dominoque auctore possideantreminiscere et ita tandem inania e.xcutiens somnia, frontemque falsissimo poculo debriatam expurgans, poteris motiri nil esse quod agisad nil divinonutu deveniendum quod moliris. Quorum orgo hatid pro raerito ascriplusnumero, ligandisolvondiquodonatushonore,mihi indigno pastorali virgacommissam Ecclesiam dico, non aliam defensurus Ecclesiam quam summi pastoris sanguine redcmptam,quam tu, divinum jus contemnens, cuin tuis compiicibus
:
:

privasti,spefamosissimi qua?stus.

pusquiDominum tuumregemhtEredemregniregno Parvum tibi hoc, poenas de eo quantum ad te fine carentes velut de

hoslesumpsisti.SiccineOltonum promeruerunt benericia ? Denique nunquam ad eos fidem habuisse,

q

nonsoliusfiliicausaconvinceris.

An cum Lotharium

regem Francorum, quem gloriosum vocas, cum maxime oderis, hunc inquam cum regnopeliebas, meque regnare cogebas,fidemneei etmihi promissam servabas ? Mihi promissam dico ante aram,
quaminipudentor nominas. Profecto intelligisquid Contra fratrem meuin ac sororem domini tui mc arma parare impellebas, ut omne genus nostrum regium mutuis vulneribusconfoderes, tyrannosnomine regum substilueres,cumquibuscontemplo sacerdotio vacuisaulisincubareposses. La:feccris.

lacerare atque dilaniare pro posse tuo conlendis

:

horribilem spernensillam
tonatur
:

Dominicam vocem, qua
:

Qui vos

taugit, /angil pii/jill/r/n oculi mci, et

aUam qua eodem modo dicitur Qui vos spernit, me xpcrnit. Tua liaclenus vulnera curarc studens,
infudi oleuin et

vinum, idem mitia secreto per faAbhinc nisi resipiscasSpiritussancti gIadio,qui mihi commissus
miliares noslrosasperispubliccmiscens.
esl,

dere

me

putas,

si

eos

laesisse dicas,

glorior, avcrsa opinione affiigor.

quorum gloria Verum aliter esl,

cum

til)i

computribilibus niomliris rescindam,
:

atqueigni tradam inex->tinguibili
si

utsicut fides tua,
ita

non conlemneres, essetcumsupcris,
sit

contemclausis

^

nenti

perpetuo

cum

infcris.

Quando jam consponso dicetur
scriptum
?

firmatis

veclibus el coelcslis Hieriisalcm
filio

immanitas scelerum luorum occullare te propria non patitur ilagitia. Etquamvispurgationc uli velis. peremotioncm in pcrsonam tuam palIorsubinde,ac subinde rubor,silcntiumin loquendosubitum,verba subitaprioribus noncoha-rcntia.ctiam non quaerentibus ingens

portisa Virginis
reprobis
:

ipsius civilatis

Disredile u mc,maledicti,in irjnem xternuni,
e>t

bcsce, misei-j et

tormentum con.scientiu; produnt.Eruquod te solum scire putasti, ad omPeccatis tuis

quiprirparatus
est
:

diabolo
!

et anQelis e/"HS,sicut

nium notitiam pervenisse cognosce,

VcP qui prxdaris

nonne

et

ipsc

pncdaberis

innoxios noli commaculare, et vilia tua turpissima

Cave ne in ea praida inveniaris in qua qtii invcniturah Jnlerna lucrcditale extorris redditur.
Infrftuct

Domiiius consiliura AchitopheL

aliorum meliri manibus totics perjiirio pollutis. Cossa sacrosancta violare, et qui nohis indicis prior rcmodium poenitenlia!,qua?.re publicum.Perjurium
perogisti, urboin

EPISTOLA
C\n()LL-.s sola Dt-i

.X.X.XIL

propriam rapinis exhausisti, de-

GERBERTUS EX PERSONA
gratia
si

C.VROLl.
est,

populatiisesEcclcsiamlibi(iitais) creditam. Acquie-

qiiid

Diederico

sco,
tuio

hypocrilarum

idoa-, iniporatoruni infidissiino,pro-

rcddo ergo co (luodabiisiises custodia dominaj quain iiuniiliasli,oio[)ta libcrtate, inipositaser-

lisque parricidtP ao in

commiinc

hosli reip.

vilute. Et qui pupilla

Domini

scriberis,

pupilli et

^ll

n SlLVESTRl PhPM
cjusmodi
niisoriis

t^VP.

MS
A

111.

- EPlST.

ET DIPLOM.

Sl^
imperalricibus.et
fl-

viducc lacrymis incnsam liiam luxu Evangelici divilis exhuxisli,

oppoilunum
delem
onus

nacli erilis, et

cum

montes aureos
Quocoontc,

ciim his ad quos rcferre putabitis, rne servum

coacervasli, Super his infelix ingemisce privatim
et publice, alioquin audi

Ca^saris ab exsilio revocabilis, qui nihil de-

quid libiintenditur
circinnduhunt
te,

:

liqui, nisi

quod

Cffisari fidelis exstiti.

Vos ergo

soli

nimn venient
tjustabunt
te

dies in

te,

et
el

et

meum

fertis,

quod nec amicis principibus
donec experirer quid pec
posset.

vndiqve,

ad terrum proslernenl
visitationis tuw.

eo

communicare

curavi,

quod non cognovisti tempus
Superbia ejus
et

Aiidivimus superbiam Moab, superbus
arroqantia
ojxis

est valdc.

eum quem polissimum judico fieri EPISTOLA XXXV.

plusqnam

fortiludo.

AD GERAI.DUM ABBATEM AURILIACENSEM.
Quantis occupationibus reipub. detineatur noster, ut ita

EPISTOLA XXXin.
PUl^GATlO GERBEKTI OB CONTUOVERSIAM A SE

dicamus, fiduciariusPater Adalbero Re-

DESCRIPTAM.

morum

archicpiscopus, et tardilas hujuslegati iu-

Domino

et rcverentissijiio pra^suli Diederico G.

fidelis Ciesaris.
!

ab urbe Remensiabsentia. Causa negotium continens, status regnorum est. Nam
dicat, et preesens

dum a Lothariensis regni primatibus obsidesaccidecus Romani imperii tantumne rationis patri quondamreipub.deperissediccmus,ut populuscumB pit, dum filio impcraloris parere cogit sub regis Francorum clicntela, dumque Henricum in Gallia pastorc velut ignavum pecus pra^da sit hoslium ? regnare prohibet, veslro nomini convenientia,quae Generositatem, magnanimitatcm, prudentiam vemitteret iioii habuit. At si vobis gratum fore senstram, tanquam tres fortissimas lcgioncspro domo serit, vestem auro textam, quam verecunde veteIsracl opponite, duccm his divinitalcmproeficitcaie rcm misit, nova immutabit, quod brevitas tein(jui fclicitalem veslram, gloriam existiinavimus nostrani,
si

decus imperiiamitlinuis, proindcinglorii

poris iion habuit

:

stola insuper Phrvgii operis ad-

reddamur. Et nos quidcm ha-c dicimus, nonut admonitioneegeatis, sed ut
lionis

juncta,

cum

csetaris ejusdcia

generis.
ille

Stalum

re-

mcntemnostram pro

vo-

gni nostri, quidve agat et moliatur

Hugo

Rai-

bissollicitam interprelcmur.Quo genere interpreta-

sumus, in controversia acerrimi hostis,vestram majestatem exacerbanlis,ubi culpam infidi interpretis subisse veremur, dum motibus animorum ejus orationem non a?quavimus. At si hfficintentioplacet, deinceps elaborabimus, etami-

nuper

usi

mundi, per vos scire cupit. hi commune hoc sentimus, quod vobis ratum, nobis prseslantissimum.

EPISTOLA XXXVI. AD WIDONEM ABBATEM GANDAVENSEM, EX PERSONA ADALBERONIS. Vide Putrolorjioc tom. CXXXVII in Adaluerone
Remensi,
cpist.

corum atque inimicorum

affectus diligentius ex-

0.

primemus, utquidsequi, quid vitare debeatis, per
nos plena fide pernoscatis. Qua in re vobis lucem,
hosli lencbras otfudisse

EPISTOLA XXXVn.
AD ROBERTUM PALATINUM. Phiiimum te mei meminisse puto, qucm dies noctesque privalis curis interscro. Itaque et dominam meam Tlieuphanu [Theophaniam] mcirecordari facies, quam sempcr cupio bene valere, et
cuin
filio felicitcr

gaudcmus. Valete.

EPISTOLA XXXIV.
AD WILLIGISUM MOGUNTINUM ARCHIEPISCOPUM.
Multa charlis non credimus,quajlegatis conimitlinius,

uthuicabbatiAirardosibi inlimo Paler meus

Adaibero Reniorum archiepisropus, vobis pcr omnia fidus, multa commisit, dc statu et pace regnorum

imperare. Cujus memoriam, ut

(cquum

vobiscum liabenda. Insuper ea qucc per epistolam
vobis significavit,
sic se

me

habeo, ad cujus auxilium quamiiluiimos dcclainatorcs, ut nosli, exacst, freqiieiitein

liaberc

Doiniuum teslem
rcpendite
j

cuisse Gallia testis est.
et rescribere,

Ergo

tui offlcii

erit

rescire

invocat. Ut sibi siciegato creditc, ctquui vobis pla-

an

in

Francia velut miles succenlu-

ceant,
, .

si
c,

non
j

est

verbis. Sed, o
,

aptuni -11 mi paler!
ir
1

riatus pro castris Ctpsaris
r\
' . .

scriplis, ei vivis

remaneam, an paratus
adcam, an potius ad '. .'

mcerens simili de causa
II Iverbis .'Cicsare deslituli,
1

•!•

oniiic ppriciilum subirc vos

mojrentem quibusaliabor
pra^da hostium sunuis
;

-1

.jn

]

itcrquod '

tu et

domina

niea bene novisti,
'

mc
:

pra>
'

Ccesarein in

filio

superosse

pulavimus.
ct-iii

quis prodidit, quis nobis alteram hi-

eripuit? axiuiin matri,

op.niuit.

sulere

non lupo committi Me quidem doloris immanitas milii connon patitur, nunc fertiir animus piveceps in
inea
fundilus diripiunt
:

parom, ut Papia^. in palatio dispositum est simulqiic non laccbis, ubi, cl tpiando, et quid lu de liac re sentias. Hoc ([iioipn' [c nosse velim. qua^cun«jiic

in

codcm

palatiti tiilis

aurilmscominisi do

fide,

l)ictate, stabililalo illiusfainosi

Adalberoni-^archieII-

hostes Italos, qui

piscopi crga hcrilom noslri Ca^saris filium, et
niiiic

quasi incliora dclibcrans, lcrrarum logiiiquapctit.

dontcr,

sic sc

habcre juxta ejus

scirc el posse.

Sed
tt;3

duiii redit Otto,

dum<|ue lucrcnt

iiilixipectorc

EPISTOLA

XXXVIll.

viilliis, diiin

Siicratica' disputatioiics ipsiiisfrequcii-

occurrunt, rcfriiigitur iiiipctus, ctpcregrinatit)-

AD ECBECTU.M ARCHIKPISCOPUM TRKVIRENSKM, ex PERSONA ADALBERONIS.
Vidc uhi
suj>ra,
cjti^^t.
l>.

nis

meaj ta^dium apud Gallos ulcuiu[uc rclcvalur.
luilla

Consule, J^atcr,ctsi crga majestatcni vcslram

mea

sunt merita,
si

tamcu nec

dcfuit,
riscrit.

nec dcfcctus

EPISTOLA XXXIX. AD NOTEGAKIUM EPIiCOPU.M LEODIrNSE^^
Vigilia-

abcrit,

fortuna ut

qnondam

Cum

tcnipns

uc rP. famosissimfe (luondam

fidei

pro-

513
castris Ceesaris.an ca>ca

SECTIO

I.

-

AiNTE

SUMMUM

PO.NTIFICATUM.

21i
.\LIII.

prcmente forluna cttem-j^^

EPIbTOLA
.VD t:i'MUi:ii

poris ignorantia.divina et

bumana jura pessuindari

Kx

i'Enso.N.\

uodkfuidi.

simul non cernis ? Ecce palam dcslituitur, cui ob paterna merita ndomdcvovisli.devotamservare debuisli. GermanumBrisaca Hlienani littoris.Frauco-

Secundum promissa
ubi

Trevcreusis archiopiscopi,

ordinationem A. nostri iii >'on, Januar. iijspccluri adhuc dccreverit duccm itincri-: vcstri u Kal.
nuntiabimus. Eo fratrem nostrum venlurum du-

rum

reges clam nuncademit. Henricusreip, bostis

pra?mittemus, ot qua; ccrtiora cognoverimus do-

miPater,modis omnibusresislendum,ne conveniant adversusDominum et adversus Cbristum tuum. Turba rei,'nans,
dictus Kal, Febr. occurrit.Consule,

bium habemus.

EPISTOLA XLIV.
AD

regnorum pcrturbatio.

Si

totam

dinicile est cxclu-

ECRERTCM

ADBRAEM TLRONE.NPEM.
babeatis,iuter

dere partem, delige potiorem. Ego quidcm,cui ob beneHcia Ottcnis est mulfa fides, circaherilem fi-

Cum
honesta
vestra

inei
uti

memoriam frequcntem
phirimis accepi legatis,

magnamquo
is

lium

sic

protinus deliboro. Novimus

Henrici

alla

aflinitatis

jurc amicitiam

clferatis, cxistiniationo
si

coDsilia,

Francorum impetum.Scdfiuom

linen» ba-

bcalum mc

forc puto,

suin

qui judicio

beat non ignoramus. Ne

consortem regni facias

quem semcl admissum repellere nequcas. EPISTOLA XL. ADSTEPHANUM RO.MAN.E ECCLKSI.E DIACONUM.
tempora, mi frater,Gallias mc repetere cogorunt. Tota Italia Roma milii visaest,Ro-

B

dignus amari. Sed quia non is suni (]ui cuin Panetio interdum ab utiii sejungam honestuni, scd potius oum Tullio omiii utili admisceain
:

tanti viri inveniar

hashoncslissinias atquc sanctissiinas ami-

Dubia

reip.

cilias nulla cx

parte suo cuique

utili

vacare volo.

Cumque

ratio

morumdiccndiqucratioaphilosophia

statu

manorum mores mundus perborrescit.Inquo nunc Roma est,qui ponlifices ct domini rerum sunt
ille

quos exitus habuit
meus,cui
Iffila

meus,

.specialiter,

inquam
qiii-

te

commisi. Haec

et qua? circa te sint tihi

obstantibus significare non dnbites.Mibi

non scparentur, cum studio bene vivendi scmper conjunxistudiumbene dicendi,Quamvissolumbene vivere pra^stantius sit eo quod est dcne dicerc:curisque regiminis absoluto, alterum satis sit sinc allero. Al nobis in repub. occupatis utraque ncces.saria.Nam et appositc dicerc ad pcrsuadendum,et animos furcntium suavi oratione ab impelu retincre,

dem
los,

acnoslro A. arcbiepiscopo SuetoniosTranijuil-

Quinlosquc Aurelios:

cum

caetcris

quos

nosti.

per Guidoncm Sucssonicum comitcm discretc ac
sine
lite,

summa

utilitas.

Cui rci pra^paranda:; biblio-

quis cujus sit,rcrr.itte>, et quo'

nomini tuo

tiiecam assidue comparo, ct sicut
'" al'is

Uoma^dudum

ac

convenienlia paremus edisccs. Ea quoque

qu» de C

panibus

Ila!ia",in

Gra?corum impcrio. Francorum regno, Ilalorum molimine, cerla cognoveris, nos tibi amicos celare non debebis.Quod non habet verborumcopia,conliucut sententiarum pondcra.

gica scriptores,

Germania quoquc et Bel auctorumque exemplaria multluredemi, adjutus benevolentia ac
idcntideni
ficri sinite

dine

nummorum

sluiio

amicorum comprovincialium.Sic
in

apud vos per vos
velimus,

uL exorem.Quosscribi

EPISTOLA
AD ADALBERONEM

XLI.
VIRDLNE.NSEM.
spectetis.

fine epistolai dcsignabimus.Scribenii

mcmbranam sumptusque

EI'/SCOI'L'M

nccessaiios ad vestruin

.Numerum linearum epistohe hujus ne
In paucis

mulla perpendite. Tempora pcriculosa

imperium dirigemus, vestri insuper bcneficii non immemores, Uenique nc plura loculi lcgibus epislola;
Icfida! fortunaj,
rit

liberlatcm tulerunt diccndiqua; velis dilucide.Cum-

que fortuna Franciai proficial actu ct opere, rapta occasione cx temporo ndelissiims convenimus legalis. Pro j^artc virorum Codcfridi, focdus quod

abutamur,causatanti laboriscontcinplus inaqucm contcniptum nobis non pasola nalura ut multis. sed claborata doctrina.

quondam

iulor se ac inler
vell(2
filio,

Ottoncm nostrumCaisainuovare promisimus
:

rcrn convenerat, vos

^

adjuncto in faiderc
per dilecti.ssimum
res
ris.
iii

quo uiiico gaudel. Hoc ipsum Ca-.-arem murieulom expetissc poisuasimus
sibi lljium (iodofridi.Ilyc

Proinde in olio, in negotio, et docemus quod scimus, el addiscimus quod iiesciinus. EPISTOLA XLV. AD RAIMCNDUM MO.N.VCUUM AUPJLIACENSEM. Quanto amorc vestritencamur, noverunt Latini,
ac barbari, qui suiit parlicipes fructus nostri labolis.

itaque
Caisadosti-

commune visa e.it .solis nobis et filio Quam ccKptam si provehere vullis, vul
simus
in
alicui pcriculoso,ct in tuto otio.quai

Eorum

voluin

vcslram oxpetit
sit iios

pra-senliaiii.

tuere, ocius rescril.etis. Aii

hoc negotio
mcli-

quamvis

mina.quive impetustiac raliono conquievcrint.non
facile est diclu.

curarum, plcnos, iion ol) alterius causam studii loco immoraturos. Ilis curis sola pbilosophia unicum ropertiimest romcdiiiin, ciijiis qiiidom cx stiiiliis niuKa pcrs;ppe coiiimoda siisccfiimus, volut iioc turbulciito lomporc moliim fortuna! rcfregimus,ciiiii iii alios,lum
Quip[)e cuin in propalulo
iii

EPiSrOL.\
AD
.NOTEGAEILM
EI'ISCOI'LM

XLM.
LEODIBNSi;'!

nosgraviicr soivicnlis.Elojiiin
Italio ossct, ut

ciini is

slalus rcitiirpi-

EX PEUSO.NA

pub. in
tcr cslot

sub jnga Ivraiinoiiiin

AUALu:;i<o.Ms,
Vifle Palrolorji.c

cundum,
:

si

proliloiomur inno(entiam,vcl

lom.

CXXXVII,

in

Adalde-

si niti

viribus leiitarcmus:clienlela; undiquc forcnt

RONE

REMr,.N.-I, P/.^/. 7.

procurandfc

castra

munienda,

r;i[)imp, inccndia,

A

W^

SILVESTRI

II

PAP.E OPP. PARS

lll.

EPIST. ET DIPLOM.

21«

homicidia cxercenda Delegimus cerlumotiumstudiorum,quam incertum negoiiiimbellorum.Etquoniam vestigia philosophise dum scquimur nonconsequimur, impetus tumultuantis animi non omnes
repressimus,

EPISTOLA

XLIX.

modo recurrimus ad

ca quaj reliqui-

AD NOTEGARIUM EPISCOPUM LEODICENSEM. Spectabilefaciuntnomenveslrumpraesenliatempora.quibus paucoruni laudatur probilas,multorum prajdicalur improbitas. Speculatur nunc amicus
vester Godefridus, qui

mus,nunc Hispania? principes adimus familiaris nostri, abbatis Guarini adhorlatione commoti, hunc sacris litteris domina? noslra; Thouphanu imperatricis semper August», semper amanda?, scmper
celenda?, prioribus divellemur coeptis, In tantare-

amicorum
dies.

se

potius

quam
laturi

sua amaverint, qui uxori ac Hberis fidem
forent,
vir
si

se

ultima rapuisset

Et quia tantus

potest,

de vobis optime sentit, hoc solum indicio csse quanta in vobiseniteat virtus. Qnise amant,

rum

inconstantia, doloris metus, gaudii appetitus,
patris

fidissimi

specialis

flHus

non tangunt, Gerbertus sequendorum deposcit
Geraldi,
ha^c

quem

quique sui sunt, horlatur et admonet ut dominae sute Teuphanu, filioqueejus fidemhabeant,minime viribushostium sinl infracti, nullo terreantur casu.
Aderit
la;ta dies,

sententiam. Vale. valeat pater Geraldus, valeat frater Airaldus, valeat sanctisstmus ordo, meus altor et

qua; patriw proditores et libera-

tores vere suppliciis ct praemiis distinguat, disgre-

informator, mcique

sit

memor

in sanctis

B

petitionibus, ac Patris A, archiepiscopi
sibi

Remorum

Fidissimum vobisAdalberonem Remorura archiepiscopum nullomodo harum rerum conscium
S^^facietis, qui

per omnia devoti.

EPISTOLA XLVI.
AD GERALDUM ABBATEM.
concesserit nescio,
tili

epistola;

quanta prematur tyrannide testantur ad archiepiscopos vestros directse, in quiscripsit,

bus nihil eorum quee voluerint

sed

quae

An quidquam meHusamicis divinitas mortalibus si modo ii sunt qui digne expedigneque videantur habili.FeHx dies,feHx hora.
licuit

lyrannus extarserit oscitanti.

EPISTOLA

L.

AD MATHILDEM COMITISSAM.

qua

novisse virum, cujus nominis recordatio
fru-

omnes
tia vel

a nobis molestias detorserit. Ejussi pra^sen-

niam

Deponat domina mea Mathildis omnem querimoclarissimus vester conjunx Godefridus inter
:

interdum fruerer, beatiorem me non putarem. Quod ut fieret, sedes mihi non ignobiles in Italia coUocaveram. Sed involvit mundum ca?.ca fortuna,qu8e premitcaligine, an prsecipiet, an dirigat me modo tendentemhac, modo illac.Adhaislra
:

pares praecipuus, ac
exsiccat ossa,

ipsis

vicloribus formidabilis,

hoc prsecepit. Exhilarale
tristis

mentem, quia

spiritus

consilia turbat.

Dominai Teu-

n

phanu imperatrici semper Augustee ac filio ejus semperAugustocum fijiisvestrisfidem purissimam
servate.PactumcumFrancishostibusnullumfacite, Francorum reges aversamini.Castra omnia sic teneto,sic defendite,ut nullam inhis habeantpartcm
adversarii vestri,scilicet

rentvultus amiciinfixi pcctore

eum

dico, qui est

dominus
nostra

et pater

meus Geraldus,

cujus deHberatio

fiet

exsecutio.

EPISTOLA

XLVII.

AD ADTLBERONEM VOCATUM EPISCOPUM YIRDUNENSEM
ET HERMANNUM FRATRES.

nequcprospe liberationis neque pro terrore peremptionis ejus, aut filii Friderici. Hoecxi Kal.Aprilis ad flumen Matronam meaj fidei commisit, qua? vobis plena fide
mariti,

FeHces quibus paternavirtus exemplar sitimitabile. Vester genitor hoc petit. Repentinus casusne vos deterreat, filio Ca>saris fidem quam promisistis
inviolalam servate, omnia caslra ab hostibus tuemini, denique nec Scarponnam, nec Haidonis castellum, nec quidlibet
Francisreliqueritis
:

retuli.

EPISTOLA

LI.

AD SIGIFREDUM COMITIS FILIUM GERBERTUS. Nimium amorem circa paren les vestros, qui nunc exsules sunt habentes, eos ad tlumen Matronam xi

eorum

quse vobis

reliquit,

illecti

autvanaspe

suae libera-

tionis, aut terrore sui cruciatus, aut
Hffic
dil.

fijii

Friderici.

prsecepla

magnanimus pater generosi.s filiis dc

^

sumus.Etqua^dominamnoslram Tcuphanu de sua fidelitate scire voluerunt.per epi^^^^^^^^ mandamus.Etquiacumbenevolentia Oltoni
Kal.Aprilisallocuti
et

Heriberli,quorum custodiaservantur, eosalloqui
eis

Sentiant in vobis hostes non se totum cepisse

valemus, qusecunque et vos et domina nostra

Godefridum, auxilia undique comparate, liberatores patria;,vos similes patri in
tate. XVII
luit sibi

mandarc
vobis in

voiel, litleris
fidoi

nos liabcre

facietis.
si

Hoc

omnibus

repra>scnlicri

jnsupor vostra'

oomniittinius, (piia

Hugonem

Kalend. Aprilis

me

interpretcm

vo-

amicitiam colligaveritis, omnes impetus
facile devitare valebitis,

suique fidissimum

Francorum
XLVIII.

EPISTOLA

EPISTOLA LIL
AD DOMINAM THEUPHANU IMPERATRICEM.
Cupionti milii vos adiro sociuulum iniporium vc-

AD INNOMINATUM.

Obscuram epistolam ctsincnoniinepaucis abso!vimus. Lotharius rcx Francijc praMatus ost solo

nomine, Ilugo vero non nomine, sedactu elopere. Ejus amicitiam, si in communeexpetissctis, filium queipsiuscum filio Ca?sariscoIligassctis,januluduin reges Francorum hostes non senfiretis.

Nain xi Kal. Godefridum, patiuumquc ojus Sigifridum, intor hoslium cuneos solus rcportussum veslrarum partiuin.cui fidenler
IVu' tiaroiii^aosl divinitas.

strum, non

Aprilis caplos comiles alloculus,

de statu imperii vestri suas sentenliasQoncredercnl.

\\1
Scripsi

SECTIO
ilaque

I.

ANTE SUM.MUM PONTIFICATUM.

218
Maias subito dissolvit ac
nostris HerbertusTrecas-

exhorlatorias epistolas

secundum

A

palalio habiUmi v
li(iuefccit.

Idus

inlelleclum eorum, conjupiltus, lilicris, aniicis: ut in fide veslra perslent, nullo hostium inoursu ter-

Inlerfuerunt de vcslrisquidem duxCaro-

lus,

comes Reinharius, de

reantur,

eorumque exemplo,
eligant

si

fortuna

tulcrit,

sinus, sed Otto acriori cura exclusus, adfuit

eliam

exsilium potius

pro

fide

vohis scrvanda

quam

patrice

solum cum pcrfidia. Hos ego viros

Gibewinus, episcopus Laudunensis Adalbero frater (locilonis, obside pacis filio fratris Bardffi dato, ea
condilione evasit,
faoturisint facianl.
ut qui)d Sigifridusac

in primis charissimos haheo,quil'Usgravius est

quod

Godefridus

vestranegotia non valentexsequi,quam (luodoaplivitati

Quid

liocsit,

Francis spesmera,

hostium videnlur addicli.Sed^iuia principum

nohis res certa?
in

Tantum

superest,

quam patriam

dissensio interitusregnorum esl, [)rincipum vcslro-

manihus

consilio et auxilio et virihus lenelis,hos-

rum concordia remedium lantorum malorum nobis
fore videtur. Funiculusquippe triplex diffioile
pitur.

tibus consilio elauxilio destitutis tradere nevelili!:.

rumNoverilis etiam reges Francorum nos non

Urbcm Virdunensium
tueri, inquielo

a paucis prfpdonibus quiete

«equis oculis intuori,

eoquodde

vcstra fidelitateeis

eliniquoanimo fcro, nisi forte hoc majori dilfcrlurconsilio, ul undc non sperantpraicipili

contraria sentiamus,
rilate

simulquequodmulla familiafruamur Adalberonis archiepiscopiRemorum
simili

excidio tabescant.

B

EPISTOLA LX.
GEBBEBTUS INNO.MINATO. Res celanda multis coramitli non vult. Quod diverso stylo nobis scribitur, adversis tractari non
injuriaputalur. Silentium amici vestri Adalberonis

decausa insectantes infidissimum bibi putant. In his omnibus quid nos velilis facere, ctsi intcr hostes via patuerit ulla, quo et quando vestram prffsentiampossunuis adire certius significate. Dobis, paratispcr omniavobis obtemperare.Rcseo processit. ut jam non de sua expulsione agatur, quod malum tolerabileesset, sedde vitaetsanguine
certeQt.

quem

propriumstalum, simulque Ecclesiarum Domini ac
palatii

accingam.

Franoorum indicat. Quod ut potero breviter Ego fidelium Ctesaris non immemor.

Hoc mihi secum

commune

est,

quasi se con-

Ira conatus regiosincitanti.Molesdenique oppressionis tantaest,vestrique

Conjuratio in filium Ca^saris ac in voset actaest et agitur, non solum a principibus, inter quos Carolus

suasmiseriasnullisaudealvobissignificarerescriptis

dux jam non in occulto est, sed eliam a militibus, quos spe aut metu allici est possibile. Dux Hugo Sed hopc tyrannis si invaluerit, locusque ad vosproXIV Kalendas Julii regem ac reginam osculatusest fugiendi patueril sibi, non frustrade vobis meliora tandemastutiaquorumdam,utinconjurationetanti senserit, spem certam habuerit, qui vobis ac filio „ \[r\ nomen fore putaretur, quod minime est, nec veslro in quo valuit sulfragium mcditatus est. fore putamus hac tempestate Sigifridus comes ad

nominis tanta

invidia, ut

EPISTOLA
Vide Palroloijife tom.

LIII.

pua rediit. Godefridus comes,
Adalbero.'-e

si

Castrilucium

cum

AD LOTHARIUM REGEM EX PERSONA ADALBERONIS.

CXXXVII in
LIV.

RcMENSi,

epiit. 8.

EPISTOLA

Hainao Reniero redderet, seque filiumque suum co mitatu ac episcopatu privaret Virdunensi: de reliquo integram fidemFrancorumregibus exhiberet, datis obsidibus fortassis ad sua remeare valeret.
Finis Theoderici ducis

AD trevirense.m archiepiscopu.m ex persona

Hugonem ducem
Fidum
vobis

respicit,

adalberonis.
Vide ubi supra,
epist. 9.

Adalberonem Oltonem archiepiscopum pax sequestra nunc tandem conHeribertus.
ciliat,

EPISTOLA LV.
ad eu.mdem.
ViiJe ubi suprn,
pjiiif.

eo paclo, ut inlerim inslituatur perpetua.

10.

EPISTOLA
Vide ubi supra,
ej/isf.
1
1 .

LVI.

reveslrum suorumque,pro quorum nomine anlefertur, necfieripotest utquidiiuam instituatur, quod veslrai suorumque saluti obsistere possit. La-

Qua

in

ad eu.mdem.

tens ac furtiva expeditio

nescio quibus vestrorum
gesseritis.

^

subito intendilnr.

Quid trans Rbenum
LXI.

EPISTOLA
Vide uhi
SKj/ra, epist. 12.

LVII.

nos de vcstrasalutc hctantes non

celabitis.

OBJECTIO IN ADALBERONEM.

EPISTOLA

ADArBEORONl ARCHIEPISCOPO GERBERTUS.
l.VilL

EPISTOLA
Vide ubisuj/ra,
ejtist.

PURGATIO.
13.

EPISTOLA
Qui aotus
vcj

LIX.

ad dominum mstensem ep.scopum diedericum.
dispo.silio regia in pra-sciitisil dii-

Ut voluislis consultumest, mora vestra usque ad deterininaium colloquium in conimune laudala. Amicitia Hugonis non signiter expetenda, sed omnino conaudum ne bene coepta male abutamur. Namquidemintelligentia hfccest, sed ncscio quoGubtliero

bilaliolfgali liimrici Idibus .Maii patofocil, cujus in

nampaclofraLerve.stoHHxlofridusal^iucHainlierius, meo (lueinTuronium iiiisoram dixcrunl,

r.3ditucHriositassciscitandi,clplurimaperquirendi,
aliud vuilu praetendere, aliud cnente gerere significavit.Dux llugo ad scxcoiitos militos collegisse di-

vos

prffislo

adfoie, ul
alloqui

si

quem nuntium Odo
quae

vobis

mitteret, et

pos.-,etis, et

significaret

opere adimplerelis. Cfcterum dux Hugonacta occasione ex dissensione episcopi Parisiensis et abbatis

citur.Eafama conventumFranoorum Compcndiaco

319
Gual.

SlLVESTRI

II

PAPi^ OPP. PARS

III

EPIST. ET DIPLOM.

>20

inler cecleros ad persuasum iri posse confidimus. Colloquio soluto moras omnes solvite,
se venire orat.

abbalem noslrum Airardum
Id ut peragat

/^ bililalem

vestra
sius

fieri

ob noslram commendalionem, elsi pac« potest, ne careat studiis quibus impea»
disposuit.

operam dare

urbique ac vestris vos restituite.

EPISTOLA LXX.
Etsi

EPISTOLA
Vide Patrologise tom.

LXII.

AD EEATRICEM DUCEM EX PERSONA ADAI.BERONIS.

AD MAIOI.UM ABBATEM CLUNIACEVSEM. vigilanti cura super vestro grege assidue
estis,

CXXXVII in Adalberone
LXIII.

occupati

propensioris est

tamen

charitatis,8i

Remensi,

epist. 14.

EPISTOLA
Vide ubi svpra,
epist.

ad eamdem.
15.

contagioinlerdum medemini. Floriacensis ccenobii proptcrreverentiam PatrisBenedicli summum iocum penes monachos,ut aiunt, pervasor occupavit.Si vostacetis, quis loquetur? Hoc incoralieni gregis

EPISTOLA LXIV,
ad eamdem.
Vide ubi svpra,
epist. Hi.

recto, quis

improbus

similis

non sperabit?Nos

qui-

dem

hsec zelo divini amoris dicimus, et ut nostro

EPISTOLA LXV.
ad nithardum abbatem medelecensem. Seinperquidemplurimorum utililati prospiciendum, privatisque commodis publica prfeferenda. FratremGaud. subitocum re omni familiariparata ac paranda redire cogitis, nulla temporis ratione habita. Soline tantos motus civilis belli non sensistis?qui domini rerum ac principesesse videmur,
itinerefrequentiequisattritiscomitesrarioreshabe-

examine si probus est recipiatur, si improbus omnium abbatum ac monastici ordinis societate, ad poenam suee damnationis privetur. Quod vobis ra-

tum

litteris vestris

nobis

fiet

acceptissiraura.

EPISTOLA LXXI.
AD GERALDUM ABBATEM AURILIACENSEM.
iiimium dilecteDeo, ardere
bellis

orbem

terra-

mus. Ta^.dio monasterii eumnolle redire dixistis,id ne verumsitquoquo modo reducem tenetis.Consequiturergo ut inhocexperiamur paucorumne com-

ad Omnipotentem manus pro statu Ecclesiarum Domini non erigis! Salutiferamquidem iter charitatisque plenum ad liininabeati Geraldi nos habere cupitis: cui voto utinam faveat Divinitas!

rum

vides, et

Sed idquamdifficile factu
vestra obtineant merita.

sit facile

intelligitur,nisi

modum, anmultorum,

sit

vobis pi"etiosius.

habeatiir

consulitis,

et

De rcge Ludovico quis an exercitus Francorum

EPISTOLA LXVI.
AD NOTEGARIUM EPISCOPUM LEODICENSEM.
Vide Patrologise tom.

auxiliumBorellolaturus sit.Horum

primum

a nobis

p minime

CXXXVII
LXVII.

in

Adalberone

Remensi,

epist. 17.

EPISTOLA
Vide ubi supra,
epist. 18.

AD EUMDEM EX PERSONA EJUSDEM.

quoniam, ut ait Sallustius omneshomines qui derebus dubiisconsulunt oportet esse remotosab ira, odio, misericordia.Alterura suapte natura adesse.ot non esse a-qualiter vergens, nostra intelligeutia magis videtur tendere ad non esse. Organa porro, etquae vobisdirigi praecepistis,
quaeri oporlet,

EPISTOLA

LXVIII.

in Italiaconservantur, pace

regnorum

facta vestris

AD ABBATEM RAINERUM.

obtutibus repra>sentenda. Qua? hosti juris sunt, ut
vestra spectale, Desiderabilcm prassentiam pii Patris, vel

Quamvis intelligentiam vestramnon lateat artem artium regimen esse animarum, tamen tam occupatis in repub. suggessissc non inutile visum est.
Fratrom Menig. quein suavi eloquio, airubilitate paternatransmarina nuitare coegistis,ha>i"entemac dubiuni quibus valuimus sentenliis vestram mansuetudinem sibi notam cxperiii persuasinius. Erit
ergo docli viri,morebL»ni medici, mellita proferre,

oausa beali Remigii

Fraiicorum apostoli

desiderantibusfiliisexhibete,ut noslrumimpossibile
vestro solvatur possibili.

EPISTOLA
Al)

LXXII.

D

STEPIIANUM DIACONUM, DATA VI NON. MARTIAS. Exsequiis domini Lotharii regis occupati multa

tibi (|uairenti

pauca rescripsimus. Lotharicnses duin brevi inoliora spi raiilur. Qiia>

ne

prirrio

gustu ainaris ingestis anlidotis, salutem
placet, suscipite;
displic(;t, iie forle

dum

capti
,

omncs clapsisunt.prcetorcomilem Gode-

suam formidabundus inciniat expavesccrc.llacconditione,
si

fiidiim

de quo

si

proditoris fungainur ufiicio, quo velit redire tequo

animo

fcrto.

agantur resoribe, atque perhunc legatum libros lua indiistria nobis resoriptos oonsuminata charitale romitto.
poiics te luosque

EPISTOI.A LXIX.
AD ECBERTUM ARCHIEIMSCOPUM TREVIRENSEM.

EPISTOLA

LXXIII.

AD NITIIARDUM adbatem medelecensem
QuodveslrapriCoentia inferdum non perfruiinur
turbiilenta» roi[>iib. iiiipiitalur.Vossoluin gravia pati
piilatis,

Non pxseculum
liiiiii

esse

quud

al)

urbc Virdunensi de

reditu fralris G. niandaviiniis acrior ciira pra^sen-

lcnipore

efforit, iliiin ct ({iiud iioluiiiii.siiecossi-

qua-quo a.-porrima cicloris sint ignoralis.

tas infert,et

quod voluinus aufort.iNunc tandein ne

bciie

ut

mcritisappareamus ingrati, clcmenliajveslrai possumusremittimus,hoc unum asolila benevo-

Sed cuin agantur homines dubia sorlc, mihique, non noslris, iiicerto certa qua^ratur sedcs, cur tandiu penes me deposita male iidaa fortunae thesaurizalis? Et qiiia. utpolo fidisoimus fidissimo lo-

lentia veslra expeton'es,utexpcria'ur vci-frainafr?.-

!!2!

SECTIO
iler.

I.


diu

ANTE SUMMUM PONTIFICATEM.

m
possides. Spees. Ilostes

quor, maturalc
,

Nam

aut imperialis cito

me A

genercpcrvasisunt.SancluariumDominicovrupisti,
s;inctuarium Domini pervasisti, ac

coUiget aula, aut quanlooius omissa
Hiberia.

rcpelct

lunca latronum facta

humani generis
tori

EPISTOLA LXXIV.
AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPU.M EX PEKSONA ADALBERONIS.
\idePatrologise tom.
REME.N5I, epist. 20.

amici

lui obliti

virginum, sanctique

consantc.

guinitalis ct muneris, ct
in sacris locis

jam

in sacris

diebus ct
Al-

horrendum lupanar fecerunt
calcibus allisa ac ligonibus
et

CXXXVIJ,

ia .Vdalderone

taria

Domini

etfossa

sunt.

Opes religiosorum

pauperum

rapinse et

EPISTOLA LXXV.
EX PEBSONA E.MM.t REGIN.E AD MATPE.M.
Dorainep Adelaidi imperatrici semper Augustte Emma quoDdam rec-ina,nunc lumine Francorum orbata.

incendiispatuerunt. Revertere,revertere

adpacem

Ecdesiarum et ad unitatem regnorum, civitas virtutum cxpultrix, ac vitiorum receptrix. Et vos, si qui estis, Domini pars melior, rediteetseparamini velut oves abhsedis.Novimus antesignanos pollutai
civitalis,novinuis satellites manipularcs, quos di-

Elapsasunttcmporamearumdeliciarum,tcmpora nii domina, et o dulcis matcr dumis quoQorentenorebam,quoregnanteregnabam,conjugem in perpofuiim viduam fecit Oamaradicsvi
decorismei, o
:

vino gladio feriendos hactenus patienlia tulimus.

B

Nunc

ca?citate

mentis pressos et caligine mortis

consopitos, senlentia damnationis ex divinis legi-

Nonarum

.Marliarum, qua? niihi viriim eripuit,quae
!

bus promulgata,

communi omnium bonorum

cou-

me
esse

in hasmiseriaspra^cipitavit

Intclligat

piamater

suUu percutimus.

gemitum

et augustias

fili.ne

doloribus plena?.

Non

me

penitus praeoptarem,

nisi Divinitas solatio

reliquisset milii

alloquar! .Noilri

matrem. Oquando vidol)0,quando quidcm veslr.v prtPsentia^acrcgis

gnorum
est.
filio

Cunr. in viciniaRomarici montis, ubiconfinium rccst, xv Kalend. Junii,me ac filium meum
niilii

occurrere volunt.SedluTC mora milleannorum
Noveritis intcrim

Francorum principes mihi ac

EPISTOLA LXXXI. AD ECBERTUM (29) ABBATEM TURONENSEM. Ubisummareligionisnormaessedebuit,summam esse illapsum crimen non immerito nos permovit et exterruit. Sed quis erit auctor hujus correctionis, tacentibus cunctis primatibus vestri ordinis? Nos quidem venerabili abbati Maiolo super his pauca prfpscripsimus, quia sapientom in paucis multa intolligere scimus. Huic tanto negotio, et, ut verius

simul fidem sacramonto firma-se. In hoc, et in

reliquis, qua?

sequenda, quae vitanda sint, vestro judicioutcmur. Ut non soIumH. reginap,sed omnium dicamini mator regnorum. Recordamini pra?terea

q

fateamur, tantae audaciae ulciscendse a nobis dux designatus est. Ejus sententiam qui prior nostruni
noverit, alteri sine

mora

significabit.

verborum vcstrorum, quod virum meum prao me dilexeritis, quodque ipse prae me vos amaverit. Prosinl anima*ejushi dulcesafTectus, etquod temporalilerexhibere nonvalolis, spiritualiter recompensetis

EPISTOLA

LXXXII.

AD ADSONEM ABBATEM DERVERSEM. Rumpe raoras omnes, mi pater,etniet uKal.
ranis amicis ac in fide

Jul.

egredere deUrChaldeorum. Obtemperandumvetediu probatis. Noster Adal-

per sanctos

Paf.rcs,

id est

episcopos, abbates,
religio-

monachos, ac per servos Domini quosque
sissimos.

bero pater

et nunc fidi3simus,morarum iinpatiens,vestram expetit pracpatriee,

quondamvobisfidus,

reqi.%

(Num. 7fi, 77, 78, 79, rr/nhent e/titriphin Lotharii Frmicorum, ducis Friderici, Adalberti ScholoOltonis
impcratoris. IIxc supra

sentiam. Nofas absenti significare ca quac volunnis
prccscnli dicere.Clarissimavobis ac nobis librorum

slici et

seorsim de-

dii)tus).

volumina vesfrum

iter

sunt comitala. Hoc tantum

EPISTOLA LXXX.
INVECTIVA
IN

dixisse sufficiat.

VIRDUNENSIU.M ECCLESIAM.
niorbis fuis inveniomus, Virdu- t\

EPISTOLA
AI)

LXX.XIII.

Quod rcmcdium
Ecclesia» .scidisti,

POBIENSES.
si

neiisiume.xsccralacivitas?Unitatem.sancla'Domini

Ckubertus gratia Domini
salutem
dicit

quid est plurimam
filiis

sanclissimam societatem huiniuii

dilcctissimis

sibi

DoBiENsiBUs

generi.s abriipisti. Qiiid onini aliuJ egeris, ciiiii[)a-

utriusqiie ordinis.

storem luum

voliiiilale ha-reflitaiii re,!,'is,con.sensu

Rcm di^niam
nitiis eg-islis,

vcilroqiio noiiiiiii coiivoiuenlem pe-

el fuvoie coinproviiicialium epi.scoporuin elecluin,ac

iiisuptTepi.scopalibenedictioiicdonalum,adhucpertiiiax

patrem qua?rendo, patrem visilando, quiajurevos verosfilios esse docuistis. Ergo et pro
vcstra diligcntia,et profidcconstanlicircame,nunc
absciis frratos liabco,
et

minime recognoscis

? teqiic velut

membrum

nuitiliim ac dfformo,
iii

siiie uiiitato

corporis, ex olca

mox

jtropitia

divinilalo
el
si

pastorem iioii rc roj^noscis, «piia regem luuni regno privarcmoliris. Non cst lui juris creare novos rcges ac priiicipcs,
id est

oloaslrum

iiiserere tcnlas? Irloo

pivosons dcbitas cxhibcbn. Kiro

quidem
fero.

juni

pro()cmoduin

in porfii ronstiti,

vostamoii maligiiis

fluotibus jacfari

inirpio

animo

Sod

.scimus

sub

iiisoliti

transirc juga.

Gravissimum

cst

peccatum liuim, impiu civilas. .Non coiifrcgil aries muros fuos, non farneinfccti milites, nullo telorum
(Sfii

Doniinuni omiiia pos.so, ouinquc motumprecc pauperuin cunfidiiiius afllictis u[>cm illico laturiim
foTC.

Infra Et':,ardir< clEOiardui dicilur.

223

SILVESTRI

II

?kPJE OPP. PARS

III

EPIST. ET DIPLOM.

224

EPISTOLA LXXXIV. AD HUGONEM MARCHIONEM.
Non immcrito
vos pluriini facio, el vos et vestra
volis et laudiljus efTero, qui

A votameain patrem creato,denuo lotusin flliumre*
nascor. Nec solus vestro

honore gaudeo, gaudet

pater Adalbero, se suaque vobis ex animo conferens,
scientiaecoUucelis.-cujus ob

tam occupati mei mcmiinter

nisse dignamini. Inter lionesta hoc, itaque

pra?cipua ponimus, ac proinde ad vos fidem pluri-

mam

liabemus

:

et ut nostri

propensius oramus, etut
clfundimus.

fossis

mcmoria non excidat jam rebusbeati Co-

quanlo amplius luce religionis ac meritum amorem,fere continuum triennium in Francia consumpsi.Ibi dum iras regum,tuinultaspopu!oium,regnorumque dissidentium a-sLiis perfero,tanto tajdio alfectus surn,
tanto
arctius,

lumbani subveniatis, preces quas valemus absentes

utcurampastoralitalissuscepissepenemepoinileret.

