Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecursu149mign

:

PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVEUSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COM.UODA, OECONOMICA,

OHNHIH

SS.

PATMIM, D0CT011UH SCIIIPTORUMQP R <](1LESIASTIC0R(JH,
SIVE LATINORUM, SIVE QRiECORUlf,

QUI AB JEVO

APOSTOUCO AD TEMPORA INNOCENTII III XNNO 1216) PRO LATINIS ET CONCILU FLORENTIXI {ANN. 1439) PRO GRJECIS FLORUERUNT
:

RECUSIO CIIROiVOLOGICA
OMNIUM QU;E EXSTITERE MONUMENTORUM CATUOLIC.E TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA ECCLESLE S.ECULA,
JOXTA KDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULI.IS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIC.ENter castigata; dissertationibus, commentariis, variisque lectionibus continenter illustrata; OMNIBU3 OPERIBUS POST A.MPLISSIMAS EDITIONES QUyE TRIBUS NOVISSIMIS S/KCULIS DEBEXTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA INDICIBUSPARTICULARIBUSANALYTICIS.SINGULOSSIVETOMOSSIVEAUCTORES ALICUJUSMOMENTISUBSEQUENTlBUS, DONATA CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJ ECTAMQUE MATERIAM SIGNI FICANTI BUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPIIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBU3, AMPLIFICATA
"

;

J

UUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CIIRONOLOGICIS, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITUROICUM, CANONICUM, DISCIPLIN ARE, HISTORICUH, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONEJ SEb USSERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET REHU.M, QUO CONSULTO, wwiSQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM e *.*>BO, IN QUODLIBET THEMA INTUITU CONSPICIATUR SCRIPSERIT, UNO ALTERO SCRIPTUR/E SACRyE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINA.M PATRES ET IN QUIBUS OPEEV.M SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SCRIPTUR/E VERSUS, A PRIMG GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT
;

EDITIO ACCURATISSIMA, C.ETERISQUE OMNIBUS CHART.4J QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,

FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CIIARACTERUM NITIDITAE, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUX VARIETaS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI/E DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PR^SERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CIIRONOI.OGICA, SEXCENTORUM FRAG.MENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS IIIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AOTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES .ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES LATINA
IN

PRIOR,

QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORRS SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATIN.E A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.

AGGURANTE
6IVE

J.-P.

MIGNE,
EDITOIiE.

Bibliolhccae Clcri universte,

CURSUUM COMPLETORUM

IN

SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICL*: RAMOS

PATROLOGIyE TOMUS CXLIX.
VICTOR
III, ROM. PONT,, S. AXSELMUS LUCENSIS, WILLELMUS PIUMUS ANGLORUM REX, GUITMUXDUS ARCHIEPISCOPUS AVERSAXUS, S. AXASTASIUS MOXACHUS ET EREMITA BARTIIOLOM.EUS ABBAS MAJORIS MOXASTERII, DURAXDUS ABBAS TROARXEXSIS, OSBERNUS CANTU ARIEXSIS MOXACIIUS, UDALRICIS C.I.lINIACENSIS, GODEKRIDUS STABULEXSIS, WILLELMUS CALCULUS GEMMETICEXSIS MOXACHUS, GAUFREDUS MALATERR.E MONACHUS BENEDICTIXUS, GUILLELMUS APULUS, EBRARDUS WATINENSIS MOXACHUS, BERXARDUS COMES BISULDUXEXSIS, SAMUEL MAROCHIAXUS EX JUD.EO CHRISTIAXUS, GESTA POXTIFICUM CAMERACENSIUM.
,

TOMUS UNIGUS.

m

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORE6, IN VIA DICTA AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE DU HAINE, *27.
!

1882

F.\ typis

tbvietatis dictx Societas impressionis

r-t

lilir.iri.T

almiuistrationurn viarumqu*» ferratirum
Cl.

PAULO DUPOflT

Paiisiis, iu via dicta

Jean-Jacques-Ronsseaa, 41.

io«.8.8l.

"JHE

INSTUUTE r: ME[
10

STUDIES

ELMSLEY PLACE
6,

TORONTO

CANADA,

DEC 2
l -=t-<?

31
"

S/ECULUM

XI.

TORIS
ROMANI PONTIFICIS,
JUXTA MEMORATISSIMAS MABILLONII,

III

SANCTI ANSELMI LUCENSIS,

OPBBA OMSn &,
CANISII, CARDINALIS ANCELO MAII, AUGUSTINI THEINERI, EDITIONES AD PRELDM REVOCATA.
ACCEDUNT

WILLELMI

I

ANGLORUM REGIS

COGNOMINE CONQUESTOIUS,

EPISTOL/E, DIPLOMATA ET LEGES.
Intermiscentnr
GUITMUNDI ARCHIEPISCOPI AVERSANI, S. ANASTASII MONACHl ET EREMIT/E, BARTHOLOMM ABBATIS MAJORIS MONASTERII, DURAADI ABBATIS TROARNENSIS, OSBERNI CANTUARIENSIS MONACHI, UDALRICI CLUNIACENSIS, GODEFRIDI STABULENSIS, ^TLLELMI CALCULI GEMMETICENSIS MONACHl, GAUFBEDI MALATERRiE MONACHI BENEDICTINI.GUILLELMI APULl, EBRARDI WATINENSISMONACHI, BERNARDI COMITIS BISULDUNENSIS, SAMUELIS MAROCHIANI EX JUD^EO CHRISTIANI,

SCRIPTA QU.E EYSTAHT.
TOMUM INCHO.YKXT

GESTA PONTIFICUM
Ex

CAMERACENSIUM

Editionc. Y. Cl. D. Pertzii.

ACCURANTE J.-P. MIGNE, BIKLIOTHEC-i: CLERI VMVKKSi:,
SIVE

CURSUUM COMPLETORUM IX SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC.E RAMOS EDITORE.

TOMUS IMCUS.

PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIADICTA: AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CUAUSSEE DU MAINE, 127.
1882

ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM QU/E
IN

HOC TOMO CXLIX CONTINENTUR.

i.i

$TA PONTIFICI N C

MERACl SSH V, col. 9. &ODEFRED1 S STABl LENSIS MONACHUS.
S

Triuapbas

sascti fteraacli, col. 2«7.

SAMUEL MAROCHIANl
Liber de adventu Messise preterito, col. 335.

E\ JLD.Ko CIIIUSTIANLS

OSBEENUS CANTUARIENSIS ECCLESLfi MONAGHUS ET PBjECENTOR.
VitaS. Doustaoi, eol. 371.
B.
Epistola ad

Vita

Baocti Elphegi, ibid.

BARTHOLOMjEUS ABBAS MAJORIS MONASTERII.
col.

Ernaldum episcopum Cenomannensem,

393.

BERNARDUS COMES BISULDUNENSIS.
Epistola ad

Bernardum abbatem Massilieosem,
S.

col. 419.

Diploma,

col. 4-21.

ANASTASIUS MONACHUS ET EREMITA.
col. 433.

Epistola ud

Geraidum abbatem,

S.

ANSELMUS LUCENSIS EPISCOPUS.
col. 475.

Liber coatra Guibertum, col.

445. — Collectauea,

Collectio

canonum,

col.

485.

Appbndicbs ads. Anselmdh.
Appeudix
I.

Dissertatio

do

S.

Anselmi

canonum

colleclione,

col.

535.

Appendix

II.

Opuscula

spuria, col. 567.

UDALRICUS CLUNJACENSIS MONACHUS.
Antiquiores coosuetudioes Cluniacensisraonaslerh, col.
(343.

WILLELMUS CALCULUS GEMMETICENSIS MONACHUS.
Historia

Northmannorum,

col. 779.

MCTOR
Epistolae, col.

III

PAPA.
col. 963.

961. — Concio ad synodum Beneveataoam,

— Dialogi,

col. 965.

GLTLLELMUS APLLUS.
Derebus Norlhraannorum
Historia Sicula, col. 1087.
in Sicilia,

Apulia

ct

Calabria, col. 1027.

GAUFREDUS MALATERRA MONACHUS BENEDICTINUS.
WILLELMUS
l

REX ANGLORUM COGNOMINE CONQUESTOK.

I

Vcrba WiUelmi in cxtremis positi, col. 1283. Diplomata, Concio ad exercitum, col. 1349.

— WiUelmi
ibid,

epistola^, col.

1289.

— Leges,
col.

col,

1291.

DURANDUS ABBAS TROARNENSIS.
De corpore taphium Mabiliae comitissae,
et

sanguine Domini,

col. 1375.

Epilaphium Ainardi abbatis Divensis,

1423.

Epi-

col- 1423.

GUITMUNDUS ARCHIEPISCOPUS AVERSANUS.
Confessio de sancla Trinilate, Christi humanitate, corpoet sanguine Domini, col 1427. Episiolo ad Erfastum, col. 1501. ac sanguinis Doraini nostri veritate, col. 1495. Oratio ad risque Guillelmum Conquestorem cum recusaret episcopatum, col. 1509.

De corpore

.

EBRARDUS WATINENSIS MONACHUS.
Chronieon Watinense,
col.

1525.

;

; ; ,

,

ANNO DOMINI MXI.I-MCI.XXIX.

GESTA

PONTIFICUM CAMERACENSIUM
EDENTE
V. CL.

LUD.

G.

BETHMANN
;

PH. D.
pflg.
3'J3.)

(Apud D. Pkrtz, Moiiuiiwnta

Gennamx liislorica

ricript.

iom. VII.

OBSERVAT103ES PR^VI^.
g 1.

Gestorum auclor

et fontcs.

A

Gesta pontificumCaincracensium (i) jabontc Gerardo I episcopo (2) primus composuit cauonicus quidam Beataj Mariae (3), Camcraci si non nalus, a juventute tamen ibi degens (4), Gerardo familiaris (o). Scripsit ille Gameraci (6), in tres libros statim ab inilio opus disponcns (7), ct quidcm usque
ad
iii,

nec femporum ordinem servant, ut priora nec bcnc digcsta sunt, scd adnotata tantum et in chartam conjecta quasi ad usum futuri libri paulo post
,
;

igiiur conscripta vidcntur,

codem

forlassc tompore

34, a

morbo reeens sanatus
a.

(8),

continuo

calamo intra

1041-1043

(9),

capita 35-60

autem

quo auclor priora corrcxit atque lum in marginc lum in schedulis assutis auxit, vivente tamcn Gerardo 10), nec mullo post a. 1044 (11). Sermonc utitur minus quidem cleganli vocibus barbaris (12) non paucis intersperso, simplici tamcn et a ver1

,

titulum non auctor ipsc conslituit; hic cnim operi suo neque titulum generalem neque nomen suum praefixit, sed singuios tautum libros inscripsil primum: Libcv primus dc gestis cpiscopovvm secundum Sccuiulus dc monasteriis quse infra episcopium coustanl tertium Liber loreiusde sed sequentes dercbus ij stis Gerardi episcopi; mum totum opus una cum cuntinuationibus ita vocarunt, silicet Lambertus Atrebatensis cpiscopus in eharta anni 10G7 inBaluziiMisc. V.3S0 legimusin jcstis pontificum Atrebatensis Cameracen sisque ecclcshe. i. e. in nostri libro i 30. Chronicon Marchianensc in Annalibus nostri.s VIII, 427, indicaponlificum Cameracensium actis, qui tum cx. nostri lilier primus Chronica S. Andrae Castri ei

Hunc

-2-2

:

,

e.

saspc navvabat
(6)1. pra?f.
:

domnus episcopus nobis navvavc solebat ibi 2G domno cpiscopo navvante
;

:

d

;

:

co-

ijnovimus.

;

:

:

,

,

,

noslvavum uvbium, Cameraci vidclihuic nostrse urbi\ 7 bas ; 4 B quoquc uvbcs 21 in hac uostra civitate ; 80 bu urbem hanc; 1(J3 eunlesiaB ; 92 ab urbe hac 9f> urbc hac; 114: huic eivilati ; II, 11 in nostram aeecJesiam; ibi: apud nos ; 12: ad Lanc viciuiam; 29 urbe nostva. (7) 1, 122 de quo in tevtio libvo navvabituv.
cet atque Atrehali
;
: :

:

:

:

!

;

:

:

:

:

:

(8) Cf.

II, 8.
:

:

.

.

l

;

Gameracesii 1,0: de Eruino. Gerardo Lieiberto qui plenius vossc cupit in gestis atque Gerardo. eorum reperirc quibi/, hoc est in nostri libro primo et tertio, et in Gestis Lietbcrti et Gerardi II; ExcerptorGaugericianusinfra edendusloco in AnEa guas in hoc nalibus noslris VII, 440, alla^o volumine ded. Lietberto a. C. v. e. contincnlur sumpla sunt dc libro gestorum ponliiicum Cameracensium ; et pauio post Incipiunt excevpta ex libvo gestorum ponliBcum Cameracensium et postea de separationc Cameracensis et Atrcbalensis sedis loquens si quisplenius nossc volucrit, gcsta poi cum reqoirat ; Rodulfus denique in Vita Lietberti eam Gestorum partem quas de Lietberlo agit., c. 2, Vitam Lietbcrti, at c. 28, gesta pontificaJia vocat. precipiente domino nostro episcopo (2) I, prtof.
, . . .
: :

nuper (9) Ii, 23. de monasterio in Henim canonicos inibi deputavit, quod a. Bobertus 1040 faclumest; III, 21 Herbrandum videlicct qui nuuc cst, defunctum circa annum 1045; III 23: Ottonis qui uunc cst, qui obut d. 25. Maii 1045; nunc VaJerano, qui boni testimonii ibid. abbas, qui jam exeunte a. 1043. obiit. (10) Ubivis enim ct in liis additionibus et per
.
. .

.

.

.

:

:

.

.

.

.

.

.

capp. 35-C0 domnus appellatur. (11) Nihil enim in his omnibus

cum anniun

q

exeedit.
(12) Ut addexterare, adrumari, alimonia amicare, ampliorare, annorari, atvium i. q. eoemeterium, baehania,camisia, campus, capitaneus, caraxare, cavaxatuva, cervicalus, eiangorium, cJepere, cJericus i. q. discipulus, cJuere, debriatus, dequeri, didi inavc, dissiludo, doclrinarc, duricors, ememor,

;

:

:

Gcrardo

;

qui sedita. 1012-1051.

care, eulogiose, cxpilator, expJetio, cxsnmpti frigorilici, funebritas, gaudiosus, guerva, guttcvia, bcrbidare, inconcare, infiscurs, inimicare, lactarc,

(3) 11,23.

Lambras villams.Deigenitricisdaaibns
:

lineispost nostvam villam vocat; 1, 85 bujus videticet ecclesise, sc. beatse Marise Gameracensis in nostvam secclesiam. II, il
:

(4) II, o,
(5)

juvenculns
:

vidi.

Gf. III, 12

domnus episcopus refevvc

solebat

matricularius, ocdcnarius, peccarium, perdonare mdoe, prediatus, prepouameu, pompare, testas, pi'oOuviai, fides, rapinator, regimonium, i-cpatriare, revadiare, saceJlarius, soepissimus, senior, sermentatus,siriaticus,turgor, soJatiari, subtolarium, tvanquillavc tvibua i. q. treuga, ultissimus.
,

Patrol. CXLIX.

1

11

GESTA PONTIl ICUM CAMERACENSIUM.
1111

12

tumore maltam alieno, neque Bimiles

in

^ charl
i

ii"n
-uiit,

.j;iin

Bupersunt. Sed haec in nosl

m
nii

Qoe
im,

'

! i

i

Ihibail

plui

i

noe

u

Mi
hai
1

rnai

'onensem, loerdi lli-t iriam ReraenVnn tles \ sd istinos, Ein?os pontifloum
iri

nequemendaeii. 'bivia enim vera scribere volebat -2o-; i-t si non raro erravit, in chronologia maxime (21), nunquam tamen
non
levitatis

neracei

itque

Ermini
\
'

auotore An
itore

,

Autl

tore F ulberto,

edasti

Ucuino,

Leodegarii,
16
,

Sal

i

ii

15

,

iisleni,

idelini,

Amati

\ichadri,

Hugonis Rotho<

magensis, Gaugerici, Maxellendis 17), lldegundis, opere. Miadeeo testimonianonexstant, nisitreeepiis rardi I \\ iboldum de al ui.r stola: (22), e quibus Colvenerius, cui lucem debent, Lobiensi diplomata archivorum Cameracensis luiimis eruit, aiirtorcm Gestorum 1'uisse Daldmatque aliorum narrationes Gerardi Maricolensis ctini, liluiiii Aiberti domini dc Sarcbinville, sarelHic fontibus ita usus est, ut nunc describerel 18 integros, nunc excerperet, verbis pro libilu muta- ^ lanum primo ac secretarium Gerardi I, deinde secretarium Lietbertiet Gerardi II, postea canonicum et imo diplomata etiam pro roore illms temporis tis cantorem ecclesise Morinensis, inde archidiaconum nequaquam accurate semper eum expressissi
;

Nec miracula nimium Bectatur, rerum justarnm tenuitatem coramentis exorel quamvis jejuni sit animi neque ad studel historiam scribendam nati, simplex tamen est, et fldei neque ira nec studio corruptaa. .1// Baldericus Gestorum auciov! g II. Hasc Bunl quaa certa <le auctore scimus ux ijisius
soiens falsa tradidit.
:

;

,

;

I

.

,

.

Cameraci adhuc servatse luculenter chartee ne nimia in talibus enl quod adnotavimus 19
qi--.''
,

,

auctoritas Bcriptoribus medise selatis tribuatur
i.;
I

.

ubi

Noviomensem,ac demnm episcopnm Noviomensem nc Tornacensem obiisse Morinia a. 1 112, ibidcm m chorosepultum. Sedjam Petrus Boschius(2rj) oslen;

1.

12.
,

i

Deperditos

quos novimus tantum ex chro-

nico Hannoniensi Jacobi de Guisia, qui quedam ex 1035. Ex iis affert ad. a 937,915, 984, 1000, 1005, his uoster excscripsit a. 975, 984, 1000, ct procul dubio plura etiam quae annalibus ipsis deperditis

agnoscerejam non
is

licet.

in tevva obhvionis, et edificasti ingcneratione et generationem. Ideo usque nunc saiis verecudice et modestm tiuv datnm est reliquam piornm votis etpii defuncti prsesulis voluntati lavgire et quod industria infatigabili et animo vel ad minutissima quseque attentissimo viventi conse .-

vumnon evunt

;

inter fontes operis referendos esse,
V.

Annales etiam Rothnamonuit
t.

V.

CL. Wilmans.
16
Ib.

Annalium nostrorum
\
,

IX.

5S. junii

200.

crasti, movtuo noo eripias. Excute cle manibus, ut in ecclesiis et monasteriis versetur. Mihi etiamnnm presagit animns, istam tibi gloriae posteritati tisiii, et nunc utrique ecelesiae voluptati atque orna-

mu

Sept. IV, 1-28. ta SS. Belgii IV, 572. (18) 111, 12 22, 23; I, prajf., 10, 34;
64, 77.
: ,

q
II,

mento futuram. Datum Remis Idibus Januavii anno H94Neque hujusoriginemindicatColvenerius.
Tertia,
ta,
»
«

3,

12.

'

exarchivis ecclesise Ambianensisdesump:

.

.

niliil dubium nihil firtiun positum ef alioquin melius esl tacere quam falsa
ib.

haec est Diiecto coufvatvi Baldevico Noviomensitiiu episcopo Godefridus Ambianensis Ecclesiic
:

quam
silere
(21)
111,

coosultius reticere censuimus fabuJosum quid conUcere ib. 28: melius est
2
:

;:;

,

;

quam fabulosum quidconncere
Ut
I.

;

cf. c.

i.

8,

16,

4-2,

49,

50,

60;

II,

21

32;

13.
:

Gerardus Cameracensis seu (22) Sunt autem hoe episcopus religwso Huberto Atrebai lutem. Mttlu ad te Baldencum, dudum /iii l.n tberti a s 'retis et mibi nepoti arf idem servientem, quitesuper dubiis in Domino oonsoletur.
Vir est litteratus; et

episcopus salntem in Domino. Me indignum ad hanc jmstovis cuvam eves.it Deus ut quod dignum devotione gregis est faciam. Cumitaque in nac dioecwsi perantiquae sint ecclesiarum fuudationcs, ctjam injuria bominum diruta pleraque cluustra, ut ea oblivioni perpetnse non tvadanluv,sed piovum locorum recovdatio sublevet tidehuin animos, ad dcvotionem propagandi cultus divini, ct utmultis intevcessovibus Deus supermalitia nostrabatplacabiiis et mise,

imbutus

ttt

tuse et

Morinensium sunt mae gentis cbronicon nuperum
iis quae

e sunt sedis edocebit, et al> eointelindicat. liges quse cupis. Gaudeo super veletudine tmi meliore, et te Inbentius suBerre aftlictionem desidero; 1% nam qiu vindicari vult, adomino inveniet viudictam

.Equissiinum cnim

est,

omnibus pavceve episcopiim,

qui a Dco quotidie sibi pavci expetil. Disce boni pastoris pvopvium csse pati et ferre, poneve faciem ut petram duvissimam , et non contundi. In omnibus Deo gvatias age, illi soli penitus mhaerens; et ita improborum non senties offensam.

m Februario, anno 1182. Hanc unde habeat Golvenerius non docet. Altera haec Raynaldus est isium avchiepiscopus Baldevico Morinensium cantori salutem. Meum dilecte detua Historia ecclesise Cameracensis etAtrebatenDatum Cameraci
,
:

.

,

requirisjudicium de qua quse accepi afratre Si geberto tibrrescribo. Iili tanquam sedulaapis pev piorum devota circumvolitans loca, nullum preterisse visns es, unde non aliquid decevpsevis incvedibili seduhtate. Sic itaqne mirabilia Dei et sancto:

,

vicovdiamiavgialuv,pvecovobnixeinDominoutteIabovi pio accmgens, uut potius eolabove pevsevevans nostvue diuecesis et ecclesias fias exscriptor, sicut in ecciesiis Cameracensi et Movinensi fnisti fidelis caiamus scribae velociter scribentis. Non abscondas taleutum in terra, et benefaciens noti deficcre. Salutat te Detvus avchidiaconus, et ego tuus ovih Christi, conservus quo vale. Scripsi ad Sanctum Quintinummeas deliciasjnxta Peronae villam, anno 1118. mMaio. His adjungit Colvenerius ephitaphium quodante urbis Morinensis destructionem ceruebatur in choro cathedralis ecclesise »: P.Baldevicus, hujiis ecclesiae cantovet episcopus Noviomensis, anno Vevbi incarnali MCXII, praelatiouis suas anno XV,pridie Kal.juniiobiit, meritispleuus et Chronico Cameracensi iilustvis. Quod unde sumpserit, nescitur; Teruanna enim a. 1151 diruta 1'uit. Sedjamdom Rivetmonuit: «Cette inscription n'cst point originalc, et n'a ete faite qu'apres coup sur la lettre de S. Godefroi eveque d'Amiens. » (23J Acta SS. Aug. II, 668. Colvenerius atque Boschius solj sunt, quos consulere juvat; reliqui omnesrepetierunttantum,qua3illidixerant, novi nil prorsus afferentes. Atque Miireus Opp. diplom. 1, 80:

m

m

m

ii

; ;

13
dit,

OBSERVATIONES PR.EVI/E
A

14

Baldericum episcopum, qucm ipsa Ecclcsia Noviomensis vocet pastovem non aliunde illatum, non ulium, scd suum, suo pvofusum utcvo, quom gvcmio susccptum ipsa sibi laclavit, quem sibi ablactatum ipsnmcl educavit ct ab ipsis cunavum exovdiis pcv
setatumet ovdinum gradus sibi penitus vindicavit, ul babere gaudent cxiilio patrem, ex ulumno vcclorem, excanonico suo et archidiacono Baldrieo pontiliccm (24) non posse eumdem esse cum noslro quem
saltem 1044 Cameraci vixisse ex ipsius verbis constet, quemquc anno demum 1082 ad Morinos transiissc, ibique anno adhuc
a.

munus, transitus ad Morinos, chronicon Morinense si non prorsus neganda, adeo tamen dubia (25) manent, ut sint quasi non sint. Multo probabilior, imoper ipsiusauctoris testimoniumi-itiicertaferevi-

detur Boschii conjectura
Gesta, et quidem prius

(27),

ex qua noster praeter
S.

Gaugerici

e

ea, Vitam quoque duabus vetustioribua conscripsit.
§
III.

quam

Gesta Lietberti.
I

Auctorem

in

Gerardo

calamum

sistere voluissc,

inde a juvcntutc usquc ad

supra ex ipsius vcrbis vidimus. At Golvenerius et bunc reliqui secuti sunt omnes Gcsla Lietberli quoque eidcm tribuif, bac una ratione inductus,

1091 vixisse epistolse

istae

tradanl. Statuamus igitur
ita ut

quod
tiovi,

in

oportet aut errasse Gerardum,

Ghronicon Ga-

dicit ea ibi scripta

eodice 2 tertio libro subjiciantur. Sed ipse esse aliamanu eaipw paulo rcccn-

meraoense a Balderico scriptumsciens, ataquonam Balderico nescicns,eumquem oplime norat Baldericum, episcopum, cogitaret. aut totam epislolam suppositam esse, id quod dc reliquis ctiam duabus Boschus non uno ex capitc suspicalur. Alque revera habenl apoeryphi quiddam et, ut itadicam, vagi co-

unde ccrtum fere videtur, in codice primario hujus 2 fontc, ea non fuisse (28). Sigebcrtus quidcm (29), Bodulfus biographus Lietberti, auclor
chronicae S. Andreae Castri Gameracesii, et scriba codicis Hafniensis (30) ca jam in libvo gestovum

;

pontiticum Canwvaccnsium legebanl

;

scd inde ne-

lorestreccntiornonqualisillotcmporeessesolebat

prima chronicon Morinense scriptum indicatur, antequamauctorMorinos venisset; in secundocbronicon Gameracense, quod ante annum 1044 compositum fuisse scimus, anno 1094 adhuc incditum repryesentalur, cum latcm prima epistola anni 1082
in

quaquamsequitur, auctoremessecumdem. Hicenim patroni sui Gcrardi ultimos septem annos profecto non tam alto atque abrupto silentio transiiset, neque, credo, librum, a, 1014 absolulum, usque post
a.

1076 reliquissct intactum

— nam
(31).

lunc

gestaLietberti conscripta sunt

— Sermo etiam

dcmum

cjus

menlionem
si

facial

tanquam

satis noti

;

in tcrtia

scnex,

noster esset, ad

minimum

88

historiam scribendaininvitatur. Porroorigo
;

annorum ad duarum

prorsus cst incognita et quanquam Golvenerius, vir summse in litteris eliam religionis, profccto non is fuit qui sciens falsa pro veris daret ipsum tamen
:

C

credibile est, nec ci

jamdudum supposilis, ncc inquam memoriae illius merito habemus repugnat venerationi. Quamobrem tum
falli

potuisse chartis

ipsse,

tum qua3 iis solis innituntur Baldericinomen, secrelarii apud Liebertum atque Gerardum I.
;

studium tamen sententiarum singulas partes aequali sono terminandi multo magis apparct quarn in prseccdenti. Bodulfus porro hanc Gestorum partem Vitam Lietbevti vocat (32), quo nomine vocare vix poterat, nisi a prioribus separatam; ct Gameracensis etiam abbreviator interpresque Gallicus,eoquoda Lietberto initium sumpserunt, ibi quamdam ut ita dicam caesuram in Gestis fuisse ostendunt. Soparavimus igitur Gesta Lietberti a tcrtiolibro, tringinta amplius annis priuscomposito atque unius Gcrardi rebus ab auctodifferat,

quamvis colorenon multum

Cousin Hist. de Tournay I, 152 819 Vossius De hist. Lat. p. 387
;

Sanmarthani
;

III,

posse

Gallia Christiana

quod

a. 1094. fuisse cantorem Morinensem, altera Rainaldi epistola contendit.

id

IX, 999; Gcillier Hist. gen. des auteurs eccl. XXI, 76; Fabricius s. v.; Bouquet VIII, praef.; X, 196; Baur in Erch et Gruber Encycl.; Thierry, Lettres sur 1'hist. de France, n. 17, omnibus Golvenerium sequuntur ; Paquot III, 633. ed. fol.j Bivet in Hist. Litteraire de Fr VIII, 400 Bouquet XI, 122 Leglayin Biographie univ. LVII, 310. et in editione sua, cum Boschio nostrum a Noviomensi episcopo diversum esse statuunt, rcliqua autem quae Golvenerius ex cpistolis illis concludit, admittunt omnia, scilicet auctorem Baldericum vocalum, secretarium fuisse Lietberti atqueGerardi II, librumsuum tertium deduxisse usque ad mortem Lictberti, transiisse a. \0H2 ad Hubertum episeopum Morinensem, ibique composito Chronico Morinensi, obiisse ean-

m

mentio fit nisi in prima atque Colvenerius addit sevvatum fuit in nrcbivis cjusdem ecclesiaj usque ad tcmpova Philippi de Luxcmbuvgo episcopi Movinensis ct Ce:

(25) Hujus nusquam tertia cpistola; quibus

nomancnsis

,

qui

Cenomanis

obiit a.

1519.

Hic

;

;

D

tvansfevvi illucl jussit ex Movinis ad collegium sancti Benedicti in uvbe Cenomanensi. Sed ibi jam Dom Rivet illud frustra qusesivit. Ejusdem operis codicem in bibliotheca Foucheliana recenset Le Long, Bibl. hist. de France n. 3310. Sed jam doctus Cameracensis abbas Mutte dubitabat num tale
,

Chronicon omnino
(26)
II,

exstilisset.
II,

4.

'27)

Acta SS. Aug.

668. et Acta SS. Belgii

II,

27S.

toreui circa
(24)

a.

1097.

Verba sunt epistolse a. R. decano atque tota congregalione Noviomensis ecolesise ad Larnberi uiu Atrebatensem episcopum scriptse quam edidit Baluze Miscell. V. 309, ex codice Atrebatensi, fidei indubitatse. Atqui charta Babodi Noviomensis episcopi, data 1 Uecbr. 1093, quam exbibet Simonis Chartularium S. Bertini pag. 206, et Guerard., inter testes habet Signum Baldrici arehidiaconi unde apparet, Baldericum postea episcopum, et
:

Attende etiam ad rasuram codicis 2 in fine procu! dubio a manu illa altera recentiori profectam quae rasuradocet, ab initio ibi qusedam fuisse, qiuv opus ibi finem habere indicarent. (29) A. 1054. (30) Archiv. VIII, 440. (81) Hoc inde apparet, quod Lietbertus raro tantum domnus vocatur, quam vocem auctor eo vi\ente scribens omittere non poterat.
(28)
III, 60,
;

^32) Vita Lietb. 2.

jam

a.

1093 archidiaconum Noviomensem,

non

Bq
M36

.

1

GESTA PONTIKICUM CAMERACENSIU.M.
odicibue
2,
-*,

16
utilitatia esl
fuil

7,

in

\

Gallica collatue

summae

ad

Gesfa

illa

quibu

'

"'•
(i

restituenda. Postea continuatus
//.

ab alio quo-

ad hese interierunt.
"',
n!>i ulii

tituimUB BX
i

7,

deperdito editum

fuit in

Opusunicocodice9jam libro Supplementum aeu
:

im arcte
:

in
""' ll
i

ntur,
dili-

continuatio cbronici Cameracencis Balderico ads,;. 1054 ad a. 1196. Cameraci apnd S. Bei thoud. 1786. * u \ deinde Dom Briol xm, 584, inilio quod ei Gestis Lietberti Ouxit omi
',

ut uimiii

gentius inepicienti statim apparebil
i

deGei

mlo po
'

jue
n

mor-

,n
,

auctore
I

Gesta
addita

anno di (ll tentium episooporum excerpta. ex cerminus autem Gerardi 11 quoque g< tantum hic legi oredamuB, versio Gallica veitatim indicanda, quae non ex codice 7, sed ipsis facta, in Gerardo 11 ad verbum fere
reliqua
>

S(

utraqueeditionedamu8,capitumde6tinctionedeno8Sa^culo denique XIII exeunte (10; Lietbertiet sequentium genuina, non abbreviata, nescio quis in Gallicam linguam vertit, prouti tunc verlci-e solebant verbosius paulo quam textus
tro instituta.
i

I.atinus,
ci

-

Gerardo
in

cum
;

nostru convenit,
igil ir,

in

ut

iu

dit; sequentibus multo amplior B Lietber o, separavimus,

omnino tamen satis accurate. In Lamberlo II, neque omisit quicquam neque addisequentibus, ubi (lesiis ipsis deperditis, ex

m
g \

7, 7

,

et in

editione

Dom
.

Brial XIII, 416,

unica hucusque, unuin bpus
S.

efficiunt.

|

Excerpta - Abbreviato Cameracencis.
utium.
-

Vei
ita

sequentium episcoporum nonjam integra

babemus,

tantummodo duorum oxcerptopossu.

rum mus

atque versionis Gallicse, qualia fuerinl
.

:

Qcti

Lnno siquidem 1180 monachus, ut laugerici (35), cum Gesta Lieti

Vitam ejnsdem et Gesta Gerardi II in ununi volumen 36) conscripsisset, successiones npore usque adpresens tempus ntum, hoc est ab anno incarnatioi,

pptis inoilo judicare licet, omisisse perpaucula tantum videtur, adjecisse nil nisi locos quinque (41) e^ Lamberti Waterloi Chronico ad verbum desumptos. Quae si detraxeris, Gesla depenlita Manassis et sequentium ha3C versio sat bene supplet quare dolendum, quod jain inanno 1 135 desinit, fineunici codicis 10 deperdito. Ex hoc primus edidit Dom Iirial XIII, 476 excerpto quaedam dedit Lcglay (42). Is'os gestis Lietberti et Gerardi II, quibus nil novi inest, plane omissis, reliqua inde ab anno 1092. omnia ex ipso codice 10 iterum proponimus, capitum distinctione de nostro addita, locisque quibus
; ;

excerptor Gaugericianus
consis

et

abbreviator

Camera-

eadem

nurrant, in marginc ubivis indieatis.

§VI.

nis Verbi 1090 usque

ad annum 1180 summatim
I

C

Gesta

lerardi narrationem de

Castri Camerscesii. Ihec sunt qu;e de Gestis pontificum Cameracensiuni ad nos usque devencrunt. Continuationem
fluxil, habemus unam, brevissimam annorum 1051-1179, auctore monacho S. Andrea.Castri Cameraeesii (43) quam post Dom Rrial XIII, 533, et Leglay, p. 308, subjungimus cx eodem quo

— Coniinuatio S.Andrese

pis ex ipsorum Geslis excersequentibus arcte subjecit, quasi unum opus ptam (87) tam iddi n- nisi cap. i 6, 9, de sancto

quae non ex eis

;

Gai

imittens, quaj ex

\

ersione

esse suo loco indicaVimus. At

illi

huius

i

be nus tantum
ia

initium usquc ad
7",

Historia episcopatus Atrebacodice 8 unico. tcnsis (44), cujus finem Brial et Leglay ediderunt,

interciderunt, mulilis codicibus
XIII, 476, el 7

unde
nos

i

al
1

autographo, und
1191 canonicus

illu

dedimus.


.

Anno porro
el

(lcsta Lietberti et

sequentium

sat breviter co

inde a morte Nicolai, ut

videtu;

de suo continuavil ad
i

annum usque
j)

1191.

Qui

el
it,

verba Gestorum quampluriilla,

mum m
quam
aliui

ctjudicium de hominibus nonnunI

neque ad Gesta pertinet, quippe a clerico Atrebatensi composita circa a. 1 1*72, nec res Germanicas ullo modo tangit. Nequc magis nobis cdenda erant Gcsla quibus Alrcbatensium civitas stih Urbanoin antiquam reformatur dignitatcm, a Baluzio edita (45), quoe non sine utililate cum Gestis conferentur. sed auctorem habent longe alium, Alrebatenscm, circa a. 1102 viventem neque quiquam ad
;

quam

tamen cum versione

nostram historiam conferunt.
(40)

(38) Cf. c. 0. in fine.

enim
sen inde longe

iequ:i!i

sectatur, ut colore ;iiius sit a Gestis Lielberti.

sono desinentia in fine sermonis

on
la

(,;.• ts ex ampla de sancto Gaugerico narratione c. 4-6 9, quam de suo addidit, cum ea in Gestis non esse st ipse codex noster 1. 1 Gesta pontitkum requirat.
i.

Crequi, comme catalogue des eveques qui est a tete du ms. » Brial. ,41) ('.. 28, 31, 32,38, 39. 557-561, 571, 572. J42) P. 544, 551, 553, 554,
«

Du temps d'Enguerran de
par
le

le voit

(43; Cf. init. in ista ecclesia. Cameracensis (44) Auctores

c.

W.

mjicio inde, quod c. 19 ultimo hujus decc-nnio prorsus omisso slatim ad successorem ti'ansit, abj*upte satis ct quasi fontibus subito destitutus, Gesta Burchardi ipse allegat c, 13.

njanibus cst intcrfcctus. In urbis ignorantur codd. 7 et T, quo usus fuit Brial XIII, 533, et ex eo Leglay, pag. 351. (ib) Miscell. V, 237, e codice Atrebatensi, jam Boloniensi (Archiv. VIII, 406), eujus apographum Sceculi xv, vicli in bibliotheca Atrebatensi.

et

Atrcbatensis

:

:

;

17

OBSERVATIONES PRdEVIiE.

18

Gesta per mcdiam oetatem neque lectitata multis fuerunt: necssepedescripta. Usi suntiis Lambertus
episcopus Atrebatensis a. 1097 (46), Sigebertus a. 1105, Rodulfus in Vita Lietberti anto 1130 (47), Chronicon. S. Andrsen Castri Cameraoesii a. 1133,

A

mus.fAlia denique nianus s. xu exeunte seu xm ineunte quasdam correotiones fecit in 1. 20, 68. Codex jam priinum lantum atque secundum librum
continol
;

desinit

in

media pagina antepenultima

Andreas Marchiancnsisa. 1194, ChroniconMarcbianense a. 1200 48), Jacobus de Guisia c. 1380(49).

quaternionis foliisadhuc integri. Cui spatio paginse et dimidiee a scriba vacuo relicto, manus alia.
coa3va,inscripsit:

— Codices
(1)

Ex decretis beati Gre joriipape,

vero hi sunt
§ VII.

Codices.

C. sancti Gisleni, jam. Ribl. reg. Ilaagensis n.

303, ex libris a
fol.

Leloup

collcctis

emptus, membr.,
xi, alra-

quodmonachi, eto.,queeaboperenostro plane aliena Attempore Colvenerii,quieoapu9 S.GisIenum usus est, tertius etiam liberaderat usque ad vocem o.i itis 49medii adlnbuit, in qua voce desinebal in
sunt.
:

min., foliorum 88, linearum in quavis pagina
scriptus una

28

;

manu

oontinua sseculi,

mcnto tam fusco,
;

ut intcgrae hic illic

voces oculos

jam fugiant quarum aliquot sub initium operis alia manus s?eculi xn conataest restituere. Numeri capi- g tibus praefixi octo tantum primis inde a nono dcoodicc primario
;

operis Quee folia sub finem siuculi xu adhue exstitcrunt tunc enim scriba codicis 2 ea adhuc excepit sed saee. xiv jam deperdita erant; nam 3 tunc tcmporis scriptus ea non jain nabuit. Kx hoc
foliis

finequaternionis, sequentibus

cum fine

deperditis.

reliqui fiuxerunt
;

omncs

(52).

Usus

Prima cujusque est rubra ornatae non habentur nisi pauculie sub initium operis. Tituli minio scripti, sedrubricatorem alium
sinunt.
capitis littera

eo fuerat Colvenerius

eruil

eum

iterum Pertzius

fuisseacscribam,etorlographia3diversitas indicat,

quod sa^pius scriba non satis spatii liquit, ita ut rubricator marginem quoque adhibere cogeretur. Per totum vero codicem (50) manus alia, nitidior paulo, sed plane coa^va, atramento plcrumque nigriore additamenta ascripsit, tum in rasura, tum
et

margine, tum vero in schedulis assutis, nunc breviora, nunc ampliora; imo integra capita ita supplevit. Singulos autem in scriba primario atque in rubrioatore pcnnas lapsus corrigere, orthographiam non raro diversam mutare vocesque ab his tum casu tum consultu omissas supplere omnino dedignata est. Hanc manum ipsius credo auctoris autographam, curis secundis opus suumrevisenlis nam de se ipso in hisce loquitur (51) reliqui codices omnes ca tantum habent quaa hic corrector, non qua3 primo scriba exaraverat totusque harum correctionum additionumque
intor lineas atque
in
;

^

anno 1835; nos Ilaggaj comitum anno 1839. V. Cl. Holtrop bibliothecas regia) prsefecto benignissime faventc, denuo accuratissime contulimus. S. Marise Atrebatensis,jamdeperditus,sed (2j Colvencrio adhuc adhibitus, qui eum Gislenensi recentiorcm dicit, Sed jam ante fincin saiculi xn descriptum fuisse ex 1 inde apparet, quod 1, 20, 68, ea habct, qiue in 1 legebantur primaria, non qua3 manus sa3c. xn ex illis erasis superscripsit. Tituli minio exarati, proutiin 1, quem in universum satis accurate excepit; additioncm unam tantum inseruit, 1 3. Post finem libri tertii legebantur Gesta Lictberti, sed « manu alia, eaque paulo recentiore scripta, » tcste Colvenerio. Fobum ultimum una cum alio quod continebat III, 48, et dimidium c. 49, jam tum decrat, cum 2* ex nostro dcscriberetur. Novimus atque indicavimus ex uno Colvenc('..
.

;

rio auctore fide dignissimo, qui
a.

eum

in notis suis

vocat.
(2')

;

C. Sancti Vedasti,

jam

civitatis Atrebalensis,
a

habitus idem est,

quem

et in

Thietmari, Liudprandi,

n. 666, charl., fol.,

anno 1482

pluribus ex 2 de-

Sigeberti, aliorumque codicibus autographis vide-

scriptus, sed satis ncgligenter.Quae legere

non po-

diplomate apud Baluzium Misc. V, 380. aliqui putaverunt celebrem istum abbatemS. Trudonis at minus recte, ut ostendit necrologium S. SepulchriCameracenois in bibl. civ. Camerac. n. 734, ubi manu s. xn hrec leguntur 2. Non. Julii obiit Rodulfus noster monachus et sacerdos, quidomui et patroni nostri LietbertiCameracensis ecclosia? pontiiicis vitam, sudores quos pro eadcm sudavit secclesiae, etfmem vitee praesentis, in uno Yohunine luculenlo sermone descripsit. Auctor cum Lietberto a. 1064 fuit in Gra^cia, atque scripsit ante a. 1133 tum enim jam Chronica S. Andreae CastriCameracesii eum exscripsit. Opusejus, bis jam editum, apud Dachery Spicil. II. 138 et Acta SS. 23 Junii, non iterum recudere noluimus, quippe quod maximam partem et Gestis Lietberti contlatum, inter fontes historia^ vix baberi potest. Capita enim 1-15, 28,44,53-57,integraexcerptasunt exGestis pontificum I, 114. III, 1. Gest. Lietb. 1-7. 14, 8, 16-24, quee verborum tantummodo ampullis et flosculis poeticis atque bibliois Puidulfus extenuavit. Quas propria inseruit paucissima, in notis ad Gesta Lietberti omnia excerpsimus. Caput 46 ad verbum descripsit ex diplomate Lietberti apud Mi(46) In
(47)

Hunc

;

raeum Opp. dipl. I, 155. Capita 16 27, 29-43, 45, 47-52, 58-66, auctoris propria sunt, cxceptis Virgilii versibus quamplurimis, quibus iter Lietberti exornavit; sed qune ex eis scitu dignasunt, horum plurima jam Chronica S. Andreas 1, 15; II, 22-29, 31, excerpsit, reliqua nos in notis ad eamdem Chronicam dedimus, ita ut amplius non opus sit grana conquirere ex ista palea. (48) Scriptum petentc Simone abbatc, qui prse1101-1201 cf. Annales nostros VIII, 427. Hic raro tantum nec tain Gestis usus est (49) quam epitome quadam carum Gallica, quam vocat Historiam Cameracensem ; eodem tamen nomine appellat Rodulfi vitam Lietberti cf. Annales nosfuit a.
;
;

;

tros T. IX.
1*), 12, 17,21, 1, 5,7, (50) His scilicet locis 23, 27, 40, 48, 52, 58, 64, 71,93, 1)1, lli, 1K», II,
:

11, 12. ut (51) I, 7 23. huic operi
5,
:

>fri<; #j'eMB; supra ict-irjitiuii': 1'' nccessariiim drtxi inse)'vrn 27. re.

:

perimuB.
ffiiB

Ub enn

ru

;

i*

*

,.idm

19

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM.
iis

20

spatium reliquerunt, in margineA eripta Bine litulo continet aostri capita I, 94 «ectionca ejua notavi omm I0i. s,f|iius voce desunl indieantes. Quatermo inti r XII signatam \\)\i:/i;iriul iriiim s e* archii, 46-106 jam intercidit. ipse oontuli. eum cathedralis Cameracensis teste Rom ilim Baluzii egiua Parisiensis, n. BrialXUI, 534, subinitiumcontinebatquam ille inde membr. in quarto bsbc. xjv, aitidissime exai edidit abbreviationem Gestorum canonicoCamein tertio atque aecuratiBaime. Capitum tituli rubri racensi confectam, cum eontinuatione alia manu liluo nulli. Hic illic Bpatium relictum, ubi vocem
terant scribsB,
1

,

.

I

;i

;

ln

1

legere non jam poterat
III,
i'
1 ,

Desinit in medio

sed hoc raro factum. quibuseodem calamo sub;

smj
(10
I

jungit oontinuationem brevissimam l'o*t istum -s conSavine, quam post Gesta daturi Bumus.
1 1 t
>
-

elicere fas
.

deo mutila, ut inde certi quicquam vix Codex quo deveneri^, nescimus. ecclesiaeCameracensi catenatus, jara bibl.
-./.
.

publ.

i

a

1 1 1

88

i,

posl catalogum episcoporum osque
<

tuli.
,

ad
i

Enguerrandum de
<

Irequi continetl lestorum ver-

:.

Affligemensis, dein sooietatis Jesu Antwer-

Bionem tallicam, quam
Editiones hassunt:

Dom

Brial XIII, 476, ex ipso

BurgundicmBruxellensisn.7615, wi, conlinel Liesta, Chronicon Egmondanum atque Andream Marchianensem. Capituin distinetionem de buo nonnunquam mutavit, plura in uuum conjungens. Post (inem Hbri secundi ibi alia manus eodem calamo descripsit quae in tum statim librum tertium subjecit, sinc inseruit cui in margine alia manus addidit Sic habet titulo, ins. exemplar domini Preudbomme oanonici Camenil deperditum. Ipse rae. Desinit in III, 49, medio
piensis, jam bibl.
s.

edidit. Finis codicis intercidit.

ohart., fol.,

q

Colv.) Chronicon Cameracenae et Atrobatcnse,

sivehistoriautriusqueecclesiae^tribuslibrisabhinc

1

;

QOOfere annis conscripta u Balderico Noviomensiet 1 ornacensi episcopo. Nuncprimumin lucem edita et ootis illustrata per Georgium Colvenerium. Duuci
exoff. I Bogardi 1615,
in
8°,

:

est editio princeps.

;

Colvenerius tres codices nostros 1, -2, 5, habuit, e quilms nitidiorem auctioremque 2 pro fundamento
posuit,

contuli.
(5) C Rubeae Vallis, jam deperditus, sed Golvene-

sedex

1

correxit, ubi
1

necessarium

sibi vidc-

retur

;

reliquas codicis

lectiones alicujus saltem
;

rio

adhuc visus

ct r

notatus, qui

eum

dioit iu

charta

descriptum, idque satis imperfecte, abanniscirciter 00 uut 70. In eoinultn pronrhiti iomutata siint, et pro
veteribus nova nomina substituta.

momenti indicavit in notis oxo utpotc recenti atque interpolato pauca tantum attulit. In prsefatione
fusius dc auctore egit, sed
ilii

tribus istis litteris

Summaria
egit
;
;

ca-

pitum

liabct

tantum

in

secundo libro, nec integre.
arbitrario
III,

Scriba

modo quam maxime

1849, inunius
in III, 49, in
(6)

lineae spatium decurtavit media pagina.

desinebat

C

S. Petri

Alliinontis,

jam

civ.

Duaconsis,

n. 800,

ab Antoniomonacho
8°,

in Alto

Monte exaratus
Gestorum
li-

ssec.

xn, ex., membr.,

de quo egi in Annalibus

nostris VIII, 428;

inter alia continet

quasprimus protuht, in errorem se induci passus est, quod tamcn nequaquam ipsi vitio voitendum, cumepistola illa Noviomensisnondum perRaluzium esset edita. lommentarius deniquc, quamvis paulo prolixior, multa tamen continet nuno quoque utilia, quibus non sinc fructu usi sumus codiccs porro 2, 5, et tertium librum codiois 1 jam perditos, per ipsum modo novimus oumque Golvenerius solida eruditione atque accurata diligentia inter primos
( ;
;

brum secundum

inscriptione prorsus carentem.
libitu
nulli.

exeellercl,lilierejuspraestantissimisauctorumquos

Scriba satis accurate egit, excepto quod pro plura omisit. Capitum tituli rubri, numeri
Ipse contuli.

ex.,

C. Hafniensis Tott. n. 5^0, mbr., quart., s. xu olim5S. Martyrum Floren. Ilil. M. et P., scd scriptus, ut videtur, Cameraci apud S. Gaugericum. ('ontinct Gesta Lictberti et Vitam ejusdem, cui scriba
(7)

fol. 40subjecit Gesta Gerardi atquc continuationem cx Gcstis sequentium episcoporum excerptam. Desinit fol. 40 in iine quaternionis, se-

sine ullo titulo

O

quentibusdeperditis. Godiccm hujus continuationis

esse autographum monet Waitzius noster, qui eum contulit atque desoripsit in Annalibus nostris VII,
440.

[T] C. S. Sepulchri Gameraoensis,

jam deperditus,
edidit

sed a

Dom

Brial visus, qui inde Gesta Gerardi atXIII,

que continuationem Gaugericianam

annumerandus. Rouquet ejusque continuatores Gestorum excerpta qusedam ex editioneGolveneriana inseruerunl tomis VIII, 278. X, 196. XI, 122. Dom Rrial vero XIII, i76. 533 53i. e codicibus nostris 3. 10. et cx 7". 9. jam deperditis edidit eaquse Gesta Gerardi, Gestorum excerptum Gaugericianum, abbreviationem Gameracensem, versionem Gallicam esse supra exposuimus; et quamvis ho rum originem, fontes atque auctoritatcm non satis perspectam haberet, eo tamen bcne meruit, quod primus ea in lucem protulit. Legl.) Chronique d'Arras et de Cambrai, par Balderic chantre de Tvrouane, revue surdiversmanuscrits etenrichiede deux supplements, avec commentaires, glossaire et phisieurs mdex, par le docteurLeCjhXY, Paris 1834, //2-8°. Editor hoc libro, illud
media
a>las lulit editionibus est

Botjq)

Uom

476, descriptus fuisse videtur ex 7. Desinebat jam-

maxime

effioere voluit, utmedisesetatiscognitionem

jam cum

continuationis

c. 8, finc

deperdito.

atque studia historica,
iiolam
iterura

quorum amor ipsum ex me-

(8)G. Gemblacensis. jam Bruxellensis n. 54G8, mbr., fol., s. xi; in flne ab alia manu s. xi ex. as-

dico fecit archivarium, popularibus quoque suis

redderet acceptamque, eosque ad

:

21
ipsos
c

LIBER PRIMUS
A. serint.

22
2, id est

quibus histoviam discere deberent fontes redueeret oblivione jamjam obrutos (53). Ideo in verbis auctoris edendis Colvencrium secutus est, adhibitis hic illic codicibus 2". G plurimum vero studii collocavit in commentario, latiori quidem, sed vel sic libenter legimus auctorem, qui talia ita tractaro novit ut non doctum opus lcgere, scd vi;

Finemlibriex

Colvenerio,
a
-1

et

2*de-

dimus. Gesta Lietberti nos primi separavimus, proponentes ea ox
2" et 1,

proeeedentihus

Beu Colvenerio,

qui

iniiis

Bnem eorum

suppeditavit, huc-

usquo inedituin. Gesta Gerardi restituimus ox 1 ejuaque apographoT, a Dom Brial expresso. Gesta sequentium episcoporum integracura nonjam haopuscula exhibuiinus ex quibus ea cxcerptum scilicet Gaugoricianuin, auctius jam quam apud Dom Brial, e codico autographo 1; Abbreviationem Cameraccnscm, cujus codex unicus 9 non jam exstat, cxduabus editria

rum urbanum,

qualis

est,

grata

quadam cnm

elc-

bcantur,

gantia narrantem audirc nobis videamur. Auxil praelcrea libri utilitatem eo quod primus ibi cdidit tertiam partem chronicee S. Andre Castri Cameraquam, quod integram cesii, eo usquo incognitoe infra proponcro possumus, ipsius viri amabilis de;

suppleri possint

:

bemus

benignitati.

Nostrae editionis ratio eafuit, ut,

cum codicem

i,

B

ab auctore ipso correctum esse perspexissemus, Gestorum primum atque secundurn librum plane ex

tionibus a Berthoud et a Brial curatis, omisso tamcn initio e Gestis Lietberti ad verbum descripto Versioncm Gallicam e codicc 10, et hujus initio omisso, cujus fons adhuc oxstat. Continuationem
;

hoc daremus, correctioncsejus, additiones, pennae
lapsus religiosissime ubivis indicantes, e reliquis vero codicibus ea tantum notantes, quibus vel ipsi eorumque natura cognosci, vel correctiones atque
lacunae in
sent.
1,

temporum

injuria factae suppleri pos-

Tertium quoque librum usque ad c. 49 med. ex eodem 1 dedimus, ipso quidem jam deperdito, sed Colvenerii egregia accuratione ejus absentiam adeo supplente, utpaucissima tantum dubia reman-

denique S. Andreae ilcrum cx codice 3 unico proponimus. In adnotationibus oa quffl jam apud Colvenerium atquc Lcglay recte dicta repcriebamus, geographica maxime, al> illis mutuati sumus, nomina eorum religiose ubivis apponcntes praeterea duo potissimum exscqui conati sumus ut et chronologiam quam accuratissime explicaremus, et quae ex aliis scriptoribus excepta sunt, litteris minoribus exprimeremus ubique (*). L. G. Bethmann.
;
:

PR.EFATIO SEQUENTIS OPERIS
Precipiente domino nostro episcopoGcrardo
in
(54),

^

quantum vere indagari potuimus, de antiquitate nostrarum urbium, Cameraci videlicct atque Atrebati, sed et de earum quoquc pastoribus mcmoriae commendavimus non quidem ingenio freti sed mo;

nitoris dignitate compulsi, qui

nostram pusillitalem

apud peritissimas aures
diutius tot
conticeri.

periclitari inaluit,
tot

quam

gestorum seriem Quae quamlibet rustico sermone edita,

temporum ordinem,

satis tamen apparent liquida. Nec tamen eo lector temere moveatur, quod tam antiqua modornis reddidimus quia nihil dubium, nihil fictum positum est, nihil etiam revera prcter quod aut in annalibus atque historiis Patrum, seu et in gestis regum, sed et in kartis quoque, quae adhuc in archivo ipsius aecclesiae sunt, repperimus, aut a certis relatoribus et visa ct audita acccpimus. Alioquin melius
;

est tacere,

quam

falsa proferre (55).

LiBER PRIMUS
Causa conditavmn urbium pvenotatur. Urbibus quondam aedificandis ea primum causa ab auctoribus (56) extitisse dicitur, ut homines passim ritu ferarum oberrantes, quibus neque mos, neque cultus ratione magistra regebatur, nichilque divinum aut humanum sapiebant, sed propter errorematque
1.

inscientiam caeca
cupiditas ad se

ac.

temeraria dominatrix animi

tur pernitiosis sntellitibus
instructis

explendam viribus corporis abutebailli inquam homines urbium moenibus in unum convenirent,
;

fidem colere

et justitiam rctinere discerent, et aliis
;

parere sua volontate consuescerent

ac non

modo

A une epoque oii le patriotisme (53) Praef. 10 provincial se veveille, il est naturel que chaque contree s'enquieve un peu d'elle-meme, et sache ce quelle faisait, alors qu'elle avait une existence independante el ne formaitpas une banlieue de Paris. Ibid. pag. 29 Puisquil est demontve aujouvd'hui qu'on ne peut appvofondiv 1'histoive quk faide des documents oviginaux, ponvquoi 1'etude de ces documents n'entvevait-elle pas dans fenseignement classique ? Chaque college voyal ne pouvvaitil pas avoiv un couvs de paleogvaphie et de diplomatique appliquees k notre histoire nationale ? Lesjeunes Allemands en sortant de leurs classes, connaissent les Scriptoves rerum Germanicarum ; ils
: :

ont lu Gregoirc de Tours et Eginhard, deux ecrivains frangais dont nos etudiants soupconnent a peine fexistcncc. Si fon veut quenlin lajeunessc ait des idees Jusles suv un passe quon lui a montve jusqifici sous des couleuvs si fausses, il est temps de la mettve en relation directe avec cc passc lui-mcme. Les tumoins oculaives sont Ik, pouvquoi ne pas les faive eutendvc ? (54) Primo, qui sedit a. 101-2-1051. cujus ("55) Imitatus videtur Sulpitium Severum, haec sunt ultima verba prologi in Vitam S. Martini Alioquin taceve, quamfalsa dicere maluissem. Colv.
(56; Gf. Cic.
(")

,

Tusc.

v,

-2.

Colv.
Edit. Patrologle.

Nos uncis concludimus.

-

I

!

\

l'.>\TI!

nrM CAMERACENSIUM
i|

24

lj

r Mi-

i

'jungorc meditabatnr.

ii

vitam

ii

iii

"

t

Upibu
i.i

-.

i

ad ded
milita-

ada vid
I

trueidatis, forte Atrebatura, quae
oxti
i

illisB

Bnibus
o

el te
1
1

18

ex
iii

foria et iu

i

ribus oop
[»r*>-

cum

v

1

1

eooailio
-

tamen

viro militieo veteris Btipendiis egregio et gentis suye
ct

altior

i

isa pori-

patr

irventissimo, resisterenl
potanti

:

indigna-

tbatur; per

quam humanaprudentia, dumeuis
i

tus

quod Romana^
In
lisa

lerent, cui

Bulere u
utiliter ministrarel
;

venturse posteritati

extrema
1

palerent, Aesyrius atque /Egypiiue
el

videlioel

ut ipsia snis moeni-

arerent,

Macedonia

omnis

1-alcstina regio scrtnia

Iim^

mhil

aluiil
r<

pretendere viderentur, nisi quaa
ificia

viret, Scotia, quaa nihil terrisdebebat, atq

quibus mox futura sancta mater aaoclesia prinoipalem suae
ut ita

dieam

oonstruere,

in

inaccessa paludibus

et inviis

septa regionibus, jam

dignitat

aj

ostolioam

scdcm
i

obtineret.

tremebat, postremo omnia subjecta erat, nisi quse nimio sestu aut gelu invia sunt, et ideo extra Hoinanuin imperium
,

Habet namque penthatheucus M quia, Hebreoi*li:h populu ab /Egvptia dominatione revooato, Deus oivitates gentium possidendas mi6ticis beneiiciis
promitteret
dit illis
et

quia

eadem extra humanum

B usum, — supcr bis
ni inoubuit.

indignatus, vahementius obsidio-

Confiictum promptissime ab utraque
i,

donai

et,

juxta illud Psalmistae

:

i

De-

parte.donecmemoratusComeus
deditionem cogeretur.
Alii

Homani

piincipis

regio

atium, etlabores populorum pes14).

Bederunt (Psal. mv,
<t

Unde

el

occiduoe quoque

regionis urbes, quas gentilitas muralibas macbinis

miris nobilitaverat officinis, infusa per

orbem

secclesia velut regiee mejestatis arces occupat.

Conditores urbinm Gameraei et Atrebati nesciontur; Julius vero Cesar, stiperatis Alpibus el
2.

cum eivibue ad rebellionisausum,ctmoras obsidionis in viruiu capili ulciscendas acclamabanl. Fitooncursus, adejusadvcnientisspectaculum Homanis confluentibus. Aliivideredejectum desiderabant, quem paulo ante in amplissimo honore posilum summte rei preesse intuebantur; alii ccrtabant
fortitudinem Bustinere non valens,
illudere

capto

;

alii

vices

rerum humanarum tam

Gallis Atrebatnm usqne deveniens,

Comeum duccm

subjugavit. Sed heec de causa sediffcandarum ur-

variasatque llexibiles mirabantur. Plerique consultius ingemiscebant, qui inalienis casibus sibi eadem

bium
sio

sufficiant. De auctoribus vero earum dissenplerumque invenitur, adeo ut nec urbis quidem

C

posse accidere estimabant. Cesar pre ceteris movebalur ingenita animi mansuetudine, illum dudum
bcllatorem superbum
,

Romse origo diligenler possit agnosci.
a Trojanis atque Aboriginibus, alii ab

Nam pleriquc
Evandro,
alii

subilo potestati addictum
vitse

hoslium, alieni nutus sortem operiri,

naufravalere

a

fuisse asserunt. Unde nos nec historicos ncc commentatores varia dicentes

Homulo eam conditam

gum exulem
momenta
dant,

spei,

incestum

salutis.

Tantum

in preliis, ut

brevi casu dispares sui redaffiicti

imperite condcmpnare debemus, quia antiquitas ipsa creavit errorem. Sed si tantaa civitaiis certa

cum

aut potentes dejiciuntur, aut

le-

non apparet, non mirum si in aliarum opinione dubitatur. Facturus igitur mentionem sanctorum patrum, quos providaDeidispositio Atrebatensiseu Camaraccnsi secclesiaa preesse constituit, harum
ratio

vantur. Itaque pars melior, eorum scilicet qui honore potiebantur, in quos potius Cesaris consilia
reclinabant, mitiora consiliadabant.