EPISTOLA LXXXV.
AD CONONEM ITALICUM MARCHIONEM.

At quoniam domina mea Theopliania imperatrix semper Augusta, viii Kal. April. proficisci me secum

Quamvis nullis officiorum meritis vestram promereamur gratiam, virtus lamcn ac nobilitas vcstri
generis, ac propria, adducit nos dc vobis benc sen-

inSaxoniamjubet,eoquequosdamexmeismonachis ac militil)us ab Italia convenire jussi, nunc non habcam quod certum scribam super organis in Italia
positis,ac

monacho dirigendo

qui ea conducat.prae-

meliora sperare. Quod si a parvis maxima juvari possunt, honori vestro studia nostra non decrunt in loco et tempore. Consultando, bona verba suggerendo, ut, dum vobis fortuna riserit,
tire,

B sertim cumsine prsesentia dominse meae Theophanise credcre me non ausim fidei meorum mililum
quia
Itali

sunt.Necsatis sciam utrum exercitum ante

sub vestris
possit,

alis

nostra

mediocrilas requiescere

in Italiamdeducam, an inGermania demorcmur,ut quam plurimas copias contra Ludovicuin regem Francorum,nisiquieverit,comparemus,

autumnum

EPISTOLA LXXXVI. AD THEOPHANIAM IMPERATRICEM EX PERSONA ADALBtRONlS.
Vide Palrologise tom.

qui amicis inquictissimus, pcrniciosissimis hostibus

non multum inquietus, quis sit, quidque de eo
divse

inlel-

Ii^ioporteat,velox exituscomprobabit.Claraindoles

C XXXV II

in

Adalberone

memorise Ottonis Caisaris,pace inter duces

ac

Remensi,

cpist.

20.

principes redintegrata,proximaa.'staleIegiones mi-

EPISTOLA LXXXVII.
SCOLASTICUM FLORIACENSEM. Sapicnter et per.tc ille vir Domini pervasorem improbandum esse censuit, sed rem ad se minus ... •,..,, signi/icavit. Ipsum ante insignia honoris infamem,
. .

litum duxit in Sarmatas, quos ea lingua Guinidos

AD

CONSTANTINUM

dicunt,ibiquesexetquadraginta urbesmunitissimas
suapra^sentia ac miliUim robore cepit, diruit atque
r^

vastavit. Salulatvos, et

.

,

,

VJ

rum

archiepiscopus,

...

augendam infamiam,si sanclorumprivetur consortio,canteprudenterque disseruit. Matura ergo iter, et xvi Kal. Septemb. nos revisc,utinhisomnibus per te plenius instruamur, simulque laitcris animadversione nostra in pervasorcm,et qiii te ccenum nostris putavit in naribus,
fautores in religiosos

reliacensis coenobii,

Airardum, Adalbero Remo,1 simulqueomne coUegium Aume adjunclo per omnia vobis
.

,

1

devolissimo. Iterum ilerumque valcte.

EPISTOLA

XCII.

AD BERNARDUM MONACHUM.
QuaM'is, dulcissime frater, quae et qualia geran-

tur a me, et an ea sint

commoda

et

incommoda.

desedictumexistimet, teque thymiama vaporalum
rcdolere pcrhorrescat. Comitonturitertuum Tullia-

Huic petilioni an satisfacerc paucis possim addubito,

na opuscula,ctde repub. et in Vcrrem, et qua>, pro dcfensionc multorum plurima Romanai eloquentia;

parens conscripsit.

EPISTOLA LXXXVIII. AD MAIOI.UM ABBATEM CLUNIACENSE.M EX PERSONA
ADALBERONIS.
Vidc Patrologiae tom.
Reme.nsi, epist. 22.

quod alliusca riinanti nuUa essc videantur autsi quolibetmodo suiil,maximampartem incommodorum secum trahunt. Primum quod in publicis causis versari nunc tcmeritalis csl, quippe ubi diviua et humana confundunlur jura, proplerimmensam
:

avariliam pcrdilissimorum

hominum,

idquesolura

D
in

jusfore slaluilur, quod libido ac vis inore ferarum
cxlorserit. Ast in pi-ivalis id prse

CXXXVJI
LX.XXIX.

AdalberOiNE

mefero, quod amidestitui.

cosin adversis nulla oppressus calamilate

EPISTOLA

AD ECBERDUM [eBRARDUM] ABBATEM TURONENSFM SUB PERSONA ADALBERONIS.
Vide ubi supra,
epist. 23.

Sed an memoria dignuin sit aliorum judicio derelinquo, ct quod Italia cxccssi, ne cum hostibus doinini ac filii senioris mci D. M. Ottonis quolibet modo cogeret pacisci, etquod inlcrdum nobilissimis scbolasticis

EPISTOLA XC.
AD 'MPERATKICEM THEOPHANI A.M ET AD FILIUM OTTONKM.
Vide ubi suprcl,
cpisl. 2i-.

disciplinarum libcralium suavis fructus ad

vescendum oHVro. Quorum obamorem ctinexaclo autumno quamdain ligurain editi artis rhetoricK dcjiositam in sexcl viginti mcmbranis sibi inviccm
connexis, ct ccncalonalis in
luimori, qui
fit

EPISTOLA

XCI.

modum

anle longioris

AD BAIMUNDUM AURILIACENSL M ABBATEM. ClarissimopatreGeraldoorbalus,ni»n [olussuperessc visus suni

ox bis Ircdocim.

tibus mirabilo, sludiosis utile,

Opus sano cxpcrad ros rothorum fu-

Sei

te desidcranlissiino

secun biin

gaccs

ot

caliginosissimas cum|>rehendonda«, atque

'223
in

SECTIO

I.

ANTE SUMMUM PONTIFICATUM.

226
olini

animo collocandas. Ergo si quisquam veslrum cura taiium rcrum pcrmovetur, el in nuisita perdisccnda, et iu iiis qua- fiunt ex orgaiiis, quod per
nequeo, si cognovero cerluin vellc domiui abbatis Raimuudi, cui onmia debeo, per Constanlium Floriacensem supplere curabo. Esl
rae adimjtlere

A

cartera sic dicil

:

<(

Pcrsona quidemvobis jam
liabita.

infami convorsatione crat famosa, scd bujusmodi
arbitratii

pruHer spem

Itom

in

eadem post

aliquaiua.

Quanlum ergo nostra

intercst vicinos et

boc nefaseliminare neqiieunt, sanctorum consorlio privandum incontriliules adbortarisluduimus,si

enim
in

nobilissoboiasticus

apprime erudilus,mihi(iue

famabunt, nec
audacia non

crit Cbristi fidelis cui ba?c

ambitiosa

amicitiaconjunclissimus. Vale, dulrissime tValor,
dileclione

fiet detestabilis.

meaquesemper

boua putato esse

mutuo fruere,nostraque communia.
XCIII.

EPISTOLA

sumus, quid fulurum sit simulquc nos denotans, inquit Ncc minus nos gravat quod magistratus ille coenobiaHs, quem staro
:

Factalaudare nonposnescimus. Clamat alter,

AD ADALBERONEM ARCHIEPISCOPU.M. Corruptissimi temporis est, non posse decerni secuudum popularem opinionem quid sit magis ulile. Utiielest quod agilis sententianiultorum, uti lius cum plures judicant in urbe sedere, paucamet iguavissimam pra?donum dcterrerc nianum, cum pra^sentia vestra tum miiilum numerositale. Vestrum fratrcm vos debcre alloqui censent, audiro
qua? velint Olto et Ileribertus,

credimus
tat,

in verticc religionis,

dum

vobis submili-

nos erroneos judicare audet. Et quis eniin fraudulenta ambitione elatum audcat
a vobis discors,

approbare,

cum

pater

Benedictus
?

dicat

omncm

B

exaltationem genus^ esse superbiae

mulua

subito expo-

sccntes colloquia. Quibus etsi nulla inest fides, ta-

Item in fine ejusdem epistola?: Etsi vobis non videtur fatuum, a^terna clausura ejus ad nos daninabimus aditum. Faciant, judicent primates ut iibet, nos pauperes Cbristi favor aut timor scecularium ab bac sententia non flectet» Attendite ad ba^c, o socii et commilitones, secernite vos oves Cbristi abjeo qui

nien pro fortuna

cis

utcndum. Cerle cum
eis

in inetu

sunl,pcriculum ipsorum ab

exiget,quod propria-

non exegerit

fides.

non est sedlupusovium depopulator.Prffitendatsibi reges, duces sa^culi, principes qui se favore solum
pastor,

EPISTOLA

.XCIV.

modo eorummonacborumprincipem
Remos
Hactenus ignorantia nos deviasse
noslro consortio, quitalium
dicio.

fecit,neccru-

AD EUMDEM.
Oclavo Kal. Octob.Rcinberius aresponsis
rcdiit, vestra
hffic est, si

buitseingerere quiexhumilitate debueratrefugere.
sufficiat, carcat

negotia cxsccuturus. Eju? sentenlia
fratris

de

fortuna certum finem cogno-

Patrum damnaturjuTunc nobis tantum uniatur, cum eorum sen-

scere vultis, ac nulii mortalium indicanda nisivo-Q tentia fuerit reconcibatus, quorum judicio nostro est nunc consortio privatus. bis.iv Kal. ad Altovillare fratri ac ^comitibus oc
currere,

vestri gcueris

nepotem veslrum Hec;lonem, ac primos consangnineos iterum nusquam si-

EPISTOLA XCVI.
AD FRATRES BLANDINIACENSES.
Qui me vobis fratrem adoptastis, orbitatem vestram ut sentiremus magnopere effecistis: virque
ille

nalis abire.

Magna

res serio agitur.

Mosomum

et

Macerias mutiltudine miiitum communite.Dux Cono

pro suo Oltone insidias molitur, sed facile remedium penes nos repericlur. Laiidunensis episcopus consilio

venerabilis memoriffi nos sui

memores

inaeter-

num

Ottoniscl Heribertisibifaventium

ducem

adiit.

60

loci

quem

dicunt Dordingum, Redite, morasit

Ergo agile, patrem vobib dignum cilius exquirite, ne grex Dominicus fluctuetsine pastore.Nostra ope si indigetis utimihoncstis obtinuit
officiis.

nulla.

ni, et consilio, et auxilio,

juxta vires ac scientiam.

EPISTOLA XCV.
AD FRATRES FLORIACENSES EX PERSONA RE.MENSIU.M ABBATUM. .Non immerito nosunius collegii esse profitemur,
qui vcstrafelicitateerigimur.vcslroinfortunioeliam *^

Libros nostros festinantiusrcmittite, etsi isqui per

Claudianum

rescribi debuit, insuper mittetur, erit

resdignissima vobis ac vestra cbarilate.

EPISTOLA

XCVII.

opinione clarissimorum
ciliam
bilis

hominum bumiliamur.

EX PERSONA EM.M.E REGIN.E AD MATREM, Aggravatus est dolor ineus, o mi domina, o dulce
matris nomen,
fuit, is hostis

Hanc sanctissiman societatem castissimanque ami-

quorumdam

fcfdat ambitio lasciva, detcsta-

factus est.

dum conjugem A me

perdidi.Spes in

filio

recesserunt dulcis-

audacia,

dum

per factioncm

is

vobisprjcficitur
Patrcs.

simi

quondam mci

amici ad ignominiam
in

meam

ac

paterquam

verissimi

nonmetuant damnarc

Etquomodo uuaest
que fidclium una

Ecclesia catholica,

cunctorum-

Lauduncnsom confinxerunt episcopum. Pcrsequuntur eum, prototius gcneris

mei. Ncfandissima

soeietas, a sententiis

eorum non

prioque spoliare contendunt bonore, ut inuratnx-

deviare decrcvimus, qui in Ecclcsia Domiiii, velut
clarissinia' stellaTeluccnt in perpetuasaitornitalcs.

mihi ignominia scmpiterna, quaj sit quasi justissima causa amittendi honoris mci. Adeslo, piamater,filia'

Annon

lucidissima stetla rcvercndus patcrMaioliis? an non pra^fulgidum sidus pater Echerdus [Ebrardus] ?aller inepislola,quampatrinostrovcnerabili Adalberoniarcbicpiscopo nuperdircxit(qua!rchatur

doloribus plciiai^.Clorianturbostesmeinoa

superc se mihi fralrem, propinquum, amicuin, qui auxilium ferre possit.Intendat ad hsac pia domina
rcdeal vestra nurus in gratiam.
Sit

mibi per vos

^jnimcjussententiadc piajlaturapalris

vestri; inter-

exorabilisjUccai quc suum mibi diligere filium,auem

^27

SILVESTRl
palior ut inimicum. regni,

II

PAP;R OPP. PARS

III.

EPIST.

ET DIPLOM.

22.^

mcum

Astringite mihi prin-

A

iri

nobis plena fide oramus: vestra veslrorumquc
laturi acperlaturi.

cipes vestri

proderit eis

mca

conjunctio

aversa tristivultu acccpturi, prosperajucundissimo

Otto et Heribertus comites potenlissimi
curis, ut

mecum

in

animo

vestro consilio erunt. Si fieri polest, labsolvite nos

EPISTOLA

CI.

mutuis fruamur colloquiis. Sin, antiquam sapientiam vcstramundiquc colligite, Francisunde non sperant conlraria paratc, ut in nos graviter
saiviens

AD EUMDEM.
Mullitudine curarum festinata? legationis, simul-

que viarum prolixitatc
vestro
fecit

pressi, dcsiderabiii coJloquio

eorum refundatur impetus.Et interim quid

magna cum

moeslitia privnli
viri

sumus, Sedre-

vobis sitfaciendum, elscriptis significate etnuntio
fidissimo.

nos proesentia spectabilis

Folmari, in quo
utiminiministro,

vestra virtusintellectacst,

dumeo
sumus

EPISTOLA

XCVIII.

quivoluntatemDominietiamnonmonituslaudabiliter

EX PERSONA. LAUDUNENSIS EPISCOPI AD EPISCOPOS.

expleat. Addicti ergo

veslra? servituti,

Quamvisregiapotestateperquorumdamhominum
factionem apropria sede
episcopalitamen
officio

cum

hacre,

tum etiam plurima

dilectione senioris

sum ad

prsesens exclusus,

nostri Adalberonis circa nos, qui

earum rerum quas

minime sum

privatus

:

nec

fecimusparticipes vosforeperomniavoluit.lv Kal.

damnant crimina falso illata, qucm innocens in hac parte non remordet conscientia. Sentiatergogrex
pastoris absentiam, sentiam et ego vos
lere vicem. Itaque

B

meam

do-

moneo, rogo, oro, obsecro ac pro nomine terribilis sempcr viventis Domini obtestor, me Ecclesite meai quolibet modo, perquam libet personam,sanctum chrisma tribuatis,nec episcopalem bencdictionem, etmissarum solemnia in mea parochia peragatis, quia scriptum est Quod
:

April,domina dux Bealrix apud palatium Compendiacum hoc effccerat, ut viii Kal.Junii ad Monteni Falconis domina? Adelaidi imperatrici, duci Carolo, rexLudovicus, reginaHemma, dux Henricus, causa conficicnda^ pacis occurrerent. Sed quoniam per ignorantiamdominffiTheophania^imperatricissempcrAugustaihoc fiebat,dolumsubesseintelligentes, uti per se polius pax fieret, consuluimus, utque
prius per vos qua; conditio pacis foret experiretur.

tibi

fieri

non

vis,

alLcri

ne feceris. At

si

divina et

Quodlaudatum

est,vestrique itineris socii

denomi-

humana
quiescitis

contemnitis jura, nec
:

nostris monitis ac-

quanquam divina ultione sitis fericndi, tamen ad majorem audientiam ecclesiastica^ legis
vos provocatum
iri

Francorum colloquio nobis occurrendum. Ibique si pacem cum regc senior nostcr confecerit,pro pace regnorum plurimum elaborabit.
nati XV Kal. Junii

pernoscatis.

EPISTOLA XCIX. EX PERSONA ADALBERONIS ARCHIEriSCOPI AD BELLOVACENSEM.
Vide Patrologise tom.

^

Magnaj intelligentise vestrse pauca suggessisse satis est. Caetcrum de terra,qufe in nostris partibus vi vobis eripitur, monemus ad prsesens tacere, postmodum demonstraturiquidexinde facere debeatis.

C XXXVII in Auxlberon^
C.

EPISTOLA

CII.

Remensi,

epist. 23.

EPISTOLA

AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM. Quanlum utilitatisreipub. contuleril,quantumve
collatura
sit

AD ADALBERONEM archiepiscopum. Qua fiducia, quavc cautela colloquia Oltonis et Heriberti expetenda vobis sint providete, ne forle propter pra?sentem obsidioncm Caprimontis nova in vosnovis dolis undccunque comparentur consilia.

pax inter reges nostros bene fundata,

Mementote

sortis Guifridi [Godefridi, et Virdu-

testisestcivitasVirdunensium,sineca!dectsanguine
sine obsidibus, sine pecuniis in integrum imperio vestro restiluta. Testiserit Colonia, rebus sibi diu

nensis episcopi, ob pervasionem castri Luciliburgi.

EPISTOLA

CHI.

integrum restituendis. Quod utique maturius foret,nissi acriorcura regnorumnuper in conficienda pacc longius nos detinuisset, propler inversos moresquorumdam nostrorum.Nunc itaque
subtractis in

AD DOMINAM THEOPHANIAM IMPERATRICEM EX PERSONA ADALBERONIS. Vide Patrologice tom. CXXXVIl^ m Adalberone

Q

Remensi,

epist. 2(i.

EPISTOLA

CIV.

lempusopportunumnacti.obsequiovestroadsumus.

MonemusutiDudo

ac Gesilbertus

clesiaiveslrajpervasores sine dilatione

comes rerum Ecexcommuni-

AD KCBERTUM TREVIRENSEM ARCHIEPISCOPUM EX PERSONA ADALDERONIS.
Vide ubi supra,
ejust. 27.

ccntur. Moncalur frater, nc aniicasveslei\Adalbero Remorum archicpiscopus super Dudonc,CuidoSucs-

EPISTOLA CV.
AD FRATRES BLANDINIACENSES EX PERSONA ADALBERONIS.

gonicus episcopus super (icsilberto, nc filios suai Ecdlosia: impune vos lajdere sinant ;sed excommunicatos avobis excommuniccnt,donccconscquantur a vobis veniam digna satisfaclione, qui conati sunl

Vide ubi supra,

cpist. 28.

EPISTOLA CVL
AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM. Quia diu oplato consilio vostro non pcrfruimur,

sanctuarium Dominihoercditate possidcre Quid dominanostraTheoplianiaimperatrixscmperAugusta insequenti tempore rerum publicarum sit aclura,
quibusve in
locis

non

salis palicnti

animo

loleranuis, inslamus,

ca-

demoratura, clan Saxonum exer-

susque intcr strepentes revinccre laboramus. Synodus in partibus Rheni, ul fama cst, indicta no:

cilu3 viclor a consucto hoste redierit, significatuni

strorumque episcoporum

cum validioves morbi

tuni

220

SKCTIO

l.

ANTR SUMMUM PONTIFlCATDM.

no
:

eliam regia negolia, quaiii una voluimus inlcilurbantsynoduni.Sodneinlerim utio torpeanms, beali
ad priesens expetere in animo est, reditum habere disponimus, ut proundc per vos lixam disjunclionem nostram ea conjunctione casliOttonis
suirrafiria

A

fidis

nos

cerlos reddito

ul pcr

noslros legalos

vestra inajestatc

dignos

quie sonuerint chartis,

complcantur

in rebus.

EPISTOLA

CXII.

EX PERSONA REGIS HUGONIS AD BOKELLUM

g-emus. Et quoniam per Verdunum iter nobis esl, eo crucem veslra scienlia ut speramus elaboratam,
si

MARCHIONEM.
Quia miserioordia Domini prrcveniens, regnum Francoruin quietissimum nobis contulit, vestrae inquietudini

fieri

potesl,

Kal.

Novembris

dirigile, sitque lioc

pignus amiciticT. Ita opus placcns dum oculis crebriusingeretur, indissokibilisamor in diesaugmentabitur.

(luamprimum subvenire statuimus,connostrorum

silio et auxilio

omnium fidelium. Si

fidem

toties nobis nostrisque antecessoribus

ergo per in-

EIMSTOLA
EX PERSONA REGIS

CVil.

teruuntios oblatam conservare vultis, ne forte ve-

HUGONIS AD SIGUINU.M ARCHIEPISCOPUM SENONENSEM.

partesadeuntesvana spe vestri solatii deludamur, mox ut exercitum nostrum per Aquitaniam
stras

Regali potcntia in nullo abuti volentes,

omnia ne-

difTusum cognoveritis,

cum

paucis ad nos usque

golia reipub.in eonsultatione et sententia fidelium

B

noslrorumdisponinuis.vosquceorumparlicipesfore
di.s-nissimos

properale, ut et fidem promissam confirmetis, et vias exercitui necessarias doceatis. Qua in parte si
fore mavultis, nobisque potius obedire delegistis,

afteclu vos

monemus,

judicamus. Itaque honeste ac benigno uli ante Kalend. Novembris,
caileri

quam

Ismaelitis, legatos

ad nos usque

in

Pascha

eam

fidem,

quam

nobis firmaverunt, confir-

dirigite, qui et

nos de vestra fidelitate

laetificent, et

metis ob pacem et concordiam sancla; Domini Ec-

vos de nostro adventu certissimos reddant.

quod non oplamus, persuasione quorumdam pravorum diligenter vobis exsequenda minus audiatis, sentenclesiae,

lotiusque populi Chrisliani

:

ne

si

forle,

EPISTOLA

CXIII.

AD ROTHARDUM ARCHIEPISCOPUM CAMERACENSEM EX PERSONA ADALBERONIS.
Vidc Patrologix tom,

tiam domini papa> et comprovincialium episcoporum duriorom perferatis, nostraque omnibus nola mansuetudo juslissimum correctionis assumat ze-

CXXXVIJ

in

Adalberone

Remensi,

epist.

33.

lum

regali potentia.

AD
CVIII.

EPISTOLA CXIV. EX PERSONA ADALBERONIS.
epist. 34.

EPISTOLA

Vide uhi supra,

AD KCBERTUM ARCHIEPISCOPU.M TREVIRENSEM PERSONA ADALBERONIS.
Vide Patrologix
Reme.ns), epist. 30.
toin.

EX
Vide ubi supra,

EPISTOLA CXV.
AD CAROLUM
epiit. 35.

DUCEM.

CXXXVJI,
CXI.

in Adalbero.ne

EPISTOLA CXVI.
AD EUMDEM. AD ROMULFUM ABBATEM SENONENSEM. Divinitatc propitia bcne valentes, ut amplius valeatis optamus. Gratia ct benevolentia principum, uti semper usi sumus, utimur, spem bonam in rem conversam iri, suo tempore exspectantes. Ubinam potissimum moraturi sequenti tempore, incertum propter inccrta tempora. Operi nostro, quod non
parvai quantitatis fore
scripsistis, quia mensuram voluminis ignoravimus, solidos duos per clericum

EPISTOLA
Vide vhi supra,
epist. 31.

EPISTOLA CX.
AD COMPROVINCIALES.
Vide ubi suprn,
epist. 32.

EPISTOLA

CXI.

AD BASILIUM ET CONSTANTINUM IMPERATORES ORTHODOXOS, HUGO GRATIA DOMINI REX FRANCORU.M. Cum nobilitas vestri generis, tiim etlam gloria magnorumactuum,adamorem vestrum nosborlatur etcogit.Hi quippe esse videmini,quorum amicitia nihil dignius in humanis rebus possit exisLimari.Hancsanctissimamamiciliam.justissimamque

quemmisistismisimus,idemque si insinuetis musdonec completo opere dicatis: Sufficit.

facie-

^
Remensi,

EPISTOLA
Vide Putrologise tom.
epist. 36.

CXVII.
in

AD DOMINAM THEOPHANIAM.

CXXXVJJ,
CXVIII.

Adaldero.xe

societatem

sic

cxpetimus, ut ncc regna nec opes

vcstras in oa requiramus.

Sed

liKC

conditio quai

EPISTOLA
Vide ubi supra,
epist. 57.

noslri juris sunt vestra efficit,

placcl,ha>.c nostra conjunctio crit,

magnoque usui, si magnosquc fruCalliis,

AD CLERUM ET POPULUM

ctus efferel.

Elcnim nobis obstantibus nec
fines lacessot

EPISSTOLA
EMMA QU0ND.\M REGINA

CXIX.
DO.MIN.-E

AUGUST.C

nccCcrmanus

Romani imperii. Ergo uth.-pcbona fiant pcrpetua, quoniam est nobis unicuslilius et ipse rex, nec ei parcm in matrimonio
aptare possumus, propteraflinilatem vicinorum regum, filiam sancti imperii pry.cipuo aOectu quaTi-

THEOPJIANLE.
Pietas vestrinominissubveniatafflicta',et a praedonibuscaplivatai.Etmihiqiiondamfuitetgdnus, et dignitas,acrcgium nomen. INuncquasisine genere
sine dignitale,

omnibus

afficior contumeliis,ancilla

mus.Quodsi

heec pelitasercnissimis auribus vcslris
impcriHlibu.s, aul
nuutii"!

captiva crudolissimorum hostium facta.Et

quomodo

placucrinl, aut scriptia

illGimpiusCaroJusvocem nieamaudiretcjui vcstrarn

g31

SILVESTRI
?

II

PAP;E OPP. PARS

III.

EPIST. ET DIPLOM.
vestri

m
est. In-

audirc contcmpsit

et vos

quidem

me

vestra

mcvelle-

A instituislis, diluvio

penc absorptum

moria dignam
tis

liabuistis, quse fieri circa

me

imperastis, bicque regiam urbem occupavit. Parere alicui non putat suo nomini convenirc. Nolo eispiritum explicarc, quo sibi regna inaniter

stamus, ac propiis sumptibus fabricam tanti operis novis artificibus insig-nimus, nc vestro superventu ad suburbana cogamur deniigrare cubilia.Huic tam

promittit.
lidatur,

Hoc tantum oro, ne in me feminam dum in mares rctunditur.

il-

EPISTOLA CXX. DOMIN.E AUGUSTVE THEOPHANL^, NOMINE HUGONIS
REGIS. V.
I.

ingenlinegotioadhucdierum 15 spatium attribuite, veslrumque architectum A.remittite, qui coepta perficiat non meis sumplibus,sicque nos ad perstringendam [«/., perfringendam] arcemmontemqueab ipsis radicibus convellendum cum totis copiis,si ea
voluptas in

D. K. V. A. Z.

animo

est,

exspectate.

Benevolentiam ac affabilitatem vestram circa no3 sentientes, obsides a Carolo accipere, et obsi-

EPISTOLA CXXV.
INCERTO.

dionem solvere secundumvoluntatem vestram voluimus fidissimam societatem ac sanctam amicitiam conservare cupientes. Porro bic Carolus legatos et imperium vestrum contemnens, nec super his acquiescit, nec reginam relinquit, nec ab episcopo ullos obsides accipit. Et bic quidem viderit quid sua sibi prositpertinacia. Vestram autcm
amicitiam ad nos in perpetuum confirmare cupientes, sociam ac participem nostri regni A. de-

Cummultos nobisnatura
isquifundamento

affinitatejungat,multos

affectione, nullius amicitise fructussuavior est
nititur cbaritatis.

quam

Nam

cujus ob-

^

gequia aliquando sensimus aut elegantiora vestria
aut jucundiora? Deniquein tanta perturbatione no-

str«reipub.cumperfidiam militum assidue patimur assiduo oculos ad vos reducimus,ut spes certa est,

non

frustra solatium relaluri. Et

quoniam vos

et

gravari etdefaligarinisiin summarerumnecessitu-

crevimus vobis occurrere ad villam Satanicum xi Kal. Sep, Ea qua? inter vos de bono et aequo sanxeritis,

vis

dinenolumus, Z. Z. Q. M. B. et sic judicatisquemalium tantum cum mililum robore, subsidio el
V. Q. 0. V. E. X.
II

inter nos ac filium vestrura sine

dolo et

Kal. Oct.

ut et nostri refugae

fraude in perpetuum conscrvaturi.

perterriti redeant, ethostes novis ac irjsperatis copiis intabescant.

EPISTOLA
AD TRSVERENSEM
Vide Patrologise tom.
Remensi,
epist. 38.

CXXI,
V. V. D. K. A.
in

EPISTOLA CXXVL
INCERTO.

CXXXVII

Adalberone

Quia aversavaletudine revelati

EPISTOLA CXXH.
ADALBERO ARCHiEPlSCOPUS REMENSIS AD CAROLUM DUCEM.
Vide uhi
siipra, epixt. 39.

G

rlto

estis, non immelongum moeiorem nobis diminuis. Gaudemus
si

quippe
nos
soli

gaudetis,

tristamur
et

si

tristamini.
:

Sic

sancta societas

idem sentiens manet nec dulcem affectum vestrum circa nos senti-

unum

EPISTOLA CXXHI. AD THIETMARUM MOGUNTINUM ARCHIEPISCOPUM. Labore obsidionis in Carolum defatigatus, ac vi febrium graviter exagilatus, sincerum affectum meum circa te, dulcissime frater, explicare non satis valeo. Hoc tantum significo, impera, obsequemur, sitque nostra amicilia eadem velle atque eadem nolle. Et quia inter graves a?stus curarum
sola philosopbia quasi
potest,

mus, sentiunt et illi qui admirabile opus crucis a vobis nostro nomini elaboratre non sine magna oblectatione conspiciunt, in quo pignus amiciliae
ceternitatcm
sibi affectat.

EPISTOLA

CXXVII.

INCERTO.

Molimur, conamur, quod volumus agimus, quod nolumus nequimus.Eccc Rai.atque G.quosmissum
iri

quoddam remedium

esse

ubicunque partes ejus imperfectas habemus, suppleat industria vestra. Ad prajscnsautem rescribite tantum quod deest nobis in primo voluraine secundai editionis Boetii in
libro Perihermenias, hoc est ab eo loco ubi scriptum est Non currit vero et non lahorat. Non verhum dico cum si:

fatigatur, alter insolita
j)

ad vos ucque innuistis, aller solita valetudine quidem, sed cum taidiosui

finitaimperium vestrum exscqui quiminime potuerunt. Exsequetur aulem R. quam proxime in melius
tis.l

commutalus, cujusobsequiis

[(7/.,

olim sequenani-

Hermannumcomilemadforcjamdudumin
novislis, vices

mo est.Et quia quanto silentio quantaque fide noslra
secrcta commisci'inuis
strique legali

gnipcat quidem tempus, usque ad
dicitur
:

eum Jocum

ubi

nostras no-

ij)sa

quidemsccnndum

se dicta

verhanomina

apud

coniileni

Hcribertum vos agere

sunt, et significant aliquid hic pra;ccptis,

idem parte

rogamus

:

facturi quidquid prudentiori consilio de-

commenlarii beneficii veslri non erimus immemorcs fidcm mcntc conceptam non dcseredeficientis

cernelis. Finitoque foro, uti audita, relata, inventa,

confcrre nobiscum digncmini, obsecramus, veslro

jnus,

quod

voletis

pro viribus exsequemur.

per omnia usuri consilio sapienti.

EPISTOLA CXXIV.
A. B. C. H. J. V. B. Z.

Antiquispalatiismeis usquead fuudamenta dirutis,

EPISTOLA CXXVIH. AD ADELAIDEM MATREM RKGNORUM. QuibusaugusliisdominaquondamHemmaafficlatur,

eliam renascens palatium, quod mihi aidificare

quantoqueprematur angore,

testis

eslepistoU

$33

SECTIO

I.

— ANTE SU.MMUM PONTIFICATU^.
causam

.34

ipsius ad D. Q. V. M. 11. E. jamduduin direcla, cu- A. tns ad qiioriunlibcl notiliam pcrvenirc, quoe suh nostra deposueril fide. jus exemplar vobis niisimus, ul et qnid aclum sit
scirelis, el

quam

nihil sibi profuerit, et ul

doli,

si

lamcn doUisest,
ct

iuvesligclis. Cerlc clarissi-

mam dominam
fuisse

matrem regnorum voshactcnus

manifestum est, nostris periculis, si qua ingruerint, credimus velle succurrcrc, nedum fiiioe
dileclic, sive potcslas ercpta cst sive non non subvcnire, in mcestitia cst. Hortamur tamen vos explorare apud Carolum, per valentes legalos, utrum velileam vobisreddere,autcreditam commendare. Videtur quippe ideo illam sic obstinato auimo rctinerc, ne vidcatur sine causa ce-

KPISTOLA CXXXI. Quod henevolentia veslra secundum dignilatem veslri nominis assidue pcrfruimur, plurimum congaudemus, cum noslri ulilitate, tum veslri lionoris provcctione. LaHamur nunc pra^sentianepotis Adalbcronis Verdunensium. episcopi,
Itaquc einon dissimilcm,
qui vos,

quondam

habita

esl, filise

rationeloci et temporis,cum copiisadfore pollicilus
cst.

quantum ad

affcctio-

nem animi spectat, magnitudinem vestram urbi Remorum exhibchitis xii Kal. Octob. Quod et monachum latorem cpislolai celabitis, et rem tuto silentio tngetis, uti occultus

pisse.

ac improvisus ad nos possit

KPISTOI.A

CXXI.V.
I.

esse vester adventus.
D.

V, V. D. A. H. G. D. V.

B

Quamvis vos in propriis causis noverim salis occupari, lamen commune periculum magis sollicitos

EPISTOLA CXXXII. Quantum consilii quantumque rationis provida in menle versetis, cura aliis innotuerit, tum exitus
viarum Carolimanifesliusprodiderunt. Sed si eum aprovinciaveslraveluthostampropulsare nisi estis,

Odone

reddere debet. Scitis quas conventiones cum et Heriberto comitibus habuerimus, et cur

obsides donaverimus. Instant, etpromissam amici-

amicorum veslrorum, Hemniffi
in

regina3,et episcopi
si

tiam requirunt. Itaque nuntiis eorum respondere

Adalberonis meminisse debuistis, et

velit

amicum
oblivisci

debeo de
habito,

mea

ac vestra voluntate in Non.
dolos, fraudes

Scpt.

regnum sublimare, nihilominus eorum
oportuit, simulque

Mores, studia,

eorum

inter quos

non

apud

infidos maleficiabene-

scilis. Redite ergo usque ad Bublionem, uti vubiscum loquipossim de hisquai mandare non possum.Suntenimresgrandes,et ad vosmultum perti-

ficiis non superari. Significate ergo si quid harum rerum in melius per vos commutari possit, et cur

indictum colloquium pro pace inter reges neglectum
sit,

nentes, et quia civitatem sineforti periculo dimitlere

et

si

saltem futura

quies

inter

eos constat.

Interea si quidquam benevolenlia promeruimus, non possum, si placet, manuscomitis [Manac Comes] veuiet vobisobviam, quae vos omnisecuri- p n^ultum petimus, multumque oramus, ne militi nostro We. pro Ber. praejudicium fiat. Est quippe tate ad nos usque perducat. Valele, et quaj vobis eis commune praidium in lite cum Ecclesia, vultque cordi, velocius remandate. B. sibiccdi in partem exnovi operis capella, quod EPISTOLA CXXX.

RA1N.\UD0 MONACHO.

Non

existimes, dulcissime fratrer, vitio mcofieri

quodtandiufratrummcorumpra?sentiacareo.Posta le digressus sum, crebrisitineribus causam patris mei Columbani pro viribus exsecutus sum.

non possit jure haberi nisi ex sequofactadivisione. Bene valete, ac nostrum codicem, si placet, per fidum nuntium resignate.

quam

EPISTOLA
Z.

CXXXIII.
B.
I.

R.

Regnorum ambitio,
verterunl in nefas
;

dira et

miserandatempora

fas

nulli jure

rependitur sua fides

Anxiequidemjamdudumvestraprffisentiafrustra mur, mulla vestris consiliis disponenda reservamus.
Nostis

Ego tamen,cum sciam omnia ex Domini pendcre senlenlia,quae simul cordaet regna filiorum hominum pcrmulat, exilum rerum patienter exspecto. Idemquoqiie facere le et moneo et hortor.Unum autem interim plurimum exposco, quod et sinc
periculo ac detrimento tui
fiat,

quam paucorum

fidei reip.

ncgotia sunt

committenda. Itaque optamus, monemus, oramus

omni

alfectu charitatis adforc

vos

Remis

x

Kal.

Oclob.

cum pro summisrationibus,quas
fas csl,

vobis lanordi-

^

^^^ crederc

tum eliam pro habenda

ct

me

tibi

quam

nalione 0. Silvancctensis episcopi dcsignati.

maxime in

amicitia conslringat.Nosli quanto studio librorumexempIariaundiqueconquirain,no3tiquot
scriptores in

EPISTOLA C.XXXIV
AD REMIGIUM MONACHUM TREVIRENSEM.

urbibus aut in agris Italia; passim habcanlur. Age ergo, et te solo conscio ex tuis sumptibus fac ut mihi scribanlur M. Manilius dc
astrologia, Victorinus de rhetorica,

Bcnequidem
sc

intellexistisde

numeroD. quomodo

Demoslhenes ophtalmicus.Spondeo tihi,frater,et certumtenco, quia obsequium hoc fidele et hanc laudabilcm obedientiamsub sancto silentiohabco, et quidquid erogaveris cumulatum remittam, sccundum tua Bcripta, et quo lempore jusseris. Tanlum significa
cui
et tua

ipsum metiatur. Semel namquc unus, unus est. sed nonidcirco omnis numerusseipsum melitur,ut scripsisti, qui sibi a^quus est. Nam cum scmel iv bis sinliv, nonideoiv mctiunlur iv, scd potius duo
:

enim bini iv sunt. Porro liltera quamsub figura x adnotatam rcperisli, x sigiiificat unitates, qua? in
i

scx et IV distribulaj sequialtcram efficiunt propor-

tionem. Idcm quoquc in

vi

etduobuspcrspici
libi

licet,

munera

ct nustra

porrigamus

scripla,
sit

ubi unitas estdilfercntia.Spha!ram

nullam misiest roij

frequentiusque nos

tuis litteris tetifica.

Nec

me.

mus, ncc ad procscns ullam habemus, nec

Patroi..

CXXXIX.

53l>

ilLVESTRI

II

PAPyE OPP. PARS

III.

EPIST. ET DIPLOM.

i»3o

parvi lahoris

tam

occupalis in civilibus causis, Si

A citiarn
cia?,

scientcr violare

rerum, volumen AchiilcidosSlalii diiigcntcrcomposilum noljis diricr^o
tc

cura

tantaruni detinet

nostris injuriam propulsare,

molimur, iiec acceplam a scda Kal. Janu. usque

ge, ut spiia-ram,
sui

quam

gratis propter difficullalem

ad initium QuadragesimcC, in confinio nostrae FranBurgundiaj ac Lothariensis regni occurrere vo-

non

poterilis habere, tuo

munere

valeas extor-

his parali sumus,sicut designabitis
:

quere.

EPISTOLA CXXXV.
AD ARCHrEPlSCOPUM.
Sicut audita peregrinatio vestra
intulit, ita

diem cerlum,et locum suo nomine descriptum utpax etconcordia regnorum, etEcclesiarum Domini,nostro vition ).i
destitudtur.

m«rorem

nobis

permutatus rumor dilati itineris quasi fructumloititiBeimportavit.Anxiabamurquippecum vestriabsentia,tumquodtanta3personaimeritisnon

Erudito hoinini atque

EIMSTOLA CXXXIX. puram fidem,

quae hodie

paucorum
ti,

est,

constanter tenenti, duo verbaCliri-

respondcbanl honores. Elaboranms ergo, et quod brevilas temporis non habuit spatio temporis attribumus; ac munera juxta vii-es paramus. Vires dicimus, quia noslis inter quos habitemus, quanta

nostrum consiUum aperiemus, et propositae Dicimus autem Reddile quse sunt Cxsaris Cassari, et quse sunt Dei Deo et Sine mortuos sepelirc mortuos suos. His animadveret

quaestioni satisfaciemus.

:

;

:

g

perfidiaquorumdam exagiLemur,quiaetiam obsidio
Laudunensis urbis praitcrita pace sequeslra intermissa
sicut
est, x Kal. Novemb. repeLenda. Quamobrem monuimus,monemus,et pro solatio miiitumsi

Jegitime injuncta ab episcopo honeste prosequimini.Contrafasporro a quolibet prolata devitabitis. Non inhonesteutantursuo tempore filii tenegjg^

brarum,

filii

Bclial

:

nos

filii

lucis,

filii

pacis, qui

spem
mus.
Vidi

in

homine velutfenum
et

arescente, nonponi;

indiguerimus, ct pro auxilio capti confratris nostri A. utque B. et G, vestra exhorlatione digniores se reprasentent germanos, in tanto discrimine re-

Cum

patientia exspectemus illud Prophetae

impium superexaltaium
et

elevatum super cedros
qnsesivi

Libani ; transivi,
est

ecce

non erat ;

eum,el

rum.

inventus locus ejus.

EPISTOLA CXXXVI.
Ne gravileretiniquoanimoferasjustissimamcorrectionem Domini,dulcissime fratrer.Divinitas quip" pe non dignalur impios suo tlagello,8eternis cruciatibusreservanspuniendos.Disceconstantiamservare in adversis. Et si Job et nostri ordinis antiquos sacerdotes non vales imitari, saltem nostri temporis

EPISTOLA CXL
Beneficiis liberatoris nostri grates persolvere di-

gnas non sufficimus

:

etiam

membra
est,

nostra, quae

infernus absorbuisse in vobis visus

ab ejus fau-

cibus erepta, victore Christo, liBtamur.Verumquod

G

hujus temporis est
pei'discatis quae

monemus,

uti

nostro colloquio

laicumhominem, tibique affinem, exemplar habeto, comitem Godefridum. Nos quidem tuoe salutis immemores nonerimus,necquidquam eorum quae pro
le fieri oporteat

appetenda, quae vitandavobis sint, priusquam nostri regniprincipum conventibus misceamini. Simul etiam aut litteris aut fido nuntio significale, utrum tuLa videatur vobis ad pra?sens
profectio A. H. atque Ra.

ergo

intentatum relinquemus. Noverit circa te sunt, ut legatum nostrum Parisius in festo beati Dionysii certissimum
I.

ad comitem Ottonem,et

V. Q.

omnia qua?

quo conveniant.

EPISTOLA CXLI.
Diutius consultando nihil tutius in

inomnibus redderepossit, ut si obsidio futura est, ctnon est, alia atquealia refringantur consilia.Vale
feliciter, et

perLumest,

communerequam acolloquio vestrisenioris adprse-

hoc

unum

attende, ne

le

pr«cipitem

dederis, ut satius fucrit aUo

modo

poriisse,

quam

Si autem si fieri potest honeste. nonpotestismajorum causarum summasattingere,

sens abstinere,

per interitum

tibi

tuisque posteris cElernum opprovale, et a
I.

nihil nisi evidenler utile definire

bonum

est.

Porro

brium reliquisse. Iterum Z. A. plurimum cave, ut

V.

I.

Q. Z. IL

omnium bonorum
1) si laudabitis,

fide Ra. feria

V vestrum legalum
reversurus
si sic

a perfido et impostore.

Silvanectispraistolabitur, vel
et

Carnotim profecturus

EPISTOLA CXXXVII.
Absentia militum nostrorum res quam petistis plcnum non h ibuit etfectum esttamen in voto,et
;

Compendiacum

annuetis.

in

quod poterimus exsequcmur. Sed si perpetuam paccm ruslicis AsineLi optatis veniam com. Cen. et ut ad nos usque quam proxime, ut et in merita comparcntur consilia ct vestra mililaris manus digna nobis confcrat solatia, juxta quod per eumsignificabimus HaiC tutis auribus committimus

eorum

reditu

,

EPISTOLA CXLIL ADALBERO EPISCOPUS R. ET SCHOLARIS ABBAS, AD CONSTANT NUM SUUM. Congratulamur tibi, dulissime fraler, pervasore alque hostemonastica),re'igionis, ad multorumsalutemhumanisrcbus exempto. InsLa ergo,etsijam
Patrem tua ac fraLrum dilccLione dignum habes, habeamus eum cl nos pnf sentem tua opera proxime
in festo beaLi Remigii, ut aifectus noster

propter hostium nuiltiplioes insidias.

EPISTOLA CXXXVIII.
Gratulamur meliori habitudine corporis instaurata in vobis, simulquc quod nostram scirc voluislis. Nos quidem Domino propitio ctbene valemus,
qI

a Floriatc fa-

censibus
ciente

te

facienle

paululum abalienatus,

sit

omnia ficri

plurimum reconciliatus. Quod si h«c minus possint, liceat nobis el lua tantnm

optimu quaiquevolisoptamus, neccoeptaiuaau-

perfrui prsesentiajSi quidunquaraprajstilimus quocl

237
pla<'ueril, el
si

SECTIO
Jignaris
propslare

I.

-

ANTE SUMMTIM PONTIFICATUM.

538

quod placere

A

possit.

EPISTOLA
Si

CXLIII.

quonduiu Francorum rcgina, qua? lot millibus imperavi,nunc nec vernaculoscomites habeo, quibus sallim slipataconventusadeam tanti
ogo
illa

Emma

eam, quam

in

niaximis rebns bcnovolcnliain

ducis Ilcnrici, ncc dcsidcrabili priTscntia
frui licct

vestra

sinc affeclucontulistis,
slalis,

nuncin minimis tausis prnv non parvam laudem ncc minimum fructum

causa

captand»

salutis

atque

consilii.

Adsilis ergo nostrai causaj dillcrend.T?,

non deter-

sperare debetis. Laborastis quippe ut liberaremur

ab hoste, sed conlempli eslis modo, quia libcravit nos Dominus de ore leonis. Sjlitam operam impendite, ut impcrio senioris ac domina^ veslra? ille violenlus pra?do saltem supellectilem nostram reddere cogalur. Non aurum qujerimus, nec massas argenti.sed quibus carcre dedecusest. Dicimusautem aula^a, tapelia.etiis similia, simulque petimus

minandae usque ad mutua verba. De castro Q.G.R. dicimus, nec patiamini fratrem vestrum dici proditorem, quem hactcnus probavimus in fide non
fieta

trarum, ut
ei

Interea, qjoniam rcrum nosprocurator nec rediit, nec quid obvenerit audivimus, ne vacua manu redeatis.
scitis,

pcrmanentem.

Diu exspectatampccuniam inloculisvestris referte, mcrcedem ac graliam ob merita beneficia relaturi

nostram fidem non ex ejus fide perpcndi qui nihil unquam spopondit quod ratum fore decreveril. EPISTOLA CXLIV.
Sicut epistola regii nominis,

cum

B

lum cx aliis sfppenumero collatis. EPISTOLA CXLVIII. AD REMIGIUM MONACHUM TREVIRENSEM.
ex hoc,

quam

vobis misi-

Gerbertcs scholaris abbas Remigio raonacho Trevirensi.

mus, continet, monemus, rogamus, obsecramus,
ut exsequi curelis,
circa nos,

cum

pro vestra benevolenlia
Ecclesiai

Pra^gravataffcctustuus, amantissime frater,opus
Achilleidos,
cisli

tum propter pacem

Domini

quod benequidem
difficillimi

incoepisti, sed defe-

pace principum proventuram, nisi forte desiderabili

dum exemplar

defecit. Itaque et

praesenlia vestra frustramur,

apud

fidos infidi

non immemores,

operis

nos beneficii incoepimus

ac suspecti habemur.

sphajram, qua? et torno
tigaris

jam

sit

expolita, et artifi-

EPISTOLA CXLV.
PARISIENSI EPISCOPO GERBERTUS.

ciose equino corio obvoluta.

esl,singulis

omnis Ecclesia calholica una atque eadem lamen sacerdotibus modus quidam pra^scriptus est, quo se extendere, ubi terminos debeant
Elsi

si nimia cura fahabendi simplici fuco interstinclam, circa Martias Kal, eam exspecta, nisi fortecum horizonte ac diversorum colorum pulchritudine insignitam

Sed

prajstoleris,

annuum

perhorrcscas laborem. Ca^te-

collocaie. llaque in causa Rotberti abbalis, ob

eam p rum de

dato et accepto inter nostros clientes sic

quam servamus
non

ac seraper vobis servare voluraus

jure conslitit, ut nihil redderet qui nihil deberet.

fidem, hiec tria consullando proponimus.Primum,

EPISTOLA CXLIX.
quidem molesle absentiam vestram ferimus, sed majori cura premimur ob ignorantiam earum rerum quaecirca vos geruntur. Nam cujus affectuum sumus participes, ejus certe progressus et exitus viarum ignorare minimc debemus. Festinate ergo et litteris planum facere quid communium negotiorum ac privatorum postmodum egeSatis
ritis,

messe ponere in quo multiplices rependimus grates etiam indebito dignari nos honore. Secundum, sancti Dionvsii coenobium ejus esse reverentiai ac digni:

esse nostri juris falcem in aliena

tatis, ut nullius ibi magistralus debeal deponi aut imponi sine comprovincialium, quorum interest, consensu ac favore solemni. Terlium proponimus, si rem in dilalione poiiitis, veslraj mansueludini suggerendum, quidquid honestius et ulilius cum

agatis,

mox

agere disponatis,

simulque

si-

gnificale quid nos facerc velilis. In electione cpis-

religiosissimis el arn[ilissimis viris inveniemus.

copi

II

Iduum Februar, habenda, qua

die et potius

EPISTOLA CXLVI.
acceptam epistolam fralernilati vcstrai direximus per R. a;quivocum patr', in qua vcstcr ac fratrismei advenlusin urbe

pridic vestra praestolabimur

Decimo

Kal. Januar. a rcge

D

et quid Anscl apud comitcs egerit, et cur ejus nuntium adliuc minime viderimus, et utrum regcm ac co-

responsa,

mitcs prius convenirc debcamus, et

Remorum
tis

expetcbatur, v Kal. Januar. regiis lega-

junctum colloquium

Cala; diffcrre

si itcr ad indebeamus, et si

obviam occursuri, qui ex condicto quidem venunc mittimus, postulantcs subilum responsum voluntalis propria;

nerunt, sed vos non invenerunt. Porro exemplar
prioris epistola; nostra".

eo venictis,et cujus favore ha;c et his similia, plenissimam fidem ad voshabcntibusplcna fide deponitc.

EPISTOLA CL.
Gratuita! bcnevolentijc vcslra; nullis
meritis.

dalum
simul

iri

rcspondemus

el actionis.

Quidenim contulimus aliquando dignum

EPISTOLA CXLVII. EMMA qUONDAM REGINA FRANCOKUM.
Acerba sunl h.-ec tcmpora, sacerdosDomini,,quibus sanctissima fides usquequaquerarescit..S'edmcmentoteillius quamsemperpromisislis.quamque a vobis conservandam credere malim.Moveat vos mea

legatione Roderici?IIoc solum superest ut intelliga-

mus quomodo diclum sit, ne cujuspiam rcgis vel cpiscopi commoda veslrisacscnioris vestricommodis anteferamus. Non salis quippe palet utru:n,
relictis

omnibus qua;possidcmus, jubeatissequi vos
:

ac vestra an
toria

quodam gcnere loquendi
volilisab

spe consola-

Captivitas^prsedonummanus.Apudscienlcmloquor,

tantum nosrelevare

impetu scevien-

m
tis

SILVESTRI
forlunse.

II

PAPiE OPP. PARS
el qui

III.

-

EPIST. ET DIPLOM.

m

Rex Hugo ac

vicini episcopi,

A mus,

quia vestrae doctrinai disciplinata procerilas

sedem Remorum ambiunt, plurima
consullu

olferunt.

Sed

nulla a nobis adhuc reccpta sunl, ncc sine vestro

quidquam agere molimur. Ea

gratia re-

gem

adire dislulimus, ne forte ab eo rapti vcstra

haud faslidiensauAtlamen ut, omni ambage dimota, advos nudai verilalis fruamur loquela, judicavimus, et firmum disposuimus, ul vobis manifestet hoc nosctoritas.
trae

noslrae simplicitali scmperfuil

imperia refugisse videremur, ob dulcissimum affectum cliari patrismei Adalberonis omnibus mortalibus aiitcponcnda, qu<e in vobis

voluntatis

epistola,

quod

in

hac re
est

summa

nostra; adoptionis et

singularitas

petitionis,

quodammodo
quse
in

quatenus nobis indoctis et male disciplinatis, vestra solers providentia in scriplis, nee
tis,

intucri

desiderabile

est.

Ca^tera,

nobis

non

et dic-

mentis essent, et qua? fieri circa vos vellemus, Raderico diligenter exsequenda commisimus.

non

prajlcr solitum adhibeat

studium correcfidelitatis

tionis, et in republ.
[«/., felicitatisj

consilium summae

EPISTOLA
GERBERTUS SALUTEM UEVERENDI PATRIS
EPISCOPI.
Si de
SIBI

CLI.

Hujus ergo nostrsevohintatisin non

SCRIBENTI SUB NOMINE ADALBERONIS VERDUNENSIS

neganda insinuatione, volumus vos Saxonicara
rusticitatem abhorrere,

sed Graeciscam nostrara

sublihtatem ad id
statu quaris,

studii

magis vos provocare
scintilla.

:

meo

bona sentenlia quicun-

g

quoniam

si

estqui suscitetillam,apud nos invenie-

que familiaritalem praetcndis, liccat respondere, tua pace ine positum in adversis, virum fortcm sequi, non consequi. Caiterum reipub. causas non significo, quoniam quid scribam nescio. Specialia

lurGraccorum industriae aliqua

Cujus

rei

gratia,huicnoslro igniculo vestrae scientiae flamma

abundanter apposita, humili prece deposcimus, ut Graecorumvivax ingeniumDeo adjutore suscitetis,
etnosarithmeticselibrum edocealis.utpleniter ejus
instructi
subtilitalis.

tamen

fratris
si

morbo

calculi laborantis plenius ex-

sequerer,

invenla a prioribus

intueri liceret.

Nuncparlieula antidoti pbiloanthropos ac ejus scriplura contentus, tuo vitio imputa si quod paratum

documentis aliquid priorum intelligamus Quid autem de hac re vobis agendum

placeat, quidve displiceat, vestra paternitas litteris

ad salutem, non servando diaetam, verteris in perniciem. Nec me auctore quae medicorum sunt
est

nobis nuntiare non dilTerat. Valete. Versus nun-

quam composui,
habuero,

nec in studio habui

;

dum

in usu

traclare

velis,

preesertim

cum

scientiam

eorum

et in eis

viguero

[«/.,

floruero], quot ha-

tanlum affectaverim, officium semper fugerim.

bet viros Gallia, tot vobis mittam carmina.

EPISTOLA
Remigio fratri Gerbertus.
Id
tris

CLII.

AD REMIGIUM.

EPISTOLA CLIV.

G
Domino

GERBERTUS OTTONl
et glorioso

C.ESAR1.

momentum

ac ea vis erat domini mei et pa-

Ottoni Caesari semper Au-

mei Adalberonis in causis pendentibus ex aeterno, ut eo in rerum principia resoluto in pri-

guslo Gerbertus, gratia Dei

Remorum

episcopus,

quidquid tanto imperatore dignum.

mordiale chaos putaretur mundus relabi. In tanta igitur perturbatione, et, ut ita dicam, confusione,

mortalium officiorum

immemor, quid

optares,
in ejus

quid peteres, incautius perspexisti.

Num

modi

discrimine, republica derelicta, demigran-

dum fuit ad philosophorum commenta, interdum non necessaria ? Taceo de me, cui nullae mortes intendebantur et quod pater Adalbero me suc:

Supereminenti benevolentiae vestrae, qua in sempiternum digni vestro j udicamur obsequio forlasse votis, sed respondere non valemus meritis. Si quo enim tenui scicnliae igniculo accendimur, totum hoe gloria vestra peperit, patrisvirtus aluit, avi magnificentia comparavit. Quid ergo ? Thesauris vestris non inferimus proprios, sed resignamus acceptos, quos parlim assecutos, partim vos quamproxime
,

cessortim sibi

cum totius cleri, et omnium episcoporum, acquorumdam militum favore, et quod omnium rerum, qua; displicerent,
designaverat,

assecuturos indicio

est,

honesta et
vel in

utilitas ac vestris

majestatedignapetitio. Nisienim firmum teneretis
^c fixum,
j)

vim numerorum

seomniumrerum

me

auclorem

fuisse contenderent.

Nani amici, qui

continere primordia, vel ex sese profundere, non

familiaritate beati patris Adalberonis

mccum

usi

eoruin plenam perfectamquenoliliam tanto festinarctis studio
:

fuerunt,

mccumque

laborabant,obtornatile lignuni

ct nisi moralis philosophiae gravitatem

deserendi crant. Patere ergo patienter moras necessitalc iinpositas, ac meliora lempora exspecta,

quibus valcant resuscitari studia jampridem in nobis

ita verbis vestris custos omnium virtutumimpressa esscthumilitas.Nonlamen animi sibi bene conscii tacita est sublililas, cum

amplcctcrcmini, non

emortua.

ejus, ut ita

EPISTOLA CLIH.
OTTONIS IMPERATOIUS ADGERBERTUM. G.PhiIosophorumperitissimo,atque tribus philo-

dicam, oratoriam facultatem et a se eta Gra^corum fonte prolluentem oratoriedocuislis.Ubi nescioquid divinum cxprimitur, cum homo geuere
Graecus, iinperio

Orro quod sibi (30). Amantissimae. vestrae diloctionis omnibus vcnerandam nobis adjungi volumus cxcellcnliam, ct lanti patroni sempiternam nobiscum stabililalem adoptasophiae partibus laureato,
^30)

Romanus, quasi ha?reditario juge Romanae repelitsapicntiae. Paremus ergo, Ctesar, iniperialibus cdictis, lum io hoc, tum in omnibus quaecunque divina majostas \eslra dccreverit. Non enim deesse possumus obse*
Ihesaurossibi Graecae ac

Al

,

Imperator Otlo Gerbono magistro suo.

^il

SECTIO

I.

— ANTE SUMMUM

PONTIFICATUM.
aeris qualitatibus

m
mei corporis quadam sui Mutamur ergo solum
Italiaj

quio, qui nihilinlerhumanas res dulcius aspicimus

A Italici

veslro imperio.

generis contrarietate opponit.

EPISTOLA CLV.
OTTONIS AD GERBERTUM.

corpore, vobiscum mansuri mcnte,vestroquo solatio

atque subsidio primores

relinquimus. HugoS.

Otto Auguslus impecalor reverentissimo papse
Gerbebto
(31).

nem Tuscum
latus, qui

vobis per

omnia fidum,

comitem
contu-

Spoletinis et Camcrinis pra^fectum, cui octo comi-

Quia divinitate propilia non solum saoguinis linea.verum etiani inler cunctos morlales quadam sui generis eminentia connectimur alTeclu, qualitale circa Domini cullum non dispares esse debemus. Ideoque nostro animo vestrum metuentes ingenium hunc abbalem Pctrum vestro com meiidamus apostolatui, ut quae honesla et utilia circa suum monasterium fore agenda,etase et a noslro legato cognoveritis,

sub

lite

sunt, vestrum ob

amorem

limus, nostrumquelegatum eis ad pra;sens prsefeci-

mus,utpopuIi rectorem habeant,etvobisejus opei^a
debita servitia adhibeant.

EPISTOLA CLIX. GERBERTI AD ADELAIDEM AUGUSTAM. Dominae et gloriosa; Adelaidi rcginaisemperAugusta; Gehbertus gratia Domini Remorum episcopus, et

cum omni diligcnlia exsequi studeatis ut dumraartyrummemoriasincommunehonoramus,
:

omnibus

suis

confratribus et coepiscopis

B Remorum

dioecesos,

eorumbenenciaincommunesentiamus.VaIete.

Epistola vcstri

bene valere in Christo. nominis laeta principia pertulit,

EPISTOLA CLVI.

OTTOMS IMPERATORIS AD R. COMITEM. Otto gratia Domlni imperator Augustus R. comiti salutem.

Diversa regni negotia interdum cogunt nos inci-

dere diversa imperia. Hincest,quod abbatiam sancti

monita salubria habuit, sed tristi fine conclusaest. Suavem quippe animi vcstri affectnm circa me ostendit,ad propriam sedem reditum maturare admonuit. Sed quid sibi voluit tam acerba conclusio? Ita enim se habet Cognoscite quia si modo hujusce monilaparvi penderitis,utemur nostrorum etrebus
:

VincenliiCapua^ silam ob
situdines nuper Joanni

quarumdam rerum nccesmonacho donavimus, RolhProinde

ct consiliis al)squc

crimine vestri. Me urbi

Remo-

frido abbate nec adjudicato, nec deposito.

respectu misericordiae eidem abbati Rothfrido con-

cedimus cellam sanctaj Marioe, cum omnibusadse
pertinentibus, in Marsi comilatu, in eo loco qui dici-

cum rehquis rebus sancli Vincentii in eodem comitalu posilis. Cellam quoquesanctae Matur Apininici,
ria; in

,

partibusBeneventi, ubi dicitur Sanus locus,
sancti Vincentii rebus in terra
libi

cum omnibus
ventana
sitis.

BeneBeneventano principi pra?cipimup, ut, sicut rcs vobis vicinae sunt, ita ob nostram fidelilatem Rothfridum abbatem ejus res

Unde

et

tenere juvetis sine ulla conlradiclionc.

rumpraesidente,quando non licuit, licel, vel licebit veslris uti consiliis, et rebusmihi commissis? An melius licuit Arnulfo eam obtinente? Sedille eam vobis dolo etfraude abstulit, ego contra multorum dolos et fraudcs vobis eam multis vigiliis multoque labore conservavi.Mirum nimis est vestrorum hostium vos non sentire insidias. Qui enim Arnulfum ad vestri regni confusionem suae sedi restituere quaerunt,non sibi hoc tulum fore putant,nisi me prius qualibetoccasioneperdant.QuodmuUumverisimile esseduplicicapimusargumento, quiame Remisnuper posito cum absolvere decievistis et quia Leo Romanus abbas ul absolvatur obtinuit, ob confir:

EPISTOLA

CLVII.

mandum

senioris

mei

regis Roberti

novumconju-

OTTONIS AD ADELAIDE.M AUGUSTAM. Dominae Adelaidi imp. semper Augustae Otto gratia Domini impcralor Auguslus.
Qiiia

secunduin votd

ct dcsidoria vcstra divinilas
i

nobi> jiira impcrii ronliiHt fchf successu, divinita-

gium, ut mihi a Rcmensibus per littcras significatum est. Accedit ad hocdiscrimcnfidesapraesentibus corte Calmiciaca a Gibuino Gibuini nepote pervasa. Infinitus, credo, crat villarum numcrus, nec ad possidcndum sufficere poterant Rcmonses, nisi

tcm quidcm adoramus, vubis vero grales rependi mus. Scimus enim et inteiligimus malernum affectum,
et ->fudia pietatis, qiiibus

"

rcbus obsoquia vc-

slru doosso noii puasuiiius.

Proindc quia,

dum

pro-

tuovemur, vesler honur attollitur, rempubl.per vos promoveri, ac promolain fclicitor in suo statu regi

ad colonias oblinendas invitarcnlurCatalauncnscs. Quid ergo? si Arnulfus absolvendus est, vel si Guibinus,vcl alius quilibet in sede mea intronizandus est, reditum niciim sine capilis mci poriculo intolligcrc non est.Quod ila esse, sed vos minus animad-

mullum oramus etuptamus. Valete. EPISTOLA CLVIII.
OTTONIS AD gerbertum.

Rcvcrentissimo papa; Geruerto Otto gratia Dci impcrator Auguslus.

Quia leinporis
satisfaccre

diffirultato astriclus vestris votis

non debeo. Novi cnim studia veomnibus mortalibus pi'cedicanda, novi animi vcstri dulcissimos alTectus circa mc. Quibus si rospondorc ncqueo merilis, rcspondobo votis. Quocirca ut mea vobis minus ingoram,dequc mc omnino taccam,quem divinagraliaapericulorumimmensilatc liberat, el in (juantum ad mc solum atlinet, in
vertere, dubitarc
stra

ncqueo, vehemcnti

mccrore

afficior,

oinni folicitate disponit ct ronscrvat, pcr lcrribile

Moveor enim
(31)

pietatis alTectu circi vos, sed natiira;

nomonomiiipotentisDci oroctdcprecor,utRemcnsi
Ecclesiaedesolata;etattrita3,siquolibelmodovaletis,

necessilas suo jure

omnia conslringcns,

qualilates

AL

reverenlissimo pap.f Gerberto

OKo

Doi gratia imp. Auguslus.

m
subvenialis. Quoc
est, si deperierit, ut

SILVESTRI

II

PAP^

OPP. PARS

III.

EPIST. ET DIPLOM.
judicio

244
rursus

quoniam rogni Francorum caput

A episcoporum
adsit,

relinquere volo. Nec

membra sequanlur

nocesse

est.

contra episcoporum judicium,ubi major auctoritas
judicia

At quomodo non deperit, qua; subnomine duorum quasi inler malleum et incudem, disposila, dum eorum nculrum rectorem approbal, velut inter undas maris sine remige fluctuat? Quid porro fieri putatis, si tertius sine judicio Ecclesice ad nume-

eam dum

quasi per

exspecto, exsilium,

vim retinere dispono. Quai quod a multis feiix

pulatur,

non

sine niullo dolore tolero.

rum

accesserit?

Neque vero

hsec loquor,

tanquam

augur autdivinus. Meminietiam mcos conspirasse non sokim milites, sed et clericos, ut nemo mecum comederet, nemo sacris intercsset. Taceo de vilitate et conlemplu, nihil dico de gravissimis injuriis saepe mihi a pluribus illatis. Ad ha;c ut redeam provocatis, el ut graviora patiar, minassuperaddit epistola. Quid est?o divinamajeslas! adeone me infatuatum, vel a te abalienatum putant, ut vel
gladios imminentes non videam,vel Ecclesiam

EPISTOLA CLX. Occurritmihi senioris mei regis Rotberti clara faoies, Iffitus aspectus, visitata colloquia, sermones vestrisapientia et gravilate pleni, turn principum et episcoporum grata affabilitas, qua; mihi dum

quodammodo vita onerosa est. Sola mihi solatio estclari Cajsaris Othonis pietas, benieripilur, ipsa

volentia, liberalitas, qui tanto
diligit, ut dies

amore vos vestraque
confe:

noctesque

mecum sermonem

rat, ubi et

quando vos

familiariter videre possit

B

coajvum sibiet studiisconsimilem seniorem

meum

tuam

schismatc confundam?Egovero improborumversutias acule conspicio, et contra omnia schismata uni-

regem Robertum alloqui et complexaii. Si ergo Romanum iter, quod causa plurimum synodi me
detinet, hoc teniporedilalum fuerit,circaNovembr.

tatem

Ecclesiaj,

si

sic

defendo. Peto ergo, o

morte mea domina mea sempcr Augusta
decretum
est,

Kal. meexspeclabifis, et

fidissimum, et per

item a fratribus meis coepiscopis, qui pro causa ti'aditoris Arnulphi, sivejuste sive injustesub anathemate positi sunt, ut me judicium Ecclesiffi ex-

harum rerum inlerpretem omnia vobis obedieulem. EPISTOLA CLXI.

Vis amicitiffi
bilia, elc.

AD C0NSTANT1NI'M SCHOLASTICUM. pene impossibilia redigit ad possiExstat
.

spectantem patienterferant.NequeenimEcclesiam, quam episcoporum judicio regendam accepi, sine

siipra, lihello

De numerorum

divi-

sione prsrfixa

EPlSTOLiE ALIJE GERBERTI
Curante Andrea Duchesnio

primam

cx ms.

exemplari Jacobi Sirmondi Societatis Jesu

in

lucem

{Hist. Franc. Scripl,

tom.

II,

pag. 82S.)

EPISTOLA

CLXII.

G

mysticis abluit sacramentis

;

hunc, inquam,
civitas
:

dici-

ELECTIO ARNULFI REMORUM ARCHIEPlSCOPI A

mus Laudunensis

Ecclesiffi filium, et, ut verius fa-

GERBERTO EDITA.
Sanctae ac universali Ecclesia; calholica; salutem

teamur, Remensis Ea quippe

Remense
sic

ler-

ritorium, Remensis parochia est

nec

a beato

dicunt
Divae

filii

Remorum

metropolis.

memoriae patre nostro A. scnsus corporeos relinquente,clarumlumen pastoris amisimus, praeda hostium factisumus. Itaque dum molimur,cona-

Remigio divisa, ut fleret aliena. Nimirum ille vir Deo plenus, unitalcm appetens, non scissionemaffeclans, sic scidit ut cohaereret velut pars in
toto.

Et quis et quantus futurus esset intelligens, natale
solura beavit sacerdotii dignitate. Eligimus ergo

mur

tanti viri

resarcire ruinas. Elapsa sunt cano-

nica tempora, violata; sunt leges, quibus cavetur

lumc Arnulphum hinc ortum,

hic

educatum,

Si-

nullamsedemampliustrigintadierum.spatio vacare
licere.Nuncque tandem pulsantibus divina lux se
apparuit, et
christo,

moniacae haM"eticis expertem, a faclionc tyrannica

quosequeremur ostendit, depulso antiSimoniaca hajresi damnata. Nos, inquam,

remotum, sua cuique debita jura reddentem, ctuarium Dei non dissipanlcm. Sint procul ab
ctione nostra dolus et

sanelese

nec putenl

eam ad

qui dicimur episcopi dioeceseos

Rcmorum

melro-

pertinere

filii

Bclial,

filii

pacis et concordi* stabi-

polis, cum omni clero, diversi crdinis populo acclamante, orthodoxis regibus nostris consentienlibus, cligimus nobis in praisulcm virum pictale

D

Icm

el

solidam inporpctuum faciantconfirmando,

corroborando, sul^scribcndo.

EPISTOLA
Elsi adluic

CLXIII.

pra^.stantem, fidc insignem, constantia inirabilem,
in consiIiisprovidum,rcbusgcrcndi.saplum.In

EX PERSONA ARNULPHI REMENSIS EPISCOPI.

quo

ncquc

in

repub]ica,neque

in privata,

lue virlutes, quai sic clare
cffiterasabesse

reluccnt,

indicio sunt

nulla merita nobis sint, his tanion
deesf, specialiusquc

animus minime
inardescimus ad

non

posse.

Arnulphum dicimusregis
altus sanguis vitio

quodammodo

Lolhariifilium.

Qucm ctsi

lcm-

poris sub anallicinale posilus aliquo infccit contagio
;

comparandos ac rclincndos voslros alToctus. Ob id ilaquo Ccrardum anliquum militem vesfrum vim
infercntom, ac bcncficium noslri
fidelis

sed lanicn

hunc malcr Ecclcsia purificans

Gucnirici

^43

SECTIO

I.

- ANTE SUMMUM PONTIFICATUM.

246

pervadentempalienliaferimus.utqueeumquiescere A Hs eorum beneficils quamvis ingentibusoblatis in Hcxus sum. Quousque ergo id genus amicilia?exerjubeatis oramus. Et si forte dissimulaveril, utrumcebo? Consulile, ac solalium imploranli pronbetc, que monitoremexperialursui juslissimum hostem. etsi non ob mea merita, sed tamen et propter EPISTOLA CLXIV. vcstra erga omnes scmpcr laudala benelicia. EJUSDEM. E. EPISCOPO TREVERENSI EX PERSONA EPISTOLA CLXVII. Sciens benevolentiam, vel potius pietatem veslram, qua sempcr usi tionis prffdecessorem
co,
si

estis circa

beata;

recorda-

Conceptam

laititiam

Romani

itineris,

quo vester

mcum,

feliciorem

mcjudi-

comitatus ac dominoe Theopbana;semper Augustaj

eam

sic

accipio uti

acccptam terminus nes-

ciat.

principio

Itaque ex abundanti charitate a vobis facto congaudemus, ac mulua dilectione frui

optamus. Et quia tumuUus dissiregnorum, ac novitas nostra; ordinatiodentium nis decernere ac perficere, quianimose impediunt acluum nostrorum moderamina, consolidatae prudenti* vestra. delegamus simul quoque oramus si fieri potest definite pra^scribi, ubi et quando post
indissolubiliter
:

fulurum alloquium ampliorem fecerat, senioris mci jirohibitio conturbat. Vices ergo meas velut amicus amici obtinele. Et ut pallium a domino papa per vos consequamur, et gratiam domina; nostra; per vos coeptam retineumus. Cujus obscquio, Dco annuente, in Pascha erimus, nec quis-

quam

erit qui vos

ab ejus ac

filii

sui fidelitate ac

B

^^^^•^•o ^'

reditum vestrum a palatio convenire possimus, simusque ad pra?sens certi, si quid rerum novarum
didiceritis, post plenius instruendi

fpkCi i LLAVIU Yvni bPlbl ULA AD RAINARDUM MONACHUM BOBIENSEM.
Tetbaldus, ut ipse
ferebat,

n

Quidam

monachus

quod planius
est in sanctis-

Bobiensis, pra^terita «stale, ad nos venit, per

quem

pernoscetis.

Magnum argumentum

nostra scriptatibi direximus, quibus luaililteraenon
.satis

sima amicitia. ac firma societate nos in aeternum raansuros, cum eisdem utamur auctoribus quibus

rcspondent. Itaque et exemplar prioris epiremittimus, et
tua?.

stola?

petitionihocmodoconsu-

apud prajdecessorem semper usi estis interpretibus.

meum

in

otio

et

negotio

limus. Si sub regula palris Benedicti ac spirituali

abbate

tibi

militare delectat in alio monasterio,

mca
EPISTOLA CLXV.
Plurimum
intelligo vos intelligere

licentia utere,

nec obsit

tibi

transitus causa

rcligionis, et

imperio abbatis

tui

factus.

Caeterum

motus animi

in

dando

et accipiendo frena
:

licentiae

relaxamus

mei,eoque amplius vos accurate diligo, et amplector. Recordor quippe honeslissima> admonitionis. qua me satis diu acommunio.ie quorumdam principum suspendislis, quid vellelis significastis. Oro
ergo per venerabile

partim, partim restringimus
discretione, ut

hoc modo servata

quod jureet

sine offensione divina-

Q rum legum dandum

ac recipicndum est,des ac rc-

cipias.Necputesadmeamliceiiliampertinere,siquid

nomen palris mei, et

per invio-

tyranno aut impio sponte tribueris, vel ab
pcris.

eis

acce-

suosquesemper coIui,ne cogar eorum hominum oblivisci quos ob ejusamorcm meis commodis neglectis pra'cipue semper dilexi. DomiIatamfidem,qua
se

EPISTOLA CLXIX. AD REMIGIUM MONACHUM TREVIRENSEM.
Petitio
tua,

naemeaeTheophanaeservatafides circa se suumque
filium,

dulcissimc frater, toties repetita,
satis

ne sinat
et

me

forc gloriam

suorum hostium,

quibus jactemur lluctibus

oslendit.

Ncscis,

quos propter

se, si

<{uando valui, abduxi in opproin

nescis quae naufragia pertulerimus,

postquam atc

brium
el

contemptum. Iterum

cummune

oro,

digressi sumus. Gravissimis quippe laboribus aestivis et conlinuis

nc cjus vobis displiceat servitus, cui vestrum imperium, bonor, potestas.hactenus plaobsecro
cuerunl. Facite vcstra liberalitate ne absentia honestatis, fuga
Catilina.,

eos

conlraximus morbos quibus
extorsit.

pcstilens

aulumnus pene vitam

Accessit

opUmarum
in

artium, cfficiar seclator negolio praeceptorum

ad hoec violenta fortuna, cuncta quae dederat rcpetens per eos praedones quiurbem Remorum dc-

qui

otio

et

D populati
mus,
et

sunt.

Nunc amicorum caplivitatem
sint

defle

Marci Tullii dilifrens fui exseculor.

EPISTOLA CLXVI.
Non alienum
darc. Nulli
bui, nisi
est a vestra

humanitate,

et

asacro-

permutandae pervigili cura deliberamus. Eo in luclu, eoque in mcErorc nostra patria est. Timor et tremor muros circuman sedes nobis
dant, inopia cives premit. Clcrus utriusque ordinis

sanctosacerdotio, quairentihus consilium consilium

morlalium aliquaudo jusjurandumpraeM. Olhoni. Id ad
in Irihus

I).

dominam meam.
ivitus

Th.
;

propler futuram vastitatem ingemit. Ergo sit tui muneris maruis levare ad Omnipotenlcm pro nobis.

ac filium ejus Oth. .Vug.

pcrmanasse

sum

Et

si

Divinitas

poenam

alleviaverit peccati cribeneficii.

quippe

cum

unum quidom quodammodo

Quousque ergo hanc fidcm servandam censetis ? Dico equidom quod spolialus amplissimis rebus imperiali dono collatis, aposlolica benediclione confirmatis, noc unasaltem villulaob fidem retcntata vel rctinendam donafus sum. Dico quod inter gravis.simos hostcs vcstros positus, nulintellexerim.

mus non immemorcs tui per omnia EPISTOLA CLXX.
GERBERTUS RAI.MUNDO.

Noslro revcrentissimo patri Raimc.ndo du. Filius. Quo in portu agam navim guberiialore amisso,
scirc vos, dulcissimc Pater, et

quinam

sit

statusin

Franforum R.

p. [rppublica].

Ego cmn staluisscm

S47

SILVESTRI
clientela

II

PAP/E OPP. PARS
mei
A.

III.

EPIST. ET DIPLOM.

24S

non discedere a
peresse

et consilio patris

beati Ad., repente sic eo privatus

expavescerem.
et

corunum

sum, ut me suQuippe cum esset nobis anima una, nec hostes ejus eum pu-

etiam ex anathemate in praedones Remcnsis urbis jam promulgato. Cujus exemplar vobis mittimus,
ut ex eo pernoscatis cujus animi simus, simulque

tarent translatum,

cum me

superesse viderent,me
reges
et nunc deponerem

nos majora aggressuros, qua? suo temporireservamus. Omnia enim tempus habent. Dicimus tacenda, lacemus dicenda.

ad invidiam Caroli nostram patriam tunc
vexantis
digito notabant, qui

Agimus quod nolumus,quod
sunt omniaplenaperturba-

volumus nequimus.

Ita

regesque ordinarem. Et qui R. p. permistuseram, cum R.p. periclitabar,ve]ut inperdilionem nostrae
nrbisparspra^da^maxinia
fui.

nec se sic ingerunt : expetenda, quemadmodumdevitanda. Xam sioblata esset

tionis, ac potius confusionis

Eaqueres

iter

meum

ralionabilis facultas,

jam dudum

vestra

in Italiam penitus dislulit, ubiet organaetiam ser-

vantur, et optima portio meffi supellectilis.

Non enim

coUoquia expetissemus.Regium nomen, quodapud Francos pene emortuum est, magnis consiliis,magnis viribus resuscitassemus
:

poluimus obsistere prKcipiti fortun», nec Divinitas declaravit adhuc quonam in portu me sistere velil. Igitur de me et de meis fortunis gavisuri, exspectant exitum instantis fortunae. Dabo
viribus, nec

sed propter

impia

tempora, propter perditissimorum iniqua commenta, clam agimusquod palamnon possumus.Veniet,

operam pro
oporteat

c

veniet,

inquam,

dies, et

prope

est,

in

qua

unius-

quidquam eorum qu»

fieri

cujusque nostrum probentur et cogitata, et dicta
et facta.

intermittam, donec optatis perfruar sedibus, leddamque Deo vota mea in Sion. Vale, amantissime Pater, valeat frater Ariardus, valeat sanctissimum

Interim praescriptas vobis metas reco-

gnoscite,

necmajora regni negotia

velitis definire

sine metropoUtani conscientia, nec sententiam in
his pra?cipitate

coUegium

tibi

subjectum, meique sitismemores

in contemplativis

cum patre meo EPISTOLA CLXXI.

Adal.

quse quo animo fiant ignoratis. Prudentiam roburque vestrum reservate, tunc forvideritis victricia signa nobis ductoribus anteferri.

tissima pectora hostibus pro nobis exposituri,cum

VENERABiLi ADHUc Episcopo A. GERBERTUS.
Itane socordiae atque dubiis casibus credidisti,

EPISTOLA
;

CLXXIII.

non videas, arietes Mare fluctuans ingressi naufragamur et ingemiac vineas ilia tua pulsantes non sentias? Recordascimus nusquam tuta littora, nusquam portus ocre, quseso, quid actum sit, o felix quondam etdulcurrit. In vobis quietem queerimus. In vobis cerle cis amice, sub imperio patris mei Adalberonis. est, quod cum dederitis non desit, accipienti saDivi Aug. Lotharii germanus frater, hseres regni, Q persit. Petimus ergo omni affectu charitatis vos regno expulsus est. Ejus «muli, ut opinio multorum affore Remis ii Kal. Aprilis, si jure amicitise quidest, inter reges creati sunt. Quo jure legitimus quam promeruimusaut promereri posse pulamus.
ut gladios cervici imminentes
hffires
est, et

exhoeredatus

est,

quo jure regno privatus

quo

in

paternam

domum

rediit ? Quae de-

creta

Romanorum
?

pontificum infantes baptizari

vetuerunt

Qui sacri canones innocentes presby-

teros ab altaribusrcmoverunt? Agit

Abrahamcum

EPISTOLA CLXXIV. AD ROMULFUM ABBATEM SENONENSEM. Officia dantis et accipienlis muneribus vestrisexscculi estis. Nihil cnim nobis antiquius in humanis
rebus clarissimorum

Sodomis debeat pcrdere justum cum impio, el tu pastor non dubitas addiccre pcena? noxium simul et innoxium ? Sed quid ego ha;c minima, cum sciam accusalionem tuani

Deo caiisam, utrum

in

hominum

scientia,

qu?e

uti-

quc multiplicibuslibrorum voluminibusexplicatur.
Agile crgo ut coepistis, et fluenta M. Tullii
post urbis nostrae perditionein
sitienti

piVTbete. M. Tullius mediis se ingerat curis, quibas
sic

a sacerdotibus Dei descriptam, el plenamcrimini-

implicamur,

ul

gravidam sceleribus? Elccti suntjudiccs, quorum judicio si defucris, de absentia nihil lucrabel)us,
ris.

ante oculos

hominum

fclires,

nostrojudicio habea-

mur

infelices.

Et

si

adfucris, cpiscopuscsse ccssabis. Invenlus

D

im'^, perficimus, et ut ila
facti

Qua^ nuiiidi sunt qua^rimus, invenidicam principes sccleris

Curreergodum aliquid otii superest, ncque spem tuam ponas in Ligeri ct Scquana, nihil profuturus. Ego quidem factionum,
cst qui tuasvices sortiatur.

sumus. Fcr openi, Palcr, ut Divinitas, qnae multiludinc peccatorum cxcluditur, tuis prccibus
nos
visilet, cl
si

inllcxa rcdeal,
tiuKjiio

nobiscum

habilel,
qui

(•onspiralioiuim,

jurisconsulli

ac
libi

consulenliuin

ju;vscntia,

fieri

polcsl,

hvlemur,

conscius, oh fidcle silentium Iutc

causa vcleris

beati PatrisAd

abscntia trislainur.

amicitiaj liabui dicere, ut te lethargo alleviarem.

EPISTOi-.\

CLXXV.

Tuum

sit

plenius

rcmedium

quaerere, qui etiamin

AD
iiiam

F.

comitialem

morbum

vidcris decidisse. Vale.

Pcrvciiil,
:

AUCHlEPISCOrUM TREVIRENSEM. bcalissimcPatcr, gladiususque adaniFranconini urgemur. Hinc

EPISTOLA CLXXIl.
Immciisa' bencvoleiilia' ac
circa nos
jioliiis piclali

gladiishosliiim uiidiqucj>erslrmgimur. Hinc

volra'

iidc jiioniissa rcgilms

immcnsasrcpeiidimus

gralcs. Qiianli iios

jiolcstati jiriiicijtis Caroli

icgiium ad sc rcvocanlis
ficri cogi-

habcatiscompassioneveslraprofcctodcclarastis.Dc-

addicti, jicrmutarc

dominos, aul cxsulcs

claramuscrgoctnosqnidinfulurum moIianuir,non sohim cx his qiuc cumpaucissimis pcrnoclamus.scd

imir.

Hoc

soliiin

spci supcrcst,

quod vos pnpscia

divinilas

gcrmanitale quadam

iiobis devinxif, et nt

Sw

SECTIO

I.

— ANTE SUMMUM PONTinCATUM.
tr's

230

inviceni onera portemuseffecit.

Ad

vos itaqiie con-

fugimus tanquam ad rcclum prsesidium, tanquam ad aram prudentia^, tanquam ad diviuarum alque humanarum legum inlerpretes. Eruntque perlata
consulta
fiiiis

vestris ca^lestia oracula.

EPISTOLA CLXXVT.
G. S.\L. DICIT R. SIBI

DILECTO.

Grandiaquidcmposcis, dulcissime frater.sed tuis meritis nnn indcbila.Nam quid est lam oplabile quod benevolentia tua non promeretur?quid tani

humile quod conferriamicis hcPc tcmpora sinant ? Ilaque cum tibi desit artifex medendi, nobisreme-

diorum materia. supcrsedimus describere ea qna?

mci beali Ad.ad Dominum discessum cur tanlo A temporc Remis commoralus sum, quo ante perditionem urbis etpost perditionem abire contenderim Sa>pius quoque illud Terentianum recepistis Si non potest ficri quod vis, id velis quod possis. Et nunc quidcm benclioiorum ac pictatis vestnecirca me non inimemor, conceptum amorem erga vos vestrosquc conservo, eoque me bcatiorem fieri judico. Quomodo enim non diligam diligentesme. Scnlio quippe vos condelcctari quod sceleratorum homiiuim conciliabulaelTugerim,quod communioni ecclesiastica} rcstitutus sim. Agite ergo causam amici solito more, id est ut Lelius ab Helvetiis vel
:

medicorum
jecori.

perilissimi ulilia

judicaverint vitiato

Suevis redeat, Aquilee dilecto diligendus conquiratur par, ut

Quem morbum

tucorrupte posluma, nostri
f,;:aT'.x<iv

operum nostrorum sitfinisconsummata

apostema, Celsus Cornehus a Gra^cis
appeliari.

dicit

B charitas.
EPISTOLA CLXXXI.
Pra^cipuamac singularem amiciliamvestram
arctius

EPISTOLA CLXXVII. AD ROMULFUM ABBATEM SENONENSEM. Magno curarum pondere in momento temporis
alleviatum
iri

dum

amplectimur,muItorum hominuminvidiam

existimamus deliberalionibus nostris
intlexis.

toleramus, maximeque eorum qui senioris vestri contra nos consilia conturbant. Crescit malum in
dies. Multiplicantur inimici

ad

utile et

honestum «que
vestris in

Quod ulique

nostri,majoremque suet

puris affectibus

divina specuiatione ut
est.

munt audaciam spe dissidentium regnorum.Si ergo
ea in vobis est virtus

ca-ptum,
loco

ita

consummandum

Sicque aptiori

quam credimus

optamus,

mutua perfruendum

charilate,

EPISTOLA CLXXVUI.
AD BRUNONEM EPISCOPUM LINGONENSEM. Serenissimi Augusli domininostri desiderabilem prsesentiam vestram causa consullandi jamdudum exoptant. Monco ergo vos atque rogo causa salutis tolius reipublica>, quamprimum maturare iler. Et quia vos apud Roccium audivi pro mea saiute,merear nunc Silvanectis audiri pro omnium bonorum
liberatione.

sentiamus nonnobis obesse quod vestrum amorem amori regis O.prajposuimus.Sentiantinimici nostri
per vos stabilem esse regnorum concordiam,quam
sine suo consulto posse fieri negant.Et quia credibilibus legatis interhostes difficilis estvia,vos lega-

Q torum

nostrorum

vices explete,

quod honestum
si

judicabilis pro nobisspondefe. Sic de nobis absentibus preesumite

tanquam de

prajsentibus; et
litteris

quid salutare reperietis,

quampnmum

vel

nuntiis significate, ut ignorantibus nostris aemulis

per fidissimos inlernuntios utriusque partis coepta

EPISTOLA CLXXIX.
AD ECBERTUM ARCHl tPlSCOPUM TREVIRENSEM. Etsi prudentiam vestram in multisexpertussim,

ainicitia corroboretur.

Hoc ideo dicimus, quiama-

joris auctoi'ilatis legalos

cum

sui

magno

periculo

sine certa causa mittere nolamus, et quiaconveutus

nupcrtamen pUirimumintcllexi,cum querimoniam
fpjam ex persona Ar. archiepiscopi subornaveram, sublili responso perstrinxistis. Veritus ilaque sum,

regum

laboriosus est, et hoc tempore per

omnia
si

inutilis

propter malivolos utriusque partis.Quod

famulante conscientia, nc in oculis vestris displicerem, qui mihimetipsi displicere jam cocperam, eo quod nonsocius vitiorum, sed princcps dijudicarer

maximorum

scclerum.

Ilic

ego, qui sub

impcro
in

D

pravorum hominuin consiliaconvaluisse senseritis, nec honestam et utilem posse fieri amicitiam, inprimis quod maximum estconsilium simuletauxilium a vobis imploramus. Neque nos deludi vana cxspcclatione sinatis,quos omni genere amicitiaruni el afnnitatis dignoshactenus duxistis.

beatfp memuri.T' patris

mei Ad.niililaveram
vita;

scho-

laomnium virlutum.nunc egoregiain
cuin sacerdolibus Dei verba

aulam conferens.Nec ob
incoio
siiin diutius fieri

EPISTOLA CLXXXII.
Felicitas vcstra gloriainsimul nobis paritelsola-

amorem

(-aroli vcl .Vrnulfi

passus

organum

tium. Ubi enim est una caro,et unussanguis,ibi el

diabuli, pro

mendacio contra verilatcm

declamandu.Oro itaque antiqua bcncvolcnlia vcslra
dignus inveniri.Qui[)pe cxistiniatione vcstra cunsoientiam meain delfxi, iit cx mc pernoscalis quid de prrdiliune Rcinoniin inlflligfro dobcatis.

unus aficctus. Abiit illa dies, nec redeat unquam, in qua vester ma-ror ineluctabilem nobis paritdolorciii. Et nunc qiiidcm in |)ace, sicut ct tunc in angustia,nusnoslraquc veslro cundunamus ubscquio
ut
vi
si
:

quld

magnuni vestraque dignum memoria
coiisilio,

vel

AlJ

EI'ISTOIA CLXXX. ADALUERONKM EPISCOPUM VIRDUNENSEM.
unsilioruin iiieoruiii j^arlicipiaccoiiscio

velingeni()aggrcdic()namini,nostrautaininiopeingcnio, viribus.

ra, diligtjiilia,

Quod

si

Omniuim
non

quieli clsilcnlio sludctis. ct ad pra^sens ctina^teriiiim liccat

miilta verba fafliiriis siini. Salisonim post Pa-

nobisgaudcre vobis nimpace clquiele,

551

SILVESTRI

11

PAP^

OPP. PARS
^^

III.

EPIST. ET DIPLOM.

2d^

Nec glorientur spmuli veslrinominis plus seseobesse

proprio labore mullis sumptibus exaedificavimus,

quam

vos prodesse.