Maxima tamen

apud Cesarem portio

salutis viro fuit devotus patriae

animusetspectatainrebusbellicisvirtus. Advertens
in eum fidei et egregii animi constantiam, primos militaris negotii viros etregios consiliarios promovit, per quem postmodum mulla stre-

duarum eonditorcs urbium scripto annotare debueram.Sedquianominaautmemoriameorumnechistorifeaut annales aut etiam fama superstes
re,

namque

intcr

servavede his consultius reticere censuimus, quam fabulosum quid conficere. De temporibus quoque
-

nuse virtutis insignia peregil.

Nam bello

strenuus,

D

consiliobonus, quamfrequenterinnumerashostium
copias parva

conditarum eadem constatratio.utquorum auctores nesciuntur, et tempora sileantUr, preterquod inter antiquiores et nobiliores urbes Atrebatum nomen
obtinere,
si

manu

fuderit,

non

est presentis per-

sequi negotii. Parent (51) autem usque in hodiernum constratis aggeribus loca apud Mariolum (58),
ubi
3.

quis bistorias Julii Cesaris relexuerit,

non ignorabit. Hic namque postquam totius poene orientis orbem Homano subjugasset imperio, regesque gentium tributarios fecisset, videns quod ei
incertabellorumprosperavissent, occidentales quo-

Romanse acies castra metaverant. Quod Clodio vex missis exploratoribus cum

grandi excrcitu Cameracum iogressus, cliristiauis interfectis urbcm obtinuit. Denique Cameracse urbis
libetauctoret8etascertanonpateat,interantiquiores

VARLE LECTIONES
Omnia Dei mes i. 3. i

addit. 5. 2 supestes

1. 3

videns

— Gallisque in rasura,
NOT^E

sed ab ipso scriba exarata.

4

co-

(51)

I.

c.

apparent.

(58) Maroilles.

25

LIBER PRIMUS

26

lamen nomen et famam obtinere eam, res ipsa indicaf, quod in gestis antiquorum scripta saepe memoratur'.

A

Narrat ilem Fraacorum historia,

(|uoil

post-

ab eisU.cui excrcitus fortior comilabatur. Tihi inquiunt, taoque Faroni. Nescius ipsedolose Bctum, propter Faronemconsiliariumsuumquem illcsoluin
posthabitis palatinorum primoribus super aegotia regni constituerat, de quo, eum muneris aul cibi

quam dominicsa
r.

sanctionis senlenLia gcntili gladio

feriendaGalliatraderetur. Justinoimperatore[(Gesta
Fr.) Glodio rea habitabat ia

Disbargo

castello,

aliquid allatum foret, dicere consueveral

:

Siot ista

in finibus Toringorum, regione Germanise. In liis autem partibus, id est ad meridianam plagam citra

mihi meoque Faroni regibusigiturcongressis, hii dominuin suum in ipso coaflictu prcelii juxla oon-

Rhenum,

habitabant

Romani usquc Ligerem

llu-

ventum deserunt, ipsiperprona
terrore,

fugienles, simulato

vium. Ultra Ligerum iluvium Gothidominabantur.

hostibus

lcrga

verlunt.

Gomprehensus

Btirgundionesquoque Arnanorumsectamsequentcs habitabant trans Rodanurn, quod adjacct civitati Lugdunensi. Glodio autem, missis exploratoribus ad urbem Gameracum, in qua Romani habitantes jamchristianse rcligionis culturam exhibebant, ipse
postca

Ragnacharius occiditur. Prxlitoribusautem, propter vitiatumaurum, adversum regemsusurrantibus,
ille

respoadisse fertur,

tali

eos pra^cio meritos,qui
;

dominum suum sponle ad mortein ducunt hoc

illis

" quod

viverenl debere sufficcrc, ne detestandajpro-

cum

grandi exercitu

Garbonarias ingressus, Exinde usque ad Camerasensem urbem vcniens pauco temporis spatio resedit, ROmanosque
nuit.

Rhenum transiit, et Tomaccnsem urbem obti-

ditionis

pcenas

luerent

in

lormentis 7

.

Legimus

quos

ibi invenit, interfccit,

Exinde usquc

Somnam

lluvium occupavit.]
4. Quod Clocloveus, rex qaavtus a Clodione, Hagnacharium consobrinum snom, pro eo quod cum in urbe non suscepit, congrcssione habita interfecit. Sed et ejusdem historia? textus indicat, quod Clodovcus rcx quartus post Clodionem, in urbe Cameraco Ragnachario consobrino aut nepote suo custode relicto, in terris etcivitatibus, quas usque Aurelianumoccupavit, morabatur. Unde curn quodamtempore reverteretur, ipse Ragnacharius mundano fastu superbus, mulataiideei urbis ingressum negavit.

autem in gestis Remorum ponlilicum (Flod, i, 13), quod rcge proctato Clodoveo, ut postcrius liquet, a sancto Remigio ac sanelo Vedasto baptizato cum sororibus simul et cum magno Francorum exercitu pars quidem magna Francorum, adhuc incredula necdum conversa, cum isto Ragnacharo prinoipe in locis trans Somnam iluvium, idest in urbe Cameraco, in iafidelitate aliquandiu morabatur, donec superna gratia disponcnle, sed Glodoveo triumphante, idem Regnacharius, flagiliorumsectalor ac
turpitudinum, vinctus
a

Francis
ct

et a suis, ut

modo

diximus,

traditus

est

interemptus, omnisque

C Francorum populus
migium

ad Christi fidem perbeatum Re-

convcrlitur et baptizatur,] sicut inibi legi-

Hic propter obscenitatem morum et insolentiam Francos sibi adversos fecerat, maxime pro eo quod [(Greg. Tur. ii, 42) effrenis in luxuria, Venerio adeo fervebat incendio, utnec a civium nec propinquorum conjugibus suas comprimeret cupiditates. Quse quidem ei laetalis exitii causa cxtitit. Nam hujusmodi famoso ludibrio Franci efferati, causas quibus regi exitiummaturetur nectun!,commentumque proditionis Glodoveo regi signilieant. Quipromissis proditores corrumpens, subseratofefellitauro. Pactio hsec fuit, ut

mus. Sed potius per beatum Vcdastum credimus; nunquam enim sanctum Remigium in nostris partibus verbum Dci populo predicasse audivimus, sed
ab
il!o et

a rege noviler baptizalo huio nostra? urbi

ad converlendam gentem direetum beatum Vedastum cognovimus quare illum hujus negotii auc;

torem credimus.
5.

Sevitia paganorum etchrdes cristianorum ex-

primitur. Igitur propositi operis ratio exigit, patres

utriusque sedis
pontilicaie

stilo

prosequi, vel quibus qui ad

regem hostibus congres-uri

desererent. Sumptaitaque desuis inanu valida, Clo-

^

so.iumsucccssere.Porrohas duas fuisse matres ascelesiaj sedes, cerla res est, qu«3 nunc unius pastoris moderamino reguntur; quodfacilecx
dcscriplionibus Dyonisii papce perpenditur, quiuniversis provinciis singulas sedes propriis terminis
discrevit
;

doveus adversum Ragnacharium movit exercitum;
qui et ipse directa acie regi oceurrere parat. Missis

itaqueexploratoribusad contemplandum exercitum Clodovei,nonadvertit dolum nuntiorum, qui factiose rcgi audaciam cx maioribus copiis suscitabant

libris difiinit (59).

sicutetiam Hincmarus episcopus insuis [Nota quod olim Camcracensis et

Alrehnlensis duae fuerant qua?

Hujusmodi erant verba nunliorum, cum qucereret

auctor ipse ita in

modo uniuntur. Hxc margine addidit. Has duas scdes

VAR^: LECTIOXES
Posthasc 2 2*. addunt .Liber namque, qui jubente Julio Cesare ex senatus consulto a prudentissimis de Cosmographia inscribitur, ubi quidem totius orbis Romani nominis universa loca famosa distinGameracum etiam intromiltit, et quanto a Bagalo castro distet, id est 18 milibus cvidenter ostendil<> factiose eis omisit 3. spatio relicto; nec 4 ea legere novit exceptis fac.... copiis suseitabatur ejusmodi erat.... unde apparet, et S.et4. ex ipso 1, descriptos. 1 Sequentia hujus capitisomnia in sceciula assutasuppJevit, ut videtur, scriba ipsc.
5

viris guit,

,

not^;
(59)

Ed. 44, ed. Sirmondi

II,

719.

IA
-

PONTIFICUM
Btationes,

I

A.MEKACENSIIW1
el

28

1

u-

.

quia posl

tol

infi

quaa

A

diximus et dicturi sumus, plurimum vastatas reperit, Bub uno
i I

itas a n

secluait

memor
eeccli
iii

a,

imro

exigentibus

Galliarum
tit.

quaa adeo

>rum persecutiosubvercristianorum populuro efferbu

quod al Rheno includitur, Quadus, Wandalus, Barmata, :iii Gipedes, Herucli8, saxones, Burgundiones, Alamanni, etolugenda respublieal hosies Pannonii vastaverunt. Elenim Assur venitcum illis. Maguntiacusnobilie quondamcivitascaptaatque snbversa,
quid inter Alpee

Pirineum,

i

\

.

el

iii

aecclesia

multa

hominnm

milia

truoidata.

legitnr, ut cristiani,

quiea tempestate fuerant, per
a.

Wangionee longa obsidione
nimus cum
aliie

deleti,

Remorumurbs
quoquc

latibula divina celebrarenti

Si

quiautema

prepotens, Ambianis, atrabatns |Nota quod Hiero-

paganie reperiebantur, aut verberibua afflciebantur
;mt gladio trucidabantur; multi in speleis aut fossis

urbibue
//./'•

destructionem

Atrebatie plangit.

auetor in margiae), extre-

tilm-

subterraneis (60 absoonsisuffocabantui lotibus, inlermissa sacrorum
:

ieunofficia;

quicquid ad Bacri cultus observantiam spectabat, remissum. Incumbentibue ruinis, aliise precipita-

R °

mique hominum Morini, Tornacns, Nemete8trans~ latae ia Germaniam. Aquitanise novemque populorum Lugdunensie etNarbonensie provinciaa preter paucae urbes cuncta populata sunt, quae et ipsas
foris gladius, intus vastat fames,
6.
el

exurebantnr; paucis tamenttsque ad ultimum in suo munere perseverantibus, atque invicem se hortantibus, ne in pobant,
alii

patrise

incendiie

cetera.]

sterioribusponerenl sacrae religionisofficium,

quam

salutisprsBsidium. Rectesecum, agi pietati impende-

rent,quod deberetnr necessitati; pulcherrimum, siin
patrite
I

Saactas Vedaatas, diviaa dirigeote gratiaia proviaciam deveaieas, Clodoveum rcgcm, oh eveatum belli minusprosperi ad cullum chriatiaase Sdei coaclum, ad sanctum Remigiumducil haptizandum. Itaque dum haec tirannica rabies in Christi
lianc

sinu sepeliri liceret. Quid enim juvarel evade\ i\

eecclesiam deseviret,

fuit

civitas

Airabates

Bine

superstitem

ere religioni?Preclarum potius

principe sacerdotii nsque ad tempus sancti Vedasti.
/Ecclesia destructa, locus in solitudinem redactus,

c
-

immori pio muneri. Quodsiquis, periculi metu, de:ii,

sacrilegium
\

est, si
-

quis impleat, sacrificium
amicti

esl

pimpassionis

ictoria Infulati itaque sacerdotes

inter suas hostias

immolabantur,

ef

ferarum habitatio factus est,|i VitaS. Vedasti.)Hic sanctus Dei confessoret egregius predicator,temsacer- ~ poribus fortissimi regis tunc temporis Francorum
Glodovei, in has divinadirigente gratiaobmultorum

dotalibus stolis inter corpora occisorum bumijace-

bant.Sed nec solum in sacris ministris tanta strages desevierat, sed el reliquum vulgus miserrima cede cruciabat. Humana itaque pariter atque divina

Nonne ot de his dixerat David: Veueruat geates ia hereditatem tuam, polluerent iemplum sanctum tuum, posueruatmortaliaservorum tuorum escas volatilibus cwli ; effuderuotsautnaoulabantur.

guinem eorum
ct
iinii

velul

aquam

iu circuitu

Hierusalem,

erai qui sepeliret (Psal lxxviii, 1-3'. Simul
et

enim tunc

gentes venerunt in hereditatem Dei, quas auferrent omnia, et templa Dei polluta sunt

ordinem et prosequamur. Porro memoratus princeps fanaticis adhuc tenebatur erroribus involutus, |sed erat ei uxor religiosa baptismique sacramentis initiata, Chrothildis nomine V. Ved.),] filia Chilperici regis quemGundebaldusrexfraterejus ortis simultatibus interfecerat. Ilsec christianissima reginaregcm cotidie blandiebatur, suadens ab idolatriae culturaad unius veri Dei cultum converti, ut per mulierem fidelem salvaretur vir infidelis (I Cor. vn, 14). Sed
salutem pcrvenit regiones.) Cujus eausam, quantum brevitas patitur,
rei
stilo
(

manibns impiorum et insepulta jacuerunt cadavera interfectorum, ad escam avium et bestiarumvoracitatem EtTusus sanguis, utstagnaret iniemplum, deesset <iui sepeliret; quia a viventibusinmortuos a mortuis in eos qui adhuc viverent, furor transferebatur.SolvebasGalliaantiqueeferitatismercedem.

rex reginse consilium minusaudiebat, quia deorum

D

csesorum stragem recenseal Babilonios in Hierusalem revertisse arbitretur. Kloo. i 6.) Hujus persccutionis meminit beatus Hieronimus in
Si ijuis
,
|
i

,

demonogamia,dumbarbariaepersecutionis planctum faceretad Aggerundiamnobilemviduam, exhortans cam de perseverantia viduitahs, ita me-

epistola

omnibus 9 quse sibi prospere accidisse vidcbantur. Anxia de regis potius salute quam de Hegni potentia regina, ubi salutis consilium regem contempsisse videt,dariab Excelso postulat oportunitatis eventum, quo vel sic rex compulsus salutis suse sumeretoccasionem. [(V. Yed. iDellum itaque rex Alemannis indicit, sed imparatos, ut voluit, non offendit. Nam hii collecta manu valida, circa ripas Hheni fluminis regi occur-

suorum

auxilio fieri estimabat in

,

morando

inter cetera « Innuinerabiles et ferocissinne nationcs universas Gallias occuparunt. Quic:

patriamque suam bellica virtute defendere temptant.] Invocatis ad auxilium regis diis suis, Franci in ipso congressionis apparatu coeperunt mente delicere, et languentibus dextris, terrore
rere,

VARI^E LECTIONES.
*Ita
1.

-2.S. herulei 5. 9

omibusl.

XOTiE.
(60) Tales

nunc etiam per territorium Cameracense

in Villers Plouich, in

lnchy-Beaumont, in Beau-

metz existere docet Le Glay.

;

29
simul
tione

LIBER PRIMUS
et

30

formidino dissoluti,

vitae

potius despera-

A.

quam

victorise dispendio agitari.

Videns rex

palantem cxeroitum, supra vim terroris virtutcm animi gcrcns, prohihel trepidare milites, magisque in prelium accendit, ne tanti estimarent mortis periculnm quam gloriee triumphum. Ipse itaque signifer revocans acies, primus equum in hostcm ogit, et clamore magno sequuti ceteri acriterdimicabant.

Alemanni

e contra viribus et

numero
alii

prestantiores,

quibus pro vita
alii

et patrias libertate res erat, ccepc-

runt fortiter Francos urgere;

sagittis, alii tclis,

halistis cedcntes confodere.

Rexautem

ubi mul-

torum amissione videtdilahentem non posse suhsistere cxcrcitum, nec vocatos Deos instanti periculo sibisuhvenisse,rebusdesperatis fortissimumUcum christianorum, quem rcgina colendum ei suascrat, invocavit, voto se obligans, se cum suo exercitu sacro fonte diluendum, si conversis rebus victor ab
hostibus remeasset.
reparatis agminibus,

sanatus vero Yodasius cum bcato Remigioper aliquod tcmporis detinetur ad quem nohiliuin cl religiosorum multus M> i,b oelebrem conversationis famam fit concursus. Interquos cum eum doctrinse celestis amore familiaritcr unuspreccteris visitarc consuescoret, ct quadamdic vespereincumbentesol ad occasum rueret noluit virum absque caritatis viatico dimittere. Rogatus igitur puervinum dcforro cum exhaustum omne ronuntiasset proptcr hospituin froquentiam, de fidei diviliis haud duhius, vinum de sicco vase supcrexcrescere dedit prcciosum. Advertens beatus Remigius in virum conversationis et spiritualium donorum insignia, indignum duxit sideresB lampadis lumen clausi sub tenebris,
;

,

B

qucV ad salutem et illuminationem mclius lucerel

multorum. F^avenle igitur regc Glodoveo, pcr Dei providentiam ordinatum cpiscopum ad evangeli-

Nec mora

recreatis viribus et

zandum Cameraco ot Atrebato dirigit urbibus.] Liquct " crgo, (juod rcx iste, quanto impensius paternas scdcs amavcrat, tanto probatioris vitoe pas-

cum

auxilio Trinitatis hostes

invadunt, et poene ad internecionem
nisi

omnes dcvin-

torem eo

loci delegaverat. Ibi

enim preter ceteras
(c. 4),

quibus fuga aut deditio fuit ad vitam. cunt, Intelligens rex non tam sua virtute quam Dci munere hostes superatos, cui sefidei voto constrinxe-

sedes, ut paulo superius dictum est

specialius

ideoque majori gralia (61) ductus, pastorali rcgimine paroehiam ditarc conabatur quip;
;

versabatur

Tullum mox oppidum adiit, audito, ihi beatum Vedastum laudabili religione Deo servire]. Cui cum adventus sui causam exponeret, et pugna^ eventum, qui ex deorum invocatione in adversum cesserat, adChristinomen secundo successu provenissenotificaret virDomini gratias agens Deo,qui
rat,
[(

V. Ved.)

quam bealum Vedastumctadferoccm populum edomandum et ad gratiam fidei excitandam arbitratus, per quum ipse fidem catholicam fuerat adeptus. Notandum vero, quod ut supe nullum meliorem

q

pra tctigimus

(c.

5),

hae duse parochise antea gc;

:

gentibus regnum
pit catholicae fidei

suum

apperirc dignatus est, coect

ministerium regi adnuntiare,

ewangehcis assertionibus instructum duxit ad venerabilem virum Dei Remigium, qui tunc tcmpo[(Flod., i, ris Remensis eoclesioe arcem tenebat
;

15.)

Vir ex sapientia virtutibusque factus, cujus spi-

ritualiumvirtutum insignia testatur gensGallica per

mina episcopali administratione gaudehant nunc autem, quia ab hoc sanoto pontitice vastalse repertaa sunt, uno regimine colliguntur * 2 [(V. Ved.) Qui in Atrebatae url)is introitu claudum unum alterum caacum, clamantes ad se, hunc lucis ademptte, illum ambulandi facultate donavit. Introgressus, stupet flenda urbis dejectione. Nam antiquis ferme tcmporibus sacrse eo looi fidei floruissc religionem agno.

,

cum ad Ghristum conversa (V. Ved.) cui etiam Ormisdapapavices suas quondaminGalliisagendas
;

vit

;

scd propter oflensam incolentium, occulto sed

justo Dei judicio tradita cst

cum

ceteris Galliae vcl

commiserat. Vedastusigitur festinantem ad

vitae fon-

tem deducehat regem.Quo in itinere cuidam caeco ad se clamanti vir Dei lumen reddidit oculorum, non immo sine admiratione palatinorum procerum
,

r\

etiam regis
in

,

quem

presentis

exhihitio miraculi

Germaniae civitatibus pagano et perfido Hunorum regi Atlihe urbs quoque illa dcpredanda.Quipropter animi saevitiam nec sacerdotibus Dei, ut supra defievimus, noc ccclesiis Dci reverentiam noverat impendere, sed omniaquasi tempestas immanissimaferro
vastavit et igni. Perscrutanti, si
clesioe patuisset
,

usque hodiernum ecclesia in testimonium virtutis hujus constructa, in qua orantibus et credentihus
christianse fidei fervore accendit. Gernitur

quod signum ecnullum veteris templi indicium
,

parebat, quia loci situs vepribus et spinis

beneficia prestantur divina.

Beatus Vedastus vinamde sicco vasc protulit, Remigio ordinatus episcopus, claudo vestigium el cseco reddit visum. Baptizatus ilaque rex
7.

et a sancto

jam mquondam psallentium chori ibi lustra ferarum videbantur. Tandem inter fracmcnta murorum diligentius contemplatus, invenitj aram
horruerat
,

et

ubi

cum

optimatibus suis ad sceptra regni regreditur

quam, licet inter stragem murorum, tamen inlesam adhuc servari divisanctae Dei genitricis Mariae,

VARLE LECTIONES
10

Regiosorum multos

1.

"Liquet.

p. D. providcntiam 2'asura scripsit.
(61)
I.

Glodoveo

1- Colliguntur in scedula assuta supplevit auctor ipse. Idem verba supra lineam supplevit, et Favente, rege, Cameraoo et Atrebato diri in

NOTJE
e.

studio,

amore

ut

II, 5.

.

.

.

,

ai

GBSTA P<)NTIl'ICUM CAMEKACKNSIUM
tctus A. urbi
inlelli
-

32

tminebat, divino igne
divinaB

j

,

.

1

1

1

Hanc

indignationis
a<

Buccenaum est. animadversionem ex
servari jejunium,

oath
ta

ainum
papa, qai
msilio
tni

advertentes episcopi,
tnl

inte
\
<•* l-i

Hormisd

pap im, qui tempoi
je
te

i

l

til

-

quod

tri

luo ante asoensi

m

im Domini usque nune

-t

i

lem tenui

per omnes Galliarum ec
tribulatio atquo
9.

inter ceteras bas

quoq
ta

urbe

-

m

atque

\trebatum,
distii

i

sl
' ; ,

cum suis paroohiis eque cum Bingulas dioceses cirol

agitur; sicque ipsa subversio quievit. Dealaa Vedastus de hoc seculo migrarit, cujus
\

oumscriptis Qnibus eTrdinavit,
metropolitanas, inferiores
instituit.
s

editiores qua

\'. exitum coJumna lucis illustravit. Ved Rexit igitur egregius Dei sacerdos Vedastus predictae urI

vero suffraganeas esse

)<i>

eecclesiam annis circiter 40. Gujus mcntionem

[Nota quod Dyonisius papa inter cesteras

pontificales
.

Cameracum

et

Atrebatum

d

beatus Remigius benigne recolit in testamento suo ita scribens (Floo. i, 18): l ise Atrebateosi,
riu

Auotor in marg.] iu urbc Vieana habita sinodo a bealo Mamerto, vocatus sanctus Remigiuspro sc sauctum
s
/

Deo auctore Vedastum fratrem meum

carissi-

B mum episcopum consecravi, ex donojam dicti principis,' id est

Hiudowici, quem dc sacro fonte susccpi clericornm delegavi,
V.

\slum dircxit

;

ubi coepiscopi inter cetera quso

villas

duas

in stipendiis

0\

laverunt, jejunium quod

tnduo ante ascensio\

videlicet et

Sabucetum.

Ved.) Ejus exitum co-

nem Domioi
Vi
l.

agitur,

observari decreverunt.
aedificiis,

V.

lumna

lucis visa a cellula ejus ad caelum

usque con-

beatus Vedastus circumjacentis provinliae populos ab idolatria cultibus ilivinis inancipavit, fana deorum diruens, 330Cle-

Reparatis tempU

spicueelucistractupertingere designavit, quam
subse<{uentis obitus sacra illustraverat dies.
illud,

mox

Mirum

quod

inter lacrimanlium

siasadsummidecorisculme*nerigens.Glaruitubique
ilivinie

lentium voces audiebantur in

gemitus in terrapsalcaelo. Sepultus est au-

cognitio legis
in ore.

;

Christi

nomen cunctorum
et virtutes,

au-

tem

in aicclesia beatie virginis Maria?,
altari, acl

diebalur

Signa autem

quae per

ab ipsu

haud procul australem plagam. In quo locoper

eum
non

divina exhibuit potentia, quia brevitatis stilus
capit, euriosis lectoribus liber vitae ejus plenius

aliquottemporisquievit.quousquerevelanteDomino a vitis sanctis Autbeito atque Audoinaro ad locurn,
ubi nunc ejus

Hujus temporibus habita sinodus Vienna urbe describitur, ad quam Galliarum episcopi a beato Mamerto convocati po^ne omnes convenerunt; (Flod., //. li. i, 16) ubi et ipsi beatum Hemigium,
indicat.

memoria

fulgct, fcliciter est translaet

C tus,

sicut in libro vitae ejus,

plenius in gestis

beati Autbcrti legitur. In qua translatione beatus

Audomarus rcceptum

corruptile lucis

munus

fertur

utpote divinis elbquiie eruditissimum, et prestan-

reimpctrata cascitate, vitasse. Hujus post obitum

facundissimum, venire i>etierunt At vir sanctus senio gravis, cum corpoiis imbeciUitate detineretur, beatum illuc Vedastum
tioris gratise privilegio

vicariaa sollicitudinis

ea

namque urbe

,

ut beatus

cooperarium direxit (62). In Gregorius Turonensis

miracula alias diligens lector inveniet.j 10. ** De homine per advocatiam sancti Yedasliin campum sustcntato. Pauca vero,quce nostris diebus meritis hujus beat' confessoris a videntibus facta

urbis episcopus scribit in gestis Francorum, tunc temporis inaudita cives prodigia terruerant. (Gesta

nequaquam pretereunda estimavimus. In Derniensi (63; namque territorio quendam cx familia sancti Vedasti hominem mali rapinatores
accepimus
,

Hinc enim motu terrae maximo. multarum eeciesiarumsubitaeversioneetruentiumpalatiorum concussione, gravis animis dejectio incubuerat, inr.
/'"/•.)

alienie substantiola? inhiantes, pravisinsimulationi-

Btantibus prodigiis,
judicii

mundi terminum ct extremum diem superventurum speclantibus. Porro ibi

n

beslice multsa oberrantes, lupi ursi ac cervi ingressi
civilatis, hominos plurimos devorantes, hoc pertotum annum faciebant. Superveniente sollempni die paschae, sanctus Mamertus ejusdem urbis episcopus cum in ipsa vigilia sacrum misterium

per portam

celebraret, palatium

quoque regale, quod editiore

bus adorti sunt, et ob hoc suum advocatum in jus ipsum quidem hominem ad singulare qucerentes certamen quod rustice dicimus campum, provocarunt. Qui advocatum suum adfuturum pollicitus intra hujus legis diffiniendte terminum, sumpta pera cum baculo, ad cenobium viri Dei pergere festinavit, causamque proclamans, abbatisadvocatiamimploravit. Abbas autem pro difficultate longi itineris detrectavit ferre suffi-agium, immo divinum monuit expeclare l3 auxilium. Omnino itaque desolatus ad
,

VARI^; LECTIONES
13
1
*

hanc

lloc et

q. urbem ascriptam reliquerit primo habehat 1 ; sed aucter ipse ila correxit, scquens caput in scedula assuta scripsit auctor ipse. ^ expectaret 1

ut

nunc legitur.

NOT.E
v

6 - Quse his insunt plus

quam

dubia, exposuit

Henschenius Acta SS. Febr. I. (63; Fortasse Ergny, arrondiss. Montreuil, vel

Erny-Saint-Julien, arrond. Saint-Omer. Le Glay. Fortasse legendum Dervensi. Pagi Dervensis vocabulum in Moutier en-Der servatur. P.

33

LIBER PRIMUS.
A
[13. (V. Gainj. (65)

34

sua revertitur, solaque in Domini fisus clemenfia,

susceptam legem rctellcre nequaquam estimavit. Ergo prescripla die judicio sc reproesentans, advocatiam Deiet sancti Vcdasti sibiprofuturam assumpsit, nullumque alliud scutuni quam pcram sibi opponendamfiducialiterad dirimendampugnamexclama-

Post cxcessum

i.) Dc Dcrtoaldo opiscopo. Gaugerici succcssit in sede pontificeli Bertoaldus, ex Francorum, nobilitatis

m.

l)Cati

prosopia, virapostolicu8acdotevirtutumpreclaru8. Ilic amore ac veneratione beati Gaugerici ductus

quod ;:lter diligentcr armalus, congrcssu ubi obluctator habito illius inermis peram ingenti iclu pcrcusserit, tanta et tam densa nebula intcr cos de ipsa pera stavit.

Faclumquc

est divina operante clemenlia,

qua semper ut filius Qagrabat, incubiculum viri, unde animam ad ccelos emisit, leclum constratum locavit, non presumptione lubrici sed certus, qui lmnc locum nullce advcrsce
fantasticce insidin

sancti

suum
animi,
partis

vexarent,

quem

vir tantus sui

tim
11.

exorilur, ut neuter alterum videre potuisset.

De hominc quoquc per sanclum Vcdastum

obitus casu dicavit. In quo cumaliqua noctepausaret, apparuit illi per visurn bealus Gaugericus,

liberalo. In

una quoquc cecclesia, quce in episcopio Leodecensi sita, in honore sancti Ycdasti colitur, raptor quidampessimuscomposittsfraudulenterealumniis hominem cepil, nexisque posttergum manibus ct fune asccllis supposito, torqucndum durius abducebat. Quem mox cselitus emancipatum respiciens, cquo desiliit, illumque per se fore solutum quoquo inodo existimans, malc vcrberalum ilerum artius vinculavit. Equoquc ascenso, repentcquoque laxatum intuitus, cum furore etiam per comanarripuit, verberibu sque affectum, tertio per genitalia

blande quidem ac leniter alloquens, ut promptius emoto leclulo prcsumptionis culpam meminisset piare, si propicium sibi euni habere voluisset. Mox

£

ille

et

summoto lcclulo, quod jussum fuerat explevif, in eodcm cubiculo altare Domino in memoria 17
;

beali Gaugericidedicavit, pigneriljusqnesanetorum

composilis, divinis cultibus aptavit ubi usquc in liodiernum celebralio sancta pcragitur, immo et

Deo vota solvuntur.
14.

Intcrfuit sinodo Bertoaldus episcopus
;

cum

sancto Arnulfo ct mullis aliis
sia?

ubi necessaria ecclc-

obligavit.

Nec longum

vero, dissolutum
,

respcxit,

sicque tandem devictus

divinse polentice

ccedena

tractaLasuntian. 625). Reperimusetiam in geslis Remorumepiscoporum (Flod. n,5), quod ipseBerto-

dum
12.

estimavit. IIoc

autem meritis sancti Vedasti
dubitet.

aldus cpiscopus interfuit sinodo,

Deo coucessum nemo qui

quam Sonnatius Remorum episcopus celcbravit, cum Teoderico Lug,

dunensi,Sinduflo Yiennensi,SulpilioBi(uricensiMe-

Post Vednstum successit Dominicus, postea Vcdulfus, deinde beatusGaugericus. Beato Vcdasto ad pontilicalc solium Dominicus successit, cui Vedulfus. Ab isto ccterisque successisorfbus cjus Camaracensis secclesia specialem principatus aulam accepit, quce sacerdotali regimine multo antc tempore, sicut et Atrabatus, vacarat, ex quo Galliarum

degiselo Turonensi, [Senoco Elosanensi

Leontio

q

Sanlonensi,ModoaldoTreverensi,ChunebertoColoniensi, Richerio Senonensi, Donalo Vesontionensicum multis eliam aliis episcopis,quorum nomina brevitasneglexit.iteperiturquoquesanctusArnulfusin, terfuisse Mettensiumpresul. In qua sinodo multale-

guntur

ulilia constita,

de rebus

scilicit

eecclesice

quoque

cecclesias barbaricte persecutionis

ccedes

qualiter tractandte sint.
rebeliionis

De

vastaverat.

Sed non idcirco jure quis

clericis videlicct, si qui

dubitabit, an
?

ausum sacrcmentis se aut
;

huic eecclesiae aliqui ante prefuissent rectores

cum

scripturce con-

jurationeconslrinxerint, alqueinsidiasepiscopo suo
ut si admoniti emendare conlempserint, gradu proprio omnino priventur. Item si quis judcx cujuslibet ordinis clericum publicis sanclionibus inclinarc prcsumpserit, aut

hoc ex descriplionibus Dyonisii papce facile datur intelligi, ut superlus (c 5, 7) expresse ostensum vel quod Glodio rex Romanos, quos lbi est 16 christianos inveneral, interfecerit. Hujus Vedulfi episcopilicetaliqua fortememorandagesfa fuissent, incertum tamen, an desidia anraritate scriptorum, quibusscepe multa silentio consenescunt, adnostra usque tempora superstite fama non durarunt prcter quod in gestis beati Gaugerici (6'4), qui ei suc; ;

callidaallcgatione confecerint

pro quibuslibet causis absque conscientia

el

permis-

su episcopi distringere, aut contumeliis vel injuriis afficereprcsumpserit, communioneprivetur. Item si

D

quishomicidiumspontecommiserit, ctnonviolentice I8resistens,sedvimfaciens impetuhoc fecerit, cum
isto penitus

humaexemptum admeliora transisse. Per quoddalur intelligi, non eum hujusmodi meriti fuisse, cui supplicia pro culpa, verum premia reddantur pro innocessit ad pontificatum, legimus, illum rebus

nis

non communicandum sic tamen, ut si pocnitentiam egerit, in exitucommunionis viaticum non ncgetur. Itemsiclericusproficiscensde civitate
;

centia,

quod

ad alias civitates voluerit aut provincias pergere,
pontificis sui epistolis

est ad meliora transisse.

commendetur; quod

si

sine

16 ut s. e. o. e.

auctor intra ]ineas

VARI^: LECTIONES. M honore 5. 18 supplcvit.
NOTJE.

violente

1.

ct Flod.

(64)

Antiquicribus, inter Acta SS. Augusti
II,

II,

670. A«:ta SS. Belgii

273.

'65) A nostro composita ante Gesta conf. Acta SS. Aug. II, 670. Acta SS. Belgii II, 308.
;

;

GESTA PONTIFICUM CAMEIIACENSIUM.
opistolis profeotui fueril manifestis, nullo
cipiatuf. Item
si

36

modo

re-

A

(

ilsslibereditua insinuat^coruscavit.Quietiam liber
et

quii

'"

quolibel gradu

\>-l

cingulo

Ablebertum pontifleem
protestatur,
et

mira sanctilate

clarum
quoil

conatituus aut potestate suffultua, decendente epiijuslibel conditionis in
.i-

morum ingenuitate conspicuum;

domua

vel

agros

positas ante reserationem
fueril

testamenti vel

necdubitandum,presertimcumet tam Banotia el lam magnifici8 natalibus ortum(67). Hic nimirum p
libataa Bororis, id esl
tuniiiliiiii
iiiint,

audientiam ausus

occupare, vel secclesiae re-

Guodilae f jam triduo Bepul

pagula effringere et supelleclilem infra domum aecclesiaspositam contingere vel scrutari presumpserit, communione christianorum penitus abdicetur.
.1

a latrone pestifero

viobitum audiens,

in(

latronemque anathematis vinculo innodavit
Bignis fatentibus

immoetiam exerta impreoatione, ut
saltera
ut
.si

ordinisneque pro propriis neque pro BBCclesiasticis causis aliter adire debeant forum, neo oausas dicere audeant, uisi quas cum
Item
ul olerioi

cujus

libel

posterosnon lateret,oblinuit;hocmodo sane,
niodo
debilis

vir esset, clauilus vel quolibet

fieret, si

femina, vitioqu

>d

vulgo dicimus gutteriam
Kt hoc mirabile dictu;
ita

permis8u ••! concilioepiscopi agereeisfueritomnino permisaum. Item viduas, quse se Domino consecrari
petierunt, vel puellas

(68),

semper non

careret.

nainque uiiincin ipsam progeniem haec

postea

Domino consocratas, uullus
temeritate, rapere

habere, liber ipse fatetur. Unde daturintelligi, vi-

neque per auctorilatem regiam neque qualicunque
potestate suffultus
vel trahere audeat.

B rum
1~.

altioris meriti extitisse.j

aut propria

Quodsi utrique oousenserint, communione priventur. Preterhec etiam alia multa tractata sunt, quae licel satis utilia, tamen breviloquio gaudentes, pretereunda estimavimus. \ 15. Gaag. m, 8.) Isto presule fur in basilica saocti Gangerici, sancto Gaugerico ialimante, comprebenditur. Sub hujus tempore fur quidam intem.

Hic ad Martinas sepuitua est, scd ad Milbol!l Fuit autem huic, ut ferunt,predium, quod Martinas (6!<i dicitur, familiis quidem
(limii

traasJatus

.

rebu8 circumfluis locupletissimum, de quo Dei BBCclesiam (10) haeredem fecerat, sed, nescimus qua causa nisi infestatione paganorum,
el

genitricis

amiserat. llic su])crvenientc die suaevocationis, in

eodem pago,

villa videlicet

quam

loci babitatores

pesta noote basilioam sancti Gaugerici ingressus,

Ham

(71) dicunt,

defunctus, migravit

a

mundo

;

sacrum
auro
et

viri

sepulchrum, quod miro

artificii

opere

illucquc sepultus, deindc ad

Martinas deportatus,

gemmis

renitebat, spoliare oupebat. At vir

Domini janitorisuo i>er visum apparuit, memoriamque suam a latronibus temptatam intimavit, denuntians, ut captum furem sine laesione abire permitteret. Sicque factum est.
16.

postea vcro ad Melbodium translatus, ibique nunc quiescens, resurrectionnis diem expectat.
[18. (17.) De saacto Autberlo. (V. Autb.) Post hunc in sede pontificalibeatus successit Aut-

p

Subaectitar Abiebertus sive Emebertus, ex
ita

egregius et vitoe merito conspicuus, temporibus Dagoberti regis Francorum. Qui pro
bertus
(72), vir

saacta stirpe progeuitus. 1'ost Bertoaldum succesit

beatus Ablebertus qui
batur(66).( V. Guad.

in catalogo episcoporum
et vicinis

nominatus, ab incolis vero
1 1
i

Emebertus

dice-

e cx

Bracbatensi pagooriunetgeneris dignitate

familiaris amicitiae gratia, qua eum singulariter amabat, fratribus qui in aecclesia beatoe Mariae famulabantur, ubi vir Dei pontilicalis eathedrse fungebatur ofticio, unum regalis munificentiae fis-

dus, parentibussiquidem
viro, atque

et vitse

cum

donavit,

quemOneng

(73)

ab antiquo dicebant.

clarissimis, patre videlicet Wittero comite, sancto

Amulbergamatreeditus est.Cujus ctiam
:

quattuor sanctse sorores fuerunt hae
rachildis, Ermenlindis, beatissima

Beinildis, Sa-

quoque Guodila,

junior

BBtate,

sed non minus prestantior sanctitate.

Quae profecto antcquam nata, ab angelo beatissimae iaatri nuuciata, dies suos bonis opcribus vincere tuduit, multisque virtutibus et miraculis, ut ipsius
s

non plene patuerunt, preter quod in gestis sanclorum quiipsius fuere temporibus, pauca repperimus, in quibus celebri memoria ipse recolitur, de quibus aliqua breviter narramus. Puerum quendam(74)ex sacris fontibussusceptum etsacris literis traditum, cum altentius ad sacros ordines promoverc meditaretur, fallentibus verbis deceplum, diabolus ad
bcati viri gesta pro raritate scriptorum

Hujus

VARI^: LECTIONES
19

Ilanc lilulum inictor ipse postea intcv linens et in margine minio supplevit.

NOTJE.
66) Multum errat nostcr, Ablebertum a. 6-iO mortuumconfundenscum EmebertoseuHildeberto,

Glay.
(70)

Cameracensem.

fratre S. Gudul», qui circaa. 7o.~>ei>iscopus factus •('. esl 38. Ad hunc Kmcbertum, S. Gudilse fratrem,

:

pertment, quajcuuque in hoc atque sequenti capite narrantur.
(67) Sc. protestetur, Coi.v. i68> Goitre. (69)

Ham prope Vilvorde. A. 633, exponcnte Ghesquierio in Actis SS. Belgii III, 535.
(71)
(7:2)

(73)

Onnaing, inter

Valenciennes

et

Conde.

Colv.
(74) S.

Yidetur

Landelinum. Colv,

esse

Merchten

in

Brabantia.

Le

37

LIBER PRIMUS
A.

38

exterioraretraxit.Quiadsumptissibi nequissimiset
Beditiosis hominibus,
coepit viatores infestare, tra-

20(19.)(/Md.) Sanotaa. Vedastam levtvit. Alre bato etiam in honore beatse Dei genitricis Marise
secdesia fuerat dedicata, in qua ponlilicalis apicis thronus habebatur. In hac beatus Vedastus, cujus supra (78) meminimus, haud procul ab altari, verso
ad australem plagam sepulchro, quiescebat.

here,spoliare.Qui
et vir

cum

his studiis attentius insistcret

bcatus ejus ruinam delleret, forte unus ex conplicibus suis raptus ad supplicia (75),juveni cui
liajc

dabatur

vidisse

magnum

incussit horrorem.

Quem

Cui post horrendamvisionem angelus de ccelo apparens, protestatur talibus

eum quoquc

supplieiis
reli-

debitum
quisset.

,

pro eo quod virum Dei Autbertum

Hoc

terrore correptum juvenem virsanctus

beatus Autbertusdesignatosibi abangeloeedificandi oratorii loco, et fundata aecclesia, adhibito secum beato Audomaro Terwanensis urbis episcopo, transtulil. In qua translalione idem beatus Audomarus,

reeepit, aluit, et

ad saccrdotium usquc
otium, inveniet.

promovit.
in

cum

Cujus multa
presens,
19.

in libro vitae

ejus miracula usque

amissam subito ceecitatem

si cui est

B

lumen parvipendens, memoria presentis seculi-- SBCclesia constat adhuc in honore
esset coecus,receplum
reparavit; ubiin
beati Autherti constructa. In

QuodS.GislanioeccIcsiam consecravitfSanctum Vincentium cxcoJuit,sanctam Wal(\S.)(Ibid.)

loco

veco

divinitus

designalo vir Donnni inonastcriuin construxit,etcx

detrudemetsanctamAldegiwdem veJavit(Ibid.)S\ib eodem fere tempore beatus Gislenus ab Atbenis digressus,dumortissimultatibusapudbeatumAutberImnaccusaretur: illcadvertens simulationis causas, non solum non condempnandum estimavit, scd cum

rebus suis secclesise
ejus

in

usum famulantium pro reium
vita3

opportunitate donavit. Gtyusrei seriem blbellus

plcnius ostendit. Beatus Vindicianus, qui ei successitin episcopium, existentibus causis abba-

tiam Theodericoregidonavit, retento sibi pastoralis
privilegio regiminis. Beatus vero Autbertus populo

magna veneralione

suscepit, oecclesiamque

quam

idem sanctus Gislcnus construxerat adsumpto secum beato Amando,in honore apostolorum consecravit.IIicbeatum VincentiumquianteMadelgariusdictus est, cum vitae ssecularis actibus occupatus teneretur, et militaribusnegotiisetregiigeneris conjugio essetnobilis,inlanlum divini amoris fervore accendit, ut mili.iae cingulo postposito, laxoque conjugio,

^

suo ad cultum dominieai fidei mancipato, feliciter clausit diem, sepultusque est in aicclesia beati Petri (79), quoe extra muros urbisCameracse erat eedificata; nunc autem,ampliatis mcenibusct monasterio mcliorato, intra mnenia urbis - 3 ipsius quiescit.
21. (20.) (.1.
Xctl.;
cf.

V.

Leod.)

Vinditianns

episcopns succcssit, ct de martirizato S. Lcodegario.

monasticohabitusumpto,subsancta3conversationis
regula se constringeret. Gujus uxor, beata scilicet ^Valdetrudis, adsumpta sibi germana sua, quao

Post ejusexeessum (an.670) beatus Vinditianus
aecclesiaj

ejusdem

sedem regendam suscepit tempo-

virginitatispropositumDominodiearat, haeambse sumptis a beato Autberto sacris velaminibus, haec
in

monte qui

dicitur Castrilocus (76;,
(77),

illa

in loco

qui dicitur Melbodium

divinis

se

cultibus

usque 20ad finem exercuerunt. Erat vero in Meibodio monasterium a beala Aldegunde construclum, quod beatuspontifexinhonorebeatae virginis Marise et sanctorum aposlolorum consecraverat, adhibilis secum viris religiosis, quos vitae Ipsius libereditus
insinuat1 .

filii Clodovei ex Balhilde IlicTheodericuspostClothaprudentissima regina. rium fratrem, qui prior in regnum palris cum Balhilde matrc successit, summam regni suscepit, rcnitentibus plurimis ex Francorum principibus, maximc propler Ebroinum, qui major domus regise illis permolestus erat.Unde consurgentesadversum

ribus Theoderici regis,

Theodcricum etEbroinum, utrosque, tonsis capitis crinibus, in Burgundia Luxovio monasterio recludunt, etChildericumtertiumfratrem, qui in Austra-

siispartibusimperabatsupercunctumregnumsusci-

VARI^E LECTIONES.
sed in hoc inanus qutedam sseculiXH. ex., non auctoris rasura, partim in i. h. b. D. g. M. crasit, ct partim in margine scripsit sequentia, cx Yita S. Autbcvtiad verbam excerpta beato videlicet Amando, Ursmaro abbate et coepiscopo, necnon Audoeno Rothomagensis urbis episcopo, sed ct Ilumbcrto bone memorie episcopo et abbate, seu Ettone et Eloquioabbatibus, et Erminoviro illustrissimo, dedicavit, ct in summo sequentis pagince margine Sanctum V. I. Atrebato e. in h. b. D. g. ^lavic Idem JiabcntS. 5 undeapparet codiccm 2, qui ea nondum Jiabct, jam anle soeculi XII tinem exceptum fuisse ex 1. -"- ita i. ct primoi. sed endcm ilJa nianus s. XII. ex presentis se eraso scripsit lanti miraculi, quod habent etiam 3. 4. 5
1. - l ita 2. et 1.

de se c. se u. noslri, voces quos

20

primo etiam
I.

v.

i.

1.

e.

i.

20. S. V.

A.

e.

:

:

23

ubis

1.

NOTiG.
(75) Scilicet

inferni, ut patet

ex vita

S. Autberti

B Auberto

Golv.
(76) (77) (78)

et Audomaro sanctis, post annos episcopatus suiiiS.Qua translatione peracta, vir sanctse et

Mons. Maubeuge.
Cap.
6.

sqq. Saint-Gcri. De tempore mortis ef. Ghesquicre Acta SS. Belgii III. 537, qui a. 6G9 statuit. Sed Annales Vedastini hsec habcnt Anno imperii Justiniani 3, anno incarnati Yerbi 687, corpusS. YedastiDeo disponente tranfertur angelica revelatione a sedepontiGcali a duobusponiificibus
(79)

digiuc memorise Autbertus episcopus migravit ad cui successit Yinditianus, meritis et operibus et ipse niagnificus. Annales Elnoncnses mi-

Dominum;
:

Nunc

:

rs, inchronologicistamen nonnimia3fidei,habent n sub a.676: Sanctus Yinditianns rcgit cpiscopatum Cameracensem; 686: Corpus S.Yedasli translcrtur a scdepontificali in Xobiliaco. Porro ann. Blandinienses a. 697: Translatio s.Yedasti post annos

obitus sui 128.

:

«.I-STA

PONTIFICUM CAMERACENSIOM.
A Mauruntum
iilium,

40
enetei Rietrudie

piunt;

MDetum

i

pontifioem auper

domum

arium Augustiduneneem onetituunt Bed aon

Adalbaldi duois etque
direxit,

quem Perronem
alias

multo poet Prenoi, regem propier levitetem ineolentiee tuea non ferentee, eoorte aeditione eum eieque rheoderioue in regnum, interfeoerunt
;

Ebroinua eere ie priorem gredum restituitur. nequieeimie doctue eonsUieriie, eetlmens ee memoreti pontifieia rsotionesbantiquapotestate dejectum,
i

presulem imperevit.Siquidempreelerus Dei athleta hujuemodi precepto parere non distulit, sed qnod jueeum exulem sanelum fuerat, quantociue properans
,

ut beetum secum digne ouetodiendura duceret,

etqve

honoriflco tractando secura inde adduxit. Illise

ad A.ustrevandensem
ut refocillandi

orudelissimia

eum

tormentie

affeoit, el in territorio

gratia

psgum tendentibus, contigit, Cameraoum diverterent ad

Atrebetenee trsnsduetum deooUsri feoil in loco qui dieitur Bilve sancti Leodegeri (80), sepultusque
eat

urbem. Ubi ceteris circaministerinm satagentibus, beatiasimus presul, parti quam Marie teetante

m

villa

quo9 dicitur Seroin
d

(81),
et

quas eet in
.

oonfinio
-2-2.

Camereoensis episoopii
\
/

Morinensi

21.

De corpore hnjus

Domino optimam elegit, semper intendeaf a-ccloB siam sanctse Dei genitricis et virginie Meries huud eabhospitio subintravit, ibique quantumDomartiris
minocaruserat, evidentissime olaruit. Intrantienim, ut in umbris solet, lumen oculorurn solis claritate perculsum obtunditur. Unde ipse minus perspieax, radio solis, qui per foramcn parielis infulgebat, pro servo usus est; quoniem fatigatue itinere, materiale onus ut spirituale leviusadsumeret, deponens, cappam suam atque manicas suas radioseiis
,

epiaeopis Aosoaido, Hermeoechario, et sancto Win~ deotiano l^oontendenlibns, sorte Ansoaidnshabnit.

Nee more, miraoulorum ejus fema eircumquaque diffuea, ad palatium regisusque celebriterinnotuit. Ubi luno forte inter ceteros proceres Ansoaldus Piotavensium el Hermenecherius AugustidunenBium epieoopus, sanctus quoque Vindicianus aderant. Quorumprimus sancti martiris corpus inonasteriiquodametconsanguinitatisprivilegiovendicare
cupiens,
tertius,

tanquam ibiprotensae ferulaeignoranterinjecit.
sol ipsc suscipiens,
_,

•.

dum

orationi prostratue incum-

alter
iil

vero

episoopatus jura preferens,
Vinditianus, locum
martirii

est beatus

famulando domi necessaria
berel,

sustinuit. Lisposilis intcrea qine

crant,

bcatus

Mauruntus sancti
ct

etsepulchri,

quem indiocesisua Deovolente martyr

vesligia subsecutus,

cum

aecclesiam introisset

susceperat, contestatus, hanc inter se non impro-

exuvias
viri

sanoti

de

sole pendere dcprehendisset
g-lorificando

bsndam disoeptationem confecerant, doncc ex sententia oeterorum pontiiicum tribus epistolis horum
trium nominibus subscriptis ct confuse sub palla altaris obtectis, factaque in commune oralionc,
Pictavensi

Deumque mirabilem
pedibus
se

predioaae, tanti

prostravit,
in

suamque ignoranliam
postu-

accusans, siquid
lavit.

eum peccasset, veniam

episcopo

ex

indiciis

sanetum corpus

utpote

antea compctenter servicrat, Non enim quem tanli meritiapud Deum fuisse nondum
i 1 1 i

deberi declaratum

est.

noverat. At mitissimus presul elementer
el

-8

indulsit,

23. ** (22.) Miraculum de sancto Amato, quod tempore sancti Windiciani presnliscontigit Cameraco. Sub hujus quoque pontificis tempore inhacnostra civitate quoddam contigit mirabile, quod iuiic operi neoeeseriumduxiinserere. (Wita ^znaJi.) Eanamque dum prefatus rex Theodericus in tempestate
.

D

non multo post viribus resumptis, iter quoque resumunt quod cceperant, laborcmque suum divini sermonis dulcedinclenienles, Hamatieora(62)deveniunt. Quo in loco diutissimc commorantes, non

minimum

profccerunt. Relicto dcnique Hamalica3

,

sanctos Dei seviret, diabolica agitatus stimulalione
exilii»

Broilumque (83) perductusest.Ipseverojuxtabasilicamcellulamsibi
ccnobio, saccr presu! educitur.
fabricari precepit, intra

Banotum Amatum Senoniensis secclesise presulem religandum deputavit; longeque ab illis partibu8, in municipio Viromandensi quod Perrona vocatur, sub custodia admodum reverentissimi viri
Ultani abbatis

quam quandocumque
vigiliis,

opor-

tunum

erat

sese

continens,

orationibus

atque jejuniis incessanter corpus fatigavit, usque

dum tam egregium
24. (23.) (W.

militcm Dominus de terris ad

mancipandum

destinavit, seilicet ut

ccelos cvocavit (an. 690).

quem

ferro

non audebat perimere, longa saltem
maceraret. Sancto igitur 1'ltano
faeto,

exilii tribulatione

de medio

timens

rex

impius, ne sanctus

sul repatriaret, elegit

quendam virum nomine

Max.) Quod temporc hujus sancti Dci Maxelcndis martirizatur percussorque execatur. Sub hocferetempore quaedamvirgo in terrilorio Cameracensi, nobilissimis orla natalibus,
viri virgo

VARl/E LECTIONES.
e. et M. auctor ipse exaravit-t Vincentiano 1. -' hoc capul dcost lotum i. deest l. * 3. 4. 5 extat in nno2. 2". Procul dubio auctor illud in 1. suppleveratin scedulla assuta, scd qmc postca pcriit *S dccst 2*.
l

C

NOTjE.
(80) (81)

Le bois de Lucheux. Le Glay.

(82)

Hamage. prope Marchiennes. Le Glay.

Sercin est le nom de la place qui se trouve au milieu du village de Sus-Saint-Leger. Le Glay.

(83) Bruel.

;

41

LIBER PRIMUS

42

circumventa cst a quodam juvene non ignobilis ul cjus conjugio generis, sed ignohilis animi juro matrimonii copularctur. Qu» dum nce auro aut gemmis nec ullo ornamentarum genero frangi potuisset, quominus virginitatis proposilum laxaret, et more nobilium feminarum viro polenti junge,

A

clcsiam Alrebalenscm ex rebus propriia una etiam cum rege Theoderico augmentans, villis, Becclesiis,
terris,

molendinis ceterisquc subsidiis ampliavit,
in

atque

generali

placito

residente rege prefato,

seculares ac judiciarias potestates per pontiflcalem auctoritatem, praesentibus quidem multis coepiscopis

retur, nec parentes suos

super hujusmodi consilium audire nollet; desperato juvenis amore captaque oportunitate, qua pucllam paternis aedibus solam

cum

rege etiam jam dicto astipulantibus, scripto
illa

privilegio et a Joanne papa confirmato, ab
clcsia
tale est

sec-

omncs penitus
:

exclusit.

Quod privilegium

ba sociorum,

possct offendere, assumpta secum ne fandorum turdomum omnem circomvallarunt, et
facta irruptionc

«

beatissimo

Sanctb et universalis eecolesiaa provisori Johnnni papee Ilomano episcoporum

domum omncm
in

perscrutati sunt
latebat curiosius

episcopo, Vinditianus servus servorum Dci mini-

tandemque loculum

quo virgo

d mus,
sil

in Christo

Domino
si

qilidquid felicius.

Nolum

contemplantes, inventam violenter traxerunt usque

paternitati vestrse seu

omnibus

sanctse Dei ec-

omnium sanctorum, prccipue quidem sancli

ad locum ubi nunc constructa est basilica in honore Vedasti

clesim prolibus,

aliquid de

rebus nostris locis

necnon et veneratione ipsius sacrse virginis. Tunc funestuscarnifcx,dentibus frendens, evaginato gladio

percussam

intcrfecit.

Qui

mox

ut

sanguinem

virgi-

nis vidit, justo Dei judicio cecus factus esl. Sepul-

taque est in basilica beatorum apostolorum Petri et Pauli sanctique Sulpicii confessoris, qum constructa est in villa qua? vocatur Pomeriolas (84)
25. (24.) (Ibid).

Quod beatus episcopus

virginis

corpus ad locum intcrfectionis retulit, et Harduinus lumen reoepit. Tricnno vero explcto post passionnemejus,quaedam matronanobilis,nomine Amaltrudis,voce divina commonita
est, ut

beatum Vindicia-

num Cameracensem cpiscopum adii e doberet, ut ipse
cum
ret,

sanctorum vel in substantia pauperum conferimus, hoc nobis procul Dubio in seternam beatitudinem retribui confidimus. Nos quidem de tanta misericordia et pietate Domini confidentes, in conventu venerabilium episcoporum nostrorum coram rege pissimo Theoderico in generali placito, hanc epistolam roboravimus, roboratumque in perpetuum fore optamus. Lcx priscorum quoque exposcit auctoritatem, ut quioumque voluerit de rebus suis propriis vendere, cedere, condonare, suum strumentum secundum legem Salicam licentiam habeat alligarc. Quapropter noverint omnes fideles, presentes ac futuri, pontificali auctoritate hoc episcopale privilegium constructum a memorato rege Theoderico, ut
inviolabihter conscrvetur ab hodierno die et dein-

clero suo ac plcbe vicina
interfectionis

sacrum corpus ad
veneratione refer-

locum

cum summa

quia locum illum

clarificare disposuerat.

Dominus signis et miraculis Quod beatus pontifex, mox
licet

ut referentis verba audivit, implere curavit.

Harduinus, qui eam intcrfcccrat,
et

Porro miscrrime

ceps.Perpontificalemauctoritatemomnesseculares et judiciarias poteslales excludimus omnemque clamoremetomncm invasionem absecclcsiasancUeMased ut liceat canonicis riae Atrebatcnsis civitatis
;

Deo

inibi

famulantibus ex hoc
talis cxtiterit

ct in reliquura

tempus

cum

ignominia, adhuc in cecitatis sua) tenebris

quiete vivcre, ab
Si

omni mundano

strepitu scquestra-

vivebat. Qui ut

sacrum

virginis corpus ad

locum D mus.

autem

causa, ut successores

memoratum

referri audivit, dampnans et recognoscens peccatum suum,obviamcorporise jubet duci, et ante feretrum se proslravit. Ad quem mox ut

nostri precaria vel bencficia de rebus ad clericorum

usum pertinentibuspatrare
toritate

maluerint, hoc interdici-

sacri corporis bajuli pervenerunt,

lumen

rccepit

ciderant.

currensque ad episcopum, narravit quanta sibi acFx presentis igitur occasione miraculi episcopus verbo dato ad populum, sanctum corpus
]

mus. Interdictu etiam anathematis et pontificaliaucstabilimus, ut ipsum monasterium cum his villis, Belrenio (85), Medonivilla (86) inter has duas villas mansos(60), culturasld,8ecolesias2cumomni dote et omnibus appenditiis, Aquis 9 --3° (87)
in

in secclesia
26. (25.)

supramemorata sepelivit (an 673) Quod super res Atrehansis secclesise S. Marise privilegium a Jobanne papa confirmari obtinuit. Hoc autem scriplum repperimus, quod vir
Dei venerabilis episcopus sanctee Dei genitricis aec-

aecclesia et dote pago Atrebatense cum omnibus appenditiis, Friscinicurte (88) cum seu omnibus appenditiis, Hatzala (89) cum oeccleejus appenditiis Berleta (90) sia et omnibus

cum

omnibus

appenditiis

,

Squasia

(91)

cum

VARI^E LECTIONES
29-30

Aquisyrani

1.

sed. grani

erasum

est.

NOT.E.
($A)

Non

cujus vocatur. Le Glay. (85) Beaurains. Colv. (86) Moyenville. G. (87) Aix-les-Fampoux. C. (88) Fresincourt. C.

est Pommereul, scd Saint-Souplet, in torritorio ager quidam adhuc Pommereul

sed nil ibi possident canonici Atrebatenses. Legcndum videtur, quod in codice 5 recentior manus corvexit, Boyletta, Boille, cujus bagi, inter Atrebalum et Bapalmas siti dominium habet capitulum Atrcbatense. C.

(89) Basseux. C. (90) Berlette (arrond. Saint-Pol.),

Patrol. CXLIX.

,

:

«

41

GESTA PONTIFICUM CAMBRACENSIUM
dotc
ura

44
tdio
a

omnibua ejue appenditiis, omnibue appenditii», Saulscido
el

A

tiente, inferno
-

perfruantur papa hoc privilegium
i

Amen.
-

mea

parvitate edi

appendi
adino uno
ciiiu integril

idonivilla

'

(

i

oum

ationis

fluviolum
,

liomolendinoinDominicacurte 96
i

M

iroculo

oura dote, de limnncul
\

in Rodulfl eurte

imiliter in

inziaco

i:

i-nodieetinreliquuratempuBsitin poteetate .iiiiii in ipso monasterio Deo Bervientium

Andoinus arohiepisoopus subscripsi. Ego Austregisilusepiscopussubscripsi. Ego Ravengarius episcopua Bnbscrip8i. Ego Silvinus episcopus BubacrtpSanctae Dei ecclesiaa el vita regis el conjugis ac Btatu regni, Domini olementiam exorare. B si. Ego Leodegarius ab impiojudice Ebroino catheflliorum ae Si i|uis vero observator hujus privilegii a nobis 63 dra Augustidunense depositus scripsi et Bubscripsiedili extiterit, accipial mercedem a Domino, et lie>ata 8. Id us Mori, anno 7. regni domini nostri Theonediotionem a vobis et ab omnibus nobis in presenti dorici regis, indictione 2 (an. 685). Ego Vinditianus vita, et in futura vitam GBternam, amen. Qui vero episcopus jussu domini Theoderici regis et rogatu
li
I

presumal ez hie quas diximus, quae me— rr\ de rebus propriis el de ahis per regale preoeptum eidera loco delegavil ad opue olerieorum, inferre aliquam molestiam, sed ei8 quiete omnia possidere, quo valeanl liberius pro
aliquis
itus inol
1

1

1

*

.