Sif, si fieri

potest,inter nos

mihi meisque
sias

cum

suasupelleclili reservate.EccleIrigitimis donatio-

ac seniorem veslrum honestus habitus amicitiarum.

quoque, quas solemnibus ac

Pr8escribitesequendaetvitanda,necpatiaminidolis
et fraudibus nos circumsfribi, qui

nibusjuxta moremprovinciae consecuti sumus,nullis

nullorum homisequi.

prsejudiciisattingi

oramus, de reliquo non mullibera collage-

numamicitiam contra vos decrevimus
EPISCOPI

tum deprecaturi.Hocfacto me olim
rentem ad obsequia vestra honeste

EPISTOLA CLXXXIII. REMORUM DICECESEOS SALUTEM DICUNT
REVERENTISSIMO PATRI
R.

invitabilis. Nec dubiumerit,si hosterminosprfetergrediemini^quin

omnia

quse possidebamus ut a multis accepimus,

Quoniam frafer et ccepiscopus noster A. infra suam Ecclesiam captus, propter vim hostium, ut fertur, non satis quac sui juris sunt exsequi valet, nosnostri officii nonimmemores,quod oiiminfamofissimos pr«!dones suo consilio feceramus.repetivi-

cum secundum alfeclum vestrum acutisssima pro vobis dictaremus consilia. Nec praeteritorum malorum
polerimus
oblivisci,

BDmulis nostris sacramento contuleritis, tunc

cum

pra3senlibus admonebi-

mur judiciis.

mus. Hoc addito, quod in cibo et potu contra divinumachumanumjusnullamisericordiaabusisumus
ut ipse; sed insuper
totius factionis

duces el comites, et conscios

B

EPISTOLA CLXXXVI. ELECTIO GERBERTI REMORUM ARCHIEPISCOPI.
Semper quidem,
dilectissimi fratres,judicia Dei

anathemate damnavimus,eamque
sufficere posse judicantes. Itaque

Ecclesiam adivino officiosuspendimus.Caiferis Christianis fldelibus

justa sunt, sed interdum occulta. Ecce

enim

post

dissolutionem beatae memorise Patris A.

quemdam

decreti atque anathematisexemplarvobis mittimus

ex regio semineprodeuntem nobisEcclesiKque Re-

nostrseque sententioe vos favere,atque idemfacere

mensi praefecimus.et clamoremultitudinisimpulsi,
Scriptura dicente, Vox populi vox Dei,el ?>aiaclorvim

hortamur, monemus, oramus.

EPISTOLA CLXXXIV. AD GARINBERTUM ABBATEM.
curam geritis, nostrisque laetamini commodis, debitas rependimus graf es. Nec sic locis disparamur remotis, nec eaulimur fortuna,divinitate propitia, ut antiquas non valeamus exercere amicitias. Procurabo igitur quodjussistis,et quoad .• , A potero persuasione vel gratia Augustorum uti, a j^ . ..:-.•_:. T> viciniaRemorum procul dimovebo excrcitum,donec

canonum

institutis

desiderium ac vota

cleri ac po:

Quod

nostri

perquirentium caligavit acies mentis nostraelitferam incaute sequendo,concordem sententiam divinarum Scripturarum parum investigando.Non erat quippe vox Dei vox populi cla m antis Cr»c?/i^e, crucifige. Ergo non amnisvox
puli in electione episcopi
:

.

1

1

populi vox Deiest: nec omnis clen et popuh votaet
r, '-'

.

1

,

desideria in electione

,.,..,

.

.

.

episcopi

perquirenda sunt,

j

.

urbe recondatis,si quid residui habetis in agris. Procurateitaque etvosfilium meum AquiIam,donec per fidissimosmihi remittatisamicos.Et ne ignorein
tis

sed tantum simpliciset incorrupti, id est spe quaeslus minime electi. Sententiae Patrum exponendae.

Non

liceat, inquit, turbis

electionem

facex'e

eorum
sit

quae synodus episcoporum nostrae dioeceseos de-

qui ad sacerdotium provocantur, sed judicium

creverit, exemplar rerum gestarum vobis nostrisque mitto sociis, ut exinde pernoscatis quid sequi, quid vitare debeatis.

cpiscoporum, ut
bent,
si

cum

igsi

qui ordinandus est pro-

in fide et

in episcopali vita

edoctus

est.

Nos

igitur episcopi

Remorum

dioeceseossecundura

EPISTOLA CLXXXV.
LIBELLUS REPUDII GERBERTI ARNULPHO ARCHIEPISCOPO. Diu multumque mihi in animo replicanti infeli-

has coustitutiones Patrum,

favore et conniventia

utriusque principis noslri domni UgonisAugusti,et excellentissimi regis RoberLi,assensu.'quoque eorura
qui Dei sunt in clero ct populo

eligimus nobis

ar-

cem statum nostra?. urbis, nec exitum malorum sine strage bonorum reperienti, ea tandem senten
tia

chiepiscopnm abbalem Gerbertumaetate maturura,
natura prudentem,docibiIem, affabilem,misericordem, nec pra^ferimus illi vagam adolescentiam,am-

placuit,quaeetpracsentibus mederetur incomin

j)

modis, et

futurum praccaveret amicis. Perniutamus itaque solum solo, dominium dominio, ves-

bitionem se exlollentem, omnia teinere minisfrantem imo nec talibus subjugari palienler auditu
,•

ti'aquebeneficiaemancipantivobis nostrisqueBcmulis ad invidiam relinquimus, ne fidclitatis promissae

perferimus,

quorum

sapienliaet consilio Ecclesia-

hinc arguamur, inde gcnerc

amicitiarum

ad

patruum vestrum quod ainmodo se habentium perstringamur.Nihil enim altcri debetur co quo vivi-

nou posse scimus. unoquoquc cpiscopo sit hoc speculandum, inaxinie tamcn in eo quicaitcris praeest mestica ac civilia jura adminislrari

Cunique

in

tropolitano. Kligimus ilaquehunc Gerbertum,qui***
fuit.

mus
si

pacto, fide in alteram parleni pnctenta.

Nam

vos

sahos esse volumus, quomodo patruo ves?

dium

Hujus vilain ac morcs a puero novimus, stuin divinis ac humanis rebus experti sumus.
consiliis ac

tro

praisumus

Item

si

palruo vcstro pra^sumus,

Hujus

magislcrio informari qua^rimus.

volumus ? Ilanc litem sic dirimimus, ad alios demigrando, nec vobis nec illi quidquam procter bcncvolentiam debeamu3 gratuitam. Eam si amplcctimini, dcmos, quas
vos cssc
salvos

quomodo

Ejus elcclioneni subsrrihondo conlirmainus,sLabiIinius, corroboramiis coniniuiii oinniuni

bonornin

consullu.

53

SECTIO

I.

--

ANTE SUMMUM PONTIFICATUM.
Aspiranlem,
redditc.

«84

EPISTOLA CLXXXVII.
ROFESSIO FIDEI CERBERTI REMORUM ARCHIEPISCOPl

Eorum conditiones tantum
capli post

momenlote quicapiuntot capiuntur, ne

is

EgoGerberliisgratiaDei pra?veijienle archiepiscopusHemorum, anle omnia fideidoid

mox

fulu-

libertatem aut per se aut pcr suos capientes, vcl amicos capientium pro causa captionis leedere valeaiit.

jmenta verbis simplicibus a>sero,
:

esl

Patrem

Filium, et Spiritum sanctum, unum Deum csse jnnrmo, totamque in Trinitale deit?tem coessen-

EPISTOLA CLXXXIX.
GERBERTUS OTTONI.

alem elconsubstantialcm

et

coa^ternalemetomni-

Domino excellentissimo Ottoni Csesari semper .\up:ii5to, suorum episcoporum minimus semperet
ul>i(iiie

otenlera prtedico.SinguIam

quamque

in Trinitate

dobita^ scrvilutis obsequia.

prsonamverumDeuni,ettota^: Ires Personasunum eura proOteor. Incarnationem divinam non inPa•e, neque inSpiritu sanclo.sed inFilio tantum crequi crat in divinitate Dei Palris Filius, ipse eret in homine malris filius, Deus verus ex Patre, omo verus ex matre.Carnem ex matris visceribus
0, ut

Cum inlerhumanas

res nihil dulcius veslroaspinihil dulcius signi.

ciamus imperio,solHcitis j)ro vobis

ficare potuistis,quam vestri imperii

summam

glori-

anisuminam cumdignitateconstantiam,Etqua?nam ccrle majorin principe gloria?quce laudabilior in siimmo duce constantia, quam legiones cogere,in

abentem,
1

et

animamhumanam

rationalem simul

g j^^^^.,^^ ^^^,^^^ j^^^^p^^^^
priTscntia sustinerc,

eo utriusque natura», id est

hominem etDeum,

nam pcrsonam, unum filium, unum Chrislum, num Dominum,creatiirarumomnium qua^suntet
piritu sanclo, confiteor.

Passum

esse vera

carnis

assione,
?xisse
lae*

mortuum

vera corporis sui morte.resur-

hostium impetumsua seipsum pro patria, pro religione, pro suorum reique public« salute max'mis periculis opponcre ? Quee factaquam felicesexitus habuerunt. Minori sumus aCfecti cura ob legationem Leonis abbatis vobis directam super illo Arnulfo, sed

vera carnis suse resurrectione, et vera ani-

resurreclione, in qua veniet judicare vivos et

lortuos, assero. Novi et Veteris Testamenli

umdemque

credo auctorem

et

unum dominum et Deum.

nino falsa

liabolum non per conditionem, sed per arbitrium

neque animo insedit ea legatio, quae omest, sedquoeLeo abbas a meis Gallispromissa exigit, vera fore putavit. Aut si ila est, novi ingenitam vobis benevolentiam, talibus ausis et velle et posse obsistere. Et quoiam noster Leo iter

ictum esse malum. Credo hujus,quam gestamus, t non alterius, carnis resurreclionem.Credo judi-

suum ad

vos inlenderit

volando, ut ipse

sci'ipsit,

Yi Id. Sept.

quando primum

allata venit epistola,

ium futurum,

et

reccpturos singulos pro his quse

iniquis, ut credo,

memoratavenlis, nihilsuper Ar-

esseruntvel popnas vel pra^mia.Nuptias non prohi-

p eo,secunda matrimonia non damno.Carnium prxeptionera non culpo.
Poenilentibus
reconciliatis

nulfo consultumest. Sed fertsecum aliaut

magnis

ioventa

ingeniis,

ita

magnis finienda

consiliis.

ommunicari debere
>eccata,id

confiteor.

Inbaplismo omnia

/Eternum vale vobis vester G. Et quia ut magnifices magnifice magnificum Sasbachcontulistis,seterno imperio vestro «ternum se dedicat vester Gerbertus. Et quia R. S. V. D. aterno obsequio vestro se mancipatG. vester. Hinc a vobis liberaliter collata, sed a

a

qu»

voluritarie

esttam illudoriginaIeconlractum,quam admissa sunt,dimitli credo, Et

xtraEcclesiamcathoIicam nullumsalvariconfiteor.
anctas svnodos qualuor, quas universalis mater
lcclesia

quodam

nescio cur ablata, restitui sibi

confirmat, confirmo.

petiit

vestcr G.
definiat.

Extremus numerorum abacives-

EPISTOLA CLXXXVIII.
GERBERTUS OTTONI
C.CSARI.

trum

EPISTOLA CXC.

Domino glorioso Ottom Cffsari semper Augusto {omanorum impcraloriGEnBERTCs episcopusdebile
servilutis obseqiiiiim.

Domino

ct

rcverentissimo patri

ill.

G.

filius.

Sanctissimas amicilias firmissimasque societates

luculentaorationequam dulces,quamvcutilesessent
expressistis,

Absentiam vestram longiludinc terrariim disjunli omninomolesteferimus. Et quod fama nimium
cvia rcruin prfpclarc qiiidem a vobis gcstarum,ut

mcque

tanto fructu divinitatis partiestis.

cipem sociumque esse et fore dignati

Quid

eniin est aliud vera amicitia, nisi divinitatis pra^ci-

omper, nec iillam vobis sointillam altulil. I)e vita t moribus Ilarmandi comitis hoc tcmporc a mc lienum e^t, ita gcmilus et suspiria fratris ct si'nificareniea vobis

puum munus

? Ilac igitur

amicilia vestra

fretus,

plurimum

refert.

Conqueritur

iiippc

ille

nobilis vir fralrem

ime ncrari contra siiam
nilalem,

suum apiidGorziam suorumque nalalium discmpitern.-o.

dcquc ea bcne pra>sumens, atquc in posterum meliorasperans, Aruulfi redilum adurbcm Remorum non expavesco, sed si ita pervenerit, utHungcrius qui voluit retulit; ob quam causam de Hur Chaldcoorum liberari confido, vestrisquc obscquiis non
dees.se.

ignorninia-que ducit hoc
esl,

Quodque semper

volui, scinpcr optavi,hKC

uod

si

licia?

tam dira siipquod gcnus morlis acerbius fame ? Omnia
verurn

quid

sibi

volunt

causa comitem individuum efficict,eique solemno imperium appcllainus. Quare quid dulcius, quid
pi"pslaiilius?

fpnarum genera sola fames exsupcrat, niorlcm
tsam conlomiiit, ac
I

Non orgo

siispirandiim pro causaamici

cam

conlra
qua.'.s(),

natura^
tain

usiim

vobis

fuif, vcl crit, ouiii

cx toto.cum cx

oommuni

se provocat. Iloniovcre,
fratri

iminane
dicit.

voto ct deliberationc cuncta provencriiit, siiitque

cfas, ct pelenti

fratrem adhuo, ut

provenluradivinitate propitia, vobis consulcnlibus,

555

SILVESTRI

II

PAPiE OPP. PARS
omnia
feliciter

III.

EPIST. ET DIPLOM.

236

amicis juvantibus, imperio vestro

A
animi

EPISROLA CXCin.
GERBERTUS ARNULPHO AURELIANENSI EPISCOPO. Multum mortalibus divinitas largita est, o mei
cu.«tos,

exsequente et procurante. Valete, et ob res nostri

bene gestas, bene se habentes, mecum gaudete. Iterum et numerosius valete.
Ctp.saris

quibus fidem contulit, et scientiam

EPISTOLA

CXCI.

non
quod

negavit.
et

OTTONI CiESARI ET AUGUSTO IMPERATORl QUOQ.UE. ROMANO GERBERTUS Domino et glorioso semper Augusto Ottoni Caisari Gerbertus.
Scio

agnoscit,

agnilum

Hinc Petrus Christum Dei Filium fideliler confitetur. Hinc est

justus ex fidevivit. Huic fidei ideo scientiam

copulamus, quia stulli fidcm non habere dicuntur. Hancvos haberefidem illagenerosi animi pracclara
scientia indicat:hoc vestree orationis series manifestat,

me

Divinitatem

in

multis offendisse, et
scrvilussic repentedis-

offendere, sed vosvcl veslros in quo offendissere-

qua eain

darguor nescio,
plicuerit.

et uti

mea

igitur et rependogratias
tori, et

Utinam a vestramunificenlia cum gloria tanta collata aul non licuisset suscipere,aut suscepta cumtanta confusione perdere Quidhocesse putem g quod utiquededistis,aut darepotuistis, aut non potuistis? Si non potuistis, cur posse simulastis? Si autem potuistis, quisignotus et sine nomine impe!

Habeo tantorummunerumlargiquod mihiin nulloa medissentientem ami-

inter nos eeternari cupitis.

cum

reservaveritjCtquodsemulis nostris verisimilia

non tamen vera narrantibus minus credidit. Hoc tui muneris esse, bone Jesu, qui facis unaniraes habitare in domo hoc ego sacerdos tuus coram te
:

confiteorvenerabilem artificem*tuum A.
diligere,

me colere,

rator imperalori nostro

notissimo, et per
? In

orbem

terrarum famosissimo, imperat
ille

quibustenebris

furciferlatitat?

Inlucem veniat,et crucifigatur,

ut nostro Coesari libere imperare liceat.

A

multis

creditum

est

meapud vestram
Nunc

pietatem posse opi-

tulari multis.

opera; pretium est habere pa-

tronos quos olim defendendos suscepi,
fides hostibus

majorque

meis habenda

quam

amicis. Amici

quippe salubriacuncta,prospera omniadocuerunt. Hostes nec praecepta,nec beneficia mihi profului'a, dulcia principia amaros exitus habitura, seu prophetico, seu fanatico
spiritu

amare, cunctisque mei ordinis quos hodie noverim corde et ore proferre. Procul ergo eslo omnis fraus et dolus, pax et fraternitas hic adesto, ut qui alterum Iffidit utrumque laeserit. Me Christi potentia protegente non vistyrannicaabhocdeterrebit inccepto non mina; regum, quas in hoc Paschali festo pertulimusgraves.Accusabamur quippe monachossancti Dionysii injustedamnasse.Urgebamur coram damnatisdivina obsequiacelebrarenec privilegiis RomanseEcclesise monasterio beatiDionysii factis contraire debere. Ad hoc opponebatur
;

prjedixerunt.

Quae

Q

nobis, privilegiis

canonum
:

auctoritate promulgatis

quidem mihiplus quam velim tristia, sed imperiali personse minus convcnientia. Tribus, ut ita dicam,
soBCuli

aitatibus,

vobis, patri, avo, inter hostes et

tela fidem

purissimam exhibui, meam quantulamquamquepersonamrcgibusfurcntibus,populisinsanienlibus pro veslra salute opposui. Pcr invia et solitudines, per incursus et occursus pr«donuni,

nos assensum pra^bituros nec si quid contra leges ecclesiasticas decretum sit pro lege recepturos.Sed cum in mespecialiter ponduscausae retorqucrelur, meijuris illum nonesseaiebam, nec me inmeorum

dorainorum prosilireinjuriani,utinsimulabar,ipsoruni inleresse ciijus culpa

eadem

proferant, videre

Cum sentcnliascT.cularium monachorum obtinuisset
parti
IIoc itaque sehaberjfiliusveslrpe bealilu-

fame

ct siti, vi

frigoris

et

«stus excrucialus, in-

fractus inter lottenipestatesexstiLi, ut

morlcm posum,et

dinis tcsliscsl Fulco, qui

tiusprffioptaremquam filium CcEsaristunccaptivum

non

sine

mei animi aniaritudinem lacrymarum eflusionecognovit. Dolcbam

imperantem non viderem.
dies nieos in pacc finirc
!

Vidi ct gavisus

quippe, ac

multum doleo

vos insuper ncscio a
regii honoris

utinain liccat usque in finem gauderc, et vobiscum

quo delatore insimulatum esse quasi
insidialorem, et qui
esl,

Non ergo,ut vobisrclalum
sffvit,

EPISTOLA
TERII.

CXCII.

^

raea valeutia in vos

nec elocutio dura
vos excusare nisus

ahsonti amico dctraxit. Sed

dum

ADAI.BERTO ARCHIEPISCOPO, ABBATI MA.IOKIS MONASScrvat natura vices, terraque bona, non suo judicio diu infecunda.inirandos flores iVuctusqueparliirit.

sum,
Sit

pene accusatum palatinis canibus objeci. itaque inler nos,utvultis,esl tantum,nun aulem

me

cst ct

non

:

sit aiixiliiiin in

comniune

eloonsiliun».
si

Qiiod ctiamin saciis per dala vorba,
to inotu ct

vestra^

su-

Ecceeniin bcati Marlini cclhiia nionachoruin
resuscitat.

blimilatiplacet,confirmandumrorecenseo,ut, amo-

agmina jam dudum emorlua

Marlini

omniuin suspicionum,

sit

nobis cor unum

virtus in suis discipulis dignoscitur.

E quibusbeatai

anima una.

conversalionisalumnam tanquam cxemplar vita^et morum accepissc Osulphum gaudcmus. Hujussanctissimos affcclus vcstris aifcclibus consociandos offerimus, ut qui se singulari ccrtamine antiquo hosti opposuit, precum vcstrarum clypeo violor evadat. Alleviemur ergo nos veslris merilis, (pii
nostris

EPISTOLA CXCIV.
GERBERTUS CONSTANTINO MICIACENSI abbati.
Safis supcr voncrabilis A.lcgatione niiratussum.

Rofcrchal qiiippe*. ILtc aiitcni
sod
iiiitia

omnianon

dolores

doiorum sunl.Majusest quod
:

quaM'ilur,et

praigravamur

offensis.

rumqiie provcrbium

quod appelilur, quam ego huinilis et parvus, veost Tua ros agitur paries cum

287

SECTIO
:

I.

— ANTE SUMMUM PONTIFICATUM.

238

proximus ardel. Et divinus sermo A 5rtnciu«rjo Aet supcrbia, vcslravcslrorumqueusus amicitia,qui non meo vitio perditam a vcstra virtule reposco tmv incipile, id est a regtii fundamenlo et ab ar ca negala inullum dolilurus, itemquc receptamulce. Hoc factuin qui duli comitentur, in aperto cst. tum gavisurus. Hoc cnim concesso, dignitas vel potius gravilas con:

fundilursacerdotalis, slatusreg.ii periclitatur.Quod
si

hoc inconsultis episcopis agitur, episcoporum polestas, gravilas, dignilasannullalur. Qui cpisco-

EPISTOLA CXCVI.
S. GERALDI, ET FRATRIBUS. Pro mei lociatqueordinisofficio magnorumnegotiorumoccupalionibusadplurimadistractus.ncclegalis, nec litleris quaj circa me geruntur bactcnus

G. ABBATI

pum quamvis sceieralum

sacerdolio privure noc po-

tueiunt, nec debuernnt. Si vero consultis, ipsi

su»

damnalionis tcstes sunt, qui a se non judioandum judicaverunt. El qui contra professionem suam et
ais

vobis siguilicare volui.
cut per antiquiorem...

subscriptionem suam in Jibelloabdicationis a seipfaclam venire prasumpserunt. Heducetur ad

Nunc quoniam fraler gerulum scripseram, dum
urbi

si-

ur-

bcm Remorum
iu

causa Dci fugio,

Remorum

memoriam
ejus

ejus captio, carcer prolixus, alterius in

gratia Dei prajlatus sum. Qviat res gcntes et populos

mci

sedem
^.

ordinatio, ordinalores,ordinatus,atque
,.
,

excitavit invidiam. Etquiaviribusnequcunt,

ab eo ordinali calumnioe subjaccbunt.

,•
"•

,

1

,

reges in peccatis singulis peccalorcs apparebunt

...

Ipsi

quoque
.

,.

.

.

p "

-Cgibusulcisciquairunt.Estque tolerabiliorarmorum
.• ^ n . colluctatio

quam legum
,

1-

^

disceptatio.

Nec sibi quisquam blandiatur,quolibetconquassato,
scincolumi, nefalsonomine sponsionis decipiatur, com reset facta non ex indulgentia judicum, sed
ez stabiiitate pcndeant causarum.

aemulis meis dicendi arte, et
pretatione,

Et quamvis legum prolixa intersatisfccerim,

.•

quantum mea

interest,

non tamcn adhuc semel coepta deposuerunt odia. Aleste ergo, reverendi Patres, vestroque alumno
fusis

ad

Deum

precibus

opem

ferte. Discipuli vic-

EPISTOLA CXCV.
LEODICENSI EPISCOPO NOCHERIO.
Licct

toria, magistri est gloria. In

commune quidemom-

nibus vobis pro mei institutione grates rependo, sed specialius patri R. Cui, si quid scientiae in me
est,

sanctum collegium vesvestri in nos protluxerint, tanien ex officio nostro valeant quondam mei noti vel affinitalc praeslare debemus, sine gravi lite, quantum vestra conjuncti, si qui supersunt, quorum tantum speinterest, ulhicfons arescat, et hic motus conquieciem nec omnia satisnovi non eorum aliquofastu scat.lgiturad pclitionemvcnerabilis VV.Argentinse Q oblitus, sed barbarorum feritate maceratus, totuscivitatis episcopi nudiustertius descripsi materiam
valeat
:

non ignoremus ex quo fonte motus animi

post

Deum
Nunc

inter

omnes morlales

gratias rc-

peudo trum

malorum

nostri temporis ;etquid inter partescon-

que, ut itadicam, alteratus. Qua; adolescens didici,
:

veniret vel disconveniret aperui

probatis judicibus direxi.

tanquam Et nunc ad votum meo;

vobis

juvenis amisi

et

quse juvenis

concupivi,

senex

contempsi. Talcs fructus alTero mihi.
talia

voluptas!

rumhostium,quia ex toto orbefieri non potest, saltem ex toto nostrorum principum regimine,ut uniTersale cogatur concilium, modis quibu5 valeo elaboro. Eoconveniendi etdisceptandi,non solum curiosis, 3edetiambostibus,liberadaturfacultas. Tanlum quippe a nobisabestmaIeficium,tantumque in innocentia confidimus, ut regulare judicium non solum non dcvitemus, sed etiam quasi toto orbe fugiens prosequamur.Ecce nunc tcrtio monitisi praesentian suam exhibere noluerint,
litis

mundi honores pariunt gaudia. Creditecrgo mihi experto. In quantum principes exterius attollit
glorta, in

tantum cruciatus angit

interius.

EPISTOLA CXCVHI.
Consuluistis

ulrum

is

qui sororem suse conjugis

adulterio polluit, post peractam pa^nitentiam ad

priorem copulam rediredebeat, an alteram sortiri. Et alterum quidcm pcrmittitur, alterum penitus
inhibetur.In conciliis Africanis, titulo49, placuit ut

et appellatio et
t)

secundum evangelicam etapostolicam disciplinam,
neque dimissus ab uxore, nequcdimissa a marito,
alteri

retractatio

lege

qua re vestrum est mini comminatur dicentis
scandalum venil
!

peremploria sopientur. In animadvcrtcre, cui ira Do:

conjungantur, sed

ita

maneant utsibimet

re-

Vx

illi

per

quem

concilicntur.

Cum enim Paulus apostolus dicat Nos quidem pnedicamm ChrislmnJestim. Judxis quidem ncandalum, Grcccis aulcm stuUHiam. Non itaque
Paulo est
vaj,

Quod si contempserint, ad pcenitentiam rcdigantur. Quod si mulicr liuxerit altcrum, non prius accipiat communionem, quam is quem
rcliquit de soiculo cxierit
:

nisi forte neccssitas inulti-

sed
et

his,

ut ait prophcta, qui dicunt

firmitatis

dare compulerit. Agat crgo hic ad

bonum malum,
Sed
si

malum bonum.

Novit Dominus
zelo.

mum
fessa,

poenitentiamlcge eorum quise incestopollue-

qui sunl ejus, novit qui sui

permoveantur

Deus pro nobis, quis conlra nos? Oro crgo et deprocor per cam, si qua Cit in vobis pietas, ut non plus meis hostibus quam vobis de me crcdatis.

runt, scd scilicct deccnnalcm. Femina quoque ni-. hilominus cognata, et, si ficri potcst,castitalem pro-

quoi calore juvenlutis urgetur: timendum-

per

omnia devotus

Experimini an sim qui fuerim scilicet vobis et obsequens, in communo

quc nc a Satana tentetur. Nihil indc mclius novimus, quam quod Leopapa dc similibus dicit. Adolesccns, inquit,
si

contincnscsse non potcsl, uxoris

(idus araicis, eequi ct veri amantissimus, sine dolo

rcmedio potest

sustincri,

Ad bunc modum

dici

po«

^

2bt)
tesl,

SILVESTRI
tantum

II

PAPyE OPP. PARS
non polcst,nuDomino.

III

EPlSt. ET DIPLOM.

260

utsihscc adultera se conlinere
in

A

in facie

anlcponimus,cur sanctarumlegumjurail-

bat, ut ait Aposlolus,

]icitacupiditatecalcamu3?lilhaecquidem
el

Dommus,

EPISTOLA CXGVIII.
GERBERTUS LEONI PONTIKICI.

clamores quos assidue patimur,non sicuttyrannus tyrannorum pra?judicio, sed sicut sacerdos sa-

Sciensmagnambenevolentiam vestram erga me, lanli viri amicitia felicem me judico. Enimvero quia nostra servitus minus vobis obsecundata est
quse^oportuerit, nonmalevolentiee ascribendumest,

cerdotum judicio, pensetis, discernatis, dijudicelis. Hos motus compescite,has querelas sopite,morura
gravitate,

annorum

tcneritudine superale. Lectio

continua, et interrogatio assidua
exacuat. Cur judicium

mentem

vestrara

nos

latuil"?

Cur ad ma-

sed necessitati. Inter varios quippe tumultus, qui-

bus assidue qualimur, vixaliquisidoneus reperitur,
cui tuto secreta pectoris reserentur.Itasibi virtutis

jorem audientiam provocans suis rebus privatus est? Quod si non provocans, sed tacens spoliatus, quare in eumprolatum judicium adnos non est relatuni? Si haec ilaque scienter egistis lexin con-

arcem dolus

et fraus, simulatio et dissimulatio, vi-

cissim occupaverunt. Hincest
digressi estis,
usi

quod postquam a me nuUalitterarum mutua pcrfunctione
ea qua? vobis sub triplical» crucis

tumaces

est

:

siignoranter, utique venia dandahoc
ita videbitur,

pacto, ut illegaliter ablatapresbytero restituanlur

sumus,

nisi

signo direximus. Itaque nos et nostra
dispositione
serit,

sub vestra
Ise-

^

j^^^,;^^^

.

^0^^^,^^,
si

si

judiciumle-

gibus innovetur, ne
currit. Pluribus

existimetis filium

meum
eum

R.
oc-

ita

constituimus, ut qui forte nos

suai diffidere causa?, quia

nunc excoudictonon
negotiis,

domno Leoni
Nec
erit

pontifici injuriam irrogasse vi-

enim occupati

exa-

sus

sit.

deinceps nostri juris quid, quan:

tum, quibus, et quando placitura parentur sed dommo Leoni diligens aderit obsequiura ministri.

Salutodomnum episcopumamicumperomniareverendum: multum de ejus sapientia et eloquentia
proesumens, et singulari

hoc obsequio ejus

morum me obnoxium

mini vestro dirigere usque in xv Kal. nequimus. Quas moras sibi non obfuturas pro summa benevolentiavestracirca nos omnimodis deprecamur.Quod si haec mansuete feceritis, inejus judiciosine personarum acceptione judicaveritis,plurima nos debere
obsequio vcstro
facietis.

probitate, ac per

reddens.

EPISTOLA CXCIX.
AD JOANNEM PAPAM.
Sanctissimo vestro apostolatuipotuisse subripi

EPISTOLA

CCI.

cujuspiampervasionisreum videri,dolorevehementi afficior, et totis visceribus ingemisco. Eo quippe animo in Ecclesia Dei hactenus versatus sum, ut multis profuerim, neminem lajserim. Non ergoArnulfipeccataprodidi, sed publicepeccantem reliqui: non spe, ut mei aemuli dicunt, capessendi ejus ho. noris, testis estDeus, et qui me noverunt, sed ne communicarempeccatis alienis.

,.,,

me
^-

GERBETUS ET OMNES EPISCOPI DKECESEOS KEMENSIUM, PERVASORIBUS EJUSDEM
Girbertus gratia Dei
.

,

^

Remorum

episcopus, Guido

Suessonicus, Adalbero Laudunensis, R.Noviomensis,

»;

Rot. Cameracensis, 0. Silvanectensis, F.

Amhis

bianensis, B. Moriensis, Her. Belluacensis, pergra-

tiam sancti Spiritus episcopi, vobis Girberto et
tyrannis. Diu

qui subscripli sunt pervasoribus, carnificibus atque

modeslia sacerdotum furoris

vestri

rabiein sustinuit, etadhucpatienterexspectat. Quo-

EPISTOLA CC.
Quia
satis

usque ergo insania vestrasanisintellectibus
obsistet ?

nostris

veslris interdumnon utimur alloquiis, non «quo animo ferimus. Per hajc enim mutua

manetcharitas, dissociatacoeunt, aspera mitescunt,
simultatesintereunt, multaque pi'ajsentium compa-

Quousque dissimulatio pravorum simplicium quietem turbabit? Caides clero infertis,a cleri, monachorumetpauperumrapinisnon cessatis.Convenimusergo conscientiam vestramomnesepiscopi

Remorum

diceceseos, ad satifactionein invitamus,

ranlurcommoda At dumistamotutemporum minus assequitur, ut epistolaris brevitas inter nos affectus explicct, pctimus bencvolentiam veslram
ut prosit ei apud vos nostra intcrpro fratre cessio, plusque sibi nostra obtineat epistola, quam

spatiumquepoenitenlia; usquc inproximis Kalendis

^

^j.ij^ui^jug

.

^y,^^,

^.^^

j^^,^

infertiles Ecclesiaj pal-

^iites recognituri, aut

tanquam

inutile

lignum ab

agro Dei gladio sancti Spiritus excisuri.

fortuitucujuspiam oblata

munera.Tcmporum
satis

EPISTOLA

CC!I.

diffi-

cultatibus addicti regularitcr convenire, etquffiDei

AD ERVEAM BELVAGORUM EPISCOPUM.

sunt qua^rerc, hactcnus non

valuimus. Nunc

quiaDeomiscrautc rcspirare datur, censemus, vosque inleresse omni cvitabili excusatione postposita monemus ct oramus. Licct omnibus sacerdotibus disciplinai {orma a^qualiter proponatur, ot cognoscendi et obscrvandi sacros canonos Spiritu Dci
conditos, et totius

mundi reverentia consecratos;

Quod laMto tcmporc dilectum nobisD.rctinuinius, non malevolentia! causa, scd summa' utilitatis vestrai, et vobis honestum et utile parere possit. Et nuncquidem illumpalriamparentcsque,sed etomne amicorum gcnus nostrum ob amorcm dcrelinquenlem vosliw charilati, ut petilis, dirigimus. Queni volut Ihesaurum ina-stimabilom e sinu nostro in
vestri jura transfundimus. Suscipite

nobis tamen arctius indicitur quodinexemplar morum et vitoe a pasloribus acccptum in subdituin

ergoillumin

disciplinis lihoralibuseruditum, in opificum magi-

gregera gratiosuspropagolur.

Cum

crgo pecuniara

slerio

cdoclum, a

raultis inulta

meroodcexpelilunv

2f,,

SECTIO

1.

- ANTE SUMm'M
A

PONTIFICATUM.
el jusiitia,

tJRi

sed a nobisobtentura.Quemsictraclari elciisloilin volumus, ut dolorcm ei partum ex noslra abscnlia
veslra sublevet indiilgentia. Eaque muniiicenlia ex liberalite illum habetote, quie deceatG. Remorum

las, pielas,

domicilium

sibi

fccerinl,
poluit,

voslra solimi pielas el majcslas occurrcrc

arcliiepiscopum dantcm

el

Bcllovagorum episco-

scmpcr iahal)itavil atqueposscdit.Ad vos ergotanquam spcciale templum misericordia» supplcx confugio, veslrumquc sempcr saqua
virlus multiplex

puni accipienlem.

EPISTOLA

CCIII.

lubre consiiium et auxilium reposco. Quia enim... in ma nnum acerlta frcniunl, vitamquc cum san-

Oportebalte virginem spcctabilem palrispacta et constituta laudarc ct corroborare. Sed quoniamea
dissolvisti, et quoe
dis,

insupcrcgisti perncgarecontcnlui peccati

guine poscunt. Additur ad malorum cumulum... Saivit et ipsa quae solalio debuit esse Roma. Oro ergo et dcprecor veslra veslro imperio mitescant
regna.
esse

invitamus te ad

recognitionem. Te

ccssare jubemus quoque R. adireplione rerum prajtereunet male pervasa rcslituerc. Nec te te, inquam, tonsura cicricum, sed dum existimes,
vita el

exspeclo

Ego quippe tolus ubique vesler vestrum examen etlevamne. Idque solum certum no.ssc qui velle, quod vobis con.stiterit pla-

cuissc.

EPISTOLA CCVII.
-g

morlbus* triennium cum tuo comphce N. Vos, inqnam, omnes autdignos paenitenlia; fructus
EcclesiK catholicjK ostendelis, aut velut ethnici
et

Humanasres?eternoregiconsiIio
vinilas ostenderit,

cum semperDi-

tum

praecipue vcstro tempore

consiiiorum suorumvos esse materiam voluit.Exaltavit

publicani ab Ecclesia cathoHca gladio sancti Spiritus propulsabimini.

enim vos

et

humihavit, eamque humilitatem

sua bonilatc

modificans, extenuans, atque

cum

EPISTOLA CCIV.
Suscepla querimonia,reverende pater,scripsimus

cum

fratribusetcoepiscopis nostris

proeademcau-

summa multorum populorum prosequente favore, vestroe sedi restiluit, ct lanquam aurum in fornace probatum in suadomo clarius relucerejussit.Laudo
igituretglorifico misericoi^diasetmiseralionesejus,

sa,contemporibusquoqueve3triscommonitoriasmisimus htteras. Erit ergo vestroe prudentiae propter
pacis

cum

in vobis,
ita

tum

in

me, quem peregrinum,toto-

charitatisque custodiam,

si

resipuerint,

eos
si,

q"e, ut

dicam, orbe profugum quandoque resacro fonte mesusutrum nobiserudiendum mit-

velut exorbitantesfiiios blande su.scipere.

Quod

quiescere jussit, certaque consistere terra. Dirigo
vobis

quodabsil,in mahtia persevcraverint, tuncin celebri Ecclesiae loco nostra^ vocationis scriptaadlegcnrationabiliter conscriptam, etavobissolemniterce-

multum dilectum.quemla

C'Pere voluistis. Sed

dumproponijubemus.Deindeexcommunicationem q terere
lebratamcelebri
dirigi, ut
affigi

debeatis, nonest nostri judicu.Si
;

emmrecu-

loco,ejusqueexemplar nobis

idemin

nostris fiat Ecclesiis.Et

quoniam

samus, iugrati forlasse apparemus et si laudamus quiddam estsinistrumpuero. Quodtemporumdifficultasinluierit, nostro imputabitur vitio.

eruditum vobisciericum mitli orastis, qui in his et in aliis adjumento esse posset, cum redierit meus
D.,

EPISTOLA

CCVIII.

dabimus operam ut

vestris deserviat obsequiis.

EPISTOLA CCV.
Quanto moderamine salusanimarum tractanda
sit,

GERBERTUS FULCONI EPISCOPO AMBIANENSI. Inter variasmagnarumrerurn occupationesnulla molestia magis afficimur quam vestrorum excessuum crebrarelatione. Etsienim totius mctropolis

el vestra fralernitas novit,
est, ut

dum

summoperepensanne quid nimis. Ecce enim dumjudicii
sciiicet

Remorum cura nobis injuncta est, sed vestri potissimum, qui et annorum teneritudine, etmorum levitatepondussacerdotale necdum ferre didicistis.Cur
ergo.contra pactumincommunestatutum,usquead tempus consilii pervasionem in propria paroechia
fecistis?
siae

severilatem in Ecclesiam

exercetis,modum

\

a palribus constitutum transc«5ndislis. Nam qua^ coacilia vel decreta parvulos baptizari, vel fideies
in coemeteriis sepcliri veluerunl?

'

Quod

si is

locus

interdicto veslro,et, ut solemniter dicamus, veslro

Nec in hoc enim alleviamini, siresEcciecum hoc nisi lcgibus fieri non iiceat. Accessit ad hoc illicitumarmorum praesunt quas diripuistis,

banno jure tenetur
liler uti sacris.

astrictus, liceret

innocenlibus

j)

parucbianis ad alia Iransmigrare loca,suisqueIega-

sumpiio, Ecclesise violatio,quasi sacerdoti omniain ecclesiis liceant. Sed, ait Apostolus, omnia mihi licent, sed

Moneo

igitur paternitatem

vestram
ila

raodumjudicii temperare, lolumque ncgolium
possilis, et
I

bitrium, quo male usi

non omnia cxpediunt. Liccntpcrlibcrumarestis scd non expediunt
:

porlractarc,utanteoculos divinaeMajestatis placere

coepiscoporumjudicionon displiccatis.

per juradivina,qua3 contempsistis.Monemusitaquo fralernilatem vestram errata corrigcre, et nobis

I

Varios mali temporis diu
veslrura solatiura

i

jam sulferens molus, ad tanquamad tutisimura confugio

quos olfcndistis, si placet, satisfacere, ut horum excessuum recognilio muitorum peccatorum possil
esse abolilio.

,

portum. Alioquin,autvcstra solabimuropc, aut peregrina nobis expetendasubsidia.

.

EPISTOLA CCIX.
GERBERTUS ARCHEMBALDO ARCHIEPISCOPO
TUKONENSI.

EPISTOLA CCVI.
GERBF.RTUS ADHELAIDI IMPEUATRICI.

SaepenumeromecumrcputansubiaamfideSjVcri-

Querelam veslram nonsine fraternacompassionG

263

SlLVESTRl

II

PAP^. OPP PARS

III.

EPIST. ET DIPLOM.

204

suscepimus. Uudc consilium cl auxilium,quantum
nostra inlerest, non diifcrimus. Quia enim elcrus, ut dicitis, heatiMartini benedictionern vestram renuit, fiat

A

EPISTOLA

CCXII.

GERBERTUS ARNULFO AURELIANENSI EPISCOPO
Nullo genere locutionis affectum animi nostri erga

elongabitur ab eo.
nis,
illos

utscriptum cst Nob.dt bencdictionem, ct Pro acceptavero injuria repulsiopulverem calceamenti exculiendum esse conlra
:

vos explicare valeo, quippc qui

omni simulatione

meicaplionispericlilarer. Quoemihi vilanda essent,

Dominus

docet.

quseve sequenda docuistis,monuLslis,praiscripsistis.
Et nunc

EPISTOLA CCX.
ADELAIDI IMPERATRICI GERBERTUlS.
Incredibili

quidem omni conamine, omnique nisu secundum mcum scire et posse grales quas valeo
rependo, vestra;que ciientete
et

pene

et

nimium

scelerata relatione

disposilioni

me
rae

tantodolore affectussum, utlumenoculorum prope plorando amiserim. Sed quia jubetis ut vos adeam,

meaque omniacommitto;nondubiamspempro

consolationemqueimpendam,remquidembonam,
sed impossibilem imperalis. Transierunt enim dies

gerens prajclara principia felices habitura. Et quo niam synodum unde omnixe precor neingenlos
curffi,

qujE

me

ad pra^sens totum

sibi

vindicant,

mei,

dulcisdominaet gloriosa, senectusmea mihi
pleuresis occupat,

Ecclesia? nostrte officiant.

Dum enim postpaululum

diem minatur ultimum. Latera
tinuis

B

'i^^j'^'^^*^
aliis in

linniuntaures,distillant oculi,lotumquecorpus con.

P^°P'^'^ respirare licebit,et de his et de vestrapra^sentia vestra exspectabimus sen-

pungitur stimulis. Totus hic annus

me

in

tentiam.

lecto a doloribus

decumbentem

vidit, et

nunc

vix

EPISTOLA

CCXIII.

resurgentem recidivi dolores
diebus.

alternis prfficipitant

GERBERTUS METENSI EPISCOPO.
Licet ea quseinuobis est virtusmu^tisanteinnotuerit

Quod

si

quid requiei a doloribus dabitur,

vestri beneficii

immemor

esse

non potero.

Licet

modis,nunc tamen ex superabundanti
effulsit.

verbis

sufficere posse videatur

quod synodus Nica-na de

et sententiis

affectum sui explicans vel super cande-

communione privalis definit,ut hi qui abj iciuntur ab aliis non recipiantur, omni jussioni vestra? paremus tum in his, tum in quibushbet honestis et competentibus negotiis.Sed quiacum magnomoderamine salus animarum tractanda est, nec quisquam prsect sanguinc Filii Deisubmovenquod mysterium vera vivitur vita, et quo juste privatus vivens mortuus est, dignum ducimus militaremvirumnostraprimumadmonitioneconveniendum, si forte resipiscat, et vestrae reverentiee satisfaciat. Et nos quidem illum jam dudum pro his proque ahis excessibus, a liminibus tantum Ecclesiae cum aliis quibusdam submovimus, post separaturi a corporeDomini, ac deindeafideliumcommunione, uthis quibusdamgradibus sueesaluUs admoneatur,

labrum

Quia enim Aposlolus

ait

:

Gaudete

cian gaudcntibus, fiete

cum

flentibns,

me

a fratrum

meorumindebitaperseculioneliberatumlsetoanimo accepistis, vesque meis periculis nunc interfuisse doluistis. Quapropter et absens grates rependo, et
prsesehs servitutis

propere a corpore
dus, per

rum

pensum si libet excipio. Csetealiamemoraludignanon satis adhuccora-

perta habemus.

EPISTOLA CCXIV.
GERBERTUS VERDUNENSl EPISCOPO.

Communes
dulci
stolus
:

filii

R. et D. laetificaverunt
bonos

nos ex

rerum commutatione. Quiaenim,
Corrumpunt
rnores

ut aitApo-

colloquia mala,

etunius contagiopro hujusce temporis male,necessaria sub nominemilitari cohabitatione,popuIusDei

nec vos simplicitate gaudentesquorumdam Gallorum affectus varios et perplexos dulces in ore,

minusinficiatur,soIusquesuam interimportet malitiam, ignominiam et ruinam.

amaros in corde subito deprehendere potuistis, ad nullaeorumcommenlitiastuporisplena non immerito mutati estis. Sed quia ingenita vobis prudentia diutius illudi non potuit, eorum simulationem ac
dissimulationem vos ad plenum iutellexisse gaudej)

EPISTOLA CCXI.
CANONICIS SANCTI MARTINI EX PERSONA EPISCOPORUM

Omnes

episcopi qui ad concilium venerunt inec-

clesia sancti Pauli,

omnibus

clericis

de monasterio

mus. Unde filium nostruin D.quemin multarerum erudilum interprelem fidum omniumqu» in commune placcant habere poterimus. Vale.
scientia

sancli Martini.

Audila fama vestra; rebellionis contra fratrem

EPISTOLA CCXV.
AD AZELINUM EPISCOPUM LAUDUNENSKM.
{Vide infra
in
epistolis
et

nostrum Turonicse
direximus, in

civitatis

episcopum, haslitteras

commune

decernentes, quatenus aut

diplomatibus post susctscriptis.)

cum vestro

episcopo redeatis in gratiam,aul ad pla-

ptum summum ponti/icatum

citum Chelsc habendum veniatis pro discordia diu rctenta rationemreddituri VII Id.Maii. Quod si non
feceritis, sciatis vospercelli

EPISTOLA CCXV.
AD ARNULFUM REMENSEM ARCHlEPISCOPUMj
[Vide
ibid.)

censura canonicae

distri-

ctionis.

2f.r>

SECTIO.— ANTE SUMMUM PONTIFICATUM

266

SUPPLEMENTUM AD GERBERTI EPISTOLAS
EDITIONIS DUCHESMI.
{Acles de la province ecclesiattique de lieims,
t.
I,

pag. 64b seq.)

EPISTOLA PHIMA.
AD VlLDEROnUM ARGENTINENSEM EnSCOPUM. De Anuilfi dcposidone. Vii.DERODO Argentina? oivilatis episoopo GerBERTUS.