Ego Marinus vicariue si apostolicae Rrmavi roboravi. Ego ^ndreas epiBoopussubscripsi. Ego Bonibertns eptscopue subscripsi. Ego Laurentins epiBcopus" subscripsi. Pedelbranda episcopus Bubscripsi. Ego Nautor epi8copus Bubscripsi. Ego Hilarius episcopus BubscripBi. Egol onstantius episcopue Bubscripsi EgoMartinus episcopus snbscripsi. EgoChristophorue episcopus subecripsi. Ego Thomas episco tiim flrma\

ac

t

oboravi.
;!<•

i

puBBubscripsi. EgoFelixepiecopussubscripsi.

aosti
lera

bb

auctoritati

auctoritatem

pan ipenderint, et hanc pontificamanu nostra roboratam infringere
,

voluerint, inde dirigimus ad vestram clementiam ut

Johannis summi pontificis scripsi ct Bubscripsi. 27. (26.) Quod vir domini Vindilianus, adlnbito secum S. Lantherto, in villa Hunohiorth iecelesiam
consecravit. Preterea vero idem prefalus pontifex

quod a nobis roboratum esl stabile permittatis non solum a vobis, sed ab oninihus nostris episcopis qui sunl erga vos. Deus omnipotens, qui cathedra uni - dootrinam iiosuit veritatis, faciat vos memorem
intellectoremque sui, placeatque vobis propter
in

Vinditianus in vico qui, a sede Cameracense fere

eum

orationibus vestris meminisse etiam mei.
:

»

— AtC

coepiscopis degentibus Galliarum finibus fraternam visitationem et paternam
ille
«

Vindieiano

cum

septem milibus distans, vocabulum Hunolcurl (100) ab antiquis accepit, monasterium, acccrcitis secum nonpauciscoepisoopisunaqueetiam bcato Lantberto Leodecense martire preeiossissimo, ad lauclem Dei et venerationem sanctiPetri consecravit, ibique
elericosetsanetimoniales constituit. Postea vero vir

benedictionem. Audite sententiam quam dico. Si quia desurcessoribus vestris, vel comes seu cupidi-

Domini
tus,

in villa

Savia ( 101
sanc.ti

)

,

suo videlicet predio

,

in

judicum aut ulla opposita persona hnnc dona tionem vel confirmationem quampro Dei intuitu et amore divino tieri vel flrmare decrevistis, minuere
las
, ,

lem sacrisoperumindiciisnonparum claruerat, creberimisque collocutionibus, cxhortationibus apos oratorio qui

Martini aliquandiu conversa-

,

tolicispredicationibus, multosinibiad

normam

vita?

ant a loco distrahere maluerit

:

apostolica sententia

salubris

exequendam

excitaverat

33 . (27.)

Veterem

per pontificalem auctoritatem a liminibus SaneteeDei cecclesise sequestramus, eta eretu
et

damnamus,

vero knrtulam in archivo secclesise sancti Huntberti reperimus,quomsubpresentiaet favore hujus sanctipontificisipsevir sanctus tunc temporis abbas, de

supernorum segregamus,

et a

regno Dei excludimus:

sanctiPetri Christi janitoris atque clavigeri celestis regni interdictu interdicimus, et cum Juda traditore

villaMaceriis(102) scripsit,itase habentem

3^

:

-12

domininostri Jesu Christi sorte permittimus, ut in
die judicii

cum

diabolo et ministris cjus
1. 32

,

luctu qua-

anno regni domini nostri Childerici gloriosi regis 15. Kalendas Aprilis 37 ( an 672). Ego in Dei nomine Chonebertus 38 etsiindignus peccator, cogitans de
, , ,

VARLE LECTIONES.
partem auctor ipse
3j Rcliquam cujus capitiis s. uiuinziaco. 1. 3. 4. 5. in unziaco2. 33 uobis 1. 34 deest\. in scedula assuta supplevit, post excitaverat signum : ponens quod initio scedutse rcpetit. Heliqui novam lineam incipiunt; 4. in margine scripsit Videtui hic aliquid deesse. Colvenerius novum caput incipit, cm de suo titulum prsefixil in nullo codice obvium. 36 Sequens diploma ex S. Maricolensi sigilio s. Humberti munito Henschemus edidit in Aclis SS. M.irtii III, 560. unde que a nostro ditferunt, subjicimus, ut qusenam lides huic hahenda sit in lahbus appareat. 37, 45. Kal. A. desunt Mar. 38 Humbertus Mar.
: :

31

decimacui.

M

,

NOT^E.
(91)
(

ibi

Ecoivres. L. 92 ) Ors, prope Castrum Cameracesii possidet capitulum. C.

(96)
;

Demencourt,

sed

nil

tensis.
(98) (99)

C

in

suburbio

civitatis

Atreba-

(97) Maroeul,

d Atrebat.

-

Aut Sauchy-Cauchy sive Sauchy - 1'Estree aut Sus Saint-Leger. L.
(93)
(94) Honville. C.

Roclincourt. L. Onzain. C.

(95) Le Crinchon, rivus Atrebatum percurrens, ofliciis purpurariis aptissimus, quibus civitas Romanorum maxime tempore excellebat.

(100) Honnecourt; cf. II, 10. (101) Eadem quoe supra Squavia, Ecoivres. (102; Maiziere-sur-Oise. L.

.

:

45

LIBER PRIMUS.

46

Dei timore vel selerni boni retribulione seu abluen- A. Judto Iscariotis qui Dominum tradidit ^etsi emondare nnluoril, mutet Deus sonsimi ejus et in illo judis meis peccatis; quia dicit Scri|duru: « Facilc voliis amioos de mammona iniquitatis, qui vos perdicio recipiat quod Ananias et Sapbira receperunt

mansiones sanctorum; rursumque dicit « Facite vobis saccos elemosinao qui non iccirco dono, quod imperpeluum velerascunt 3<J donatum esse volo ad sacrosanctum monasteriuni quod vocatur Marieolas, quod vir illustris Iluntborlus •'•'quondam suo opere construxit, ubi ego ipse indignuspeccator abbas preesse videor 41 consecratum in honore sanctai MaridB matris Domini noslri Jesu Christi et SanctiPetri et Pauli apostolorum vereliquorum dominorum qui in ipsa basilica vcnerantur, situminpagoFanomarcensi (103) super fluviohoc est partem lum qui vocatur Helpre (404) maximam de possessione nostra in villa nuncupata Maoerias, sita in pago Laudunensi supcr fluvium Iseram, quamde aviamea Deo sacrata Audeliana 4 quondam dato precio per venditionis titulum comparavi, hoc est mansos dominicos, ubi ipsa Audiliana mansit, vel postea nos edificavimus, et terrationes
ducant
in seternas
:

in

prsasenti, et insuper inserat cogenti fisoo auri
et

librasdecem,
vat *7 .
ct

decem argenti pondo coactus
repetit, nihil

e

Nec
sl

si

quid

^valeat vindicare.
si

,

merces nostra inantea

proflciat ad saiutem. Et

,

rumenta, aut anterioria aut posterioria quolibet ingenio vel argumento, de nominc nostro in propinquis meis vel cxtraneas personas fuerit osaliqua

tensus autullounquamtemporeapparuerit, falsarius esse cognosoatur et inanis permaneat. Sed Wpre,

sens donatio a me faota omni tempore firmaetinviolata permaneat, stipulalione subnixa idoneorum

•''-

:

P

lostium,

domni

videlicet Vindinliani
ill.

epiacopi

,

et

Fulbertimei
Ipse

fratris, sedill.

50

Actum

Maricolis,

tamen Choneberlus

5*,

etsi

peccator, abbas,

manu confirmo. » Scpultus estinmontc S. Eligii. De Vita hujus beatissiini pontilicis atquc gloriosissimi oonfessoris Christi pauca retulimus quae aut pro raritate et
propria
38.
,

(105), et

servos

et ancillas illos et illas.

Hos

igitur

mansos oum terris concidis et pascuis in integrum perhanc seriem epistolse nostrto donationis, quam Ulfinum notarium scribere rogavimus ad ipsam
,

ignavia soriptorum neglecta putamus aut pro sedi lionibus prooellosis quibus sanotas Dei uacclesias
,

semper naqfragasse supra diximus ( c. 5 ) disperiise credimus. Quodprofecto minime

,

scripta
est

du

-

basilicam sanctseMarise Mariculis (106) constructam, a presenti die tradimus ad possidendum. Hsec

omniasupranominalaadipsummonasteriumdelegavimus, utipsi monachi vel successores nostri in suo jure vel dominationc apresenti die reeipiant ad pos-

bitandum. Fieri enimpotest ut, cum tantis subversionibus secelesiarum una etiam volumina, quibus series vitce et miraculorum hujus sancti viri conti

C

nebatur, auris quidem ridentibus (107, disperirent. Quoniam vero pro supramemoratis causis existentibus incertum est etiam quanto videlicet tempore secclesiam Cameracensium rexerat, et quse personse

sidendum, tam

in terris

quam domibus,

edificiis,

mancipiis, vineis, silvis,pratis, pascuis, aquisaquatione

rumque decursibus, absque ullius judicis interpellaWhabeantque in sua potestatetenendi, dandivendendi
,

ejus funebritati( 108
lius est silere

)

interfueraut

quam fabulosum quid

commutandi,

vel

quod exinde voluerint
definimus
,

faciendi. Propterea in ista epistola

ut

autem pro eerto audiro sufficiat, rationem sui laboris die obita 5 Idus Martii
in loco videlicet qui dicitur

meHoc quod ad remune :

ideo ex his
conticere.

(1091)

ealumnia in postmodum inter ipsosservos Dei vel heredes nostros non adcrescat, Siquisverospostnos, quodfuturum esse non credinulla altera 45 ratione

migravit ad Christum, sepultusque est in basilica,

Mons

sancti Eligii, ubi

mus, si aliquis, de heredibus nostris aut quselibet oppositapersona contra hanc donationemnostram quam fieri rogavimus, venire aut infringere voluerit primitus iram trinee majestatisineurrat et sit ana, ,

quondam ipse, cum egrotaret apud Broscllam (110), diocesis suae territorium, jussit se transferri, pro co
beatus Eligius habitationis suse fecerat di versorium, cuibeatus Vindicianus familiari usu di

quod

ibi

-

lectionis inheserat.
29. Clericus

thema,
celesti,

et

deleatur

nomen

ejus de libro viventium t>
sit

quidam

tunuilo sancti viri ncscicnter

etcum justis non

scribatur, sed

consors

insultans, liimineprivatur, et itemilluminaiur. Post

VARLE LECTIONES.
39 r.

S.

fundator enim non fui 40 Rodabertus Mar. quod rectum Chronebertus seu Chunebertus dictus. Ex hac nominis forma Chunebertus error nostri ortus cssepotest. 41 u. e. i. i. p. a. p. v. desunt Mar. *8 h. e. dcsunt Mar. «3 Andi liana const. Mar. W advocatia, vexatione addit Mar.i$ deest Mar. «seds. c. I. I. q. D. t. desunt Mar. *" et insuper exsolvat desunt Mar. 48 deest Mar. 49 e t Mar. »0 m. e t ill. Mar. si Humbertus Mar.
d.
f.

v.

s.

e.

q.

n. v.

desunt Mar.
alias

;

Humbcrtus ipse, sed Radobertus,

not^:
quem veteres Fanummartinse dijuniores a nomine pncfluentis lluvii Haynau vocaverunl. Folcuini g. abb. Lob. 1. (104) Helpe mineure, prope Maroilles Sambram
(103) pagi.
,

Camerac.
(107)
cf.
ii.
I.

xerunt

e.

ventis tradita,

aurarum

quibus maximam partem amrae se rapuissc lsutanlur.
4,

de

ludibria facta; invidte

inflens. L. (105) I e

agros cultos.

(106) Maroilles ad

Helprom

in

Hannonia,

d.

(108) I. e. funeri. Vedast (109) A. 713, secundum (110) Bruxella esse videtur.

A

, ;

47
multiim temporis,
mirificari

GE8TA 1'ONTIHCUM CAMERAtY.NSHWl
enm jam Dominus sanctum suum disponerel causa, intervenit qu» aignie
man
rant
lilii,

4S

A

ignobilis, sed privato lumine debilis;
vatieis,
proflcici

qua

paratlt

Romam

ad

limina apostolorum

evidentioribua jacentia merita
Atrebati nobilium virorum
[iliins suli

litteralibua disci-

pro recipieo la Balute disposuerst. Nocte igitur ca, qna seqnentis diei mane profectionis iter paraverat,
divinitus

magiatro erudiendi. Et tempus advenerat ipaipueri, ab eodem magistro rogati, ad scrifacere

commonetur,

Vinditiani
taj

oum

ud ad Bepulchrum beati oblatione sua properarel ibi opta,

Loeus ptoriam artem tiquorem antem, quo vir Dei sepultus quiescebat, jam vedeberent.

lucis

commertia reoeptura. Faeto itaqns cre-

pnsculo, carpento superimposita', ut monita fuerat
explevit.
ul

plenus erat, neo habitator inibi erat, pro eo quod gentilium infestatione locus bx multo tempore desertus fuerat. Hujus rei, quam narro, testes asque ad nostra tempore Buperfuerepribua
el

spinia

Supramemorati namqne clerici
centisnemorisspinetn
divertunt. Ubi
lusti

111»
id

cum

circumja"
fuera*

Veniens igitnr ad tumulum viri Dei, mox terram oculis attigit, aperti sunt oculi ejus, et sic gaudens rediit ad propria. 33. Multidiversiscruciatibusplexi sunt, quod teinplum ojus violarunt. Heinricoautem quondam impe-

basilicam forte

dum

hi,

quibus

altior

mens

B

orassent, juniores situm interioris secclesiee eurio. Bius contemplabantur. Unusautem ex his ad tumu-

lum

Dei incautiusaccedens.sicutterra dehiscens a summo usque deorsum rimam fecer.'t, ille arrepto
viri

Balduinum (113) et Arnulfum comitem (114), Balduinus collecta manu Arnulfum, quia numero inferior erat a Valentianis expulit; quod quidem castrum impcrio Heinrici subjugatum fuerat. Indignatus imperator rcrum inratore, ortis simultatibus inter
,

solentia,

castrum
sed

ct

ipseobsidione clausit (an /006).

sarculo coepit spelunquam quasi insultans fodicando

Ad hunc Hobertus Francorum rex innovandae amicitioe gratia,

pretemptare. Qui statim caetitate pereussus, ccepit palpando ducem quoerere, ducem clamare. Exter-

et

Hichardus Hotomagensium dux,
et avaritise studiis

cum
rox

infinita
et

multiludine convenerunt. Gensipsa fe(1 15),

quiaderant subita eventus immutatione, magis sibi quisque timebat, ne pcrcussi simili sententia
riti

inquies

fervens, nec

secclesias

Dei

immunes

reliquerant incursionis.

pleoteruntur. Seiscitantibus autem privati

causam

luminis, respondit, ex insultationc temeraria,

quam

tumulalo intulerat, sibi inisero hoc accidisse. Invento igitur salutaris remcdii consilio, puerum capitis sui

diMtitione(//i )tanta3animadversionisiram
,

C

placare suadent. Sicque factum

est;

mox

lu:nine

recepto, puer haudmediocriter castigatus rediit.

Ubi Falbertas cpiscopus sanctum corpus beati ViaditismbonoriSce levavit. Hujus itaquemiraculi fuma per vicinam regionem pertonuit, plebemque longe lateque super venerationem tanti viri excitavit. Qua etiam Fulbertus pontifexattonitus, qui post
30.

Porro Atrabatensem provinciam peragrantes, patriam misera csede vexabant. Ex his aliqui ad montem sancti Eligii, de quo supra disseruimus (c. 28); devenientes,audierunt monasteriummultispecuniis et congestionibus refectum. Facto igitur agmine templum irrumpere nitebantur. Renitentibus clericis, unus barbarico furore conmotus, telo vibrato unum ex sacerdotalibus viris in ipsoaditu templi
prostravit; ceteri vero, fraternae necis dolore accensi,
facta,

pertinacius rebellabant.

Difficultate

igitur

hostes templum effringere non possent, unus eorum, vesano spiritu armatus, tectum templi

cum

illum

sanctum corpus levare disposuit, et honorifice in locello lapideo conditum repperit (circa an. 940). Suum autem archidiaconum, ut ferunt, Honoratum juxta quiescentem
1 ~>"*

in episcopio extitit,

intactum reliquit. 3/ Ubi meritis Vinditiani csecus illuminatur. Erat preterea in territorio Atrebatensi mulier habensunicumfilium, qui, patentibus oculis, lux ipsa

ascensu superavit, et per laquearia sese intro summisit,ctimprovisus viros a tergo ferire ccepit. Turbati qui aderant, cum hostem in medio sui cernerent dum posteriora defendunt, liberum anterioribus aditum praebuerunt. Qui irruentes plerosque necaverunt,
et cruentis

manibus sancta contaminantes,
,

D

thesauros

ecclesias

vestes

etiam

sacerdotales

sustulerunl.

Nec longum
alii

tam-enj lsetati,

mox
alii

(116)

multo ex tempore nogabatur. Hunc mater secum adsumptum ad sepulchrum beati Vinditiani conduxit ;"ubi perductum super altare cereum offerre fecit, ipsaque paululum oratura prosternitur. Man*
festa Dei virtute puer lumine recepto, recto itinere ccepit regredi, nihil hesitans et viae ducem non re-

inter sespolia diviserunt, plerique arrepti a dsemo-

nio torquebantur;

linguis

adusti,

proprio

morsu

preeisis, plerique curibus exustis, misero

cruciatuplectebantur.

Fama hujusmodi

ceteris ter-

roremincussit, nede spoliis aecolesise

illius attactis

quirens.
32.
lier

moxutin patriam reversus

Item qiuedam mulier cseca visum recepit. Muitem quasdam in territorio Pontico erat non

seva quoque pestis eos incenderet. Sed et comes (117 est, quaestione facta de thesauris dictis sub posito sacramento, usque ad
fecitpersolvi.

minimumquadrantem

Unus autem ex

NOT^E.
(111)
I.
I.

e.

discipuli, clerQonnets.

(112) (113)
(114);

e.-ut

monachum

se futurum promitteret.
cf. c.

(115) (116) (117)

I. I.

e.

inquieta.

e

mox

ut.

Flandrensem. Valentianensem,

Richardus Normannorum dux. Coln.

//5.

49
illis

LIBER PRIMUS.
qui intcrfuerat violatoribus a3ccla3sia3,
silii

50

unam
diu ce

A divina

in

partem

campanam

retinuit

;

quam cum

ordinantc providentia imperator augusius C.mii])clilionibusservorum Deijustifl ct ralionahili-

premortua tandem conQteri coactus estquod avarilia suadenle ncgavcrat. Missa igitur legatione-ad matricularios (118), duplo rcslilasset, parte corporia
tuit,

busdivinicultusamore favemus, superna nos eratia muniri nondiflidimus. Proinde noveril industrifl aeu

sicque saluti pristinse redditus est.

34.

IHMebcrlus succcssit, post Hunoldus, tum

IladuHus. Beato Vinditiano Ilildcbcrtus (119) in episcopiumsuccessit (an 718). Cui Hunoldus. lloc
defuncto (120), ad episcopalc soliuin Uadnlfus cli1 gitur, qucm asserunt quidam filium fuissc sanct
Ragnulfi martyris
;

omnium lidelium nostrorum, tam preasentium quam futurorum 5* |uia vir venerabilia Hildoardus Ga^eracensis urbis episcopus obtulit obtulibus nostris immunitates, avi '" videlicet nossagacitas
,
(

tri,

regisPippini

ili
,

et genitoris nostri,

Caroli bonae

memoriae prestantissimi imperatoris
et

in

quibus con-

tinebatur insertum, qualiter idem genitor nostcr

de quo

hi,

qui

luere temporibus fideles, testati sepulchrum cjus vidisse miracula
,_

supermulta se ad sunt
nostris
..
.

antecessorcs regcs praedictam scdcm, quae in honoreest 57 sanctse-Dei genitricis 58 Manaa scmpcr

SS.Hunc Enqranus episcopus levavit
,.
" .
.

_

.

va tionc muhcra inrecclajsiasancti Petri apostoli, qua3 intra
castelli

in ruius clc„• ,, ,,damionwhberata esi. llicllodullus
...
. .

,

,

B

,

muros

que virginis ob amorem Dei tranquillitatemquo consistcnsium Iratrum '•' snb plenissmia luitionc ct ....... ,.„ lmmunitatisdefensione 60 habuissent. Pro firmitate ,,....,,. 6' lamen rei postulavit a - nobisprcfalus episcopus.
,
. .

,

,

.

.

,

,;

Atrebatensis cst juxta monasterium sancti Vedasti, sepultus est (121) {an. 728J. Hujus vero
sanctitas procedente tempore multis mirisquc portcnlis ostensa est.

ut

eorundem regum auctorilatem

li;i
,

inamore

Dei

ct rcverenlia 64 sanctae Dei genitricis Mariaa, nostra

Quorum precipuus

teslis edituus

Engrano Cameracensi episcopo visiones quasplcrumque viderat propalalilicus vel quilibet 65 ex judiciaria potestale, in vit. Qui ergo testem idoneum animadvertens, sancaecclesias vel 66 loca vel agros seu reliquas postum corpus lcvavit. In qua elevatione, ad declaransessiones.priedicta3a3cclesia3,qua3 67 modernotcmda sancti viri merita, mulier quaadam ab immundo poreinquibuslibetpagisvellerriloriisinfradilionem spiritu mirifico liberata est undo episcopus ltelus, nostriimpcrii ;8 juste etlegalitermemorata tenct vel verbo facto ad populum bcati lladulfi solemnia ~ L» possidetasccla-sia, velea "•Jquaedeincepsacatholicis ., r r r '. /* m numerosanctorum notificavit.
monasterii sancti Vedasti
;
' , ,

firmaremus auctoritato. Cujus pctitioni libenter adquicvimus,etita in omnibus concessimus atque per hoc preceptum nostroe aucloritatis confirmavimus Precipientes ergo jubemus ut nullus judex pu-

,

:

,.?,

.

,.

.

.

viris

eidem

a3cclesia3 fuerint collata

ad causas

36.

De Trawardo

episcopo. Post

Hadulfum Tra-

audiendas, aut freda cxigenda, aut mansiones vel
paratas fasciendas, aut fidejussoi*es tollendos, aut hominesipsiusajcclesinetam ingenuos quamservos

wardussubstituitur inscdem(an. 728.) 37. (36.) De Gonfrido cpiscopo. Post

quem

cjus-

demmonasteriiGuntfridus rector extitit(122). 38 (36.) De Albrico episcopo. Post cujus exces-

superterramipsiuscommorantcs
tringendos
7

71

nequaquaindes~

-;nccullasredditiones
vel

3
,

aut inlicilas

sum Albricus (an 770).
39. (37.)

occasiones requirendas, nostris
episcopo. Post Albricum

et fuluris

tcmpori-

De Hildoardo

bus ingredi audeat,
"

Hildo\vardus(a/i. 790), tempore Karoli Magni, suc-

exigerc

4

eaqua^supramemoralasunt presumat. Sed liceat memorato presuli
'5 ascclesia^,

duas tabulas eburneas pulchre sculptas, anno 12suiepiscopatus, utin eisdem tabulis liquet, fierijussit. Hic autom usque adtempus Luduvici Pii superfuit 5 2 multisque commodis recclesiam instruere curans, ab ipso imperatore immunitatis preceptum hujusmodi obtinuit S3 « In nomine DominiDeietsalvatorisnostriJesuChristi. Illudowicus
cessit, qui
*
:

suisque successoribus predicta3
tis,

cum

cellulisetrebus vel hominibus sibi legaliter subjec-

immunitatis

76

nostra3 defensioncquieto ordine

possidere, et nostro fideliter parere imperio, atque

D - popu io

pro stabilitate nostra, vcl totius imperii Deo nobis conservandi, una cum clero et collati 77 vel
sibi subjecto, libere

Dei miscricordiam ex.

VARLE LECTIONES.
5211. a.u. a. t. L. P. s. Auctor ipse intcr lincas adscripsit. 53 eh&rtam origioariam hujuspraecepti vid in tabulario Cameracensi extantcm, imperatoris manu subscriptam, sigilloque munilam ; cnjus pippini regis cb. 5 ~ qua3 est in honorc cb. varias Icctioncs subjicio. 54 quam et t cbarta. 55 a uu ch. SSgenetr. cb. const. 59 t. fralrum ibidcm c. semper sub eh. 60 defensionein cb. ,!1 firmitatem rb.

adbuc

m

,]

63 auctoritates cb. 64 reverentiam cb. 65 quislibet cb. 66 aut cb. 7 eidem conlata3 f. eccl. cb. "l commanentesc/' ~- distringendos ch. " 7 conlati. ch. tus e. ch. 7 5 s. res. p. ch. "6 s. sub i. cb.

deest ch.

ch. 67

"

quas cb.
3

68

i.

n ch.
.

6'-»

eas

redibit.

ch.

7l s.

peni-

NOTJE.
qui matriculam scu regis(118) trum baptizatorum tenebant, les marguilliers.
I.

e.

asdituos,

(119) Sive Emeberlus, de quo cf. supra c. 16. (120, Anno 718, secundum Ann. Vedast. Alii obiisse dicunt 9 Jan. 717. (121) Obiit ann. 718 secundum Annales Vedas-

tinos, Petavianos,

Laureshamenses.

(122) Fecit translationem sancti Landelini, 15 Jun, 770. Unde apparet Albericum non ante anni 770 finem episcopum factum. Idem obiit 7 Jan. 790. Cameraci in bibl. publ. extat adhuc codex canonumHibernicorumn. 619 eojubente scriptus,utitestatur subscriptio in fine ipsa scriba3 manu addita Expl. liber canomun, quern domnus Albericus episco

51
l.t
iii

GESTA PONTIFICUM (JAMKKACK.NSFUM.
quiequtdexinde Haoua aosl
i|>sius

:>>

A
eonoinnanda

lit

miaoi ad singula. Kt hoc
,

esi, ajuod in

bbo

n

me

htminaribus

asoclesiaa
al>

valde oollioita

quoniam
et

ita

confuaa Buntjudicia

perpolualitor conceaaimus
iii

habendun). Contino-

posnitenliura in preebyterorum
li-,

noatrorum opuscu-

eodera preoeplo domni el genitoria batur etiam noalri, quod Biquiadux,eomea, vicariua, aeu quisli Lei f\ judiciaria poteatate auctoritatem domni genitorls :n noatri vel anteceaaorum regum irrumpore vi /aiii violareprsBoumpserit, Bolidoa sexeentoa cub
pabilis judicetur;
videlioet ul

atque diveraa
erni.

inter bo discrepentia ot nulliua
ut

auotorilate

Buffulta,
I

vix

propter dissonantiam

nde lit, ut concurrentibua ad rcmedium pmnitentim, tam pro librorum confusione

quam etiam

pro ingenii tarditate aullatenus valeant

du»

partea in arcbi-

rumipaiosmcctoaimadmittanttbur, et tertiam flscus regaHs roeipiat, nl nulluatoiequidaudeat Wperporrare.Quod ita etnos per hanc nostram aoctoritatem

Bubvenire.Quapropter, oarissime rrater, noU te ipsum nobis negare qui semper in divinis ardenti
,

animo

disciplinis ac Bolerticura scripturarum

ditationibus perfectissimootiofloruisti.

moArippequav

nflrmamus,
vol

ul sioul adomno et genitore nostro ° so sine excusationis verbo hujus sarcine pondus, a M anteeesBoribus regtbus eollatum atqueconflrme quidem til>i impositum, sed a Domino cujua onus
ita 8*deinceps inviolobiliter conservequippe auctoritas aut fldelibus Banctse

matumest,
lur.

H»o

Dei Eeoclesiaa el

nostris verius

s:i

oredatur,

mann
in-

propria subter

eam Rrmavius

el

snnulinostri

pre8sione Bignarijussimus.Signumllludowicisere nissimi imperatoris. EgoDurandusdiaconus ad vi-

cem Helisachariirecognovi Amen. Dataest
Maias, anno
i

l~Kal-

Ihristo propitio 8

domni

si

llludowici

ncquu formides hujus operis magnitudinem, sed virliter W accede, i quia aderit tibi qui dixit Aperi os tuum, ct ego « adimpleboillud. » Scisenim, optime, parvis parva sufflcere, nec ad mensam magnatorum pau]>eruin turbam posse accedere. Noli Luae devolionis nobis subtrahere scientiam, noli accensam in te sub modio ponere lucernam, sed precelso eam superponc canleve est, levigandum. Nuli timcre
,
:

piissimi augusti,

indictione 9 (an

816).

Actum
0.86.«

delabro, ut luceat omnibns

(jui in

domo

Dei sunt

Aquisgrani Hic etiam inter fuisse sinodo invenitur [(Flod., II, 18) quamanno ab incarnatione domininostri Jesu Christi814 VulfariusRemensium archiepiscopus in
eecclesta

regiopalatio 85 ,

inDeinomine. Am<

fratribus tuis, et profer nobis veluti scriba doctus,

^ quod

Noviomensi eum

aliis

coepiscopis habuit,

ubi videlicel sententia ventilita est

interVendilma-

Domino. Aderittibi hujus laboris duobus discipulis euntibus, tertium se socium redidit in via, et apperuit ut sanctas intelligerent Scrirfuras. illis sensus spiritus paraclitus omni veritatis doctrina, et peraccepisti a
itinere illius gratia, qui 88
,

rum
ins
i9.

i

128) el

Rothardum

1

1-21

episcopos, de termi-

fecta caritatis scientia, tua resplendeat s9 pectora,

parrochiarium suarum.
88.
i

carissime frater.Vale.
41. (39)

»

De Halitchario, qnem Ebo arshiepiscopus
1 1
i

Ad Ebonem
i

Halitcharius epistolam rerescribit Haltcha-

sabjecta epistola humililer alIoquitur(Ib.A6).

1—

scribil

i

Ih.

dowardo(125) vero Halitcharius successit, vir doctrina apostolicus et lide catholicus. Hic prsecibus

rius

:

«

Ad quse 90 idem talia Domino et venerabili in

Christo Eboni ar-

chiepiscopo, Halitcharius minimus Christi famulus
salutem. Postquam, vcnerandc pater, directas bea1)

Elxinis

Remensi sarchiepiseopi sex
et

libellos de re-

mediis peccatorum
tise

ordine vel judiciis pcenitencxtat

titudinis vestrae accepi litteras,

conscripsit (126); ad quein Ebonis talis
:

dignati estis ne mcntis
otio

acumcn

quibus me hortari inerti torpcndique

epistola

Reverentissimo in Christo fralri ac filio Halitchario episcopo, Ebo indignus episcopus salu«

summitterem, scd cognitioni ac medilalioni

cotidie sacrse seripturee

mc

vigilanter traderem, et

tem.

Non

dubilo tuae in notumesse caritati, quanta

insuper cx sanctorum Patrum canonumque sententiis

nobis secclesiasticse disciplinse, quantisque nostrornm necessitatibus subditorum, ct insuper mundialium oppressionibus, quibus cotidie agitatimur, oura constringat. Idcirco, uttecum contulit, ex Pa-

pcenitentialcm in uno volumine
et vale difficile

durum quidem mihi
hoc quoque
fuit

aggregarcm tremendumque
:

trumdictis,canonumquoquesentenliis, adopusconsacerdotum notrorum excerpere poenitentialem mi-

imperium, ut hanc suspicerem sarcinam, quam a prudentibus cognosco reliclam. Multumque renisus sum voluntati vesfroe, non velud
,

procaciter durus

sed proprise infirmitas tarditate

nime

valui; quia

animus cuin dividitur per multa,

admonitus. Hac etedim cura sollicitus, necessarium

VARLE LECTIONES.
?8d.etg.cA.'9inrumpere cb. 80auderetcA.81 V el ab. a.r. prmdictteccclesiae conlatum cA.82 ita et cA. 83 certiusque c. ch. 84 Helisachar r. data XVII. Mai. a. C. p. tertio imperii d. nostri H ch. 83 p. r. ch. 86n. felicitera. ch. 8- uidenter K cui auctor ipse uiriliter superscripsit. virliter 2. videnter supersc. virihter s. fidenter 5. Flod. 8* quam 1. 89 vel irradiet. superscriptum 1 3. unde 2 2*. in textu habcnt resplendcat vel ir2adiet. Flodoardus tcstc Coivcncrio scripsit resplendeat, quod recentior quidam mutavit '
v.
lii

repleat. 80 a tque 1.

NOT JE.
pus orbis Cawaraciaciam
ct

Adrabatiusium

licri

rogavit. Deo gratias uuien. Cf. Mll, 432.
(123) (124)

annales nostros,

Kudovico imperatore nactus de quo cf. Mirseum II, 930.

(125) Obiissc putatur 4 Jul. 816. Certe diploma a est adhuc 14Apr. 816,

Xoviomensem.
Suessionensem.

(126) Editos a Canisio in Antt. Kectt.; cf. Fabri-

cium

s.

v

53
duxi, ut aliquandiu

LIBER PRIMUS
me
a seribendi temeritate susdiffi-

54

A

penderem
cultatem,

;

quia siout perpendi injuncti operis

monachis, quia dubitabatur et incertum erat, quo in loco positum crederenl preciosissimum corpus
tncti

ita

etinjugentis auctoritati nec volui ne«

Vedasti, quassivil etinvenil

annoquidem do-

debuiusquequaqueresistere; certus, quiaimbecillitatemmeam lnulio ampliua vestra adjuvaret precipienlis dignitas, quam gravaret mcaj ignorantiie
difficultas. Valete.
42. (40.)
»

minic» Incarnationis 852; inventumvero itaparavit, ul si forte metus Danorum cogeret, fugientcs
aliorsum deferrent.
[45. (48.) Eubi in sinododc Ebonis deposilione ct Hincmari ordinatione 8criptnmprotnIit(vhon m,l
1

De Constantiaopolim plarima sanctorum

t

1

pignora attulil(A. Einb.,an. 828).Hicabimperatore Karolo 121) Constantinopolim missus, et a Micbahele imperatore, sicut inde revereus ipse retulit, honorilice susceptus est. Unde ipse multa et preciosasanctorumpignova, sanclividelicet protomartyris Stephani, Cosmse, Antimi Nicomediensis cpiscopi, et Teodori martyris, quaj in oecclesia beatae necnon et Mariae eontinentur adhuc, asportavit tabulaseburneas,quibuslibri cooperti ibidem esse spectantur. Hujus vero tempore (A.Einh., an818) Luduwicus Pius rex per Cameracum transiens, Aquisgrani adhibernandumrevertitur. Bcatus vero pontifex in pace cum patribus suis dormitionem suscipiens, sepultus est in Monte sancti Eligii \an.
1

Ilujusetiamdiebus honorabilis presul Hincmarus, post Ebonem depositum ejusdem ecclesiae episcopus annosui episcopatus 7,sinodum habuit comprovincialem apud Suessonicam urbem in monastevio sancti Medardi, cum Venelone Sennensi archiepiscopo, Amalrico Turonensi, ct hoc Theoderico Camarar>

;

censiepiscopo, etmultisaliis episcopis etabbalibus, residcnte quoque in mediogloriosoregeKarolo (an
858).

Ubi quuedem necessaria
oficclesiae

aecclesiae

Dei sunt

pertracta negotia.

Adquamsinodumaccedentesqui-

dam Hemensis

canonici ac monachi, clamaveiunt suspensos se a prefato archiepiscopo suo ab administrationo ordinum Becclesiasticorum, ad quos ab Ebone quondam provecti fuerant. Electi igitur judices utriusque partis,
id est archiepiscopi

830)

].

43, (41.) Successsit

beatus Thcodericus,

quemEbo

arcbiepiscopus sibi in sinodo judicem elegit. Post

huncsummi
tice

sacerdotii

munus Theodericusa LuduCujustemporeLotha-

wicosuscepitj(128),vivspeetate sanctitatisetprophespivitudivinitu illustratus.

clamatorum, auditis causisaltrinsecus, judicavcrunt quod si Eboarchiepiscopus in suo statu manens, canonice hos fratres ordinaverit, deberent ministrare si autem injuste dejcctus et canonice
et
:

;

restitutus, post

suam canonicamrestitutionem cos-

riuspatremLuduwicumregem consentientibus falsis episcopis, maxime Ebone Remorum archiepiscopo a regni imperio dejecerat.Principibus tamen injustedejectumanimadvertentibus, eteisdemcpiscopis, qui ante consenserant, acclamantibus, in pvistino

dem

ordinaverit, sineullaqucestione deberenteliam

ministrare. Interrogatis itaque ovdinatoribus Hinc-

honore

restitus

est.

[

(Flod.,

II,

20).

Post

mavi deEbonisdepositioneetHincmari ovdinatione, suvgcns Theodericus Camaracencis episcopus, porrexit in conspectu principis et sinosi scriptum, continens ordinem depositionis pvefati Ebonis.

haec congregata sinodo in Metensi aecclesia sancti

Stephani, imperator prae cunctis

Ebonem

accusat,

eteisdem falsis criminibus appetitum a regno dejecerat, armisque ablatis, necconfessumnecconvictumcontraregulas aecclcsiasticas ab eecclesise aditu eliminaverat. Qui o bjecta erubescens seque male fecisse recognocens, ut in sinodo omnia legaliter adimplerentur, secundumAffricanos canonessibi judicos episcopos delegit, interquos etiamTeodericum episcopumconvocavit.] Iste etiam anno Domini 832. 16. Kal Decembris ordinationem clericorum fecit in monasterio Laubiensi (129). Anno etiam 844. dedicavit monastevium in Vaslevo (180(, petcnte Hariberto abbate. 44. (42.) Ubi sanctum corpus beati Vedasti qusesivit, implorantibus monacbis, etinvenit. Danivero tunc temporis per viciniam hujus dioceseos male debaccantes, aecclesiis insultabant. Quare vir Domini Theodericus, pie monentibus et implorantibus
falso fuerat criminatus,

quod eum

Tunc ventilatumestqualiter exauctoratusepiscopus restituidebeat, et quiaidem Ebo vestitutus canonice non fuerit, insupev et ab apostolica sede, Sevgio papa confirmante dejectionem illius, dampnatus extiterit, ut in laica tantummodo communione maneret. Sicque

decretum est ut quicquid

in ordina-

tionibus aecclesiaslis

Ebo post depositionem suam

ter

egerat,secundumtraditionemapostolicaesedis,presacrum baptisma, quodinnomine sanctas Trini-

tatis

perfectum

est,

irritum haberetur, etordinali

D

ab eo aecclesiasticis gvadibus pvivaventur. Tunc unus ex dejectis fratribus libellum pvoclamationis exposuitin medio, in quo continebatur, quod ideo
se ab

Ebone pevmisissent ovdinavi, quia videvant, suffvaganeos Remensis acclesiae in unum cum littteris impevatoris Lotharii convenisse, et eundem

Ebonem

restituisse.Sedet lilteras,quasiexnomine

Theodericiepiscopietceterorumejusdemdioceseos

episcoporum manibus roboratas, ostenderunt: qui-

NOT,E
(127)

Ludow-ico potius.

cf.

Mabillon Annales

a. 650.

(128) Halitcario

Cameracenci episcopodefuncto,

(129) Cf. Folcuini G. abb.

Lob.

11.

Theodericus jussu domni imperatoris ordinatur. Ann. Vedast. a. 830. Sed Galliae Christianae auctores d. 25Junii 831 obiisse statuunt Halitgarium

(130)

Walers en Faigne,

in confmiis

Hannonise

et Picardiee.

;

,;

CKSTA pnNTlFICUM CAMKRACLNSIUM.
unprobatieJuBei sunt oommunione privari, pro eo quodepiscopia taliaobjicere proaumpsisBent. llis ita terminatis, Hinomarua
ecitatia falei

5»i

A

doaea aaneto rpiscopo excommumcato. Postea vero virquidam negotiis militaribus deditus, sed rapacitatisstudiis intentus, p ionessanoUB Marim,
qus9
in territorio

BrohiepisoopuB primatuB bui looum reoepit. Cujub
.

Alrsbstensi oonjaoebant, frequenti

ntant Boripta plurima, quaa

ipse de

ii

»

i

«^

oatholica

inoureione depopulari conaueverat. Qua de re sepe

et

de oonservando jure catholioo oonscripsit.
46.
.

ab episcopo vocatus,

cum

maleflciisui fiuem dare

Hiaomari ad Teodericam et ad alios qaoadam (ibid. oap. Si). Interquas atiamlmmoniNoviomagensi episcopo,proooneilioel auxilio dando Theoderioo Cameracensi presuli Buper quodam inobedieote, qui Deum non timebal et eecclesiaBticum ministerium nou reverebatur. Ipsi etiam rheoderiooproquodam Hettono, Lotbarii regis va- " sallo, cuicommuni oonsensu pcenitentiam injunxerat, qui se absolutum a prefato Theoderioo fuisse fatebatur; et pro quodam presbytero, qnem idem Theodericus exoommunioaverat, proquopapa Homanus Hincmaro litteras miserat, quas ipseeidem
>

Seripta

noluisset,presul apostolicaBauctoritatisvirgaferien-

dam
tio

ejus rabiem estimavit. Semel igitur, bis,

t

et terIlle

vocatum, Bed renilentcm, excommunicavit'

ad augmentumdampnationis sude reatus sui culpam oonsolum recognoscerenoluit, verumipsampresu-

sxcommunioationemfuriosius spernere verbisque tumentibus reprobare coepit, etmajorem tiranlis

nidis suye violentiam ininari

:

cum

repenle

inter

furentis blasfemiam infelix, per
fusis visceribus, Ueijudicio

secretamnaturam

percussus interiit, sepultusque est procul ab urbe juxta viam publicam, ubi nec mortuus partem cum fidelibus babere me-

Theoderico mittebat. Item pro prefati Hettonis absolutione. Item pro rebus Remensis aeccleeiae, quas sibi per prestariam Theodericus delegari petebat. Maioni quoque illustri comiti, gratiarum referens actionee pro benignitate et sollicitudine quam domnoTheodericoCamaracensipresulifVirosancto, etaacclesiae ipsius exhibere curabat Scripsit etiam Lothario regi W, filio imperatoris Lotharii, pro electione episcopi secclesiae concedenda Cameracensi.

Porro manifcstodivinaeunimadversionis judicio, lerra quo sepulturselocus ambiebatur, tribus percircuitum cubitis ab imo ita exarsit, ub ab occultis meatibusincendio cmisso fatisceret; et cum
ruisset.
id

C

cernentibus mirumet formidandidum esset illud magis slupcbant, quod per triennium in agro illo ro '*os aut pluvia non cecidit, nec gramen apparuit

Expleto vero triennio, cum virDei nocte quadam per extasim in sublime raperetur, vidit miserum

Necnon Gontario
tharium regem,

(

loloniensi, ut intercedat

apud Lo-

et satagat pro electione canonica Cameracensis episcopi post decessum Theoderici venerandi presulis. Mortuus enim erat. Itcm secundo vcl terlio pro eadein re, affirmans, non nisi regulariteric diebussuisillicepiscopumordinandum.] 47. (45.) Domno Theoderico suis predicento coxa

miroet formidando suplicio cruciari. Cujus sorte miserrima conpunetus, mox ut inse rediit, sumptis secum quos voluit, ad sepulturam usque pervenit expositoque consilio, licet auctoritatem non habe-

fraagitar. Ilujus vero tale factum,

quibusdam qui

suis prope temporibus fuere referentibus, cognovi-

n

mus, quod progrediensadquendam °2 diocesis suaa locum pro sanetiono secclesiastica, cum adhuc tribus fero milibus ab urbe distaret, in spiritu casus suipericulumagnovit, quod comitantibussecumintimavit, dicens

servum unum, qui ei habendis usibus inhaeserat, causas defuncti agere jubel, et ut impositum modum pocnitentiae pro eo ipse expleret, data sibi ab episcopo pro hac expletione(131) libertatis optione, Postea vero tellus visa estherbidare 93 . 49. (47.) Quod tempore hujus templum beati Gaucjeriei inceptum est, et eodem anno ohiit. Sub hujus
ret,

ricoJosam
tantes, ut

Xoveritis, frates, haut lonrje penobis iastare ruinam. Cui cum comi:

locum dcclinasset, monerent Ncquaquam, inquit, fratres mei, voluntatem Dei effugcre debemus, quiideo percutit,utsanet, idcirco vulne:

diebus,anno videlicet incarnationis Domininostii Jesu Christi 863. 16. Kal. Julii, inceptum est templum sancti Gaugerici aedificari quod postca honorifice consummatum, sed tempore quidem Rotradi, ejusdemsedis ab ipsoTheoderico
beati pontificis
tertii

episcopi, ut in sequentibus legitur

(c. 61),

a

compleverat, et ecce in occursum ejus vir quidam mendicus advenit. Qui cum se ad salutandum episcopum pronior inclinasset, inulus cui episcopus insederat, ex salutantis

rat, ut

medeatur.

Necdum verba

Normannisetiam cum civitate insensum est. Eodem vero anno, NonasAugusti, Theodericus episcopus ad remunerationemsuorum laborum vocatus, diem
clausit,
berti.

sepultusque est in monasterio sancti Aut-

motu

territus, subito in

diversum

resiliit,

apertum campum tenuit. At comites ruentem cpiscopum excipientes, propriis
et ruentis oliso crure,

Sed tompore tertii (132)Ottonis imperatoris, sub Fulberto ejusdem sedis episcopo translatus est in Germaniam, sicut in sequentibus legitur.

ulnis ad
48.

urbem bajularunt.
lnauditum miraculum super quodam pre-

{A(i.)

(A8.)Posthunc secclesiaapastore tribus annis vacavitHilduinocontracanonesinstituto.Posthujus
50.

VARIiE LECTIONES
91

regis

L
e.

,J2

quoddam

1. 93

p, v

.

t.

v. e. h. auctor scripsit in

rasura duarum linearum etdimidiee.

NOT^E
i

(131)

I.

ut

hoc expleret.

(132)

Falsum

;

primus

fuit

;

cf. c.

79,

57

LIBERPRIMUS.
(an. 863) recclesia

58

excessum

Uameracensium apas-

A.

torali regimine per trcs circitcr annos vacavit, hac scilicet conlentione habita inter Ilincmarum arcliiepiscopum et imperalorcm (183) Lotharium. Siquidem imperator cuidam clerioo Guntbcrto episcopii sed arehiepiscopus cum suis contulit digntatem coopiscopis, hoc fieri contra sacros canones adver;

pulso anno dominicae Inrarnationis 866, Johannes sanctse memori» episcopus a Lothario minore, fllio
ti.i,

Lotharii imperaloris, preeordinante divina grasubstituitur.

Hic autein regia

in

aula

nutritas

cantoris officio fungebatur.
flcie

Hujusenimin supermarmori ca;uil;i.

sepulturse tale scriptum canstat
|

raxatum

13-f

).

tens,

cumomniauctoritate rcfragatus cst,cunclisque ipsius aecclesioe clericis ac militibus sub anathemate interdixit, ne (juis corum cum adultero pastore ullum assensum aut familiaritatem habere putassct usumfructum vei*oterra3, quod imperatoris erat, tantummodo commodarcat. Quare non diu moratus, invitus abcessit. Dehinc vero tmperator Tetboldum qucndam clcricum intromisit; sed similiter
;

Dcgum
Non

magnifica fucram nnlritus in

Iu qua cantoris

uomine functus cram.
/'///';

propriis meritis, sola pietatc Tonantis,

Antistcs ista factus in urbc

B

Quain prcstantc Deo monui contcmpncrc scmpcr Ulecchras mundi, gaudia vera sequi. Nudc autcm facto carnisquc aniimvquc diremptu, Septima post sc.xta sabbata (135J perficio,

ea contentione frustratus, exivit.Tcrtioquoquellil-

Donec

duinum, suum cognatum sed

et

suum capellanum,
;

ipsi secclesise perficere estimavit

sed quia contra

legem canonicam erat, Hincmarus quoque benedictionemcum omni virtute negavit. His ergo ita contendentibus, secclesia pastorali regiminc destituta labefactabatur.UndeNicholauspapagraviter molus, sepe Lotharium. immo quoque Hincinarum, quasi super id negotii negligentem et incuriosum, directis epistolis succensebat. Huc itaque litteras hujusmodi
ad nicolum papam direxisse reperimus, [(Flod. iii, 12.) « Domino unice singulariterque suscipendo,

adventn Christi sua memhra rcsumat Spiritus, octava jam radiente die. Qui legis buc titiiliun, frater, subsistc parumpcr, Et ilic, asternam promerear requiem. [52). (50) Elod. III, 21) Qnod Jobanncs ordinatiom
in

Dertulfi cpiscopi interfuit.
tulfi

Hunc

in

ordinatione Ber-

Trevirensis archiepiscopi venerabilisHincma-

mentionem fecimus, ex jussione Karoli regis, cum Hincmaro Laudunensis episcopo etOdoneBelvacensi ad petitionem Advenepiseoporum tii Mettensis <Ji ct Arnulfi Tuilensis ejusdem Trevircnsis dioceseos miserat, informans
rus, cujus paulo ante eos,

patrum

palri et

summa venerationemhonorando, reNicholao, Hincmarus nomine,

quomodo

id rite fieri

deberet canonica apostoregulis nulla aut ne-

verentissimo papoe

C

licaque auctoiitate, ut sacris
53.(51) Flod.

nonmerito,

Remorum

episcopusacplebis Deifamu-

gligentia aut presumptione in aliquo discedercnt.

lus. Inepistolavestraesanctitatis,

perOdonem

epis-

copum

opiscopis in regno Lotharii pro prejudicio
secclesise directa, relegi

Camcracensis
clesia ultra

vestram auc-

Plurima scripta Hincmari arc/iiepiscopi ad doinnum Jobannem. Huic, id cst domno Johanni Cameracensi, petenti commcndati111,

23)

toritatem sciscitaturam cujus neglectu

eadem

sec?

tias dari sibi

Romam

proficiscenti litteraa, cx no-

decimum mensem pastore vacaret
a vestro

Unde

ut

non negligens

apostolatu

suc-

censear, judico, auctoritati vestrse
qui

post directas
Hilduino,
ita

Illothario et episcopis regni ejus atque

eandem ecclesiam

inregulariter occupavit,

ut ante

quam

ipsas mitteretis epistolas,
;

hactenus

prejudicium permanere
et legatis

meque Lothariumregem,
et

et litteris,

pront potui, saepe

eousque

inde commonuisse, donec regiis suis littcris mihi

D

respondit

:

Hilduinum ad vestram auctoritatem
misisse, et nihil aliterdeprefataec-

suum legatum

minc domni Hincmari Adriano papoe offcrendas, quod si redditurus obsequium, caesari rescribit Romam velit ita pergere, ut obsequio Deo debito csesariscontrariumnonesset obsequium, canonicas sin autem pro causa libcntcrei litteras tribueret Lotharii resis,quaeinter eum et ipsius uxoremdiu ventilata fuerat, quoniam commmandatitias in hac re darelitleras non valebat, reprehensibiles dare non presertim cum nuper audeat, quia nec debeat litteras ei suaa aucloritatis per dominus Adrianus Actardum Namnetensem cpiscopum miserit, in
:

;

:

clesia, nisi ut egerat,

disponere debuisse, donec a
»

quibus

significaverit

se certamina,

quae

sedes

vobis inde responsum aeciperet.
51.

Jobannes (49) suhrogatur. Itaque supradicta contentio inter imperatorem et archiepiscopum tamdiu processit, donec imperatore Lothario mortuo, Hilduino exexpellitur, sanclus

Hildumus

apostoliea per antecessores suos Benedictum et Nicholum in hac causa certaverat, sequi; monens

eum, ut quod superhoc negotio gestum
tenus cnervari conscntiat
;

est, nulla-

intimansque, qualiter

excommunicatafuerit Waldrada. Addit etiam,quod

VARI,£ LECTIONES.
94 linees

superscripsit ipse auctor.

NOT.E.
(133) Errat noster, Lotharioimperatori imputans quae ejusfilius Lothariusminor rex egit. Imperator enim, jam a. 855 defunctus, nonpotuit successoremdare Theoderico, quem a 863 demum obiisse constat. Neque litteras eidem imperatori clirigere

potuit Nicolaus, a. demum 858 papa creatus. Errorem jam nolavit Colvenerius.
(184)
I.

e.

inscriptum.
;

(135)1. q. feria

ef.

Ducange.

n

59
aine consilio

3TA PONTIFICUM
ooepisooporum
re

CAMERACENSIUM

60

maxime pro

inoerta,

dcmissorias, dare nequiret. Iiem de
litteras
ei

obitu Lotharii, exbortana, ul sine dilatione ad Ka>

de Dei amore rel eterna bona retributione, animarum nostrarum romenio seu pro aaima pro domni ao senioris nosiri johanuie Cameracensium
epiacopi, aliquasroe oostraa, quas ipsead hocfa-

<

rolum regem veniat. Item pro quodam preabitero ameracensie parochie, qui ee ipaum oaatraverat,
[uenti
m.Jiift

oiendum nobia donare dignatus
(luiniius

est,

et

quaa dh

u^

id

agere visitatione, nesciens

quid inde

sacri

decernerenl oanones; consilium-

diani el per

imperator Lotharius persuam miserieorsuum preceptum in jus proprium dedit

qne admonans, ut diligenter investigetur, quibus sit modis admissum, el interim per indulgentiam preabiter idem maneat m ordine buo, doneo in provinolali sinodo, quid exinde tenendum Bitinveniatur, quod neo preceptia evangelicis oontrarium, neo decretis sanctorum repperiatur adversum.
1

Lt

i

R

gratiarum referens acliones pro benefioiis ssepe sihi ali eo impensis, petens, ul requirat sermonem sancti Augustini de lapsu monaohi el viduse, ao Bibi bd transsoribendum mittat, vel transsoribi faexposiciat et ail proximam sinodum sibi afferal tionem quoque Bedse in proverbiis Salomonis ad
;

eandem sinodum sibi deferri petens. tntimat etiam, quod papa Romanus Karolo regi et episcopis ipsius
in

quae habentur in pago Condrostinse, donamus atque transfundimue ad partem eecclesias san< Dei genitricis Marim, ubi jamdictie venerabilis qontifex domnue Johannes presidere videtur. IIoc in vico Hoio (481), Buper Quvium ajosdem noininis Hoio, mcclssiamin honore sanctaa Dei genitricis Mariae, mansum dominicaturacumcastitiis (188) ad quem aspiciunt de terra arabili bunuaria (189) i, de silva bunuaria 200; sunt ibi molcndini 2. In abo loco in villa llaidis, mansum dominicatum cum castitiis et arboreto Buper fluvium Sclevum, ad quem aspiciunt de terra arabili bunuaria ;i3, de prato bunuaria 9, de silva bonuaria iOO, inausi serviles 6, estibieamba 140) 1. Inaliio
t
:

'•">

i

regni qusedam mandata direxerit, dc quibus
sit

loco in villa
eastiliis

Bacilla

inansum dominicatum cum

sinodo

aecesse tractari

;

unde

et

rex meiropo-

litanis regni sui litteras miserit, precipiens, ut co-

episcopos suos ad eandem convocarent Binodum.
Item pro parte decimse,
fuerat

quam

sibi significatum

Q

ab antiqua regia capella tulisse, et alteri quam noviter sapraverat addidisse; quodquiacontra regulas esset, emcndare, si sit actum, suadet. Item pro quodam presbitero qui ad sedem Uemen-

sem proolamaverat, prajudicium «b eodem presule suo, interdicto
suis
officio

sc pati queslus
sibi

cum rebus
et lio-

quoque sacerdotali, nec sponte contumultu

super Gorbia, ad quem aspiciunt detecia aiabili bunuaria i7, de prato bunuaria 3, dc silva bunuaria 60, mansi servilcs 4, est ibi cambal. In alio loco in villa Halogis super lluvium Pauleia mansos 3, habentes de terra arabili bunuaria 36. In alio loco, qui dicitur Falmana, in villa Grandicampo, mansum dominicatum cum castitiis, ad quem aspiciunl de terra arabili bunuaria 30, de silva bunuaria 200, mansi ibidem deservientes 8. Et iu loco nuncupato Glevo est mansus 1. In alio loco in villa Harsanium, super fluvium Wenna,

fesso nec regulaniter convicto pro

micidio perpetrato, ubi interfuerat et invitus arma

bunuaria

defendendo se sumpserat, hominemque vulneraverat, non tamen quam <J3 occisus fuerat. In quibus litteris ostendit ex auctoritate sacra quid discrelionis in hujusmodi sit causa tenendum et quse sacrorum canouum sint adhibenda capitula.
,

de terra arabili de prato bunuaria 2, de silva buuuaria 60, quce habetur in loco C.arcinio: mansos serviles ibidem deservientes absos (141) l, unus cx
12,
illis

mansum dominicatum habentem

esl situs in loco Garcinio, alier vero

in

loco

D

Scribit ad
64.
i

eundem
)

et aiia

qiuedam.]

Preceptum super possessioues quas in pago Condrense sanctae Marise adquisivit. Hic Johaunes possessioncs in pago Condrense (J36,/ san52
ctaa

Dei matris seceleshe a quodam Machario adqui-

sivit
el

eonventione quidem inter se faeta hujusmodi
praecepto
:

scripto

«

Bene possidet

ille

res in

"Wadingo super jam dictum fluvium. Qua$ colligunt in summa mansi 31, et inler terram arabilem et prataad dominicatum pertinentiabunuarialiO, et de silva bunuarir 600 et eo amplius, exceptis communiisquaehabenlur inloco nuncupato Garcinio, et quicquid ad predicta loca aspicit, cum oinnit integritate, el terras cultas ct incultas, pervia, wadiscapia (142), rala, pascua, silvas, communias, aquasaquarumquedecursus, et mancipia utriusque
;

hoc saeculo, qui de terrenis atque caducis comparat premia seinpiterna. Quopropter nos in Dei nomine Macharius et conjunx mea Gondrada, cogi-

sexus,

quorum

160 sunt.

Ea

videlicet ratione haec

omnia supcrius dicta ad partem supradictse sanctse
Dei aecclesiae Gameracensis tradimus, ut

dum

nos

VARVE LECTIONES.
9;i eum qui Flod. 96 bunu sempcr de terra arabili br. XXXIII.

1.

cxcepto quod bis br. scribit

,

scilicet de silva

br

CC

et

postea

NOT^E.
il3Gi

(1811

Le ('ondros, inter Diuantum et Leodium. Huy, ubi nioioul Mosam influit.

Adhuc

(138) -Ediliciis. (139) Bonnier, mensura agri,

non ubivis ejusdem

magnitudinis, sed in universum

=

1 1/2

hectare.

in usu est in Belgio. (140) Brauerei. (141) Incultos. (124) Aquagium, aquaeductus.

61

LIBER PRIMUS.
A.

G2
in festi-

advuoerimus, liceal nobis usu fructuario excolere etpossidere et iafans nomine Achildus, quam ipsa conjunx nostra Gundrada de alio vii-o peperit,nec;

partem supradictsaaacclesia Cameraeensia,
vilate

purifleationis

sanctsB Maria»;

el

bi

de ipso

non
ter

et iufantes qui

dc eadem ipsa conjugc nobis
advixerint,
;

uascituri sunt, si superstites nobis fuerint, simrli-

habeant,

dum

usufructuario

ad

apparuerimus, lidem exinde faciamus, et contra supradictam Banctam Dei secclesiam hoo componamus. Et de ipsisrebus vel mancipiis ullo modo potestatem non habeamus
dandi vel commutandi aut alienandi, nisi ad salvan-

censu tardi aut negligenlcs

excolcndum et possidendum et sic post nostrum et nostrorum infantum de hac luec discessum, hsec omnia cum omni integritate et emelioratione ad prefatam sanctae Dei secclesiam iameracensem revortantur. Simililer et in eompensatione hujus merili dedit nobis idem senior noster Johannes episcopus, per eonsensum supra fidelium clericorum Cameraccnsium et laicorum, ex rebus sanctai Marise Came(

B

racensis aecclesioe villam quoe dicitur Villare,
est sita in

qum

dum el emeliorandum, dum advixcriinus et post nostrumet nostrorum infantum de hac luce discessum, hoec ornnia supradicta cum omni intcgrilate et emelioralione ad sanctam Uei aecclesiam Gameracensem revertantur. Si vero, quod futurumesse non ercdimus, aliquis de heredibus ae proheredibUB nostris conlra hanc donationem nostram sive precariam venire aut eam inquielare templavciit, iram
;

pago Hagnoonse, supcr fiuvium 1'nctium,

Uoi omnipotentis

et sanctfle Trinitatis incurral, et a

ubi habet
ibi

mansum dominicatum,

et

de terra arabili

aspiciente bunuaria 112,

dc prato

bunuana
ct

4,

liminibus sanctoe Uei u:cclesioe alienus existat. Et insuper ad partem fiseiauri libras IO,argenti ponda
30, coactus exsolvat.

de silva per eslimationem inter Villare cupato Harilegias bunuaria 100
In Gentlinio
et

loconun-

oecclesiam unam.

Et haec donatio pariter cum prccaria firmaetstabilis permaneatcum stipulatione

cum

secclesiastico

manso babentc de

subnixa.

ActumCameraco
et

civitatcanlealtaresanctas

molendina 2. In ipso Yillare cum mansis 2, et cambis2. Mansos elenim qui ad supradictum mansum dominicatum deserviunt vestitos (143) 12, et alios qui nuper vestiti sunt 12, qui nec adhuc inlegrum possunt solvcre ccnsum absos 16. Mansuras etenim in ipso Viilare 9, quse
terra arabili bunuaria 12, et

Mariae, Idibus Aprilis anno Uominicse Incarnationis

885(144) indictione 7

^

anno 35 regni domini nostri Karoli regis, et in successu Lolharii regis 5. Ego Johannes episcopus hanc donationem rclcgi,et

propria

manu

iirmavi.-|-

Signum Macharii

et

uxoris

debent solvere solidos 6, et dicitur 8, et sunt absi J 7 In loco nuncupato Grandovillare inter mansuram et terram arabilem bunuaria 3. In alio loco
.