A

fus inler bustcs regis invcnitur,synodorepra3sentalur,

pro

lot tantisque

flagiliisrationemredderedesuis

poscitur:

qui diu

secum ac cum

complicibus

multum

deliberans,

sua sponte in confessionem

Bene concepla meliusquc retenta casta societas praestanli officio... cum me remolum, vixque solo
noniine cognitum,
creasti,
et
fidi

peccatorum suorum erupit, suisque confessionibus alios testes adbibuit, crimina sua in libellum contulit,

eique coram Ecclesia viva voce recitato sub;

interpretis dulci alloquiore-

scripsit
cavit,

insignia sacerdotii deposuit coque seabdi-

eoque prcPslanli officio palam fecisti, cui quanto Helvetia pareat sacerdoti. Arnulfus regis

confessoribus suisac lestibus attcstantibus et
:

respondentibus

secundum professionem
officio...

et sub-

postquam suum episcopum dolo et fraude circumventum cum propria urbe captivavit.post mullum cruorem bumani sanLolburii, ut

fama

est, filius,

scriptionem tuam, cessa ab

Respondent

regem Arnulfo veniam

tribuisse,

nec postea quid-

quam
riam

veniabile commisisse;

Romano pontificiinju.

guinis a se elTusi, post pra^das et incendia in con-

faclani, quasi sinc ejus auctoritate, etsineju-

venlutotius Gallifc episcoporum damnatus est(32).

ribus resuniptis deponere
ille

non debuerit.

.In epilogo:

ac deinde post obilumAdalberonis a solo Adalberone -d ego

episcopo Laudunensi reconciliatus spe obtinendae
pacis, metropoli

Remorum

donatus, acceptisabeo

multum jactatus terris et alto, dum philosophorum inventa prosequor, dum gentes indisciplinalas fugiu et non evado. Ego, inquam, qui
magna; urbis Remorum prodita^, et captivi ac spoliati populi pars non parvafui, ad te quasi ad tutissimumrefugio portum.Ergofluctuanti salutarem porrigc manum,fessum alleva; edax livordifTamavit
mealteriusinvasisse

terribilibus sacranientis et libellari profcssione,pro
fide suis

regibus conservanda,
roboravit.

quam

viva voce in

conventuEcclesieerecitavit (33)et propria

manusub-

scribendo

Necdum

a sua ordinatione

erat, et ecce urbem ab eo proditam bostis invasit, sanctuarium Dei polluit, spolia diripuit, clerum et populum captivavit. Post liaec vero Arnulfus suos pra?dones sub anatbemate posuil, et ut idem facerent Galliarum episcopi im-

sextus mcnsis elapsus

captum, accusatum, dejectum
et proceres,

sedem,meo instinctupastorem quod ita non esse
:

sacerdotalis dignitas Gallica testis est, testes reges

cur egenus et exsul, nec genere nec
multis locupletibus
pra^Iatus
sit, nisi

divitiis adjutus,

et nobilitate

peravit; proidiaecclesite qua?

persacramentum
;

suis

parentum conspicuis
ut sedeat

militibus dederat abstulit, bostibus contulit

con-

quodtui es^ muneris,bone Jesu.qui de stercore erigispauperem

juratorum manumcuntrasuum regem ejusqueexercitum in aciem sub signis Caroli perduxit. Interea
legatis et lilteris synodicis
ecclesiai turbata»

cum

priucipibus.

Tu

scis

me Germaniam

^

Romanus

pontifex, ut
;

sed nequc neque clericis consulentibus consulit. Itaquc gravium episcoporumfacto consuIlu,legatis et litteris synodicis, ac trina admonitione Arnulfus convenitur, decem et octo conlinuis mensibus,uta
cathulicis,

subveniat admonetur

Belgium semper honorasse ut dominam,coluisso utmatrem.., Et nunc quidem a te dulces atfectus quos perdidi reposco tuumque antistitem Will.
et
;

gralia? indebite amissai

reconciliatorem

fieri

oro,

mea^queinterpretem innocentiae coram praesulibus coram regenostro, cui favondo tempore regis Lotharii gladiis hustium addictus sum.Et nuncquidem

coepto furore desisteret, scquc a scelere proditionis
el rebellionis

quo impetcbatur regulariter purgaret,
nequitiae su<e discedcre

noluit;3ed

cuma se fautores
regem
adiil,

sensit, tcrritus

novisquesacramcntis,

mala pro bonis retribuuntur nobis, ab his quos pacis amatores innocentum protectores existimabamus. Pressa jacet tyrannide omnis ecclesia Gallorum, atqui non a Gallis, sed ad his sperabatur
sedunasalushominis,Christe,tu es ctRom.i Ecclesiarum hactenus habita matcr,bonis maledicere, malisbenedicere fertur, et quibusnec
salus
;

acnovisreruinconditionibusregiai mensa.-parliceps
eCFectus cst, atque ita iraregis
;

;

sedata,omni se

cri-

omnium

mine exutum credidit indeque mox rediens fidem sacramentorum rupit, conditionibus non servatis ' ii quorum intererat, toties decipi, loties bonis prini non fcrentes Lauduniarcem occupant. Arnul;

D zelantes

ave

dicendum est, communicare, tuamque legem damnare, abutens ligandi atque sulvendi

potestatc a te accepta ^3i)

de Rcims, de Tan 987. scrmont d'ArnouI. {34) Marlot a donn/; un fragment de cette lcttre (tom. II, pag. ol). Les 6ditf!urs ducuncile deSaintBasle, et dapr^s eux .M. Varin, dans ses A/c/tices
(32)
le concile

^33)

Voyez Vuyez

admitmtrativea dela villedelleims (tom.
roiit

I,

pag. 179),

le

ajoutfie
[)lus

beaucuup

aux actes pretendus de ce concile lungue qu'elle n'est ici, mais avec

des carrct6rc3 visiblos d^altcration; elle se trouve surchargce de passages dTIincmar, 6videmment,

Patrol. c.mi.x.

:

S67

SILVKSTRI

11

PAP;E OPP. PARS IH EPIST. ET DIPLOM.

268

EPISTOIA

II.

A

appellanduscst. Neque vero Gregorii scnlenlia, ni
a(leniitcorporalem,veIsibi vel alleri homicidaest
:

AD SEGVVlNUM ARCHIEPISCOPUM SENONENSEM.

hicquisibi,velaUeri vitamsempiternam,
inquil, jusle sive

quonomisentenlia

(Anno 993.)

ne populum relata,inepiscoposreferri potest:«Sive,
(3;>).

Dc inUrdicio

contraPatresconcilii Basolensis lato

injuste obliget pastor,

Oportuerat quidem prudentiam veslram callidorumhominum versutias evitasse, et vocem Domini
audire dicentis:.'Sidixerintvobis:Eccehic Christus,

pastoris gi^egi timendaest.»>ionenim episcopigrex
dicitur: sed

distat a grege,

populus.Quanlum namque vitapastoris tantum vila pastoris distare debet a

autecce

iilic,

nolile sectari (!/««//, xxiv). »

Romce

plebe. iNon igitur a sacra

communione, quasi

cri-

dicilur esse qui ea quifi damnatisjustificet, et quai

justa putatis

tum

damnet et nos dicimus quodDei tannon hominis, ca quai videntur justa damnare, et quai mala putantur,justificare.«Deus,
:

minosiconfessi,vel convicti,suspendidebuistis (36) neque verovelutirebellis ac refuga,quiasacrosancta
concilia

est, et

nunquam

devitastis

:

maxime cum

aclus

et conscientia sit pura,

nec legalis sententia damlala,

inquit

Apostolus,

est

qui jusliflcat, quis est qui

nationis in vos adhuc
possit. Legalis ideo

sit

nec legibus inferii
est,

condemnet?') {Rom.

vni.)
sit

Consequitur ergosi Deus
qui juslificet. Deus dicit
:

illala

non

quia Gregorius

condemnat,

ut

non

B

dicit

:

«

Sententia sine scripto prolata, nec

nomen

« Si peccaverit

in le frater

tuus, vade et corripe
xviii). »

sentenliai habere merelur. »
potest, quia

Legibus inferri non
dicit
« Non tenenon ex aequitate
:

eum

inler le et

ipsum solum {Matth.

etre-

magnus Leo papa

liqua« usque ut ethnicus et publicaiius.»

Quomodo

tur Petri privilegium, ubicunque

ergo eemuli dicunt quod in Arnulfi dejeclione, Romani episcopi judicium exhpectandum fuit? Poleruntne docere Romani episcopijudiciumDcijudicio

ferturjudicium.»Xon est ergo dandaoccasionostris a?mulis, ut sacerdotiu:n, quod ubique unum est,
sicut Ecclesia catholica

una

est, ita

uni subjicivivel ignorantia

majusesse ? Scd priinus Romanorum episcopus.imo ipsorum apostolorum princeps, clamat « Oportet magis obedire Deo quam hominibus(Ac/. v).»Clamat et ipse orbis terrarum magister Paulus « Si
: :

detur, ut et pecunia,

gratia,

metu

corrupto

nemo

sacerdosessepossit, nisi
Sit lex

ha2 virtutes

commendarint.

quem communis

sibi

Ec-

clesiai catholicae

evangelium, Apostoli, Prophetae,
constituti, ettotius

quis vobis annunliaverit

pra^ter

quod

accepistis,

canones spiritu Dei

mundirevehis deviave-

etiam angclus de ccelo, anathema sit [Galat. i). » NumquiaMarccllinuspapaJovi Ihura incendit, ideo
cunctisepiscopisthurificandumfuil.?Constanterdico

rentiaconsecrali,decretasedisapostolicseabhisnon
discordantia,et qui per

contemptum ab
sit

^

rit,per haecjudicetur,per hfficabjiciatur. Porrohsec

quod

si

Romanus

episcopus in fratrem peccavent,

servanti,et pro viribus exsequenti,

pax contiuua

saipiusquc admonitus Ecclesiam non audierit,hic. inquam, Romanus episccpus prsecepto Dei est ha-

etcontinuo sempiterna. Vos bene valere optamus.
xxccv. Iterum valete, et a sacrosanctis et mysticis

bcndus

sicut ethnicus et publicanus.
est.

Quanto enim

suspendere vos nolite.Qui enim accusatus ante judi-

gradusaltior, tanto ruina gravior

Quod

si

pro-

cem
tis

tacet, confitetur

;

etqui judice judicantepoenae

pterea'suacommunionenosindignosducit,quiacontra Evangelium sentiendi nuUus nostrum consentit,

se addicit, confilelur. Confessio

autem

fit

aut salu-

aut perditionis causa: salutis,
;

non ideo acommunioneChristi nos separare poterit:

tur de se vcra

perditionis,

cum quis confitecum falsa de se conTacere ergo ante

cum etiam
officio

presbyter, nisi confessus aut convictus,

fingit, vel in se patitur confingi.

ab Apostolus dicat: « Quis nos separabit a charitate « Certus sum enim quod neChristi ? » Et iterum mors, neque vita, etc. {Rom. viii). » Et quaique nam major separatio, quam a Filii Dei corpore et
:

removeri

non debeat, pra^sertim eum

judicem
talia

confiteri est:confiteri porro falsa
:

etmorsibi

crimina, homicidai est

quia omnis qui

mortis causa fuerit, major homicida est.Et Domi-

nus

dicit

:

tur falsa accusatio, et

sangume, quiquotidie pro nostraimmolatursalule, quemlibetfidelium removere?Quodsi hic,qui vitam

D

catio

:

ne,

Ex ore tuo te judico. Repellenda igicontemnenda illegalis judidum volumus videri innocentes corani
«

Ecclesia, efficiamur nocentes (37).

ajout6siir(jeuvredeGcrbert.Le texte quenousdonnons ici, malgr6 ses lacunes,nous a paru plus authenlique,etparcons(^quentpr6f(!!rable:nousravons tir6 de lacollcclion dc U.Marlenne,tom. J, col 351. (3;))Le pape JeanXV,inslruil parquelques 6vcques decc(iuis'('!taitpassdauconciic dcSaint-Basle, cassa ^esactcs de ceconcilc,etsus))cndit de leursfonctions lous lcs 6vcqucsqui avaicnt pris parlila deposilion d'Arnoul. Gerbcrt, dont relcction sc Irouvaitainsi annulee, fit tous ses efforts pourportcr les eveques Cest le but do celtclottre, ii m6priser la censurc.

dont les termcs pcu mcsur6s accusent le depit de recrivain. Toutefois nous ferons observer quecette lettre a pass6 par les memes mains que les actes du concile de Saint-Basle. (36) Le continuateur dAimoin pretend que Seguin nc consentit pas ;\ la d6posilion d'ArnouI il parait pourtaulqu'il souscrivit les actcs duconcile,
:

puis(ju
(37)

il fui frapp6 de suspenso. Baronius, Annal. ad an. 993

;

Labbe, tom.

IX

;

Uardouin, lom. VI,

ctc.

209

SECTIO II.- EPISTOL.E ET DIPLOMATA PONTIFICIA.

570

JURAMENTUM
Prceslituni a

Petro ahbatc Classensi Sanct/ Apollinarls Gerberto arcliiepiscopo Ravennali
(Anno 008, 30 Novembris.)

(Anno/. Camaldul., tom .pag. 1*7, ex aulhenlico archivi Classensis.)

Exemplum in^tiumenti, cujus tenor talis est In nomine Patris, el Filii, et Spiritus sancti,anno, Deo propilio, ponlificalus domni Gregorii quinti
:

A

sU-am infidclilatcmmesociahOjSedlolisviribusmcis contra illos staljo pro vestrafideUtato,et (^uidquid ab
illis

scire potuero, aut

per me, aut per

meum

mis-

et univcrsalispapa? in apostoiica sacratissima beati

sum

nuntiare vobis, aut vestris
;

fidelibus,

studebo

Pelri apostoli sede lertio, atque

impeFante

domno

cito ut

Ottoue tertio juniore auno

tertio, die tricesimo

diebus

vitoe

potuero et bene poUiceor ut nunquani mea; aut ad papam, aut ad majorem

mensis Novembris, indictione decima, Ravenna;. PastorahsacpontilioisdomnietsanctissimietbeatissimiGerberti ai"chicpiscopi sanctae RavennatisEcc]esiae,et

velcoa3qualempatriarcham,autadimperatorem,aut regem velaliquam personammajorcm,vel minorem

investitormeoprovidcntiaatquerespectio,

qui licet mihi indigno famulo tuo, nuUis sutrraganti-

bus meritis, sua3 laudis sua^que pictatis clementia,
sicut et

vadam,autmissummittamcontrasanctam vestram dominammeamRavennatemEcclesiam,aut contra vestramvestrorumque voluntatem agenspernullum ingenium sine vestra vel vestrorumsuccessoruailiccntia.Infestivitatibusquoquesanctorummartyrum
ApoUinariset
Vitalis

onmibus

subjeclis suis, mihi largitlua suai

misericordiiB viscera clementer impendere, respi-

omniannoad synodum secun-

ranle

illi

divina virtule, dignatus est super

me

af-

dum antiquamconsuetudinem occurrerepromitto,
excepta causa
disponitis ad
infirmilatis et itineris. Et de rcbus

tluentemsua;pietatismisericordia!exhibere,etmeli-

cetindignum etinimerito

et

incceuobiosanctiApol-

monasterii Sancti Apollinaris, in quo

me

ordinare

linai-isChristimarlyrisadconservandam snncti Be-

nedictiregulam,etadcustodiendam secundummeamintelligentiam elpossibilitatem gratia operante divinaconstituere me abbatemdignatusest. Idcirco ego prcsbyter et monachus,etelectusacongregatione monasterii Sancti Apollinaris, quodvocatur ad Classem,promittoperhocsanctura altare et sanctas ibidem conditas reliquias, et ha:;c sancta Dei quatuor Evangelia, quia ab hac hora inantea fidelis sum et ero omnibus diebus vita; mea; sancta;domina; me<E Ravennati Ecclesiae, et tibi domno meo Gerberto

nuilam minorationem ab hac hora in antea aliquamscripturam aut chartam facere pra> sumam, nisi tantum pcr libellos aut emphyteusim bona renovanda sicut per nostros antecessores lirmiter sunt, seu prout melius posuero. Res ejus-

dem

monasterii et possessiones

omnesad meliora-

tionem renovabo, et ealocaquceadpensionemdata sunt completa hffireditate contrahentium in salario
jure, prout valuero, administrandasfruges recollitotis viribus repromilto, quod ut vere ab om« nibus credatur, et in futuro tempore a me obser-

gere

archiepiscopoEcclesia^sanctffiRavennatisperrectam „ vetur,

manu

propria

scripsi.

fidemluisquesuccessoribusinperpetuum,etomncm
jus.-iionem,voluntutem, seu consuetudinem sancla;
RavennalisEcclesia; polliceor secundum

Ego Petrus monachus,et presbyter
missione

et

abbas

mo-

nastcrii Sancti Appollinaris in Classe, in hac j^ro-

meumposse
et ve-

manu

propria scripsi.

completurura

esse, elcuminiraicis

vestrisnunquam

Et ego Artusinus notarius exemplavi.

ad damnitatem sanctic Ravenuatis Ecclesia;

SEGTIO SECUNDA.
EPISTOL.E ET DECRETA PONTIFICIA
Sylvester

H

tentibus /undatore

mona^terium S. Lamhcrti Seonensc , pcAribone cornite et Oltonc IH
xii sedi

D

Si loca vcl monasteriareligiosis personis ac

Deo

devotis constructano.^trapontificali auctoritate cor-

imperulore, confirmal juribusque ornat, ea leye ul

roborare et subliraare conamur, hoc procul dubio

smgulis annis denarii

liomanx soluuntur a

monachis.

(Anno 099.) [Monumenta Hoica, Monachii 1763,
pag. 123.]

4",

tom.

11,

ad utriusque bcatitudinis pra;mium nobis profutuj.^,,!, jyr,. crcdimus. Uuupropter noverit oninium saiicla; Dei Ecclcsitcfidelium tampra;sentium quam, futurorum industria, qualiter Aribo comes, pro animaj suaj reraedio suoruraquepareutura,inquo-

SiLVESTER episcopus, scrvus servorum Dei.

dam

suoe proprictalis loco

olim Burgili vocalo, scd

271

SILVESTRI

II

PAP.E OPP. PARS III.- EPIST. ET DIPLOM.
A.

!27S

modo ab incolisSeuva Cella saiicti Landporli niarlyrisdicto,monasterium in lionoremejusdem sancli martyris Landpertiamplilicobenignitatisconamine
construxit,adaugmentandum
et ex auctoritatesanctiPetri

vator hiijusnoslri piivilogii exslitcrit, benedictionis

gratiam

et vitam aiternam aDomino consequatur. Scriptum per manus Petri notarii et scriniarii

suse salutispra?.mium

S. R. E.

principisapostolorum
fieripostulavit. Igi-

Data xiv Kal. Maii, anno Dominiaa^ incarnationis 1)99, indiclione xii.

libertalisarbilrio

corroboralum

lur ex bac re gloriosissimi imperatoris Augiisti Ottonis lertii piis interventionibus nostra apostolica
Stlvester

IL

11 papa monabtcru

Fuldensis privilegia,

Landperti monasterioperhujusprevilegiiseriemliberum habere concessit arl'itrium, ac ut monachis Deo
aucloritas persuasa, pra;fato sancti martyris
inibi servienlibus licoat

petente Erkanhaldo abbate, confirmat.

(Anno999, 31Decemb.)
[Dronke, Cod. diplom. Fuld., pag. 341.]
SiLVESTER episcopus, servus servorum Dei, dilectissimo
filio

secundum regulare
sibi

beali

Benedictiabbatis dccretumeligere

abbatem.In-

Erkanbaldo venerabili abbati

sacri

super etiam placuit auctoritati nostrse concedere,
ut prailibatus conscrvator monasterii advocatione

monasterii Salvatoris nostriJesuChristi cunctisque
tuis successpribus

abbatibus ejusdem coenobii in

utatur quandiu superstes

est

;

sed post ipsius de-

Bperpetuum.
Pontificiinostricuranosiirgetsanctarum

cessumpotenter eligat

sibi

abbas

cum

fratribusad-

omnium

vocatum quemcunque utilioremcomprobaverint; et ut absque omnijuga contradictione cujuscunque personaj cuncta loca urbana vel rustica, diversa pra?dia, culta vel inculta, cum omnibus eorum
appendiciis qua; ab aliquibus Christianis concessa

Dei Ecclesiarum utilitatibus favere ac, secundum

quod unaquaque

in proprio

slatumansurasit,condilectis-

gruum
sime

eis

impertiresuffragium.Quocirca,

fili,

omniaquse a prffidecessoribusnostris jure
tibi

ac rationabililer tui postulavere prsecessores,

sunt vel concedenlur,
tus possideat atque
versi

cum omni

securitate quie-

luisque successoribus perpetuo confirmamus. Mo-

disponat, et post

eum

uni-

successores sui abbates in perpetuum.

Qua

ratione ipsum saepe prailibatum munasterium per

nasleriumergo Fuldense,quod sanctissimus Christi martyr Bonifacius primitus construxit, et regumac principumdonariis propriisquefacultatibusmagnifice ditavit,

defensionem sanctfe Romance Ecclcsiaj liberalitate noslri privilcgii confirmamus,ut neque nos,neque uUi nostrorum successorumpontificum^seu quilibet imperator aut rex, vendendi sive prsestandi in beneficium vel tradendi liabeat polestatem et nullus dux, archiepiscopus, episcopus, comes, sive aliqua pcrsona audeat inquietare, vel molestarc,
;

cum

omnibuscellis, ecclesiis, curtibus,
tibi nostri privilegii

cunctisque ad se pertincntibus

praiceptione concedimus et confirmamus,ut nullus

inde futurus abbas consecrationem

unquam

prse

sumat accipere nisi ab hac sede apostolica. Inter omniaGermanifficoenobiaprimum ordinemsedendi
sive judicandi et

concilium habendi

tibi

tuisque suc-

sive
sibi

de rebus suis aliquid. sine voluntate abbatis usurpare. Et pro respectu testimonioque con-

cessoribus attribuimus. Nulli episcoporum, archi-

episcoporum, patriarcharum temere,

ni.si

a vobis

honorexn,apostoIorum xii denarii ad limina apostolorum Petri et Pauli omni anno defcrantur. Et si omni anno pra?sentari impossibile fuerit, infra spatium annorum xii persolvantur. Et pro vivo Romano pontifice ad missam amodo omni die una collccta fiat. Similiteret pro defunctis. Si quisautem temerario ausu, quod fieri non credimus, contra hujus nostra? apostolicessaelibertatis, sub
cse

accepta licentia, super altare vestri patrocinii mis-

sarum solemnia celebrare liceat. NuUius persona principis neque totum neque partem de rebus monasterii alicui mortalium subdere vel sub beneficii nomine dare praisumat, sed soli Romanse sedi specialiter Fuldensis ecclesia semper libera securaquc deserviat. Si, quod absit, aliquis abbas
de vestro monasterio aliquo crimine infamis fuerit, constituimus ac praecipimus ut pulsationis
j)

confirmationis seriem venire aut agere tenta-

pis Petri

se domini nostri apostolorum princianathematis vinculo innodatum, et cum diabolo et ejusatrocissimis pompis,atque cumJuda
verit, sciat

judicium non sentiat, donec a nostra apostolica sedc audiatur et examinetur. Liceat etiam tibi,
charissime
fili,

tuisque

successoribus abbatibus

traditorc

Domini ct Salvatoris Jesu Christiin aiternum ignem concremandum simul et in voraginem tartareamdcmissuscum impiis deficiat.Admo;

ejusdem monasterii episcoporum more apostolicam sedem ad defensionem lui tuaeque Ecclesiae
appcllare ac contra
na?

omnes a^mulos

vestros

Roma-

dum

notumsilomnibusChristifideIibus,quod sihoc
a?tcrnalitcrpermancrc

majestati

<

scuto vos

defonsare. Dccernimus

pvfficeptum mouin non potuorit ista stabililate,qiiod
absit,
;

boc quoqiic doliborantes ut oongruis tcmporibus
nostra? sollioitudini intinietur qualiter religio

mox absque
ista

univor-

mo-

sorum contradictionc rectorum
prajfata?

abbalia sub

nastica regulari habitu dirigatur et concordia fra-

ingenuilatis honore, redcat liberalitor in

proprietatcm proximo ha;redi de pra?dicti comitis Aribonis genere. Ea lege ut nec ipse propric utatur, sed fidelis sit conservator

trum quod

ecclesiastico studio
absit,

cuslodiatur,

ne

forte,

sub hujus privilegii oblenlu animus

grossusqiic rectitudinisveslra.^ a

doncc itorum

clc-

torqucatur. Inlcrdicimus, et

norma jusliliae rehocsecundum deore-

menter habeatur

sicut alia? liberales abbatiai rc-

lum

Zacharia; antecessoris nostri, ne ulla femina

gali luitoue providQndse.

Qui vcro custos elobscr-

idemmonasteriumingrediatui'. Sed ethocsummQ»

273

SECTIO

II.

— EPISTOL/E

ET DIPLOMATA POXTIEICIA.

274
tc

pereprsecipimuset tibus el fundis vel decimiscaHerisquo (idcliumoblationibus a sancto Bonifacio martyre nHiUis(|uealiis

commonemus

ut nullusderedi-

A vel

liac

occasione in improperii contra

verba

exardescat; sednostrate ubiqueauctoritas muniat,

principibus Deo ibidemoblatis aliquid piieter legi-

tima ministerialium bcneficia auferat vel cuiquam
pra'stet, sedsicut bcatus illepatronus vester constituit,

Confirmanms concedimus archiepiscopatum Remensem in integrum, cum omnibus episcopatibus sibi subjcctis, seu cum omnibus monasteriis,plebieliamsi conscientiai reatus accurrat.

insupor

tibi et

omnia

sint

rata el ordinata,

tam ea

qu;e

ad

l)us, titulis
villis,

ct

capellis,

alque

cortibus,

castellis,

hospitalepauperum el portam hospitum quamqua; ad necessitates fratrum pertinere videntur. Super hjEc omniaconstituimusperhujusdecreti paginam, quam aucloritale principis aposlolorum confirmamus, ut si quis hanc privilesrii nostri cliartam temerare audeat, anathema sit et iram Dei omnipolentisincurrensacoetusanctorumexcommunicetur, et nihilominus pra^fati monasterii dignitas anobis
indulta perpetualitcr inviolata permaneat.

casalibus, et

cum omnibus

rebus ad Eccle-

siam Remensem pertinentibus, salvo et inviolabili testamento beati Remigii Francorumapostoli. Statuentes apostolica censura sub divini judicii obtestalione, et analhemalisinterdictione, ut nulli un-

quam nostrorum successorum
qua?libet

pontificum, vel

aliai

B

Scriptum per manus Anloiiii notarii etscriniarii sanctie Romana? Ecclesiae. Bene valete. Datum II Kal. Januar. per manum Joannis episcopi sancta? Albanensis Ecclesiae et
bibliothecarii

magnaj parvseque personae hoc nostrum privilegium infringere liceat. Si quis vero, quod absit, hocRomanumdecrecumviolare tentaverit,anathema sit.
IV.
Silvestri

II papse epistola cle electione Theotardi in episcopum Aniciensem.

sanctaeapostolica!sedis,anno,Deopropitio,pontifica
tus domiiiSilvestri junioris papse

(Anno

999.)

prima,imperante

domno Oltone
indictione
xiii.

III"

pacifico, imperii ejus

anno

III",

[Mansi ConciL, tom. XIX, col. 244] SiLVESTER servus servorum Dei, dilectissimo

in

Domino
siae
III.

filio

Tueotardo, sanctae Vallavensis Eccle-

epi copo.

Silcesler II papa

Aniulfo Rememi, qnibusdam excessibus poniificali /tonore privato, quia ejus abdicatio Romano assensu caruerit, » concedit ut, recepto baculo et annulo, archiepiscopali officiofungatur et om-

Quoties quaestiones ex adverso oriunlur, oportet ut synodaliconcilio flnisqua;ratur,et secundum sy-

nodalem deflnitionem.quodstatutum fueritimpleatur.

nibus insigtiibus solitornore pcrfruatur.

— Ecclesise

Quocirca, quia constat ex generali synodo ha-

Remensis privilegia confirmat.

bita(38)

Romae,Stephanum tuse. Ecclesiae invasorem
offlcio

(Anno 999)
[Duchesne, Hist. Franc
SiLVESTER episcopus,
cto in Christo
sise
filio

script., II, 843.]

V jure damnatura, depositum,quodGuidone vivente episcopo avunculo et pracdecessore suo
a praedecessore nostro Gregorio
et

ab omni sacerdotali

servus

servorum Dei,

dile-

sit

electus,sine cleri et populi voluntate, et

a qui-

ARNCLFOsanclai RemensisEccle-

busdam tantum episcopis in episcop um post ej us mortem
sit

archiepiscopo.

ordinatus, et quia in ea synodo clericis in

Apostolici culminis est

non solum

peccantibus

Vallavensi ecclesia

consulere,

verum etiam

la})S0s erigere, et propriis

privalos gradibus reparatae dignitatis insignibusin-

fnrmare

;

ut et Petro solvendi libera

sit

potestas,ct

Romana>gIoria?ubiquefulgeatdignitas.Quapropter libi Arnulfo Remcnsi archiepiscopo quibusdam excessibuspontificalihonoreprivatosubveniredignum

Deo famulantibus,licentia alium eligendiepiscopum prius concessa,decretum est ut corum electus a Romano pontifice iii episcopum ordinaretur,etcum te ab cisdem electum didicerimus ideo eorumelectionifaventeauctoritate apostolica,
te in

duximus.ul quia tua abdicatio
ruit,

Romano

assensuca-

episcopumordinamus,atque pastorali sollicite, fraler charissimc, hortamur ut solerti curagrcgem tibi commissumcustodias,lemetipsum
tudine
j) sic in

rari.

Romana? pietatis munere credarisposse repaEst enim Petroeasumma facultas, ad quam

bonis operibus disponas, ctc, ut
te vel

si

quis epi-

scopus

luum locum ausu temerario excommucx-

mortalium .'pqiiiparari valeat felicitas. Concedinms ergo per hujus privilegii nostri staluta, tibi baculo et annulo redditis, archiepiscopali officio fungi, et omnibus insignibus qua-cunqucad sanct.-e metropolim Romensisecclesia-pertinent solito more
nulla
perfrui. Pallio solemnitatibus statutis utaris,bcne-

nicare pra?sumpserit aut anathematisvinculo irre-

nostro frctus munimine ipsam communicationem parvipendas.
lire tcntaverit,

V.
Silvcstcr

II

PP. sacrum coronam
quem
regio

Stcphano Ilunga-

7'orum duci mittit,
ncstat
;

quoque nomine coho-

dictionem regum Francorum et

libi

subjectorum

variisque concessis privilegiis,Strigoniensem

episcoporumobtineas,et

omne magisterium quod

ecclesiam regni metropolini institnit (39).

tuianlecessoreshabuissevisisunt,noslraauctoritate
apostolicagcras.Pra>cipimus etiam ul nullus mortalium insynodo^autin quacunque partc abdicationis
tua;

[Cocquelines,

(Anno 1000.) Bnltarum Ilom. ponl. ampl.
I,

Collect.,

399

]

crimen

tibi

quoquo modo opponcre prajsumat,

SiLVESTER cpiscopus, scrvus servorum Dei, Ste('39)

(38) Huic svnodo subscripscral Silvesler tunc arhiepiscopus Havenncc,sub nomine Gerberti.

Cclcberrimo huic

monumenlo
lamen

bulla;

nomcn

cidderc

nou auscrim

;

illud

hic

rcfercndum

S7^

SlLVESTRI

II

PkPJE OPP PARS

III.

— EPIST. ET DIPLOM.

276

PHANO duci Ilungariorum salulem et aposlolicam^ bere, seque sanctae Roman» Ecclesi3e,quae subjebenediclioncm. ctos non babet ul servps,scd ut filios suscipit uniLcgatinotabilitis tuai,in primisvcro charissimus versos, subditos esse ostendere, atque in catholica
confrater

noster Astricus

venerabilis

Colicensis

fide,Christique Domini ac Salvatoris nostri religione
firmiter perseverarc,

episcopus, tanto majori cor nostrum laititiaaffeccrunt, ac minori officium suum labore confecerunt,

eamdemque promovere. Et quia nobilitas tua apostnlorum gloriam aemulando,
aposlolicum

quanto divinitusproomoniti cupidissimo animoillorum adventumdeignota nobis gente praestola])antur. Felix legatio, qua} coelesti prwventa nuntio,
atqne
angelico pertractata ministerio, prius Dei conclusa est decreto quam a nobis audita fuisset.

munus ChrislumprKdicando, ejusque

fidem propagandogerere non estdedignata,nostras
que, et sacerdotii
vices, supplere studuit, atque apostolarum principem prae caeteris singulariterhonorarc; idcirco et nos singulari insuper privilegio

Vere non volentis, neque currentis, sed, secundum Aposlolun, miserentis est Dei {Rom. ix, 16 ) qui, transfert teste Daniele, ynutat tempora et xtates
:
:

excellentiam tuam tuorumque meritorum intuitu
bffiredes, ac successores tuos legitimos, qui, sicut

dictum

regna atque constituit
et novit

;

revelatprofunda,etahscondita,
ii,

fuerint,

in tenehris constituta {Dan.
est, quae, sicut

21, 22), quia

B

docet Joannes, illuminat lux cum eo omnem hominem venientem inltunc mundum {Joan.
I,

atquea sedeapostolica approbati temporibus condecorare cupientes, ut postquam tu, et illi corona quam mittimus,rite juxtaformulamlegatistuis traditam coronatus, vel coronati, exstiteritis, crucem
est, electi

nunc

et perpetuis futuris

9).

Primum

ergo gratias agimus DeoPatrietDoChristo, qui temporibus nostris

ante

se,

apostolatus insigne, gestare facere possis

mino

nostro Jesu

et valcas,atqueilli possintvaleantque;

etsecundum
Ecclesias,

invenit sibi

dum

David filium Geysae, cor suum,et luceirradiatum

bominem

secun-

quod divina gratia

le et illos

docuerit

coelesli suscitavit

regni tu prffisentes et futuras nostra ac successo-

populum suum, electam genUngarorum. Deinde laudamus pietatcm sublitem mitatis tu» in Deum et reverentiam erga sedem
illum pascere Israel

rum nostrorum

vice

disponere

atque ordinare

apostolica auctoritate similiter concessimus, volu-

apostolicam, cui, divinapatientemisericordia,nulIo meritorum nostrorum suffragio praisidemus. Tunc

mus et rogamus,sicut in aliis litteris,quas in communi ad te,optimatesque regni,et cunctum fidelem populum per nuntium nostrum, quemadte dirigivero largitatem liberalitatis, qua B. Petro apostomus, defercndis plenius haec omnia explicata conlorum principi regnum, ac gentem cujus dux es, tinentur. Oramus omnipotentem Deum, qui te de cunctaque tua ac teipsum per eosdem legatos et ^ ^1^3^.^ matris tuae vocavit nominetuo ad regnum et litteras perpetuum obtubsse digno praeconio comcoronam, quique diadema, quod duci Polonorum mendamus. Hoc enim facto egregio aperte testatus confectum per nos fuerat, tibi dandum mandavit, es, et revera tamen te merito esse demonstrasti, augeat incrcmenta frugum justitiae suae; novellas
qualem ul nos te declarare dignaremur studiose expetivisti. Sed parcimus. Nequc enim necesse est,
ul

plantas suas regni tui rore suae benedictionis per-

fundat largiter
servet
bilibns protegat
coelesti

:

regnum tuum
:

tibi,

teque regno

quem

tot ac talia

praeclara pro Christo

gesla

incolumen
;

facinora voce publica clamant,

quemqueDeusipse
glo-

ab hostibusvisibilibus et invisiac post terreni regni molestias in
indictione decima

commendat,
riose
lata,
fili,

ainplius

commendemus. Quare,

regno corona adornet aeterna.

cuncta a nobis et sede apostolica poslu-

Data Romae vi Kal. April.,
tertia.

diadema nomenque regium, Strigoniensem metropolim et reliquos episcopatus, omnipotentis Dei ac bcatorum Petri et Pauli apostolorum, ejus
auctoritate praimonente, atque itajubcnle eodem omnipotente Deo, cum apostolica et nostra beneL) dictione, libenter concessimus, conccdinuis et im-

VI.

Epistola Silvestri II papse ad Darferium cjusque filios ct nepotes.

comitem

(Anno
Darfcrio comiti cjusquc

999.)
^{.'^

[Conlatore, Hist. Tcrracin.,
filiis

pertimur. Regnum quoque a munificentia tua S. Petro oblatum, teque una ac gentem, et nationem llngaricam praesentem ot futurain, sub protectio-

et nepolibus,

«maIri

ximc ob militare obscquium
buil
«

promissum, nominebenefleii civitatem superiorem el
» sibi
» «

iu-

nem
tuae,

S.

Romanae

Ecclesia>.

acceplantes, prudeiitiff!
tuis,

baeredibus ac legitimissuccessoribus

ha-

feriorcm, quoe vocaturTcrracina, cum omni clione sua atque coinilatu Tcrracincnsi.

distri-

Et

bendum, tenendum, regendum, gubernandum ad possidendum reddimuset conferimus. Qui quidem
bacredes ac successores
liter nobis, et
tui

quoniam,
liliccs

» inquit,

«

sancla^

RomaiuT

Ecclesiee pon-

nomine pensionis percerlas

indictiones ha;c

quiciuKiue, postcaqiiam

pcroptiinateslegitimec"lcclil'uerinl,teneaiitursimi-

succcssoribus noslrispcr sc, vel

jicr

nonnulla altribuisse nonnullis indifferenter conslat, ouinlucrisopcramdarontctsubparvissinio ccnsu maximas res Ecclcsia? perdcront,'id genus
cl alia
doiii loliiin
iii

legalos,

debitam obcdieiili.un acrcvcrciuianicxhiad
propajiandiim orllioilliistre
fiiialis

mcliiis

commulanuis,
erga

uti [per]

ea

putavi, magiuini si^iirHlcin npostolica- l\oinan<M'iiin
])oiilinruin' sollicitiuliiiis

rcgiim

lliuigarorum
(pirt^

Ramanain Ecclcsiam
ca^tcris in rcgnis

obsci'vanlia\

non

assiinilis

doxoiu i-eligionoin docuincntuiii,

rcgihusquc scmper

fuit.

277
qute per hanc

SECTIO

H.

— EPISTOL.E ET
paginam cou-

DIOLOMATA PONTIKICIA

278

nostrrc pra?ceptionis

A

cedimus sub nomiiie beneficii, el slipendia niilitahoc quippe genus pensionis dignuin ducimus, et mililes in pace obsequio, in bcllo armis
ria sunt;

eodemconciliosubjacebis, et de absentia nihil lucrabcris Viaruiu exrusalio nulia te prcinat, qiioiiiain in

Lolhariensi rcgno iiuli» te

manent

insi-

pro honore

et salute

sancta

Homame

Ecclesiai de-

vero nullam prajleiidit formidinem.Nisi corporis molestia occupatus fucris, aliter excusatio
diai. Italia

certent. Sed ne res ecclesiastica^ in possessionem vcl proprietatem alicujus Iran^^ire possint. sub no-

nulla esse poterit. Scd testes mittendi sunt, qui et

mine pensionis ab hac
manae
in

prfpsenti quarta

decima

in-

languorem confirinent, accusatoribus tuis rcspondcaiit, et legibus te expurgent.
tuuiii

dictione conslituimus, ut actionariis sancta) RoEcclesise tres auri solidi persolvantur, id est
»

VIII.

Silvester

II papa S. Urgellemis
confirmat.

ecclesise

hona

et

jura

mense Januario.

VII.

(Anno
I,

tOOi.)

Epistolo Silvestri

papx II ad Azelinum Laudunen-

Jpiu)n de tnultis criminibus acsem episcopum. cusatum ad proximam synodum Romx evucat.

[Cocquelines, Bullarumsumm. pont. ampliss. Collect.,
301.]

(Anno
[Apud Mansi
Concil.,

iOOi.)

SvLVESTER episcopus, servus servorum Dei, reve-

lom. XIX, col. 241.] SiLVESTER episcopus, servus servorum Dei, AzeLiNO [rt/., Ascelinio] Laudunensi.

p ^

rentissimo sancta;^ Urgellensis Ecclesia;
tuisque successoribus in perpetuuni.

episcopo

Super salute et apostolica benedictione nihil est quod admirari possis, quoniam, sub pontificali no-

Desiderium, quod religiosorum prsepositorum ordinatione et sanctorum locorum stabilitate per-

maneremonstratur, sine aliqua

est

Deo auctore

di-

mine homo etiam moribus esse desiisti. Si fides mortalem Deosociat,perfidianihilominus rationabilem brutis animalibus aiquat. Cum hoc totumte sapere conslet, vehementer admiramurnalivam te conditionem reliquisse, et nova et inaudilascelera inhumanius perpetrasse. Epistola regis Roberti et
suorumpuntificum,apostoIicisetimperialibusoblata esl

latione sustentandum, et quoties in suai utilitatis

commodisnostrorumassensus,etsanctffi apostolicae
auctoritatisexposciturpraesidium,ultrobenignitatis
intuilu nos convenit subvenire, et rite pro integra

securitate ex ratione solidare, ut exhoc nobis quoque potissimumpraemium aconditoreomniumDeo
in sidereis arcibus conscribatur.
stulasti a nobis,

manibus, quae

te

corain universo clero ac

Et ideo quia poutpraefatum episcopatum sancla?
auctoritalis serie

populo his publicisaceusat criininibus. Ad synodum habitam Compendio cum a Remensi et Turonensi
arcbiepiscopis
ca^terisque

Urgellensis Ecciesiaj apostolica;

C muniremus,

et

omnia

ei

pertinentia, quai juste et

confratribus invilatus
sa-

fueris, acceptis a

quibusdam eorum etaliorum

cramenlis pro
securilate,

vitae

membrorum
venisse diceris
:

atque captionis

lcgaliter habere vel tenere videtur, perenni jure ibidem inviolabiliter permanenda confirmaremus, propterea tuisflexi precibus, per liujus nostrae auctoritatis

tandem

synodalem

se-

veritatem

cum

tibimetipsi consciusmerito perhor-

cta loca
salas,

privilegiumstatuenlesdecernimusutcunurbana vel rustica, idest, cortes, mansos,
casales, vineas, teiTas diversaquc

resceres, ad misericordiaj preces,
tesle, venisti.

eadem

epistola

castella,

Legibus

te

non posse

objectis respon-

praidia, cultavel inculta,
suis, colonis vel

cum decimiset

primitiis

dere manifestasti,

dominum tuum rcgem
synodum,

offendis-

colonabussuis, ancillis et aldioni-

setenonjnegasti. Indulgenliam tantummodopostulans per universam regis gratiam innovatis perjuriis obtinuisti. Dalisobsidibus, archidia-

bus quse ab aliquibus fidelissimisChristianis eidem episcopioconcessasint,siveincomitatu Cerdaniensi

pagus Libianensis, Bergitanensis, Palionensis, Ri-

bacurcensis, Jestabiensis, Cardosensis, Anabiensis. cono scilicet tuo, ct altero milile, turres Lauduni te Turbieiisis, ct lociim sancta; Deodat<je cum finibus redditurum promisisti..Magislrum luumRemensem archiepiscopum pro accipiendis lurribus sub Judaj „ suis; castrum quoque Sanaugia cum finibus suis, Calbiciano, Feners, Submonte, Letone,Clopedera, specie tecum ducens, capere voluisti carcer quippe cum silvis et finibus earum. In pago Ausonensi crRterorum,fraudis in eumconccpla^ dctegitdoluni. Castellato et Turizella cum fiiiibus suis. In Marfano Juda magistri proditioiiem innovans, el pontifiipsum alaiidcin, qui fuit de Guisado cpiscopo. In calem gloriain noslris tciiiporibus deturpans Cuin magistrum archicpiscopum tradcre velis, doinino (ierundense villa Adciz cum omni alode vel ipsa regi non parceres, si posses. In carcere tenes Iraparochia itern in Urgello viilaiii, quam dicunt Baditos militcs, et fefellissenon vererisregcm. Exorascharam, cum finibus suis, et ii)sam parochiam de tionum epistolis quotics tc monuinius, ctabhis peAlasse, et ipsam villain de Buxcdcra, Nocolone,
:
!

;

riculis

erucre tedosudaviiuus! Sedquoniaiii irruen-

Sardina, Sallollas, ciim fevo ct alodc comitah".
villa

Iii

tibus
in

pcccatorum cumulis te coerccrc nequivimus, hacproximapaschali hebdomadaRomteteadcsse

sancti Stephani

fevo

et alode comitalc. In

pro'cipiiniis, ct gcncralilcr ibi habcnda',
I»r.'escntarc te
iiostr;n luiiia

synodo re-

monenius.
sis

llujus

crgo invitationis

transgressor vel suspciisor, quoniam,nisiadfueris,synodic{e aucloritati in

occasione

Andorra omnes alodes comitales, et ipsam de Montani ccllo vel dc Cubilare cum finibus eorum. Castrum de Catorbite cuin finibus suis, et villam dc Salcntc cuiii fiiiibus suis, ct ipsiim fcvum de Archavelle etiam,et monastcrium Sancti Petri in Schavalle

570
las

SILVESTRI

II

VAVJE OPP PARS

III.

-- EPIST. ET DIPLOM.

280
dictis

cumomnibussuisperLincnliis. Et ipsam lurrem,

A

qufe

eidem monasterio

a

jam

fundatoribus,

qua; fuit do Marchuz, atque aliam turrem in fiues Celsima, quoe fuit de Bellone, sive tertiam partem

vel ab aliis cesscC vel

quibuscun jue personis collatai et conin futurum a quolibet de propi'io fuerint

omnia quaj telonei peraliquamuniminaadeumdempiumlocumpertinef-e videntur, ct quod amodo, et in antea, tu tuique successores legaliter acquisituri fuerilis, cum ma-

cum

pertinentiis

mercali, vel

jure donalfc,subcujusIibet caus» occasionisve specie liccat

minuere
:

vel auferre,

neque

suis usibus
ofiferri
illi-

applicare

sed cunctH quseibi oblata suntvel

contigerit a prajsenti xiv indictionis

tempore

gnasecuritatepacificeetquieLehaberevcl tenere,et possidere debeatis in perpetuum, ita utnullusrex,
5iuIlusprinceps,nulIuscomcs,nuIlus marchio, nullusjudex, neque ulla magna parvaque personaali-

bataetsineinquieLudine, in susLonLaLione
monasterii, etusibusdbbatum, et

jam dicti monachorumsub
volu-

rcguja Patris Benedicti

ibi

Deo militantium,
;

mus
in

quam vim
que
Si quis

aut invasionem in

in suis pertinentiis

eodem episcopio neunquam facere praisumat.
fieri

ea videlicetconditione ut nullus successorum nostrorum pontificum

atque pra^cipimus possideri

autem temerario ausu, quod

non

cre-

hacsanclasede, cui Deo aucLore servimus, unquamvcl usquamquiddamdeeisdemrebuscuiquam
beneficiare,commutare, autsub censuquolibetcon-

dimus, contra hujus nostrai aposlolicce confirmationis seriem venire tentaverit, sciat te
stri apostolorum principis Petri

domininoanathematis vmejus atrocissimis

B

cedere per futura tempora patiatur, sed censum

tantummodo
bus, qui ex

in

testamento traditionis afundatorietiam delegatura,

culo innodatum, et

cum diabolo et

eodemmonasterio hanc sanctam sedem
hffiredem fecerunt,
argenti annissingulissucces-,

pompis,atque cum Juda traditoreDominiet Salvatoris nostri Jesu Chrisli in seLernumignem concremandum, simulque etin voraginetartarea demerimpiis deficiat. Qui vero custos et observator huj us nostri privilcgii exstiterit, benedictionis gratiam et viLam aiternam a Domino consequatur.

Romanam

unam videlicet libram

sores nostri accipientes, pia^paternilatis suffragium

sum cum

Scriptum per manus Petri notarii
sanctaj

et scriniarii

Romanse

Ecclesiffi, in

mense Maio,

indic-

tione quarla decima.
IX.

eidem monasterio, et tibi successoribusque tuis ac monachissub jam dicti Patris regulaibidemdegentibus,soIIicitudine'pastoraIi vigilanter contraomnes infestantes impenderestudeant. Itemconstituimus ut, obeunte abbate dicti monasterii, non alius ibi quacunque obreptionis astutia ordinetur, nisi quem consensus monachorum secundum timoreniDei et
institutionem regula? B. Benedictielegerit, ethujus

Epistola Silveslri II

sem ahbatem.
mat.

pupw ad Rohertam
Privilegia

Vizeliacencow/ir-

Vizeliacensia

q

apostolica; sedis

pontifex providerit

ordinandum

Unde constituimus, et apostolica
(Anno 1001.)
[Mansi, ConciL, tom.

aucloritate cense-

XIX, col. 243.]

cto

SiLYESTER episcopus, scrvus servorum Dei, dilefilio RoBERTo, religioso abbati sancti Vizeliaccenobii,

mus,atquelperhocnostrumapostolicuraprivilegium confirmamus, ut nuUus rex aut pontifex, vel abbas aut comes, vel qualiscunque magna parvaque persona, avaritiai cupiditate corruptus, aut diabolica

censis

omnique congregationi ejusdem

suggestione deceptus, audeat vel praesumat conLra

monasterii, in perpetuum.
a nobis tribui sperantur quas rationi incuncLanLer conveniunt, animo nos decct libenti

Quoties

illa

luum honorem, ovenerabilisRoberle abbas, qualicunque modo insurgere, vel in tuo loco aut de tuo
honore molestias
monasterii quaj
tibi inferre, vel

de omnibus rebus

concedere,etpetentiumdesideriis congruum imper-

Libi

tuisque decessoribus a nobis

Atque ideo quia postulasti a nobis quatenus privilegium sedis apostolicaj monasterio Vizeliaco,cui prseesse dignosceris, quod constat olim
tire suffragium.

nostrisque antecessoribus per paginam privilegii

concessa alque firmaLa suut, aliquas invasiones
veli-apinassive violentiasinferre; sinonvult, auctoritale Dei, etS. Pelri, el nosLra aposLoIica
I^

a Gerardo nobilissimo et Christianissimo viro, nec

excom-

non

Bertha uxore ejus, in honore Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi, et veneratione bcaet

municatione a corpore et sanguine Domini nosLri Jesu Christi, ctab ingressu ecclcsia; novcrit se esse
disjunctum. Iloc quoque capitulo pra?senLi subjungiavaritiai secludamus, nulli unquam de rcgibus,nullide episcopis velsacerdoLibus, vel dequibuscunquofidolibus, per se suppositamve personam, dc ordinaLionc ojusdem abbatis, aut cle-

tissimm Mariai genitricis ejusdem Domini nostri, conslructum in regno Burgunditc in parochiaAugustodunensi, in pagoAvalensi; quodque aprtefatis

nms, ut locum
iiceat

fundatoribus B Petro apostolorum principi liberali devotione ettestamenti pagina collatum est, facere

deberemus, veluti a pncdecessoribus nostris piic memoricC Nicolao papa, atque Joannc, jamdudum facLum fuis-e: incIinaLi prccibus luis libcnlcr fieri decrevimus. Per quod aposLoliciP aucloriLalisprivilegium confirmamus atque statuimus ul imlli imperatorum, nulli
nulli
alii,

ricorum, vel prcsbytcrorum, aut dc largitioue chrismatis, vel deeonseci-alionebasilica?, vel dequibus-

cunquccausis adidom monasterium pcrlinentibus, audorcin (lualibclspooio oxeniilooo quidquamaccipore, ncque
aliquid daro

oumdcm abbatcmpro
;

ordinalionc sua
ipsius paro-

unquam rcgum,

nulli

antislitum,

ncquc episcopus

civitalis

quacunque

pra?dito dignitate, nulli

cuiquam

chia\

nisi

ab abbale ipsius monastcrii invitalus,
ia

de omiiibus rebus mobiiibus vel immobilibns

ibidom publicas missas agat, ncque stationes

m

SECTIO

II.

EPITOL.t ET DIPLOMATA PONTIFICIA.

m
appendc-

eodemcoeuobioindioat,ne servorum Dei quiesquocunque niodo populaii conveulu valoat perturhari, neque mansionatioos exinde pra'sumat exiirore.Sus-

A cum quem
vidotur. Et
ditias,

dicunlCaIidas,cum omnibusquoehabero

omnes

ecclosias parocbia!es, vel

(luaMn pra^dicto comilatu Hisuldunensisunt,

ceplionem autem fidelium aut relifriosorum virorum, atque beneficonliam quam jubet Apostolus cunctis exhibendam, pro possibilitate loci et facultate,nonmodo ibidom fierideneg-amus.vorumetiam suaiiemus. Si quis voro regum, episcoporum.saoer-

qui sunt de prapdicta sede, vel esse debent,

cum

cimis, et primiliis, et oblationihus, et alaudes quai

ad ipsas ecclesiaspertinent, cum tertiaparte de teIoneo,et mcrcatos suos, ot ipsos pascuarios. Et in
civitate

Empurias omnia quantum

ibi ipsa

praedicta

dotum,abbalum,judieam,comilum aut sspcularium personarum, conlra banc nostrte institutionis pagi-

sedes habet

cum

ipso censu do ipso mari. Etinco-

mitatu praedicto Empuriense
dicunt Uliano

ipsumalaudcmquem

nam
se

tentaverit, percussus

apostolico anatbemate,

cum

terminis et adjacentiis suis et
oblationibus quae ad eas

potestatis honorisve sui dig-nitate careat,

roumque

cumsorvitio fiscale,ct ccclesiasqua?ibisunt fundatae

coram divino judicio cognoscat; et nisi ea qun> a se male acta sunt defleverit, a sacratissimo corpore Domini nostri Jesu Christi alienus fiat, atque aelerno examini districtiT ultionis subj aceat. Cunctis aulem eidem loca justa servantihus sil pax Domini nostri
Jesu Christi, quatenuset hic fructum hona^ actionis

oumdocimis

et primitiis et

ecclesias pertinent.Et ecclesiam Sancti Joannis quae

ostinBederg-acumdecimis^primitiisetoblationibus.

^

Et omnesecclesiasparochialescum
tiis,

earum appendioblalionibus, et

quae in pra^dicto comitatu Emporitanense sunt,
et primitiis, et

una cum dccimis,

recipiant.etapudjeternumjudicem praemiaceternse
pacis inveniant.
X.
Silvesiri II
epistola

alaudibus suis, quai sunt de ipsis ecclesiis. Et in petralata ecclesiam Sancti Marlini,

cum cum

decimis, et

primitiis,etobIationibussuis. Etin comitatu Petralatensi ecclesiam

ad Odonem episcopum Genm'
densem.

Sanctae Mariae

decimis, et

primitiis,et oblationibus, et alaudibus suis.Et
ecclesias parochiales XLIII, 419.1

omnes

[Florez,

(Anno 1002.) Espana Sagrada,

cum earum

appenditiis quae

sunt

in

comitatu praedicto Petralatensi

cum earum

SiLVESTER episcopus, servus servorumDei, dilecto
filio

decimis, et primitiis, et oblationibus, et alaudibus.

Odom, episcopo

sanctae Gerundensis Ecclesiai

Et tertiam partem de teloneo de

ipsis mercatis, et

tuisque successoribus in perpetuum.

Desiderium quod,

etc. Et ideo

quia postiMasti a

nobisut proefatumepiscopatum sanclaeMariaeGerundensis Ecclesiaj apostolicaj auclorilatis protectione

G

terliampartem de ipsis pascuariis.Et utabsquejugo seu ditione cujuscunque personae eum slabilire noslri privilegii paginacorroboraremus. Propterea
tuis flexi precibus

per hujus nostrac auctoritatis

muniremus, et omuia ei pertinentia perenni jure ibidem inviolabiiiler permanenda confirmaremus, videlicetquanlumhaberevideturinfra muros civitalisGerundae vel in ejus comitatu, una
juxla portam civitalisGerundae,cum

privilegium statuentes decernimus ut cuncta loca,
etc,
ita ut

nullus judex, nullus mai'chio, etc. Qui

vero custos, etc.

cum

ecclesia

Scriptum per
sanctai

manum

Petri notarii et scriniarii

Sancli Felicis martyris et Sancti Narcissi, quae est

Romanae

Ecclesiae in

mense Decembri,

in-

omnibus eorum

dictionc prima. Bene valete,
XI.

pertinentiis,et ecclesiam Sanctac Maria^

(vulgo Labisbnl) episcopalem, simulque

quam dicunt cum ipso

alaude, vel fiscus

quem dicunlFontanetuset Fonte

Edeta, et \piliares,etVentinaco,et muroetmurello

de PaIatiolo,et ipsam Fontem. Haic omnia curn decimis, etprimiliis, el obldtionibus, et servitium fiscale, et

Bulln Silvestri pnpse II qua utrumque monastertum Stabulense ct Malmundnriense sub sua suscij>it profectione, mandafque ut nbbatis electione ex Stabulensi, si dignus reperiatur, assumatur.

m

(Anno 999-1003.)
[Marten., ampl. Collect. SiLVESTER,
II,

ipsum alaudcm quem dicunt Parietes Rufini

54.]

cum

terminis et adjacentiis suis, et

parochiales, vel appenditios qui sunt in

omnes omni comi-

ecclesias -^

summus

Petri vicarius, servus

latuGerundap,etcum decimis,et

primitiis, ct obla-

bulonsium
oL
in

el

et universalis papa et beati servorum Dei, venerabili SlaMalmundariensium abbati Ravengero

tionibus fidelium, et alaudesqua^ ad ipsas ecclesias

omnibiis

in Chrislo pie vivere volentibus

veram

pertinent, vel habere videnlur, et tertiam
ipsa

partem de

Domino

Jesu dileclionem ac

muluam

fraternae

moneta de
if^sis

dc

ipsis Judaeis,

loneo, de

Geruuda, simul cum censu atque terliam partem de ipso temercatis dc yira-dicta civitate, vcl de
civitate

charitatis

unanimitatem.
liberi arhitrii

Cum constatpostprimorumnostrorum parentum
prjnvaricationcmin

abusionem genus

ejuscomitalu, etterliam parlom dc ipsis pascuariis de prwdiclo comitatu. Et in coniitatu Bisulduncnsi

addictum, utethomo capitibusaliorum secundum Psalmographi vocem super-

luimanum

ci scnloiitiae

ipsum alaudem quem dicunt Rascara, et ipsum alaudemdeCris|.ianocumcorumtcrminisetadjacentiis. EtcellamSancli Lauronlii^quff-eslsuj.raoaslrum Bobola,

ponatur,ad compescendos scilicet bumanae voluptatisillicilos appelitus,ellegibus non modoforensibus,

vorum ctiam
slitulio, ut

eoclcsiasticis

cohibeamur regulis ac

qiipmadmodiim Frodolo per [>r;eccpta regalia

ralionihus, cousqiH! progressa est auctoritatum in-

dclinet. Et ccclesiam Sancti Martini, quce cst in lo-

sancta sanctorum loca, qufc devotione

583

SILVESTRI

II

Pk?M

OPP' PARS

III.

— EPIST.

ET DIPLOM.

m
illo sus-

fidelium fundata, cultui divino mancipata, plura a

A quo

eos ordinavit, noluerint per.sistere, ab

diversisslipcndiot'umeximiasuntadopta,non solum

pendantur gradu,quem postsuam[«<., pro
positionem accepcrint, sed
illo

sua] de-

ad immunitatcm sui expostulent praecepta; verum etiam auctoritatis nostrae ad stabilitatem sui desiderentprivilegia.Quapropter rogatu venerabilisNotgeri Leodiensisepiscopi abbaregalia, sed imperalia,

fruanlur licenler

quem habebant,

et ipse

jam

dictus episcopus posU

hac similia non pra?sumat. Valete.
XIII.

tiamStabulensem vclMalmundariensem antiquorum regum et imperatorum muniflcentia nobililer constructam et semper tam noslrorum prajdecessorum
,

Silvestri Ilpapse epistola

ad

abbatem.

(Anno 999-1003.)
[Apud Theiner,
Disquisit. critic. in p^raecipuas cano-

auctoritate

quam

regia immunitate defensam,sub
tuitione suscipimus.Ab-

eadem immunitatisnostrse

decretalium Collectiones, pag. 318, ex cod. Vatic. n 1363, fol. 207.]

num et

batem semper habeant, ea tamen pra?ponderante ratione, Malmundariensium pace, ut quia beatus Remaclus utriusque monasterii constructor etTungrensium antea episcopus et pastor maluit in altero eorum, id est Stabulensium, locum sepulturffi sibi
deligere,ipsi

SiLVESTER episcopus, servus
bati

salutem et

servorum Dei, abapostohcam benedictionern.

B

De hoc unde nos consuluistiideo respondere tibi distuIimus,quoniam auctoritatemin Romanisvoluminibus non habemus. Ulos autemlibros, in quibus
specialemsententiamlegimus, in Gallia
relictos re-

primam

electionis obtincant vicem,

si

apud eos meliormeritis
niatur.

et instructior litteris inve-

colimus. Aliquid
tuffi

tamen memoria retinemus quod
li-

Siautemnon

illic,

sed Malmundarii melior

pelitioni sufficere possecredimus. In iisdem

reperiatur, utrique loco pra?ficiendus potius

quam

bris de episcopis per

vecuniam promotis legitur

ut

externis assumptus intromittalur.
XII.

quisquis talis inventus fuerit, per bienniura pontificali officio

carens, duos dies per

hebdomadera

a

Silvestrill papse epistolaad Odilonem ahbatcm

vinoet cocto se abstineat,et postfinitumpsalterium

Cluniacensem.

(Anno 999-1003.)
[Mabill
,

Arinal. tom. IV, pag. f34.J

comedat. IIoc quippe traditionibus priorum Patrum concordare videmus,qui ejusmodiepiscopos deponi sanxerunt. Officii suspensio sit cujusque depositio.
Qui enim deponitur, a communione non privatur.
Valet utique
nitentia,

(40) SiLVESTER

episcopus, servus servorum Dei,
el abbati praeclaro,

Odiloni dilecto

filio

atque uni-

vers8econgregationisibicommiss8e,charamsalutein
et

tantumdem biennii suspensio cum poequantum sola depositio. Qui vero post
et poenitenliam officio suo

apostolicam benedictionem.
Vestrisnos sanctissimis

n

biennem suspensionem

omni temporecommitti-

redditur,quasi postdepositionem misericorditerreconciliatur. Incipe ergo post

mus

octavam Pentecostes

orationibus,etut accipere dignemini, fidelibus

valuerit status,

exoramus petitionibus, quia in quocunque noster nuUo modo vester defectumsentiet
profectus.Ad hoec igitur, quae nostraeauctoritatiper

prsedictum biennium,et eo pacto tuo officio sisrestitutus. Si fratrum custodiam et totius coenobii

Gerbaldum vesti'ummonachumdiscutiendaprffisentatis,

APOSTOLICA AUCTORITATE,
tali

ET CONFRATRUM EPI-

scopoRUM coNsiLio,

vobis respondemus judicio.

sarcinam alicuifratrum committere possis, donec pceniteas, committe.Sin autem, oportet, quamvis graveris, ut ipse patienter totum sufferas. Mulliplex igitur calor puriuseffundit afornace metallura.
XIV.

Cognoscimusenim illum episcopumcatholicefuisse
ordinatum,
officium
ribus et
cuit
;

(Fragmentum.)
Silvester

et rationabiliter episcopale accepisse

sedpostquam divinoamoreduclus,honoofficiis rcnuntiavit sa>,cularibus, non sibi li-

eadem exercere negotia qua; prius fecerat in communi vita. Unde, quia quod fecit, non temere

II ecclesise SS. Gcrvasii et Protasii, in eomitatu Gabalitano a Stephano vice-comite et Angtlmoda conjugc co7istruct3s, beatoque Petro oblatx prolectionem suscipit.

neccontracatholicam auctoritatem pra3sumpsit,sed obedienler et simpliciter cocpiscoporum licontia et sui abbatis exercuit et quia bonaintentio non est contraria Deo, volumus el judicamus ut quoscunque ille ad aliquem gradum ecclesiasticum promovendos duxit et benedixit, bencdicti sint, et proprio fungantur gradu nostra licentia et benediclione. Qui vero superbc et pra^sumpluose in eodcm gradu in
;

^

IHistoire de Languedoc,

(Anno 999-1003.) tom. II, Preuces,\id.g.
fidei

154.]

SiLVESTER episcopus, omnibus
fidei culloribus.

Christianse

Nolum esse volumus Stephanum vicecomitera et Angelmodam conjuges, ecclesiam sanctorum Gerde suis propriis construclam ia comitaluGabalitano positam.nostrse S. R. E. per dovasii et Protasii

nationispaginam donassc,

etc.

Unde

placuit nobis

(40)

Cum

ad Cluniaccnse monastorium episcopi
;

dignitatc, monastica* vita'. prooontigil ut unus ex fitenda; causa se rcciporent illis, coepiscoporum ot abbatis sui coiiscusu, quibusdani cloricis ordiuos ocolosiaslicos oontorret. Hinc dubitatio noimullis suborla, validuMio cssont vidcnturqiio ab aliquihusiinpi-oillaj ordinationes balie episcopis, qui ordinalos illosdoposueriiit hi;
:

non pauci, abdicata

que nihilosocius, ad altiorosgradus conscenderant. De hisconsulendus visus osl Silveslcr secundus,litlcris ad oiun ab Odilono abbate scriplis, delalisque porCiorbaldiim inonaolium,oum, ut puto,qui post-

modum

alibas Saiiola>
in

Cliri-tiiue

monastorii apud
est. .\d ua<

Oloiinam

agro .Modiolanonsi faotus

voro lilteras ponlifex rospondit in hunc moduiii

asb

SECTIO
praedicfam ecclesiam

II.


siih

EPISTOL.-E ET
noslra pro-

DIPLOMATA PONTIFICIA.
vohinfale abhafisef

286

eamdam

coiicihuniin eodemnionasferio absque consensu et

tectione,cte.,jiibemus ut nullus rex, nian-liio, dux,
r-omes, vicecomcsaul alius'majorem, parvaquoper-

monachorumciusdem

locicele-

hrarc pra^sumaf.Elecliouem vern ahhafis, monachis
ipsius loci licetagere, nouexalienis,sedex propriis,

soua, illam ecclesiam aliquo

modo

inquietare vel

moleslare audeat,
Silvester

ete.

cujus vitact

moressecundum Deum sint.QuocIecfo,
fihisque ejus

XV.
II mona^terium S. Trinitalis et S. Petri Burgidiense, ab Enimn comitissu PictavieiisiCondilum, privilegiis ornat.
[Gall.

duci

Aquitauorum

eumrepncsenlent,
ulla contradictione

el ipse ei

doiuim pra^hcat sine

(Auno I003V C/irisl., tom. IV,

tate

aut ahqua conlrarietate. Si quis vero abbas cupidiahqua accensus, aut potentia saeculi nmijitus,

edit.

I.)

SiLVESTER, papa, Emu.e comitissa? Pictaviensium,
lonotuisti auribus uostris quod,

cuiu vi inlrare in hanc abhatiam voluerit et hanc suprudiclam scriptionem pra^terire ausus fuerit.iu

Deo donante

et

horreudo judicio Dci incidat.Ecclesi« autcm

ipsius

venerabili Gauberto abbate cogeutc et horlante, in

mouasterii iu quibuscunque territoriis sitaimaneant,

loco qui Yocatur Burgulius in honore sanctaj et iudividua? Trinitalis elS. Pelri apostolorum principis

absque alicujus episcopi,seu archidiaconi,nec non

g

cl allerius

personai inquietudine, excepto synodali,
scriniarii

monasterium fundaveris, ierris locupletaveris^rcbus difaveris, tuis prccibus iuclinati libeuter assensum impeudimus. Staluimus ergo, aunuente Raynaldo
Audegavensi episcopo, ut uullius
civitalis

vol qu(e vulgo circada, \c\ parada, dicunlur, etc.

Scriptum per manus Pctri notarii
sanctai

et

Romauaj

Ecclesia?,

indict.

i.

Bene

valete,

poutifcx

Sylvestcr,

qui ct Gcrberlus papa.

DUBIA
.\VI.

Litleree Silceslrill

papwad Ottonemlll

imperatorem,

dominatiouem, necper aliquam conditionem, sed adsolam consccrationem et defensionem, utpastor
episcopus
ctas
illius loci prajsentem abbatissam et sanmonialesab omni inquietudine defendant, ita

monasterium

quibus significat se ejjiscopo Ticinensi commcndasse monialium Ticinensinm, quod Senatoris apellatur, ipsvmque rogat ut hujusmodi constitutionem confirmel.

ut prsefatus episcopus, vel aliquis de successoribus
alicui

meorum successorum

aut imperatorum, per
constituere

(Auno

lOOt.)

scriptum vel per aliquod ingenium
fecerit, statim
Q^

[Muratori, Antiq. Ital. V, 991.]
In

monasterium nostra consecrationis
Quia nec nos nec

nomine

sancta; et individuffi Trinitatis,SiLVE-

et vestree defensionis revertatur. aliquis aliter

STER, servus
lis

servorum Dei, apostolicoe sedis humi-

epi.scopus, Ottu.m imperatori.

quambonoe memoriseSenator cum de vestram imperialem co constituerit, audemus
deprecamurclementiam,utnostramconstitutionem
vcstro corroboretispra3Cepto,ethancfirmetis rogo.
Si quis vero

Pastorali cura

semper

vigilare aclaborare dehita

pro gregis salute

decet, ul vestro fulta prajsidio

uostras Ecclesias protegere, tueri atque defendere

episcopus awtaliqua
i

nostra sfudeat provideutia, ue iuiquorum effrenata
servicia,

persona bona psius
re, vel

ecclesia?

magna vel parva diminuere aut devasta-

omnique limore

libera,

Deo famulautes

aliquod tributumexigereprffisumpserit, ana-

sua peragere officia impediat. Vestrisquippc antecessoribus, vestroique imperiali
essc scimus,

majestati notum monasleriumquod Senator pro remedio animiR suaj et cunctorum fidelium,iu honorem sanctaj Dei genitricis sempcrque virginis Mariai
Papia: construxit, uostrai ditioni

thematis vinculo ex parte S. Maria; et sanctorum apostolorum Petri et Pauli, et omnium electorum
Dei et nostra, nisi resipuerit, alligalum se
sciat, et

cum JudaproditoreDomiui inseteruum damuatum. Hocquoque ut firmiushabeatur, manu uostrasuhter
firmavimus, et nostro
Silcester
sigillo sigiiavimus.
et

dcdilum eo tenore

utpro tempore abbatissam,ex eadem congregalioue elcctam ibi, qua; sanctas moniales regeret, conserraremus, et ab omni malorum hominum locum
iiium moleslafione defendercmus. -Nunc vcro

episcopus

sanctse

Marise virginis

Dei

genitricis

manu propria

corroboravimus.

Iinpcraloris Oltonis signum.

abbafissam el sanctas moniales Deo servientes, pes-

simorum opprimente calumuia,dum longe
deccbal, dcfeudereiiou potuimus
NVidoniHno3lriVi.;arii,
:

positi,ut

Scriptum pcr manus Petri scriptoris sanclffi Romana> Ecclesia^. ConfirmafumpermanusGregorii chartarii sancf»
apostolico'. sedis.

perinlervenlum

cjusdem lucicpiscopi, vestra

Actuiii liuc

Roma', annu Doniinica! incarnationis

quoque impeiiaii suggereiite majesfalc,iliud moiiasferium ecclesifc Sancti Syri concessimus, non ad domiuium per .subjeclionem, ucque pcr extra

millesimo priiiio,indictione tertiadecinia,auno vero
pontificatus Silvestri universalis papaj quarto.
Sigillitm

plumbcmn

ajipcnsum.

:

287

SILVESTER

II

PAPA.

2^8

SILVESTRI
I.

II

CARMINA
quod eras conspectus
III

A

Ca^sar Lothari prsplendis luce secunda,
Terrifici Martis
in aslro.

Epigramma
Boetii.

Gerhcrti episcopi Ravennse , post pontificis
sic se

Romani, quod
[Baron. Annal.

habel inscriptum ad imaginem

Epitaphium ducis
cccles,

Frideriei.

lom.

VII,

Append. pag.

5.]

llbid.]

Roma

Tu Paler
Infundis

polens diim jura suo declarat in orbe, et patriff; lumen, Severine Boeti Consulis officio rerum di.sponis habenas,

Francorum

placito

nomen

tulit hic Friderici

Quem

proavi fudere duces a sanguine regum,

Officio meritisque

lumen

studiis, et

cedere nescis.

Mercurii

cum

celsa

parem sopor uilimus hausit. domus tibi, Phoebe, pateret.
IV. Scholastici.

Imperium mundi
Libertas

Graicorum ingeniis; sed mens divina coerce. gladio bacchanteGolhorum,
;

Epitaphium Adalherti
[Ibid.]

Romana

perit

:

tu consul et exsul,

Insignes titulos pra?clara morte relinquis.

Edite nobilibus studium rationis adepte,
Dicit
"R

Nunc decus

imperii

summas
te

qui pra-gravat artes,

Adalbertum

te Belgica flore juventae,
tulit

Tertius Olto sua

dignum

judicat aula,
laboris,
'-'

Stare diu non passa,
Bis senas Februi

fortuna recursus,

.(Eternumque tuistatuit

monumenta
II.

cum

produxisset ApoUo.
V.

Et bene promeritum merilis exornat honestis,

Epitaphium Ottonis imperatoris.
[Ibid.]
II,

Epitaphium

regis

[Apud Duchesn.

Script. rer.

Francorum Lotharii. Franc, tom.

Cujus ad imperium tremuere duces,

tulit hostis

inter epist. Gerberti.]

Quem dominum populique suumnovere
doloris

parentem,

Cujus ad obsequium coiere duces, bonus omnis

Otto decus divum, Ca>sar charissime, nobis,

Quem

coluit, sate

Ceesaribus,

monumenta

Immeritis rapuit te lux septenadecembris.

SPURIA AUT ALIENA
ACTA CONGILII RBMENSIS AD SANCTUM BASOLUM
AUCTORE GERBERTO ARCHIEPISCOPO
(Apud Pertz, Monumenta Germaniee
historica, Script.

tom.

III,

pag. 6o8.)

INCIPIT
Licct eemuli

PROLOGUS SYNODl REMENSIS".
me
exacuant,dictaque

mei dentes

in

G cet

tamen amicorum ob?equio quam invidorum odio pcrmoveor. Non cnim, ubi non eral timor, timere didici, nec amicoet facta proscindere parent, plus

ul qua^dam adverbum exalia in aliam transferanturlinguam; inquibusdan» autem seatenliarum gravitas et eloquii dignitas dicendi genere confor-

mentur^o; porroiaaliisunadictiooccasionemfaciat,
et abdita invesligari, et in

i'um infecta relinquere negotia. Accingor igitur,et

luccm ipsos aflectus raa-

summarum

genera causarum in Remensi concilio exposilabreviler atlingam, ut et gestorum
((uideni

verilas innolescat, etqua" a

summis

viris relractata

ad plenum assequi non potuero, histanien modisdoctissimorum hominum sententias conabor interpretari. Sed earum amplinifesle proferi'i. Quaj etsi

sunt agnoscantur, Pelo aulem ab hujus sacri con-

venlus

prailatis,

si

quid minus grave vel parum
sua»,

comptum
aliena vel

expressero, non

injuria}

sed niea;

ascribi ignorantite; ab auditoribus

quoque, ne me parumdixisse dcnotent.Siquidem Iriplici
;

flcationcs, digrcssiones, ctsi qua ejusmodi sunt, quodamstudiorefringam, ne ndio quarumdam personarum potissimumque Arnulfi proditoris moveri videar, quasi ex ejuslegitima deposilione Remense

genere interpretalionisutendumssfore ccnseo

scili-

rius erit

episcopium legitime sortitus videri appelam. Allehoc operis aliisque implicilam questioni-

VARI.t:

I.

LECTIONES.
itn 1, 2.

G. Papte

1. *»

indum

corr.

ulendum

2.

»•>

289
bus,

SPURIA AUT ALIENA.

— ACT.

CONC. BASOL.

m

cum de

propriis,

communibus

el diflereuliis

mani episcopipoleslate,ulanimo concepi,prolixius
disputabo.

episcoporum.archiepisooporum.vel mclropolilanorumso^patriurcliarum.seu primalum,vcl elianiRo-

EXPLICIT PHOLOOrs
!.

^'.

LXGIPIUNT CAPITULA.
27.

Qui, el quo, et ex iiuibus

provinciis,

epi^copi

Quid regis

ct

Brunonis episcopi legati Romae
si-

convenerinl.
2.

egerint.

Pracloculio ArnuJfi cpiscopi de
nulfi causa.

examinanda Ar-

28. Luculenta oratio Arnulfi episcopivim tocius

nodi continens.
29. 30.

3.

Responsio Siguini archiepiscopi de cognitionc
judicii.

Exempla canonum contra Arnulfum. Arnulfus in sinodum deductus. episcoporum
;

4.

Objeclio
scopi.

Daiberti

archiepiscopi et Hervei epi-

sententiis contradicit

scd Rainerii ''sentcntiam

non

ferens, secessum petit.

b.
6.

Conquestio Brunonis episcopi.
Prosecutio riotosmanni el Brunonisepiscoporum

31. Sinodus, abiente Arnulfo,in ejus

criminacapisine

lulaannotat.
32.

de discussione
7.

^i*

Arnulti.
ciro-

De confinitimis hostium sacerdotibus, qui

Ratbodus episcopus Lolharicnses episcopos graphum Arnulfi reprehendere dicit.
-\rnuifus epi^^copus

regis liccntia legationes agunt.

8. Libellus Arnulfi.
9.

3

eundem

libellum in parlcvi-

luperat et in parte laudat.
10.

Exemplarlibelli cujusdamherelici convcrsi.

il. Confessio
12.

Adalgeri presbiteri.
.\rnulfi
et

Odo s« episcopus commonitorium anathema inducit.

13. Gualterius
14.

episcopus ea reprehendit. Guido episcopus aliud analhema inducit.

De his qui regibusfidem promissam non servant. De clericis qui capitalia crimina committunt, 35. De confugientibus ad hostes. 36. De his qui, regc superstite, aut sibi autaliisaffuturum provident regnum. 37. De custodia vitae principum. 38. Dc refugis atque p^^rfidis clericis sive laicis. 39. De clericis velmonachis contra regem perjuris. 40. Episcoporum colleclio, et Arnulfi confessio, et
33.
4.

super ejus depositione questio.
41.
42.

15.

Siguinus archiepiscopus argumentatur, Arnul-

DcMaximo

episcopo dcposito.

fum et suos complices dampnatos videri. 16. Exempla canonum de dampnatis qui ministrant.
17.

43.
44.

De Eulicete presbitero. De Ratherio et Petro ejectis. De injuste depositis.

Arnulphi episcopi

admonilio pro dcfensione

4b.
46.

Arnulphi.
18.
19.

Quomodo Arnulfus deponi debeat. Excmplum dc Potomio archiepiscopodeposito,
De Egidio et Ebone depositis. De judicio non innovando.

Signini archiepiscopi

anathema pro eadem

re.

47. 48.

Qui Arnulphum defendcreconatisunt,etquibus

exeraplis.
20. Epistola

49. Sequentis diei sinodus.

Stephani archiepiscopi ad

Damasum

50. Ingressus
51.

rcgum

in

sinodum.

papam.
21. 22.

Arnulfus cpiscopus praeteriti diei acla breviter

Rescriptum Damasi ad eundem. Ratbodus episcopus decretalem tomum sinodo porrigit pro Arnulfi defensione.
nulfi.

rccapitulat. 52. Arnulfus cpiscopus Arnulfi

confessionem sub33*

hornat, contra Brochardum
53

comitem.
et
accipit,

23. Brevis annotatio accusationis et defensionisjAr24.

Arnulfus a regibus vcniam

petit,

modumquc
captussit ex AfTricano "* concilio.
epistola; regis

abdicationis agnoscit.

Quod juste
Exemplar
directae

54. LibeJlus abdicationis Arnulfi. 55. Adalgeri presbitcri reclamatio et depositio. 50.

2b.

ad

Romanum

pontifi-

pro causa Arnulfi. 26, Item episcoporum ad eundem.

cem

Africanum concilium

in

quo modus Romani

episcopi cognoscitur.

INGIPIT
1.

SYNODUS REMENSIS".
quasdam regni nccessitudines,ii maxime convenirent qui comprovinciales «^ essent, deinde ex vicinis provinciis fama et dignitate hopoterant, propter
nestiores, et qui

Anno ab

'**

incarnatione domini nostri Jesu

Christi 991,indictione

quarta,anno rcgnibss domni

Hugonisaugusliet excellentissimi regisRotbcrti^'^^ congregata est synodus in Rcmensi letritorio.

legationc

suarum provinciarum
Igitur

Actum cst autem magna induslria principum, ut quia omnes Galliarum episcopi eo convenire non

digni viderentur,suorumque fralrum absentiam sua
pra'.senlia

sustinere

possent.

15 Kal. Jul.

VARI/E LECTIO.NES.
»0* metrapolitanorum 1. "* africano 2, 8>reti3'* discusione 1. 3i Qdo 2>' E. n. sinodi remensis 2. »3* neri 2, et cnd- Francof, (i h) et Flacii 'M. s. r. desunl 2. 3** deest 2? '» deest 2. c. b. 2. [2 b). V. regni \b. »s* dce->t \. ib anno regni doraiai Othonis augusti nono et excell.regis Hugonis qnarlo 26, •' provintia e/i 2. constantcr scribitur.

m
coUecti sunt in basilica

SILVESTER
domni
:

II

PAPA

m
frater
^sinfidelijustis

Basoli

confcssoris

A

quomodotantainfamiacarerepossimus,etsi

RoiTiorum quidom diocesaiiei GuidoSuessouicEfiSe* urbis episcopus. Adalljero Laudunensis, Ilorveus

etcoepiscopusnoster Arnulfus iiJatacrimina diluere
qua,'rat38, vcl crim.en rcgi;R majestatis propulsare.

Gotcsmannus Ambianensis, Ratbodus Noviomensis, Odo Silvanectcnsis ex provincia Riluricensium, qua; Aquitanorum esse putatur, Daibertus archiepiscopus ex provincia Lugdunensium episcopus Augustidunensis, prima Cualterius Bruno Lingonensis,MiloMatisconensis ex provincia Senonensium,quaj est primaSequanorum metropolis Remensique provinciaj contigua, Siguinus archicpiscopus,Arnulfus Aurelianensis, Herbertus Autisioderensis. Pra^terca diversarum urbiumabbates
Belvaccnsis,
; ;

Scitis

cnim omnes nosinsimulari probro
utuntur
legibus

latis ctperfidia?,

causa unius. Si, inquiunt,
fidissimique
suis

cpiscopi

regibus

^"^

:

sunt, cur hominem impurissimum suis legibus non puniunt? Nimirurn aliorum flngitia ideo moliuntur
celare, ut
89

;

impune

bceut

eis

peccare. Absit boc a

vestro sanctissimo

ca;tu! Absit

ulcontra divinas

et

bumanas leges quemquam moliamur defendere vel dampnare Dicant tanlum qui noveruntserierage!

storum,iique39* suos exponant casus, qui graves,ut
ipsi asserunt, injurias

quam plurimi adcrant, qui post solitariam episcoporum dispulalionem residere jussisunt.Habitaque
ratione totiussummaj synodi,dignitaspr8eIaturaiac
potestas quasi j udiciaria stetit pcnes archiepiscopum

pertulerunt.Tum

si

quacon-

tradictio fuerit oborta, discussis partibus ex aucto-

B

ritate

canonum judicium promulgetur *<>.» « Non patiar, inquit,
fieri

discus-

Siguinum, quem eta^tas
pus, ordinis custos ac

etvitse

meritum ac

scientia

sionem

ejus qui dicitur esse majestatis obao-

commendabat. Arnulfus autem,
pres declaratus
est,

venerabilis episcoiuter-

xius^o*, nisi forteconvictosupplicii indulgentia pro-

omnium gerendorum

miltatur.» Simulque3i caputToIetani concilii pro-

eo quodinter omnesGalliarum

latum

episcopos sapientiaet eloquentiaclariorbabcretur.

est ex cadem '*' re Sa-pe principes conlra quoslibet majestatis ob:

Hunc post expositamallegationem eorum sacerdotum qui minime adesse poter.int, poslque totius cleri ingressum, quibusdam sentcntiispertractatis,
hoc

noxiossacerdotibusnegotiasua commillunt,et quia sacei'dotes a Christo ad ministerium salulis electi
sunt,ibi consentiant regibus fieri judices, ubi jurejurandosuppliciiindulgenliapromitlitur*^,* nonub discriminis sententia pra?paretur. Si quisctiamsacerdotum contrahoccommune consultumdiscussor
in alienis periculis extiterit, sit i'eus eflusi sanguinis apu^d Christum, et apud ccclesiam perdat pro-

modo
:

prselocutum accepimus

:

2. « Ita

quidem

est ut dicitis, revcrentissimi pa-

tres

nullus tumultus,

nullus accusator inprobus,

nullusjudex iniquushoc sanctumconcilium agitare
debet. Servetur unicuique personae suus locus, de
;

prium gradum. 4. « Gravissimum vero esl, ait Debertus, ideo te bita reverentia nuUusque aut se autalium prseju- ^ judicem prsebere in alienis negotiis, ut cura reum eonvincis, tuconcidas; cum dijudicas, tu dampnadicio gravari putet, cum sit IiberafacuUas,et proponendi,et sciscitandi,et respondendi.ConsuItaliones autem sive deliberationes
tus abeas*2.

— Si
est,

hoc,

inquil Herveus episcopus,
sit

medio locentur, ut nemo causetur imponi sibi quod nolit, auteripi quod velit. Sane quoniam me priorem dicere voluistis, dicam quod sentio, in pra?.sentia vestra et cleri nuper admissi 38*,i(lque paulo altius repetam, ut res bene digesta melius innotesc?t. Ego quippe
sic in

periculosum

videte ne

periculosius judicia

cum

inter varios tumultus

bellorum pro pace «ctotis

non expcctari. Consequens enim estad forensiajura nos protrahi, si divinis legibus in aliquo videmur obniti. At quomodosinejudiciorcIinquetur,quodcommissumesse constiterit ? vel contra principem nostrum causabimur, si quod atlingcre nou audebimus, juecclcsiastica deinceps a secularibus

clesiae,cui

auctore Deo deservio,

viribuselabo-

diciaria potestate coercebitur^-^*? »
0.

rarem, novi nunciifama, inauditi sceleris rumore,
sic

Bruno episcopus
ffique

dlxit:

«

NuIIum

cerle ve-

subito turbatus

sum, ut etiam

in vilibus

rcbus

strum

turbat
solus ob

tanti

descriminis examea

lingua balbutiret,intellectus hebesceret. Fcrebatur

Ego quippe

quippe
cta

illa

nobilis urbs

Remorum

dolo proditionis

hostibus patuisse,prBeda;ac direptionicessisse; san- -^

sanctorum armata militum acie polluta

fuisse.

Horum omnium malorum incentor, auctor, qaod sine magno doloreanimi referrc nequeo, is qui tutari debuerat,

hunc infelicissimum per ora Ego euni in has miserias prsecipitasse videor, qui contra omninm bonorum vota, mcmetipsum in pignus odsidis dedi, pro spe conservanda; fidei lanti *3 erant apud me regis Lotharii merita, lantumqueme carnis affinitas

omnium

volito.

;

Arnulfus episcopus nuntiabatur. Sa-

cerdolalis dignitas hujus causa impetebatur,vixque

crat qui nostro ordini
religionis

non

insultaret

Nunc quoniam
est,

amore

et studio screnissimi regis nostri

permovcbat. Et cum scirem liunc Laudunensis urbis pervasorem, totiusque tyrannicae factioni! fuisse principcm, sub obtentu'» tamenhujus honoris, ad meliorem stalum vila^ atlrahere nisus "
sum, ut qui discordiarum clbellorum iucentor
ex-

domni Hugonis congregati sumus,qua}rendum

VARLE LECTIONES.
»«*
»8*

snessionicae 2.

s''

guatterus \b. 2.
»9

37- aniissi \. conslanter,

probo

cor.
2.
*'

rec.

0*

obnixius

manu prohoi. eadem co/v. cxadem
1.

an t?

corr,

eadem manu Tanti

2. <i' ^3* opterilu 2. *' visus 1.

ss queat cj>t. quairat 1- queat ib. siquc corr. rec. ma nu sicqao i. *o promuitetur *2. ~ promittelur.2. Uiabeas 1. *2 couoeditur oW *»*Tauti

39*

"

'

'

293

SPURIA AUT ALTENA.
fundamonta.

— ACT.
A
sit

CONG. nASOL;
sil,

294
CiUnrhoc inaxiino

titeral; pacis el karitutis ipse jaoeret

pelita oblincrc noii difficilc

Altcndite pacisprincipia, altendite hoinineni inala

perlimcscendum, nc dumfortc unipcrsonai parsicut

pro bonis reddenteni.homines mihipercaros et ad nsum vita' inuUum necessarios, id est unicuin fia-

cere vohimus,
siasticuin

frater el coepiscopus noster

Hcrve^ispaiilo antc relulit, et

eam clomnem

a'ccle-

trem meum coniitem (iislebertum, meumque consobrinum comitcm Guidonem,cumcaHeris quoruin
amicitia gh)riabar, sua siniulata captivitale vcra*
caplivitati contradidit **.

ordinem subpericulo sanguinisrelinquais

mus. Ilaque
pandat.
7. «
»

presbiter qui urbis portas aperuit,
placet, atque

intromittatur

si

gestorum ordinem
:

Me
;

pacis

sponsorem

in

Ab

universis dictum est

« Placet. »

mortisdiscriminederehquit
honiinis, qui
inicida,

el o

iinpudensaudacia
ho-

Quoniam,»

inquit Rathodus,

Noviomensis

mei,immo

sui, et totius a^cclesia'

a^cclesia^ episcopus, « a

multis nostrorum fratrum

adhuc improba fronte

neg-at

quod ncgari

audio dici,libcllum

fidclitatis

sub specie cyrogra-

non

polest. Certe ex his qua» confitetur, eliciemus

phi editumab Arnulfo,addampnationem ejus posse
sufficere,quoiiianique Lotharicnsium
tra

ea qua' propalareerubescit. Certe in pra^sentia re-

quosdamcon-

gum,

in

prjTsentia episcoporum, ante ora cleri et

popuh.sacramento volens obligatusest,se principibus suis adjumentofuturum, consilioet auxilio, secundum suum scire et posse, contra Karolum.item-

B

hanc scripturamfama est disputare,intcrim de liac re judicium tanlorum Patrum experiri velim, quidque de eo sentiendum sit agnoscere. » Sinodus
dixit
:

«

Proferatur in

medium.