(

ejus Gundradac, qui hanc donationcm pariter cum precaria fieri velfirmari rogaverunt. Ego Ernaldus

indignus prcsbiter ct manualis notarius hanc donationcm jubente domno Johanne episcopo scripsi. n
55. (53.) sEcclesiam Laubwnsem ab inquietudine Karlensium liber&vit. Excrescente deniquediscordia inler Karlenses et Lotharienses, cecclesia Laubiensis malelabcfactabatur adeo quippc, utevcrso penitus loeo famulantes pulsum iri crederentur. Episcopus tamen divino consilio usus (an. 868), poleticum (145) quod adhuc in eadem secclesia rescrvatur, scripsit et hoc apostolica auctoritate,
:

nuncupato Munliaco inter mansuram et ter ram arabilem bunuaria 3 quae colliguut in mancipia utriusque sexus, summa mansi 44 et quae ad ipsum Villare aspiciunt, seu quiquid ad predictum locum cum omnibus appendiciis et
;

;

integrilatibus suis pertinet, terras cultas et incultas, pervia,

wadiscapia, piata, pascua, silvas, aquas aquarumque decursus. Haec omnia nobis concessit
vide-

u

;

domnus senior noster Johannes episcopus, eo
licettenore, utsicut superius diximus,

sed

et

a

conprovinciabus
tali

episepis

confirmato

,

dumadvixe-

omnes

oacclesioe ipsius

pervasoresaChristianorum

rimus, utrum, et quod dedimus etquod accepimus, potestatem habeamus ;necnonet supradicta Acheldis, seu et ceteri infantes nostii, qui de jamdicta

societate sequestrans,

modo

aecclesiam a tanto

naufragio
[56.(54.)

inmuncm
(Flod.

reliquit.

iii,22.)

HuncHincmavus Laudunen

conjugc mea nascituri sunt,

si

superstites nobis

'JS

sis episcopus

insinodo sibijudiccm elegit. Hoc vero

potestatemhabeant usu fructuario excolere et possidere. Et pro ipso usu censuimus annis singulis solidos 2, ut ipsos, dam advixerimus, exsolvere faciamus similiter et nostriinfantes, dumadvixerint, exsolvere faciantad
;

fuerint, similiterdumadvixerint,

inscriptisUcmensiumcpiscoporuminvenimus,quod HincmarusLaudunensisepiscopuspro multisculpis acpro morum obscenitate ab archiepiscopo Hincmaro,suo, avunculo, districteinconventusinodaliimpetebatur. Qui itaque

secundum Affricanum

conci-

VARIiE LECTIONES
97

numerus

in 1. desst, spatio

non

relicto. 98 nobint 1.

NOTJE(143) Cultos. (144) Errorinesthuic numero. Annus 35" 5 Karoli incipit 20 Jun. 874 in successu Lotharii5» s incipit 9 Sept. 813: indictio 7 a fuit anno 874. Quamob;

(145) Explicatur loco Folcuini Gest. abb. Lob. Quartodecimo igitur regnisui anno (Lotharius) rcddilus villaruin nostrarumdescribcrejussit, quod polipticum vocaut. Facta est aulem boec descriptio

13

:

rem hajc charta non potest conscripta esse nisi 874 aut 875.

a.

a

Jobanne episcopo.

!

;

63
litmi,

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM.
judioea eleotoa expetit; interquoeetiamdomobtinnit.
)

64

^

Bante, credimue,utquantividelicetmeritisit, fatente

nmn Johannem

quidem ipao miraculo, aperte videretur. Multo deuique
60.
iii

monasterium aanetm •('• Crw a Gerardo Marim m mecleaia san episeopoia monaaterinm tranaJatus eat. Postquam :n ipae domnua Johannea dormitionem accepit in Chriato in. 879), Bepultaa aal in basilica, quae
esi exlra
\

alii
18.
1

a variia

langoribua curati Bunt.

De Rotrado episcopo. Bancto veroJohaoni
,

epiacopium Rotradua Bucoessit. Hic fuittemporil. Vedast.) Arnulfl imperatorie l'i~ bua quem
|

australee Pranci, videntea q lidem imperatoria
li.filii

l

erat in

honorem

Banotas

Cruoia

conatructa juxta

LuduviciTransrenen8is,viresad regendumin-

monaaterium
qui
ei

aanctae Mariae ad australem plagam,

validns,eodejecto,ad imperialesoliumpromoverunt.

ibique quievit usque ad tempua

Gerardi episcopi,

tredecimua inaedemsuoceasit. Nimirumpredicta basilica jam ex parte corruerat ex quo vero Btare videbatur, ex vetustate ruinam minabatur.
;

61.(59.)Hoc presure civitas Cameracuscum templosancti Gaugerici aNormannia succenditur. Sub
hiijus etiam diebus (A. Vedast.) procellas

Nortman-

norumperomnem hanc
r>

viciniam miserabiliter into-

Quumque

ipse

domnus episcopus predictum mona-

nabant, quianno Dominicae incarnationis 881, 5 Kal.
Januarii

Bterium ampliorari us.[ue ad sepulcrum Johannis episcopi disposuerat, oondigna veneratione corpus
de Bepulcro levavit
l

Cameracum
et

ingressi, incendiis etoccisio;

nibus civitatem omnem devastarunt
furoris
rici

et

adcumulum

ot infra

monasterium

sepelivit.

sanctum

venerabile tcmplum sancti Gaugeinfinita

l.i

nonnulla

postmodum
,

patrata probantur mira-

incendentes,

cum

preda ad sua castra

cula, ubi frigoritici atque

diversis

segritudinibus

reversi sunt. Iterum vcro rcmcanles circa sollemni-

oocupati
donari.
58. (56.)

venientes

optata

merentur sospitate

talcm sancti Petri, urbem Atrcbatum devenerunt

omnibusquosibi repperereinterfectis,circuitaomni
terra

Contraetus homo ad sepulcrum saneti Johannia salute donatur. Superest adhuc homo, cui membiis adeptis langora Walterus nomine
,J<J
,

ferro et igne cuncta populantes, ad sua re-

vertunlur. Interhujusseditionistempestatesvocatus

episcopus, diem clausit (an. 887.) tumulatusque est
in secclesia sancti Autberti.
62. (60.)

puero gressum, celera quoque corporis officia negaverat. Nam marcentibus nervis talares cruribus adheserant, ut nullo conamine sejungi valerent. Hunc lectulo impositum matcr ad sepulcrum viri Dei bajulari fecit, ibique per aliquot dies orationibus sum filio pcrstitit. Supervenientc nativitate sanctae Marie, qute 6 klus Septembris agebatur, inter ipsa matutmaliaof&cia, cumfortepaululumobodrmisset, vidit, ut ipsc adhuc refert, scncm quendam sibi adsisterc, cujus tactu consolidata suntcrura ejus. Hic autem per aliquot annos ex stipendiis tecclesise
alitus est
10°.

dum

Sequitur Dodilo cpiscopus. Rost Rotra regendae aecclesiae curam Dodilo suscipiens,
(148) et 16 Kal. Aprilis

anno Domini887

episcopus

ordinatur (A. Xcdast.). Hic

unam

juris sui villam,

C

Buxerias (149) nomine, stipendiariis fratrum qui in secclesia beata^ Marise famulabantur, delegavit. 63. (61.) Multa scripta, quw Fulco archiepiscopus
Dodiloni episcopo et
in gestis
iv, 6),

aliis

quibusdam miserit. De hoc

Remensium

pontiticum

repenmus (Flod.

quod Fulco ejusdem sedis archiepiscopus,

59.(57.)£>e
tificis

puero contracto, sed meritis beati ponsospitato. Nec dissimilc illud quoquevidetur,

quod iterum divina clementia meritis sancti viri contulerit. Quendam namque puerum, nomine Heribertuni, ex familia sancti Gaugerici vivere adhuc cognoscimus, quein post suie nativitatis triennium tanta debilitas crusculorum (146j forte contractis
nervis, obrepserat,
officia

illi miserit pro placitis sibi ab eo datis, ad quas minime attenderat, rnonens et rogans, ut satagat venire ad proximum placitum, ubicunque rex Odo fuerit cum episcopis, quando rem, de qua tunc agcbatur, de Hildegarde ct Hirmengarde terminare deberenl. Accusatores quoque ipsius Hir-

scripta

ut alio pcenc

triennio

pedum

j)

non haberet.Undematersedulo gemens, unicum vehiculo impositum per multa loca sanctorum
deportavit
;

sed nullius medicina^ profeclumadepta,

tandem ante sepulcrum hujus bcati pontificis collocavit. Hunc itaque non multo post, operante
divina clementia meritisque

hujus sancti episcopi
rcduxit.

mengardis, eosque qui presbiterum luminibusprivavi ac suspendi jusserunt, cum his omnibus, qui eideminfandsejussioniparuerunt vel factoreshujus sceleris exstitcrunt, commoncri faciat 01 et canonice convocari, uthuic convcntuise studeantpresentare. Item pro eadem causa gratias referens, quia devote ipsius commonitionem susceperit, etadconstitutam diem paratissimus occurrerit. Illud verosuccensare videtur, cur, cum de negotiis ecclesiasticis ageretur
t

medelam impetrantibus, ambulantem

Hoc

causa, non

ergo sancto viroreservari, Dei providentia dispen-

hominem

sibi

per clcricum, sed per laicalis ordinis mandare voluisset. Ipse vero domnus

VARLE LECTIONES.
99

W.

n. auctor ipse superscripsit.

100

Hic

— est auctor ipse addidit.
NOT^E.

lot

faciant

1.

crurium. (146) (147) Errat paululum in tempore; Rotradus obiit a. 887 ineuiite, ut apparet e cap. 62, et Arnulfus
I. e.

exeunte. (148) A. 888 secundum Ann. Vedast.
(149)

Boussy, inter Cambrai

ei

Bapaume.

Coi.v.

regnum adeptus

est

mense demum Novembris

65
Fulco,

LIBER PRIMUS.

66
sed et quomodo Rodevotus abbatiam quandam in hujus lle;

partim senioris servitio detentus, partim corporcse incommoditatis molestia prepeditus, j uxcojadictum venire nequiverat. Admonetetiam eum meminisse debere, qualis ipse erga cum quondam
extiterit, qualiter sine

A affectu ad potiora provexerat
dulfus vir
tilonis

ia

clesise

parroohia sitam, Remensi delegaverit seccommitlens simul eidem corpus beati
,

W

rege

,

sine ullo ipsius parti

Calisti papee et martyris,

quod impetratum

a

Ro-

consuiente modis omnibus

institerit, ut

ad hunc epi-

mana
sit

detuleral urbe. Intimat ergo, qualiter precatus

scopalem pervoniret honorem, cum adhuc perfecte notus non essct; ita tainon pro eo egerit, veluti pro
fViitrc

amicabiliter prefatum Bodilonem ad Atrabatense
et

castellum venire,

inde pignera prefati martyris

carissimo, quia crediderat

et

credebat

in

co

honorifice levare atque usque ad eenobium sancti
Quintini deduoere (Flod.
iv, 16).

simplicem prudentiam, lidemnon fictam, firmam et indemutabilem stabilitatem. Speraverat etiam in omnibus sibi cooperatorem et adjutoremfore. Per

Elunc etiam Hetilo-

nem expetierat, ut ad ipsum cenobium occurreret, et tandiu cum sacro oomitaretur. corpore, donec ipse
domnus Fulco
veniret, el decenter iliud exci|

sinceram dilectioncm, quam in ipso crese dicit moncre, mandans ut posthabita omni dilatione vel occupatione, ad condictum convenlum episcoporum presens adesse studcat, nulla causa excepta, nisi tantum inlirmitate corporea. Personas etiam premissas, quas per altcram signiflcaverat epistolam, commoneri canonice faciat, ut preparatae ad solemnem ccetum episcoporum die prefixa se satagant prcsentare. Item cum ceteris Hetilonc Noviocoepiscopis Didone Laudunensi
illam crgo

debat,

eum

usque ad Remensem valeret urbem deducere, ubi tamdiu servareturquousque, pace reddita, loco proprio, ipsius Hetilonis parrochia sito
ilK '\

restitui

pos-

3

set.

At Dodilo

cum

e contra filiationis

dehuissct agere quod petcbatur, ac fraternitatis posthabita revc-

medio occurrcns viae et de manibus gestantium sanclum pignus abripiens, apud sc reposuit dicens non illud se cuiquam redditurum, nisi eidcm
rentia, in

,

Hctiloni in

cujus dinoscebalur luisse

parrochia

mensi, Riculfo Suessorum, Herimando Morinensi, scribens huic presuli Dediloni signiflcat, hos prc-

missos in urbem Hemensem convenisse presules, ad tractandum depervasioneBalduini, de quo scripserat cidcm Dodilo, admoncre illum, ut rcsipisceret a pravo temcritatis suae fastu. Sed quoniamidem presul rescripserat, occurrore se eisdem presulibus se
nequivisse, quia
gladius, ceu de

depositum; et hoc ipsum novse fraudis argumento gessisse, quo valeret prefatum corpus sacrum cuidam Hucboldo coiniti traderc. Quocirca petiil hunc Hctiloncm, ut missum suum ad eum dirigat et paterno ac fraterno amore ipsum redarguens corrigat, ct in

solius et lidei,

memoriam ci revocet quomodo religionis quam in eo fore credebat intuitu
,
;

suum

iter

Nortmanorum

preripuit

Ulum absque regis aul principis alieujus expectatione in sede pontificaii locaverit
ccepfa tcmeritate

communiconpatitur exitio. Ceterum quodpetierat de Balduino, in hoc adquicscit ei, ut admonendo, exhortando et increpando sedulo cum

moncatque

ut a

corripiat, ut a sua corrigalnr pravitate, divinas ei

proponens sanctorum sentcntias Palrum. Litteras otiameidemBalduinoab ipsorumepiscoporumparte dirigi significat. De quibus hortatur, ut si fuerit in presens, oi recitentur si absens fuerit, per suum archidiaconumipsi transmittat, qui etiam eas illum,
;

pcdem eundcm archiepiscopum contra se, quod idem nolit, agere conpcllat. Hunc quoque precatur Hetilonem obnixe, neilli assensum in re taliprebeat, sedjustae
revocet, ne aliquid
parti

hunc

omnibus faveat et thesaurum celestem Hemensi secclesise a prememorato viro traditum, urbi ac basilicaa ipsius rcsfitui non solum consenin
,

tiat,

sed etiam

totis

viribus adjuvet.J

intelligere faciat.

Quod

si

et

eum

ille

nequiverit

adire, litteras ipse publice

coram se

legi faciat in

loco ubi Balduinus religionem pervasit, et deinceps
nisi resipucrit,

non

ei vel

monachus

vel canonicus
si

64. (62) Preceptum qnod supcr rcs Sanctas Mariae ab ArmUfo rege firmari obtinuit.Dcnique oecc\esiam summo labore gubernans, multis commodilatibus munire excrcuit. Illo efiam petente Arnulfus rex

vel quilibet rite

Christianus adjungatur,

non

anathematis vinculo implicari voluerit. Si Hetilo

quoque ad civitatem Adtrabalem venerit, Dodilo illi occurrat ut de hac re quod agendum est canonice
pcragere possint,
proficiscatur
et

prseceptum immunitatis hujusmodisanctaeDei geni« In nomine tricis secclesise scriptum roboravit Domini nostri et salvatoris Jesu Christi, Arnulfus
:

quidquid inde fecerinf,

litferis
,

sibi signilieet. Hctiloni presuli litteris

mandat

ut
p.

servorum Dei justis et ralionalibus divini cultus amore favemns, superna gratia nos muniri non diffidimus. Proinde
divina gratia rex.
pcfitionibus

Cum

cum

fidelibus

regis ad Atrabatem,

noverit industria seu sagacitas

omnium

iidclium

agens pro posse, quod

in alio scripto

agendum

sibi

repperit significatum. Item pro his,qua3 a Eodilone

nosfrorum,tampra3sentiumquamelfuturorum,quia vir venerabilis Dodilo, Cameracensis urbis episcopus obtulit obtutibus nostris immunilatis bcatae mcmoiuae antecessorum nostrorum, regis videlicet Pipini ac imperatorum Karoli Magni seu Ludowici, in quibus continebatur insertum qualiter predicti
,

Cameracensi patiebatur episcopo, asserens, quomodo pro benefactis ab eo sibi contumeliosa retribuantur, adsciscensque hunc sibi testem, qualiter eumdem Dodilonem paterno simplicique benignitalis

VARI^: LECTIONES
102

ejusdem

1. 10§

deest spatio relicto

1. 8.

67
anleeessorefl Dostri
c-^t
*

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSKJM
mominotam Bedem,qute

68

A

b lataa

honore Banotee Dei genitricie Marias semperob amorera Dei et tranquillitatem fratrum ibidem conaiBtentium, Bemper sub plenissima >ne habuisscnt. Pro tuitione el immunitatia
iu
1
1

memoriaa anteoesfloribus noBtris predii •ollatum atque flrmatum cst, ita et deinut

1

virginis,

eeps inviolabiliter oonservetur. Et
auctoritas a fidelibue Banctea
tii, veriufl
I

baec noetra
n

jc-i

BecolesisB e

oertiusque credatur,
,

Rrmitate

t.niKii rei postulavil

nos prefatus epi
auctoritatee
in

ter

i

un flrmavimufl

el

manu propria »ubanulo nostro jussimus inArnulfl inviclissimi regie.

pua Dodilo,

ut

eorumdem regnm

signiri

amore

» 1 »
-

1

et

reverentia eanctse Dei genitricis Ma-

Signum domni WichinguB cancelhmus

ad vieem

Theotmari ar1.

rias Dostra auctoritate confirmaremus. Quod ita per interventura venerabilia episcopi nostri Salomonis Iibenteradquievimu8,el itamomnibus concessimus

ehicapellani recognovi. Data8. Idus Junii nnno in-

atque per hoe preeeptum vimus. Precipientes ergojubemus,
clesias aul loca vel agros Beu

nostrae auctoritatis roboraul

Dommi 894. indictione 12. anno domni Arnulfi [liissimi regis. Actum Wormatiaa Dei nomine feliciter. Amen ln ". »
carnationis

in

nullus judex

[65. (69)

Consecratiom Herivei Remorom archiit,

publicus vel quislibel ex judiciaria potestate in aeoi

episcopi interfuit (Flod.

11).

Hic ordinationi

eliquas possessiones
in

Herivei
licet

arohiepiscopi

cum

eeteria interfuit, scili-

prediotae cecclesiee, quas

moderno tempore

qui-

Riculfo

Suessorum episeopo, Olgario Ambia-

buslibel pagis vel territoriis infra

ditionem imperii

nensi, MantioneCatalaunensi, Rodulfo Laudunenei,

nostrijuste
eecclesia,

el legaliter

memorata
,

tenel vel possidet

Olfrido Silvanectensi, ceterisque diocesaaeis eon-

veleaquanleincepsacatholicisviriseidem ad cansas exigendns aut collata fuerint fficclesiae freda vel mansiones vel paratas faciendas, aul fidejussores lollendos, aut homines ipsius aecclesise tain ingenuos quam servos super terram ipsius

sensum prebentibus
nis

decretum hujus ordiaatiocorroboraatibus. [(64.) llic autem exstructis muris, menia urbis in tantum ampliavit, ut monasel

terium sancti Autberti, quod extra erat, infra murorum ambitom cohiberet. Monasterium etiam Dei
genitricis Mariae tedilicatum Kalendis Augusti sol-

eommanentes nequaquam distringendos,

vel

ullas

redibitiones aut inlicitas occasiones requirendas, nostris el futuris temporibus ingredi audeat, vel ea

^

leumiter eonseeravit, tabulamque altaris argenteam

quam
teum,

nos'ris diebus vidimus. sei[iiiumquc argcn-

quse supra memorata sunt penitus exigere presumat. Sed lioeat memorato presuli suisque successo-

ribus res predictse secclesiae
vel
tis

cum

cellulis et

rebus

hominibus

sibi legaliter subjectis

sub inmunita-

nostrse defensione quieto ordine possidere, et

nostro ndeliter parere imperio, atque pro stabilitate
nostra vel totius imperii a Deo nobis collati vel eon-

eervandi una cumcleroet populo sibi subjeetolibere
Dei misericordiam exorare. Etquidquid exinde
fis-

cus noster exigere poterat, in luminaribus ipsius oecclesioe concinnanda perpetualiter eoncessimus

D

manibus ferunt, calicem quoque, cum abis quoque ornamentis aeeclesise fecit. Monasterium etiam Laubiense adbibito secum Stephano Leodeeensi episcopo consecravit 150). Qui inter hsec morte prcventus, diem clausit in ipsoque sanclae Marias monasterio ad septemtrionalem plagam sepultus est. 6 (65) Stephanus seqiutur, qui in sinodo cum Isaac comite coram arohiepiscopo pacatur. Dodiloni successit Stephanus in sedem pontificalem, vir tam
festis

quem diebus

subdiaconi

in

(

>.

LBCclesiasticis

quam

secularibus diseiplinis suffi-

adhibendum Preterea constituimus. ne quis dux vel eomes atque vicarius, seu quislibet ex judiciaria
*°*.

cicnter instructus, qui res

ejusdem

se-lis serclesije

amplioravit et preceptis regiisconfirmavit. [(Flou.
iv,

potestate nostram vel antecessorum nostrorum re-

19.

i

Hic

interfuit sinodo

quam

habuit Sculfus

gum
eerit,

auetoritatem

1°'

violare presumat.
sit

Quod

si fe-

Hemorum
villa

archiepiscopus, successor Hcrivei, in

eausis regalibus

obnoxius,
;

et

insuper soli-

disGOO oulpabilis judicetur
in

videlicet ul duajpartes

Troslegio (an. 924). Cum episcopis Hemensis dioceseos affuere nonnulli quoque comites. In qua
ct

arcbivum ipsius

secclesiae admittanlur, et tertiam

Bscus regalis noster recipiat, ut nullus talo quid
audere 106 deinceps prcsumat. Quod ita ct nos per hanc nostram auetoritatem confirmamus, ut sicut a

Isaac comes ad satisfactionem venit, pro bis qiue prave perpetraverat adversus eecclesiain Cainarapresulis censom quoddam castellum Stephani comprehensum pervasione ejusdem urbis, dolosa
, ,

VARIiE LECTIONES
1° 4 c. ad habendum charta origiualis quam vidil Colv. W> hanc vocem auctor ipse adscripsit ; deerat in cbarta originali tesle Colv. 106 videre 1. 3. 10 ~ Post hanc vocem auctor ipsc signum posuit § ,-, ct in scedula assuta, eodcm signo repotito, scripsit verba : Hie autem exstructis plagam sepultus est. Sed statim postea ipse se corrigens eodcm atramento Jineam duxit in marginc ah illo signo ad vocem corroborantibus ita indicans, additamentum illud non capiti 64, sed 65. adjungendum. Ad hanc lineam non attendens, 3 illud additamcntnm capiii 64. annexuit 2. vel saltem Colvenerius exhibct qnidein post c. 65 sed uovum caput indc facit, de suo tituhun addens, quem nec 1. nec 3. hahet.
-

.

;

;

NOTyE
(150) Cf. Folcuini Gesta abb. Lob. 18. Facta est onsecratio post a. 901, quo anno Stephanus Leo-

diensem episcopatum suscepit.
inter a. 902-911.

Obiit igitur Dodilo

69

LIBER PRIMUS.

70

succcndens. Proquofaoinore vadatus inhac sinodo, eentumlibris argenti pacatur cum prefato Stephano episcopo, salagente Heriberto et aliis qui aderanl
Frantise comitibus.
67. (66.) IIujus
]

A

q, u ,

sexus,

cum

terris

cultis

et

ineultis,

pratis,

aquis aquarumve deeursibus, molendinis, carabiis, silvis, ei omnibus ail res fratrum predictas perti

obtenln Karolus rex snperpre-

nentibus, modo et deinceps inperpetuum sentes quam et fuitui ejns loci suci
tanluin hereditario ex eis faeere quidquid
ni deereto per
rint.

tara pre-

benclns fratrum, Sanctag Mariae hanc
restauravit.

immunitatem

leneanl atque possideant, habentespotestatemjure

Hoc etiam petente, Karolus rex super prehendas fratrum sanctse Dei genitricis seooleshe preceptum, quod deflagrata civitate perierat, renovavit hoc
Trinitatis

Sane

si,

commnunanimem consensum juste delege quod minime arbitramur,aliquishuic

modo

:

«

In

nomine sanctae

et individuuB

Karolus divina propitiante clementia rex Francorum, vir illuslris. Quotiens utilitatibus aecet

nostro ohvius decreto quMlibet aut injuriam agere nisus fuerit, sexcentis solidis culpahilisjudicelur,
ita ut

duae
el

clesiarum
ter

commodis Deoserventium

rationabili-

R

horum

parles

ejusdem

loci
et

fratribus

animte salutem,

providemus, hoc nobis tam ad corporis quamque ad stahilitatem regni totius nobis a Deo collati et eonservandi, provenire posse peromnia oonfidimus. Porroautem nosse vo-

quam

insuper quod inique molitus est, evindicare nullatenus valeat, ut nemo jam tale quid usurpare prrsumat. Et
cedent,
ut

tertiam Rscusrecipiatregis;

hujus

odicti aucloritas ineluctabilem percnniter

ohtineat vigorem,
ct anuli nostri

manu eam roboravimus propria,
regis gloriosissimi.

lumus omnium fidelium nostrorum strenuitatem, tam presentium, quam quoque futurorum, quodvir
venerabilis Stephanus.sanctaiCameracensisseeclesi.o

digna illustratione jussimus conde-

corari.

Signum Karoli

Hugo
nrchi-

regise dignitatis notarius ad vieeu-i Herivei

presul, nostrain adiens magnificentiam signili-

episcopi suhnotavit. Daluni

18. Kal. Januarii, indi-

cavit nobis, clericos

jam

dictae sedis

suae habere
;

etione li, anno 19, regnante Karolo rege gloriosis-

quidem res ejusdem episcopii suo
te
;

vietui delegatas

simo, redinlegrante
indepta
1

14,

largiore

vero
villa

hcreditate

supor quibus etiam regale preceptum, olimlargienZuentebolcho rege, habuerant sed eadem civitate deflagrata, preceptum, quoque voraoibus flammis absumptum est. Hujus ergo reinegotionostrre
pietati

(an 111, Dec. 20).
feliciter.

C,in Deinomine
68. (67,)

Aotum Amen. »

Cruztiaco

supplicavit humiliter, quo

illucl

dampnum

instauraremus munificentia. Quod etiam amore ac fralrum inibi Deo famulantium libenti adquievimus mente et ex rebus,
nostra
facere pro Dei

quashactenus quoquo ordine juste et legaliterpossidenf, hanc eis autoritatem innovari pro tutamento jussimus. Precipientes erg edicimus, quatinus prefatoe clerici secelesioe domos quidem proprias, quas habent in civitate, quibusque voluerint, in congregatione tamen ejusdem loei, hereditario duntaxat jure sive per venditionem et cmptionem seu per commutationem aut plane per traditionem sibi invicem libere pro voto concedant. Porroterritorium monasterii, quod fuit extra urbem pariter et villas suis usibus deputatas, scilicet pago quidem Cameracensi Carneres (151), Lis (152), Venzenzias (153), Muntiniacum (154), Gualtercurt (455), Gundreceias (156), Hainoensi vero comitatu Oninium 108^ Virmandensi autem Toriniacum porro Suessonico Carisiolum simul cum mancipiis utriusi

qnod rex super abbatias, quas contulitlW huic episcopo, confirmavit. Idem etiam Karolus rexabbalias, MarelliasfloTividelicet ct Crispin (158), obtentu comitum quospaulo post dicturi sumus, viro huic concossit, et super hujus rei negotium preccptum roboravit hujusmodi l10 « In nomine sanctaeef individuas Trinitatis Karolus divina propitiante clementia rexFranoorum. Chri-

Preceptum,

:

stianae conversationisreligio bipertito vidctur regi-

mine subsistere,
I)

regali utiqueet sacerdotali.

Ergo

saeerdotale decet regiis

augmentari ac
cequitatis

sublimari

honornm

munitioentiis,

quod regalis diu dignitas
virga, juxta

resideat in solio regni sub

;

quod Deus de se in sapientia loquilur: « Per mereges regnant etjudioes Iegumdecreta discernunt. « Hac de causa noverit omniumsanctos Dei ascclesiaa lidelium religiositas, quia comites venabiles Hao-ano ac Hodulfus nostram adeuntes serenitatem
humiliterexpeticrutjUtsanclaaCameracensisaJcelesia?, cui preest presul Stephanus, virquippe totius
regni strenuus, ad sanctam Dei genitricem Mariam largiremur 111 sub perpetua seculi subjectione,

;

;

VARLE LECTIONES,
cidisse videtur

commisit ocorr. manus s. XIII. Iiabet 1. 4.H° charta ipsa interXIV. vidi in archivolnsulensi ; ncque Colvencrius habcrc potuitnisiapographa duoin archivo Cameracenci. Ml committeremus 1. ex corr. cjiisdeminanussie. XIII; et 3
W8ifa charta originalis ;
:

omnium
s.

1.

J 09

apographum

XIII. vcl

NOTjE.
(151) Carnieres. (152) Aut Vieislis aut Neuveslis,ad rivum Selles, quatuor leucis a Cameraco distans. Colv. (153i Venzenzias, sive Venzelzeias quod habet

charta originaria adhuc Cameraoi exstans, locus fuit ubi postea sediflcatum est Chateau-Cambresis.

Montigny. Postea Wahiercourt, villa diruta inter Hibecourt ct Marcoing olim sita, in agro cui adhuc nomen Wiereourt remansit. Le Glay. (156) Honnechies, prope Cateau-Cambresis. Lk
(154)

(155)

Glw.
(

FortasseautemsigniiicaturVcndegies-sur-Ecaillon. Le Glay.

151) Maroilles. (158) Crepin, prope

Cond^.

;

;

71

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM.
A
60.

72

pago Hainoense super fluentaHelpreB abbatiunculam diotam Marellias M, ubijacet sanctua Hunlo
18

68
a

Domoaa Stephanus oorsa ooaaummato
seoulo.
|

migravii

corpore, ineeooleaia quee est in honon

Episcopus iate ex Alsatio natua, ex rebua bui juris ecclesiam sanctee Deigenitricis Mariae, cui ipae

enlescongruam ease petitionem, devoteeandem abbatiunPetridedicata Noaitaqueillorumcogno

oulam eum suis omnibus adjacenliis delegamus ad predictam sedem sanctaa Mariaa perpetualiter ibi habendam. Dehinc el venerabilis oomes Sechardus expetiit ipse, ut in pago prefato Hainou Buper Qumen Hon abbatiunculam dietam Crispin 6 ubi jacet sanctue Landelinusin aecclesia honore sancti Pequam abbatiunculuam idem dictus Setri dicata, chardus beneficio habebat, concederemus san staa Marise ad prescriptam sedem Cameracensera, perpetualiter,
oentiis. Et

Deo auctore preerat, h< dem fecit. A regibua multa optinuit, quse eidem secclesiae contradidit; familiam multam contulit res preterea quasdam, quaa in episcopo subtractse
fueranl OBCclesiae, redintegrari laboravit. Hicinter-

ranativitatissuasmorte preventus.de quase adse-

dempropriamreportariju88it,clausit diemannoDonicre incarnationis934. S. Idus Februarii (158
70.
(69.)
,

Subiatrodocitur Fulbertus episcopae. Domino Stephano Fulbertus succedens, faventiset
suflragantis Gislebertrducisoblentu, cathedraepontificalis

ibihabendam^cumsuisomnibus adjaitafecimus. Verum precatu predictorum

praarogativam adeptus
villa videlicet

est. Ilic

1J

8expago

Brabatensi, de
vir

Wiluva

(160) ortua,

comitum permittimus ob remedium animaa nostrse
prescripto antistiti Stephano, inlocissuae concessis lesiee ni hoc esl Marellias seu Crispin, mercat ii

quide mbonis moribus instructus, sanctae Dei

ajcclesiaa

sedem multis commodis munire semper

laboravit.

iii

statuere

el

teloneumindecapere. Etcircumis-

taloca,quantum uniusleugse tetenderit spatiura, nequecomes neque ullajudiciara postestas freda exerneque quilibet presencendi potestatera habeat tiumvel succedentium de Qlis dictis abbatiunculis
;

Coaleatio inler Isaac superbum comitem el Fulbertum episcopum; tamea victore episoopoco71. (70)

mes expeMitur.Tunc temporislsaaccomesabbatiunculam beatillunbcrti,cui, ut paulosuperius diximua (c. 68), episcopum Stephanum rex Karolus prefecerat, possidebat, ipsamque regiaro ac locupletem
abbatiara sanctissirai Gaugerici
diciis sibi

sanctaa Marise Cameracencis secclesise temptet far,

ie abstractionem,

subreptionem, divisionem, re-

cum omnibus appenjure tenebat "9,

fragationem, inquietudinem, contradiotionera, pre-

beneficiatam de regio
scilicel

judicium, violentiam; sed
continentiis
,

cum villulis suisacearum
sedificiis, silvis,

dimidium

Cameraca^ urbis castellum, cum

videlicet aecclesiis,

medietate quoque publicorumvectigaliumsimulque

pratis,pascuis,terris,aquis

aquarumque decursibus

etiamcum
versitate

farinariis, piscationibus, perviis, vineis, mancipiis

altera moneta. Et quia urbs sub dibiremisdominiiagebaturjeasiquidemnau-

desuper commanentibus, et quicquid ibi in omnibus rebusjusteef legaliter appendit, habendum possidendum li:i sanctae Marke ad supradictam sedem radimus faciantque rectores ejus acclesise '"',
;

fragante aliquando rectores ipsi inter se ortis simultatibus collidebantur. Semper enim inter ministros eorum pro rebus exigendis audiebatur confragosa scditio, semper excrescebat violenta atque gravis ulrimque tumultuatio; quae paulatim graviore motu excitafa, eo usque processit ut in arma plerumque moverentur. Haec itaque et hujusmodi comes ma-

exinde, quodcunque
titas. I

suasuorumque poposcerit utilirraitatis

-p.

nde hoc preceptum

industria fa

ciura,
ll7
,

manu lirniamus nostra ad opus sanclse Mariec anulonostrojussimussigillari.SignumKaroli regis incliti, Gauzelinus notatorvice Rotgeriarchiel

gnanimus.impatienter accipiens,

in iias

furibundus

episcopi summique cancellarii recognovit.
idus Septembris, indictione
8,

Datum

ti.

pre nimiaindignatione excandut, tantique turgoris cervicemadversus domnuin ponlificem erexit, ut

anno

28,

regnante

eum quadara

die

unacumsuissede relictamandaret
totius

Karolo rege glorioso, redintegrante 23, largiore vero hereditate indepta 9 (an. 921, Sept. 8). Actum
in palatio Heristallo feliciter.

quantotius aufugere, solus videlicet postea

Amen.

»

urbis indiscrete negotia possessurus. Unde presul perterritus, taracn Deiclementia lisus.tamsuperbae

VARLE LECTIONES.
[n ita omnes codices et, alteruui ex apographis chartoe quaj vidit ColveneriusMaricolas apograpbum Insulense et altirum Colveuerii. Posl hanc vocem eadem illa mauuss. XIII. addit tuendam / idem habet 8. ejusdem mauus s. XIiI : et'5. 5. 113 respiciendam 1. e corr. ni ita 1. scripserat.Sed manus illa s. XIII. erasis verbis ob aeeclesise, inrasura scripsit ob r. a. n. duabusprescriptisecclesiis. hoc est M. Idem habet 3. 113 erasis hab. poss. manus illa scripsit conservandum amplificandum. Idem hahent 3. 5. 11G erasis rectores e. a. illa manus scripsit fratres ipsarum ecclesiarum. Idem 3. 5. 117 crasis s. M. manus illa scripsit fratrum. ldem 3. 5. "8 Hinc 1. ^i possidebat tenebat inrasura auctor ipse.
<

>

NOTJE.
(159) Eumdem diem habet Necrol. Reatse Marise Cameracensis s. xu. Sed Flodoardus in Annalibus hsec habet sub a. 933 Artoldus archiepiscopus Fulbertum urbi Cameracenci prassulem ordinat cf. Flod. A. Rem. iv, 24 et Flodoardus annum ut
;

noster a nativitate Christi, non a pascha incipit. 49. Wileve dicitur. Fortasse est 1 60) Infra m, parochia Woluensis, ubi situm est monasterium Rubsevallis. Coln. Rivus quoque prope Vilvorde
(

Woluwe

appellatur.

73
ussioni

LIBER PRIMUS

74

obtemperaturum secsse spopondiljscd ut tamenprobrosussuiperfugii pudorpopulum lateret, velusque innoclein indutias poposcit. Qui nec diffieile accedit, co snne tulior, quia nequnquam ita
euin tanti estimabat, ui sua jussa auderet eludere.

A

vnto comite, nbbntinm sancti (laugerici cx integritale

supradictarum rerum, undevidelicetcontentio
et

coeperat, Bed

alteram
aanotaB

diximua

(161),

abbatiam, Dei sbccIi

quam aupra
nitricis

Hoc
et

igitur impetrato, in diversas partes episcopus

ancipitem

nnimum

rapit;

quidnam prius

in tantia
.

Mnriaj in perpetuum habendas contiadidit. Super quod scriptn conlirmavit hujusmodi i In nomine sanctaa etindividuaa Trinitatis, otto, divina propi:

tam subitis perturbationibus intenderc possil quaerit. Nec mora,divino consilio usus omnes amicos atque fideles infra indutiolam hnnc cum omni studio
jussit tacitus convocari,

cinnle olementia rex. Noverinl

omnea

fideles noslri

prassenles scillicet et

190 futuii,

qunliter

pro

Dei

amore

et sanctaj et intemeratae

eorumque
illa

suffragio

suse

Mariae, genitricis
Christi,

aemper Virginis ejusdem DeietDomininostri Jesu

curaconsuluit.
ei

Nam nox

tanti

peperit, ut,

Deo

volente, versa sententia

copiam exercitus hoslem

incautum diluculo extra civitatem compcllcret, ipscquecumsuisin propria sedeconposanimi rcsiderct.
Post hasc vero aliquot diebus interpositis comes
rcversus, collecta vnlida manu, resumptis viribus

B

necnon et animaenostra3salute, interventu quoque fidelium nostrorum, scilicct Fridurici archiepiscopi cl dilecti germnni nostri Brunonis et Cuonmdi ducis atquc Herimnnni ducis et ccleroruin
fidelium, concediinus a die prescnte et hora sanctai

Marice ad sedemCameracensis secclesise, cui vencrabilis Fulljertus

urbem

multnsque inquietudines ingerens, episcopum nliquandiu lacessivit. Denique etinm
repetiit,

episcopus;Deonnnuente,presidcre

alternis conflictibus gravis inter se
olevit.

conlentio ad-

videtur, abbatia sancti Gaugerici omnem ex integro, cum omnibus rebus et possessionibus domi

72.(71.) Quod, ubiimpevator Otto pvecibus vegis Luduwici super hostes satisfccit, Cosmvaci Fulbevtum visi£a vit.Interea (a«938)Gallorumprinceps,Hugo videlicet qui dicebalur Magnus, Willelmus quoque Rotomagensium duxferocissimus, regem suum Luduwicum assidua infestntione inpugnabant, diuque inter seutrinque sine inLermissione dimicabant. Videns autem rex non posse se absque nliena ope inimicorum superare saevitiam, imperatorem, Ottonem videlicet Heinrici regis lilium, cujus sororem Gcrbergam matrimonio duxit sibi adjutorem adstringere estimavit, missisque oratoribus ad id negotii cum precibus invitavit. Qui continuo fraternis monitibus familiariteraccinctus, tluces suos acprincipes

extraque pertinentibus, sicuti jurisnostri hactenus juste ac legaliter visa est fuisse; concessa pariter

omni publica functione vel exactionc ad jam fatum sancti monastcrii locum pertinente. Ut nullus comes vel quilibet rei publicae minister illic potestatem habeataut mallum tenendi vel bannum vel
freda cxigendi aut aliquam distnctionem faciendi,

sed per omnia

ita

sub potestate

sint episcopi, qui,

Deo

prestante, per successionem

^

eidem prefuerit

deinceps et in perenni lempore, sicuti usque modo juris fuerunt potestatis nostra3. Et ut hasc nostrre concessionis auctoritas per succedentiumcurricula temporum inrcfragabiliter lirmiorem
secclesias,

Dei nomine optineat vigorcm, manu propria nostra subtus eam firmavimus, et anuli nostri impresiu

bello parari precepit
dilatione juxta

;

paratisque viaticis, absque
(au. 946)
;

sione corroborari precipimus.
nis invictissimi regis.

precatum castra movit

sicque primo Parisium, deinde Rotomagum usque perveniens, omnes vicinias devastavit, ibique satis

Signum domniOttoBrun cancellarius ad vicem Rotberti archicapellani recognovi. Dala2 Kal.Maii

miserandam pestem
tione hostibus,

edidit.

Exin vero exhaustis

ul-

anno Dominicas Incarnationis 947, indictione 6, rcggnnte pio rege Ottonc nnno 14. Actum Aquisgrani palacii in
74.(73.)

cum

repalriare deberet, in ipso qui-

urbemCameracensium castra metnri disposuit,visitaturus quippe, quomodo domnus Fulreditu in

dem

Domino feliciter. Amen.» Amulvicum comilem ef fiJiam Isaacquam

bertus episcopus inrebus aecclesiasticis se haberet.
73. (72.)

D

OttoimpevatovabbatiamsanctiGaugevici

episcopo confevt et inde pveceptum subjectum covvobovat. Ubi cum perventum est, domnus episcopus

matvimonio sibi duxit, episcopuspio consanguinitate sejnnxit. Alter itidem comes ex pago Hainou, Amulricus nomine, vir genere nobilissimus et juxta secularis gloriaepompam fortunatissimus, filiam Isaac
asque comitis prefati duxit uxorem. Multis autem internosccntibus atquc deferentibus conperiens

quam

familiariter eumexcepit, amicisque obsequiis

summa cum

veneralione deserviens de incussioni-

bus a comite prelibato sibi inrogatis cum supplici querimonia proclamavit. Qui causis auditis, molestias episcopo illatas, sicuti pius, perinde

Fulbertus episcopus, eos, sponsum vidclicet et sponsam, proximas cognitionis consanguinitatepropinquos et ideo contralegem copulatos, facto con-

atque episcopus ipse indoluit; suorumque competenti consilio usus, secundum legis p ublicaa judicium pri-

canonice ab invicem sejunxit, datoque pceni modo, hoc tantum scclus admissum expiari precepit. Quod parentcs atque amici molestesedet
silio

tentias

1--M

deest

L
Patrol, CXLIX.

VARl/E LECTIONES
NOT^E.

(161) Marseilles, c. 68.

3

Gl
dolenter ferentes,

5TA PONTIFIOUM CAMEKAt.l ..\-ILM

modo miaeram uperitate epi-A trioree, quibuB afleetua patiiae rumai contemptum mortia infuderat, legit, hoatemque in oompendiario .iiiii perterrefaoiunt, modo tamen preeifa interceptum tramite aubito pereecuntur. Qui eiretiam uberioaii muneribM eonveniunt; quin
bei
litatea lanctei Dei Bjcclesiea

promittunl

cumfueua mul
\it,

itudine,

dum

cedere pudoria eetimaa latere

ut arve Boilioet
iiu

eorum minie

coaetua, aive promia-

utpote rir animi immodicus, refugientibus
iii

munerum

affectatione in

aliam

aententiam

ciis

prolium

ruit

;

moxque

circumventue,
il'
j

Dexua, diajunotoa fortaaae reeonjungeret,incon-vulque amodo manere permitteret. Hujua rei auggeatione epiaoopua eommotior factua, quia in ipeo timor Domini preponderabat, minae poethabuit, et

noetrorum tamen diapendio, absoieo capite obtruncatur.

Unde viotoriam

adepti, caput astae

lixum

emptua forte deaoiaoeret, promiaea ealo%vit; immoetjuxta pro phetminorepationem,nolen8)inimasquB3 moriuntur
ne
a

norma oanonicaa

legia pretio

muro, illis leetum, suis miserabile spectaculum, Buspenderunt. A.udito, rex Imlgio sic furore acccnsus, caanm amici enim dicebatur
in siiiiiinu

miaerabiliter ingemuit; solitoque acerbior nepotia

B

mortera uloisei gestiens, urbem

cum

suis repetiit.

vivifloare

(Esech. xin,

19),

precibua

eorumminime

Tum
istis

vero satis acriter

illis

quidem

foris furentibus,

adquievit, sed totius auotoritatisjndicio in perpetuo

Begregavit.

Unde

liquido apparetquod nullus turbo

vero intus fortiter resistentibus, utrimque diu certatur, omnique genere telorumdecernitur. Illos
dolor fraterni capitie pertinaciter accendebat, his

moverevalebat,nulloque appetitu muneruin siecularium captabatur,quomodo
a proposito lej^is

minarum
lii,

Lodie aut terrore vel favore potentioris personaB ooactos, aut lucris avaritise inlnantcs,ausim dieere, mcclesiasticaa institutionis disoiplinam

quos

malie operibus depravare sa?pe conspicimus. 7.".. (14.) QuodKungarijhacvicinia devastata, ad

spes audaciam minietrabat. merens episcopus modo Uei genitrieem precibus exagitat, coramque bealissimi Gaugerici feretro procumbens, dignetur esse defensor crebro ingeminat modo vero per propugnapatriee et ultima
id gerilur,

amor
Et

dum

;

cula cursitans,

venerunLQuamcumnon possent cxpnffoareomne suburbium cum templosancti Gaugerici
urbezn usque

viriliter dimicent,

suos viritim confortat invincibiles pugnent

et iustruit,
;

Dei enim

oombusserant. Sub iisdem diebus (au, 953) Hungari per regione8 hujus provincise male 6SBviebant Christianos captivabant, profanatisque sacris cultibus, secclesias incendebant. Quo perterritus FulbertU8 episcopus, impigre imminentem ruinam previdens, urbem attentiore cura muniri exercuit et in

esso contra alienigcnas pugnam, illi futuram victoriam. Interea fessis dum ad interruptioncm nibil
'

succedcret, solvcre obsidionem consultius estimarunt
;

Buamque (idem

venise cl salutis
,

obsidem

offe-

rentes, islam pactionem

incertum dolone an fide conpositam pretenderunt, ut, si videlicet sibi caput
rcdderetur, ipsi

omnem predam

et

omnes

captivos,

mona.steiinm sanctas Mariee beatissimum Gaugeri cum, thesaurum videlicet preciosissimum, recondidit presaga siquidem mente suspicatus, quod
;

sed et omnia qusecumque in bac vicinia rapuerant,

mox

rei

probavit eventus.

Nam aliquot post diebus

interlapsis,

953, 8 Idus Aprilis, ipsi

anno videlicet ab Lncarnatione Domini Hungari promptiore iintriduoque

usque ad minimum restitucrent, posita deinde pugna pacem composituri. Hi vero magis dolo suspecti, exorata refutant. Quo Hungari amplius et inrationabiliter efferati, incendere templum leviorinegotio arbitrali sunt; murorumque expugnationcm declinantes, ad fastigia templi tcla ardentia certatim jaculantur.
fuit

petu bellatoriam disciplinampreferentes, huic urbi

advolarunt,
tot erani

immorati,

totius

generis
receptis,
aedificia,

Ad boc

nostris
,

tandem qua^dam mentium

pestem ediderunt. Siquidem nostris. quiaadversum
paucissimi, intra tuta
nullis

murorum
adurunt

suburbana
diripiunl

resistentibus

D

gravisque pre timore defectio prevalerebostes,non haberesibilocumdefensionis.
consternatio

Sane

illis

sine intermissione jaculantibus,

jam

vic-

civium palrimonia; denique prospcris successibus laeli studia prelii munitionibus urbis advertunt temptantesque irruptionem nostris
, ,

tamen

acriter

defensantibns,

minime

proliciunt.

Itaque fatigati, non procul ab urbe fixis tentoriis in prata videlicet juxta Scalth tluvium concedebant,
quiete ciboque curandi,posthacurbis excidio reversuri.

pene inrecuperabiliter tecta teneret, nisi quidam ex clericis Seraidus nominc Dei credo virtute roboratus, sumpto secum aquae vasculo cito super templum ascenderet. Qui resticulis nixus quas desuper trabibus clangorii ( 102 ) artificiose
tor ignis
,
,

,

Non usquequaque tamen
civitatis

nostri octiosi fuere

ignem extinguebat, volucrique studio super culmina cursitans, operam omnem hostium eludebat. Mirabile dictu. Sane in conspectu
innexuil, sparsolatice

nec inulta

omnino passi, dispendia. Ubi enim bostibus paululum remotis, nepotem regium cujusnomen excidit,virum videlicet bcllicis artibus
:

adversariorum discurrens et vulneii patens sed quos res ipsa indicat, meritis beatissima3 Dei geni,

tricis

et

sancti Gaugerici intervenlione protectus,

cum paucis novissimum incedere de muris prospiciunt mox quidem Odo, vir acris consilii et mente promptior, sociorumaliquot audapreditum,

sua opera ab excidio templum eripuit. Hinc animi nostrorum erecti, divinum siquidem auxilium sentientes, formidinem ponunt, ac validioribus animis

NOTVE
U6-2)

Campanile

77

LIBER PRIMUS

78
Hotnascenses autem consilio saniore domnura Pulbertum pontiflcem supplici;

ad renitendum incombunt. Itaque hostos cum impossibilitatem vinccndi ullo modo cernercnt, cuiu

A

proccssit. prcvcnti,

pudorc ct dolore ab obsidione dcsistunt; sed quod in suburbio intactum ante reliquerant, cum furore periirunt. Si quos autem bello habiles fortc deprc_ hendissent, continuo jugulabant; quod vcro nccict
igni superfuisset, captivitali reservabant. Post hsec

ter adierunl

suaaque deplorationu
ibi

cantes, obnixe implorarunt, ul quia

Beriem incalde parrochia

ejus translatus fuerat,
tuin

etiam

a

violentis extor-

sanctum martirem reportari cum omni labore contenderel. Horum itaque causam competentem
previdens cpiscopus, omnimodo laboravit, quoa-

etiam,

quod gravius

cst ct

magis lugendum, deco-

ram

et

scilicet

venerabilem basilicam sancti Gaugerici, ut supcrbis edificiis exterius insignitam, ila
rati refert im, facto

dusque

beati martiris

referri coegit.

Pro

eliam interius multis pecuniis

satione predicti

glebam ad proprium locum ergo beneficii recompenfratres villam, quee ab incolis Netanti

agmine nitebantur irrumpere
renitenlibus canonicis

;

sed obstinatissime

wehova

(165)

nuncupatur, sanctae matri aecclesias

cum multitudine vulgi, non Camcraccnsium Iibenter conlulerunt. B 77. (76) Otto rex immunitates sauctee Marise rcpoterant efieclum habere. Unde quidam incendendum minabantur multi vcro propter plumbea tecta novans, teloneum hujus eivitatis cum moneta cpis;

diflicultatcm videntes,

polius relinquendum esli-

mabant. Cedebant ergo tantoe difficultati, ct jam abseedebant, cum furiosus quidam ex clericis in clangorio sedcns in medio sagiltam contorserat. Quo acriter exasperati ampliore numero pro ulcis-

copo contulit. Petenle ipso ponliiice, Olto imperalor auctoritatem immunitatis, quam antecessor suus Karolus super scdem Cameracensium fixit, inrefigcndam ctiam confirmavit cique insuper omne te;

cenda injuria ad monastcrium refluunt factoquc diu impetu, tandem irrumpentes, multos de populo, quos intus reppererant, sternunt ex clericis quoque Ansfridum, Anselmum, Crinbertum, Teodericum, Gentionem exanimant. Novissime vero intra
:

;

loneum cum moncta ipsius civitatis contradcns, postmodum omnes fiscalium functionum mutilationes per subjectam hujusmodi testamenli paginam sequcstravit « In nomine sanctse et individuae Tri:

nitatis Otto divina propiciante

clementia rcx.

Cum

petitionibus
divini

laqucaria ignem poncntes, venerabile templum ta-

servorum Dei justis ct rationabilibus, cultus amorc favemus, superna gratia nos

men

diulurno et

difficili

negotio subverterunt, adeo
la-

sane, ut ambustis sublimis structurse oedificiis,

mentabile dictu, culmina eum vasla ruina devolverentur, plumbiquc, quo summa desuper tccta cooperiebantur, liquefacti rivus huc illuc per declivia
rj

muniri nequaquam diffidimus. Proindc noverit industria scu sagacitas omnium fidelium nostrorum, tam presentium quam et futurorum, quia vir venerabilis Fulbertus,

oblulit obtutibus nostris
rioe

quaeque decurrens, plateis quidem nalantibus, fossas impleret in circuitu. Posthseccongregatis captivis, cum infinita preda abscesscrunt.
stituere studuit. Danis

Camcracensis urbis episcopus, immunitates beata; mcmoanteccssoris nostri Karoli, in quibus contine-

batur insertum, qualiter predictus antecessor nostcr Karolus rex nominatam sedem, quae cst in ho-

Uhi sanetum Hermetem pristino loco requoque circa istam provinciam non minus furentibus, et ut liquet ipsas his76. (75)

nore sanctse Dei genitricis Mariae semperquc Virginis, ob amorem Dei et tranquillitatem fratrum ibidem
consistentium semper sub plenissima tuitione et immunitatis dcfcnsione habuisset 1"21, Pro firmitate
,

torias legentibus, sanctas Dei casas incendentibus,

beatus Hermes martir Christi,

quem papa Alexander Romae baptizavit, de Ronasce (163) villa Brabatense, dc monasterio videlicet quod beatus

tus,

tamen reipostulavitnosprefatus episcopus Fulberut ejusdem regis auctoritatem in amoro et
reverentia sanctse Dci genilricis Marise nostra auctoritate

Amandus
(164), quee

construxit, ad

juxta

monasterium villae Ende Aquisgranum sita est, primo as-

confirmaremus. Quod
et ita

ita

per intcrventum

dilecti episcopi

nostri Hihharii

(166) libenter ad-

deinde vero Goloniam usque translatus, non pauco ibidcm tempore dcmoratur. Unde interportatur
;

cedentibus aliquot annorum curriculis, inter utrum-

concessimus atquc pcr hoc preroboravimus. Prccipientes ergo jubemus ut nullus judexpublicus vel
quievimus,

ccptum nostroe
quislibet

auctoritatis

que clerum,
denses,

id est, inter

Hotnascenses atque En-

ex judiciaria polestate in aecclesias aut

magna

exorta est disceptatio. Danis enim

loca vel agros seu reliquas posscssiones predictae

remolis rebusque sancl?e Dei a^cclesiaj in prosperitate restitutis, Romascenses suum moliuntur referre
gati

^

gecclesise,

quas moderno tcmpore

in quibuslibct

pagis vel territoriis infra ditioncm imperii nostri
juste et legaliter
sia, vel

Endenses vero unanimiter refraretinere contendunt, utpote videlicet preciosum
;

patronum

memorata

lenct vcl possidet ceccle-

ea qure dcinccps

a 1--

catholicis viris

eidem

thesaurum. Hsec igitur altercatio inter sea liquandiu

collata fuerint secclesice, ad

causas audiendas, aut

121

habuissent

1, 3.

^ deest

VARIiE LECTIONES
1.

NOT.E
(163)
et

Renaix, Flandrice Ronse

;

inter

Oudenarde

(165)

Nieuwenhoven, prope Grammont

ct

Ninove

Grammont.
(164) Inda vel Cornelismunster.

Colv.
(166) Leodiensis. Golv.

;

;

TA PONTIFICUM CAMERACENSIUM.
i

80

i

vel

mansiones

vel parataa raeiendas, aut
b

Bde-

A

tollendoa, aul horaim

ipsiusaBCclesietam
vel ullas retribu-

auos quam servoa 6uper terram ipsius commaaentes

dibus conditis, quandam etiam metropolim M daburchvocabulostruxit.Cui cumab episcopissuia mpelrasset, Fulbertum »rum pi mul

nequaquam distringendos,
inliciti

episcopum sanctorum G

let

;itf|ue.\u-

tiones aut

siones requirendas, nostris

et luturis temporibus ingredi audeat.vel ea quae bupra memorata sunt, penitus cxigen memorato preauli Buisque successoribus res rebu vel homipredictae Becclesiae, cum cellulis
il
1

berti corpora Bibidari postulavit; felicissiraam arbitratus Buam fore metropolim, Bi tantorura f-on'111111

pal

ociniis fulciretur.

Hujus vero

petitio-

nem episcopus

declinare formidans, incerto hsesit

1

3

nibussibi legaliter subjectis, sub immunitatis nostrae defensione quieto ordine possidere, et nostro Hdeliter parere imperio, atque pro stabilitate nostra vel tutius imperii a Deo nobis collati vel conservandi una cum clero et populo sibi subjecto libere Dei misericordiam exorare. Et quicquid exinde Bsous noster exigere poterat, in lurainaribus ipsius
eecclesiae concinnanda perpetualiter concessimus ad habendum. Insuper nostra largitione concedimus prefato opiscopo et successoribus ejus omne teloneum cum monela civitatis suae Cameracensis, eo videlicel tenore, ut novem partes episcoporum usil.us depulenlur, decima vero para ad usus fra-

sed tamen beneficiis, quae multa jam ci prestiterat, '-'" videreturingratus, suapetitioni ul diximus, ne eflectum promisit. Qua in re presul anxius, in di-

versa parte animura anchpitem Oectit vidensque difficultatem negotii, sive donet sive neget, utrum;

que

sibi

fore

periculosum advertit.

Si
;

enim

1.

imperatoris benivolentia offensum iii si vero donet suae provinciaa futuram perniciem, utpote vi,

duataa patronis, peT quos et temporalem mci-uit Ba-

lutcm

celestem snerat beatitudinem. Inter haec medius pontifex. tandem silii provida ratione consuluit, paucisque suorum quibus secreta credcbat
ct

abhibitis,

videlicet Teoderici episcopi, de
!

clam duorum sacerdotum corpora, sanoti quo supra diximus
;

(e. el alterius cujus nomen excidit (167), detrum ejusdom congregationis perpetualiter in elemosina nostra proficiat. Praeterea constituimus, ne p lectis sepulchris accepit feretrisque honorifice involuta, cum aliquot etiam articulis sancti Autberti, quis dux vel coraesatque vicarius seu quislibei ex imperatori concessit.] Quod si quis latius scire dejudiciaria potestate nostram vel antecessorum nossiderat, librum (juem Fulbertus doctor kaiissimus trorum regum violare presumat constitutionem alibus sit obnoxius, et cau de vita sancti Autberti jubente domno episcopo Quod si fecerit, Gerardo, inscripserit, legat. Hoc autemabsque Dei insuper solidis sexcentis eulpabilis judicetur vipia dispositione contigisse non dicam, cum etiam delicel ut duae partes in archivum ipsius «eclesice beatus vir Domini Theodcricus hanc remnneratioadmittantur, et tertiam fiscus regalis nosler recii
.

i

;

.

,

;

mat. (Juod

quid audere deinceps presunos per hanc nostram auctoritatem confirmamus, ut sicut a beatae memoriae antepiat; ut

nullus
ila

tale

nem
et

a

Domino
si

et

venerationem a populo mereretur,

et

ne nostra provincia suis defensoribus privaretur
posset.
,

quos etiam

-oie nostro predictae aecclesiae collatum atque

modo

subducere vellet, fateor quidem nullo Quem enim sensum cives habituros

si advocatum suum Gaugericum erip deinceps inviolabiliter conserve- _ existimas sibi ccinercnl, pcr quem felix civitas Cameracus tur. Et ul haec nostia auctoritasa fidelibus sanctae feliciter illustrata, nomen suum propagavit ubique Dei aBcclesiae et nostris verius cerliusque credalur, manu propria subiter eam firmavimus, et anulo nosgentium ? Immo ne ipsi quidem imperatori, credo,

firmatum

est, ita

jussimus insignari. Signum Oltonis serenissimi regis. Bruno cancellarius ad vicem Rotberti '-' archicapellani recognovi '- Anno 5 regnante Ottone serenissimo rege (an. 940). Actum est Ingeleheim
tro
;1
.

vivi cederent.
[79. (78.
1

Quod

111

sinodo apud Fngulenhcin testiet
iv, 35).

monio

ct anxilio

Fnlberti Artoldus restituitur,

nomine feliciter. Amen. » [78. (77. Quod petenti regi sanctum Gaugericum ntbertum cpiscopus sanctum Theoderict sanctum
1

-'

;

in Dei

Apud Engulenhein sinodo congregataa coram ambobus rcgibus, Ottone

Hugo

cxpcllilur (Flod.

. 1

CBin ct alii viri corpus contulit (V. Auth.) Otto isle

gloriosusprinceps eo tempore circa instructiones ac estaurationes aecclesiarum exercebatur altentior
1

;

jaraquequattuordecimpontificalismagnificentiaese-

videlicetetLuduwico^cumMarinoRomanaesedisvicario unaque etiam cum multis coepiscopis Fulbertus interfuit (an. 948) ubi series litis pro episcopio Remensium inter Artoldum et Hugonem ventilata est. Ubi verocumipse Artoldus,absentequidein Hugone aemulo, coram regibus et omnibus qui adcrant suae
;

VARIiE LECTIONES.
deest 1, ;!. '-* Ruodperti charta orig. l25 postbaec charta originaria testc Cohenerio hahet : Data Kal. Junii, anno autem ab Incarnatione Domini nongentesimo XL, indictione XIII , quae noster minus accuralus omisit. Sed in die errorem incssc oportet. 1 Kal. Jun. Olto duas chartas dcdit in civitate Sa/ze, quare die sequenti non potuit apud Ingclhchn vcrsari. 1 - ingcle 1. ^-" decst 1.
'- ;i

III

Nam

15

XOTJE.
[i&l) Rotradi,

secundum Molanum.

Natal. SS. Delgii, 5

Aug.

81

LIBER PRIMUS.
Atercivium repugnantium
didentiam, inter se

82

reclamationis querelas protulisset, introgressus quidam Sigebaldus, premissi Hugonis clericus, atlulit littcras,

ferocitatem atqueinobe-

difttcilis

oriebatur seditio;

ali-

quas

Roma

detulerat,

qaasque jam

in

alia sinodo Mosomi propalaverat; asserens easdem lilteras sibiRomseab ipso qni aderat Marino vicario lis eas coram sinodo redatas. Qui domnus precepit
citari.

In quaruin recitatione repertum cst, prout

ipsse litterse fatebantur,

quod Wido episcopus Suesquoquc Belvaencis, Hodulfus sonicus, Hildegarius Lauduncnsis Fulbertus Gameracensis, ceteriquc
,

quando vero intererat implacabilis congressio.Quod autemtantas infestationes edebat, quod tantas inquietudines irrogabat, hoc nimirum aon potius epiBcopi, quam insolentiis suorum civium possumus imputare, quos semper pre ferocitate inobedientes omnilms snis episcopis audivimus atque rebelles
existere.

cunctiHemcnsisdioceseosepiscopi, casdcni litteras ad sedem delegaverintapostolicam pro restauratione Hugoni in sede Remensi et expulsione Artoldi. Post quarum lectionem exurgens Fulbertus cum prefatisceterispresulibus, quiin eisdcmlitteris nominabantur, eas litteras refuto vit, astruens quippe, cas antea nunquam sc vidisse vel audisse, nequc in ea-

3

rum delegatione conscnsum prebuissc. Cui dum
idem clericus contrairc non possct,
licel in

eos ca-

lumniis obstrepcns, precepit domnus Marinus suggerens universse sinodo, ut sibi consilium ot rcctum judicium profcrrent super bujusmodi calumniatore et calumniarum in episcopos delatorc. Atilli, post-

quamdelator publice confutatus est falsa detulisse lectis capitulis de bujuscc calumniatoribus, judicant etunanimitercensent, eumquofruebaturhonoreprivari doberc ac secundum capilulorum tenorem in exilium retrudi. Diaconatus igitur quo fungebatur
ministerio multatus, a conspectu sinodi rcprobatus abcessit. Artaldoveropresuli, qui omnibus se sinodis presentabilem fecerat,

Ubiprincipum terrore, quos secam addacebat, cives humihati episcopum receperant.. Quodam vero tempore, cum in Germaniam propter obsequium csesarisprofectusaliquandiu moraretur interim civesuna eademque voluntate collecti, factaque unanimiter conspiratione, adeo sunt inter se constricti, utpontiflcemreversurum negato ingressuab urbe excluderent. Qui cum expletis rebussedcm pontiflcalem repeteret, in ipso quidem reditu ei innotuit civilis conspiratio. Statim ergo, quia suos tam virtute quam numero adversus tanti populi turbam inferiores videbat, cumgrandis ignominiaprobro iter factum remensus, Brunonem tunc temporis monarchiam regni sul» fratre tenentem aggreditur ; suisque causis declamando prolatis, obnixe
81. (80.)

deprecatur, utsuo videlicetjuvamine fultus sedcm clausam violentcr possit irrumpere, delutamque ul-

tionem pro accepta injuria in populo rebellante exercre. Nec difficilc copioso impctrato cxercitu. Ar-

non refugiens sinodalc
insp,

nulfum quoquc Flandrensem comitem adivit, villamqueLambras(169)pollicitus,eum sibi consocium, immoct adjutorem adbibuit. Cives vero cum tanto
auxilio reverti comperientes,
sibi

judicium, episcopium
tituta et

Remense juxta canonum

consulcre esti-

sanctorum Patrum decreta omnino rctinendum atque disponendum decernunt, laudant atque
corroborant.
80. (79.)
J

marunt, longequcdissimulatis rebellionis motibus, absque suscipicione venirct, nuncios ablegarunt.

Cum
%
8-2.

suisitaque tantum, ceteris siquidcm revcrsis,
est

Post Fulbertumsuccedit Bcrengarius in sedepontiticali. Bernengarius buncin cpiscopio secutus summam regiminis sumpsit (an. 956) vir siquidem ex nobili parentela Germaniae ortus ( 1 68), sed et Ottonis imperatoris proxime consanguineus. Qui
;

urbem
oillas

absque

difficultate x^cgressus.

(81

.)Comiti Arnulfo
i

Lambras extorsit,

et

duas

quoniam magis secularibus quam
tatem

recclesiasticis ne-

gotiis implicatus, per excellentis prosapioe sublimi-

Coureng *29 e Ferroras ah ccclesia divulsit. Necmultopost prelevitate sure insolentise prefato comiti Arnulfo, cujus auxilio urbem repctit, villam Lambras, quaeum conduxit, vi reextorsit, minatus sane, quod si eam vindicarepresumerct, totas Flandrasei combureret. Pretereaduas villas, Coureng
etFerroras
vulsit et
83. (82)
(170),

animum quodam pulsu

jactantise attollebat,

ab oecclesia sanctse Dei Matris

di-

vitse obpugnationibus sumpto officio conHic etiam tantse feritatis cxtitisse dicitur, ut nonmodo lingua et natione, sed etiam moribus populo suobarbarusesse vidcretur. Quanto etenim

morum et

quidam

militi beneficiavit.

traibat.

Ubicives invasit, etalios interfecit, alios

e.vcecav/^.Evolutoautcmaliquotemporisintervallo, sibi a populo factse dehonorationis reminiscens, so-

regiigeneris

ei

aspirabat auctoritas, tanto ferocior

populumssepevexabat.Saepeitaque, partim proptcr ejus animi immoderatam levitatem partimque prop-

D

agmina evocavit, civesque incautos subita incursione invasit, palantesque feriendo usque ad monasterium sancti Gaugerici persecutus cst Nocia

VARLE LECTIONES
128

dus

Romam

haic vox deest 1. qui d. e. c. s. r. jussit 3. qui d. Marinus p »ferens litteras, quas idem Sigebaldetulerat, p. Flodoardus. 129 y /3 2, superscriptum est ^ondreng, unde Colv. xillam csse
.

pulat Gundreceias, supra

c. 61,

memoratam.

NOT^).
(108) Flodoardi An. s. a. 956) Fulbertns Camaracensis episcopus defungitur, ct ipsum episcopium cuidam Berengario transrhenensi clerico tribuitur, nepoli Bovonis Catalaunensis quondam episcopi quique Bemis ordinatur ah Artoldo ar:

cbiei iscopo.

Xecrologium beatse Marise Cameracen-

Sept. obiitFulbertus cpiscopus,qui dedit terramapudUuritb. cantoris inusus
sis, s. xii id habet: 16 Cal.

(169) Prope Duacum. (170) Ferrieres prope

Cateau-Cambresis. Colv.

,

83

GESTA l'u.\TIFICUM CAMERACFN-ir.M
.

84
aufu r

vum

laculi

!

i

lontinuo d

'i

li-

A. relictis q

tis

men sanctissimaa aedis absq
;

nodo

ir-

runt
n.Y

rumpentes, diosinterfecerunt, alios truncatis manibus e pedibue demembrarunt quibusdam vero
oculoe fodiebant, quibusdam frontee ferro ardente
ibant.

tgranaus Bubstituitur.

1'o.st

hujus exBancti

Bsum Engrannus, ante Corbiensie cenobii
tris,

Deinde autem lancoae interfeotorum

et

Petrimonachus, obtentu Brunonis prefati archipacumquo pro rebue fratrum quae trans Itheprocurabat, aotitiam
et

aliorum captas, Bicuti furiosue erat, carpento ad cumulum imponi precepit, et ad inainuandam busb
ultionis atque vi
in villam videlicel cui

num

familiaritatem habebat,

ad episcopale solium promovetur. Hic tam aecclesia-

impam ad predium suum, nomen Betendorth
,:; ''
.1

familiaribue mittere festinavit.

sticisquam ssecularibue disciplinis eufficienter instructue mira erga gregem karitate pollebat omnique mansuetudine plenus, tanto ambitu religionie
;

saacto Gaugerico percussus

episcopii dignitatem implcbat, utpropositum
chi nullo

mona-

obiit.

qui

Neo hujus pontificis factum desino demirari, ilare non titemplum beatissimi corifi mnit, quem Valterus castellanus, tiro inhumanissimus,
in Bimili

modo excedere videretur. Semper iiamque
insudabat, gregem-

in aacclesiasticaa oulturaa etudio

aegocio aostris diebue non revereri
ilie

B

quecommissumexemplo vitajinnoceatismorumquo booorum informatione doctrinabat.
86. (SB.)

aescivit.
venifiis,
iiuin Bibi

Quadam namque
duos
fratres,

alicunde

cum
;

suis

Ad coavealam geaeralem

villam Perro-

Aldonem

videlicet et Baldui-

inimicissimos forte obvios hahuit

moxque

caballo cui insedebat ealcaribus fosso eos involans,

num clamaturusperrexit, suoqueclcrico, quiasecum preceptumaoagressit,aecclesiamabBtuJil. Hicetiam propriisrebus eecclesiam augebat, et si qua subtraherentur, publico judicio evindicare et restituere

hastaquedorsis pene contigua jamjain iinniinens,

jamjam mortem minitans, adusque radicem montis
fugientes persequitur, distantes sane a monasterio

Bruno dux sive archiepiscopus conventum generalem eum multi^
satagebat. Siquidem eo teinpore

aovem passibus. Videna autem eos effugio sanctissimitemplipropiuquautessauctumquecoufessoauxilio geminantes, sequi ulterius formidavit
i

principibus etepiscopisapud

quandam villam, cujus

nomen non subvenit
de pace

(173),

habuisse dicitur, in quo
Dei aecclesiae statuque
ire disposuit,

et religione sanctae

landemqueprorumpensinhac voce,
..

ait

:

Scitote vos
.'

regni salubriter et competenter tractatum est. Ubi

ilio

mihi ereptos beati Gaugerici suffragio

Si

ergo
tole-

etiamEngrannus episcopus

clamatu-

virmultaa immanitatis

obamorem

Dei

et

veneratio-

uem sui coafessoris inimicis parcens habere
rantiam
didicit,

C

rus videlicet villam sancta^ Mariae Perronam (174), quam Hasbanienses morebeneficiali tenebant; precepitque Widoni suo cancellario, ut kartam ejus-

quanto magis pontifex vel contem-

plationesacerdotalisofficii,

quo fungebatur, debueril ?Attamenquiatantoseelerieffugiumautlatebrum velperaliquem pmnitentiae modum non quaesivit, dignum sane conpendium supplicii non longo post tempore solvil. Coloniam namque profectus cum quadamnocte inlectulo pausaret, apparuit ei semivigilantibeatus Gaugericus, quippe visus eum pro admissis inerepare, bacculoque quem manu gesta-

dem villse, quaminarchivo aacclesiaareppererat, secum gereret, ut per hanc apertius certiusque clamarevideretur. Quo cumperveniens et ad evolvendam
nimirum
vertens,

declanAtionemparatus, kartam capellano rogaret sc erilepreceptum oblivioni tradidisse ad:

ingenti

stupore diriguit, tandemque

se

bat,

postmodum

graviter pulsare. Qui

mox exper-

oblitum fuisserespondit. Unde confusus episcopus ad sua remeavit hocque impatienter ferens, capellano gecclesiam,qua3 estin villa Salliaco (175), abs;

gefactus,

gravi planctu ingemuit, vocatisque cubiculariis visionem in ordine pandens, casum sui

cum

tulit.

87. (86.) Clausit diern

Engrannus episcopus, ah

periculiindicavit.

elaborans
1

— certa res est — non multo post

Ex qua percussione aliquandiu
interiit

^

i

17h, inbasilica quidem sancti Gereonis sepultus. lapellani vero, hujus(172)videlicet ecclesite clerici,

Hadulfo Noviomeasium episcopo sepultus. Denique vero, cum monasteriumsanctae Mariee .cum totius studii accinctuad occidentalem plagam ampliaret, culpis quidem civium exigentibus, morte preventus

ncscio quibus insimulationibus temere suspecti,

opus imperfectum

reliquit; triennioque aacclesiam

VARLE LECTIONES.
130

ita. 1. 3.

Betencorth|CoLV., q.uod foret Betheacourt inter

Cameracum

et

Cateau-Cambresis.

NOT^l.
(171)

Eum

a.

958 adhuc vixisse, discimus e di-

plomate Ottonisl, quod primus protulit Leglay ex archivoCameraceusi, Coloniaeld Junii 958 concesso ecclesiaBCameracensi, ubi venerabilisepiscopusBe-

frustra queesivi. (172)1. e. beatas Marise Cameracensis.

(173iFortasse Compendium,
doardi Annales. (173) Prope Binche,
inter

a.

959; conf.
et

Flo-

rengenus prteesse coguoscitur. Engrannus
vera trienmo4antum
sedit, ut

si

re-

Mons

Charleroi.

noster c. 87 tradit, Berengerum obiisse oportet a. 962 vel sequenti. Diem autem obitus in Xecrologiis Cameracensibus

Le Glay.

Cf. c. 112. (175) Sailly.

85
moderntus, migravitadChristum
brilati interfuit

LIBER PRIMUS.
Hujus funelladulfus Noviomensis episcopus,
(176).
1
1
1
.

8G
3
3.
4.
."-•

Timor.
Providentia.
Discrctio.

7
8.

3
3 3 4
4 4.

monastcrio sanctaj Dei Genitricis ad australem partem honorifice sepelivit. 88. (87.) Huic succcdit in cpiscopio Ansbertus, qui in oecclesia sancti Autberti octo canonicosconstituit. Sequitur Ansberlus, vir videlioet literalibus disciplinis eruditus, qui tunc Alrebatensis monaslequi
in
rii aeque monachus atque Cameracencis secclesiae archidiaconus, postmodum vero pro rebus sancli

eum

9.
10.
:•

1
1

G.
i.

1'crsevcrantia.
Jlmiilas.

1
1.

5. G. 5.
G.

Modestia. Louganimitas.

10.

n.
li.
1-2.

1.
1.

5. 5.
0. 2.

Mausuctudo.
Benignitaa. Sapicntia.

1.

6. 2.

18.
6.
7.

Vedasti, quas in pago Baduensi praevidebat, imperatori notus,
est. Ille

Compunclio.
Gaudiuiu.
Sobrictas.
Delcctatio.

culmen episcopalis cathedrae adeptus
opportunitatc
collafis,

2. 2. 3.
2. 2.
"2.

vero propriis pro

2. 4.
2. 5.

8.
9.

quater binos canonicos in aecclesia sancti Autberli
deputavit. Hic autem, utantecessorcs
et ut

jam diximus

2. G.
3. 3.

Suavitas.
Astutia.
Simplicitas.
Hospitalitus.

10.
8.
9.
1U.

successores posterius dicturi sumus, gravcs atque multas injurias ab ipsis suis militibus sustinuit,
dit.

B

v>
.

2 € 3. 4.
2.

adversumque eorum contumacias diu conten-

3. 3. 4. 4.

5.
fi.

Ad horum itaque insolcntiassopiendas, Arnulfumquendam illustrem comitem (177) multis beneficiis

2.
2.
2.

Parcitas.
Patientia. Zclus.

11.

4. 5.

10.

conductum

11.
12.

sibi

adscivit,

illoque

adjuvante
2. 4. 6. 5. 2. 5.

Paupertas.
Lenitas.
Virginitas.

cervicatos(178) superans, aliquandiu quievit. Rexit
igitur

12.
13.

quinque annis secclesiam, ad patresque suos

2. 5. G.
2.
6.

appositus,in secclesia prsefata, sancti videlicct Autberli, honorifice sepelitur.
89. (88.)
3.
3.

6. 3.

Rcverentia.
Pietas. Indulgentia.
Oratio.

14.
9.

Wiboklus subrogatur,

et

ludus regularis

3.

3. 4.

10.
11.

quem feotsubscribitur. Sequilur Wiboldus, Noviomensis
secclesioe archidiaconus,

3. 3. 5. 3. 3. 6. 3. 4. 4.
8.

vir videlicet
disciplinis

tam
satis

secularibus

quam

secclesiasticis

Amor.. Judicium
Vigilantia.
Morlificatio.

12.
11.
12. 13.
13.

inbutus.Istesiquidernclericisaleseamatoribusrcgu-

4. 4.

5. 6. 5.

larem ludum artifrcrose conposuit, quo videlicet in scolis se exercentes, karitate vitiavincere assuescerent, syecularemque etjurgiosam aleamrefugerent. Quem ludum hoc modo incepit (179).*
1.
1. 1.

3.

3. 5. 3.
3. 4. 4. 4.

Innocentia.
Contritio.

5. 6.

6.
6.

14. 15. 12. 13.
14.

Confessio.

1.
1. 1.

1.

Karitas.

3. 4. 5. 6. 7. 8. 5. 6. 7.

4. 4.
4. 4. 5. 6.

Maturitas.
Sollicitudo.

2.

Fides.

3.
4. 5. 6.

Spes.
Justitia.

Constantia.
Intellectus.

1.
1.

1.
1. 1.

4. 5.
t.

5.
6. 6.
5.

14.

1.

Prudentia. Tumperantia,
Fortitudo.

5. 6. 5.

Suspiratio.
Fletus.
Hilaritas.

15.

4.
5.

16.
15.

1.
1. 1.

2. 2. 2.
2.

2.
3. 4. 5.

Pax.
Castitas.

5. 5. 6.
5. 6. 6.
6.

Compassio.
Continentia.

16.
17.
18.

1.
1.

Misericordia.
Obedientia.

8.
9.

6. 6.

Humilitas.

2. 6.

NOT.E.
(176)

Folcuinus abbas Lobiensis, testis de seme:

D

tipso cerie frde dignissimus. inGestis abb. Laub., c. 28, haec tradit a, 965 facta Folcuinum Colonise inpresentia imperiali ordiuari fecit.
.
.

.

.

.

.

.

Ordinatus estergo ab Ingranno Cameracensi episDomini natalicio, quod festum Olto revera anno tantum 965 Colonia egit. Hinc sequitur Engrannum non ante d. 26 Dec. 965 obiisse. At nec multo post defunctus esse potest, si revera Ansberlus quinque annis sedit, Wiboldus uno,
copo, in ipso
ut noster c. 88 et 91 tradit. (177) Aut Arnulfum Juniorem, Flandrite comitem inde ad.27 Martii 965, aut eum qui infra c.95 indicatur. (178) I. e. contumaces; cf. Ecclesiast. xvr, 12.

legitur, utin Bruxell. n. 2088, plerumque Wiboldi alca reguiaris dictus, originem debere videtur ludo Pythagorico seu Rythmomachise de qua egi in Annnalibusnostris VIII, 383, 488, sitamcn illa Wiboldo antiquior est. Hunc Wiboldi ludum carmine Gallico tractavit Houillon, Lejeu du scigneur Wibold. Cambrai 1832, 8.
,

*

Seorsim jam dcdimus

in

WnroLDO,

ad

annum

965, Pastrologia? tom.

juxta editionem V. cl. L). Leglay; sed no omisso textu, et quidem brevissimo, notoe simul doclissimi edicol. 1007,

(XXXIV,

Germaniei desiderentur, unde textui magna obscuritatc involuto luxnonparva affulget, ilerum, hicrecudere opersepretium ducimus. Eoit. Patuotoris
logi.-e.

Le Glay.
(179)

Seqens ludus,

in

codicibus ubi separatim

; :

87
Clero

GESTA PONTIFlcrM CAMERACENSIUM
eolice, latialiter sora dicitnr; hnn- oleroher(
b;

88

A

Bingula9 8ibivirtutum,virtutes legat.

Primaquidem,
185); tei tia

aomia bereditas, oleronomui
nunoupantur, eo quod
.

inde

cl(

cunda,
et

ulti

siat de sorte

Domini. Canon
i

I

,atine regula;

ab eo eanonioi

no-

minantur. Ergo quia idem oanon quoniam a perfidis el "-i"' boni carentibua alea reperta atque pra\c ueitata esl
vitia,

quaeque intra ipea snnt, similiter a prinoipio et Bne nsque ad quatuor mediasque Benas junct», ternas, quaternas velquinas
antepenultima
binae;
recipiunt virtutes, et

vigeeimum primum

u

disoordiam, perjuria ceteraque clericos interdicit aleatorea fore opido con:

— ut

decet,

examussim sibi quiquevireortiantur. Libet itaque, ex eadem qua praetutee fatisumus alea quendam olericalem et ut ita dixeriul

reliotis

vitiis

invicem Bemperexprimuntnumerum. Sunt igiturS, i, 17, el 18, qui Bingulas metiuntur, Karitatem videlieet, Pidem, Continentiam et Humilitatem; i> et
16,

qui binas,

Spem et Fortudinem, Fletum et Com-

mu8regularem,noncavilIandialiq acausa,sedexeroitandi gratia, comere ludum. Karitatem omnium principatum obtinere virtutum, nemo qui verba '. bus universa lex In hi Evangeli dicentis pendel el prophetss Matth. \\w, 40), intelligit, nesoit.Ubiergo lanta profunditas manel vastam uber:
I

passionem; 6 et 15ternas, JnstitiamPacem etCompunctionem;( lonfessionemSuspirationem etHilaritatein; 7 et li, quaternas, Prudentiam Castitatem

Timorem

et

Gaudium, Reverenciam Contricionem
et

Gonslantiam

Intellectum; 8

et

19 quinas,

Tem-

»

B

rimamque virtutumpropaginemde seprofert.Itaque ponamus Karitatemcum sua multimoda subolenominatam, et singularis quibusque numeros sortibus tali moderamine con^ruos aptemus, ut isto
contincri,({UDil
illa

perantiam Misericordiam ProvidentiamSobrietatem astutiam, Sapientiam Virginitatem i31 Mortifloationem Innocentiam et Sollicitudinem; 9 et i3 M0, 11 et 12 senas discernunt, Obccdientiam Diecretionem Bonitatem Delectationem Simplioitatem et Pieet

tatem, Perseverantiam

ModcstiamSuavilatcm Ho-

quod

hic fas

sit

examinare, neque hac ostendi, nequeal invenire (180). A principali

spitalitem Patientiam scilicetet Indulgentiam,Lon-

siquidem principalis principium inicians, perque binarium ac ceteros us({uc ad senarium currens, suimet corumque lvvolutione tripartita, 20sanctse
niatris contineal filias et in Sapientia limitet (181).

ganimitatem Mansuetudincm Parcitatem Zelum Orationem quoqucet Judicium, Benignitatem Paupertatem Lenitatem Amorem Vigilantiam utiqueac Maturitateni. Et ut per singula redcamus cujus
:

per ternarium,

nisi sanctificatricis et in

ejusdem

Postque binarius Conpunctione inchoans, 15ejusdem, Reverentiae; hinc ternarius, a principio Pietatis. 10,

redeuntis principii

unitatem vocabulum signahi-

turitate,
.•>

Exmologeseos; sioque quaternarius a Ma6, Fletus; ab Hilaritate quoque quinarius,
claudetur
(182).

C

conplectens, Continentiae fine

mus Trinitatis? Quid autcm perqualernarium, nisi quatuor evangelistarum tubas i33 ? Hi simul collati, illam sanctissimam, plenam donis karismatum, se{)tiformcm gratiam demonstrant. Septcnarius vcro
bis dictus, et
18,

Senariusvero ultimus, ut primus Simplicitate gaudens (183); custodem virtutum possideat Humilitatem. Quffl| simul junctse 56 fiunt. Et si diligentius lvspiciamus, intuebimur, quod heec progressionumerorum, a ternario ocdenarium scandens (184),

assumpto ternario 17
3,

quaternarioque
sese redeunt.
opcratur,

ecce qualiter,

7

atque 4 in

Possumus etiam 10,decalogimandalumquod sub lege quondam et nunc i3 4 sub gratia
et, 8,

oclavamqueenecdumagituraetatem,

VARIiE LECTIONES.
131

virginitatis 4. i3

'2

II.

omnes

correxit Colv. i33 evangelicas tubas 3.

evangelistas turbas

1. 134

n

1.

n. 5.

non2; corrcxit Colv.

NOTiE.
(180 Constructio haec esse vidctur
:

ut isto

(nu-

mero) contincri nequcat, quod illa (sovs) examinare nequcat; neque hac (sorte) ostendi fas sit quod hic (numerus) invenire nequeat; et sententia aleaequoJihctmodojactcV nunquam numeros dare possunt qui non etiam in una ex 56 sortihus invcniantur neque qiuequam ex his sortihus numeros exhihct, quiuon etiam in alciscadere aliquando possint seu ut breviter dicamus quod alearum comhina: :

n u

3 a 3 6; et sic deinceps linea tridecurrcns, 21 combinationes sive sortes efficit, quse continent 20 virtutes prseter matrem omnium Garitatem.
6,

tum per

partita

tioncs, tot sortes hahcntur. Boetius Epo, a Golvenerio laudatus, ita locum explicat « Ait "Wiboldus se cuique virtuti daturum numerum aliquem, qui
:

uni

quemque frustra .dibi requiras. Idautcmsic intellige, ut cuborum superficies superiores attendas, quarum singularum numeros in
soli

congruat,

Postque binarius, a Conpnnctionc (182) Id est inchoans, quindecim ejusdem (sanctse matris Karitatis filias virtutes compleclens), Beverentise (fine elaudetur); hinc ternarius, a principio Pietalis (inchoans), decem (virtutes complectens) Exomologescos (fine claudclur); sicque quaternarius, a Matiiritatc (inchoans), scx\ virtutes complectens(, Fleah Hilaritatc quoque (intus (fine Claudctur) tres complectens, Continentise choans) quinarius, fme claudetur. (183) I. e. in alia sorte non occurrens; neque
: ;

latere virtutumrequirere cogaris. Utsiverbi gratia, jactis cubis hobeas tres binarios, hos ad latus Compunctionis reperies, alibi nusquam. Alioquisi tres binariospro senario numeroaccipias, eundem

reperies in Justitia
(181) Id est
:

et

Pace.
1

»

per totam tabulam uspiam hac uno sorte) uti quoque reperiuntur tantum habentur, in una sorte 1. 1. 1. et 3, semel prima. (484) I. e. quarta columna, summam cujuslibet

enim

6. 6. 6.

neque

48,

nisi

in

principalis

bumerus,
1

senarium, primo per

ub

1,

currit

ad

sortis continens.
(185) Scil. recipiunt virtules.

6,

deinde per 2 a 2

Prima summa

(3.)

89
asscribero.

LIBER PRIMUS
Sed hsec
tria

90
sicut 10 infcrius affore
.'>,

modo amplius

decuit

A

octenario possc conferri,
:

commemorare. Ergo clangorrm sanoti Evangelii tubarum qui aure cordis sanetam Trinitalem intimo amore diligil gratiaque sepliformi finetcnus
,

lueri cupit, caritatem,

tur

(Rom.

xiu,

8),

qua universa le\ implefidem, sine qua inpossibile
in
' ;:
'

rebamur huic uliquc si addantur 13 explicabunt. Bene etiam quinque sensus octavse vitse supponuntur, quia non solum hsec nisi voluptuosus eorum appetitus ll1 camo et freno spiritualis modo
,

est placerc

stineat

Deo (Hebr. xi, 6), continenliam, ut abse a viliis, quo virtutes continere valeat,
,

qua ,3e sine qui virtutes congregat, quasi in vento pulverem porlat ( Greo. hom. 1 in habita caritative, fideliter, ev.), haberc quaerat continenter, atquc humiliter exercerc satagat ut ad eorum cumulum pervenire qucat. (Juinario numero quinque sensus conjungere possumus qui fluiter *87 ductus et unitate assumpta, in sextum decimum surgit. Si enim hos 5 per pliisicam, logicam et ethicam castigamus, ut ad unitatem caritahumilitatcm
;

sed nee ea quse ab Abel singularum 1 w dationc stolarum, donec justitia convertatur in judicium sanctique in lcrra duplicia possidcant (Zsa. i.xi, 7), agilur, merctur (188). Nunc aulcm J, 10, 11 ct 12 supremi remanent; quorum
(

disciplinae coerceatur

r, ~,

primus novem celicolarum ordinibus, secundus

ll »

,

decem

legalil)us verbis, tertius dignis pcenitenli;c

«

fructibus, quaitus novi duodenis

tcstamenti prae-

;

conibus consecrati effulgcnl. Quintus, quoniam, ut scriptum est « In multis delinquimus omnes (Jac.
:

in, 2),

»

quisquis instituta decem praetergrediens
offcndit,

in

undecimo

splendore

1"2

gemmarum
denarii

ju-

tis,

quae
:

Deus

est (/ Joan.

iv,

8),

mus
ris

has profecto virtulcs, quee in
naturaliter,

semper redeaduobus numcrationabililcr

baris redimitus (ExoJ.
9 pristina

xwin,

-21

1,

utad reparanda

dampna succrescant, pcr
,

man-

insignitae videntur,

moralilcrque possidebimus. Senarius, cujus sexta
pars
est
tio
,

1

,

in tertia medietas, 3 138

,

quia perfectus

numcrus, suis bene constans partihus, perfecoperis
ei

deputari polest. His igitur sibi repli-

catis, *39 f ternario addito, 15 facit.

Simus ergo

per-

C

operibus bonaj actionis, et nitamur conscendere 15 psalmographi gradus ut sanctam Trinitatcm in Sion cernere mcreamus (Pss/.lxxxin, 8),
fecti
,

horum procul dubio numeiorum expertes virtutum non erimus (186). Adest iterum 7 gratia spirituali refertus, 14 depromens per binarium. Eundem itaque precemur Spiritum, ut per practicam
et
,

nobis ad theoricam vitam pervenire largiatur, qua-

undcnis a^cclesia? cilicinis opcriatur sagis, ut possit quandoquediccre cum psal« Convertisti mista Iil planctum meum in gaudium, ct rcliqua (Psal. xxix, 12). » « Igitur quia virtutes numerosque qualicumque modo ordinavimus qualiter nunc sortiri debeant, censeamus. Tres itaque sumamus tesseras, quae singulse senas facies habeanl variis notatas numeris quo major, senarius alii in ceteris uno semper minores usque ad assem qui simul fiunt 21 et nosfris vocalibus quinque, videlicet A, E, I, 0, V, singulas eodem ordine depingamus, ut quatcr rcplicatae cundem equiperent co tamen tenore, ut in prima A, in secunda E, tertia I, ab asse
:

data rcgrediens

,

,

;

;

;

;

mcreamur. Sed li0 quia supra retulimus aelernitatem (187), de qua titulus psalmorum 6 inquit. « In linem pro octava, »
tinus

virtutibus ejus ascisci

incipicns, directo

semper scribatur tramine,
ita
:

et co-

dcm

apice finiatur

a
a

e
i i

a e
i

i

o

V
a

u
a

V

e

e

e

i

a e

i

V

i

o u

i

V

o v a

V

a

e

a c

i

VARLE LECTIONES
!35
1.

fortassc scilicet ter legcmlum. 137 q ue J. ni cocxcrceatur 1. li-^ singulorum 1. 1-W se dm 1.
136

\\\ a habet 1. 138 3. lil p. qduoq.

rcplicatos

1. 2. *39

se

1.

1W appetus

diccm

ps. 1, 4.

secunda summa (4), ultima (18), penultima (17) mcl tantum quteque in tota columna occurrunt, et in singulas qureque virtutes metiuntur tertia (5) et antepenultima 16) bis quaeque occurrunt 6 et
;

NOT^E se- D ut supra
tem.
(188)

noster candem expressit. Non opus igitur est ut cum Colvenerio scribamus octavam <v(acocrceatur, non soi. e, beatitudo seterna corporis et animaa) (non) meretur (wird verdient « non » ex sequenti « nec » supplcndum) scd nec ea (vita solius anima? meretur) quse ab Abcl agitwr singularum dationc stolarum (m albis usque ad adventum cf. Apocal. 6, 11 7, 13. octavaB illius cetatis, seu diem novissimum) donec
I.

(

;

e. nisi... appctitns...

15 tcr occurrunt 1 et li quater 8 et 13 quinquies 9, 10, 11, 12 sexies. Simul vero hi numeri, si bini
; ; ;

lum Iixc (octava
;

vita,

seu

setas,

conjunguntur

sibi
et

timus, seeundus

correspondentes.(primus et ulpcnultimus, et sic deinceps),

semper
(186)

I.

efficiunt 21, e. lion crimus expertes

earum virtutum,

;

quse his numeris cxprimuntur.
(187)
I. e.

octavam qux necdum agitur cetatem

justitia convertatur in judicium.

1)1

GESTA PoNTlFlCUM CAMERACENSIUM
Hii
ita

92

volomui ul per bai treo, A nom nnmoroo eom virtatibuo oonUD«ntom. Bodomiue, ut prmfatum est,discretionem vooali uni limiliBicul el iii prefato aolel ludo, numeri qui mppul, tertripartitaa reperto, virtutem quam I* latere babe\ mo lemper landi mnt, proul iori dictaverii m archivamque bit, notare debemus, vocalesque illiui apparentibus, \ ver ordine requirantur. oonponere vocalibus, et ita privatim si valemui vooalem, non lolum, quod modo eadem minime inejua esse, ut pares nobiscum ludentea oompotee digemui lingua et nostratum regulas orthographonequaquam eandem ulterius in eodem ludo sibi varum ad plenum non observamue, ied quia eomleant vindicare. Tali utique disceptatione vicisim pendiose operis studemue vulgariterque nostri rialternandogyramdoquejooantee * irtutesomnei |imi dioulum exercere, prmtermisimus tibus partiantur; et si non equa lanoe mutuo dividunquoniam aedeoim in alfabeto remaoonsonantes, tur, hi qui vel una ceterii amplius Buperabundavoquam gramatici Buporvacuam nonent, excepta int WO item prelaturam in ceteris sibi cessisse minant quamque Ui ideo nonannumeravimus, quia gaudeant. Ita ddmtaxat, ut karitas, qua± gemina ex ourrente aibi socia, videlioet V, eine qua vim est, si oportuerit (192) pro duabus computetur virlittera amittit, perfacile hio oomprehendi potest, el tutibus. Quuj etiam ob unius tantummodo littera; septenusdecimus numerus ad peragendum quod eidipsin, id est A bina W* post primam examineur igi volebamus, quasi embolismus videbatur, tur projectione 193), quod de ceteris omnimodis Bicut vocales tetragonis, ita consonantes uni tanfieri inhibemus. Et usque ad oram illius dioi se\tummodo trigonse piramidi, quee quattuor superfltam eminentiores, inferiores sui discipulos vocancies haberet, inserere oportet ita tes, suadere debebunt 1 '-, ut virtutes quae eis sorte desunt bonis moribus satagant impctrare. Inferiores quoque niati tessere cognoscentes, ac velut sil)i prelatis pedagogis " non aliter eos nuncupare audeant, quam magistros. At si contigerit, C ut neuter neutrum superare queat, omnes equanidispositis,
,
' '
' '


, .

)

,

i

'

(

,

I

:

,

:j

,

miter utrique

in

alterutrum possidentes virtutes,

una semper
«

sint caritate

conccrdes,
et

et

fraterno

Qnaa tamen

tali

lege tenebitur, ut

si

vel una

gratulentur nominc. Polest idem

alio l»l

modo
quo non

inferiorum ejus consonantium in nomine virtutis, quaa vocales secreverit, reperta fuerit, pro ceteris

effloatior lubentiorque fortasse aliquibus fieri,

omnibus computetur,

et

quod tetragoni

sui superfl-

quisque projectis tribus tantummodo tesseris, ad vim ilementorum sed ad summam siinul eolla-

cie superiori, hoc ista inferiori, id est basi sua, de-

monstrabit(190). Necinmerito; quippe cum corpus, cujus istse quae similitudinem illis animse figurantibus retineant (191), sive naturali compositione sui

tam respiciens, quot([uot tali reppererit ut prselibatum est, numero redimitas, gloriabitur se possidere virtutes.

deeeuter ornatum, scu aliqua portione diminutum,

sivel»"monstruosa superfluitate auementatum, spiritum aut integrum aut nullum habere videatur; et eo discedente, hoc imum, unde sumptum est, repetat ilementum, ille revertatur ad Dominum qui
dedit illum (Eccles.

D

proponimus, ut si quid 133 aut corrigendo dctrahas;nihil tamenblasphemia;inferas; etsilau dare nolueris, ne disperdas. Quod si ludus vilescit aut anime tedium gignit, saltem numerorum utilis coaptatio virtutumque diligibilis inquisitio nec otioo

Ha^c

taliter tibi, lector,
utiliter

stilus exigit,

adnectas

,

xn,

7).

Sic projedis simul e

manu

cubis

cum

triangulo,

litteris pcrs[)ectis,

eorumque singillatim mox recurrendum erit ad marjn-

mentem ad eum convertant, ut collationumerorum exerciteris, virtutumque cumulo grane
sa exercitatio
tuleris. In

quibus adquirendis

si

vincas,

non

elatio-

VARLE LECTIONES.
ditaverit 1. 1« remanet exceptaq. per gramatic i s. n. quique 1. I' " siu l.l'*8 quse omnes ; correxit Colv. 1« c potest 1. •!. 150 ita Colv.; superabundavit it prelaturam 1. 3. tS* eclipsin. i x. a. bina 1. 132 debe ut p. virtutes 1. itu spatio ahquot Htterarum vclicto, quas scriba in exemplari, quocl descripsit, legere non pol erat. I rorsus codem modo 8. lj 5 satagunt impetrare, inferiores qq niati tessere c. a., v. s. prelatis pedagogis 1 lta itcriun spatio relicto; voccs igitur post quoquc et post prelatis scriha ipse legcrejam non potuit. Eadem prorsus habct 3. tessere deest 2. fortasse nominatim? i^ alia \ 3. acnestas 1. 3.
1
'

M5

.

.

^

NOT^E.
}' vcro scxtam Junge Ac/iivamque vocalcm pnctcrmisimus, non solum quoil... non observainus, sed quia ridiculum (jocum, ludum) nostri operis compendiosc vuhjariterqui (ad captum vulgarem) exercere studemus. (1'JO) 1. c. in cubis jactis valent numeri seu potius litteroe supcrficiei supcrioris in pyramide

(189j

:

mutandum, aut q i, i. e. quasi, hoc sensu cujus istse (consonantes) similitudinem reiincant, aut, illis (vocalibus) figurantihus quasi animse ; quod Pertzifls proponit in cquc, hoc sensu cujus istfc (consonantesj similitudincm retincant, illis (vocalibus) aeque auimuj figurautibus (scil. similiet qiicC
:


:

,

vero
(

tudinem)
(192)
I.

;

litteioe supcrficici inferioris.

e. si

quod multo magis placet. ludentes parem virtutum numerum

191) Significat, vocales animae, consonantes corpori comparari. Colv. Sed locus videtur corruptus,

nacti sunt. Colv.

(193) Karitas in suo latere habet tres unitates.

.

93

LIBKR PRIMUS
;

94
adeo quippe KStu

ncm

8i

vincaris,

non habebis confusionem.
,

Si

A

tanlo

munere suscepto

redirct,
,

enim minus adeptus fueris obediens; si plus, obcdientem debes esse diligens Omnibus has in Christo virtutes sectantibus, aclus et moribusrecolentibussit gratia et
«

torrente

IM fatigatus est

usque pervcnerit, vix

cum ad aecclesiam campanam 196), cujus tintinut
i

pax

in seternum.

nabulo episcopii dignitatem vindicandam sibi mdiBBgriludinis caredeberet, vix,inquam, pre mole evangelicum auro et moverc potuerit. Tcxtum vero
lapidibus pulchre insignitum, sed etmullos codices, quos secum altulit, aecrlesire Dei malris conccssit.

Onoma

dactilicis actoris quseritur ipsis.

Sinumeris? primum

faciunt,

apicemque secundum,

Octavumque decem
lius ingeritur,

bis ducti, sicque novenis

quartus hinc esse duobus, denis quintus, mox denique sextus attuor et Undenis legitur, bis binis septimus, atque
Limitat in numeris ter senis ultimus ordo. Queis simul illatis theorica summa sacralur
Yirginitas animse,

Qui postea in ipsa valitudine in tantum laboravit, ut vix unius anni curriculo rexerit ascclesiam; mi-

mandataque dena refulgent,

Quae quicustodit

gaudia sistit (194). Admonet hic ludus tabulatum pergere clerum, Nomina virtutum condere quo valeant. »
ceeli sibi

gransquea sseculo, in cadem basilicasanetae Marise ad meridianam plagam tumulatur. 92.(91.) Precibus Hotbcrtimonachi rejectis, Tctdo episcopus subrogalur. lllo autem die suse dormitionis cum patribus sortito, quidam Rolliertus nod mine, monachus in villa Solemia, qu ab urbe hac
fi

octo millibus distat, res sancti Dyonisiiprocurabat.

90. (89.)

Ubi primores Cameracensium Wilbodari episcopum a rege petierunt.

Qui depositionem episcopi audiens, honorcquidem saeculari captus, primates civitatis pretio conveniendos estimavit, et ut illum communi suffragio episcopumsibi ab imperatore ficiipostularent, magna largitus eis munera, multo majora spopondit. Qui stalim oberati * 3 ~ legationem imperalori miserunt, et ut sibi quemlegerunt ponlificem, ipse etiam consentiensdigneturconcedere,rogaverunt. Videns
vero imperator quod, quia antea

dum

primores Cameracensium — ex his enim originis claram propaginem trahebat — una eademque vo-

sibi

Hunc

luntate acclamant, directisque imperatori epistolis

cum multo favore sibi donari episcopum expostuNec difficile imperator, comperta bona opinione illius, mox precibus eorum voluntario affectu adquievit, assensumque tribuens, eorum lcgationem libenter implevit.
lant.

Wiboldum secun-

dum suamelectionem
attribuit, ideo

facili

assensueorumpreeibus
:

91.(90.) ItaJiam pergit

copii ; sed aestivo itinere fatigatus,

ad regem pro dono epispostquam rever-

admiltendi episcopum facultatem suo vellent fortassc arbitrio rcservari cum

etiam

'58

omni profecto refragatione corum

legationi effec-

sus est, non multopost obiit. Statim ergo Wiboldus
dc consensu imperatoris certior factus, pulsantibus

etiam prefatae urbis primatibus, ad imperatorcm,
qui tunc temporisinpartibusltali.e morabatur (195i,

tumimpcrtircnegavit.Verumquidemaltioreconsilio preventus, Tetdonem, sacris moribus strenuum, non modicc literatum, primis atque majoribus
Saxonise progenitum, Coloniensis secclesiiu sancti Severini prepositum, licet renitcntem, quia pravos mores ct ferocitatem audierat Cameracensium, conpetenter tamen ad pastoralis regiminis sublimavit

ad tantum
nere abitus

munus suscipiendum
ei

ire

feslinat.

Erat
iti-

autem sestivum tempus, quod

maxime

ipso in

et reditus obfuerat.

Nam dum dignitatis

VARI^l LECTIONES.
136

torrentem

1

.

137

oberrati

1

.

^ post hanc una vox erasa
NOTiE.
binis (D)
in
;

in

1

Porro inaleis fres faciunt unitates in primaalea A, in secunda E, in tertia autem I. Xec potest contingere sorte Karitas, nisi ale^e in superiore sua superncie hastres unitates teneant. Jam autem si exigas
deficiet te unum A, constat duobus AA et uno I. Facit itaque potestatem Wiboldus itcrum projiciendi, et periclitandi, si jactis aleis dabuntur in harum superficie superiori bina AA, et unum I. Vel certe unica solum alea, quse vocalem E habet in monade, iterum jacienda est, ut si det vocalem A, confeeeris quod attinet ad vocales vocem Karitas ; sin minus, totus jactus fuerit inanis. Colv. (194) I. e. Si onoma (nomenj actoris (auctoris) ipsis numeris dactilicis (versibus hexamctris) quaer;7ur (supple ; hicaccipe).Primum apicem (nominis Iitteram et secundum et octa vum faciunt decem bis ducti (numeri, i. e. vicesima alphabeti littera V) sicque tertius (apex nominis) ingeritur (scribitur) noveuis (nona littera 1); hinc quartus esse legitur duobus (secunda litteraBj: et quintus quattuordenis (0), mox denique sextus uudenis (L); septimus bis

atque ultimusordo (apex nominis) limitat

numeris tersenis(S).QueissimuIill&tia (quibus

D

versibus deccm simul scriptis) theorica summa sacratur efficitur sacra summa mystica, scilicet vox)
Virginitas ( hsec vox enim decem litteris compo» Colv.) Animse mandataque dena refulgent vcrsus numerum decalogi referunt. » ( « decein Colv.I; quse qui custodit, coeli sihi gaudia sistit
<>

omnes voeales vocis Karitas,

nam

nitur.

med. autem Engrannus d. 25 Dec, 965 adhuc in vivis fuerit, ejusque successor Ansbertus teste nostro quinque annis sederit, porro Wiboldus unum, hujus iter non cadere potest nisi in testatem

(procural). Ita efficitur VIBOLDVS. (195) ll.i fuit Otto a. 962-964 et 967-97-2

Cum

a.

971

aut 972.

Quod

si

annum

972

statuimus,

i

;

Wilboldi obitus caderet in medium a. 973, itaque post obilum Ottonis I. Vcrum ab hoc ipso Ottone illi successorem adhuc datum Tetdonem legimus capite sequenti; unde Wiboldo annus 971 med. !>7_' med. tribuendus videtur. (196) Haec campana Aldegundis vocata, quando episcopus Cameraci prassens erat, quovis vespere

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM
1
1

%
1

1

Mi

Ordinatione itaque peracta, vir Dei venoiaitaturu
lera aibi coi

A

viribus
i

rabilia,

oompositis neceaaariia rebua,
\

urbem oonatanter adveraum irapetum d rannidia defenaaret, ipaumque frequenti expu-

i

oommiaaum
devenit. Sed

gnalione devinoeret. Quare letua epiacopus illum

i

vix

aerraone poteril explicari,
ua eal

quo'

poatea

injuriaa, quol contumeliaa, quol
!

etiam admilitibua

verailatea a auia perpea
98.
(91.)

De

iqjuriis,

quaa episcopus

a

8ais auatiooit.

Subeodem oamque tempore erat vir

quidam Johannea oomine, potenstam Cameracensimn quam Vermandensium genere, qui majordomatu oeteria preatabat in urbe aub pontiflcali auoto
ritate.

quod rogabal absquc difficultute ei contradidit. Qui tamen posteaverbisprcdictu: piomissionia fldem derogans, uon tantum episcopum scd etiam priore molestior, plun nonjuravil el diversaa injurias adversum pontiflcem ct auocessoresejusexercuit. Johannes veropos
recepit, Bed el
|,,:|
,

suas alieno herede pei vasas ingemiscens, asperior
factue noii ante compescuit, donec episoopua

erw

Sed quo major ceteris atque potentior, tanlo
vir
el

bra

infestatione

coai tus,

tantumdem paene

\>

pejor pontiflci atque ferocior. Porro, ut de reliquis
iin,

Boii ei restituit.

Dei presul

venerabilis, lapidum conpa-

94. (93.

i

gestionea

oaloem,

omnem quoque materiam

sione

lilii

Deobitu Ottonis imperatoris et de buc sui Ottonis. Eodem temporeOtto impera-

raverat, undeaecclesiambeatse Dei genitricisMarise

tor sancti8Simus, tutor fidissimus,

norma
dierum

justitiae,

amplifloare disposuerat. Sed interagendem exigente
rei

B

cultor devotus EScclesim, spes pacis, umator religionis, ]irovectus yetate plcnusque
feliciter

necessitate ad imperatorem profectus est. Ubi

vero,

dum

moraretur, interim predictus castellanns

ipsas materiales
his

cumulos

sibi

convehi
iu

fecit, et

ex

migravit ad Christum {an. 918, Mai. 7). l'ost cujus exccssiiin otto filius suus gloriosissimus, licet primaBvo fiore tyrunculus, tamen consilio bonus,

domum cum summo

eedificio

eodem

castro

fundari.
aliiiis

Hoc ubi factum reverso pontifici nuntiatur, ingemuit, divinamque clementiam diutina
excitavit.

lamentatione ad uloiscendam tantae iemeritatis au-

daciam
(inio.

Nec multo post ooacto copiosi

exercitus auxilio, exterminavit

eum

ab urbis conin

Qui

fugiens

in

pagum Vermandensem,

concludam, patris tam moribus quam nomine imitator simillimus, habenas imperii moderundassusccpit. Sed quiajunior erat, Henricus dux Bajoariorum cum totis scd prcsuinplis renisibus contra se cervicem erexit, dedignalus scilicet ejus impcrio subjugari. nde alibello strenuus, et, ut paucis
ct
I

castrum

videlicel

sancti Quintini, amicis

quidem

quunto

et cognatis suflragantibus, sub Albei'to comitealiquandiu receptatur ibique rogato auxilio, tantam satellitum copiam sibi conjunxit, utaliquando occultis insidiis hunc dcimproviso erumpens, villas hujus viciniae misera populatione vastaret. Unde pontifex plerumque exterritus, quonam modotantae
;

temporis intervallo inter se llil contentio usque ad bcilum processit; sed nec longo post, ut
posterius dicam,
illo

ad deditionis

jugum

reflexo,

facta pace concordia intercessit.

C

inmanitatislatronem reprimere possit, diversae motibus meditationis excitatur. rlsecillum cogitantem, Walterus quidam Lenensis castri (197) vasallus,tju-

eminentiam secularis potcntise clarus, sed versutia »89 et calliditate ingenii plenus, factionum stixta

pamine circumvenit, pollicitussane, quod sifilio suo aequivoco quicquid Johannes tenebatbeneiiciaverit, eumque vice Johannis adsciscere voluerit, totis

95. v9i.) Do rabie Raineri et Lanlherticontra im peratorem. Audita igiturlonge lateque morteimperatoris, Rainerus atque Lantbertus, filii videlicet Raineri (198), quem vivente adhuc imperatore archiepiscopus Bruno, qui sub fralre monarchiam tenebat, pro insolentiis, pro rapinis, pro ecclesia^ incussionibus, pro multis etiam sceleribus saepe arguendocorrigebat, seepebeneficiis ejuslservitiam placando leniebat sed cum tamen ejus feritatem
;

siriatico turgore infiatam nullo
tucrit, in exilio

modo premere potandem perpetuo dampnatum fratri

VARI.E LECTIONES
io*J

versuta

1.

•«'-'

juvavit corr. juvit

1.

161

ense

1.

3.

not^:
pulsabatur. Episcopus factus cum prima, vice ecclesiam intrabat, ipse eam jiulsabat, jurejurando confirmuns se illum restituturum cum forte fracta foret. Quod factum est a. 1396 et 1416; quo anno rcfusa hane accepit inscriptionem
:

D

alib.

Lob.,

c.

26.
n.

Gameracensis
ex, vel xi inc.

Godici Evangeliorum ecclesia3 309, saec. x, manus qusedam s. x Hcec sunt in fine ha3C inscripsit
:

re cum nomina malcfactorum, qui ecclesias ms comitc Rainerosuccenderunt Albcrtuscomes, Pai:

M

Scra sono, dum prsesul adest, ejusque periclis Pendco; tnnc aliis pro cansis ohlujo codtum. Perprius Aldegundis erat, prout est mihi nomen. Sum rctici jussa, Ploncbet fabricam moderante; senfel ct C quater octo per octo rcdactis.

Le
(197) (198)

Gi.ay.

Lens.
Tcrtii seu Longicolli, comitis Hannonise. loco conquerentem lege Folcuinum in Gestis

Eodcm

nuwalo, Iiolhcrtus' Setwinus, Baldricus, Hildebrandus, Ratholo, Fastradus, Fulcuinns, Borgnrdus, Tetmarus,Sara wardus,RotIandus, Lictsehnus, Arnulfus, Johanncs, item Johannes, Otmarus, Rotmundus, Tictsclmus, Lochardus, Wiamarus, Stephanus, Euremarus, Amolricus, Gerardus, Gontcrns, Amolricus, Fulcradns, Hubaldus, Arnulfus, Frcdcricus, Rothcrtus, Landricus, Otsclmus,... Ohuldus, Tietselmus, Goismondus, Gonzo ct hlius ejus, Harduinus, Gontmarus, Gotsclo.

:

97
eontradidit
ian.

LIBER PRIMUS.
957»,

98

terramquc suam prinmm Hichario K - nobili viro, scd hocdefuncto Warnero Bt Raynaldo, quibus etiam defunctis (199), GodeArnulfo comitibus nobilissimis contulit, filiosquc ejus praefatos a patriis finibus pro eisdem
frido atque

A

fuin,

spiritu

factoimpetu irniorunt. Dli t.uncn non minore excitati. suis quos presentefl habchanl oo-

aotis, extra

munitionem emergnnt

;

prernptoque pe-

insolentiis eliminavit

;

illi,

inquain, audita morte
videlicet Be-

imperatoris, revocantibus
lerosis
lial,

quidem quibusdam soefiliis

omni nisi Dei tanlum auxilio, manus conserunt, diuque atrinqne certalo, tamen fructu victoriee potiuntur. His ;»d sua rcceptis, nec longum, Otto (201) predium illud

riculo

sese

offerentcs, inexpectato

pacem

odio habenlihus,

Gogicum
munito,

[-2u-2t,

patrios fines regressi, terrampatris

violenter

presumpta

quia sibi esset DOntigUUm, Arnulfo vendicatione eripuit, ibique castello

volentcs repetere, super

Hagnam

lluvium castrum

Bussud(200)munierunt, ihique satis et supcr dum 163 licuit sevierunt. IIoc autcm juvcnis impcrator audiens cobectoexercitu castellum obsidione clausit, diruit captosquc rehclles in exilio misit (an. 974, Jan.) Ad hanc ctiam obsidionem Tietdo cpiscopus interfuit. llis ita gestis, Bajuvariorum, illi ut diximus resistentcm, cum suis adiens invasit, sed Domino volentc citissime victum et ad deditionem paratum imperio subjugavit. 96. (95).

urbcm hanc, quia ncc qucnti incursione concitavit.

longe

distaf, frc-

97. (96.) Rc.x Ksrlensium Lolharios imperatorem Ottonem iocautum invadit, et ideo Ottocollectoug-

mineregnum ipaiua devastaviL Post hscautem Lmperator, jam pacalo regno ct omnibus sibi antc prsefatum ducem g resistentibus virtute sedatis, quietus et cum proquae Dei sunt Iractans, apud palalium Aquisgrani circa fcstivitatcm sancti Johannis morabatur (an. 978; com rcpente Lotharius rex Karlcnsium, ncpos videlicet suus, illum volens
speritatc
;

Ubi idem rspinatores contra

fideles im-

peratoris in preliocongressi terga verterunt.Interea vero predicti fratrcs Raineruset Lanthertus, coacti
inopia
bant,

privare imperio, occulta expeditione adeo incautum paravit invadere, ut pridie antequam preoccuparetur,

morcsque patriosimitantcs, rapinis

insistc-

quietemque publicam interpolantes, minus

potentes utcumque vexabant. Denique in partes Karlensium concedcntes, Karolum, regis Lotharii

posset resiscere *6*. Qui quoniam hujus rei improvidus putahat se non habere in presens ad renitendum copiam, movens sc a loco, cum omni secessit familia Coloniam sane arbitratus scoportere quidcm ad tempus cedere, ut postmodum cx
;

fratrem pravis morihus

deditum, pariterque Otto-

industria potius posset rcsistere.

nem, Alberli Vermandensium comitis filium, cum aiiis qnoque multis raptorihus suo auxilio adsciverunt
;

Lotharius

illuc

Cum autem rex perveniens, suis quidem dispositio-

suam quippe

callide deplorantes

erumnam: p bachantibus

exheredes et exutospatrimoniis factos extorres patenme habitationis, terram in qua nati sint sibi negari, ad ulciscendam ergo injuriam socia arma precari. His ergo fulcientibus atque comitantibus, reformatis quidem bellicis usibus, ad montem Castrumproperatocontcndunt, ibique anno Dominicse Incarnationis 976 super fideles imperatoris, comites videlicet Godefridum atque Arnulse videlicet

nibus elusis illum minime offendercl, ibiquc Gallis atque latrocinantil)us, multa populatione salis desevisset illi nimirum revertenti Otto legationem dirigere festinavit, aperte videlicet

m

:

denuntians, quod propler ultionem suse tantse perfidioe nullos ci dolos aut insidias innccteret, non
fraude subriperet, sed sublatis omnibus fraudulentiis,

Kalendis Octobribus ad debilitandum sui regni imperium procederet. Intereaitaque impcrator suae
terrse

duces

et

principes bello accinctos convocari

VARIiE LECTIONES.
!62 ante Richario signo facto, auctor ipse eidem voci Godefrido Hichario 2. 3. duci Godefrido alias Hichario M3 i. francis debachantibus 8. scire 3.
:

duci Godefrido superscripsit:
i.

primum duce
2. 3. 8.

*6 3

dum dum

1.

*M resistere

re-

NOT.E.
(199) Contradicunt Annales Leodienses, Floreffienses et Marchiancnses, ex uno fontc deducli omnes, a. 973. Bellumtuit inPerrona inter Raginerum

D

et

Warnerum. Hsec cum uostroSigebertus
:

itacon-

sub a. 973 Ragineruset Lantbertus paulatim resumptis viribus aFrancia redeunt, et cum Guarneroet Rainaldo,qui comitatum patris eorum occupavcrant, bello apud Perronam contligunt, eosque cum multisperimnnt, et super Hagnam lluviumcastclJo Baxu.de munito Lotbaringiam infestant, in quibus nil nisi verba eosque cum multis pcrimunt, de suo addidit. Hoc unicum est, quantum sciam, testimonium nostro contradicens. Quod si verum est, Godefridus atque Arnulfus non jam a Brunone comitatum Hannonise accepisse possunt, seb ab Ottone II clemum. Godefridus iste Yetulus fuit comes Yirdunensis ; Arnulfum Delewarde Hist. de
flavit

Hainaut II, 208, putat esse filium Isaaci comitis Cameracensis et Valentianensis. Comes Flandrensis, ut Mejerus,Lipsius etalii volunt, esse ncquit jam ob diploma Ottonis infra c. 112 relatum anni 1001, ubi item Aruulfus comes occurrit, cuin Arnulfus Junior Flandrensis jam a. 988 oblerit. (200) Boussoit super fl. Haine, prope Binche. Le Glay. Castrum d. 21 Jan. jam captum fuissc. ostendit charta Ottonis, quam Gandae in archivo S. Bavonis descripsi, data 12 Kal. Feb. a. d. i. 974, ind 2, anno regni d. 0. 13, imp. autem 4. Actum Bosgut in D. f. amen (apud Miraeum I, 49, falso Bosgrat legitur). Natale Domini impcrator

adhuc Trajecti celehraverat. (201) Alberti Yirmandensis
(202)

filius.

Colv.

Gouy en Arouaise. Colv.

.

GESTA PONTIFICUM CAMEftACENSlUM.
preeepit, voeatieque
\n\,

100

omnii

rei

caneemoum
«

gravi-

A

rcnationii intiiii.uis 109,

BxpediUonem iul

in

lapeieviribusmortuidimerguntur.Ipsaetenimno tantum excrevitalveolue, ut difflcultate importuolittoris

per Lotharium dueere deetinevit. a oujue exhortationem ouncti animos Aectunt, indignentesque

i

ine,

neoter alteri menum conferre potuerit; hoc credo, Dei voluntate disposito, ne sti
il

faotum dedeous, omnea unenimiter quaei vir anui invicem conspiretionem faciunt, et pro Bdelitate petrie, qui bob familiariter enutrivit, ueque ad leeervitum ire promittunt. Ilis exitum vitse oitum idsoitia itque ooeotie, tantee oopise
libi
i ,

innumerabilie ederetur utrimqu enim inferiorLotharius, utferunt, Beseccrtamiui miscui
cepit
ia

tamen jumenta,
oneri

e

immiuuit vehicula,
io

'iinc

quam

usui

periculis

habebantun

u

Parata vero navicula, per internuntios Otto Lothario
;iiii

movit, ut neino tentem poetea vel ante vidieee sc meminiese potuerit. Et oe luepremieea legatiore-

mandat ut.sici dimicandi sedulitas suppeteret,
ille

profeoto sumptisobsidibus, ne fortevidelicel

gem regnum

Lotharium

fallat,
;

preacripta

quidem

die in

ulicjua

suoruro parte transacta, pluribus vero
dolo
iter

ti

a

ejus pervenit

proaperisque usus succes-

igendie,

intercludendum
;

suspicaretur,

libusprime Remeneium, deindeLaudunensium,sed et Suessioneneium, novieeime vero partes Parisiorumdiversa peste vastavit. Paternia tamen moribus instruotus, seeolesias observavit, immo etiam oppulentismuneribusditarepotiusestimavit.Deindevero ad pompandam victorise suas gloriam Hugoni, qui per legationem denuncians, Parisius residebat quod in tantam sublimitatem Alleluia faeeret ei de,

pugnatum

transire festinaret

aut econtra ipee ab

B

eosumptisquoqueobsidibus, remeneo fluvio edveig sus illum remearet, commissaque invicem pugna, cui Deus annueret, laureatus regni imperio potiretur. Hocaudito, comes quidam Goisfridus (203 momineprorumpensinvoceait: «Quid tot ;ib utraque
partecsedentur? Vcniant

ambo reges

in

unum

tan-

oantari, in quantanonaudierit, accitis
olericis Alleluia te

quampluribus martirum inlocoquidicturmons

tummodo, nobisque procul spectantibus, summam periculisoli subeuntesunaconferantur, unoquefuso
ceteri reservati victorisubjiciantur.
»

Ad
:

haec Gode-

Martirum, in tuntum elatis vocibus decantari preceipse Hugo et omnis Paripit, ut attonitis auribus

siorum plebs miraretur 107 98.(97.) Ubi Lotharius Oltonem insequitur, scd, Axona Huvio iotercurrente, pugna differtnr. Qui cumM8 satis exhaustaultionecongruamvicissitudinem so rependisse putaret, ad hiberna oportere sc concederoratus, inde simul revocato equitatu, circa festivitatemsanetiAndrcje(A'or. 29),jamhieme sub.

eomes cum indignatione « Semper, vestrnm regem vobis vilem haberi audivimus non credentes nunc autem, vobismetipsis fatentibus, ercdere fas est. Xumquam nobisquiescentibus
fridus itidcm
,

inquit

;

noster imperator pugnabit,

numquam

nobis sospiti-

q

businprelio periclitabitur. IIoc tamen eum fore victurum diffidimus, si vestro cum rege conferretur singulari certamine 169
.

»

99. (98.) Mnltis seditiombus

romensoque itinere, bonp successu gestarum rerum gaudens, super Axonam fluvium castra metari precepit. Sed tamen quia iste fluvius, si quando imbres incubant, in tantum exorescere solet, ut absque navigio effretari non
eunte, reditum disposuit
:

molestiis a suis vassallis concutitur.

Tetdo episco/.ius atque Hoc igiturmo-

est,

do rcgibusintersediscordantibus,jamdictudifficile quot procellis factionum intonantibus ab ipsis

suis vassalis afficitur Tethdo episcopus.