«

Prolatus est
:

ita-

que inimicisdominorumsuorum necconsilium ncc auxiliumselaturumscrentcradeoruminndelitatem, neque pro praterito autfuturo sacramento se priesens reliclurum. Annon erat inimicus Karolus qui regnumpervadere nitebatur? Annon inimiciRotgerus et Mannases, qui clcrum etpopulum ejus in <pcclesia ipsius armata militum manu ceperant"? Hos ipse ** consecretales et primos amicorum esse fecerai; hos eorum bonis ditaveratqui se elegerant, qui sibi principatum contulerant,quibus sine perjurio auferre nihil poterat, quos necessario juvare debebat nisi in se peccarent. At quid peccaverunt? Fidemne promissam servare quod sibi persuadere nisi sunt? Ignoscite, fratres, si dolor nimius de
gravilate sacerdotali aliquid derogavit,et
si

que

libellus

cyrographi ad hunc moduni

8. «

Ego Arnulfus,

gratia Dei proivenienteRemo-

rum

archiepiscopus, promitloregibus Francorum,

Hugoniet Rotberto,me fldem purissimam servaturum, consilium etauxilium,ssecundummeuni scire
et posse in oninibus negotiispreebiturum, inimicos

eorum nec consilio nec auxilio adeorum infidelitatem scienter adjuturum. Hsec in conspectu divinai majestatis, et beatorum spirituum, et totius aecclesiaj

assistens

promitto, pro bene servatis lalurus

prffimia a;ternae benedictionis. Si vero,
et

quod

oratio-

mea ^ mei pauci, et episcopatummeum accipiatalter.Recedant a me aniici mei, sintque perpetuo inimici.
Huic ergo cyrographo a nie edito in testiraonium
benedictionis vel malediclionismeffi subscribo, fra-

quod nolo ab his deviavero, omnis benedictio convertatur in maledictionem, et fiant dies
absit,

neni finire non
6. Hic

sinit,

quam

vestra intelligentia ex

prfficedentibus ad plenuni comprehendit. »

Gotesmannus*5,Ambianensisa;c(lesice epi-

tresque ctfilios

meos

ut subscribant rogo.
*». »

EgoAr-

scopus, subintulit:« Multa venerabilis pater

Rruno

nulfus archiepiscopus subscripsi
9
sia;

prosecutus

faciunt, tanto

quaj quanto magis fidem dubiis magis reuni majestalis arguunt, ac sacerdotio indignum revincunt. Sedquiapauloante de periculosa discussione sermo habitus est, velim nosse, quid pater Bruno indesentiat. Non estenim ffiquumnos fieri auctores eifundendi sanguinis, qui
««

est,

Quo

perlecto ", Arnulfus Aurelianensis eccle-

venerabilis

episcopus subjunxit

:

«

Habet. in-

quam, hfecscripturamaximamvim reprehensionis;
habetetiam subtilesdefensionisvires,habitaratione personarura.Nam ejus auctor Arnulfus detestabilis est,co quod obimmensum ambitum alfectatihonori inaudilumsa^culopriusmonimentumsuidelestabile reliquit.Qui vero comraentati sunt,rcm utilem ac necessariam fecisse visi sunt,ut si aliquando fidem promissam pernegare vellet, scriptura contra se
deviaret ipse contrasuam profes sionemetsubscriptionem veniens,hfnorese privaret; et ne forte peccans nomine summi pontifici
testis existeret,et si

debemus
dicitis,

esse auctores

salutis

»

Et

ille

:

«

Sentio,

inquit, reverendi Patres,et

hoc vosintelligere quod

et alterum pudori esse quod tacetis. Nam movent vos««*divinaeleges, movet eliamhomo affi-I'

nitaie carnis
culi

«'

mihi conjunctissimus,utpote avun(ilius
:

rependokaritati vestra; multiplices grates. Sed absit lioc a me, utamori*''* Christiamoremsanguinis pr«feram,aut ut meosanguine, quantum in me est, ecclcsia Dei
mei regisLotharii
habeo
et

diutius defenderetur,ipse

summuspontifex senten-

poUuatur. Ergo, agite, discussionem simuletjudi-

dampnationis in se dixisse visus est. Sed quia presbiter adest, fincm dicendi faciani, ut ipsi
liam
sua",

cium aggrediamur ««, nec sanguinis effusionem perhorrescite, cum apud benivolenliamprincipum juste

locuspatcat, »Interini

tamen dumprcshiterostandi

locus eligitur, significabat sibi assidentibus, quen-

VARIvE LECTIONES.
*«*

contradcdit corr. contradidit 2- " iste no3 corr. vos i. *t carius 1 ? «^* amore2. fiippkvi. *» perfeeto2. peracto 2«.
**•

2.
**

"*

godcsmanus

2.

aggrediaatur

corr.

»« propcrsccutus 2. pcrscculus 2i. aggrediatur 2. "* voccm ex Richcro

;

S95

SILVESTRR.
episcopum.exhercsi adiidem calholicamconA.

II

PAPA

290

dam

versura,bcatoGrcgoriosimilemliliclIum porexisse;
sed lioc interesse, quodhic Arnulfusmalarum causarum rationibus permotus sit, id est^s)* perfidia et cupiditate, ille autemoptimarumso, id est fide caIholica et amore habendi Deum. Erat vero ibi ita

avunculum suum Rolbertum, Karoli servum, comi. tem fidissimum fore designavit, cum aliis quibusdam. Et ut hocfactum subspecie honesti tegeretur, manus et sacramenta simul Karolo praibui, sed jussu ipsius; claves urbisaccepi, sedamanuipsius;
portas aperui, sed
illius praecepto. Haecsiquisquam vestrum aliteresse putat, mequeindignum cuicre-

scriptum inter cetera

:

10. « Et ideo postquam, comperto divisionis laqueo quotenebar,diutinamecumdelibcratione pcrtractans, prona etspontanea voluntateadunitatem

datur, credat igni, ferventi aquo?, candenti ferro
faciant fidem tormenla, quibus

;

sedis apostolicai divina gratia duce reversus sum ne 50 non pura mente sed simulate reversus existimer, spondeo sub ordinis mei casu et anathematis
;

non sufficiunt mea verba; ipsi hostes mei, quibus nuper invisus esse coepi, testimonio erunt,cumsuomebeneficio vivere comprobabunt quandovestrumanathemaperhor;

rescens,

eorum tunc miseratione
hanc

gladios Richardi,

obligatione, atque

promitto

tibi, et

per te sancto

fratris episcepi, vix evasi,

meam

confessio-

Petro apostolorum principi, atque ejus vicario beatissimo Gregorio, vel successoribusipsius,menum-

nem

expavescentis. »

B

12.

Ad hajcOdo

episcopusSilvanectensis

:

«

Bene

quam quorumlibet

suasionibus,vel

quocumque

alio

nunc, inquit, anathemain

memoriam

redit. Pater

modo,adschismadequoRedemptorisnostri misericordia liberante ereptus sum,reversurum,sedsemper me inunitate sanct«aicclesia3 catholicaj etcommunione Romani pontificis per omniapermanere. UndejuratusdicoperDeum omnipotentem. et hajc sanctaquatuorsi evangelia quse in meis manibus teneo, et salutcm geniumque Mauricii atquoTheodosii dominorum nostrorum reipublica3gubernatores,

enim Arnulfus hunc nostrum Arnulfum in cvrographo se dampnasse dixit; nos autem quoddam scriptum ab eo in tempore ipsoacccpimusper manus Guidonis
batur
venerabilis episcopi; inquo et

con-

fessio sui facti et
;

dampnatio
:

ipsius contineri vide-

me

in unitate sicut dixi

a;cclesi8e,adquamDeo

tificis

propitiosumreversus,etcommunioneRomani ponsemper et sine dubio permanere. Quod si, quod absit,aliqua excusatione vel argumento ab hac
meunitatedivisero,perjuriireatum incurrensffiternae poenae obligatus inveniar, et

quod in praBsenti jubeat recitare sanctitas Synodus dixit « Recitetur. » Recitatum est ilaque in hunc modum « Arnulfus gratia Dei archiepiscopus, commonitorium s^* prsedonibus Remorum. Quidtibi vispraedonum Remensiumscelerata manus ? iNichilne te movent pupilli et viduae
vestra. »
:

lacrimffi ?

Nec advocatus eorum,velis nolis,Dominus
testis,

p

tuus, ipse

et

judex, et gravis ultor, cujus

cum

auctore scis-

judicium non efTugies? Yide quid ante oculosipsius

matis

habeam in H. Adalgerus

futuro
« Scio

sseculo

portionem. »

:

me,

inquit,

non magnam

habiturum expectationem
simi Patres,
dicturuj

in dicendo, reverentis-

sanctam pudicitiam virginum non erubuisti matronas etiam barbarisverendasnudas reliquisti; orphanum et pupillum non respexisti. Parum tibi
egeris
:

cum omnia

quap pro defensione
fortasse videantur.

mea
Hoc

hoc; accessistiad templum matrisDei,cunctismortalibus
luisti,

sum, contra

me

reverendum. Ejus ati'ium
ibi

perfregisli, pol-

enimetin
est; cui

inilio intellexi,

cumDudo,

Karoli miles,

violasti.Quod ocuU

viderunt,concupiisti ".
nos

ut liujusproditionis auctor existerem,

macliinatus

Quodmanus attrectare63*potuerunt,rapuisti.Et

cum responderem

cur ex tanta massa ho-

minum
rer, ut

ego clcricus et saccrdos potissimum eligeseniorem et episcopum meum traderemob causam Karoli ad quem nihil atlinebam,primumsocordiamet fatuitatemhominuni me scii'e dicebat; meum autem ingenium,prudcntiam,animimagnitudinem, mirislaudibus extollebat; deniqueipsum meum senioremhocita vellc,sibiqueita praecepisse
Cui cumfidemquasispopondissem,nontamen satis tutum forc hoc mecum reputabam, nisi ex ipsius senioris ore nonbenecreditaper mcmetipsum sine

quidem contra divinum achumanumjusmisericordia abutentes,quodcibi et polus abslulisti, non indulgcmus,sedproplerimpiatemporanon exigimus. Exigimus autem reliqua omnia quae pollutis manibus pervasisti, ac retines. Redde ergo, aut sententiam dampnationisin pervasores rerum ecclesiasticarum Da sacris canonibus promulgatam, eamque s* in te latam multotiensque ferendam excipe •.ANAl^HE-

MA

IN PREDONES 5*
et Filii,
et

Aiictoritate omnipotentis Dti

Patris,

Spiritus sancti,

interveniente

et

adjuvante bcata Maria semper

virgine,

aucloritale
relicta

interpreterecogniiscerem^ejusamor^ejusimperiuni

quoque ac potestate apostolis tradita nobisque

me
et

in has praecipitavitmiscrias.

Quan^ebam tamen

excommunicamus,

anatliematizamus,
liminibus sanctcT

inaledicimus,
secclesix

ex eo,cujusnamfretu3 auxilioimperataperficerem,

dampnamus,
res,

et

a

matris

pertimescendum foret? Qui cum Karohim sibipatruum esse dixisset, Mannascn iisqnoqiie
si «1* sibi

separamus vos Remensium prcedonum auctores,
cooperatores,

facto-

fautores a propriis dominis rerutn
abalienatores. Obtene'

ct

Rotgerum sacranienta

quto voluerit pra;stitisse,

snarum sub nomine cmptionis

VARL^ LECTIGNES
*9*...

id2.
2»8

rum

opt, co/r. obt. 2. »c* ncc 1. concupisti 1. concupivisisti 2,
50

" quatluor2.
»8*

«i*

dccst

[

manassom
»*
ai.

2.

ss*

commonitO'

altractare

2.

«*

eam

1.

p. dcsunt 2.

297
bre>ai>it ocali vetlri

SPURIA AUT AUIEN.V.— ACT. CONC. RASOL.
qui concupivenmt, arcsctint )ua-

29!^

A

nus queerapuerunt, [debtlitentur omnia membra quw adjuverunt »»]. Semper laboretis, nec requiem inveniatis,
i-i

nostcrcuni clero el populo leneri ab hostibus proedicabatur. Rumor tatmcm ab eo facta; proditionis
frequcns erat. Ilaque nostrorum conprovincialium communi consultu statuimus anatbcma in reos,

fructumquc
fiicu-

Inboris vestriprivemim

-,

furmiletis

pnveatis a

persequentis, et

non perscquentis
tenebrarum,
cotner-

quod

nullu^aliipiii inoilo sc occullanssublcrfugere
Kjiis

hu.iiii,

ut tabescernli) ileficiatis.

Sit portio vestra cuin

posscl.

cxfinjilareii,

si

j^lacet,
:

proferalur.

»

Judn

tratlitore

Domini
sit

in terra murlis et

Prolatumque
«

cst in

hunc

modum

donec corJa vestra ad jilenum salisfactionem
tantiir.

ORATIO l.NVECTIVA EPISCOPORUM IIEMENSIS DIOCESEOS
VICE DKCRETl HADITA SILVANECTIS.
(<

Hic autcm

modus

plcn.v satisfnctionii, nt

omnia injuste abhita, prwter cibnin et polum,propriis inteqro restituatis, coramque liemensi dutninis cx
ecclesia pcenitendo /lumiliemini, qui

Qiioiisqiic se

extcndct efiVenala licenlia veslra,

sanctam Remen*** cessent

sem ecclesinm

rcveriti

non
in

estis

;

nec

avobis

Ad quem finem scelerum progredieturincoeplaaudaliavestriducis? ducis dicimus Adalgeri prcsbiteri, ([ui nomen sacerallerius proditoris Jiidai satelliles?

hx

ma!elictionis

scctenim

vestrorum persccittrices,

dotalis dignitatis suc

nomine

polluit.
;

Te
libi

igitur in-

qunmdiu permiinchilis
Fint. Fiat.
13.
»

peccato pervasionii. Ainen.

tcrpellamus, fuiieste prcsbiter

quid

visumest

g
(iuallorius
Aiigusli.luiiensis
iiiquit,
: (

posl iIIacruentaarma,quibusleLauduni exercuisti,
ut iterum vilis apostata faclus.

Quo

pcrloclo,

Arnulfum Remorum
eiim velut
fidis-

cpcclc^iic

episcopus

QniiJnain

^o,

hoc por-

archicpiscopum traderes,
silia

cum ante

tealum cst? Satisncsanae incntis

csl luc cpiscopus,

sinuis custos cubares, conviva assiduus

esses, con-

quiprojacturavllissiniipsupclieclis59*reosdampnat

disponercs, sacrosancta administrares?
«cclesiasticce severitatis, vel
?

Num

supcr sui autem ctclerict popuiicaptivitatc tacel?

rigorcm

judicium omUrbis portas

Pro paupeium tuguriisforlc magiscarie5"quam vibci pcr rucnliluis analhcmatizat, cl pro templo

nipolentis Dei effugere te putasti

aperuisli, hostes inlroduxisti, venerabile

templum

orbem terrarum famosissimonihil

dicit?

Xempe

matris Dei atque

ipsis

barbaris reverendum, velut

umnis terrena creatura hominevilior est, etomne manufactuma;dificium templo Deivilius.Sedquiass
forle Aposlolus
cica illnm
,-

hostium castra oppugnasti.Num etiam vos praedo-

num maxima portio,qui aecclesiae ingentibus beneficiis

dicit

:

Si

esurierit

inimiciis

tuiis,

eraiisoh\\gai{i,qmdicilis:Hoereditatepossideamus

si

sitit,

potnm
ct

dn

illi

[Rom.

xii, 20),

sancluoriuin Dei, qui signa militaria, loricati etgaleati,

tamquam
induigcl,

pictate usus pra?donibus

cibum

ct

polum

cum

scutis

et lanceis ante
;

aram

bealse Dei

attamen ab auro

argento deterret.Quid

Genilricisinlulistis

hoc ad pauperes Christi? Certeii aurum et argcntum non pcrdiderunt, quia non habucrunt; sed cibum et potum,qucmad usumvilicnon sinemagno
labore conquisivcrunt.Ecce audistis, fratres, argu-

G cum

clero et

manibus pastorem populo intra sancta sanclorum comqui pollulis

prehendistis, custodiai distribuislis, carceri manci-

jura elTugietis
his
81

mcnlum pcrditi hominis,pauperumnecatoris,pra3donum nutritoris. Inlellexistis quia ad hoc voluit
capi,

adhuc retinetis num inquam vos divina ? Vos quoque,quorum dolo et fraude, consibo et auxilio, tantum scelus factum est, cum
pastis, et
;

qui principes tanti facinoris fuerunt conso-

ut sua simulata captivitas

verani nobilium

ciandi estis, ut
in «2

poenam peccati simul

feratis,

qui

efficcretcaptivitalem.Ideosacrilegosacommunioue
nonarcet,quiase auctorem sacrilcgii esse cognoscit.

causa pcccati simul conspirastis,honaque civium
impiissimi velut sub hasta

Remensium prajdones
distraxistis.

Ncc
Ipsc

sic*»

tamcn

evadit,

dum

auctores, inventores,

factores,cooperatorcs,fautoresque simul permiscet.

Nec etiam vos abesse debetis, qui in AdalberonemLaudunensem episcopum non minus
Icviaperfecistis;ct utpullulanlem63lieresim rcscin-

cnimauctor, cujus consilioet imperioprodilio
;

facta est

ipse factor et coopcrator,ut per

quemdam
tuse;

damus, qua;
sacris
locis,

diclitat

omnia

liccre

Karolo etiam in

sapientcra dicitur: Comitesillitui, mnnus ernnt
ipse fautor, qui
sit, ct,

Remensem
ulramquc

simul ac Laudunensem
officiis,

usquc in prajsens lacendo conscn-

D

fama csl,magnisiiisuperbcneficiis cumulavil. Tondit malcria ba-c in immciisum; sed conIrabo sermoncm qua possum bnniatc, ne vidcar
ut

quamvis dissimili donec legitimc rcconcilietur utraque. Et ne quis nos talibus monstrishominuni favere,taIibusnegotiisassensum
aecclesiam,
sacrilegio
pollulaiii, a sacris

removcmus

quasi criminales diclarc. »
11.

Guidocpiscopus
in

:

< Si in

projniis conscriptio-

pncbiluros putet, sed pro fide qua vivimus omnibus expositos periculis, sententiam nostram itaconfirmaiiius,

nibus, ubi cavcre sibi potuit Aniiilfus, ita lcsusest,

proxima sinodo Silvancctis habita dampnatus non est ? Conveneramus quippe in uiium nos omnes qui hic adsumus Remorum dioccsanci, conqueslum sauflam Remensem a^cclesiam,noslra_

quomodo

L\

ANATHEMA slabilimus, corroboramus REOS. Auctoritate omnipotentis Dci Patris et
:

Filii et

Spiritus sancti, interveniento etadjuvante

beata Maria sempcr virginc
auctorilalc

cum omnibus

sanctis,

quoque ac potestate

apostolis tradita

rumomiiium matrem,de3olatumiri.Metropolitanus

nobisque

rclicta,

excoinniunicamus, anatbematiza-

VARI/E LECTIONES.
51* nc i. ^o dciunt I, vocabnlo eraso caric 2. " f. q. 2.
5s

Hxc

quodnam
»»

2.

5«*
«o

supi). 2.
1.
«i iis

'"'

tjlo-ia

id est |)ulrcdino I. in
«« dct:il
1
.

mnrgine
10

ipso

deest i.

oxe

corr. his 2.

03

polul. 2.

P.\TR0E. CX.XXI.V.

STT.VESTER

IT

PAPA.
rlnus/n<;. Si
ct ecclcsiasticse

m
gim ovAem hor (hcrplum
excommunicationi
fcrictur
sententiu.
regiae
et

mus, (lampnamus, ct a liiiiiiiiliiis, i^u^^rUi'. u^ulviiiA. jccclesiifi scparcmus, Adclgoruin prcsbiLerum, diaboli

'''>^iii'iisrr)in(

violarc iemptaverit, subjaceat,

membrum,

episcopi cleri cl totius populi Re-

sevcritatis

mensis traditorem; eos quoquequi hujustraditionis
extiterunt inventores, auctores, factores, cooperatores, fautores, civiumque depopulatores et a propriis

Ecce hic plane dicitur, quod ab

episcopis

excom-

municandi

sint hi

sacrilegi, et a

rege digna pro
'o

meritis poena animadverlendi. Sed quis episcopus

dominis rerum suarum sub nomine emptionis abalienatores.HisadjungimusLaudunensisepiscopii

absolvcre potest, nisipcenilcntem

et

digna

satis-

faclioneveniamposlu]anlem? Al
cruat ut absolvi possent,
eos absolverit.

hi

quando

satisfe-

pervasores, ac ipsius episcopi gravissimos tortores. Fiat illissicutScripturadicit: Quidixcrunt ; Hereditate

cum hominem

revera
<' vi-

captum abire liberum siverint? Sed esto,Arnulfu3
;

possideamus sanctuarium Dei, Dcus meus, pone illos ut rotam, ct sicut stipulam antc facicm vcnti.
et sicut

cur ergo clericusejusRainer

Sicut ignis qui comburit siloam,

flamma comcorum igno-

burens montes,
et in ira

ita

persequeris eos in

tempestatc tua,

tua turbabis eos. Imple
quaerent

facies

minia,
et et

et

nomen tuum, Dornine. Erubescant
ct

B

cedomini filiusretentus est? Si per vim factum est, et Arnulfo invito, in crimine sacrilegii permanentes, etiam ab idoneo episcopo absolvi non potuerunt. Si autem eoconsentienle,obligationem pro absolutione ab obligato acceperunt. Ilem esto Arnulfus
;

conturbentur
pereant.

in sseculurn sxculi,

confundantur

eos ahsolverit.

Et cognoscant quia nomen tibi Dominus, omni terra (PsaZ.LXxxu, 13-19). Etquiapupillumetviduamnonmiseratisunt,neque templaDei reveriti, dominiumqueajcclesiarum sibi
tu solus altissimus in

Quomodoidsinesuorum clericorum pr»sentia poluit? At eos non inlerfuisseconstandum absolverenlur. Inlerfuorunt autem dum obligarentur. Irrita igitur habenda est,qusR sollempnis
debuit esse,
si

in abdilis absolulio facla cst. Scri-

usurpaverunt.fiantfilii

corum orphani

et uxoresvi-

ptum quippc

cst inconcilio Carlhaginis capitulo 23,

duse; scrutetur fcenerator

omnem substantiarn ipsoNutantes
pauci, et

ut episcopus nuliius

causam audiat absque

praesen-

rum,

et diripiant alieni labores illorum.
filii

tiaclericorumsuorum,alioquin
quia scriptum est

irrita critsententia

iransferantur

eorum,et mendicent,ejiciantur de
Fiant dies

episcopi, nisi clericorum prsesentia confirmetur. Et
:

habitationibus

6* suis.

oorum

Impius cum

in

profundum
3),

pec-

principatum eorum accipiat
tricione contere eos,

alius.

Et duplici connoster, nisi resi-

catorum venerit, contcmpnit {Prov. xvui,

tanlo
tra-

Domine Deus
Fiat. Fiat. »

rum
ctare

scelerum ipse

sibi conscius,

sacrosancta

piscant et aicclesi» catholicae fructuosa poenilentia
satisfaciant.

non

erubuit, in secclesia

quam

fratres et

Amen.

p
Pervenithoc
scri-

coepiscopi nostri

Remorum

dioceseos nostro con-

15. Siguinus archiepiscopus ;«

ptum ad
nisse.

noliliam Arnulfi?
«

»

— Dictum

est perve-

— Subjunxit;
«6

Suspendit sepost abs^eorum

communione quos justissime damnatos accepit? Immo, inquiunt, eos omni fldelium communione
dignoshabuit.

sultuacommunionesuspenderunt justissimis decau sis. Quapropter, si placct, capitulacanonum super his perquirantur, ut nemo causelur, hunc noslro, sed sanctorum Patrum dampnatum essejudicio.» Synodus dixit « Placct, perquirantur. » Pcrlalae
:

— Ego, inquit, non
audatia.

salis

admirari

sunt ilaque in
16.

medium

ha; sententia

:

queo

super ejus

Primum

ipse praido-

nes suos a

dampnationis

communione removit eisquc modum prsescripsit, ut omnia injuste ablata
Remensi
aecclesia humilia-

restituerent 67 jcoramque

rentur, qui sanctam

Remensem

eecclesiam reveriti

non essent;
aut vix

etsicut pauloante a quibusdamfratricst, restitutio

bus mihi relatum

uUa

facta est aut

nuUa

;

amissarum rerum poinitentia autem

a nullo publice suscepta, ob facinus publicc admissum. Occulte autem qui potuit, cum scriptum sit:

dampnatis et ministrare tcmptantibus ex concilio Anlioceno capitulo^^^ i. Si quis episcopus dampnatus a synodo prcsbiter aut diaconus a suo episcopo, ausi fuerint aliquid de ministerio sacro contingere, sive episcopusjuxlapraicedentem consuetudinem, sivepresbilerautdiaconus,uuIlo modo liceat ei noc ia alia synodo reslitutionis spom aut locum habcre satisfaclionis, sed el communicantcs ei omnes alyici de cecclesia, et maxime si, posteaquam didic.criiit advcrsum mcmeratos prolatam D fuisse sentcntiam, cisdcm communicare lemplaverinl. Itcin: Si quis exconununicalus anto audicn-

De

Qui publice pcccat publicc pKuitcat; vel quomodo pro vili supellectile «» reos dampnavit, sicut fratcr
et coepiscopus noster Gualterius paulo ante retulit,

tiam comnuuiicarc pra^sunipsoril, ipse in

se

dam-

pnationom

proluliL.

Ex concilio Cart/taginis,

cap. 29.

pro violataecclesiaacommunione nullumi'cmovit? An vile pulavit esse crimen, quod divinai legcs
per se totum
ulcisci

ILem placuiL universo concilio, ut qui excommnnicatus fuorit pro suo neglcctu, sive opiscopus sive quilibct clcricus, ot tomporo oxcomnumicationis suaiante audiouliamcominunionom pra^sumpseril, ipse inscdampualionisjudicoLurprctulisse sententiam. Ex concilio Cartaginis,cup. '3 13.Ut episcopus qui contrasuam profossioncm in concilio habitam
vcuerit, doponaLur. Si ([uiscontra profossionem vel subscripLiouom suam venerit in ali(iuo,ipse se honore privabit.

posse non j^ulant, nisi ab hu-

manajuratransfundanl?
Tolelano

concilio

cnim scripLum est in Nul teneantur capitulo 10
Sic
;

svcntu necessitudinis,

qui

dominicis se

dcfendcndos

VARLE LECTIONES.
«*

dc h. desunt
2.
'-

1.

«^

hab
3.

1.
''^

«<"'

hujus

2.

«'

rosLituerant 2.

«^

sup. 2.

lolelanio 2.

"^

p^puilionlia

2.

11 ro.inori

kapiiulo

dccst

L

nni
17.

^PIRTA AIT ALIEXA.
Anmiru^
o[.i^r..pii-; «lixil
:

— ACT.
A
i'iiiilia

CONC. nASOT..

.10-2

Oiiainvi? li;pr ila
sil

pnolontorumgoslonimprossi.elaiiathtMnate

sp liaTioaiil, reverfiilissimi"* I^alres, certiimque

ad tlit^eiidum provoeali,
Faclo ilaque silenlio, diversarum parlium multiplicia

pnari scntcntiis,

Imnc Ariuiltumomnium I^alrum coiicttrdihusdamtamenne in invidiam adducamur,
"f*

librorum voluinina suhito ajiparuerunt.

adinovcantur
lialicantque

si qui sunt studiosi cjus defensionis,

Multa dcniquc
sidentes
in
*•

inmedium prolata,multainter con-

locum contradicendi, suumquc ArnulSitt^uc liocnoslruni
ita

fum quomodolilieldofensandi.

ingcns spectaculum propbucrunt; primisquc Stephani archiepiscopi et trium coiicollata,

edictum sub disciplina «cclesiastica,

ul nulliis

dcinceps cxcusandi pateallocus. E.\cuset nunc, qui

cihorum epislola atl Damasum j)erlccta cst; ilemque Damasi responsio conlinuata in huncmodum:
20
82.

eum
liiles.
si

juslas putal habcrc causas. Hic

clerus ijisius

Qiiod

83

cpiscoporum

ct

summorum

adesl; hic ahbatesscionliapt cloqiienlia

non igno;

rum ecclesiadkorum causw semper ad sedem

negotiouposto-

Erigant jaccntcm, atloliant humilialiim

cl

inJHste dejectum cxislimant, qua justitia rcformari debeat edoceant. Non eniminruina fratriset consacerdolis noslri lajtari nobis fas cst, nec quis-

licuin sint rcfcrenda.'. Doniino heatissimo ct apostolicoculminesuhlimatosanclofalripatrumDumaso, papie ct suinmo omnium priesuluiu poiilifici, Stephanus archiepiscopus conciiii Mauriianiie et uni•D cia^.

quam

injuriam

"« sui

docct,

si

ea qua? contra Ar-

versi cpiscopi de trihiis conciiiis Africanai j>rovinNolum vestr;e facimus bealitudini,quod qui-

nulfum dicla

vel facta

sunt vcracihus cognovcrit

refelliasserlionibus. »
18. Siguinus archiepiscopus dixit
et coepiscojius
vit,
:

«Sicut fraler

dam fralresin coiiiinio nobispositi,quosdam fralres nostros, vencrabiles videiicet episcopos, vohis inconsultis 8i propriodejicere moliunturgradu; cum vestne sedi episcoporuin judicia ss ct sunimorum
finem eccIesiasLicorumnegotiorum,in honoreheatissiniiPetri, Palruiu decreta

nostcr venerahilis Arnulfus peroraEiJii ct

omnium cunctam re-

aucloritate Dei I*atris omnipolenlis ct

Spiritus sancti, adjuvante beata Maria

sempcr virginecum oranibussanctis,auctoritate quoquehujus
sacri convcntus,

sententiam, inquirendi reverentia, de Dci rebus,quasomni curaelsollicitudine observare dcbenius. Maxime vero debent ab ipso pra^suium
servare
«fi

hac synodo silcntio tegatqua; pro defensione Arnulfiputaverit esseidonea, vel si caqua; circa ipsum facta snnt reprehensione digna existimat. Xec deinceps
pra^cipimus ut
in

nemo

pateatrefricandi aut remordendi, quod hoc sacrosanctum conciliumdccreverit,(pii se nunc defensioni subduxerit, cum utique et ex r\ tanlo lempore excurrere "^ potuerit, et nunc ei omnis copia dicendi adsit. Scd necoccasionc insidiarum sihi qiiisquam blandiatur, cum sciaimis princij)es nostros omnihus licentiamabsqueiiijuria veniendiet causas proprias cxponcndi qucc veileiit
alicui liccntia"'
">*

examinari verlice aposloiico, cujus velusta sollicitudo est tam mala dampnare, quam relevare laudanda. Anliquis eniiu regulis censitum est, ut quicquid horuiu quamvis in remotis vel in longinquo positis ageretur provinciis, non prius tractandum vel acipieudum sit,uisi ad notitiamaimoe sedis vea slr« iuisset deducLum, ut ejus auctoritate juxta quod fuisset protiuntialum lirmaretur, et reliqua iJuuiociens, taiia cL liis simiiia quaj super his cou stituta sunt. Quibus si inlicite factum est, ut sem per vestrcc sedi consucludo iuit, feslinanter occurritc, ct pro his viriiiLcr uLpaLeL pro fiiiis certantes slate. Sicuthcucad Jesum fiiiuin Sidrach s^ (jictum Usque ad mortcm ccrta pro vcritatc, ct sempcr cst Bominus Beus tuus puynahit pro te [Eccli. iv, 33). Accipere eniui persouam impii, uon est honum,ut
:

conccssisse. Sit, accusatorihus sivc obtrectatorihus
'

lam pnesentibus
vcl

((uain futuris,vel

contraArnuifum,
sit

contra nos,

testis coiiscicntia praisens, tjua in

i

cxtrcm») examincfjuisque dijudicandus cst;
bis judicantibus prtescns

no-

deciiues a veritaLe judicii. Si »8 miuusinlicitasuuL hfoc, paLeat uohis Laiis oiuuis liccuLia, heaLissime I*aLer, aut si liceat, hos vel aliquos etiam minorum graduum clericos, nisi cauouice temjjore iegitimo
vocaLos, auLsinelegitimis acciisaLoribus aut absque
veris et iiinocentil)Us
scdil)us cjeclos, aut
teslibus, vel nisi mauifestc canonice convictos aut sponte confessos, vei a suis
siiis

forma

Christi in

ullimo

habeant defensores exemplar !inisericordia!,qua miscricordibusmiscrcndumcst.»
'

judicio

»0 judicaotis

;

rcl)us exj)olialos

vocaread

,

i9.

Hiccum ah

universisPalrihus pronunliatiim
!

j

e83el:"Placet,placet,hoc cdiclum Patris Siguini

->

j)

j

stupor se tpiam plurimis

infiidit, qiii

pcrtinaci epi

syuudiiiu veldaiuj)iiare; (juia legiiuiis eosnoupossc caiiouicc ad syuuduiu «''aiiLesuam diiiLeneudum et giihcniaiulamjiirihus sciiiceLpieuiler resuiujilis resULiiLioiiciii vocari ""[siiis^iiieomiiiiius sihi iegaiiter
rcsLiLuLisiiiLegerrinie!"J aiit 9^ ut veniaiit ad sinodus nisi sjionte voluerint imperarc et rciiijua.
;

*

scoporumsententiaArnuifumdampnaudumforcpulabanl.Ouosdam autcmspes defedendi inmagnam
animi alaoritatem pcrdiixit. EL siue quidem
siui
filii

Ir

l

.'occle-

21. Item cpistola Damasi ad cundcm Stcpkannni el ad concilia Africae, qaod episcoporam judicia et
laajiircs causx non alilcr qaum auctoritute »3 sedis upostolicx sint tcrminand.v. Daiuasus servus servoriiiuDei aLijuo per graLiaiii ejiis o[)isco|)us saucLa'.

(

accusare nolebant j)udore perinoti

;

defonsi-

tderc aulem minime prajsumebant, conscientia
'

mul

ot

analhemate dcvincLi. Scd adcrant acorrimi

caLliolica^ iocciesi;o urliis I{oiiia!,Sloj)ii;iii();irciiio[)i-

sco|)o coiiciiii

defensores, scientia ct eloquenliainsigncs, JohanIj

Africana!

fnes scolaslicus Autisioderen»is, Homulfusabbas Scnoneiisis, .Vbho roctor ccenobii Floriacensis, igno-

univcrsis o()iscoj)is LecLis fr;itoriiitaLis vcstr.o liLteris, j)riino graLi.is ago, (jiiod l;iiitorum IraLrum merui henediclione friii; doiiido (jiiodcirca fnitres soilicitos vos reppcri, cl- cuin ois crucein Doinini
M;uiriL<uii;o, oL
jiroviiiLia!.

VAHI/E LECTIONES.
revcrendissimi I ? "* admoneanlur 2. "« in i. 2. "8 sacrosancto I. '" scientia 2, ••juditio2. 8' consedcntcs 2. *- divisio nonnisi post vohvcndin leqitur in 2. 83 Qnid 2 •» juditia 2, s.vpins. »6 j. e. rescrvarunt. «7 sirach 2. »» sin 2. »» s. vocari a. 2, »'> deesl "- i. el sit iinporare ut v. ad s. n. sp. v. ct rel. 2. n corr. cx aucLor. 2,
'*

occurrere ^
si j.
su

? 2.

^

^'
,,

'dosunl

i .

3a3

SILVESTER
Jj^

1)

l'APA

m

Aelierre ([u\ iiW: (Jin vuli vcnire j^osl mc, abncgetseinel ipsutn, ef. tollal crucem suam, ct scquatur rdc perti{Matth. XVI, 2i), et rcliqua ad hunc nentia. Igitur quoniam pra-scnti oportunc gesto-

modum

rum consuitationeapostolicisvestraheatitudo vi.scerihus commota, nos ortata»'' est tuitionem fratrum apostolica impcndcro auctoritatc eteorum injuriis subvenirc, dum constet vos eadem cum Apostolo compassibilitcrosdiccre Qnis in/irmatur, cl ego non infirmor ? Quis scun(lilizatuT,elcgo non uror{lI Cor. XI, 19)? satagcnlcs, nc aliquis ilc his qui nohiscrcditi sunt, a saivis hestiis lacerelur aut capiatur pro
: ;

quare oportetjuxta vestram prudcntem coTnmonilionem, magis autcm secundum Domini divinam
prajceptioncm, nos qui supra domum ejus, hoccst universalemcatholicamai^.cclesiam^cpiscopalesusccpimusministcrium, sollicite vigilare, ut ne quid de sacris ejus muncrihus, idestaposlolicijuris,aposto" lorumque successorihus atquc minislris, quisquain 1 -'^ "^1"" ^ 1" 1 nobis dormilantiltus valeat supprimi alque injuste scitis, fratres nobisque inconsultis dampnari karissimi, firmamenlum a Dco fixum ct immobilc, atque titulum lucidissimumsuorum sacerdotum, id est omnium episcoporum, apostolicam sedcm esse constitulam,ct verticem «cclesiarum. Tu cs enim,
' ;

vohis vcriu.s .s!gnili(,';ii(; (|iic(j, quam sancli Palrcs(]cfinierunt,cl no.-ilnpry!deccs.5ore.s upo.stolica auctoritalerobora.vcrunl.llacninilifcese liahent. Episeopo.s cjectos, atque suis rebus expoliatos, aicclesiasproprias primo recipere, et suaomnia eis legaliter reddi, sancti canones decreverunt et poslea si quis eos accusare vcllet, a^quo pericuJo iacere sanciverunt judices esse '»" decernentes cpiscopos, recte sapientes,et juste volentes ad tempus; diiiquc illisresumptis jurihus ">' et suis potestative frucntihus rchus, amicisqiie cl Dei servis sapicnlihus consulcntihus viris in ecclesia convenientcs, uhi tesles essent singuiorum, qui oppressi videhantiir etreliquaad huncordinem pcrtinentia, qua- j)rolixitatein vitantes hic noniuseruimus, quia his sufficere credimus. Si quis autem his non est contentus, lcgat ca ct saciahitur. Scimus enim ho\\\h\\
;
;

;

minesincrmes nonpossc cum armatis ritepugnarc.
T)
-t^

sicut divinumpronunliat veracitcr verhum, Petrus, etsuper firmamentum tuuin aicclesiai columnai,qui

episcopiintelliguntur,confirinatsesunt;tihietclaves

regni coelorum commisi ^^, atque ligare et solvere potestatem qua'. in coelis sunt et qua? in terris pro-

mulgavi.Tu profanatorum hominum etmemhrorum meorum maximeque meorum discipulorum existis ut princeps et doctor orthodoxfc et immaculatai fidei; cujus vice hodie gratia Dei legatione pro Christo fungimur,et omnes hujus sancta; sedis pra;sules ejus vicem gesserunl,gerunt, et gerent. Ideo
omniaquaiinnoluistis, non licere mandarcm,
nisi

vos tamplenitcr instructoscsse scirem,quod cuncta

Q

super quibus consulitis inlicita esse non duhitetis Discutere namque episcopos e summorum a?cclesiasticorum causas negotiorum metropolitanos, una cum omnibussuiscomprovintialibus.itaut nemo cx
eisdesit, etomnes in singulorum concordentnegoliis,licet;seddefinire eorum atque ecclesiarumsummas qu«re!as causarum, vel (iampnare cpiscopos, absque hujus sanctai scdis auctoritate minime licet; quam omnes appellarc, si ncccssc fucrit, et cjus fulciri auxilio oportct. Nam,iit nostis, sinodum sine cjus auctoritate iieri non est catholicum, nei^ epi-

qui ejecti, vel suis honissunt expoliati. i I in suo stant statu, et suis fruunlur amicis atque bonis, liligari ritc possunt. Nec saiculi quoquc lcgeslncc sa>cularihus fieri permittunl; sed prius cjectos vcl oppressos aut cxpolialos cum suis omnibus rcstitui juhent, et postea suo tcmpore, sicut lex coriim continct, ad i^lacila venirc pruicipiunt; nec uilacarccriscustodiaappcllantcm arceri pcrmitlunt. Docent enim ex partc, sicut nostis, lerrcna, qua> sunt coelestia. Accusatores vero ct accusationes, quas sajculi leges non adsciscunt,nu]latenus sunt in horum admittenda; causis; quia omne quod irreprehcnsihileio^cst, calholicadefendit a^cclesia, et hoc a majorihus definitum esse, proptcr pravorum hominum insidias, non dubitatur. Decet enim Domini saccrdotes fratrum causas pie lraclare,ct venerahiliter intendere'03 atque eorum judicia supcr sacrificia ordinare, ne proterve aut lyrannica dominatione, utdc quibusdam refertur. scd caritativc pro Deo et fraterno amorc cuncla peragere, et quod sihi quis fieri juxta Dominicam voccm non vult, alii inferre non praisumat; et in qua mcnsura mcmi fueritis, roneiiecur vobis {Mntfh. VII, 2). Ea vcro qua> apostolorum pi-a-dicatione et Patrum institutionepercepimus, semper teneredebemus, ne aliqua nova cudere, aul ad noxam fraIrum sempcr inlcndere vidcamur. Sed alterutrura onera portemus,ut iiixtaApo.^tolum legeniDomiiii
Sic nec
illi
«1

'

'

cum

ilhs qui

vi, 2). Tempus enim congruum pranideri oportet, quando unuscujusque

adimplcre valcamus [Galat.
acciisata' pcrsoiuc

synodo et suo teinpore apostolica vocationccongregata, definile dampnari potcst neque iiliaumquam concilia rala lcgiintnr,
scopus»'' nisi in legitima
;

causa rectissime in medium producatiir,qiialiniisgravitatcmejus, et consonanliam qua' conlra Palnim decreta, vcl synodum "" con,

quainonsuntfultaapostoIicaauctorilatc.Accusatorcs autem clcricorum et tcstes, supcr quibus rogitastis, vcl maniCesta a])squc ulla inliimia aut siispicione mascula et vcra' lidei plcniter inslriicti cssc dchent; ct tales, qualcs ad saccrdoliuin cligcrc! divina jii-D ])ct au<doriliis. Qiioniiim s;iccrdotcs,iit anfiijiia tradit cuictoritiis, criininiiri non i)ossiint, mic in cos lestificari, <jiii iid ciindcm non dchcnt ncc jiossuiit provchi honorcm. Vociitio cnim iul synodiim Juxta decrctii Pafriim ciinoiiicii cjiis (jiii iiniictifur »•', l;un sua pr;c.seiiti;i (jiiiiin ct scrijifis ;it(pic iipocrisiariis, ))ersj)a('iuin licri dchct congruiun iilqui! canonicuin; quiii nisi caiionice vociitus fucrit siio fcmj^orc cl canonica ordiniifione, licct vcncrit ad convcnliiin
'•'«

fcssionem pro(liininimecognoscalur,quamordinahiliter omnes i"'> intcndant, ut ad eam in omnihus ralionahiliter rc^pondcant, ctjuste sc vclle niaiiifeste oslcndanl.Niiliusaulcmintroducalurpersonalitcr,"sci] accusatores el accusati a?(pia iiudianlur ralione juxla (juod gestorum ordo exigif. Accusa torcs vero ctjudiccs non idem sint, sed |)cr .se acciisatorcs, j^cr sc judices, pcr se teslcs, per sc acciisati, iiiiusquisquc in suo ordinahilitcr ordiiie. Niim iiiscriptio primo scmpcr liiil, nt tiilionem
caliininiiitor ri'cipiat.quiaanlc inscrijilioncm

ncmo
legos

dchct
liicc

Jiidiciiri vci diimpiiiiri,

cum

ct Sivculi

ciiilcm
fiiil

rclincanUdc

(piihiis

omnihus vcra scm-

pcr

iiMpiitiis. (|uatiniis

accusiitionis etjudicii ao

icsliinonii nicivcdcin
scijiii

quacuinquc

nccessiliitc, nisi sjiontc voliicrit, niillii;

pcr vcritalem gcstorum convalcanl. Scriplum est enim; Abominatio Do:

lenussuisrespondcbitinsidiiitorihus
vinaj ?

(|uoniiiin iicc

sipculi lcgeslioc jicrmiftiint licri, (jiianto

magis

di-

Dc

ejcctis

vcio atque suis relms cxpoliatis

Tcstem mini) lahiii nw^.dacia (Prov. xii, 2.2) ; ct fallucem jirofcrcnfcm )ncnilucia, ct scminantcm inter fratres scandalu atque litigia {Ibid. vi, 19) ; ipso

9* ]i

adjectum
1

in 2. 9»

cump.
1.

1.

»•*

VARI.E LECTIONES. commisi 1 ? »" cpi.scopos 2
rcccntiori 2,
»''^

?

»«*

suspicione
lot

2.
los

»9

imp.
i.

2.

"^»
i.

Juo.

dicclur
j,',

?

101

viribus

lo- iii

manu

atlcuderc 2.

Ha

i. 2.

o.

ul cd. c.

dcsunt, iy

^0-;i

SPURIA AUT ALIENA.
:

— ACT.
A

CONC. BASOL.

^06

mononlo alque diccnle
proxiino
linj,

Non

facies
:

calinnniom

non fucies qitod nec vi opprime^ enm iniquum esl, nec in/uste judioihis, non considerohis personinn pauperis, nec honores vultum polentisjusfe Qund tiJuilicn proximo tuo [Letit. xix, 13-1;)) ; el binon vi^ /ieri nlteri nefacius(T(ib.\\, l(i), et reliqua inaxinie. Kt prjrreptuin lial^entes aposlolicuin, al:

aclum agnovimus, delrahereaulaccusare prfesumat ([uenKiuam sacerdotum quia injuria eoruin ad ('.hri^liiMi pertinel. ciijus vice Icf^atione propopulo Cbristi saiiyuine rcdemptofunj^uiilur. Causas enim
:

eoruin,

(iiiia

servaii(l;is, ([ui

Pei caus;e sunt, cjiis essejudicio revalel cor|)us occidere et aniinam
([ui

mittere

in

p-ehennam,

dicit

^Mihivindictom^et

nos Spiriliis sanelus posuit episeopos recero Uei aTcIesiam, quani ad<[uisi\il per sanguiiiein suuni proprium convenit >"«. Alteiidile lupos, altcn{Art, XX, 28 dile malosoperarios.qui perversa raciuiil etadversa loruntur, ut detraliere seinper discipulosnoininiel infamare (jueanl. Quos corrigerevosel omncs l)oniini sacerdotes siiinmo studio oportet, qiiia pejus
teniieie
iioltis

ipsis et iriegi. in

qiio

Cfio relrihuoiii (/?o*/(. xii. 1!)1

;apud quein conscientla

iiiida est, ciii

di ctiain

non abscoMduiitur occuita. Instrucnomnessiinl, quoiiiain [ler nosiliis(^hrislus

.

intonuit iion esse
se(i pasloris.
iie
(le

dcliis

ovium lupi insidias [)ran'idcrc, Monel if^itur beatus apostolus Paulus, temere Icviter([ue pra^sumatur judicium,

maliini

non

est,

quam

ut cives civil)usinvideant,et

sacerdoles vel clerici sacerdolihiis vel pontilicibus insidientur. Testante eliam verilatis voce Qui vos et ; tongit, tojii/it pupillam oculi mei (Zuch. ii, 8) Qui scnndalizoccrit unum de pusi/lis istis, ynelius est illi ut suspendotur mola osinario in collum ejus et deet mergatur in profundum maris (Malih. xvni, 6) ilem Bentus qui non fiierit scondo/izalus in me (Matt/>. XI, (>), Ille procu! dubio scandalizalus est in Dominum "'', qui ejus scandalizat episcopum
:

;

,-

qiiibus nemo potest vcriiis vel mclius judicarc ([uam Deus:!"» autcm, inqmi, quore jiidicas frotrem. iuuin ? auc cur spcrnis eum ? Oinncs enim stahimus ante trihunol I)ei, Scriptum estcnim: Vivo ego, dicil Dominus, qnoniom mihi flectctur omne genu, et TiOmnis linr/ua con/itcbilur Doinino. Itoque unusqnisque nostrum pro sc rationnn rnddit Dco [Rnm, xiv, 10-1*2). In hoc crgo non sibi quispi;im temer;irius ausus usurpet, nt pneler quodafl concordiam pertinet, aliud agat, uiule unitas a^cclesia? disiipetur, Non erg-o leviter quisqiiam assenliat in detractione.