Quoniam

namque imperatorcm, malorum
in predicti belli negotiis

scilicet tortorem,

possit

:

suggerente atque exhortantecomite Godein difficili

occupatum noverant, ideo

frido (203), ne quid videlicetinpedimentitantae copise

inpunitatis securitatemcolligentes, episcopo, utpote

militum

tiansitucontingeret, preterlcgerc

simplici viro et linguae regionis ignaro, subdolis

festinavit, paucis

tamen famulorum remanentibus,

suggestionibusinjuriassaepe irrogabant. Aliquando
tenta per

qui retrogradientes
lectilis

convectabant pre fatigatione oneris, tenebris siquidcm jam noctis incumbentibus, transitum
in crastino differre arbitrati sunt. Sequenti vero dio

— nam sarcinas bcllicce suppel—

D

etenim Walterus, totiusveritatis effcetus (205), prmdolum fide devotionis terrorcm verisimilis
fraudulenter sane denunLotharium regem ad urbem incendendam
;

causse incutiens illudebat
tians,

quos poluit, Lotharius, lieet inferior numero, expudoris tamen conscientia presumptionem colligens, occulte usque ad predictum fluvium hostes prosequitur. Cujus improviso impetu ipsi rei bellicoe portatores perterriti, dum sibi natatu consulere estimarent, subito excrescentibus undis,
collectis

collecta

manu

venire paratum,

et

omnem

viciniam

Qua de re presul perterritus, Walterum multa mercede donabat, plus pollicitus, si quovis modo tantoe pestis molimina epacarct (206)
excidio collaturum.

Qui fingens

se mittere legationem

ad amicos

et

propinquos in domo regia versantes, quasi ut

VARI^: LECTIONES
insinuans 8. 16" admiraretur 8. 168 imperator dum 8. i©9 hic 8. addit Inler ha^c quidam in reclusione multo tempore famulatus Deo predixit, quod nullus illorum, qui hujus scandali auctores fuerunt, ultra septennium viveret. Quod et res probavit. Cf. Alpertus (Mon. SS. IV. 697).
1^6
:

NOTiE.
(203) Vertulo, comite (204) Grisagonella.
(205)

Ardcnnensi etHannoniensi.
edidit,

bet.

Colv.
I.

(206)

e.

omnino pacaret. Colv.

Qui jam fcetum

jam

nil

amplius ha-

101

LIBER PRIMUS.

102
Quid
tu,

re"-em mitigarcnt, interpositis aliquot diebns ad episcopum iterum venicba», suisquc prccibus suonueingenio poratam expeditionem, rege quidcm

A

properansdicebat

:

o misserrime Tcddo,

quid tu patria relicta intcr barbaros devenisti ¥ Ecce tuis plana, sed et digna reconpenaatio mcritis, quod

mansuefacto, ([uievisse refcrcns jactitabat. Hac fraudeepiscopi gratiam captans, maximam opulentiam donorum excipiebat, immo vero cum aliis bencficiis

tuum patrem sanctum Severinum
;

reliquisti.

Inter

beBcergoepiscopus, a tantonaufragioenatare conatus, Coloniam revertitur ct nc diutius tanlis verberibus quateretur, credo, Dco miserante morbo corroptus migravit a saeeulo, et in basilica sancli

villamcui

nomenLambras

exlorscrat. Id quoinfidelitate

que Heriwardusaliquando. Hic antepre
relicto episcopo, raptoribus

quorum mentionemjam

fecimus, Rainero videliccl atque Lantberto, se addipostea dit verumtamen sub his parum proficiens,
;

ad episcopum sub specic fidelitatis remeavit. Qui etiam versutis factionibus atque adulationibus sub quadam specie familiaritatis gratiam episcopi s

Nec 170 prctereundum, quod ei a superna pietate concessum a certis rclatoribus accepimus. Quadam namquedie,dumin monasterio sanctaj Marisesuper altare sanctiSalvatoris sacrum
Severini sepultus
cst.

mysterium celebraret,

et

ubi ventum, quod corpus

emercabatur, eiquc aliquando suspiciosa et vcrisimili commentationc dolos machinabatur, asserens videlicct Raynerum atqueLantbertum ad bona epi-

B

Dominicum de more sacerdotaliad os offerro debe ret mox mirumin modum ipsa sacrosancti corporis confectio ad nutum episcopi cuditus sublcvata,
:

manibus

ejus, ministris mirantibus, insiluit.

scopidevastanda parari. Hanc itaque false compositam suggestionem presul vere accipiens, baud
mediocrisollicitatione constringebatur,
illique,
si

Karolusdux causa titionis Camcracum ingressus multa maht edidit. Quo defuncto, multo
101. (100.)

asperioris pestilentioe causa exoritur,

multo tem-

quo genere ingenii eosmitigare valeret ne vcniant, commutationem multse mercedis pollicebatur. Qui
protinusadfalsitatisillatfe suspicionem confirman-

pcstuosioribus procellis ecclaesia Cameracensium

naufragatur.Siquidem imporator a finibus sui regni procul remotus, super Sclavones quos advcrsum
ierat

dam illos quidem mitigandos adire se simulans, aliorsum declinat, et paulo post remeans quasi impetrata pace promissasibi reposcit. Huic itaque et
,

aliisperniciose illudentibustantaimpendit, ut adhuc

omnis parrochia, se divulsamingemiscere videatur. Sub hac etiam specie ipse Heriwardus advocatias aliquantarum villarum quasipro defensione presumpsit, sed plus quam
sedes episcopalis, sed
et

expugnandos morabatur; relictique principes Lothariensum, quidnam de restitutione episcopi facerent, ambigebant. Jam vero Lotharium regem res Atrebatensis episcopii occupasse audicrant, ideoque illum fortasse subita incursionc urbem Gameracensiumpervasurumesse formidabant. Quare comites, Godefridus videlicet, quo dignitate morum

alter illustrior, alter

non

erat consilio prestantior,
sollicitati,

inimicus prsedo assiduis exactionibus devastavit.
100. (99.)

Arnulfus quoque,

admodum

Karolum

De

obitu Tetdouis episcopi,

et

quid in

ducem
secum

regis Lhotharii fratrem,

quem Otto imperator
sub

celebratione misste divinapietas ad nutum ejus ope-

mullis beneficiis conductum, ut fraternis motibus
fortior resisteret, citeriori Lotharingise
,

Subhujus autemtempore, Arnulfosene Flandransium comite mortuo, mox irruens Lotharius
ratur.

se prefecerat — hunc,
consilio

rex(207), possessionnes illius, abatias videlicet san-

inquam collato utrimque adorsi monucrunt, ut urbem suo pastore

Amandi, sanctique Yedasti cum castello, Duvaicum quoque, sed et omnia usque ad fluvium Lis cum omni occupatione invasit. Quod certe maxicti

orbatamfestinanteringressus, ab incursione fratris immunem, sed a cunctis quoque pervasoribus defensaret, vassallosque

ejusdem

loci

ad fidelitatem

mum metum
illum

incussit episcopo, conjicienti videlicet

regem mox

fortasse

suam etiam urbem, quod

imperaloris sacramento et dum imperator reversurus in patriam, episcopum

obsidibus constringeret,

proxima esset, occupaturum. His igitur et hujusmodi motibus semper affectus, mcerore tabesce bat, sibique aliquando cum flebili querimonia im-

D

Huic consilio Karolus libenter accessit scd male tractans, non sequse cxecutionis actu libravit. Nam copioso agmine comitatus cum prefarediberet.

bibliopega concideretur, ; sed quum codex a primas enjusque hneee Jittene abscisad sunt, in prima Nec p, in secunda quod ei a, in tertia te con. in quartarelat, etsicdemceps. Damus has lacunas, prout Cohenerius eas ex 2. supplevit; 3. ita habet Non p. quod superna p. c. a. c. majoribus a. Q. n. d. d. i. m. s. M. ante a. s. S, s. m. c. e. u. v. esset, q. c. dominicum more s. offerre d. mirumin m. de sacrosancli c. mysterio ad n. episcopi rcliqua desunt, uuius lineae spatio relicto.
170
:

Nec

— insiluit auctor ipse postea in margine supplevit

VARLE LECTIONES.

NOT.E
(207) Hic quaedam confundit noster. Arnulfus senexobiitd.27 Martii 965, et Lotharius Flandriam Gallicanam eodem anno invasit. Sed ut supra c. 81 certoconstarevidimus d- 25Dec.965Engrannus adhuc Gameracensem sedemtenuit. Itaque nec mors Arnulfi,necLothariiincursios«jb Tetdonis tempore accidisse potest. Fortasse cum hacpriore Lotharii expeditione noster confundit alteram anno 978

Aquisgranum versus susceptam. Porro Tetdonem metu Lotharii Coloniam secessisse ibiquedefunctum essenarrat. Sed menseadhuc Janunrio a. 974, i. e.

novem annis post illam incursionem, episcopus cum imperatore castrum Buxudis obsedit; igitur
poster

demum Coloniam

taedio incursionis a. 965 patratse facere nimis foret ridiculum.

secessisse potest; quod anno 975 seu 973

103
etiam oomitibni
inepti

GESTA PONTIFICUM CAMKRACENSII
,n-.

M.

L04

in

urbem
nt

venil

;

sed tamen,

A

sieuti

erel

itqne tardi ingenii,

destandae

castrum munire festinabal et reeieeet qnidem, ni ivisset. Illo namque ul mu« episcopus temp
;

usurpationes exereuit, adeo
retur.

raptor potiua

quam

nienteel diversa operoeitate pertinaciter moliente,
sinistro uuncio pontifex excitatue, nec mora, praa1'atis

tutor, potina temeratorquam obaervatoi

eaee videiniraa moti

Unde

indignatipraefati
loei relicto,

<-..iuit<-s et

comitibus Godefrido atque Arnulfo
ut,

cum

aliia

illoqnidem ee

ad Bua reverei suut. Porel

Lothariensibus legationem misit,

coacto milite

ro Ule deincepa

opportunitatem
lutius
<-s-,c

gratiam
oui
in

loci

at-

ad destruendum ojius

que BufBeientiam sibi adfulnram
epieeopi
preoepil
;

alimenti nactue,

uxorem
oubiculo
eterni

mandavit,
<>pes in

eum

tota

prmsumptione

lecluni

omneeque

usihus episcopi ex-

tota efbibendaa in fusione oonsumpsit. Theeaurum ecclesise dissipabat, prebenda8 vendebat immoet ;t-cclesiastici ministciii negotia emptus pretio largiri mercantibus ueurpabat; sicque totius infamiae sarcinam tamdiu

Bnperfluia oommessationnibue

g

gessit,
restituit.

donec
(101.)

imperator

reversus

ad

melius

inimicum venire festina* rent. Qui caute abeque comperendinatione sumptis euneis nocte ad episcopum veniunt, eique auxilium niiiiis copioeum atque armis munitissimum ferunt. Maneitaque facto, episeopus tanta ope sustentatus, civibnsquoquesuis atqne rusticis eomitatue locum munitionis invasit, castrumque tnrritum ct jara pene perfectum, Deo adjuvante, demolito aggerc i: - coaequavit arenis. Hoe ei maximam virtntis gloriampeperit. Dein vero tyrannum modo viribue terrilicans, modo muneribus lactans, novissime omnimodo devictum sihi pacavil sicque pacem et besibi
;

102.

Rhotarda episcopalcm casthedram

nivolentiam,
convertit.
excitavit,

Jam vero brumalis intemperieri pruinis inoumbentibus, imperator revocata manu a bello,
suacepit.

Walterum suum castellanum, Porro iste multas adversus cpiscopum ei inquietudines irrogavit, quamvis
preter

ad villam Polidam, propriam videlicet sedem, in natale Domini estreversus (208) (nn. 979). Ubi cum ei vacatio Gameracensis seccleshe suggeritur, com-

bencficiis episcopus multa donasset multisquc suas possessionnes auxisset. Postea pontifex ve-

muni

suffragio,

et

acclamatione
orto,

Lothariensium,
episcopi,
piis

immoet obtentu Xocheri Leodecensium
Rothardo ex prosapia nobili
adornato,

infulam presulatus impertivit;

moribus quippe

monasterium sancUg Mariie perfecit, Engrannus cpiscopum (c. 87 ccepit, sed eisdem prenotatis seditionihus prepeditus ac statim morle preventus, imperfectum relinerahilis

quod, ut diximus

1,

quit.

Aram

sanctue Dei genitricis Mariae aurea ta-

estimans illum lenitudine ingenii sevitias Cameracensium posse pressurum (-209). Hujus doni subl imitate adepta, circa initium quadragesima^ (an.
980.)

bula ex lapidihus preciosis insignita vestivit; ca-

licem ctiam majorem

cum

patena

purissimo

fecit

commissum gregein

visens,

urbem

petiit;

nec multo post ab Alberone llemensium archiepiscopo summa cum veneracione ordinatus est utpote cum quo amicitiam et familiaritatem a puero tenebat, ex quo videlicet in scholis Gorgiensis
(210) monasterii pariter condiscipuli extiteranl.
103. (102) Quocl itlcm episcopus

ex auro. Geminas quoque campanas magnas atque satis sonoras, quie adhuc in turri quam struxit dependent, ex propriis sumptibus fabricavit. Villam vero quae dicitur Villaris (212), altari sancusibus fratrum ejusdem secclesise ti Johannis in
sanetse Mariae deputavit.

custcllum

Yin-

ciacum diruit. Suscipiens itaque vir venerabilis summam regiminis, contumeliarum exacsrbationes multaset inexplicabiles repperit. Urbs etenim tota
diverso

Imperator contra Sarracenos bellum iniens vincitur, nec multo post ohiit. Decursis autem temporum spaciis, Otto imperator et rex Lhotha104. (103.)

modo non tantum
pax

exteris, sed

mesticis ineussionibus, ut supra
99),

etiam dodictum est (c. 93.
Sed,
ut

riusinter se federatipacantur, et utrumque regnum facta tranquillitatc quievit <an. 980). Interea Otto

laborabat; nulla

interveniebat.

reliquataceam, nihilgravius,

quam
ut

contra Ottonem

profectus Sarracenos per terras Apuliae desevire audierat; ct sicuti juvenis audax, manu validus, animoexsestuat, moras precipitat(an. 981).

Domam

prefatum Gogicensis
et

castri i"-

ferebat, qui tanta

Quinecmora,non multis quos presentes habebat

tamcreba incursione urgcbat,

omnes agricofecisset

D

las villarum, sed et totius urbis

homines

sibi tributarios. Quin etiam ut graviori infestatione premerct.juxta viculum, quinomcn Vinciacus(211) distat autem ab urbe hac quattuor milibus

nec passus se expectare suos per intervalla itinerum sequuturos, moxcontra hostem prelium inconsulte commisit.
fultus, facto itinere illuc pertransiit
;

Armabat enim consuetudo vincendi cedendi. Sequidem congressu habito
cf. c. 96. 172

et

ignorantia

(an. 982), licet

VARLE LECTIONES.
i"l

excidisse videtur invasorem, vel tale quid

;

agcre

1.

NOTiE.
Polde bis Xatale Domini cgit, a. 974 et979. Verum contra Slavos non a. 974 profectus est, sed a. 975 et 977. Igitur hoc loco annus 979 intelligendus est.
(208) Otto
II

in palatio

(209) Werde swingen (210; Gorzia. (211) Vinchy.

konnen.

_

(212) Villers-Pol,

prope Quesnoi. Golv.

105

LIBKlt PRIMUS.
edi-

106
el

numero longe inferior, multam cladem hostium
dit,

A rautantes,
pere
ail

quod patre vivo qod poterant, modo
ei
i

sed tamen gloriam victorise Buperatus amisit.
sine consilio forlitudo in leincrilalc eonverli

superstiti libero eequivoco regni preerogativam

Nam
tur.

Qui

* 78

transfugio

sibi

consulcrc sestimans,
in

intendere
illi

quia terra evadere non possot, velociter se misit
mari, visamque naviculaminimicorum,

veio

usurpandi imperii potenl estimarunt. Huic enim pro imilas loci, aecessitudo generis aspirabat. Oux
ad
factiose

quam

preter

ullam sus])itionem forte non ])rocul a
xcrai,

lilorc

conspe-

nimirum Heinricue regium puerum plum tenebat in custodiam, eique,
cipibus invitis

ra-

celeris

prin-

alacri

sed et

difficillmo

natatu

ascendit.

Hunc enim jam
ges,

paene lapsabundum miserati remidissi-

tiam

admoto navigio suscepcrunl, longcquc

atquo dolentibus, imperialem graInterea mortuo Wifrido Virdunensium episcopo (an. 982 f<?/988), multis proadimebat.
fecto episcopalium militum resistentibus, oliquot vero oonsentientibus, urbem cum presumpta ven-

milemetignotumarbitrantes, causasinfortuniirogaIlle vero landeracorum barbara collocutione advertens se hostibus incautc oblalum, mox pree
verunt.

dicatione

Lotharius

ingreditur

(an

984).

Dein

quoquc episcopatum Cameracensium sc occupalunaufragus, quoquo inodo potuil evasionis opem rum csse minatur. Qua iu re Rothardus pontifex haud mediocri terrore commotus, sapientissimo qusesivit. Finxit enim se quendam foro hominem cxipsa Bar maritima urbc multis opibus affluentem, B a consilio usus, regem humiiiter aggreditur, viseincidisse naufragiura. Illos Lamcii verum errore et intantum ejus gratiam molli prece mercatur, ut ditatum iri pro conpendio, si illsesum perducerent. prius urbe Leodecensium capta, priusquoaliquantis Quo remiges empli cum ad votum csesarispredictse principum Lothariensium subjugatis, ipse quoque civitati admovisscnt navioulam, statimlsetus impepostmodum absque difficultate subjiceretur. Pace rator Teoderico Mettcnsium episcopo caeterisque itaque impetrata, spe tamen suspensa, interim quiesuis principibus,qui in ipsius urbis tuitione recepti, vit, dum Domino adjuvante puerum captum imperegis periculum condolenles, ipsum quidcm ca[)tum ratoris lilium sui principes de manu tenentis eum
formidine fallere doctus,
ulpote inter hostes vitae

putabant, totius rei seriem per internuntios tacitc

virtute

extorserint cl in jure paterno locaverint.

rcmunerandos nautas sibi pnemia afierrent callide ammonuit. Qui mox, inopina mandata gaudentcr amplexi, scrinia ceteramquc supellectilem regiam ad navim imperatori tulerunt, unaquc etiam velocissimum cabalum adduxerunt nautis vero adconvecta munera inteninculcavit, ctut quasi ad
;

Hic(213)postea, tam virtute quam »tate proficiens, adeo viguit ut ei rex Lotharius urbem Virdunensium captam etGodefridum comitemrcddideritnM
I

(an. 985).

106. (105.) Epistola

quam Laubienses monachi
Cameracensium,
ct

misorunt opiscopis

Iiot/iavclo

dentibus, imperator extra naviculam vivaciter exi-

C Nochcro Lcodeccnsium. Nec absurdum videri
pastorc viduati,

puta-

equoque aseenso, ita delusis hostibus, preler spem, credo,adjuvantc Dominoillesus evasit. Unde cum probro abscedens, pudore succensus, meliori
lit,

mus insererequod Laubienses monachi^am dudum domnum Rothardum episcopum et Leodecensium epistolariter aggressi (an Nocherum
990),

consilio militarem copiara sibi ad

reparandum prc-

subrogari sibi abbaten Herigerum scripto
:

lium quaerere estimavit. Verumtamem interim morte preventus, paulo post intervallo occubuit (an. 983, Dec. 7), Romse quidcm in porticu sancti
Petri sepultus.
105. (104.) Lotharius rex Kavlensium et Einvicus duxBajoaviovum quisque pro se tendunt adimpevium Lothaviensium, puevque vegius ah Einvico vapiluv, sedpostea vievipitnv. Quopassim comperto,repenle geminalabes mali regno exoritur. Nam ut se habet

Dominis ct patribus episcopis venerabilibus Rothardo et Notkero, humilis Lobiensium caterva devotissima fideliumoralionum

hujusmodi petierunt

«

munia.
rectoris

Jamdudum

pastore viduati, diutissimc vero

solliciti diligentia destituli,

vestram con-

inquietudo

morum, immo

n

aut saecularis ambilio,

venimus paternitatera submissi, quoniam quidem alterum vestrum animabus, alterum Deus voluit subintcndere corporibus (215), uteumnobis providcatis abbatem, qui hoc sit quod dicatur, id cst, ul et corporibus paterno affcctu necessariamcuram
impendat,
et

Lotharius rex, Henricus quoque dux Bajoariorum in priscaodia recrudescunt 17i pacem quidcmbello
,

animarum salutcm
;

pastoris vigilantia

non ncglegat

sitque interiorum

curam

in exterio-

VARI^E LECTIONES
17 3 Qui illesus cvasit />r/;no non crantin l.sed statim pergcbat convertitur. 1'ndecom probro ct cetcra. Scdauctor ipse verha Unde cum estimavit lineis transdnctis delevit,ct signo-j: post convertitur inserto omnia i lla Qui illesus evasit/n scedula assuta supplcvit, piw/ixo eodem signo w In 2. 8. verha. Undc, '" l cum estimavit desunt sed 3. 5. habent ea. retrudescunl 1.

.

not^:
(213) Otto III. (214) Godefridum redderc paratus fuit Lotharius,

est nisi

mortuo

demum

Lothario.

sedsub quibusdamtantumconditionibus. Quas quia
Godefridus subirenoluit, libertatemnonconsecutus

cnim Cameracensi, in temporalibus Leodicnsi episcoposuhjectumeratmona(215) In spiritualibus

sterium Laubiense.

Patrol. CXLIX.

1

1.1?

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM
et
\

108
10).
i

rum occupatione non minuens,

exteriorum proatiamin interiorumaolUcitudine non relinquens ne .uit exterioribue deditusab intimii corruat,
-i
<

mentibua
affliget

Di

im

Paal. xxxni,

Kt
\.

Non
)

Dominua fame animam
fui,

justi
el

(Prov.

1

Et;

<

Junior

eteniro Benui,

non vidijustum

Bolisinterioribus oocupatus,
iiiis

qum fo

!

,

proxi-

nuii

impendal

,

oujus jussio vel doctrina velut

dereliotum nec Bemen ejua quserene panem (Paal. w\\\. i Propter hoc primum qusrite re«

fermentomdi\ iu&jjustiUmindi scipulorum mentibus conspergatur qui el Btudeat plus amari quam iu imperiis Buis, Bivi tdum Deum, timeri, sive Becundum Beculum, providus sit et oonsi leratBenedicto deprompta pro postus,ceteraqu sibilitatis huraanse Bollioi etur affectare convenientia. \>l quse utcumque affectanda nullum hoc tem;
.

t

omnia adjicientur vobis (Mattb. vi, 88;. A.d ultimum aub obtestalione divini Umoris objecimus illud beati paprn Gregorii (Cur. paat. 1,5), dehis qui prodei
Dei
el

gaum

justiUam ejus,

et

hsec

pos8unt
«

ct

prcesse refugiunl.

Tantorum

inquit

pore aptiorcm invenirepotuimus,quamdomnum He! niii,

viriiin

|:

,

l

!

."

n

secundum suam

m'i|

multos
imii
,

Becundum nostrara estimationem, ante annos el nobiscum socialitei ul fratrem conversa d
multisque

tremendo judicio rei futuri sunt, quanUe hic prodesse potuerunt. A>d hasc pra^bente illo aesensum, el nos sub vestro et rt-lerorum tcstimonio promittimus ei nostras secundum regulam obcdienliac bonum, et, salva inomnibus vestra auotoritate,
in
i

emolumentis

aobis
et

proffcuum,
educatoris

satis iios ci facturos de nostra Becundum proposi< tum nostrum subjectione. Non autem cxistimet

pluribus vero nostrorum

magistri

excellentia

vestraa solertim, in

hac noe electione

strenuaa adimplentem officium. Cui licet desil sua
attestatione oatalogus virtutum a beato Benedicto

verbistantum fucatis etcoturno eloquentis doeervire voluisse, sed jiotius ca quse desolationi nostraet et

inabbatem defloratus, tamenad hsec aspirandabonse intenUonis semper alTuit intuitus, secundum illud

ipsi

eleeto
licto
»

scimus

ncccssaria

fore,

ex vero

non
107.

corde vestraa magnitudini deprom-

evangeUcum
corpus
tuiiiii

:

«

Si

oculus tuus fuerit simplex, tolum
erit

psisse.

lucidum

(Matth.

vi,

-2-2

;

i

iil

esl
et.

(106.)

De

inregnlaritate Folradi abbatia,

quodlibel

sil opus in publico, hona tamen intentio maneat in occulto. In eujus eleclioncm noveritis nuii deesse nostram unanimitatem, secundum no-

quod inimicabnt oomitem Flandrensium et episRotbardum. In illo vero tempore Fulradus, falso nominc monachus, abbatia; preerat sancti
cojjiun

straa regulae institutionem,

quseprecepil vel omnino

concordem

in

hoc

fieri

congregalionem, vel saniori

quamvis minimam partem. Nam ctsi sit aliquis huic electioni non conscntaneus, licet occultus, hic in se tnlit sententiam, non refragante etiam vestra conscientia, quod omnino inutilis velit esse et inprolicuus. Ad hoc autem animarum regimcn aspirasse eum pecunia vel ambitione,
consilid etiam

qui, inregulariter vivens, prolationem nominis exuebat dignitate honoris Guris nainque pastoralis sollertia^ male posthabitis, plus nimio sascularibus negotus inplieabatur, ac lenoci-

Vedasti,

sancti

p

nante

carnis

desiderio,

sancti habitus

horreo dicere, speciem omnino mentiebatur. Quod enim in
per amicarum conciliabula Qua de re ab episcopo saepe

usibus seeclesiae sive fratrum deberet expendere,

hoc

nimirum,

attat

!

qua; prima cst de

quadripartita
et

pastoralis eurae

turpiler profligabat.

subdivisione,

Jesum teslamur
nostra scientia

tremendum ejus

judicium,

in

aulem doceat, id est ut sciat yetera, certum est et vobis et nobis, ci sufficicnlcr subesse Scd et qualiter vivat, quod potissimum esse persensimus quod ejus conscientiam remordeat, inculcavimus ei
silii,

non essc. Qualiter unde proferat nova et

clam vocatus, districte judicatur, graviter arguitur; sed cum, incorrigibili rigore duratus, ab incepto

minus

dcsisteret, publice reprehensus, virga apos-

tolicas auctoritalis

jure feritur. Postea tamen spe-

quiquc sanioris fuimus conin ha3C
«

ciem pcenitentiic inducns, ad satisfaclionem recurrens, confessus culpam, rogans veniam, absolutione donatur. Procedente vero lempore pristinse pravitatirursus adhserens, ut suis

beati
:

Benedidi consolatoria, quse sunt
»

quidem

feculentiis laet inter

vcrba

«

Dum

inquit

de alienis ratiociniis cavet,

xior possit insistere, ceepit inter episcopum

rcdditur dc suis sollicitus; et

dum

de monitioniipse

Arnulfum
fideles

(216).

bus suis emendationem
efficituravitiis

aliis

subministrat,

novam odiorum

Flandrensium comitem suosque materiam inlerferre, ut

emendatus. Nimis estenim elhnicus et publicanus qui, alios reprehendens, nolit inrcprehensibiUs esse, cum idem beatus Benedictus
«

D

presul videlicet inimicitiis comitis sollicitus, ejus

nequitiasdesinat corrigcre.

Hoc

profecto versutus

incentor ad ampliandas discordias

cum subdola

et

rlicat:

Qiuecumque discipulos docuerit esse connon agenda.
Nihil
•>

verisimili assertione addebat, se habere vidclicet

traria, in suis actibus judicet

»

Et de
«

sancti Vinditiani ejusdem scdis episcopi privilegia,

minori substantia sollicilum

:

«

inquit

deest

apostolica auctoritate confirmata, in qnibus decre-

VARLE LECTIONES.
i~'j

ita

correxi;

verum

1. rell.

NOT^E.
(216) Balduinum Barbatum potius, Arnulfo anno 988 successorem factum hunc enim intelligendum uoster ipse ostendit infra. c. 116, inter ipsum et
;

lomitem Balduinum, ut supra diximus.falsas comminationes discordiarum seminabat.

109

LIBER PRIMUS.
csset,
17ti

lli)

non dcberc rcspectum ad pontiliccm acelesite Camehabere racensium; cx hoc sane falsam argumentationem trahens, quod beatus Vinditianus suo tempore

tum

monachos

sancti Vedasti

A

vioni

178

male tradebat, qui contra evangelica

et

apostolica decreta episcopo subjugari detrectabat.

omnes inquietudincs

a mona'sterio sancti Vedasti precepto exclusit, ut quiete et secundum scripto regulam sancti Bcnedicti monachi viventes Deo

Posteatamen multa auctoritate subje stus vincitur; tandemque resipiscens ad deditionis jugum, quamvis invitus, reflectitur; quia quicumque
i

jugum
lis

episcopi declinare contendit, etiam Christi refugere convincitur. Nemoenim absque episcopaministerii conditionead unitatemrecclesiaa colligitur) prsesertim Curaipse legislator

servirent

;

non ut inordinate I77

et turpiter

converet
-

santes, veluti iste
rent.

cum

suis, a proposito decisce-

Dominusoum

Forro
et

iste,

qui contendebat

disciplinam
et

suis

discipulis subjectus

fuisse

sacerdotibus in

increpationem cpiscopi declinare,
gclicas

contra evan

apostolicae institutionis auctoritatem

a

evangelio multifarie reperiatur, ipso attestante, qui ait Non veni legem solvere, scd adimplere «
:

(Mnttli. v, 17). n A jugo cpiscopi cervicem deditionis excutere, male discipulos autem subjei sancti benedicli, ubi, trapravissacerdotibusdicit «Quoddicunt, facite, quod intelligebat scntentiam ctans de ordinando abbate, inter cetera dicit H autem faciunl nolitefacere (Matth. xxvnr, :li. » m Episcopus, ad cujus diocesim ipsum monasterium 108. 101 .(Immunitatcs super i'cbus Saactae Marm pertinot. » Quod quid sit, si cui ocium est diligencorroborari regiis preceptis obtinuit. Predium vero quod dicuntFontanas(218),necprocul abest, aec ileter intueri, ejusdem voluminis scripta discutiat. quanta humili[nfelix quidem male ememor factus sise sancUc Dei matris adquisivit, necnon el iinmunilates rccclesirc ab antecedentibus imperatoribus tate ctquanta reverantia sui antecessores quondam dominum Theodericum cjusdem sedis cpiscopum insignitas, ab (Htone etiara tertio corroborari per
(1
:

:

(

adierunt, eo videlicet tempore

quo Dani per

vici-

testaraentum
sanclee

hujusmodi

paginse

:

«

ln

nomine
favente

niam

hujus

diocescos

miscrabiliter

sevicbiuit

individuse Trinitatis. Otto divina

(vide c. 44(i inplorantes sane ut, quia tantaa moli impares tam arduam causam absque auctoritate episcopi attemptare formidabant, corpus sancti Yedasti quaesitum a locomoveret, ct inpositum feretro pro metu Danorum ad defercndum aliorsum pararet. Qui suorum vota compctentcr previdens, qua?que rogahant familiariter iinplevit, studioque sme auctoritatis illo preciosissimo thesauro ad

C

clementiarex.Gura petitiouibus servorum Deijuet rationalibus divini cuitus amore favemus superna gratia nos muniri diffidimus nequaquam. Proinde noevrit industria omnium ftdelium nostrorum tam presentiuin quam et futurorum, quia vir venerabilis Rothardus Caraeracensis urbis episcopus obtulitobtutibusnostris immunitates beataa mesiis

morias avi nostri Ottonis

et

ejus aequivoci genitoris

eecclesiam Belvacensium circumfusa

multitudine

nostri imperatorura augustorum; inquibus contine-

plebis translato, ab eisdem fratrihus laudcs cl gra-

baturinsertumqualiterpredicti imperatores augusti
gcnitris Marise

tiarum actiones maximas compctcntijure suscepit. Post dissitudinom (217) vero longissimi tempons, terris quidem Danorum abcessu quictis, cumidcni monachi sanctum corpus ad pristinam sedem rcferre disponerent, beato pontifice Theodorico jam

nominatam sedem, quae cst in lionorc sanctse Dei semperque virginis, ob amorem
Dei
ct

tranquillitatem fratrum ibidcm cousistentium
plenissiraa tuitione etiramunitatis de-

semper sub
vit

fensione habuissent.Profirmitatetamenrei postula-

dudum

defuncto,

quartumad hujus
directisque ad

rei

Dodilonem successorem ejus negotium invitare cstimarunt;

nos proedictus episcopus Rothardus utejusdem

regis auctoritatem,

amorc

et

reverentia sanctse Dei

eum

precibus, auctoritatem suse pree-

genitricis Mariae, nostraauctoritateconfirmaremus.

sentias postularunt. Hic,

ciens,

suorum desiderio satisfaad ecclesiam prememoralam Belvacensium

D

Quoditapcr intervcntum episcopi illius aliorumque fidelium nostrorum, Hildebaldi Wormaciensis tccelesiasvcncrabilis episcopi,et Nothgeri Leodicencis

perrexit: sanctoque thesauro

summa cum
verbum inde

venerafaciens

tione ad

suum locum

relato,

ad populum, annuamdiemrelationis sancticorporis (Jul. 15)perpetua3 celebritati sua episcopali auctoritate commendavit, Unde beatus pontifex ab eisdem fratribusobsequiorumexibitionc donatur, munifieisquelaudibushonorifice cumulatur.

a^cclesiyehonorandi prassulis, atquievimus, etitain omnibus concessimus atque per hoc prcceptum noslise

auctoritatis roboravimus.

Precipientes ergo
aliquis

jubemus utnullusjudex publicusaut
vel

comes

quislibet cx judiciaria potestate, inasoclesias

Hasautcm

aut loca vel agros seu reliquas posscssiones ipsius
a3cclesia3,

benivolentiae et subjectionis reverentias, quas sui

quas modernotemporein quibuslibet pa-

antecessores omnibus episcopis hujus diocescos exhibebant, istecum suis sequacibusFulradus obli-

gisvelterritoriis infra dilioneni iniperii nostrijuste

etlegalitermemoratatenet velpossidet ajcclesia, vel

VARI^E LECTIONES.
176

abere

1. I 77

inordinante

1.

'"8

oblioni

1.

NOT^.
(27) Distantiam.

(218)

Fontaine Notre-Dame.

111
ea
qu.i-

5TA PONTIFICUM
deinoepa
n<-1
i

CAMERACENSIUM
I

112

a

catholiois

viris

eidem

eollal

nicm incarnatiooia 991. indictione
tertii

'i,

anno

autem
felici-

fueriot Kcoleaie, ad oauaaa audieodas au( freda veJ

Ottonia
i).

itie 8.

Actum Novimago
1

maneionea
(ju.iin

adas, aul Udejussorea

ler,
180

a iii.
1

tollendoe,autbomine8ip8iuft8eccle8iaB,tamingenuoa

108,

,

in

nomine Banctaa

1

individuae Trini-

Borvossupei terram ipsius commanenti
vel ullaa retributionee aut

latis,

Otto divina faveote clementia rex. Sinospiie

quaquam diatringendos,
inli

fldolium precibus facile

prebemus exorabiles,

cre-

loaaiooea roquirendas, nostriset futuris
''

dendum

est ie principatu stabilea et

mteroa boati-

temporibus ingredi audeat veleaquaa 1: supra memorata suol penitus exigere praasumat. Sed liceat memoroto prosuli suisque successoribus res predieiaa Booleaim, oumcellulisel rebus vel bominibus >iln legaliter subjectis, subimmunitatis oostrae <lefensione quieto ordine possidere,
imperii
el

tudine mansuros forc perdurabiles.Quapropleromniuin fidelium nostrorum, preoentium sciiicetac fu-

turorum, noveril industria quoliter noa Notgeri episcopi necnon et Hildeboldi ceterorumque fidelium

petitionem adimplentes, dedimus

nostro fldeliter

parere imperio, atque prostabililntenostraveltotius

aDeonobis

collativel

conservandiuna cum

B

elero et populo sibi Bubjecto libere Dei misericor-

nnum foraetum Rothardo episcopo Cameracensisaecclesiae, ad aecclesiam sanctaa Mariae, ob remedium anima nostrae uostrorumque parentum, tcndens in longiludine a Sauvlonir monte (219) usque in illumlocum
in

diam

lvl

exorare. El quicquid exinde fiscus noster
181

ubi duaa Elprse cadunt

Sambram;
ita

in latitudine

exigere poterat,in luminaribus ipsius ecolesiae con-

autem

a villa

quaa dicitur Basius(220), et loco qui
(221"),

oinnandis
to

perpetualiter concessimus ad habenlargitione '8-coneedimusprefa-

vocatur Gurgunces

dum. insupernostra
episcopo
et

successoribus ejus

omne teloncum

cuin moneta civitatis suaa Cameracensis, eo videlicet

utSambradecurrit et duae Elprae, usque ad interiorem ripam ulterioris Elpraa. Nostroque banno firmavimus, ea videlicet ratione ut nulla majorum minorumque persona in
bivangio predicti forasti, nisi

tenore ut

oovem

partes episcoporum usibus

cum

licentia prefati

deputentur, decimaveropars adususfratrum ejus-

episcopi Rothardiejusquesuccessorum,venariprae-

dem

sumat; sedipseejusque successores exnostroregio dono venationis potestative teneant,ct quibuscumquc placert, venandi licentiamconcedant. Etut hoc vel fomesatque vicarius seu quislibet ex judiciana nostraa donationis munus firmum consistat, hoc potestate, nostram vel patrumnostrorumreguml83 violare presumat. Quod si fecerit, causis regali- C preccptum inde conscriptum sigilli nostri imprcshus sit obnoxius, et insupcr solidis sexcentis culsione signare jussimus, manuque propria, ut mfra videtur corroboravimus. Signum domni Ottonis pabilis judicetur, videlicet ut duae partes in archieongregationis perpetualiterin clemosinamnostramproficiat. Prceterea constituimus nc

quisdux

vumipsius»cclesimadmittantur,ettertiaml&fiscus
regalis nostcr recipiat; ut nullus tale quid audere

gloriosissimi imperatoris. Hildiboldus episcopus et

cancellarius vice Villigisi archiepiscopi recognovi.

deinceps praasumat. Quod itaet nos per hanc nostram auctoritatem confirmamus, ut sicut a beatae

Acta 8 Kal. Maii, anno dominicaa incarnationis [991] 187, indictione 8, annol 88 autem 1 Ottonis imperantis.

memome avonostroetgenitorenostro
clesia?

predictae aec-

collatumatquefirmatum

est, ita

deinceps in-

Actmn estGranni (222) palatii feliciter, Amen. » 109. De ohituRothardi episcopi. Interea Rothar-

violabiliter conservetur. Et uthaecnostraauctoritas

a fidelibus sanctae Deiacclesiae

et 183

nostrisverius
fir-

certiusquc credatur,

manu propria subter eam

mavimus,

gnum

anulo nostro jussimus insigniri. SidomniOttonis gloriosissimi rcgis. Hildebalet

dus episcopusadremunerationem sui laboris vocatus, migravit a seculo \an. 995J ("223), sepultusque est juxta monasterium sanctae Mariae ad australem partem. Super cujus tumulum cuidam suus familiaris

praepositus,

cui

nomen Godelinus,
et

aedificavit
et

dusepiscopus cancellariusvice Willigisiarchiepiscopi recognovi. Data 5 Kalendas Julii, anno domi-

oratorium apostolorum Simonis
Severini.

Judae

sancti

VARLE LECTIONES.
181 concinnanda 1. 3. 182 lar180 D. m. desunt, spatio sex fere litteravum relicto 1. 3. deest 1. 18« Seqens diploma in 1. 183 scilicet auctoritatem, cf. c. 64. 181 tertia i. 185 est 1. gitioncm 1. auelor ipsc post addidit in scedulajam dcperdila, sed Colvencrio adhuc visa. Deest b;sed legitur ;'h2.3. lsT numero spatium relictum in\. 2.3. Ex tribus hnjus chartse exemplaribus, Cameraci lempore Colvenerii servatis, duo, habebant a. 995. tertium 983. Indictio 8. fuit anno9Qo; sed tunc Otto nondum fuit impcralor; quippe qui coronatus fuit demum, 21. Maii 996. Atqui mensc Maio 997 Olto revera Aquisdegehat; quare chartam Jiuic anno adscribcremus, ni noster statim traderet Rothardi iu hac charta nominati successorem Romam profectum una cum Imperatorc, illuc etiam ad imperh culmen sublimando, et a Gregorio consccratum, qui ipseS. Maii 996. dcmumpapa consecratusest. Errorem igitur inesse oportet in diplomate 188 anno-amen desunt.

179

,

.

(219)

Videtur esset Montplaisir, prope

Cateau.

Le Glay.
(220) Rarzy, canton de Guise. Colv. (221) Gourgonce, prope Darzy. Coi.v.

(222) Aquisgrani. (223. Necrol Beatae Mariae Camerac, jam bibl. Cam. n. 165, saec. xtu ex. 15 Kal. Sept. obiit Ro:

thardus episcopus.

113

LIBER PRIMUS

114

110 Erlainaa succedit et Homx ordinatur. Post Kunc substituitur Erluinus (an. 995), qui, aeeclesiee

A

Leodeecnsium archidiaoonus, lam

et secclesiaslieis

quam

secularibus negotiis eruditus, qui ssepe terendo limina prineipum, longelaleque cmicuit clanis. Hunc Nochcrus bonae mcmoriae episcopus ad

quod nuper opes sui antecessoris, a Waltero el ab aliis dcvastatas ul premisimus reppererit, in medio proclamationem extulit. Unde papa eonflrmante, immo episcopie, abbatibn*,conctis quoque qui ibi residebenl assentientibne , caraxaturam fleri obtinuit hujusmodi |<Jl >j« Greindieavit, sed et
,
. |
'

Mathildem, cui ipsc Erluinus familiaris erat, flliam
videlicet
<

Ittonis senis imperatoris,
,

abbatissam

aec-

monuit ire festinanter, elesise Quitinaborch (221) ut suo suflragio ad episcopii dignitatem adtingerel. Quidam quoquc Azelinus nomine, dc Truncinis (225)
villa,
filius,

gorius episcopus servus servorum Dei. .. (Vide PatrologisB tom. CXXXVII, eol. 904). « Scriptam pcr manus Petrisgionis notarii et soriptoria Banctto

Romante
9.

tecrlesi;e, in

mensc Maio,

ct indictio-

Balduini Flandrensium comitis de

concubina
pus,

postca tamen Parisiorum episco-

bene valetc !« Anno pontilicalus domni Gregorii suinmi pontificis et universalis secclcsite paptc, anno 1, imperii vero domni Otlonis
In Christo
tertii

ne

Sophiam sororem juveuis imperatoris pecunia adorsus est, ut ejus oblcntu pontificii culmeo sortiretur. Abutraque igiturparte imperator pulsatur, sed tamen, Deo disponentc, magis alterius rogalioni inllectitur.
thildi amilae

imperatoris anno 11 (*i27-228).

»|

B

U2. Novum caatellum regia auctoritale £rmavit (ao. 990). His ita geslis ad sedem eommissto cecclesite ponlifex remeavit, sedalis((ue mililibus, qui-

Nam

sorore Sophia nescienle Ma-

conscnserat, atque Erluino in die so-

lemni sancti Dionisii regimen pastorale commiserat. Qui tanlo munere susccpto, urbcm commissam petiit sed bona antecessoris sui Rothardi a Waltero
;

etam terram suae parroohise repperit, preter pauoas villarum circa silvam Terasoiam (229), quas quidam ex Laudunensibus atque Vermandensibus perniciosissimi milites saepe occullis infcslationibus inquietabant, saepe apertis invasionibus lacorabant.

et

ab

aliis,

qui milites aecclesiae esse deberent, vas-

tata rcppcriens,

ingomuit. Per idem vero tempus

Unde prtesul sollicitus, in Perrona villa (230) super Savum (231) fluvium, quam multo ante tempore huie
aecclesiae subtraclam,

(991)
tis

Arnulfus Hemensium archiepiscopus pro mul-

sceleribus, et

maxime pro

infidelitate sui senio;

copi, ut ante

sed tempore Dodilonis episrelulimus (232) a Cendcboldo rego

ris (220),

ab episcopali gradu depositus crat in cujus vice Gcrbertus, quo litteratior poslea nemo cxtitit, subrogatus sedebat. Hoc autem, ventilanti-

restilutam,

C

rcdivulvirisquc potentibus benefieiatam, mutuatis lanien rebus, quas Johanncs cpiscopus in pago Gon-

rursum veronescimusquomodo

sam

bus tamenquibusdam episcopis, inventum estquod quia absque scienlia et aucloritate papoa Romante sedis erat dcgradalus, ad eamdem sedem recursus legitimc patcre 189 valeret. Unde, quia inter eos diuturnacontentiohabebatur, Romam cum domino imperatore illue etiam ad imperii culmen sublimando Erluinusprofectus cst a papa ordinandus (an. 996, Mart.). Sed pauloantequam ibi pervenirent, Johanne papa defuncto (Mai. 3), Bruno, qui postea Grcgorius appellatus est, ad sedem apostolicam, assensu Romanorum, promovetur (Mai. 21). Ab hoc igitur consecratus imperalor sumpsit diadema imperii, Erluinus vero culmen pontificalis sacerdotii.

drcnsiet Ilasbaniensi huic aecclesite adquisivit, Erluinus redemit; in hac inquam villa, circa quam

prcdicti raptores gravius grassabantur, castellum

muniri imperiali praecepto obtinuit ut hoc esset obslaculum latronibus praesidiumquc libcrtatis cir,

cum

Quod prtvccptum immunitatis subnectere ratum duximus ila « In nominc sanctae et individuae Trinitatis Otto
et circa rusticanis cultoribus.
:

superna favente clementia Romanorum imperator augustus. Si locis divino cultui mancipatis proprietates sublimare atque honore saugcrc studuerimus,
id

etiam mcrcede divina

non soluni laudc humana praedicandum, vcrum remuncrandum scimus et

D
Exin vero inibi habita sinodo coram imperatore, papa residente cum episcopis, abbatibus prcsbitcris, cum de necessariis 190 eecclesiae negotiissatistractaretur Erluinus episcopussurgens po111.
:

vere credimus.

fidelium nostrorum tam prasscntium

Unde agnoscat mullitudo omnium quam et fulu-

rorum, quod nos Erluwino venerabili episcopo, ob intcrventum Leonis episcopi et caeterorum, dedi-

mus

jus, fas atque licentiam faciendi statuendi ac

pulatores suae parrochite

cum

gravitate querimonise

construcndi merchatum,

cum moncta,

theloneo,

VARLE LECTIONES
pa 1. evasis postca quinque fern littcris. 1. prevaleret 3. 130 nessariis 1. J01 post hanc vocein rn 1. reliqua pars pagiuee vacua relicta est ; sequcns pagina summa incipit: Novum castellum ctc. eodem prorsus calamo atque atramento. Dccst igitur huila, se<! acriba eam suppiere voJuit. Idem plane factum est in 3. Colvenerius huJJam dcdit cx 2, quam hic lnscrimus uncinis incJusam, quippc quam auctor dandam sihi proposuerat, ut testatuv verho hujusmodi.
189 ita conjecit Colv.;

NOTiE
(224) (225) f226)
pet.

Quedlinbur_ Gronghene, prope Gandavum
I

ces de
Ca-

la

Sambre aux

limites
:

du comte de Namur.

Le Glay.
(230) Hodie lc Cateau (231) Selle. Le Glay.
cf. c. 86.

e.

contra

dominum suum Hugonem

(227-228)
(229)

La

foret de

Falsum. Impeni fuit i, regni xm. Thierache s'etendait des sour-

(232) Errat noster; nil ea de rc retulit,

II

.

GESTA PONTIFICUM CAMKRACENSIUM
publicse rei minisloriis,
:

llfi

in

quadam A episcopus cum Arnulfo comite,

ntpote

eum

r-om-

Kameracensis iccclcsius, in loco stellura sanctaa Marim, quod vocabaqui voca quod '- Bitum est in pago tui anten Vendi \i•" eomitatu Arnulfl comitis(233 Knn que preedictum mercbatum, monetam, Iheloneum, bannum, cum tola publica functione, in proprium lodimus eanotae Kameracensi BacolesiaB, tali tenore ul aullua <lu\ marehio, sive comes, bsu aliijuis homo iillaiii potestatem habent 8uper memomsi oum licentia episcopi Erralum merchatum lowini Buorumque Buccessorum. Unde imperiali jubemua .it<|n<' Btatuimus potentia ut omnes homiroerchatum visilantes, euntes, neiii dictum intes atque commorantes, eundo et redeundo talem obtineanl pacem, qualem juste detinent negotiatiores iii merchato Kameracensis civitatis. j*-ilur quicumque prediclum merchntum frangereseu violare lemptaverit, conponat talem nostri juris bannum, qualem prout lex exigit, qui solvere debent, qui illud Kameracense merchatum temerarie
ite

sanctae

munis doditionia sub imperatore consocio, ramiliaritatem habebat, Balduinua eivitati huic aultae in-

,

oommoditaies irrogabat. Gravina etiam furori mimperatoria tercii Ottonia iw eodem tempore (.'///. lo0o audiertt. Siquidem imperator, Romam profeotuSj in antiquo palaoio quod cst in monte Avehtino versabatur el sicuti
enbuit
,

i

.

iiin

iiioitein

P

;

,

jnvenis, tam viribua audax

quam genere

potens,

magnum quiddam, immo
virtutem

ct

impossibile cogttans,

,

Romani imperii ad potentiam veterum regum attollere conabatur. Mores etiam Becclesiastieos,

quos avaricia Romanorum pravis conmerca-

B

tionum usibus viciabant, ad normam prioris gratise reformare estimabat. l't autem efflcacius hoc perfecisset,

Bummam
;

familiaritatis gratiam exhibebat

I

ac

Romanis ipsosque, ut locorum aeoolas et mornm oonsuetudinum gnaros, suis Teutonicis prefelcns, consiliai ios sibi habebat et primos, Nimirum
bene
el

Batis caute dispositum, si effectum contin-

inquietaverint. Et ut haec nostraa concessionis au-

hanc paginam manu propria roborantes, sigillare jussimus. Signum domni Ottonis caesaris invicti. Heribertus cancellarius vice W illigisi archiepiscopi recognovit. Data
ctoritaB

flrmior

pei-maneat,

11.

Kal. Mai.
14.

indictione
.'.

Anno dominicaa incarnationis 1001 C Anno tertii Ottonis regni 17, imperii
,

Sed neutrum habiturn. Quo enim inclinatioiem Romanis prestabat graliam,tantocervicatiorem prodidere Buperbiam. Plerumque etenim maxima familiaritas contemptum parit. Porro cum et legis observantiam et juslicia? normam aequo moderamine exerceret, mox oborta indignatio, mox dc amore in odia efferati, ut sc habet eorum effrenis
geret.
inaequalitas

morum, amicitiam

seditione mutarunt.

amen. » Actuin Ravennae 113. De wjariis wilitmn, et quod monasterium sanc.ti Autberti ampliavit el episcopalem domum sublimavit. Ab ipsis vcro suis militibus, quos in
feliciter,

Tantoque processu crevit discordia, ut facto impetu Mazelinum quendam preclarum juvenem irnpera,

sui castelli custodes ordinavit, plerasque injurias
iil
:

sed tamen eisdem devictis, interveniente

perimerent. Dcnique et ipsum 19* imperatorem coacla manu valida in jam dicto palatio ila elausere per triduum, ut nec ci alimenta ferri >t">, nec quisaut exireaul introiread illum potuerilf/1/j.
tori
,

familiarem

tordia el interposita

pace quievit. Hujus prsearchidiaconus
intra

ceptione Godefridus suus quidam

monasterium sancti Autberti
urbis est, amplioravit
dariis fratrum
;

,

quod

muros

et

ipse episcopus in stipen-

duas
Jei

villas,

unam Avesna

(234) vi-

D

1001, Jiin.). Vixque evasisset periculum, ni Einricus dux Bajoarise, qui, ut in consequentibus *96 liquet, post bunc infulas regni induit, Hugoque marchio ltalia) lempore subvenirent. Hii nimirum, siC at suis castris exterius >w erant, subita reru m

delicet reddidit, alteram vero Tiliodium (235)
tulit,

con-

conversione

altoniti,

quid intendcrent addubitant,

ut

servitus

1

augeretur,

numerus fratrum

multiplicaretur.

Ipse

etiam pontifex episcopalem

domum
1

superbis

sedificiis

1

4.

De

obitu tercii Ottonis, et

sublimatam fundavit. dc succedente Eincomites

preruptamque hostium audaciam verbis consultius mitigandam quam armis estimant excitandam. Horum itaque furorem pacifice convenientes, verbo-

rum

mollicie lactant

rico. Interea vero obortis simultatibus inter

Balduinum(236)vidclicet Flandrensem atque Arnul-

posituros 198, Qui ad seniorem ingressi,
vincibileni,

dicentesque se paccm interaditum soluta obsidione inpetrarunt.
,

manum

obsidentium

in-

fum Valentianensem, asperrima excrevit discordia,
quse usque ad bellum procedens quietcm hujus
vitalis |ilcriimque interpolavit.
ci-

Xam

quia Erluinus

nullam sibi tutamspcm nisi aufugio 199 intimarunt ideoque ipsum clam hostibus foras callide cduxerunt. Sic itaque imperator cum Ger;

VARLE LECTIONES
conietse apparuerunt primo non fuerunt in I, sed inter siquidem que 1. 198 Sequentia eodem imperator una tantum vox septem fere litterarum legcbatur. Hanc autein vocem aucter ipse delevit, cometee apparucrunt in scedula assuta addeletseque signum •:•:• imponens, illius loco verba eodcm Jecit. Hanc 2. 3. viderunt adbnc descripseruntque ; 5. nonjam habuit. neque quicquam inde nunc superest uisi foramina acu facta in membrana pauxillumque tili. 194 decst 4. 195 darent 3. iw conuentibus 3. 197 extrinsecus -2. 198 ini::turos 3. 19 J transfugio 2.
>'-

et

'

NOT^E
(233)
(234)

De eo

cf. supra c. 95. Avesne-le-Sec, prope Bouchain. Colv.

(235) Tilloi

prope <Jameracum. Golv.
a.

(236)

Barbatum,

988-1036.

117

LIBER PRIMUS
-M

118

berto papa, qui oognominabatur Silvester, una

A

urbes perainjuriam cogit grat, ct ad ulciscendam irrogatam auxilium. Dum haec vero intendebat, morbo correegressus,
ct iilias provinoia.

Havcnnam

ex Balduini primis militibus, adeo Balduinum pe» terrefecit, ut mox suus effectus, nd totius geu
satisfactionem veniens, castellum Valentianeo
reddiderit,

datisque
et

obsidibus

ptus, morte preventus, anno dominicsB incarnationis
|l)0'2 201

quoque
inantea

fldelitatem

pacem

ei

diem

clausit.

lpso vero anno anlequam

moreretur, multa prodigia in caelo visa sunl. Nam quadam die 19. Kal. Junuarii (An. 1002, Jan. 24J, circa horam 9. quasi quaedam facula ardcns fisso
longo tractu instar fulguris terris delabitur, tanto sane splendorc, ut non modo qui foras in agris, vcrum ctiam in tectis, irrupto -°- pcr quaequc patentia luminc, oculi 203 ferirentur. Ipsa vero csali

Postea multis seditionibus premitur, sibi esset auxilio, castellum
spoponderit.
bencficiavil.

cum Bacramento servaturum tamcn gravibus ct
i

et

ideo Balduino, ut
\

hoc

alentianense

cado

cum

UG. De rabie Fulradi
illo,

abbatis, et qnod, dcjecto

abbatia donatur Fiichardo. 1'nde pontifex aliquandiu pacem adeptus, sed ah insolentiis premissi
Fulradi minime feriabatur, qui easdem turpitudines

fissura

dum

elemcntis

in

se invicem propinquaninterim,

tibus 904

sensim evancscerct,

mirabile

dictu! quasiin similitudineserpentis, crescentequi-

B

dem-05 capite cum ceruleis pedibusvisaest figurari. Et hoc non sine grandi admiratione multis spectantihus paulo post disparuit. Ipsoetiam anno comelse apparuerunt. Imperator contra Homanoscum multa expeditione committerebellum profectus,diemol>iit,
sed inde a principihus suis, ducihus, episcopis honorifice rcvectus, in oecclesia Aquisgrani sepulfus
pace quicvit. Postcujus decessum principes Lothariensium Heinricum, Ileinrici prsemissi ducis Bajoariorum filium, sibi legunt ad regni imperium,
in

quas Rothardus sopieral redintegrare aullatenus cessabat; et quia episcopus eum Bsepe vocatum districte et canonice arguebat, inter illumet comitem Hahluinum, ut supra diximus (237), falsas commentationcs discordiarum scminahal sane comili dcferens habere sc supra dicta privilegia. Infclix Illel qui bcafum Augusfinum non advertebat memorise dicentem male illos disputare contra claves aecclesia:,
,

qui auctoritatemaacclesiasticam, quam in episcopis constat fateri, contendunt adnullare; alioquin aecclesia quse in episcopali auctoritate hahctur, po-

testatcm ligandi atquc solvendi neutiquam hahere valeret. Ille autem sacros monitus cpiscopi parvi-

virum videlicet moribus pium, consilio providum, bcllo strenuum, defuncfi impcratoris proxime conIpsc vcro Balduinus interimmulta sanguineum. manu collecta Valentianense castrum obsedit, atque

pendens, magis magisque lenociniis insistehat

et

ah inccptis pravifatihus minimc dcsciscehat. Unde ah Erluinonon minusquamantea a Hothardo ssepe puhlice rcprehensus,sed constanter resultans ctse procaci calliditate defendens, tarncn vinculo ana thematis ohligatur. Preterea vcro ad cumulum sui
furoris et ad
tore
tanti

Arnulfo, quia longe

numero

erat inferior, expulso
ita

q

vendicare presumpsit. Quibus

gcstis Heinricus

rcx excitatus, Balduinum ssepe ad justiliam vocavit sed semper renitens vocationes ejus sprevit. Rexitaque paucis post diebus, multitudine suorum principum fultus, immo etiam cum Hotherto rege Karlensium, sed et pariter cum Richardo duce Ho;

augmcntum susedampnationis,
cervicem
erexit,

incen-

quidem diaholo motus adversum pontificcm,
turgoris
ut

multa

manu
hona

coacta, consentiente comite Balduino, super

ejus quae in territorio Atrehatcnsi crant, inceadia

tomagensium idem castellum cum indignalione aggressus,super Balduinum irruit; sedexigentibus peccatis populi, immo et aliquot suorum fraude
detreclantibus, frustrata spe nihil proficiens insua

perpetraverit.Divinatamenclementiadispensante-W

enormilas suorum scclerum nequaquam diu latcre potuil comitem scd planc deprehensus, calumnia;

rum prccium

luit.

Comes namque

illiusncquitiarum

remeavit (An. 100G). 115. Timens Balduin um episcopus ad regem vadit.

sludia tandem advertens, diu sc circumscriptum fallaciis conscius indoluit; illiusquc delationes magis dolo congestas

Postea hujus obsidionis incentorem Erluinum episcopum Balduinus existimat, idcoque in ipsum et in viscera totius urhis districtam ultionem se factu ram esse minatur. Unde proesulperterritus, civitatis statum et rei publicaa negotium archidiaconis et primis militum commendavit, et ne incaute ab ipso rainaee tiranno opprimeretur, regem expetiit.

quam

fide suffultas inlelligens,

n

»i ipsum delatorem omnes causas jure transfudit,

Namque

Alrehati in ipso claustro

monachorum

sta-

tuto consilio (An. 100-4) episcopum, ulpote precc-

ptoremetmagistrumc>3cclesia3, invitavit; ponensque

rationem

cum

fratribus,qualiter Eulradus abbatiam
est,

eatenus moderatus

episcopo audienlc qusesivit.

Uhi sane tamdiu demoratus

est

donec videlicet rex

coacto multo milite castrumGandavum addevastan-

Gonperto autcm quo nihil religionis intcrius doctrinaveril, exlcriusque hona male dissipaverit,
legaliter et canonice

dam

terram invadit. (An 100"), captisque aliquot

reprehensum

in custodia epi-

VARLE LECTIONES.
200
•205

Roma
~

_.

901

munerus anni deest
1.

3.

spatio relicto.

^ irrumpens3.

«>3

oculos

2.

«M remeantibus

2.

qui

3.

i[

& despensante

NOT^E.
(237) c. 107, inter

episcopum

et inter

Arnulfum Flandrensium comitem.

1

.

1

11)

GESTA PONTIPICUM CAMERACENSIUM.
Bummamque
abbatirje

120
Idebat, villarn reextoi

ipufi misit,

Herlbertue boni
perl
t

A. viri ajua

aervitiam cei
Illc

lestimonii

monachus sumpsit. Hic
i

in-

reprcehensibilis ronversationh ac
«
-

nplii

1

;it

i


;

plenus, sod ad tantn reparanda

aanidoneus.
reli

d.i,

rjuas

buus antecessor
s,

di

autem quamvia morti, morbo inmedicabiliter fatigante, propinquus, tomen nullo modo emendacionia resipuit, auosque milit vocans, ad Qdelitatem sui fllii sacramento constrinquere q laarebat.
\ii
;

Quare

el hui

im abbatiam Richardo

monens quippe

et

cohortans

ut, si forte

moi

providentc episcopo atque

tur, fllium
lentia

suum

tota deditione

cum flde

et benivo-

ordinante,
fratres
ni

moderandam commisit. Qui in tunlum norma diaciplinatse religionis extruxeri ,et
res
ul

observarent, adversusqueepiscopumpertinasustentarent.

citer

Denique, inlercedente aliquo

t;nitiiiii

stipendiarias multiplicare exterius
in

laboraverit,

nostris viciniis,
sii

Deo annuente,
malicia,

temporis, episcopum quoque inflrmitate laborantem lalduinus comes \ isitare advenerat, quemWalterus
l

nulla abbatia religione
lucupletior.

proestantior aul opibus

Hic

etiam,

extincta Fulradi
t
<

me moriena auxilio sui fllii precibus attraxerat. Qui Walterus non multo post ciim tanta malicia,
malorum, in ipso langore vitam finivit. eo ** quod znoriente episcopo, Walterns filius Walteri domum episcopaJem invasit. Pontifex quoque, diutino morbo laborans, diem atue vocationis expectabat. Walterus vero tam scvitia quam natura patrissans 242 patrem etiam omnimodo referens, adversus episcopum insanire nequaquam cessabat. Egritudine enim episcopi crescebat \Y;ilteri ferocilas. Quare praesul ssepe, graviter modato
lini'

semper domno opiscopo cura
jectus
extitit,

>ia

reverentia sub-

eique

in

oranibus, sicuti decet, inte.

118.

De

merato amoris signaculo obsecundavit 207 Pulradus vero, rapta secum pecunia quam tle rebus sancti
Vedasti furto subtraxerat, oecclesiam
expetit, deploratisque

Remensium
,

situdinibus

,

suarum erumnarum necesArnulfum archiprassulera qui tunc

|

\,

temporis aecclesiae preerat, suo consilio oblatis

muneribus

flectere estimavit. Illum

namque

et

mi-

nislros ejus oppignoravit precio,

ut sibi,

quasi per

tus, usurpatoris insolentiam virga perpeluae

damsuo,

prejudicium deposito, forte recursus ad privatam gratiam ipsius auctoritate pateret. Erat enim ipse
archiepiscopus degeneranimi
dictae
;

pnationis

ferire disposuit
,

,

sed

quorumdam
Seiheri

et,

quamvis supra-

institutionis

consultibus prejudicare nullo

lamen donorum avidus recipiebat oblata, sure quidem avaricise magis quam illius convalerel
,

modo

C

sulens causce.

In

cujus ferendo suiTragio

dum

ali-

quanlo temporis intentionem spei suspenderet, in ipsa urbe lurpem cbnversationem agebat, et cum

tamen raiser morte prajventus, divina ultione percussus, inpcenitens nec confessus diem obiit {an. 1004). 1 n. />> obituWalteri castellani. IntereaWalterus
Judeis negotia
exercebat.

Interim

Lenensis hujus videlicef patrui, llexus, altquamdiu distulit. Hic Seiherus, providus consultor nepotis superbiam modo prece modo minarum asperitate conprimens, iram vero cpiscopi jure excitatam precum lenitate liumiliter lactans, eos nimnum pacavit eo siquidcm pacto ut Walterus pro admissis viginti libras argcnleorum rcvadiaret, ac inantea se quicturum essc promitterct. Deinde prresul
ac

rum precibus

precipuo

,

:

beat,

blande ac lcniler exbortatur ut fidem dictis adhiet, si morte preventus in ipso langore liomi-

nem

exiret,

recclcsiam fideliter

et

viriliter teneat

castellanus gravi langore correptus, facta legatione

doncc

aller pastor succcdat.
ellectui.

Hoc autem male

oblitte-

episcopum precatus

est ut

filio

suo Waltero terram

rans, subduxit

Paucis

nam ]ue

diebus inter-

suam
bili

beneflciaret, eique filius salvo usu paternse

hereditatis militaret. Episcopus veropatreintolerafilium procul intolerabilioremfuturum,utpostea

probavit eventus, existimans,quod rogabatur abnuit sed tamen paululum fiexus, ita facturum se esse
respondit,
si

D

prin^

ei

praevaricationes quas contra

pauperes Christi fecerat usque ad satisfactionem emendaret, immoetvillam Salliacum, quam in\ ito episcopo tenebat, redderet. Porro istam
secclesiam
et

villam suae (239
(240) femineis

uxori hoc pacto

prsestilit,

uf ei

operibus deserviret, suique senioris (241) malitia quiesceret.Verum quia pontifex ipsc neutrius ullara conmutationem habebat, id est ne-

morbo, ad dissolutionem corincrepuit, ita ut mortuus foris estimarctur. AuditoWalterus continuo lfjetus, eum multiludine suorum armatus, fractis foribus domos elericorum furibundus irrupit, quas et stabula quoque cpiscopi raptis caliallis direptioni contulit. Ad cujus furorcm episcopus, jam quidem marcentibus oculis, viribus dcstilutis, cum nimia difficultate aures intendens, sibi adhuc viventi insultari alto suspirio gravilcr infremuit, manibusque paululum celo dircctis, latronem hunc in die
posilis, invalescente

poris episcopi tota

domus

coram summo judico condcmpnandum invocans, posthac cum liac indignatione 3 Nonas Feultionis

que uxor promissum obsequium exhibebat, neque

bruarii spiritum exalavit (213) (nn. 1012).

YARL-E LECTIONES
-°"

Sequentia usque

acl fineni

capitis auctor ipse in

margine supplevit.

208 cleest 1

K07M
(238) Abliati S. Vitoni Virdunensis, defuncto a.

1046.
19)
I. I.

c

ejus,Walteri.

(240)

e. sibi,

episcopo

scilicet.

Ann. Quedlinb. 1012 obiit Erluinus Camerinus episcopus, cujus loco ordinatur Gerbardus,
:

(241) (242) (243)

I. e.
I.

mariti.

e. patri similis.

121
119.

LIBER SECUNDUS.
Dc tumulatione episcopi.
209

122

Interea suismeren-

A

iniseros se non habere patronum, sed expilatorem

tibus fnnus exequiali eultu

paratur, corpusquo in

cumdebitaveneratione monaslerio sanctseMarise dcfertur. In cujus dcpositione ceteris licjulantibus, Walterusprse gaudioperstrepensdebachatur, tolus
siquidem direptioni
et latrociniis deditus.

publicum; nulluin alind sibi futuiuin reinedium nisi longiusaliquo seeederent ot tanta bestise furori v. fuga exemerentur. Videri enim silii tolerabiliafl quodvis exilium, quam domicilium domeeticam abi
I

Postremo

dics in direptione, noctes vero transigunturin for-

vcro, ne cujus nequitise genus pretermitteret, Sei-

midine.
121.

herofratresibiadhibito, inmonasteriumubiexequise
tiobant

Ubi Scihcrus fratcrWaltcriabcpiscopii spe
Ut
etiam liberiorem furori auctoritatem

cum

furore
intuitu

armatus concessit,
revocotus,

el,

nullius

Oecidil.

reverentise

capellanos ultima

pararet, prsesumpta adinventioneSeihcrum fratrem

obsequia reddenles stricto gladio usque ad altarc sanctse Marioe miserabili spectaoulo effugavit. His
ila

ad imperatorem misit, pontificio sublimandum. Qui vero in ipso processu itineris aurfito (-241) alteri
collatum, spe quidem frustralus, ad
est.

turbatis sepulturam distulit,

rfonec

Hichardus

sua reversus

prsememoratusabbas Atrebatensiscoenobiiveniens; in monasterio sancti Autberti ad aquilonarem pla-

122.

Ab

ambitione quoque Iwjus cpiscopii legatio
;

gam
est

tumulavit.
difficile dictu

B
civitali

Azclini pcllitur

Gerardo traditur. Ad

lioc

quoque
,

120.

De scvitia Walteri. Jam vero quam gravis tempestas desolata?

Azelinus ambitiosissime jam

dudum anhelabat

incu-

quanta ruina reipublicse statum involvit. Nam Walterus, totius tempeslatis materia, intra urbem ingenita ferocilate seviebat, sibique arf tautam
buit,

malitiam Rotbertum Perronensem adsciscens, rfornum episcopalem alienus hercs occupare prsesumpsit. Qui magis magisque efferatus, patriis usibus
temeratis, intolerabiles injuriasmiseris exercuit in

quempostRothardidecessumSophiafaventeepiscopatui inliiasse prediximus (c. 110). Qui ctiam paulo antequam domnus Erluwinus ex hoc seculo decederet, suseambitioni consulere estimans,suosimperatori legatosdirigerc festinavit, per quos ejus bcnivolenliam fortasse empturus ad episcopii prcrogativam pertingeret. Hujus itaque jussa exequentes,
imperatorispra3sentiamagrcssi sunt domnumquc Erluwinummortivieinum intimanlcs,promissisma;

civibus. Qui enim pecuniam non dabat,in vinculis rapiebatur. Nec minus etiam raptores exteri, Iibe-

gnis muneribus
Jant, ut,

donum

episcopii Azelino cxpostu-

ram

sibi

latrocinandi securitatem in

defunctione

episcopiprassumentes, circa viciniam grassabantur,
labefaotabant
judicio
licet, ut

quod post Rothardum nequiverat, sallem post Eiiuinum inpotrare posse se gaudeat. Qui oum
finemepiscopi expectare rogati cum aliquantula spe repatriarent, inter repatriandum siquidem deposi-

omnia.

Quod quam
libirfinem

sit
:

omnium
aliis

relinquo estimandum

iniquum ipsumvide,

dominum, juxta

cuncta rapere,

C

nec ab

saltem preedonibus

defensare.

Nemo

tionem Erluini audientes, iterum remenso itinere imperatorem adierunt, proesulemque defunclum
nuntianles, oblalis preciosis muneribus

etiam ab injuriis Walteri feriabatur, nisi qui cum eo quovis modo sentire videbatur. Domesticos sane exsumptuabat, locupletabat alienigenas, utpereorum scilicet predieationem inbarbaros usquebonaj opinionis glo.riam propagaret. Creberrime deplo-

donumho-

noris Azelino obnixe poposcerunt. His autem repulsis,
rf

communisuorum usus consilio, potius GerarU m suum capellanum estimavit rfonanrfum (an.
quo
in tertio libro narrabitur.

1012;, de

rantiumciviumconquestionesinvicem conferuntur,

EXPLICIT LIBER PRIMUS DE GESTIS EPISCOPORUM.

INCIPIT SECUNDUS
DE MONASTERIIS QU.E INFRA EPISCOPIUM CONSTANT.
PR^EFATIO.
De
-210

D
actibus,

ut ab ipso

domno episcopo

incipiat,

videtur ordo

gestis episcoporum proutmemoriaoccurrerit

rficto, et

de diversis

eorum

quantum

exigere. Sed, eo ad tempus relicto, de monasteriis quae infra ditionem episcopii sunt, faota interim
orrfinis inlerruptione

usque ad postremitatem Gerardi episcopi, qui nunc est, pertra(245) domni ctato, primusliberfinemexpostulat.Secundusvero
ariditas ingenioli patitur,

decrevimus disserere, monquseve saiicto-

strantes sane qui locus, qui cultus,

rum

corpora, vel

cujus generis sunt servientes.

VARLE LECTIONES.
209

memorise

1.

210

occurit 6.

NOTJE.
Necrologiumb.MariseCameracensisJambibl. Camerac. n. 219, ssec xn inc. ex antiquiori descrip3 Non Febr. obiit Erhunus episcopus, tum qui tertiam prcebendam liberam dedit in fratrum
:

usibus.
.

(244) (245)

I.

e.

I.

e.

postquam audivit. usque ad postremum

episcopuru

Colv.

123

GESTA PONTIFICUM CAMEMACENSIUM
de Bingulis, a monasterio beataa
icisM
et

\2\

Dicturi ilaque

A

Kordiumcapiamus,ut

[ueadloeum campanarii vaslam cum nimio fragore traxere ruinam. Quo fragore eleriei
i!

quod
I.

videiioel capitali titulo ceteris prestat -", ce-

ac laioi, pusilli et

magni omnes

attouiti, Bubito a

teria etiam jure preferatur.

domibus
\
-

prosiliunt, ac imminentis ruinae periculum

Primode iuonasterio sanctee Mariw, etde guo
homine
inibi periclitatoet posteasospitato
i*t

tLitn

oonspicantes, magia in casu campanarii contristantur. Ilujus enim moles quo editior et quo ampl

mirum ist-- locus -'- divinie miraoulia ad laudem bonorem Matrie Domini plerumque audivimus UluBcriptorum obsoleta Bubtrabi condoleraus**3 Nos autem pauca memoriae de multis, quaa aut a videntibus accepimus aut ipsi nuper vidimus, tacere non patimur. Nam tempore Kilunn episcopi aocidit ut quidam cementarius
Btrari
.

campanarum pondere gravabatur,

tanto promptio-

sed per aegligentiam

rem, sed et graviorem ruinam minabatur. Adeo etenim in orientein se verlit pendula gravitate, ul

.

nemo aspiciensjacturam
bitare potuerit. Populo

illius

propiore periculo duel

autem clamante

Dei mise-

ricordiam postulante,
tis ut

moxmirum inmodum,

meri-

Bive carpentarius,
sitate

!

lelfridus

nomine, exigente

rei ne-

campanarium monasterii hujus scanderet,
in

B

pede vero fallenteperlubrica lapsus, semianimis
ipso choro inultis

spectantibus

humi corrueret,

tanto sane impetu devolutus, ut si quis arioluseuin

victururo forle promitteret, scissura effossi -''pavi-

credimus et intercessione gloriosaa Dei Matris, suspenso paululumcasu in erectione (249) reducilur, tectumque reliquumcessantefusura 250 Bolidatur. Trabesverode superioribus aediflciis divellitur, et super cornu altaris sanctie Maihe, quod episcoi>us intactuiu inanere prmcepit, omne comminuit. Quo fuso, pignera sanctorum, quai olim in consecralione ipsius allaris posila
illesa repperiuntur.
3.

menti, ubi cecidit, presagium procul dubio posse

fueranl, divino

nutu

enim pavimcnti, quse mortemdesperata omnino salutepotius vadaque vicinam batur. Ad hunc mox derepente cum stupore et affectu humanae miserationis concurritur, et intam
refellere videretur. Dissolutio

diu affuit, testabatur difficultatem periculi,

De

fratre episcopi inibi curato.

Illic

etiam mo-

dernis dicbus Elbertus frater cpiscopi,de laico

mo-

nachus factus

\-l'A

|,

ut

nos

ipsi

longainlirmitale sospitati reddilusest. Hic

palam vidimus, de nimirum

subito casu miserabiliter condolelur. IIujus veio fa-

gratia fraterna' visitationis (laineraeum veuire dis-

miliares masrore a£fecti, Dominumtristeincusabant,

ac maxiine in sanctam

Mariam eulogiose
illi

(246) fre-

mebant, dicentes

:

«

Quare

ol)sequium exhiberi,
?••

quaa servienleni sibi periclitari sustinuit

Denique
dili-

apprehensus
genter
postea
et

in

lectoponitur, ac non spe salutis,sed

potius affectu humanitatis medicinalibus curis

ponens; dumiter carperet, lanto langore corripitur, ut pervenire non posset, sed in ipso itinere apud monasterium Prejecti martiris (252) exceptus a fratribus, diutinum tempus sub intolerabili dolore exigeret. l't vero parum medicinali ope refotus vix equo insidere potuerit, adfratrem,non faciletamen,
fecit se bajulari
;

inpense perungitur, paulatimque refolus,

ubi etiam diu tam gravitcr elan-

lamen meritis credo santae Mariae subve-

nientibussaluti restitutus, longopost lempore vixit.

Multos etiama variis cladibus liberari fama certissima constat.
cadente, sed meritis sanctse Mariae in erectione redncto. Nupervero (247) dom2.

Dc campanario

nus Gerardus cpiscopus caput monasteriicumcripta ampliare, et, utjam pcene consummato labore apparet,

mox moriendum assererent. Contigit autem utpostlongam egiitudinem,noctesolemnibeatorum confessorum scilicet Vedasti atcjue Amandi, matutinos celebraturus, monaslerium sanctas Mariaa sumptis baculis ingredi estimaret. Cui mirabiliter a Deo visitatus adeo convaluit ut, dimissis paululum baculis quibus suslentabalur, erectus, ipso dic remedium morbi non sine multorum admiratione
guit, ut
sentiret.

meliorare disponens, vetusta sedificia funditus

Quod donum

meritis sanctse Dei matriset

jussit everttVan 1021 vel 1023).

Cum

ergo operarii

prelibatorum confessorum posse adscribi non du-

juxta dispositumuno codemquestudio ad diruendos parietes diu luclarenlur jam parte siquidem con:

D bium
4.

est.

De

situ monasterii sancti

Gaugerici patris glo-

vulsa, subilo crebris ictibus vetustse maceriae prae antiquitate nutantes, culmine disrupto, plus esti-

riosissiini.

Post monasterium sanctoe Marise, beati etiamGaugerici,gloriosissimi confessoris Christi et

VARLE LECTIONES.
9*1

ad

c. 4.

preest 4. omisit

^l- ita 1. 2. 3. 5. eta

prima mami

6.

sed hic covrexit istum locum.

"213

Sequentia usque

6.

-i»eflbsi

I.

NOT^l.
(246)
I.

e.

elegiose.

(247J Domnus Gerardusa 1021, pontiHcatus vero suilO, caput monasterii S.Dei gemtricis Marise Cameraci 8 Kal. Apr. ingenti etmira apparatione construere cepit, dicit Chron. S. Andreae Castelli Ca-

(248) (249) (250)

I. I.

e.

magis quam cestimarelur. Colv.
statum rectum.
ruina, tu stalim ilifra quo fuso pro quo

e.
e.

I.

ruente. Coi.v.
(251) S.

Andreee Caslri Cameracesii; obiita. 1047
Id.

Sed noster ipse seditionibus impeditus, usquead inchoare non potuit.
i,

meracensis

8.

infra
a. d.

m,
i.

49. 1023.

.

.

.

.

.

.

secundum Chron. S. Andrese Cam., v cundum Necrol. S. Marise.
(252) Saint-Prix,

Mai. se-

prope Saint-Quentin. Colv.

.

,

125

LIBER SECUNDUS.

12G

ejusdem urbis episcopi, secundo in loconon inconvcnientcr subnectere estimavimus -'•' Multum cte nim decet et bene congruum estut, cujus patrocinio eub prelatione Matris Dominicaecivitas Kameracen,

A

Sed postquam,ut in primo til.ro breviter tetigimus. sub persecutionibusprimo paganorum, deinde Hun-

garorumcum
miserabiliter

quoque Galliarum BBCclesiis, mortalium culpis e jrigentibus, cum omni thesauro
cetcris

cis sustentatur,

cujus nominis preconio illustrata

populata subvertitur
cst,

:

non aolum ad
potuit,

sublimatur, ejus quoque
juxta

domum

in lioc

opusculo

ejusdenidominse Virginis consequenterponamus. Temporcnamquc bujus pontiiicis, ut ipsius vitam (253) legentibus liquet, in verticc montis

domum

ubi nunc monasteriumest, habebatur veteris depriscis

mentiae lucus, ritibus videlicet demonicis

temporibus ad subversionem animarum ab idolatris
dedicatus.

verum magis magisque dejecta in prsecipitium ruit. Quia enim rectorum imbeoillitas tam varias et tam in diversis partibus posscssiones longc diremptas ct prope positas sua providentia simul cobibcre non poterat vicini raplores improbissimiquique vitiatojam quidemsseculo, quod boni
el

gratiam prioris status reformari non

quod dolendum

:

UndevirDominigaudentermemorandus,

pro salute

et

remediis animarum conlulerant, ul se

divino consilio afflatus, lucuin suecidere cstimavit,

atqueidolis stirpitus eversis, basilicam in honorc
beati Melardi construxit (circa an. 600). Sicquc lo-

"

babet amor humanse ambilionis, abstulerant. Quod etiam pejus est, ne ipsi quidem rcctores quidam, quin raperent, cleperent (55i), detrahercnt, fraudu
lentia? lccnain declinaverant. Et

cum spurcitiis deditum fecit orationis domum, sane sibi previdens inibi suoe

et sacrificii

quid dicam

?

olim

dormitionis
.

frequenlior numerus, fralrum nunc ad quinquage-

inausoleumetgrattemansionishabitaculum 2 "'

Cum

enimposttrigesimum nonum sui episcopii annum
cunctipotensRex,sedetdispunctorlargissimussuum militem fortissimumsudoribus suis responsurus ad remunerationem voeasset in eadem basilica, ut ante destinaverat, honorifice tumulatus ressurrectionis diem expectat. Mox igilur reges et principes ac potentissimi quique, signis et prodigiis quibus ante obitum multifarie coruscaverat excitati, ac multo amplioribus quee per ejus merita misericors et miserator Dominus post obitum indesinenter operari dignatusest, attoniti, adsanctissimi virisepulchrum ., n diversisex partibus confluxerunt, tantiquc viri pa: ,

nos prie inopia derivatur, qui domno Gerardo episcopo stalagente, cotidianum victum in refectorio communiter sumunt. In hujus aulem patris noslri

memoria

et

venerationc monasteria, sed

et

frequen-

prope quam in longe construcUe sunt ubi beneficia positis regionibus petentibus divina prsestantur et ad laudem et glotiores basilicee

non tam

in

,

riam confessoris sanctissimi multa et inenarrabilia virtutum prodigia divinaclemcntia operari dignatur

Ea vero quae hucaut

a certis relatoribus contigisse

...

.

.

.

n U

trocinio sese juvari imploranles, opulentissima

mu-

accepimus, aut nos contingere semper cernimus, modum pre pluralitate excedunt, ncc ullo numeri .. ,, termino claudi possunt. De quibus maximam partem invidse auraa se rapuisse laetantur (255;, pau.

.

.

nera obtulerunt. Statimque ex affluentia rcrum

cum

omnisedulitate monasterium amplialur, fratrumque

cissima vero, qute non potuere celari in primo plenissime tamen libello succincie perstrinximus
;

numerosa cohors ad serviendum Deoet suo sanctissimo confessori imperpetuumdelegatur. Hoecautem domus, in montis supercilio sita, aperte insinuare videturipsum videlicet mansoremegregium semper
terrena calcasse, cyelestibus toto desiderio inhiasse

in illo volumine,

quod de

vita

ipsius inscribitur

(256), si cui libct, poterit
5.

invenire.

De
el

ctum
deat,

lncrguinino sanato. Sed ut hsec pagina sangaudiosum nomen sc habere lxtetur et ri-

Exin vero locus exdiversi generis ope ditatur, mulbonorum adeo augmentatur, utnonmodo circumet circa viciniam crassiores uberioresquc villarum colonias, verum in longe retisque beneficiis virorum

motisregionibus, ut scripta quce in archivo cecclesia3

pauca ex his quse vel ipse juvenculus moderno tempore vidi, annectere ratum duxi. Preter quamplurimos namque utriusque sexus freneticos, quos illuc videram sospitatos, unum scorsum clicam, cui nullum pree nimietate furoris estimo comparandum. Istc namque ore spumans, dentibus frendens, licet

suntattestantur, diversa et ut

ita

dicam

totius

D

manus post tergarevinctus

et a suis

misere ccesus,
viribus omni

generis emolumenta donarent. Qui locus olim tam
eligantia

vix tamen teneri poterat, quin ex

totis

quam

tota opportunitate

preeminens uni
,

-

versae provinciae gratiam multiplicem et

maximum

bachanise imperteritus, diabolo violentiam suggerente, vacaret. Semper enim illicila loquebatur,

honoremprestabat, urbemque excellentia sua? dignitatis quamplurimum insignibat. Erat enim veneranda atque regalis abbatia ex omni sufficientia
,

florensjcujusmultiplicigratisenihilconferre putares

derepente insiliens, homincs incautos plerumquc mordebat. Ad monasterium verobeatissimi confessorismagna difficultate perductus, non minus per aliquotdies sevire videbatur, itaut nemo sc ilh ob-

VARI^E LECTIONES
213

estimamus

6. 216

sequentia usque ad

c. 9.

desunt.

6.

NOTJE.
(253) Antiquiorem, in Actis SS. Augusti II; Actis SS. Belgii II, 276. Ex ea in vertice sacrificiis domum ad verbum descripta sunt. (254) I. e. furarentur. Grsece xXotw. Etjam Plau-

Edit patrol. ius :rape. clepc, tene, harpaga. (255) Cf. I, 28. Actis Sb. Augusti (256) Auctore nostro, Belgii II, 278. Actis SS.

m

ll

127

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIIM

128

vium dare auderet, Nee longum tamen, pio intercedonte patrono a superno medico misericorditer \ isitatus, sanas
<-i
i

A

perturbatione eollioito oceurrit tandem »alann ac salubre conailium, ut beati videlicet Gautionis

noentis

opem

recepit, Buis-

gerici

expeteret modicinale suflragium
-

;

eane ubi

que hoe
siii.

''11111

gaudio ad sua reversis, ipseGerardus
iili

inflrmi persaepe Bolerent accipere

uitatem, iner-

t-niiii

vocabulum

-

in

mnnasterio

I»'

Banetissimo eonfessori ramulaturus
I

manere

gumini quique sive lunatici liborarentur. St.aim aagrotum vehiculo inpoergo Pacta deliberatione
,

estimavit.

bi

oum

diu

ter deserviret, oontigit, ut
I

Bumma devotione familiaricum quadam die gratia

paternam ooloniam invitaret. Ad quam eumtenderet, neclongequidemadhuc distans Bacerdotem oanitie decorum, vultu habituque venustiiin, ut ipse referre solebat, obvium habuit, qui eum interpellans verbis hujusmodi « Quo tendis? inquit. El ille lam dudum est, domine mi quod sanctissimo patri Gaugerico jh-o collatis beneflciis deservio, nuncautemparentesquidfaciant visitatuiis, ad patriam remeare exaestuo. Melius est, inquit, tibi, ut maneas, ue forte collati beneflcii yidearis ingratus. » Hic autem conceptis paternse gratiae affectibus, datos postponens monitus, dum paululumprocederel mox multo pejus quam antea a demonio eorripitur, adeo videlicet dementatus ut occurrentes sibi quosque lapidare prorsus intenderet. A multis vero non facile eaptus, loris nexus ad monasterium
visitandi
:
:

monaaterium attulil ponensque ant< pulchrum, ipsura quidem, Bi saluti redderetur, obsequiis beatissimi Gaugerici imperpetuo mancU pandum devovit. Cnr pfoducam sermunculum ? pausiimii ad
;

lultiin jacuit, divinae

medelae adeptus est gratiam

;

pro tantique beneflcii conpendio raonasticis usibus

deserviens, postea

in

monasterio conversatur.

,

De incendio Anno dominicaa
7.

merilis sancti Gaugerici exlincto. incarnationis 10^" ->\ Id. Julii
civitate

n

oborta est

in

ipsa

vasta pestis incendii,

i

quaejam
liiis

civitatis

magna

parte combusta, furenti-

sifjnidern llammis, ventis agitantibus, invalesviri

cens ad domos etiam prope sancti
sitas usijiie

monasterium

perveneeat, ac inevitabiliter correptas

,

edaci populalione involverat.

Jam vero majoris mesi

tus eausa de suspecta templi conflagratione exoritur.

Xon enim

fortasse

dubium quin,
et

proxima

domieilia cieinarentur, ipsum
raperetur.

monastei-ium igne

iterum attrahitur, et quia contra fldem catholicam eonvitia diabolo doctore jactabat, nunc minis tunditur,

Flammis autcm invalescentibus, metus

nune

flagellis quatitur;

nemo tamen

rabidi

oris falsificam garrulitatem conpescere potuit, do-

amplior incubuit, globisque volantibus, totus tam populus ijuam clerus sublato in cselum clamore infrcmuit. Moxqne duo ex clerieis de sententia cete-

nec inter

flagella et vincula ante saneti viri sepul-

ehrum
sit.
<

prostrato

v)ui

eum

ex lassitudine somnus ohrepvero post aliquantulum expergefactus
21T

rorum, sanctum sepulchrum celeriter adeuntes, presumptaquidemdetimoreaudacia Ihecam argenteam

n

sanelissimicorporisextrahunt,eursimquetollenles,

surrexisset,

mox

divinitus mente recepta, cunctis

admiranlibus et praa gaudio illacrimantibus, cum magna confusione pudoris et poenitentiae ante se-

tlammis furentibus obviam ferunt. Statim ergo, divina clemenlia operante mcritisque sancti viri suffragantibus,
ita

lotus ignis subn.isso furore obtor-

pulehrum prosternitur confessus e.ulpam, vcniam erroris deprecatur. Denique compos animi omnino effeetus, monasticis se obsequiis iideliter mancipavit, non ausus quoquam ultra secedere, donec post multum temporis a fratribus sumpta licentia Homam obtinuit pergere. Xotandum vero beatum Gaugeri;

puit, ut rorulento desuper imbre respersum estiniares. Multa etiam

oecurrunt referenda, sed an-

gusta brevitas

non patitur. Quod vero de multitudine diversorum languenlium loquar, qui illibclli

luc eotidie confluentes sanitatem recipiunt

?

<

Hiid

hsec dicam

,

cum amplius
Nuper sane
et

visu

quam

dictu

semper
intole-

cum

procul dubio extitissc
illi

cum

scilicet

sacerdo-

appareant
rabiliter
8.

?

me ipsum febribus
Deo

tem quem
6. I)c

paulo ante diximus occurrisse.

contracto sanalo. Est adhuc

terio serviens, Hildebertus

homo in monasnomine, quem post lon-

laborantem Scriptor suam subinfert molestiam. Maxima incommoditas febris, quee me diu tenuit, vcrba
sospitati,

gratias, restituit.

segritudinem meritis sancti viri sospitatum cognoscimus. Ilic nimirum per totum fere anni cir culumnescio cujus generis morbo adeoangebatur, ut maxima parte corporis premortua, circa humano-

gam

modo suceingere
molestia,

^

leseam

,

cogit. Licet enim modo pulsa Deo gratias, paulisper in corpore convaadhuc tamen ipso recenti dolore mens

sauciata labaseit,

ncc

ci

virtus integra ad plene

rum usunm

studia nullo officio fungeretur. IIujus

pro restitutione salutis paterin frequentibus medicorum conductionibus portionem sute substantiolee

Hujus ergo opusculi negoscribendum tium stricto kalamo interim prosequamur. 9. Dc sancto Autberto. Sancti Autberti monastesufticit.

erogasse dolebat, nec quid inf enderet reperire valebat. In hac itaque meestiticaullo profectu se

absque

riumad paucos canonicos silum est intra menia urbis.
Ubisiquidempetentibusdivinapraestanturbeneficia

VARI.E LECTIONES.
811 a. s. v. s. pr. inter lineas auctor lpse. 218 ° XX^VII habct pertincatj an sit dies Iduum. Idem prorsus habent reliqui.
1,

ubi inccrtum utrum VII

ad annum

NOT^
(257)
I.

e,

studium. affectus,

ut,

t,

7.

129
et,

LIBER SECUNDUS.
A. tcs, qui
silio.

130

Dco cooperante,adsuiconfessorisgloriam multa

supraposito ponlificis nnn adquievere COO-

fiunl prodigia,

qu»

ratitate

scriptorum

et

ignavia

Necdum enim tribus milibusiteraburbeconMonasterium quoque suum
dirui-

memorise certum est esse sublata. 10. De Hunulchovt. Transeamus ad monasterium sancti Pctri in villa Hunulchurt *W, ubi sanctam Pollinam requiescere, scripto repperi.Hocnimirum illustrisvir, Amalfridusnomine, cum uxore Childebertana fundavit (;in 671), deputatisque sanctimonialibus filiam

fecerant, cumabinprovisishostibusintercepti^gla-

dio ceciderunt.
tur
;

circum etcirca, prsetermunitionee, male deripitur. /Ecclesiolaa vero resedincatse unus tautum saccrdos postea prefuit, illudque sacrum brachium apud nos taliter hodie usque remansit.
tola vicinia

suam Aurianam

praefecit

;

fuitque

12

221.

Dc

villa Sanctis.

olim rcligionc florens et opibus, nunc autcm, postquam viris militaribus beneficiatum cst, ad paucos

Sanctos (259)
titisse.

id loco

Nec procul hinc apud vocabulum puellarum

basilica, uhi sancta Saturnina quiescit, traditurex-

canonicos derivatur.
11.
--'•

Porro hsec virgo de Germania praeclaris na-

De

villa

Barala. In vico etiam qui

Barala

talibus orta, a pueritia

suam

virginitatem

Uomino

vovit. Quam cum parentes juxla ritum sseoularem (258) ab mcolis nomen accepit, monasterium canonicajcongregationis extitit, aClodoveo quidemrege maritare disponerent, integritatem pudoris oaBlesti sponso servare malens, viriles thalamos procul abut ferunt conditum, et a bcato Yedasto in honore voluntati pasancti Georgii consecratum. Illic enim brachium horruit. Videns aulem quia aut B ejusdem martiris hahcbatur. Hoc autem locuplctisrentumnon posset resistcre aul protervi sponsi apsimum etvenerabilccolumnae marmoreae, etantiqua petitum evadere, a paternis ssdibus latentcr egrespulchra aedificia quae adhuc supersunt, fuisse tesa fugam iniit; et, ad hanc viciuiam ueque pcrvestantur. IndiebusautemDodilonis episcopi (circa an niens, juxla predictumvicum cursum vit® martirio consummavit. Nam vir illc cui pacla a perentibus 881) videntes canonici Normannorum bachaniam circa istamprovinciam ubiqucdesevire,et, ut supecral, palentem usque ad ipsum locum persecutus rius memoravimus, profanatis sacris cultibussancest. Quem cum post tergum virgo venerabilis einitasDei casas incendere, sacras reliquias cum suis nus prospcxisset, lola intremuit, cl quomodo se quihusque necessariis in nostram aecclesiam attulcmorsibus infcstantis bestiae excmere, ncscit. Quid runt, ab ipso nimirum cpiscopo humane suscepti. enim faceret? Mox, uii eratanimal simplex, pastoUbi per aliquod temporis demorati cum jam, adverribus qui illuc gregem pascebant, abscondenda se sariorumdecessioncmarbilrantes, adsuarepedandi interserit, taliterque quaerentem latere estimavit. licentiam flagitassent, nolensepiscopus eisadquiesQuod tamen juvenis aucupatus, ut lupus esuriens cere, ad tempus monuitdifferendum sane hostium supcr innocentem oviculam irruit, cvaginatoque precavere perfidiam, corum reditus suspectos doli gladio dccollavit. Quae mox, ut antiquitas relatorum ne temcre crederent vanae opinioni, certam securi- C audct assercre, proprium caput maiiil)us sumpsit, tatempotius expectarent. Audicnlcs crgo sic episcopopuloquespectanteusquein aecclesiamquoe in ipsa pum, manserunt aliquandiu. Paueis veropostdiebus villa in honorc sancti llemigii aderat dcportavit. interpositis, iterum adcunt episcopum, asserentes Ad cujus ergo venerationem a fidelibus cliristianis hostem excedere, omnia tuta, securum eliam sibi facto monasterio, puellaris congrcgatio delegatur, patererecessum. Adquosepiscopus: «Qusenam,insed, prediotis causis intercipientibus.ad unius prequit, vos movet temeritas? Quodasseritis, noncresbiteri obsequium redigitur. Est autcm antiquaredo, sed fortasse vos fallit opinio; mane adhuc, molatio quod longo post tempore Saxones, incertum deneo, state, nihilapud mevestris usibus interim qua causa, ad banc viciniam devenerunt, et per fuerit. Porro gensilla ferox est et callida,nulliparipsum vicum transeuntes, audita quidem sacra cens; si incauti incideritis, maturior ausus serioopinione, partem corporis sacrae virginis asporrem luet poenitentiam. » Illis autem contra obnixe tarunt. flagitantibus, et omnia tutaprocul dubio astipulan13. De monasteriosancteeMariaeAtrebatensium. tibus, adjecit: Cum hsec ita sit vestra sententia, Veniamus nunc ad Atrebatense territorium, Monaesto\ in vestra manu deliberationem contituo; ilsterium namque sanctse Mariae, ubi quondam ponlud tamen pignus preciosi brachii apud me rctinetificalis cathedrae principatus fuerat, quadraginta bo\ hocquodam presagio ita disponens ne,si, vide- t-. canonicos habet. Illud vero Modernis diebus Kolicet, quod postea probavit cventus, adversarii dulfus, ipsiusecclesicethesaurarius,concilio domni
: ;

thesaurus tanti pondcris disperiret, Acceptaitaque hujusmodi liceniia, paratis viaticis,
ineursarent.

cum

tanta obstinatione

remeare coeperunt, demen-

Gerardi cpiscopi ampliavitjcsselquc loeus venera^jHs e l miinisindigens, nisi fasluosaFlandrensium comitis excellentia, quaejuxta supereminct, advcr-

VARl^E LECTIONES
Honulfocurte 6. Honuliicurte 2. 220 „ oc caput, primo septem lineis comprehensum, auctor postea in rasura atque scedula annexa ita ampliavit. 221 Hoc caput primo quattior lineis comprchensum aiictor ipse in rasuraet iu margine ita ampliavit.
219

Hunulchurh

1. 3.

not^:
(258) Baralle, inter

Gambrai

et

Arras. Colv.

(259) Sains-Ies-Marquion.

Le Glay.

131

GESTA PONTIKICI M CAMKKACKNSIIJM
aliquando oonsuevisset.
genitriois Maries,
Ibi

132

-aii

vero juxta altare

A

diebus
rardi

oonaeoraverat,
IOi8),

epieoopi

quodbeatus Vedastu anno quidem secundo multae el multum preci

episoopum in oonventu Binodali conveniendumestimavit, sueque deliberationia effectui coram omni
Binodo licentiam postulavit. Cujus auotoritate nec
difficile

impetrata, monasterium eediflcare festina-

Banotorum

reliquiee inventee Bunt, ad quarum illuBtrationem diversa miracula per tres circitor anno divina clementia operata est. Leprosi enim mundati, oontracti

avit,

ipso domno episcopo consecrari obtinuit. Loci autem vocabulum epi pus immutavit, sicqueCellamsanctiSalvatoria statuit

consummatumque ab

bumanis usibus

solidati,

multique

a

nominari

diversia langoribua curati, sospitate donantur.
14. Desancto Vedasto. In castro vero Atrebatensi monasterium sancti Vedasti, quod supra diximus i,SO)a Bancto Auberto fuisse constructum, monachorum religione letatur, multisquevirlutumprodi^•iis

21.

castellum

De Dawacenei Duwaieum

castro.
(265)

Preterea etiam apud

nicorum,

ubi corpora

monasterium eef canosanctorum jacent Morantii

(266) atque videlicet

Amati.

Sciendum

est autera

cselitus illustratur.

quod ante constitutionem hujns castelli usus telonei, i|uod ounc pro inminentis Flandrensinm comi-

idem castrum duae basilicaejuxta suhjacent canouicorum, iina videlicet in honore sanctse Mariae, altera vero
infra

15

De

duabtis

basilieis.

Huic etiam

B

sancti Petri apostoli.

16 De Maracalo. Est etiam

in vico

Maraculo (260>

monasterium canonjcorum, ubi sancta quiescit Bertilia, quae bocipsum suum predium sanctae Marias
tradidit.
17.

De

Albiaiaco- Rursus vero invico Albiniaco
cst canonicorum.saiiclividelicet

potentia in ipso castello mutato pristino ritu Bumitur,apud Lambrasvillam sanctseDeigenitricis solvebatur. Erat enim regius fiseus, sed tempore Stephani episcopi a Karolo rege sanctae Mariae donatur habendus. lllo etiam tempore portus illuc habebatur; postquam vero incolatus hujus castelli cceperat, illic navigii usus derivatur, et huic nostrae villaa tantum dimidia portio tclonei solvitur. In hac autem villa rex Ghildebertus forte (267)
tis

(261

1

monasterium

sepultus

est.

Cui,

cum ad obsidendum

fratrem
irc

Chiliani, qui Scotus fuisse traditur.
18.

suum, qui tunc temporis Tornaco morabatur,
Item in
pararet, beatus

De moaasterio
cst

Monte sancti Eligii nonicorum quoque
ciani

— sic

sancti

Viaditiaai.

Germanus Parisiacensis episcopus
praedixerat non posse se conilliusmodi negotium, si germanae

enim locus dicitur camonasterium sancti Vindi-

prassago
"neci

222 spiritu

summatum

ire

Cameracensium cpiscopi,quod postquam viris

eo spiriluintenderet. Ilicautem verbis surdeirritum haberetur presagium, in ipso itinere
villa

militaribus infiscatur, proimmunitione[imminutio-

C

scens, exequiparatdispositum. Sed ne beati pontificis

ne?rerum ad raritatem fratrum redigitur. 19. De Lucaa et Pas. Preterea in viculis Lucau
(262) et

morte preventus, inprcdicta
ratur.

Lambras subter-

Pas duae

basilicae sunt

canonicorum, quae

postquam quoque militaribus viris in beneficiis traduntur, ad inopiam elapsee sunt.
20. De Ceila sancti Salvatoris. Est autem vicus ex rebus sancti Vedasti, nomine Berclaus (263), in paludibus quidem situs, pecori ex sufficentia |n-

22. De Lenensi wonasterio. Apud castrum Lenense ( 268) habetur quoque monasterium canonicorum, ubi sanetus quiescil Vulganius, qui Scotus
w

traditur extilissc.
23.

De

villa

Henim.

In vico etiam

qucm

dicunt

omninoque etiam monachorum usui oportunus. Illuc ergo Leduvinus abbas (264), considerata rci oportunitate, monasterium fundare
scuae aptus,
disposuit, siquidem et episcopalis auctoritas aspi » x r* raret; quippe dupliei usu satis competenter provi.

Hcniye i269) est basilica in honore sancti Martini,

antehac unius tantum presbiteri acla. Nuper vero Rotbertus Atrebatensisde remedioanimae tractans,
t-v

consilio Gerardi episeopi, expcnsis propriis rebus l x j.---i*
'

so

qnod inibi videlicet partem ex monachis, qui ad coenobium sancti Vedasti frequentiores conflu:

duodecim canonicos inibideputavit 2i.De vico Belgico. liem vero in
eolis nuncupatur, exstatbasilica

(an. 1040)

territorio Atre-

batensi, in vico videlicet qui Belgicus (270) ab in-

xerant, delegaret; ct
tutius

bona

aecelesiae circumjacentia

canpnicorumsancti
fieri

possiderentur.

Itaquc

domnum Gerardum

Bemigii, ubi divina saapius miracula coelitus

221

VARIiE LECTIONES.
presaga 1.2.
secl hic corr. 4.

NOTvE
(260) Marceul d. Atrebat. (261) Aubigny,arrondiss. de Saint-Pol. (262) Lucheul, prope Doulens. (264 Billi-Berclau, ad fi. Deule. Golv. (264) S. Vedasti, e. 1022, c, 1041.
1

nomine autem
LeGlay.

errat noster Sigebertus enim fuit, nonChildebertus. (268) Lcns cn Artois. Golv. (269) Hennin-Lietard, inter Douaiet Lens. (270) Jam incognitus. Nec Belgevillc, nec Belge ad
;

(265) Douai. (266) I. e. Mauronti, Saint-Morand. Golv. (267) I.^e. casu fortuito; nam poslea Suessionas in basilica sancti Medardi... translatusjuxta Chlo-

fl.

tachorium patreni suumsepultus est, teste Gregorio Tur. iv ult. unde sequentia hujus capitis omnia
noster sumpsit, verbis quidem multum mutatis. In

Ternoium,necBlangiacumesse, jamColvenerius eo quod hi loci nunquam fuerunt dioecesis Atrebatensis. Idem affert Bellovacum Artesise, et Belle prope Aubigny, et Berlette ad fontem Scarpa? sed monet in his nulla ecclesiae collegiatse monasteriiveexistere vestigia. Sequens nominis Belgici
docuit,
;

133

LIBER SECUNDUS.

134

dicunt.

Notandum vero quod locus istc antiquitua adeopremincbat, ut abcoomnis nostra regio etiam

A

nbus regulariter institutis, abbatiaaam nominc Krmentrudem praefecit.

usque in presens Belgica diceretur.
25. De vico Hasnum. In vico etiam quem dicunt Hasnum abbatia fucrat regalis olimatquc ditissima, ubi cx maxima partc requiescunt corpora sanclorum Marcellini et Petri. Nunc autem degeneris s;e-

Dc villa Haspro. Quo tempore Normanni maxime quidem llol tyranno incentore per hoc
29.

regnum,

ut

per

alia,

desevierint, et eeu supradixi-

nms (i,
sias

61), culpis

christianorum exigentibus eeccle:

moribus viciatis, ubi tunc clerici pauci deserviunt, desolatamet inopcm condolemus. 25. De Marceniis. Apud villam quoque Marceculi

nias

(271),

virgo

223

Dei

gloriosa Rictrudis ex

Amandi, monasterium struxit, ubisanctimonialibusadserviendum delegatis. ipsa etiam abbatissa habenas regiminia modcrata est. In cujus vita plurimum, et post vitam aliquantulum religio crevit, ususque secclesiasticus regulariteradolevit. Scculo autem semper, ut diximus, in detcrius viciato, ipsarum etiam pucllarum ordo viciari et depravari coeperat jamque magis ac magis depravatua mos in degeneri posteritate usque in presens duraverat. Nuper vero jamdictus abbas Leduwinus, Gerardo episcopo et marchione
propriis opibus et praediis consilio sancti

qui tunc temporis insignis habebatur,

sanctorum passim combusserint tantse formidinis tempestatecorporasanctorum, Aycadri, videlicet atque Hugonis, de Gemegio (274) cenobio, quod superfluviumSequanam non procul ab urbe Rotomago situm est, ad villam Hasprum, qusB ab urbc nostra non plus quam ilecem milibus disparatur, allatasunt. Quam villam utrum ab anteapossessam subjacuisse prselibato monasterio, antunc tcmporis aut a rege aut a quolibet principe pro rcmedio animaa receptalioni sanctorum Iraditam fuisse dicamus, inccrlumest. Ex his certe beatus Aycadrius,
a

sancto Filibcrlo ejusdcm cenobii
et

abbate proba-

tissimo abbas etiam conslitutus, regimen sacrum
agebat, vitoeque moribus
fulgebat.

;

virlutum coruscatione

Adcujuspiamconversationerasanctus vir Domini Ilugo Rotomagensis episcopus, Karlcmanni
regis
tilius,

divina inspiratione succensus, relictis

Balduino satagentibus, feminas

turpiter viventes

mundato loco exturbavit, ac monachos qui melius et religiosius 224 Deo et prelibatse virgini, quae ibi-

abdicatis, disciplinam

siquidem episcopatus habonis curisquc ssecularibus monachorum ct babitum cx
toto desiderio appetivit
;

sacriaque magistri moribus

dem
27.

quicscit, descrviant, constituit.

informatus, onini virtutumgencrepcrfectuscmi'juit.
in

Dc Hamatgia. Nec procul
(272),

hinc,

villa

Ambo autem

qui et quales extitcrint,

Hamatgia

beata

quoque

Christi
fdia,

famula

C

legentibus evidenter occurrit.

corum Vitas His nimirum apud

ex rebus hercditariis aeeclesiam struxit, quam, sanctimonialibus constitutis, etiam ipsa abbatissa pro modo facultatis multa ope dotavit qnte nunc per ssecularitatem multum delapsa, vix paucos canonicos
Eusebia, predictae scilicet virginis
;

hanc villam posthac remanentibus,monasterio facto, ad laudem corum pius ct mimonachis delegatis sericors Dcus multa, immo et celebcrrima virtutum prodigia dignatus est operari, in tantum sane ut
,

nemo ex

vicinis

potentibus

aul

in

expeditionem

habet.
28.

De Dnneng. Rursus quoque
Rainfredis
et,

in

vico

Duncng

(273) beata

ex sui

juris

rebus cel-

aliquando transeuntibus, ulla presumptionem antehac audeat irrogare. Sed quia monachorum abbas longc aberat, eosquc rarissime pro difficultate longinquitatis visitare solebat, in libertate soluti soecu-

lam fundavit,

aanctimonialibus constitutis, ipsa

etiam abbatissa regimonium duxit.

Hanc 225

autem

lumsectabantur, inregulariterqueviventesusqucad

postea incumbente inopia inclinatam pauci canonici incolebant, doncc consilio domni Gerardi episcopi
et

Leduwini abbatis, moderno tempore Balduinus comes ad pristinum statum restituit, ibique monia-

tempus Gerardi episcopi, utpote absquc rectore, periclitabantur. Quod videns episcopus, abbatemut hoc corrigeret ssepe commonuit sed quia, utdixi;

D

mus, longe aberat, correctionem morabatur. Conti-

VARIiE LECTIONES
erasum i.expunctam 2. Marc.gloriosamatronaRictr. 5. cf. infra 111,8 ct Dticange s. v. Virgo.%-'< iia canonioi. Sed religiosus 1. 225 fjoc caputini. primo ita desinebat : Hanc autem scriba ipse, non auctor, crasis quinque vel sex vocibus quas inter autcm ct canonici fueraut, rasurse superscripsit postea i. i. incli, reliqua natam prefecit irt marginesupplevit eodem prorsus atramentoqvorefiqna omma. Vocem canonici delcrc oblitus est. Scquenti vero tempore qiuun codex a hihliopcga concideretnrt pncujusvis Hneae litterae abscisae sunt, scilicet natam, nici, donec, mni Ge, Leduwi, moder, etc. Hcbc 2. 6. icgerunt adhuc atque exihent, prouti supra dedimus; i. jain manca ita exhihet p. i. inclinantem p. c. BE \ ILLA, clc .; incolebant consilio d. G. e. et abbatis .... lempore comea ad pristinum 3. habet i. inopia pauci e. i. cum consilio domni G. e. et L. a. m. tempore p.
223
2. 6.

mx

:

.

.

.

.

.

.

.

.

:

Sed postmoduin consilio domniGerardi episcopi etLeduiniabbatis Balduinuscomesadpristinumstatummonialium reduxit, ibique moniales sancti Benedicti, cum ante fuissent regulares, introduxit, quibus abbatissam L. p.
statum reduxitibique m.
r.
i.

a. n.

E. p.

Denique

5.

totum iocum

ita

exhibet mutatum

:

not^:.
etymologia
hac

una nostri
:

Beigis qua Belgica provincia dicla
tros
t.

Isidori Orig. xiv, 4

auctoritate nititur. civitas est Galliae, a

C271)

Marchienncs.

est. Gf.

Annales nos-

IX, p. 305.

(272) Hamage, propre Marchienncs. (273) Denain, inter Douai ct Valenciennos. (274) Jumieges.

,

185

GESTA Pn.MIIICUM CAMERA< KNMUM.
iiuiein

136

gU
1.
1 1
< > •

episcopum pro

aBcclesiastica sollicitu-

A

dine forte per hano villam transitura facere, pra:

comesenim erat ilineris obacenam monachorum convoraationem indioaro, Salubri etiam, immo competenti consilio
(
1

1

«j

abbati Leduioo

moaasterio ttaoii StUvii. Nec pj quidem Bancti Martini aecclesiola, nunc autera monasterium canonicale in veneratione etiara
31.
jj r

hinc olim

Bancti Salvii episcopi el martiria
1
>

<'jiis,tat. [(

V. SaJr.

1


»

1

namque tempore sanctus

Salvius, totua au-

quaa res saneti Vedasti eas siquidem hoo monaaterio, quod sibi esset contiguum, pro conmutaret, huncque --' locum pro conpendio astern.i- remunerationi8 meliorare satageret. Qui inter colloquia incerto haesit, et tamen acsi hujuemodi difflcile recusavit. Nec multo posi autem temporis intervallo abbas salubriter consultus, bene el dilihortatua cst illum
ut,
si

pernaa patriae inhians, causa peregrinationis babe-

in vioinia prelibati

conobii haberet,

nas reliquit episoopii, profectuaque peregre, prav dicationi operam dare estimavit. Igitur de lo<

locum procedens, verbum Dei populo suggerebat, maxime celebrationibus missarum inatabat. et Verum ubi ad ipsam viciniam deveniret, ac quadaiii die de Valentianense portu ad vieum Condatmii

transiret, a
iu

quodam

pestifero factis

insidiis

genter considerata oportunitate,
copo,
Be

nolmn

fecit

epis-

captus,
tis

custodia religatur, raptisque indumen-

exeoutorem fore monitionis, si ab ipso abbate Teoderioo commutationem impetrare valeret.

sacerdotalibus et

ornamentis
,

episcopalibus

quaa

seoum portaverat

obtruncatur. Sepultusque

Unde

letus

episcopus, continuo directa lega-

a viris religiosis

in supradicta sancti Martini aec-

tione abbatera

Teodoricum adorsus est, monslrans animoe periculum, nitempore sihi consuleret. Cum longe esset positus, locum commutare deberet; quod si nollcl, adjuneto silii Balduino marchione falsos monaohos expelleret, locumque emendare cum omni auctoritate satageret. Super quodabbas
conpetenti consilio usus, mandatis episcopi satisfacero Bstiraavit, rebusque sancti Vedasti, quee in

g

clesia, tunc ad praesens et postea inultis praeconi-

zantibus miraculis, quanti et qualis meriti extitisscl apparuit, ut plenissime in libro sua? passionis

repperitur. l'ndc attonitus princeps rcgionis Kac-

lomartellus, pro salute animas dc ipso ftsco Valcn-

tianense

et

de

sumptumque
constituit.]

rebus locum augmentavit, stipendiarium doputans, canonicos
aliis

sua vicinia circumjacent, susceptis, villam Has-

32. IJc Marecolis.

Sanctus quoque vir Dei Hunt-

prum Leduino

abbati contradidit (an. 1024). Haec

berlus, sanctilate conspicuus et non modice prediatus, cx patria

autcm commutatio coram Rotbcrto rege Franco-

rum coramque

comitibus, Balduino videlicet Flan-

drensium et Ricardo Rotomagensium, facta est, et eisdem corroborata (275). Abbas itaque Lcduinus, ut edificator videlicet idoneus, locum cum summo studio, ad laudom ct venerationem sanctorum qui ibidera quiescunt, emendavit, novisque edificiis et
elaustro regulari insignire exercuit
30.

Laudunense deeedens, in villam Mareclias (277) locum suaj sancta3 conversationis elegit ibique de rebus propriis et praadiis monas;

terium

in

vcncralionc sanctre

Dei
et

genitricis

et

sanctorum apostolorum Petri

Pauli apostolica

auctoritate construxit (278). lllucque fratribus ad

doserviendum

slatutis, ipse

etiam Domino serviens,
meritis satis
vitaa

virtutum signis

et doctrinse vitaeque

De

Valentianis. In castro Volentianensi

mo-

clarus emicuit, ibique laboremhujus

consum

nasterium est canonicorum, quod Arnulfus comcs consilio et aucloritatc Rothardi cpiscopi (576) in honore sancti Johannis Baptistse construxit, re-

mans, sepullus in pace quiescit. Hanc siquidem abbatiam primus Otto imperator, Heinrici regis lilius ( 279 ), ut in primo libro latius digessimus,
tempore Fulberti episcopi habendam tradidit sancUe Dei matris aecclesiae Gameracensium.

busque pro oportunitate
cos deputavit.

collatis,

duodocim canoni-

VARIiE LECTIONES.
22<5

duncque

1.

NOT^E.
(275)

Hanc commutationcm anno
:

10-14 adscribit

ruin presul, nostra? congregationis fraler.

Actum

Miraeus ob chartam Lcduini, editam in Opp. diplomat. I, 265, ubi haec leguntur Principi seternitatis... Ego Luduinus abbas... Sed nostro tempore, dico a. i. summi et vcri pontiJicis I. C. millesimo

quadragesimo quarto, pcr Gerardum Cameracensem ct Atrcbatenscm episcopum quscsitum est,
quterendo atquc rctractando aJterutrum sic peractum est, ut nos consiJio seniorum et vicinorum necnon nostrorum fratrum, ceJlam quee dicitur Haspra a comite Richardo et Teodorico abbate Gemeticcnsis coenobii douo acciperemus, quia vicinior nobis erat ; ipsi quoque Anglicurt celhillam viciniorem sibi nostra donatione possiderent. Testes hujus rei fuerunt Richardus comes, qui donationem... Robertus archiepiscopus frater ejus. Richardus JiJius Richardi. Robertus frater ejus. Wairinus Belvaco:

Rodomis, mense Januario in octava epiphaniae, 111dictione 6 regnante serenissimo reye Francorum Robcrto, anno nnperii sui 28.Verum illud quadragcsimo aperte mendosum est, et mutandum in vigesimo; annus enim 28"s Roberti est 1024 porro Robcr;

tus archiepiscopus obiit

a.

1037.

et Theodericus abbas jam ante igiturColveneriusannum hujus commulationis 1054 esse statuit et jam Jacobus de Guisia eumdem a.
;

Warinus a. 1030, annum 1030. Rectc

1021 tradit (ed Fortia IX, 246).
(276) Igitur intra f277) Maroilles.

annos 979-995.

(-278) Cf. 1, 27, ActaSS. Belgii IV, 117. (279) Erat noster ; supra enim, 1, 68, ipse narra-

vit

Garolum regem eam tradidisse Stephano epis-

copo, anno 921.

;

;

13?

LIBER SECUNDUS
De
villa

138

Waslero. In villa qnoque Wasiero (280) beatus Landelinus monasterium ad paucos
5S.

A

bripientc inopia, onlo monachalis ad eanonical CIIl
Lctus, sic ad tempus domni Gerardi epiacopi usque remansit. Quod vero cernena episcopus,

sanctum Dodonem bense memorise virum prefecit. Hic nimirum sacris moribus
fratres condidit, eui

preacepto Heinrioi imperatoris

innocentiam duxit, ibique deposito onore fragilitatis, felicitcr in pace quieseit. 3i. Dc villa Fescau. In villa etiam Fescau (281)
cluens,
votse

mani comitis

(283),

ac

consilioque Herivoluntate sui fratris Gode-

fridi, fratris videlieel

episcopi, qui ex parte Heriinanni coinitis ipsum locum in iiseo tenebal, emelioravit,
et

monasterium
te,

est,

ubi

sane sanctus vir Domini,

faeto

abbate Fulcoino,

in

pristinum

Ilelto videlicet

Seotus, divina providentia dirigen-

ordinis slatum reformavit (an.
vir bonsa

deveniens, aliquanto tempore eonversatus cst

tandcmque cursum sute pcregrinationis finiens, migravit ad Christum. Au eujus merilum declaran-

dum

divina pietas multa dignata

est operari do-

1016). llic autem memoriee abbas cum summo studio et labore uominis sui oflieiuin librans, et usum rcgulse interius docnit et locum omnem pro modo temporis, utpote adbuc videlicet aovitium, pulchris
,

eumenta virlutum. Unde quidam ex rcligiosis viris sancto viro tantorum emolumenta bonorum tradiderunt, ut aliquot cnnonicos admitlerent.
35. Dc monasterio quod cst in villa Alto Montc. Xec prseteream vicum, quem Altum Monlcm (282) dicunt, nec inmerito sic nominatum cum beatus
;

sedificiis et

usui

monachorum

necessariis exterius
est

insignivit.

B

36.

Dc Mclbodiensc monaaterio. Diccndum
in Melbodic. (284)

Vincentius,

eum

multis viris religiosis

,

qui

cum

eo

monasleriuui puellarum, beala Christi virge Aldcgundis ad [l V.Autb.) quod opus SU33 conversationis ex propriis prediis struxit quod etiam bcatus Autbertus multis viris seeum
,

quoque

fuerant, sua conversatione reddiderit sublimatum.

adliibitis, dcdicavit. Iltee

nimirum virgo

laudabilis,

(V. Auth.j [Porro

istc

Yincentius comcs egrcgius,

videlieo! sanctceWaldetrudis maritus, juxta

quidem

soror sancta3 prasHhatseWaldetrudis, a bcato Autberto doetrinala velamcn pise religionis accei>it,
ibique

saecularem eminentiam

et

rcbus

simus
litiae

,

eruditione tamen et

genere potentiscrebris monitionibus
et

cum plurima turma sororum

pur;e vitSB in-

beati Autberti pontificis informatus, saecularis mi-

nocentiam ducens, deposita corpons gleba, celcsli sponso eum ardenti lampade obviam perrcxit.
37.

poinpam procul abhorruit, Deiquc obsequiis mancipare sc potius estimavit.] Igitur dum de loco suae conversationis expetendo sollicitus curam gercret, non defuit divina pietas, sancti viri desiderium completura. Nam quadam noete pluit Dominus nivem, et omnem regionem circum et circa niveo rore respersit, cxcepto paululo loei, quod in
supradicto vico in

De Laubiensi

Laubiense cenobium
Landelini ad tanti

Transeundurn cst ad quod sacris initiis sancti honoris, qui nunc est, paulatim
ccenobio.
(285),
[(

C

pervenerattitulum.

V. Autb.)

Huncnimirum Lan-

modum
Quod

videlicet crucis resper-

gendum

reservavit.

vir Dei

suo desiderio
;

cclitus contigisse altiore

consilio intellexit

divi-

noque indieio certior faetus, mox eodem in loco monasterium ex proprio sumptu fundavit quod etiam suus magisler Autbertus viris secum religiosis adhibitis, in honore apostolorum Pelri et
;
,

primeva quidem eetate a beato Autberto pontifiee litteris etmoribus sacris imbutum, postea vcro fallenlc diabolo pii magistri profugium, spreto elericatu manui preedatoriee in libro vita3 ipsius legimus sociatum. Hune, inquam, postquam magister benignissimus diuturna lamentationc el jugi prece ab errore revocalum quasi pater lilium suscepisset, ac saucium dulci corrcctione ae benivola consolain

delinum

tione reercasset, in preelibato loco lunc temporis
solitario secedere monuit, ul disciplinatius videli-

Pauli dedicavit. Ibique vir sanctus feliciter con-

cet errata corrigerct et emendatius viveret. Peracto

versatus, laudabilis vitaa sanctitatem ducere adstuduit.

itaque habitationis tediticio et in veneralione apo-

Ad

cujus piam conversationem multi

viri

religiosi confluxerant, traditisque prsediis et pro- J) nitiones et priis rebus cum sacro viro degentes, ad vita3 ie-

stolorum Petri siquidem viris

et Pauli

consecrato

(286),

nitidai vitas

secum

receptis,

— paucis — mo-

gularis

normam

scse constrinxerant.
et

Gum
:

autcm
ut li-

operis adimplevit,
vitas

locus a regibus

principibus augmenlari et fre-

mandata magistri sequa lancc moris et et de die in diem proticicns, ad sanctissiime culmen transcendit. Ubi vero lo-

quentia fratrum populosus ccepisset haberi

berius Deo vacaret, in secretiorem locum secessit,

quem etiam locum paulo
vero forma
et

posterius dicam. Ilujus

conversatione florere ccepisset, et ex munilieentiis regum sive potentum quorumlibet quanto rebus exterius, tanto etiara nuinero monaviri sancti pia

cus

exemplo

religio

monachorum postea

chorum

interius habundarel

:

mox

inde rcraotus,

multo tempore adolevit, sed per incursus gentilium, immo et per crebras seditiones domesticorum su-

siquidem ul Deo strictius manciparetur, secretiorem locum, quem paulo post dicemus, expctere

not^:.
(280)

Wallers

Seeundam Fulcuinum autem,
nus hoc
(281) (282)

St-Hilaire, sive Wallers enFaigne. cap. 4, non Landelimonasterium condidit, sed Ursmarus.
4.