:

vel

sacerdotem: VA

iinilla

lalia, qiia; hic

non

inse-

runfiir.nenimis prolixaefficiatur epistolu.Monentes quoiiueiiistruerc debetis memoralos vicinus vcslros ul a talibus se siibtraliant, et qua^ inlicile circa prfrfixos fratres cirerunt, cito corrifrant. Et quos nobis inconsultis leserunt, nobis iiiconsullis plena satisfactione saiient, et cito sibi eos reconcilient, si noluerint apostolicfe scdis suscipere censuram. Nam si quid forlasse in eis aut contracos emerserat. nostruin fueraf expectandum examen, ul noslra, ut seinper huic sedi fuit concessum privileg^ium, aiit conilempiiarenlur aiicloritale, aut fulcirentur auxilio. Ne([ue eiiiin suo [)ro libitu nostra deluicrc.nt jiira |)ervadeie absqiie a[)osloIica^ scdis disposilione niandanle.A taiibiis deiiicepsoinnesse abstineant sacerdotcs. qiii noluerint ab aposlolicaj peli"c, super ([uani Christus, ut pra'dictuin est, universalem construxil ;pcclesiam,cui episcoporum sumina judicia al([ue iiiajorum causas ''«s^ sicut paulo superiiis memoratum est, resefvahe sunt, soliditate atque sacerdotali Iionore secludi.lndiicia'. enim accusalis in criminalibus episcopis sex mensium,vel eo am[)lius si iieccssc fuerit, concedendfc sunt; ([iioniani et laicis lioc permissuin, milliis serularibiis iinbiitiisdisciplinis i;^norat; ([iiaiito ina^is

fralrum,maxiineproximiores sunt Deo, et qui proprio ore Chrisli corpiisconficiunt quia ob hoc venil ira Dei in filios prevaricatorum,quiChrislum in suis persecunlur membris. Nolitc'fratres,noIite effici parlicipes eorum nec communicetis peccatis talium, aul infriicluosis verbis, illoriim. Magis autem et redarp-uite talium ctetus, qui extenderc moliuntur quasi arcum in fratres linguas suas.Dcfenditc ergo fratres, et omncs monele, utarmcntur contr;i fralruni pcrsecutores.Confidimusautcm de vobismcliora etviciniora saluti quiancqiiemors
vel judicalione,aut(l;impn;itione

quc sacerdoliim,

(lui

;

;

G

neque vilo,ncquo nngelineiiueprincipolus,neque inslantianeque futura,ncque fortitudoncque ultitudo,ncque profundum ncquc crcatura aliqua, Magislrogentium doccnle, jiolcrit nos sc/mrare a carilatc Domini no~ slri .lesu (^hristi {Rom. viii, 38, 30), quo^ maxime in sacerdotibus et rcliquis pcrficitur membris ejus. Nolilc itaqiie omittere confidentiam vcstram, quee
mae"n;iin h;ibct reinuncrationem. Ecce enimjudex ante januani assistit, coronas hilariter promittens, his !'• qui pro eo fralribiis aiixilium ferunt, et oppressis succurruiit, alquc caritate conlaborant. (Juodsi subtraxcrit se quis, non placebit Deo, sed cadct "2;([uia non sublevavit cacientein sed emai'eiiit. Et posl aliqiianta Temere cnim judicat, si qiiis episcopuin absipicsedis aposloIiCcTC auctoritate condoinpinit, ciiin ei, iit p;iiilo superius prajlibatum esl, hocsi)eciaIitcr privil(!giuinrescrvatumsit.Item post ;ili(iu;inf;i Ule procul diibio facit iniquifatcm in jiidicio, qiii ea sibi viiidic;it qu;p ei vindicarc noii liccf, ideofpie hiiic scdi concessa sunt, iit "^ niillus iisurparc siiie cjus comsuHii [)r;esumat, qui iioii viilt honorc eccIesi;istico indignus ;iiilcont(!m-

m

:

sacerdolibus, qui siiperiores esse eis
liir

iioii

?nai)eliir

(iiio([ih!

iii

(bscrelis

Palrum

dtibilansaiuitiim,
i"i»ju-

non fore caiionicum

qu('m([iiain sacerdofeiu

dicare vehbiinpnare, aiiteiiuamaccusaiorescaiionice examiiialos |n".i'soiit(vs liabeat lociimque deleiiJ)
deiidi
acci[iial. id

:

est i'" indiicias ecclesiasticas

ad

abluendacriiiiina(;t c;clera;iiec extra propriam liat proviiiciarn priino (liseiissionis accusalio siiie a[)oslolica[)r;i'cep!ione, ciii in omiiibiis c;iusis dobelur
revereiili;i ciistodiri
;

[)lusJiidic;ii'i.It;i(iiicoporletpr()puIs;irene_gIegenles,

f[uoiii;iiii el

^iMli^iiiadocellioc

Palriim regiil;i, inr|u;i(;l concinunt. « Oiminiim,
a.ffitandacsl, ubi

imi)eri;ili;i [);iiilei>l;ilMl;i

inquimil,

diseuhsio
esl
;

ibi

crimen admissiim

nainaliubi
iii

noceiiles iion roborenfiir et bonos iinfr;ifrum rcsisterc, iie, tor[)ore desidi^n oppressi, lacitiirnitatis tcMeamur obnoxii. It;u[ue qui potest obviare et pertiirbarc

sed

ifa, iit

;

[irohis alqiie iiisidialoribus

criminum
iibi

reii-^

[iroliibetiir ;iudiri, et alibi
riej,'-oti;i

c;ino-

nitius [tr;i'cipilin-, ([ii;i'ciinf(ue

in suis locis

orta sunl finieiida,
iit

')

et

reli(|ua.

siinilia. salva laiiien in

omnibus

a;)Ost()lic;i

Talia el liis aucto-

perversos et mom facit, nihil csL aliiid ([u;un faverc inipiet;iti. Nec enim caret scriipulo socielalis occiill;i!, qiii m;iMifesto facinori dcsinil obviarc; ct
reli([ua,

ritatc,

niliil in

his diflini;ilur,

prius([u;iin ei jila-

cerecofrnoscatiir,

El
cst

si

([iia onincssulfiiltos ess(! opoitet. quideistfrave inl()lerandiim(|U(! ;icciderit, eiiis

22.
liciisi

sempnr cxpcctanda

ccnsiiiM. >('(|iic eniiii

|)i()-

Allatus "'• cst autem eliam ab Lotharegno per manus Ratboiidi e[)iscopi Novioiii

lcrve aul •jtimiilo

>u;i' coL'ilalioni-- iiiipuliis,iil s;c[ic;

ineiisis,

(|iio li;ec

coiilineb;uilur

:

VAm.K LECriONES.
""'

c.
1

Et itcrum ;itlendcrc lupos allcndcro 2.

ilein

?

m

0.7(11.111112.
[.

'"<//'<

1.2.

'"«

sacerdotuiu

2.

"" id

2.

[iromitcns

is 2. «1^ c;ulit 2.

i" dcc.t

lu Ablaliis

corr. obhitiis 2.

.

507

SILVESTER
decrclissancli Clcnionlis pap.r dc arcusalione
:

II

PAPA.

30S

Ex

A

episcoporuni
dif^nilalcni

Accusandi vcl lcsLificandi liccnlia dcncf^^clur, qni ChrisUanai religionis ot nominis
"•>

etsua^ lcgisvcl sui pro[)ositi

normam

vidcanlur. Ideo isla dicimus, quiahis scriplisveslris rcpperimus quosdam episcopos vestris in partibus a propriis ovibus accusatos, aliquos videlicet ex suspicionc, et aliquos ex ccrla ralione, et idcirco

quosdam suis esse rebus expoliatos, quosdamvero aut rcg-ulariicr proliibita ncglcxcrunt. Transgrcsa [)ropria scdc pulsos; quos scias nec adsynodum sorcs enim lcgis su« sponlc ejusquc violaloros provincialcm, ncc ad generalem posse vocare, apostala^ nominantur. Omnis cnim apostata rcfuncc in aliquibus judicarc, antcquam cuncta quse landus cst, et antc revcrsioncm suam non inaccucis sublata sunt legibus polestali eorum rcdintcsalionc aut testimonio suscipiendus. grentur, Ex dccrctis Stepliani papa'. Nullus episco|)orum Itcm ox cjusdcm: Errorcm vestrum corrigile, duni suis fuerit rebus expolialus, aut a sesc j)i'()pria fratrcs, ct ab omni erroris macula vos cuslodite. qualibet occasionc pulsusdeberaccusari, aiit a quout [lurum Deo nuinus ollerre valeatis. Servos Dei (piam ei potcst crimen objici, priiisipiajnintegerrinolite pcrsequi; episcopos nolite infamarc, ncque ine restauratur,et omnia quccci ablata quocumque accusare, quia Dcus eos suo judicio voluit resersunt ingenio lcgibusredintegrentur, el ipse propriai vari scdi et pristino statui rcgulariter reddatur. Ex decretis Adriani papee Homicida', malefici, llem ejusdcm ns Accusatorcs et accusaliones fures, sacrilcgi, raptores, venifici, adulteri, et qui quas sa^.culi leges non recipiunt, et anteccssores raptum feccrit vol falsum tcstimonlum dixerit, seu nostri prohibuerunt, et nos submovemus. Nullus enim alienigena, aut accusator cpiscoporum fiat aut B qui ad sortilegos magosque cucurrerint, nullatenus iT- j- -1 j_i „11. :„i „„i /....„,...„,,„ ^., ...1 „.,„,.„..1:.,,,^.^, vcl ,.A ^r.i .^^^.,;..™ ^.,...,1 ../^ir.^U ad accusationem ,.„1 ad tcstimonium erunt admitjudex. Undc ct dcLoth scriptum cst Iiignssus cs tcndi. Qui crimen intendit, agnoscendum est si uta<lvcna,numquid nt judices 1 (Gca. xix, 9.) Accuipseante nonfuit criminosus,quia periculosum est, sator autem corum nullus sit scrvus aiit libcrtus, et admittinon debet rei advcrsusquemcumqucpronullaquesuspecta aut infamis pcrsona. Hopellantur fessio. etiam cohabitanlcs inimicis et omncs laici. Ex decrctis Fabiani papa;: Similitcr statiitum cst, Ex decretis Sixti papaj Nemo pontificum aliquem suis rebus expoliatum cpiscopiim aut a sede ct nos eadem slaUita lirniantcs statuimus, ut si aliquisclericorum suis episcopis infeslus aut insipulsum 117 excommunicare aut judicarc j)ra:^siimat diator fuerit, eosque criminari temptaverit, aut quia non est privilcgium, quo cxpoliari possitjam conspiralor fuerit, ut mox ante examinatum judinudatus. cium submotus a cIero,curia3 tradatur cui diebus Ex dccretis Julii papa; Si quis ab hodiornadic vila:' suai dcscrviat, ct infamis absque ulla restituet deinceps episcopum pra:'tcr luijus saiictai sedis tionisspe pcrraaneaL neculjusumquam praisumat scntentiam dampnare autpropria sede pellere pra?.accusalor simul es.se ctjudcx. sumpserit, sciat se inrecupcrabililcr csse dampnaEx docrctis Marcelli papoe Si qui cpiscoporuna tum et propriocarcre perpetim honorc,cosquequi expulsifuerinlauL expoliaLi suisrcbus.primo omuia absquc hujus sedis sentcntia sunt ojccli vel damlogaiiLcr reddi quai eisab inimicis auL a 120 persepnati ii8,hujus sanctaisedis auctoritatu scilote pri8tinam recipere communioncm,et in propriis rcsti- G cutoribus aJjlaLa sunL, cL sedes propriascumomnibus ad se perLinenLibus regulariLer congregatis restitui scdibus. tui, ct postea tempore congruo vocari adsinodum Item Nocumcnta episcoporum sunt prohibita, nec liceal ei, rcgulariter congrcgatam censemus ita ut qui talia temptaverint, aut eis noccrc pnepriiisquam ha'c fiant, de sc juxta satula praedi(;tosumpserint,siquidemclerici fuerint,a jjroprio gi^adu ruiu respondere, aut de suis iinpctitionihus, si se decidant;si vero monachi aut laicifuerint, anathevidcrit prtegravari, reddere rationem. Scdhis rite matizentur. peractis, suisque omnibus libere disposiU.s, si tum Ex dccretis Symachi pajxc Ordinis dignitate et communione privetur, qui vivo pontifice quolibet juste videtur, suis respondeat accusatoribus. Et si et nccessefuerit, inducias accipiat non modicas,ut niodo cpiscopatum ejus convictiis fuerit ambissc explorare valcat ea quai objiciuntur ei, ne aliqua vel tcmptasse, omnesquc parilcr liujus culpai reos dclusus fraude, nocenlcr ruat. anathcmatis pana duximus plectcndos. Ex decreUs AnacleU paj)a: Acousatores, iuIlem: Nulli fas est vcl vclle vel posse Iransgredi quit=''^^, cL lesLes esse non possunL,quiaiiLe heslerapostolicaj sedis praeccpta, nec ejus dispositionis minislcrium,quodomniumscquioportclcaritatem. uum 122 diem aud nudius LerLiusinimici fuerunl, ne
:

:

:

1

.

1

:

;

:

:

;

;

:

:

;

:

:

Sit crgo ruinai su^e dolorc prostratus, qiiisquis apostolicis voluerit contraire dccreUs ; ncc locum deinceps intcr saccrdotes Iiabeat, sed cxtorris a
;

irati nocere cujiiant, ue l;csi ulcisci sevcliul. InoffoususigiluraccusaLoruiu cL tesLium atfccLus quic-

sancto minislcriofiat ncc dc o.jiis Judicio quisipiam D po.stca curam habcat, (juoniam jaiu dainjinatus a sancto ministerio liat nccdc cjus jiidiciotjiiisqiiam propria inobajdicntia, alijiu^ i)r;osiimpLionc a quc)quam csscnoiidul)itatur,(juia majoris excoinmunicationis dejcctionc cst cxigondus, cui sancta' ivcclcsia'. commissa fiierit discijdiiia, quia non solum
;

rendus csL ct iiou suspcctus. Ex decretis Danuisi papa'

:

Qui accusare alium

elegcrit, juvosons jicr sc ct non pcr aliumaccu.^cl; nci^pic ullus uiuquam,judicelur,anlcquainIogitiiuos ;u'ciisatoros luwosoiitos ludical.locumquc defendcudi ;iccipi;il ad ;ibluouda criiuina. Silvorius autoiu j);ij)a i\v IVauduIenla sui coinprehonsioiie (ju;oriiiioiii;iin faoious, inter ca'lcradixil:

pra'lata', sancta'. a?ccIesia\iussioiiibus jiarcre dobiiil,

Qui
ciiin

lalia

coulra

mc

ogoruut,analhomalizavi
ot syiiodiili

ot uiia

sedctiain atios neii« j)r;oioriroiit insiiui;iro alicnus a divinis et iMuitificaiibiis officiis,
luit {)ra'.ccj)tis

;

sitijiic

ojiiscojtis ajiostolica

auctorilatc
dccipi,

(|ui iio-

staliii.

luilium

uiu(|iiaiu cjiiscoporuiu ita

obtcmpor;irc
:

aj)ostolicis

Ex dccreUs Eiiscbii jiajiio Ovcs crgo qu;r pastori suo commissa' fuoriint, cuin uoc rcprchendorc ninec ullaloniis si a rccta lide exorbitavcrit dobcnt, accusare possunt quia facta j^astorum ovisghidio
;

hiijusmodi voroj>r;osiiiuplorom analhema nuirauaIha 125 liori iu consj)ootu Dei ct sanctorum angeloruiu.
2:^.

In his

fcriendanon sunt.quamquam rcclcreiuehcndcnda

studeliant,

omnibus qui dcfensioni '-* -Va-nulfi quatluor qujodam principaliter iugere-

11»
121

dignitalc
2.

1.

inquid

1--

cx c. 2. i'" sc Obtcrniim rcc mo.nu. add. 2.
i'» T.

VARI.E LECTIO.NKS. dcpulsum 2, i'» dampnanli
1-'

2.

"^

uon

coir. iic 2

no dcc^i

I.

uuirauala

2. i-^

dofousiouo

30!»

SPURIA AUT ALILNA.

ACT. CONC. BASOL.

310

bant<": prinuiin ut suse sedi restiluerelur, ncquo A hoc consortio separati, qui putant proprise plcb inoubanduni, et nonnumquam conventi ad concieuim spoliatuni respondcro dehcro;deinde legitinias liuni vcnirc dclrcolant, sua forte neprodantur llavooalioncs, et ut Itonuuio pontificicausa signilioa;

retur

tuni accusatum, accusatores,

testes, ac ju-

dices.in maprno synodi discernendos**»:
aliter ox ralione

neque sibi canonuni posse videri causam con-

stare.O"''jiis omnil)Usdiliirentorconsideralis,ai» al-

niotuontcs. Dioo, si plaoct, ciroa bos non tanluni dioooscs non esse servandas, verum eliam el dc propria eoclesia qua^ illis niale faverit, onininiodo adnilcndum, ut oliani auoloritatc publica rejioiantur, atque ab ipsis principalibus oatbedris romoveantur. Oportot onim, ut qui univorsis fragitia

terapartc respondebalur.juxlaliuno ordinom decre-

torumomniapeneconsummatacsse.«Namutabullimis,inquiunt,rcpetanius,acousatorejusadhanccausani satis idoneus est quippe nec ante ininiicos,nec ad accusandura niolu autpra'mio adductus,sedtantumzelo religionis permotus,et qui,si eum non cognovisset, eo quo ulitur presbiteratu dignus haberi
;

tribus ao lolo oonciiio inha\scrit, non solum sua jurc intogro, sed ct dioceses possideat at veroqui sibimet pulaiit plebos suas sutflcerc, fraterna»»! dilcotione coutcnipta, non lariturn dioceses amittant, sed, ut dixijctiampropriispublicacareant auctoritate utrebelles.
;

25.

Ad Uomanum

autcni pontificeni causam per-

posset. Vooationes

autem

ejus ad

synodum pcr
non solum

latam fuissedicebant e,xemplaribus

inhuncmodum
rebus

epistolascanonioas ot per apoorisiarios

^

prolatis i" :«Beatissimo

papa Johanni, HuGogratia
inusitalis

sex mensium, scdctiam annispaoia transocndunt.» Addebant prancrcasedi suicminime posse rcstitui, coquod cliam restitutus, vocem loquendi non haberet. Sic enim oonlinori in Afrioano ooncilio, ti« Si olorici intra annum causam suam tulo 12
:

Dci Francorum rex. Novis atque
pernioti,

sunimo studio sumniaque cura vestra
in

consiliaexpetcridadecrevimus,quippe curn sciamus
vos

omne tempus

humanis ac

divinis

studiis

exegi.ssc. Considcrate

ergo qufe facla sunt, et fa-

purgare conlcmpserint, nulla eorum vox postea penitus audiatur. » Et quia caplio ejus invidiosa
putabalur, neque inusitatum neque alienum asacris
legibus idcni repperiebatur. In bistoria

cieiida praescribite, ut et sacris legibus suus

honor

reddatur, etregalis potestasnon annuUetur. Arnulfus, regis Lotharii ut

dicunt filius,post graves ini-

quippcRe-

micitiasacscelera qua? in nos

regnumquenostrum

mensium ponliticum scriptum

constabat, Hilde-

exercuit,loco parentisadoptatusesta nobis, ac nictropoli Reniorunigratisdonatus,jusjurandum pi'8e-

Belvacensem episcopum, detentumi^v in monasterio sancti Vedasti, synodum expoctassc, eo quod apud impcratorem Ludovicum iiisinuilaretur ad Lolbarium coesareni profugere voIuissc,l']b()norn

mannum

quod contrapreeteritaet futura valeret sacramcnta. Libellumfidelitatissub nomine cyrographi
buit,

oonscripsit, recitavit, corroboravit, corroborariquo

quoquoRcmorurnarchiepiscopumidcinmolienlem C fooit. Militcs ac omncs cives jurare coegit, ut iu nostra pcrsistcrcnt fidc, si ipse aliquando in poper Rothadum "8 Suessonicum et Erchenradum tcstatem hostium devcniret.Contra h;ec omnia, ut Parisiorum cpiscopum, in Vuldensi monastcriopro
similibus
similia

sustinuissc (Fi,od.
qiii

H. R.

n,

20^'.

ccrtissimi testcs sunt,ipse portas hostibus patefecit

Justuni ergo vidcri, ut

de regia? majcstatis

cri-

clcrurn ac [)opuluni suai fidei orcdituni oaptivitat
ct praidcC dislribuit.
alicnue potestati,

mine impetitus •" vocationi episcoporum non paruerit, judiciaria potcstate

Scd

esto,

eum

essc
;

addictum

conventus
titulo

sit,

idque

fir-

ut ipse videri vult

cur cives ac

mari ex Africano conoilio
derelicla,

3S

militcs pejerare cogit?
:

Curarnia contranoscompa-

2i-.Cresoonius Viliarcgiensis episoopiis,plol)e sna Tubunueiiseminvasit jPoclcsiam,etusquc hodic,cununonilussoounduin quodstalutuni fuorat rclinquere eandcm quam invascrat f)lebcm, coiitempsit advorsus slatula qufi' proiuinoiata fuoi'anl, ConfirmatH qiiidcni aiidivimiis, sod pctimus, seoundum qiiod nobis mandatum esl, ut digneminidarc fiduoiam, quo ncoessitate ipsa oogeiito libcriiin nobissit,rcclorem[.rovintia-sccun<Iiinistat..taglorio-

urbem ac castra contra nos niunit? Si captiis cst, cur non patitur libcrari? Si vi hostium oppressus, quare non vult sibi subveniri? et si libcratus est, cur ad nos non redit ? Vocatur ad parat? Cur
latiiini,

ot vcnirc

contempnit. Invitatur ab archi-

cpisoopis ct coc[)isoopis, nihil se eis dcborc rcspondct.

Ergo qui
i

vioes

apostolorum
, .

lonctis, statuite

sisMmoriim

D

j„,iii
"'^•'^

[)nii<ipniii advf-rsiis .lliM.i adii-c,ut tfui

miti amni.,.iiti..„i s;,„olilatisvo.tn..adq..icsoorerloliiit '-" otfMntrndai'- inlioitiim, aiicloritatc j.idioiaria

de altcro Juda lieridcbcat, nc nomen Dei per .,.. r 4 j blasfemctur, ct ne r forte justo dolore per,
1

'=»•'

moti,

ac vcstra laiituriiitatc,

urbis cxcidium to;

prolinus cxiliidatiir. Aiircli.is cfiisoop.is liixit: Scrvata forrna disci[>liiuo, non existiniabitur a|)|)ctivcslra oarilalc modoste oonvoiit.is, rooodore dotrcrlavcril, ciim fucril suo oonlo.ii|)tu ot contumalia faciente, otiain auctoritalc judiciaria convcntus. llcin cr ciiitem ronrilin, lilnlij V.\. Siiiit [iloriq.ie
tiis, si

tiusque provincia; moliai.iur incendium

nco judioi
nolue-

Dco excusationcm
ritis.
2().
<(

pi"ntcndetis,

si

nobisqua'.reuti-

bus atquc ignorantibus formani

jiidicii dai-e

Itcm

e[)isco[)orurn epistola

ad eundein

'»*

:

conspirantcscum
iil

i)lobibiis[)njpriis,qiias dooipiunt,

dicliiin cst,

canim

scal[)cntos auros

duni

vilios;n vita;

bominos; vclicertc

i.illati

ad scducenet ab
VAItl.E

Domino ct revcrcntissimo "* papa; Johanni, episoopi Remoruin dioccscos. Nonsumus nesciiiac^
bcatissiinc Paler,jaindudiiin o[iortuisse nosexpeterc

"•>

"i ingerobantur 2. iJ» disccrnos. I. liv <^i por;i!lerna nolunt 2. 1« dcPM \. 1. >'« add. secunda mann 2.

LECTIONES. dcccntem corr. decentum
•" vos
2.
»'* I.

2.

'-«

c. c.

ad

e.

rothardum \. »2» inp. i5s rcvendiss. dcmnl 2.

2.
i

?

:

311

SILVESTER

II

PAPA

31S

con.sultasanc,la>I?oman8ecncclesi{P,pro ruina alque

Aduum

antcjanuaspalalii defatigatos,nec admissos.

occasusacerdotalis ordinis. Sed mullitudinc lyran-

infecto negolio redisse. Astipulabantur eliam huic
rationi Rrunonisepiscopi pnesentes clerici, qui se

norum

pressi,

longitudineterrarumsemoti,deside-

rianostrahactenusimplcre nequivimus.Nuncitnque vestro examini non sincmagno dolore perferimus

proejus captione Romanum i'"' ponlificem adisse dicebant a quo maledicta in reos cum ex auctoritate
;

novum atqueinusitatum crimen,ArnulfiRemorum
archiepiscopi, qui, famosus apostata factus, locum

apostolica expeterent, ejus ministri

summam

soli-

dorum decem

dari ccnsebant.

Quibus

derisis,

eo

Juda; Iraditoris

olim in ccclesia tenet

;

qui

filius

quondam ajcclesia^, Laudunensis, cum episcopum suum dolo el fraude ceperit, ecclesiam ejus pcrvaserit, ad cumulum sua? dampnationis, Remensem, sibi creditam, cum clero et populo captivaViL, jxec movet eum nostra vocatio, vel potius salu])errima
exhortatio ^«'jnon archiepiscoporum comproviucia-

quod si '''» pccuniaredimi possct, ncc milie lalenta moras infcrrent, hoc tandem in responsis ab ipso
pontince acceperunt, ut
is

pro quo captus

esset,

bene

illi

prospiceret.

Non ergo sedem apostolicam

huic judicio prcTJudicare. Rene quoque Africanos

episcopos super hoc
fuisse, qui

Romanorum

tipo

permotos

liummultotiens repelita ammonitio, non canonice factacoramDeoet angelis ejus professio,non cirographi in conspectu
Stant suo vitio
{Ecclesia? rccitata

super hac re synodo 217 episcoporum tcmpore Zosimi papai inchoata et per tempora

B

descriptio,non
consiliis

Bonefacii di.stenta, landemque sub Cselestino consummata,quid de Romaniepiscopi poteslatesentiri

numei'osa sacramenta, miris excogilata

velicnt^ina-ternismonimentisstatuerunt.Quod coacilium

quam

plures issfccclesia" pastoribus

quoniam insigne

est etbeati

Augustini prse-

viduata;; pereunt innumerabiles populi sinesacerdotali benedictioneet confirmatione
;

sentia illustratum,

et artificiosis

consultationibus

ipse factione

expolitum, vimque multiplicisargumentihuicsyno-

tyrannica, divina

humanaque

jura contempncns,

do pra?buit, ad plenum his gestis adnectere
judicavimus.
28.

utile

tyrannidem exercet, Regibusnostris, a quibus tantam gloriam gratis'con.secutus est, intcritummeditatur.Ergotandem ad monstraperditissimiho.ninis expergefacti,ivimus in sententiam Domini dicentis
Si pcccaverit in
inter te et
tc

Multasuper his Pater Arnulfus publice locu-

i

tus est,
lit;

multa cum sibi tantum assidentibuscontuqua», ne forte minus suavitatis habeantita spar-

'

frater tuus, vadc ct
tc

corripc

cum
tccum

sim positaut.^^untabco prolata.eain

unum colligere

ipsum solum. Si

audicrit,

lucratns cris

fratrcm, tuum-, si

autcm

7ion te audicrit, adldbc

maluimus, ut continuata oratio plus utilitalis studioso lectori conferat. Nos quidem, inquit, reve^<

adltuc vel

unum

vel

duos, ut

in ore tcstium
si

triam

stet

omnc vcrbem- Quod
Si autem
et

eos, dic oecclesia;.
sit tihi

ct

a?cclesiam propter non flw^fenYn jjeatriPetrimemoriamsemperhonorandam decerwcclesiam uon audicrit, nimus,necdecretisRomanorum Pontificum obviare
1^2

is»

duorum

rentissimi

Patres,

Romanam

sicut ethnicus

publicanus {Matlh.

xviii,

15-

17).

Adesto,Pater, ruenliecclesiai, etsententiam ex

canonibus promulgatam, vel potius ab ipsa Sentiamus in vobisalterum Petrum defensorem et corroboratosacris

contendimus salva tamen auctorilate Niceniconcilii, quod eadem Romana ecclesia semper vcnerata est. Statutaetiam sacrorum canonum i*» diversis
;

Veritate prolatam, profer in reum.

locis, diversis

rcm
lis

Christiana^fidei; feratsanctaRomanaa?cclesia sententiamdampnationis inreum, qucm universa-

temporibus, sed eodem Dei spiritu conditorum, in a;ternum valere pra^cipimus, ab omnibus sorvandacensemus. Duo autem sunt quee

dampnat

ajcclesia. Sulfragetur

nobis vestraauc-

toritas, ct

inhujusapostae dejectione, etinejus qui
pra?esse possit archiepiscopi novaordina-

magnopere a nobis pra^videri •''debent,id esfi^si Romani pontificis silentium aut nova constitutio proniulgatis legibus canonum vel decretispriorum
pra^judicare
'^^

domui Dei

potost.Si

enim silcntium

pra^judicat

tione,simulque invocatisepiscopisnostris fralribus neccssaria promotione, ut sciamus ct intclligamus
cur inter caiteros apostolatum vestruin prajferrc dc-

onuies leges, omnia priorum
silere necesse est. Si

decreta, eo silente,

beamus. »
27. His epistolis in

j)

autem nova constitulio, quid prosuntlegcscondita^jCum adunius arbitrium omnia dirigantur?Vidctisquia,hisduabus causis admissis,ccclosiarnm Doisl;ilusp(>riclitatur,ctdunilogibus

modia synodi

recitatis,

mis-

sionisearum tempusetrelatalcgatioabdefensoribus
Arnulfi perquircbatur. Et de prinio

legcsqua>rinius, nullasomnino legeshabcnuis Quid

quidem mensis undecimus repperiebatur; de altero aulcm niliil memoria dignum,scd lcgatos tantum scripta Romanopontificiporrexisse,priinoque se blandeaccoptos
esse, postea vero

ergo

?

Num

privilegio

mus? Minime;
qiKMn scionlia
silontiiim
si

sed
el

Romani pontificis derogabiRomanus episcopus is est viUc meritum commendet, nec
si

nocnovaconstilutiomctuondasiint.Quod

quam Hcribcrti comitis lcgali, equum corpore pra^stanlcm niveo colore insigneni, cum aliis muneribuspontifici obtulcrunl,se pertri-

vcl ignoraiitia, vcl inolii, vol oupiditate abaliena-

invidiam facit, quod fere sub lia?c lompora vidimus, Rom;u tirannide prcevalente,tunc
tur, vcl conditio

VARI.E LECTIO.NES.
»" cxortatio
\.
»'a

dccst 2.
2.

i"»

d.
I.

t.

2.

"" roniaiiorimi
i

I.

lii

50

1

?

"2 revcrcnd.

1

?

'''

canoni-

cum

I.

lii

pervideri

n^ idoin

i*" )ua',jiulirai

T.'

313

SPURIA AUT ALIENA.
ideni silenliiim et nova
is
([iii

— ACT.
sede

CONC. BASOl..

314
eliam in rlcro nul-

mullo niimis
contra lcpes

constiliilio

A

sic infimiisronsliluilur, ul

formidanda sunt. Non enim

quolihcl

modo
Sod,o
"''

lum haberc locum dicniim

inveniatur"?
»62

Onidhunc,
residcnlem

est, leg-ibus pra^juilicaro potcst.

reverendi Palres, in sublimi

solio

lugenda RomalqiKr nostrismajoribusclara Patrum
luminaprotulisti.noslris temporibusmonstrosas

vesle purpurca et aurea radiantem, quid hunc, inquam.esse censclis? Nimirum sicaritate desliluilur sobniuc scienliaintlafiir et
e.xtolliliir,

tenebrasfuturo sa^culo famosas
deGelasio et Innocentio,
qui

otrtidisti

!

Olim acre-

Anlichhri-

pirausclaros Leones.magnosdroirorio-.Ouiddicam

stus cst in tcniplo Dci scdcns, et se ostondoiis

tam-

oninem mundanam
suest,

quam

sit

Dcus. Si aulcmncc karitatefundalur,ncc

phylosopliyam

>*"

sua sapienlia et eloquentia

peranl? Longa series eorum

qui sua doctrina
dispositioni,

mundum

repleverunt.

Eorum

ila(jue

scientia erigitiir, in lcinplo Dei tamquam statua, tamquam idolum cst,a (juo rcsponsa petere maimora consulore est Quo ergo consullum ibimus?
!

qui vita; mcrito et scientia cuiictos morlales ante-

irent,recteunivcrsalisa?cclesiacreditaest

;

(juamvis

etin hac ipsa felicitalehocprivilcgiumtibi ab Africanis episcopis contradictum
sit,

has credo quas

palinuir inisorias. inagisquain tipumdominationis

B

formidantibus.Nam (juidsubha-c tempora non vidimus! Vidimus Johannom.cognomento Oclavianum
in

Evangolium docot quendaminriculnca tcrfructum qua'sisse, ot quianon roppcrerit, succidcre voJuisse, sod ammonitum i^s e.xpectassc. Expectemus ergo primates nostros duoad possumus, atque interim divini verbi pabula, ubinam repperiri valeant, investigcmus.Ccrlc iiiBclgica ct Germania quae viciniP. nobib- sunt, summossacerdotcs Dei 'Si rcligionc
adinodiim prffistantesinveniri,inhocsacro conventu lostes quidam sunt; proinde si regum dissidentium aninuisitas non probiberet,inde magis episco-

volutabrolibidinum versatiim,etiam contra

cum
;

Ottonom, quem auguslum croavorat, conjurasse quo fugatOjLoo noophytusi*9in pontificom creatur. Sed Ottone ca-sare Roma discedcnto, Octavianus Romam redit, Leonem fugal,Johannem diaconom naso, dextris digilis, ac hngua nuitilat, multaquc rede primorumin urbcdebaccbalus,in brcvi morilur.Cui Roiicdictum diaconom cognomcnto CrammalicumRomanisubstituunt; eum quoqucLeo noophytus cum suo ca^sare non longc post aggrcdilur,
obsidet, capit, doponil, porpetuoiiue exilio in (ier-

porum judicium petendum
oa
iirbe, qua;

fore videretur,

quam ab

nuncemptoribus venalis exposita, ad

luimmorum quanlilatem judicia trutinat. Quod si quispiam dixerit, secundum Gelasium, Romanam «cclcsiam dc lota a^cclesiaj udicare,ipsam ad nullius
commeare judiciuni, nec de
judicari,
ccclesia
is,

ejus

umquam
iss

judicio

inquam, qui hoc
constituat,
possit;

dixerit,

eumnobisin
cujus judicio

Romana
non

de

Succedit Ottoni ceesarica^sar Otto, nostra aitate cunctos principes armis^onsilio, ac
dirigit.

maniam

judicari

quamquam hocipsum Africani
Dominum
innume-

G

episcopi impossibile judicant.iYm forle, inquiunt,
(jiiisquam esi
i-ifi

scienlia superans.

Succedit Romae in pontificatu

qui crcdat, imicuilibet posse

horrendum

monstrum

Bonefacius

iso,

cunctos

nostrum cxaminis inspirarc justitiam,
i^^

et

mortalesneqiiilia superans, etiamprioris pontificis

rabilibus
denefjare.
sil,

conr/regatis

in

concilium sacerdotims

sanguine cruentus, sod hic ctiam fugatus atquc in

Scd cum hoc tcmpore Roma; nullus pene
est,

magnasynodo dampnatus.post obiluni

diviOttonis

ut

fama

qui lilteras didicerit, sino quibus,

Romamrodil,insignem virum apostolicum Pelriiin, Papiensisecclcsia' priusanlistilem,data sacramcntorum fide,ab arce Urliis dejicit,deponil, squalore
carceris affoclum

ut scriplum esl, vix hostiarus efficitur,
aliquis
ciL 158 ?

qua fronto
didiponlifi-

eorum docere audebit quod rninime

Ad comparalionem quippeRoniani
esL; in

pcrimil.

Num

talibus monstr's

cis, in aliis

sacerdoLibus ignoraiiLiautcumciuc Lolc-

bominum iguoniinia plenis, scientia diviiiarum et humanarum rerum vacuis, iiiniiincros sacerdotcs
Dei per

rabilis

Romano auLem, cui de fide, viLa, moribuSjdisciplinasacerdoLumdequeuniversaliffc-

orbcm tcrrarum,
>!>',

scientia ot vita; mcrilo

conspiruos

subjici decretura esL?

Quid
Dei,

est hoc,
(ieri

poLesL.Is eiiim osL, uL

reverentissimi Palros? vel

quonam

vitio

cre-

dendum

csl, ul

caput

ecclesiarum

sublime erecLum, gloria et
paluin sit? Nostrum,

quod in honore coronalum est,
esL

D

itaininfima dejectum,igiiominia otdcdecore detur-

Judicandum esL,inLolcrabiIis videri quibusdam placeL, qiii sccundum Ezechielem projjheLain moraLur in gazopbilalio quod respicit viam meridianam, ct excubaL in custodiis templi. Cur autem loco prior, scientia iiiferior, non joquoanimo feraLjudiciuinloco inferioclesia calholica ris,scionlia prioris ? CerLc ipse

nustrum

hoc poccalum,

apostolorum prinminoris,
KL
sibi

noslra impieLas,qui fjiia^rimui qua»nosLrasunL,non
(lua; Josii Clirisli.Si

ceps non abnuit judicium, quamvis loco
Pauli^
scienLia prioris, in facie

enim

in quovis

eieclo.morum gravilas,

vila;

ad cpiscopaLum raeritum,divinarum ac

rosisLonlis

quoniam non sana vcdebaLur doctrinamagistri.
Gregorius

humanarum rerumscientia sublilitcrinvesliganlur, quid in co quiomnium episooporum magistervideri appetifjinveitigandum nonest? Curcrgoinsumma
«7 monslruosas 2.
'*'

papacum

dicaL

:

5j 7'<a culpa

in

cpisco-

pis invenitur, nescio quus

apostoHex scdi subjectus
vero culpa

non

vz7;

subinferL

Cum

non

e.rif/it,

VARI/E LECTIONES.
«*«

philosophiam
''^
I

2.

n» noophitus
'^*

2.

»;«

a(ia

manu
'"
c.

malifaciiis 2. Malefacius 2«.

coiispicuis 2. •' innuiiicrabiliin

'si
I.

siiblimo 1 '~3 didicilur

adin. 2.

d. in dclctuni 2.

ut dc cjus

i.

2.

'50

dcum

2.

m
omnes secundutn
rnlionem

SILVESTER
hnmiliialis pa.rcs sunt
sibi

II

PAPA
eum, in
quo. ea
esse confessufi
est, ohlulinse.

3i6
de quihus accusaius fuerat,

A UMlum
vera

Involulus crgo criminibus, sontiat prsRessc

Ro-

manum

pontificom,et qui nullisatrooioribusfactis
sententiam.

posito, episcopali sententia, ejus loco

Qua de cum

re illo

de-

fraternita-

proegravatur,intelligatparem,dignam se ac Romano
pontifice in quolibet negotio laturus

tisveslrx conscnsu cssc cpiicopnm
«

ordinatum.

Sed

esto

;

ponamus nunc Romai

esse

quid contra ejus dccretum actum est?

Damasum Nompc si
;

Ecce bic Paulus episcopus ignorante Gregorio deponitur, alter in loco ej us substituitur causa cum
;

suis effeclis

per latorem apicum Grcgorio sigaificadepositoresGregorius ulciscitur, sed in
:

benerecordor,primum capitulum fuit,quodepiscoporum et summorum ncgotiorum ecclesiasticorum causajsemper ad sedem apostolicam sintrefcrendai Utique relatce sunt non solum ab cpiscopis, sed
etiam a principc nostro serenissimo liberaque po:

tur.xNon

ir.

depositum ulteriussaivit; ait enim post aliquanta Qai si fortc, quod non credimus, post deposUionem

suam inverecunde ac mente perversa
patu
loqui,

aliquid deepisco-

atque

rursus

ad hoc qualihet aspirare
fro.ternitatis

testasapostolicai sedidataest, et verainvestigandi,
et

prxsumptionc temptaverit,
contra improhitatem
ipsius

vestrse

se

cognoscendi, et dijudicandi,per temporuminter;

omnino
et

vifjor

accendat,

valla nimis prolixa

nec prius ad causam acccssi-

atque Dominici

corporis

sanguinis

communione
retrudendum;

mus,quamdesperatione,judicii ejusprotraberemur.
Consultusest ergo Romanus episcopus utoportu't, etdehujusArnulfidepositione,etde bujusquidomui
dignipraeesse possit
i'»

B privatum,
sui ad

in.

monaslerio enm
curet

usque

ad diem ohitus

agcndam

pwnitentiam

quatinus
fletihus

peipctiati

sceleris

maculas dignis discat
in interitu animse

substilutione.

Sed cur

nihil

emundare, quas magis

sux

responderit, quoruminterest ipsividerint; nos au-

ncquitcr augere dcsiderat.

Quomodo nunc decretum
:

tem Sardicense concilium,quodprivilegio Romanae ecclesiae plurimum favet, ita adhanc causam inllectimus, ut quod de solo episcopo in qualibet provincia relicto dicit, ad

Eusebii papae servatumest? Etenim paulo ante ia
commissse fuerint,

tomo decretalilectum est Ovcs ergo quaepastori suo eum ncc reprehendere, nisi a recta
ullatemus accusare posi^i

ctum
in

esse credamus. Sic
:

Osius episcopus dixit

episcopum affeenim habetur, titulo 6 Si contigerit in una provincia
:

Romanum

fide exorbitaverit, dcbcnt, ncc

sunl; quiafacta pastoruin ovis

gladio ferienda

non sunt,quamquamrecte reprebendenda videantur.Gcrte hic Paulus a suis ovibus,id est a suis clericis

qua fuerint plurimi episcopi,

unum

forte

remunere
vicinas

episcopum, illevero per negliijentiamnoluerit ordinare

reprehensus

et accusatus est,

non de

fide sed

de
ve.

episcopum,

et

populi convencrint

episcopos

corporali crimine. In

hac ilaque

decrelorum
esl, ut
162

provincise, dcbere illum prius conveniriepiscopumqui
in

canouum

varietate hoc

observandum

causa-

eadem provincia moratur,
et

et

ostoidcre quod populi
ut
et

G rum

eventus finem accipiant juxta

apquitatem.

petant sibi rectorem,
veniant, et

hoc justum esse,

ipsi
si

niillis

cum
tunc

ipso ordinent

episcopum.

Quod

mixtis. Et

animorum perturhationihus improvide adquoniam summi negotiidiscussionemet
cognovimus,doccamusetiam nuni',quod suorum nietropolitanorum summa
concilii Vizachii
est,

conventus

litteris tacuerit, el

dissimulaverit, nihilque
essc

definitionem a metropolitano primaiJustitianaefa-

responderit,

salisfacicndum
et

populis,

iit

ctam

fuisse

veninnt ex vicinis provinciis

ordincnt

episcopum.

episcopis etiam

Juxta hujus sententiai tenorem, ad petitionem populorum ab episcopis et principe conventusest, ut
suaauctoritate Arnulfus deponerelur, et alter substituoretur.

negolia discutereliceat. Scrihit item Gregoriusuniversis

episcopis

:

Sicut,
et

inquit,

laudiibile

discretumquc

revercntiam

honorem
et

Quia orgo conventus

litteris tacuit, et

dcbitum
timoris

exhibcre prioribus, ita
cst, si

rectitudinis

Dei

di3simulavit,etnihil respondit,nuncsatisfaciendum
esse populis censeo.ut episcopi qui ex vicinis
vinciis

qaa

in eos

corrcctionis
;

indigent, nulla
absit,

pro-

dissimulatione postponere

ne

tolum, quod
si

convenerunt, ct hunc Arnulfum, si dcpositionedignusest, dcponant,et si fortequi doiruii Dci
praiesse possit repertus cst,

corpus incipiat morbus invadere,
fuerit curatus in capile.

langor

lo^

non

Antc multum siquidem tem-

episcopum constituant.

^om qumdam

Et quouiarn Damasusepiscoporum summancgotia metropolitanis discuterc concedit, definilionem eo-

ad nos de fratre nostro Clcmenlio, primatc vcstro,perlata sunt, qux cor nostrum non modico merore transfigerent ; scd prementibus diversis
lribulationibus,et
ea nobis

rum

sua; potestati

atlrihuit;

Damaso quidcm non

muxime circumfsvientibus

hostibus,

rcsistimus, sed scripluin heati Gregorii in

mcdium
civitatis

profcrimus

:

Lator, inqu.it, prxsentium Ncmcsion ad

nos veniens, indicavit

Paulum Deaclinx

iso

7um fuit spatium requirendi. Et quoniam ita sunt gravia, ut transireindisrussa nulh nwdo deheant. fratermtntcm vestram his horlamur affatihus, ut cuni

episcopum, inter alia viala

in corporuli crimine

la-

omni

sollicitudine

ac vivacilatc,

vcrilatis
;

indagare

psum, n suisfuisse gnilione, ita, quod

clericis

accusatum, atque habita coetiam

substantiani multis modis debeatur
ultione

et ut

audita sunt,
et

sine

dolorc dicere non possumus.

canonica

reseccntur,

aut falsa,

fratris

claruissc, atque insupcr poslquam convictus est,

nostri innoccntia diu suh

nefandx opinionis dilacera-

VARLE LECTIONES.
*»9

possct

2.

i<5o

Ha

1.

2.

Tcnlina^ \a ia.

'fii

oris 2 ?

'«^

drcst

2?

'«»

languor

2.

317
tione

SPIJRIA
non jaceal. Vnde ne qnis
iimmoneinus
•«*

AUT ALIENA.

— ACT.

CONC. HASOL.
iisus fuissc ooiiviclus esl

m

desidiee tepor in reqid-

A regis ainioilia

sitione silj
sit

ut

non cujusduni persnna'
ab his quse nobis nunexcutiat
,-

gratia, non fnvor, non blandinienla, vel qumllibct

aliud,

quemquam vestrum

vel

ad Cbildeberti regis sui iiifidclitalein, in urbeMettcnsia Galliarum episoopis dep