Fussiaux, prope Avesne. Le Glay. Hautmont, prope Maubeuge.

Eihamensis sive Virduncusis cf. ui, 6. Maubeuge. (285) Lobbes. (286) Secundum Folcuinum in Gestis abb. Lob. L rsmarus demuin hoc fecit, anno 69".
(283) i£84)
;

Patrol CXLIX.

I

GESTA 1'i.NTIFICUM CAMEKACENSIFM.
(

140
'1111111

estimavil

V. Uramari.) Seoessurus autera, eo looi a inspirante, cal debriata spiritu, iii virum Dei Irsmarum, piis mori•

estimavit,

saaotoque
,

1

1

preditum
de
villa

,

in

functoria tantum preedicatione
(an. 689). Hic

a beato Autberto confortata bitum sancti velaminis sumpait. Deinde vei

ha-

um Bpiscopum
Fl
1
I

etiam vir
'(

dotalibua beneflciis

et

propriis prediie ipsum aten-

288

l,

quae infra silvam Terasciam
\

mona8terium
tia

in

bonore sancta? Marias,

oriundua, formam innocentis

itee

auctoritate Bancti Autberti patroni sui, con-

fratribus exhibuit, dieaque buob in bonia operibus egit.l II"- igitur dootore, el dein beato Ermino

didit.

Ubi etiam adscitis non paucis familiaribus
itura,

feminis, puritatem vitaa laudabilis d icens, celesti

succedcnte

,

de

quorum monasterio subsequenter
ul

sponso obviam
est

lampadem

lucernae sibi Lnex-

narrabimus, effloruit locus, et ad Dei gloriam, usque 111 presens apparet, mos plene adolevil
i8ticus.

tinguibilis preparavit.j

canonicorum

Bancti

Alterum vero monasterium Germani.

10.

De

eella sanctis Gielani.

Nec procul

hinc, in

h monasterio sanctorum Ursmariet Ermini. Horum itaque beatorum Dei confessorum dormiis habitaculum subjungamus. Eratnamque »0ia

esl
jj

quem dicunt Cellam, monasterium monacborum sancti Gislani [(ibid.). Iste nimividelicet

parochialis subjacens prelibato cenobio, quae
;

rum, angelica visione monitus, ab Athenis di. sus, cursum suae peregrinatiOnis in ipsa partc di-

juxta, scilicel in vertice montis, sita esl

ubi ipsi

monachi, sed et omnes collimitanei circum et circa degentes, tumulandi ferebantur. Ad hanc etiam beatissimi viri Ursmarus atque Erminus, cum defuncti sunt
,

monasterium auctoritate sancti quoque Autberli, sed et sancta Waldetrude, cui tunc
rexit, illudque

portantur humandi

;

quorum

meritis

temporis familiari dilectione inhseserat, opitulante, fundavit (circa an. 640.)' Qui quantus vel qualis vixei-it, libcr qui de Vita ipsius componitur, largiter edixerit.
11.

deolarandis divina pietas multa miracula dignata est operari. Sed quia supra de sancto Ursmaro panuii tetigimus (c. 87), non incongruum, si de sancto V. Ermini.) quoque Ermino aliquid explicemus. nimirum \ ir vitse laudabilis, et non parum preeHic diatus, de pago Laudunensi oriundus extilit, et de die in diem in bonis operibus proficiens, omnium virtutum eluebat commertiis. Quem quia odor bonse
[|

De

Crispinio vico. In vico Crispinio (292)
,

monasterium canonichorum ubi sanctus Landelinus, utjam paulo superius diximus

vir Dei
(c. 37),

pro frequentia fratrum reliclo Laubiensi coenohio,

p

Ursmaro regimino suisque rebus, secessit, viteque nitidioris perfectione exacta migrans ad Christum, in paco
viro Dei
rile

commendato

ordinatis

opinion
I

illius

longe lateque

increbuit

,

bealus

sepultus multis virtutibus coruscavit. Htec autem
ahhatiola, ut in
viiieri

frsmai us, supi adictum monasterium (290) regens,

primo
(>8 ),

iihro in preceplis regalihus

sepius accersivit,

nere intelligens

,

officiique sui posl

diemque suae vocationis immiipsum rectorem monasterii --" se supparem et ministrum ponan. 711). In functione igitur vi-

potest

( 1,

sanctae Dei malris secclesiio
traditur;

Cameracensium subjacere dehere
tatione regni

scd

infestationibus gentium subripientibus, aut in

mu-

tificemque delegil

modo

divulsa, militaribus viris bene-

caria subrbgatus, totum se in divinis cultibuspro-

licio infiscatur.
1-2.

pensius mancipavit suique magistri forma instructus, de creditis ovibus curam sollicite gessit.] Illud
etiam predium
pendit.

De

villa

Condalo.

Apud
et

villam quoque Con-

datum
cl."

(293) olim regalis

dives in honore san;

suum

Ercli in usibus fratrum ex-

Postquam vero ambo ad remunerationem primo quidem beatus Ursmarus (an. 713), vdcati,
dein vir Dei
rochiali

Erminus

(

an. 737), in

jam

dicta paret

nunc autem est monasterium, prie inopia, paucorum canonicorum. Ubi sane sanctus vir Dci Wasnulfus, gcnere Scotus, cursu peregrinationis consummato, sepulMariae abbatia fuerat puellarum
pv

seeclesia

tumuiati
ille

fuissent, tot

tantis

tus

cum

patribus in pace obdormivit (circa an.

munificentiis locus

donatur, ut modernis tem-

700),

hujusque meritis

omnem locum

illustravit

poribus monasterio
39.

facto, canonici mitterentur.
<

miraculis.
43.

De Monte

Castriloco. In villa Gastriloco (291

De

villa

Lutosa.

Est monasterium quoquc

duo quoque monasteria habsntur, unum quidem
puellarum, [(V. Auth.) quod sancta Waldetrudis, conjunx sancti prelibati Vincentii atquc soror heatte

Aldegundis,

edificavit.

Cum enim

vir

suus hea-

tus Vincentius, relicto

portum

expetierit

,

mundi naufragio, monasterii ipsa quoque divina clemenlia

honore apostolorum Petriet Pauli, Lutosa (294), quod construxit heatus Amandus et cst dives abbatia, ubi vir Dei qui corpus sanctse venerabilis Baidilo requiescif Mariae Magdalense de Hierusalem in Durgundiam

canonicorum

in

in vico qui dicitur
;

,

in loco Vcrcelliaco attulisse fertur.

VARI^E LECTIONES.
—" monasterium
\.

NOTiE.
(287) I. e. ad Dei verbum prsedicandum gentibus, non autem peculiari alicui loco adscriptum. Colv. (288) Floybn. (289) Foret de Tierache, in finibus Picardiaa.
(290)

Laubiense.

(291) Mons. (292) Crepin. (293) Conde, ad Scaldim. (294) Leuze, inter Ath et Tournai.

Le Glay.

:

141

LIBER TERTIUS.
i.

L42

4

De

vico Botaasce. In vieo Rotnascc (295) cst

A

ab inimicis Dei patilur pro
lilale

slabilitato regni t!

Bde

monasteriumcanonieoruni.asancloquoquc Amando in lionore eorumdem apostolorum constructum, ubi martir Dei preciosus Ermes quiescit. Hoc autem demiramur, quod hunclocum tam antiquum et tam

imperaloris.

De

quem

relictis

petiissc

Sumgeiaa. Repetamus etiam locuotj quidem in Altomonte fratribus, exbeatum Vincentiumprediximus.[(V. Aui
villa

opulentum Ludowicus PiusEndensi ccenobio (296) sul)jacendum donavit.
45. De villa Iham. Est eliam locus super Scaldum lluvium, quem dicunt Iham, ubimodernis tem-

Hicprofecto ab incolis Sungeias (298) nuncupatur. Ubi ipse virDominia frequentia populare remotus,
fralribus sociatis, lnonasteriurn struxit, ibique ex-

actishujusvitiecursibus

felieiter,

sepullus cumfilio
in

suo Landnco Meldensi episcopo
47.

pace quiescit.

poribus honorabilis vir

comes Godefridus

(297)

et

Mouaslerium

ia luco Afasliazs.

Apud

Masli-'

uxorsua Mathildis, matrona videlicet memorabilis, erat enim suum predium, suis usibus oporlucastro quidem nmnito, navigium, mercanum

nas (299) quoque monasterium esl canonicorum, ubi quiescit preciosus Dei martir Rumoldus, genere Scotus, qui vitam cremilieam duccns, ibi mar'}

tum, teloneum, ceteraque negotia statuerunt; infra castrum vero monasterium in honore sanctoe Mariee, deputatis canonicis, iundaverunt. Extra autem

Herimannus

iilius

duo monasteria struxit, unum
noviter instructus, ex
nisi

sancto Laurentio, alterum vero sancto Salvatori.

Nune
omni

igitur locus, utpote
sufficientia floret ct

autem monaslerium ab antiquitate constructum, regalibus emolumentis maxime augmentaUir. 48. Monasterium sancli Guotmari. Nec procut binc est monaslerium (300; canonicorum, quodexDei Guntmarus illustris vir propriis prsediis
tirizatus cst. Iloe

lamen esset uberior,

laicus

struxit

(circa

an.

775),

ibique

sepultus

crebro hostili incursione quateretur, quod- maxime

diern resurvectionis spectat —*.

L.IBER
1.

TERTIUS
229
.

DE REBUS GESTIS GERARDI EPISCOPI
impcrator Heinricus, ul superius diximus, suorum principum unanimi consilio usus,

Domnus

diis quae

Gcrardo suo capellano, adhuc diacono, non intimis parentibus Lothariensium alque Karlensium edito 301), apud Arvilam (302) villam Saxonise Kalendis
Februarii
1012],

habcbat hereditario jurc tenendis, secum permissionc parentum abduxit, et sub regula canonica dcgentem faex patre matris
in ipsa terra

miiiariler educavit.
el

Sub cujus

iiberali

erudilione

normam

tecclesiaslieie

relieionis et

muudamu
et

donum largitus est episcopii (303) Hunc in puericia Alboro Remensium
et

[a. i.

r

C

disciplinam salis viderathonestatis. Episcopali vero

ar-

munere infulatum

(304) ipso

quidem

die

cra-

chiepiscopus, pro consanguinitate, sed

pro prse-

stino, purificationis scilicet gloriosse Dei gcnitricis

VARI^: LECTIONES
2^8 JHc desmit 1. in media pagina penultima quaternionis integri, nullo ex ejtis foliis dcCiciente, folio uilimo recto. Alia niaiitis eootiva statim subjuoxit : Ex decretis beati Gregorii pape, quod monachi ubique sacerdotali oflicio ministrent, etc., quoc codicis paginam ultimam ct dimidiam peuultimse a scriba vacuas relictasadiwplent. Eadem bocloco ini. leguatur, sed receatior maausdeletis ascripsit: Hsee suntomittcnda Tcrtiilibri iul.jam ne utextranea. Erant enim aho charactere adscriptain ms. exemplari S. Gisleni. vesligium quidem apparet; at Colveaerius adhuc vidit ediditque; eojusio edeudo atque aaootaudo Gdem egregiamatque vereaccuratamfuissecumprimoatquesecuodolibrodocti simus, cum scquimur tesicm fidc digmnn in annotandis codicis 1 lcctionibus per librum tertium, qui bodic superest taatum ia 2*. 3. 4. sed fuit etiam in t. 2. 5. 2-29 j( a Qoiv. ex 1. ut videtur ; cf. I, 122. Titulo omnino caret i. In 3. ita legitur Domnus Gerardus in episcopum Cameraeensem creatur. Iste est qui ecclesiam Cameracensem perfeeit et dedieavii, Liber tercius. Capitum liiscriptiones Colvenerius per tolum librum de suo adjecit quas nos ejecimus; in codicibus enim uon extant.

.

NOT^E.
(295) Renaix, inter

Oudcnarde

et

Grammont.

Kal. Febr. ab imperalore episcopio donatus dicatur.

(296)Inda seu Gornelismunster prope Aquisgra-

num.
(297) Filius Godefridi Ardennensis. Cf. Auciarium Affligemense Sigehcrti a. 1003-1033.

(298) Soignies, inter (299) Mecheln.
('60Q)

Mons
,

et

Brussel.
.

Erluinus aulem nr Non. Febr. demum obierit. quse in sequenti capite narrantur, a. 10l2facta< inter omnes constat; atque Heinricus qui nostro i, 122, jam ante Erluini obitum per legationcm Azelim episcopum morti vicinum esse diI

ad Netham prope Mecheln Le Glay. Gf. Acta SS. Oct. V, 678. (301) Patre Arnulfo Florinensis ccenobii fundatore, matre Ermentrude. Colv. (302) Hodie Erwitte in Westfalia, ubi igitur imperator a. 1012, minime vero a. 1013, moratus est,
Lierre
,

dicerat, facile jam tum Gerardo potuit concederc quod Azelinus quoque vivente adhuc episcopo petere non incongruum censuerat. Diplomata Ge-

rardi edita auxilii nihil afferunt; in charta a. 1046 55, prolata, Iegendum esse a Miraao Opp. dipl. 1
,

Peutz.
(303) Golvenerius, et multi

successionnem anno

demum

post eum, Gerardi 1013 ascribunt, cum

anno vm. presulatus domni Gerardi xxxv. (304) I. c. donatum; ordinatus enim fuit Remis, cf. cap. sq. Le Glay.
patet Hcnrici rcgis

,

143

I

\

1'uNTlFICUM
*

CAMKKACKNSIUM
ndum monitumire
libus

144

Mariee,
l

leoum imperator detinuit ; tertio vero di atiamdiscedendi accommodans, abbattbue vid Endensi
i

disponeret,
ut

cum

Bois fide-

etiam Walterum,

,

Becum pergeret, parari Quorenuente, ipse presul cumsuia aliis

Herimanno
. ,

i

106)

per
id ui

leg itionem

precepit,

be n

!ommis8am ub-

nt.
\

Hiie

imitantibu8,cum iterfa-

urbem L odecensium, praascripto termino (311), ri occurrere festinavit, debitumque ol quium exhibens, euper Walteri injuriam et inobeiu

alenl
,

rtrum pene aubiret, Balduiaudito rei exilu, etiam eomita,

dientiam exclamavit. Post hasc vero monuit illum
imperator,
ui

secum

ad

novum episcopium dedioan-

turus occurrere festinavit

tantaque copia fultus in

dum,
licis

ni

civitatem videlicet Bavenberg, una profi-

urbem

pervenit, o populo videlicel et clero

cum
\

leta

cisceretur, ibiqueinsua presentia a mis

el offloiosissima celebritate susceptus. Missi

multieque coepiscopissiveabbatibu8,qui encenia

illuc

i.

predictam (r, 120) Walteri sevitiam audienmordaciter illum el cum indignatione repremdunt immo et quo spiritu cum aliis malis
;

ad

(812) templi convenire deberent, ordinaretur episcopus. Qui ei si honorabiliua et

etiam

episcopalem occupare presumpsemox falsam defensionemobjiciens, quod ita se facere non causa failaciter con sed tuitionis adversus Balduini comitis imrogant. Qui
.
,

domum

B

coram regia pompa et Lothariensi sollertia sciret se ordinandum tamen loci am quo nutritus fuerat, captus, a nullo quidem nisi a
disciplinatius
:

metropolitano

Remensium archiepiscopo se
;

ordina-

lum

petum, cui male suspectus erat, disposuit. IIuc autem longe a rei veritateseclusum,acmagisdolo quamfidesuffultura fore respondent, presertimcum suas opes intactas reliquerit, episcopales vero abnor
isi

quippe Batis provide ac competenter causam considerans, ne fortevidelicet eo etiam ipse consuetudini sedis metropolitanse
iri

velle respondit

contraire videretur, quod

domnus Erluinus
,

episco-

me consumpserit. Tandemque cutn

pus ob supradictam contentionem (r, 111), Homo3 ordinalionem susceperat. Quo audito imperator
altioiis consilii illum advertens, libenter acquievit,

asperitate erroneo consulunt, monentes ut melioratus ab insolentiis desiscerel (308), correctisque
prseleritis, fidelitatem episcopi in
et.

reliquum obser-

Id

eonlinuo

quam

sanete promisit, sed ut

dalaque reditus licentia largitus csl ei librum consecrationes clericorum et ordinationem episcopi continentem, ut per lmnc videlicet consecratus,
,

irius multis

modis videbitur, fidem sermonibus

derogavit.

Procedente vero aliquo temporis (an. 101-2. Mart\ |,ipse domnus Gerardus, ordinatis suisrebus vassallisque ac clericis sibi sacramento constrictis, adimperatoreminvillam videlicetNovimagum (309) cum aliis imperatoris fidelibus etiam
-2.

C

haud fortasse quidem indisciplinatis moribus Karlensium inregulariter ordinaretur. Lnde mox ad sua cum honore et prosperitate concessit. Xec multo post paratis viaticis cum suorum primoribu excepto Waltero, lecclesiam Remensium petens,
^

Balduinum comitem pariter duxil ubi ei imperator villam (310) Walcras beneficiavit. lloc autem in loco ipsum domnum Gerardum in sua prescntiafecit ordinari presbyterum. Denique ipsi accommodata remeondi licentia, mandat ut in ciie sancti paschae sibi famulaturus, Waltero secum pariter adducto, ad aecclesiam Leodecensium adveniret.
;

veneratione pontifex ordinatur (313j [Apr. 27J. Sic itaque sublimatus, oves sibi commissas revisit quantocius sed nequaquam ab
;

summa cum

insolentiis

Walteri feriatur. Ceterum aures siuc

qucrimoniis pauperum non vacabant, eorum scilicel quos Wallerus, ut dictum est; injuriosetorquebat
affectos, direptis substanmancipabat. Unde imperator exclamante iterum episcopo graviter excitalus, sed etrecordatione hujusmodi controversiarum, quas in Erluinum quoque dudum exercuerat efferatus
;

quos etiam pessime
,

tiolis

in vinculis

Sic reversus, multa iterum mala repperit

;

quippe

querulis

quorum Walterus alios verberabat, alios insuetis exactionibus semper vexabat. Super haec ergo tirannum increpans, animsepericulamonstrat. Verumille

pauperum clamoribus

triste pulsatus,

,

illustres viros comites.
fj

Godefridum

scilicet

(31

\)

postea ducem, fratremque Herimannum, huic urbi direxit, et ut ad se tantaj immanitalis virum facercnt ire, mandavii
ccrtesatis admirans, quod cum advocatumque civitatis aiebal, numse castellanum quam aulam regiam frequentaret. Qui comites
;

inobedienterau liens monitus saluberrimos omnino pravat. Gum autem pascha propinquante ad prefatam aecclesiam episcopus imperatori serviturus

NOTiE.
(30ai S. Vitoni Virdunensis.

ihamensi; cf. n, III, idriaB, Barbatus.
I.

2, 4, 6, 8.

venerabilc monasterium... %.Noa. Maii consecratumest. LcoJ. Ann. 1012. Heinridus rex pascbacelebravit Leodii.
a.

e.

descisceret.
Ibi
est.

Ni-L-

rex mcnse Martio

101

-2

eommoratus
(310) (811)

Insulam potius. Ann. Hilsdesh. 1012 rex. pasca Laodicie celebravit. Indc... Bnbenberg progressus est;ibi
.

Dedicationem. a xaivo?. novus. Chronicon S. Andrese Castclli Cameracesii, anno 1133 conscriptum, haec haliet i, 3: episcopalem benedictionem v Kal. Maii adeptus est. (314; FiliunVGodefridi Vetuli, comitem Virdunensem, postea ducem Lotharingiaa inferioris.
(312)

(313)

,

145

LIBER TERTIUS

14G

herilibu8obtemperantesjussibus,Walterum conveniunt, ac pristinse rcconciliationis ingratum etinsolenlirt3 reum haud mollibus indignalionis motibus
redarguentes, plurimum dequesti sunt
licet
:

A

dragesimae (ao. 1018) reducto Waltero precatum venerant, ac precum delinimento 232 irami
(

mitigantes,

omnes

in

preces desoenderant.

eum

vide-

itaque rogationes episcopus,

quem
\

puta

itinaj:;;;

non solum promissam emendationem irritam
ad

tissimum
duxit, sed

el

inexorabilem, non

ilipi

ndere

ra

um

fecisse, sed

augmentum

suae

tirannidis

iram

domesticarum aecessitudinibus eerumna-

episcopi amplius provocasso. Sibi cnim

lotius rei

ruin altrinsecus deploratis,

eorum precibus assen-

prepotestatem penitus usurpare, episcopo vcru solumnomen acspeciemhonorisrelinquere.Addistric-

suin

tum ergojudiciumimperatoriscontendatmonuerunt
Atl haec ille perterritus,

speciem

induit,

quam
mento

esse

mox incredibilis pcenitenlke qucm crederes ulterius nequalapsurum, obsidibus quidem cum sacraet

hujusmodi tamen conventionibus suorum amicorum sacramento collatis. 4. Tunc eiiam temporis in monasterio sai Mariae Atrebatensium juxta altare multorum sanporrexit,

ctorum reliquias preciosas contigit inveniri (cf. n, 18). Ail quarum quidero merita propalanda divina
clementia diversi generis signa
el

oblatis,

congcslis etiam precibus, ad to-

prodigia

ope-

tius (315)generis satisfactionem tola se humilitate dejecit adeo sane, ut etiam ipse domnus episcopus,
;

B

rante,
tis

longe posiregionibus pcr totum fere biennium mulliludo

non solum ex
confluebat.

vicinis, sed etiam

miseratione pulsatus, iratos comites precibus mitigaret.

maxima
5.

Quo petentc comites
230,

omne

praetergrediuntur
pretii

suspectum susceptisque quinquc
emolliti,

Ipso vero in tempore,

cum

post

Nocherum

sanctae mcmoriaecpiscopum, Baldricus Leodicensis
aecclesiae

majoris

obsidibus,Walteri precibus accedere

adeplus

est dignitatem (an. 1008), Lant-

estimarunt; eo videlicet pacto, ut ni infra constitutum plaeitum episcopo satisfaceret, judicandus

postmodum presentiam imperatoris adiret. Hoc autem et ipsi obsides coram omni popnlo dejeramox runt, quod si pactum ullo modo solveret
,

berlum comitem (311) assumere in amicitiam eslimavit, utpote consanguincum et ideo adjutorem patriae futurum. Hujus autem perfidiam Gerardus episcopus plerumque compertam intimavit, et ne
illum sibi adsciscerel,

exortatur;

hominem

csse

episcopum secuturi, illum omnino desererent. :>. lliis ita gestis, nec longo post, Walterus non solum evacuavit promissum, sed etiam multo pejus
sui furoris ampliavitincursum.

enimsubdolum,fidevacuum; timcndas ejus caUiditates.

Quod profecto postea
in villa

ita

probavit eventus.
(318) castel-

Episcopus enim cum

Huvardas

Nam dum

episcopus

lum munirel, ad firmilatem

viilelieel pacis,

ad masui

Gerardus ad obsidionem Mettensium civitatis aliquamdiucumimperatoremoraretur(aH.101 2,/lH/7.), Walterusnescioquid malesuspectans, mox fidemutata, bona episcopi exteriora vastavit, immo et suburbium civitatis igne consumpsit. Quod ubi delatum cur hoc fecisset satis superforet episcopo que obslupuil, presertim cum ipsum nichil loederet, verum inviolato fidei pacto condictum plaeitum expectaret.Walterus autem soluti federis pretendens pcenitentiam, suae prsesumptioni oportuna calliditate praevidit. Quo enim gravius adverlit se offendisse episcopum, tanto altioris praesidii quaerit sibi suffugium 231, Nam Hobertum regem et Odonem comio
,

C

leficos territandos

:

ipse Lantbertus,

furoris

valida

ol)staeulum videns, mox manu, Hotbcrlo - ;;i Namurcensi comite sibi
abhibito, nonerubuitpraesuleminvadere;
fugatis

lide mutala, congregata

que tem

,

omnibusHerimannum tantummodo comipudori fugere,
ibi

(319), cui erat

in aacclesia

sanctiGorgonii, ubi quidem, spe resistendi sublata quia fugerant euncti, secesserat, captum Hotbcrdi
eomitis custodia^ commendavit (an. 1013, Oct. 10). Quod quamvis amicis ejus, multuai dolenlibus ne diu teneretur, suspectum foret divina tamen ele:

mentia, quse vota
prosperavit.

omnium supervadil, in melius Hotbodi namque comitis maler (320),

tem
et ut

(316)

precatores sibi et

adjutores

paravit

domnum episcopum placaturi, suae lemerilati veniam rogarent, obtinuit. Verum hii circa negocium aliud occupali, HarduinumNoviomensum episcopum cum aliis etiam oratoribus usu vicario ad Gerardum pontificem delegarunt. Qui tempus acceptabile pcenitentibus aucupati, circa initium qua-

t^

sanousaconsilio, Ilerimannumcomilemsuisamicis se redditum ire promisit, si pro tanta commulationo sibiQ'ratianiamicorumipsius llerimanniel imperatoris,

quem

offcnderat, resaicirent.

Quodcum

resci-

rent episcopi Gerardusatque Baldricus, imperatorem in loco qui Gonfluentia dicitur sinodum cele-

brantem

(321)

ct

de cpiscopo Mettensium, qiu

VARIiE LECTIONES
precorgrediuntur I. 2.3. 231 suffrao-ium 4. 233 delimento 3. delimente -2'. 234 Ha hic et secondoJocol. Hoberto3. i Roberto 5. Rolbodo jecit Colv.\ vili pondere codd. 2*. In tertioloco autem Rotbodil.2. 3.4. RotbboldiS.

Wita

4. 5.

^itaoon^
2.

Hotbold

not^:
(315) (316) (317) (318) derici.
I.

e.

cujusvis,jeder Art.
96. Gf.

(319)

Virdunensem seu Eihiamcnsem,

fratrem

Campanioe Lovaniensem, de quo ci. i, Hougard prope Tirlemont.

Vitam Bal-

Godefridi ducis; cf. c. 1. f3"0) Ermengarda. tilia Caroli ducis. rex, ad festa (321) Ann. Quedl. 1012: Heuirieus
S. Martini Conduentias veniens,

magnam syno-

.

147

GESTA PONTIFICUM
tuis inh
tpaotai
x
I

l

.MERACENSIUM
'

148
lrm
e

T"' ,n
\>
li
'

,,;

'•'

.in

impe-

lutlum
:opus,
tabili

iu^ fervebat di
l-

ardus

mnu
-t.
,

ate Lanl

intberti profluviam fidem et inst

.iii

in
,

pago Hainou,
qu
\

in

situr

V!

d

,

ut

poste

anctus
Autl

incentius, beati

illiditate lum noverat, imen m lamnovo honore offlceret, interpo fridn in II. itaque a tantum culn en promocum honore el maxima virtnte Bdelitatem imperatoris age al Bane adeo, ut nemo meliuspacem
.

i-

l

.

rebus Bui ju xit ac sub r

is

construiu

patriae dilataret, bella sedaret. Illo
consilii,

siquidem rectore

per multos annos non mediosdiversairfloruit.Supervenientib
jimus, comitibus in beneet

imperator superborum cervices Bubigebat

hoBtesque vincebat.
x.

rumtempesl
(lcium traditum est,

Juxta

castrum Moutcui
ubi

fonticulut

827),

ad lantum

casum paulatim
I

per raultos annos ab incolis Banctae Waldetrudis
veneratione servatus,
tatem meritis sauctaa
inflrmi
- 3T

devolvitur,

ut,

monachis quide

de cdactis,
Pi

perfusi sospi-

paucorum clericorum custodiae mandaretur.
,
I

Virginis

recuperare fe-

dente vero tompore contigit Arnulfo, patri domni episcopi n comite lerimanno in beneflcio conpensari.

U

runtur. Ubi

cum

eo lempore quaadam femina pci

geret pro infirmitate lavatum, repperit quasi recenti

Hic profecto audito de antiquitate et summa veneratione loci,sicutivir sanus, ad pristinum gra-

cruore respersum,
sanguinolenta.
bella

et

dum

lavaretur, visa est facie

dumvoluit reformare; sedsubripientibus causisbellorum non potuit. Post cujus excessum, cum Arnul836 fliio (823 hereditarie cessit, hujus nimirum li
meliorare volenlis desiderium divina clementia secundavit. Ipso enimtempore {aa. 1012) fratersuus

inininere predixit;

Quo prodigio doranus episcopus quod ita ipsa res postea

indicavit.

ad pontiflcium sublimatur; cujus tam consilio quam auxilio pulsis quidem canonicis, iloniuo abbate

Denique vero terapore proccdentc (an. 1015), Lantbertus jain dictus cum Rainero nepote suo, Raineri lilio, inimieitiara adversum ducem dodefridum et Herimannum fratrcm, solutofoedere, ite9.

Ricardo
(an. 1016
siln
.

(824),

monachorum

rura excitavit, alternisquc pulsibus contcntio invi-

religio

revocatur

Qui Ricardus postea Fulcuinum abbatem substituore estimavit. Uunc ergo domnusepis-

cem eo usque processit, dum in campum Florinensem convcnientes, aspcram pugnam coinmitte.

copus Gerardus unaque abbas Ricardus lmperapresentarunt abbatia donandum. Nullum enim
abbatias prseter imperatorem aut episcopum largiri,

_?

,

.

r, *-

lvnt iSciit.

/ei

... l_i;

_

Uei tamen iusto ludicio Lantbcrtus

.

.

.

.

,.

.

.

.,

curn mulla quoquo
ret.

suorum strage ca?sus occumbect

Postca idem Rainerus

Heinricus Lantbeiti

cuiquam fasest, quamvis advocaiiae earum laicis commendantur. Subrogatus itaqueFulcuinus, raulto laborc monasterium, quod desertum invenerat, domno episcopo adjuvante, tam claustro et ceteris
ivdiliciis

filius,

fideles impcratoris plerosque

paternos quidem mores omnino imitali, super impetus faciobant,ac
238

humrmis

operibus

morumque

insolentiis

impe-

quam

regulari fratrum scrvitute munivit.

Quod

ita

innovatura, Kalendis Maii in honore sancconsecravit.

torura apostolorum Petri et Pauli, ut antc fuerat,

domnus episcopus
ricorum incursus
7.
,

Abbas autem
fcrre

cle-

qui ejecti fueranl,

non

ratorem male offenderant. Videns autem (ierardus episcopus domnum imperatorem circa alia negotia occupatum, in quantum potuit salutem patria? sapienter previdit; sibique coepiscopus AIbaldo(328) videlicet et Haimone (329) adhibitis, gratiam impcratoris ipsis malefactoribus pace intcrveniente
optinuit.

poterat, nisi doninusepiscopusvirtulccompesceret.

Eodem vero tcmpore

defuncti ducis (325) Otto,

1018, vel 1014) , filii Karoli Uodefridus anteadictus (326), intercessione Gerardi episcopi et
nis (an.

jj

Rainerus adintegrandam amiHerimanni comitis sibi qusesivit macitiam filiam trimonio copulari. Sed hoc pro consanguinitate
10. Hiis ita gestis,
,

obtentu majorura fidclium imperatoris, adeptus est
23S valle 2". 230

quse dicebatur, esse

illicitum

Gerardo episcopo
codd. inhu-

VARI^: LECTIONES.
Ua covrexit Colv. Arnulfo codd.
"-37

matronrae 3.

cf.

II,

26.

238

jta

m anis
iluiji

conjicit Colv.

NOT/E.
habuit danuiandi.
,

Tliiedoricum

Metensem

.

.

.

causa

frater
(321)

Herimanni comitis Eihamensis seu Virdu-

nensis.

(322/ I. q. retro ; scilicet prouti onim Icctor in legendo procedit praacedentia post se relinquit. i3-23i Godefrido Florinensi., cf. II, 35. S. \itoni Virdunensis. (32 '325) Lotharingiae inferioris. Sigebertus Ottonis mortem a. 1005, ponit, falso, uti ex nostro
,
'i
i

apparet. (326) C.

2.

Virdunensis,

filius

Godefridi Vetuli,

Hic fons S. Waldetrudis etiamnum exstat silva Montcnsi a dextris vise qua Rruxelitur, uno prope miliario ab urbe Montensi, lam juxta antiqua murorum rudera, quse inuri paganormn appellantur, in pago cui nomon Castrum. Neque hodie sine veneratione est. Golv. 8) Seu Adelboldo Traiectensi. (329) Virdunensi.
in

magna

149

LIBER TERTIUS.

150
in albo quidem pannicomea viribus destitutus,

estimanli omnino displicuit. Et tamcn postca consi-

A

acervo lapidum insidercnt,
culo
iovolutee.

coepiscorum usus, invitus siluit, quippc proponentium beati Grogorii monitus suo discipulo Augustiuo collatos. Qui, cum Anglos predioatione
lio

Statim

occubuit Ciusus.
caeteri

Quomodo vero

reliquioe exiluissent

umis ex per8equentibus comitem
ioterficiuot

intuitus,
in

dum

Dominici vcrbi erudiens ad fidem Christianse religionis excoleret, si virum acmuliorcm scu quartse scu quintae propaginis junctos inveniret, junctos
etiam si nollent (330) patcretur, ammonuit, gratia
videlicct

hostem, ioveotas

sua oorea

feslinanter abscondit. Postbellum vero redieosdomuiii,

m

ipsa coxa cocpit graviter iofirmari,

mor-

l)oque

crcsccntc coactus, qualiter illud sanctum
esl.

propagandic novoe Christianitatis. Prolem

pignus invenerit, confessus
lisset,

Quod cuin fama
lia-

cniin esse futuram, qua? mclius

lcgcm servarenL.

comitis Herimanni, cujus miles erat, auribus detu-

Hoc ergo
tanti viri

potins consentire dcbcri, ne forte aliquid

cum omni
ct

desiderio reliquias qussitas

esset dispendium antiquse Christiaoitatis. Si enim

gener fieret, spem fore pacis; sin autem, naufragium patrise. ll.Item etiam comes quidam Gerardus (331), secundum secularem pompam malc fasluosus, plerisque assultibus impcratorem irritabat; illique quasi capiti et doinino omnium malorum, cuncli rebellcs et intideles impcratoris subjecti, cuncta mala perpetrabant. Qui parata valida manu, circa viciniam ducis Godefridi, illum quidem incautum cstimans,

B

tamcn postea imperatori has roganti concessit. Domnus aulem episcopus illud iocestum superius dictum crcderc non potuil, doncc jpse cuia Haklrieoepiscopoincodem monaslerio causam diligentius veotilavit. Ubi quidcm monialis rubore suffusa, taodem culpam est confessa. 13. Post bellumvero Gerardi quod jamdixlmus, illas scditiones, quas sororii imperatoris (334) contra statum regni saepius incitabant, domnus copus duxque Godefridus una cum aliis lidclibus
buit;
i

quadam

die

cum

inccndiis et deprajdationibus dese-

impcratoris multo !al)ore sopierant; duciquc Bajoa-

vire accessit. At subito dux nuntiis excitatus, collcctis quos presenies habebat, in fldclitale impcratoris sed et in Deiclementiafisus, adversum hoslem ierat; ])elluinque iniens, Gerardo fugato et unico
filio

riorum llerimanno
14.

(335), qui privalusfuerat.

duca-

tum postea impctrarunt
sium episcopo

(Dec).

Eodem tempore mortuo
(an. 1018 Jul.

Baldrico Leodiccn29),

Vuipodo subro-

(332)

vulnerato capto,

postmodum vero
1017,

de27).

gatur, ac jubente imperatorc a Gerardo episcopo ad

functo, victoriam adcptus est (an.

Aug.

Quae causa reliquis infidelibus magoum incussit timorem, ac patrise intulit paeis et quietis tranquillitatem.

C

eandem necclesiam ductus, dono episcopii inlronizatur. Iste siquidem omni rcligione prueditus, nor-

mam
15.

justitiae

suis

exhibuit,

morumque

ac vilse

innocentis excmpla reliquit.

Dehinc vero in campo Florinensi factum est bellum (an. 1015 Scpt. 12), ubi Lantbertus comes coesus, finem fecit suae tirannidis, una cliam non paucis altrinsecus interfectis. De quo quiaquiddam mirum ac memorabile domnus episcopus referre
12.

Sub hiisdcm diebus Engebrandus monachus
praerat
(an.

abbatuie Laubiensis aecclesiae
1020); sed

1007-

sub specie rcguiaris babitus scculariter officii inpugnabat. Nichil enim religionisinterius doctrinabat, etexlerius bona cecclevivens,

nomen

solebat,

notare

congruum

estimavi. Ipsa

namque

sioeturpiter dissipabat.

Unde quidnamagercntambo
Vulpodo, inviccm

nocte,

cum adFlorinastenderet bellaturus, incestus siquidem apud Nivellam cumquadam moniale dorciosas innexuit. ut per

episcopi, Gerardus

videlicet el

consulcntes, iste quia in sua parrochia est recelesia,
ille

mivit, quse ei in fibula suse camisiee reliquias pre-

quia in suo abbatia est territorio,
et

eum

ejicere

ipso prelio

earum merita videlicet in periculum evasisset. Ubi vero cum ven-

moliuntur,

tandemeffectum adopti, sed non sine
1020).

magno

laborc, pepulerunt (an.

Qui postea

tum

esl,

tur, et ut

super ceteras vestes etiam loricam induimoris estbellanlium capiti impositam (333)

dcpositum se absquc legali judicio attestans, tandiu adversus episcopos clamorcs cxcilavit, dum indicto

lorica^

strictim commisit, subtus

quidem

reliquiis

D

placito

ex industria reservatis. Quo munimine fretus, inpenetrabilis ferro bellum agebat, donec ex Dei .voluntate sanctee reliquias per medias
in fibula camisise

idem episcopi iterum cum multis abbatibus convenirent, illumque coram omni populo confessumetdevictum canoniceab officio jureprivassent.
In

cujus vice Richardum summa3 religionis vi(336),

vestes et per loricam subito

erumpentes,

procul

rum

divina

gratia

preeordinante,

substi-

NOT.E
(330) Scil. disjungi. Colv. (331) Primus, comes Alsatise,
;

ratricis.
filius

Everhardi

Heee habetThietmar. vm, 9, sub an. 1018: GodeCridus dux et Gerhardus comes imperatoria

comitis ex Eva, sorore Cunigundis imperatricis. cf. de hac pugna Thietmar. (333) Sigifrido vn, 45. (333) GaJeam exidisse videtur. Golv.
(334)

Gerardus ejusque

fratres,filiisororis impe-

potestate pacificati sunt. (335) Errat noster; lleinricus fuit, frater imperatricist cf. Thietm. vn, 39, 48. (33(3) S. Viloni Virduninsis et L. Vedasti Atrebatensis jam abbatem.

)

151

GESTA 1'o.YriHCIJM CAMEKACLNSII M
Sept.
-.
)
,

i

52

tuunl

qui

-

A.

abba
u

tnondata,

aed

<-i

ounc
multiplic
pat.

imperatoris

Heinrici

auctoritate

ftrm

ccepit Oorere, ae poatea
nt et

tias,

tam affluentia
effloruit.

magia magisque. Deo reram quam aanctitate naone>

irum
i

pro

lnitu

19 Erat
inio

etiam li"-us quidam Bilvis ac paludibua
***•,

tis notifl

Atrebatensie

x

inhabitabilie

qui ab incoliB

Men
el

oonsilioque
episcopi
s

Gerardi
piaa reli-

men

aocepit, ubi videlicet

Mosa

Wal

fluviua de

in

Bua vioe Leduinum, ex laico
factum, Bubstituit.

Rheno
preter

effluens pariter corrivantur.

Nullusqu
laabitare

monachum

17.

niens

rum

Defuncto autem Heriberto lesiae episcopo aa. 1021), Peregrinua itur, iii ipsaque mcclesia in natali apostoloPetri et Pauli, coram impemtore, adstantibus
venerabili

c.olo-

antea consueverat, eratque episcoporum Trevirensis \idelioet

venatores

ae

piscatores

ac ColoniensiB, sed et aliquot abbatum, in
el

piscatione

venatione cotnratrais pos.ses.sio.

Huo

ipis pariterque Btiam domno quidem multis ordinatur (Jud. 30) Post quam Gerardo episcopo, ordinationem imperatorNoviomagum petiit, ibique suis, quos Greci in partibus Apulise, circa urbes videlicet Salernam, Beneventum, Gapuam debachantes premebant, se subvectum iri disposuit. Pa-

jj

nimirum Theodericus, Arnulfl Gandensis lilius, qui participium monarchias Frisonum lenebat,
quia Prisones pro morte patris

— —

qucm

interfecerant

suspectos habebat,
municijiio
,

secesserat;

factoque

quodam

alienus invasor
et

ipsam terram prae-

sunipsrrat possidere, sed

ncgotiatoresinibi navi-

gantes, gravissime eensu constringere.
rator Henricus clamoreexeitatue ac
episcojii (341),

ratis ergo viaticis iter arripiens (Aug.),

domnum

Gerardum episcopum usque ad monasterium Sanctas (831 secum adduxit, ipsumque magnis etoptiinis

cui

major portio

Upde impemaxime Albaldi cle ipsa communi

muneribus,

in

auro videlicet,

in palliis in pre-

possessione cedebat, monitione compulsus, duci Godefrido, sed et episcopis Colonesium, Trejectcnsium, Leodinensium, ut exercitum adunarent,
edixit (;iu 1018).
iter

eioso etiam vase argenteo, honorifice donans,

cum

amoreetbenivolentia ad sua renieare permisit. Kxin
vero emenso itinere super Grecos inruens, Trojam crvitatem obsidione vallavit - 3;) (an. 102^2, Maii)\
illucquc tlomni Gerardi episcopimentionem faeicns,
ei

Qui

faccrent

,

inter

cum juxta decretum regium agendum accidit prodigium,

inunera iterum misit, sane mandans totius beni-

quod raihi non videtur esse silendum. Baldricus enim episcopus in vico Trejectensi in monasterio sanctse Maria3 condidit criptam, desuper jam altari

volentise

commercia.

C

erecto.

Unde cum
navim

ipso die post orationem egressus,

18. Episcopi vero patre defuncto, ipsc domnus episeopus ajiud Florinas, pro reverentia siquidem loci quo natus fuernt immo et pro salute anima?

cum
citu
illud

in

intrare deberet etiam

cumipsoexer-

profecturus, mirabile dictu, fuso altari totum

opus diruitur. Hinc ergo malum omen multi

patris, et illud

monasterium sancti Gingulfi, quod pater imperfectum reliquerat, ad finem perduxit,
alterumsancti Johannis ex rebus suis
cediiiciorum
et

opinabantur, sive publicum siveprivatum episcopi,
ut paulo post probavit eventus.Ipse

enim cum

aliis

et

fratrum
forti

etiam arrepto itinere,
villa

mox

infirmitate preventus, in

suorum non tam pulchra
rum,
ilud

quam

quae

Hercwardus

" (342) dicitur 24i rcmansit.

operositate fundavit. Sed hoc quidein (338) clerico-

Ceteri

vero

eum

innumerabili

multitudine

per-

vero monachorum, utrumque" annuente Baldrico Leodicensiumepiscopo, incujusparrochia
sunt, consecravit.

meantes, Teodericum

paucis Frisonibus quos secum habebat, adorti sunt (343), procul dubio se
victuros esse putantes. Quis enim tantum ac tantse

cum

Denique

illa

abbatia

(."J39i

domni

VARLE LECTIONES.
Omissis quidem ergomultis in2*9 Sequontihus omnibusomissis 5. abhinc statimad c. 49. transit ita festationibus ab ipso Waltero doinino Gerardo illatis ipse domnus Gerardus, postquam primum urbem eommissam, etc. - lu post ineolis colJocant 2* 3. 4. 2ll ita Colv. 2". fertur 3. Ilerewarda ut fertur. 4.
:

NOTiE.
(337 Sains-Ies-Marquion, c. n, 1-2. i338) Scil. SanctiGengulfii; apudSanctum Johan1

et

ex Vita Balderici ep. Leod. sciamus, illam consecrationem factam tempore Balderici episcopi, qui
(339)

nem enim

ab initio regulam S. Benedicti viguisse satis constat. In codice SigebertioriginarioGemblacensi manus una sseculi xu medii lnec notavit ad an. 1010. In cenobio Flovmensi pro clcvicis, qui

obiit d.

abbas
biensis.
(340)

29 Jul. 1048. Sancti Joanis, Bichardus est celeber ille S. Vitoni, S. Vedasti et S. Petri Lau-

ad hoc usque tempus deserviebant ihi, monachi sunt constituti; adan 1015: Baldvicus episcopus Flovinenscm ahbatiam adquisivit ei qui praeerat Leodicensi episcopatui; et ad an. 1088: Monasterium sancti Johannis in FJorinis concrematur auno 62° suae consccratiouis, unde sequeretur illud consecratum
esse an. 1026. Sedhoc falsumest,

Merwede,

inter

Gorkum
div.

totum caput cf. Alpertus De mar. vin, 13.
(341

et dordrecht. Ad temp. n, 20. Thiet-

Trajectensis.

(342)

Herwerden.

343

Ad Vlaardingen, prope Schiedam,
ripa, ubi

in dextra

cum

et

ex nostro,

Mosse

mare

influit.

,

,

153
virtutis

LIBER TERTIUS.
exercitum prevalere ambiget
bellico
e\

154

-'-,

prsesertim

A

cum usu

disciplina militari prestarent, et

imperatori studio placendi inniterentur ? Cura ergo oomminus conflixissent, derepenle incertum quis
diabolico instinctuvexalusin hacvoco bishorren-

Post rujus tantam panpertatein deduxit, ut vix quatoor monachi remanerent. Domnos autem episcopus hoc previdens, quseaivil abbatem

rilor vivens, res BBceleeise diatrahebat.

es8um

(an.

1015) ad

;

Quo Lotharienses exterriti, nescimus quo Dei occulto judicio, omnes fugam inierunt (Jul. 29). Ex quibus quammultaac
erupit: Fugite, fugite.

dum

sanctumque virum Wenrieum nomine imperetori oliiulit dignitato donandiun. Quamvis enimabbatia
paupersil ei exigua, pendet taraes de munu n Qui abbas factusfann. 1015 veJ iOiS), cum ad commissiim monasterium pervenisset, ouinia dissipala miratur et non tantuin prajsciilia dampna deplo;

qnain miserabilis cicdesfacta
negotii explicare.

est,

non

est prescnlis

Nec tam tamen ab hostibus

ferro

quara timore vexati, inter naves

numero

(344)

fugerent in periclitabantur, manifesto quidem
:

dum

rat,

verum etiam mullas ineursiones lalr.mum, qui

ijuod scriptum cst

quia unus mille ct dno fugarunt

decem milia (Deut. xxxn, 30).l)ux autem Godefridus,

oircumfusus,

qucm secunda bellorum accenderant, undique dum fugere pudoris estimat, fugien;

B

lihus sociis solus in prelium ruit

csesisque quos

circumventus, tamen capitur 213 vulneratus. Timens autcm Teoderieus tantte magnitudinis virum in captione tenere, sinc temcierat, a latere
ritati

adversum

quamplurimi convereantur, postea perpeaaue Aldo, nominatiseimns raptor, multaa inrogabai injurias, in tanta quidcm presumptione sublatus, ut infra claustrumoum ra])inis et armis aliquando versarelur. Unde cpiscopus comilcm Rainerum (318) frequenli clamore pulsavit, sane surdum, quia et ipse raptor, raptoilluc
est.

Quorum unus, nomine

ribus favcre consueverat. Gontigit autem, doninuin

episcopum

alio

tendcntem per

illud

mouasterium

gratiam emcrcelur, abire concessit. Ipso vero die, et, ut multi conjectant, eadem hora qua bellum factum
est,

consuluit,

eumque,

ut sibi imperatoris

transitum faoerc. Ubi

eum

pervenisset, predictum

latronem invcnit, captumque Albaldo Trejectensium cpiscopo commendavit. Post unius vero anni
eurrieulum,

Baldricus episcopus in predicta villa (345) hominem exivit, Letgiam tamen ad sepeliendum devectus. Ad quem tumulandum domnus Gerardus

domnus episcopus multarum precibus

delinitus redire permisit, promittentem videlicel at

episcopus per legationem vocatus,

ire

non

distulit,

scd fralcrno ductus amore per tofam noctem celeriter equitavit. Gum vero circa Montem castrum

adhuc quidem preliiquod fuerat factum ignarus,tune primum de prclio et de captione ducis acceperat. Dupliciergo memore affectus, viam metire festinat, semperque quoscumque habcbat obvios, de prelio consulebal. Antequam vero Letgiam pervenisset, adrumatur ei ducem redisse.
iter carpcret,

quod rapinis se subtrahcret fidelis aecclesise cum omni devotionemansurus.Hoc vero irritum faciens, postea ab insolenlis non cessavit. Sed paulo post per misericordiam Dei morte correptus, in ipso tamen cimiterio, multo suorum
sancte dejerantem

n

precatu, sed nesciente episcopo, tumulatur.

Quod

quam nefarium

fuerit divina clementia

propalavil.

Post biennium enim, cum alii humando ipsius tumulus foderetur, de toto certe corpore nullum vestigium prseter unum subtolarium (349 reperitur. Per
1

Mox ergo repentinarerum conversione non solum episcopus, sed et multi alii, mcrorein quem dc
obitu episcopi conceperant, gaudio

hoe ergo cunctis inlelligere datur quantae dampnationi in tartaro impii

deputanlur.

quod habebant

21.

Post obitum vero domni abbatis

Wenrici

de ducis incolumitate, mutarunt. Ad quem festinus episcopus in castrum videlicet Argentolum (34G) permeavit a quo quidem honorifice susceptus
;

omnem ordinem

beljpf audivit.

Sciendum tamen
fere per

duos abbates, alterum post alterum, comes Rainehoe siquidem modo abbaliam vendicare prcsumens. Quod quia nefas esset, domnus episcopus sua auctoritate rejccit, cum, ut supra
rus substituit
;

quod ante illud prelium menses cometa visa est,
in

(341)
solito

quatuor

(amen mirabilior,
trabis.

modo
20. In

videlicet
illis

quammaximse

diebus, monasterio sancti Gisleni in unde supra mentionem fecimus (n, 40), preerat quidam abbas nomine Simon, qui seculavilla Gella,

D

abbatiam quamlibet nullus preter imperatorem aut episcopum debeat commendarePostca vero imperator quem voluit, Herbrandum videlicet qui nunc est (350), monente domno episcopo, ut dignum est, sublimavit. llic etiam multa

diximus

(e. 6),

mala perpessus est a comite Rainero.

VARI.E LECTIONES
2*2

ambigeret

2*. et

ex covv.

4.

243

jt R

covvexit. Colv. capere 1.2.

2*. 3.

tandem capite

4.

NOT^E
(344) Sc. magno. (345) At Thietem, vm, obiit in Tiele, eodem die. (346) Argenton, inter Gemblours et Namur. (347) Gontradicit Alpertus De div. temp, n, 20
:

tus oceani bellum coovtum est.
(848)

(349

Montensem. Calceum) inde Gallica vox souliev

(350) Obiit c. 1045,

Antequamhoc pvodigiumin coeloappavevet,

civca

li-

1A PONTIl
Inter hoc etiam illod

ICUM CAMERACENSIUM

156

dum
Ipis

est,

quod

in

ipsia

jeetensiedi

oarrare
I

38. Itera quam mirifleum sub illis diebue Albei te memorise commendan- A t<»ins, qui lensi coraiti, fratri videlicel diebus in vicoqu nuncesl 355), dignura quidera recompeneante dilomn is epis ;opue ooVlbalviua clemenl rano episcopo narrante
i
i

<

)

,

do
pa

relatum. Quia no
ci -oa

Iquaticorum
ni
st,
iti

Fi
\

loviraus,
i\
ie,
i

aolumua prmterire. Hic nimirura co-

son nn

ips ira

parr ichiam

aul

malitin deditus, offlciura linguaa
sed
et

m detrain

mtnu
;

luchnristinm

pasch

in perjuriis, in Bourrilitate,
i

omni

ipsa Biquidem die Bacerdos in qu iviooejusdem dioc >- s.populum oedam >re lesti alimonia refe^turus, plebeculam amra curavit, ut ad peroipiendum celestis vitse sacramentum venirent. Quibus de more cunctantibus, derat, instinctu diabolico iiiius qui major cete is tus, mi6lerium Christi blasphemare non timuit, dicens malle silii peccarium (352) plenum cerautem \ isiif, quam illud celestis epulum mensae.
velle gustare

ire

ravitatis exercuit.

Quod cum

diu fecisset,

videlicel

justo Dei judicio tandem gravi et intolerabili lan-

"

I

t

orem hsesitationem

intulissel

ceteris,

addidit

guore percussus, pcenas luit, et ex consideratione suorum scelerum perterritus, pie siquidem monente monacho Walerano, qui tunc .sul> Richardo bbate monasterii sanctae Eiunegundie (856) p situs erat, nunc autem, Deo gratias, boni testimonii abbas -- falsam poanitentiam induit, postea suli aaonachali babitu Domino serviturus [circa ann. 1016 Tonso igitur capite, adsuinpto habitu, ex illa infir-

i

.

omnes
omnes

ipso

anno morituros, quotquot essent ipso

mitate aliquantisper convaluit

;

moxque

inslinctu

die celestem alimoniam assumipturi.
exterriti, sicuti rudes,
llle

Quo nimirum

diaboli, cui totus inhseserat, relapsus

ad vomitum,

Dominicse mensse se

consilio naatris aliorumque fautorum, qui hoc

eum

\rvo blasphemus ad quandam cervisiam niniam tabernam de more profectus inconoavit; sicquedebriatusascenso cquo,dum alio
subtraxerunt.
,

per insaniam fecissc dicebant, militari clamide iterura

sumpta mutavit cncullam. Statim vero iterum

inevitabili

morbo

corripitur, et

ut

digna merilis

cum suo armigero

tenderet,

mox. divina ultione

snis recompensatio oranibus appareret, lin.^ua cjus

percussus de caballo corruens, collum siquidem fractus spiritum exalavit; in atrio (358) tamen,
quia major (354) erat villulae, subterratus. Quocl quantum nefas fuerit, divina clementia non multo
post mirabiliter indicavit. Sed nec pretereundum,

divino igne succendi reperta est. Cui

cum horaexverbis ul-

itum maturasset,
leiu.nt.

stulti

canonicicorpus Domini detu-

Quodcum

gustasset,
:

mox

in hiis

tissimis spiritum exalavit

Ferrum,

inrjuif,

quod

C mihiclevici^'nl<tiihrunt,ineocci<lit.()\\em.\W\ia.\,\i
rus

quod armiger

in ipsa hora,
sit

caballo corruit, divinitus

qua dominus suus de excecatus, sed postea

cum jamdictus monachus iterum

adveniret, la-

lumen recepit. Tunc leinporis vero Albaldus episcopus apud imperatorem Henricum in Saxonia morabatur. Ubi cum audita hujusmodi causa, ipsiusblasphcmi tumulationem in
penitens, Dei miseratione
atrio accepisset, altius

tentem ignem in ore volens cognoscere,moribundum os iliriicillime cultello reclusit,et linguam usque ad
palatum, miserabile visu, crematam matri ac fratri
et ceteiis

adstantibus aperte monstravit

:

certe insi-

ingemuit, satisque

lioc in-

et hoc meritis suis digne compcnsum, qui, quoadvixit, linguam omni

nuans manifestum' Dei judicium,
malicia depravavit.
videlieet

dignum judicans,

ut infidelis sit particeps fidelium

defunctorum, statim detumulari praecepit, Sed quia hoc nemo prae timore ipsius parentela3 facere auderet, ipse episcopus ab imperatore discedens, per eundcm vicura transitum faciens, blasphemum defodi fecit,

Quod quia certus monachus, domno episcopo

relator, ipse

intimavit, ad

honorem domini nostri JesuChristi memorise commendavi, ut quicumque audierinl improbi terreantur,

defossumque perpedem

1'une

ligatolonge

boni vero merito gratulentur. coepiscopis 21-. Ea tempestate cum aliis multis

trahi precepit Qui

cum

traheretur, licetquindecim

D

ferediebus sub tuinulo jacuisset, per spatium unius miliarii, mirabilc dietu, cervissam ac s recens bibisset, emovuit. Quod quia domnus episcopus srepe
;

narrabat,scribere ratum duxi,nepostercs latuisset, ut infideles quique quaterentur tcrrore, fideles vero
merito letarentur.

etiamdomnus episoopus consecrationiBeroldi Sessonensium episcopi, in ip^a videlicet aecclesia Sessonensi. Ubi siquidem Azelinus Laudunensium episcopus Harduinum Noviomensium|epiacopum omni calliditate et fraudulcntia criminatus,
interfuit

procul extorrem -^et.indignumfraterna conventione corum coepiscopisquiaderantexclamavit. Ad cujus

VARI.E LECTIONES.
2W canonici
2.

2i5

extorret Colv.

NOT^E.
(851) f852) (353)

Abaldoldus episcopus fuit Becher. I. e. ccemeterio. Colv. (35'd Meier, maire.
(355) Obiit
("356
"25

a.

1010 1027.

tin.

Walerannus abbas obiit a. 1048 exeunte, et successor ejus Bernardus sedit eodem anno 1043, quo Otto comes Virmandensis confirmavit Humon

Mai. 1045. Humolarise, Homblieres prope Saint-Quen-

lariensibus donationem preedii apud Curcellas. Gallia Christ. IX, 1077.

»

157
experientiam
litteras

LIBER TERTIUS
ex nomine domni apostolici
in

l.X

rei

A

re j publicee succurrere arbitrati sunt,

si

Burgundiffl

quibus Harduiinmedio publicavit, pumpro multis criminibus anathematizatum e sndit. Ad quod roborandum aliquof coepiscopopum rraudulenter illectis, etiam domnum episoopum Ulicere estimavit. Domnus autem episcopus ejus eommenta declinans, quamvis Harduini lapsus alifalso signatas

episcoporum sententiam Bequerentur.
totius auctoritatis erpertes,

Hii

nimirum
fe-

commune decretum
Bufc

cerunt, ut tam sese

quam omnes hominea

aa

eramento oonstringerent, pacem
dicti

videlicel el justi-

tiam servaturos. Hujusmodi igitur comraento pre-

episcopi excitati,

Buperioris quidem

Gallioe

quot non nesciret, longe dissensit, judicans cerle, Harduinum nequaquam judicio ejus debere <lampnari, cujus consilio objecta crimina perpetrasset.

coepiscopis oonspirantibus, etiam domnum Gerardiim cpiscopum, ul secum sentirel pariter monuerunt. Qui altius causas advertens, procul rennuere

A capellanis

enim eorum, Harduinum hortante

A.ze-

estimavit, cunctisque pernieiosum eonsilium acinpossibileintelligens, aullumassensumporrexit.
enini

linoqusedamturpia fecissc audierat. Quorum vero eontentio diu invicem ventilata, eo usquc processit, ul instinctu diabolico in arma volare excandescerent.

Hoc

3

Domnns autem episcopus

partim blandimento
ferulis alterutranquillavit.

verborum lactans, partim canonicis trum pungens, ad tempus difficillime
25.

non tam inpossibile quam incongruum videri respondit, si quod regalis juris esl, sihi vendicari presumercnt. Hocetiam modosanctffl eecclesiffl sta tumconfundi,qusegeminisper8onis, regali videlicel ac sacerdotali, administrari precipitur. Iluic enim
orare, illiveropugnaretribuitur. Igitur

Dcfuncto

A

.(357)

Remcnsium

archiepiscopo,

regum essc
vi-

nomine, antea

Azclinus Laudunensis quenclam laicum Ehulonem suum secretarium et suae calliditatis
et
;

seditiones virtute compescero,

bella

sedare, pacis

commercia
riliter

dilalarc

;

episcoporum vero, regesut

conscium, acclamavit,

ut rex concederet, suis

adulationibus inpetravit virum sane nullius disciplinoe, nihilctiamlitterarumpreterpauca silogismo-

pro salute patrigepugnenl moncrc,ut vincanl orare. Hoc crgo decretum periculosuin esse omnibus: omnesvidelicctautjurare aut anathemati suh-

rumargumentascientem,quibusidiotasacsimplices quosque ludificari solebat. Suh specie vero litterarum ad lanti honoris fasiigium multo ante tendebat, spcmquesuam multapecunia cumulabat, quamusuris turpiter acervabat. Hoc quoque Azelinus multo ante quaesivit et nunc maxime insudabat, quatinus per eum suas callidates liberius exerceret. Ad cujusordinationemeteonsecrationemvocatus domnus episcopus, altius reclamavit, et hoc indignum, ut
postea probavit eventus,
et
:

jacere.

Omnes enim communi

peccato involvi,

si

commento hu jusmodi uterentur. Itaque episcopum

p

dissentiemtemceleri cocspiscopioccultis reprchensionibus improbabant, dicentes eum.non essepans amicum, qui pacem volentibus dissentiret. Poslea

vero suorum crehro hortamine circumventus, sed maxime abbatum, Leduini (359) vidclicet et Roprecatu coactus, adquievit invitus. Sed quodantereclamabat, postcaprohavitcvcntus. Vix
trici (360),

contra divina eloquia
(I

enim paucissimi crimen perjuriievaserunt.
28. Sic itaque

factumjuxtailludapostoli

Non neophitum

Tim.

domnus ep^scopus

divina eruditione

iu,6), viva contradic!ione redarguit.

26.Posteatamen procedentc tempore vidensquia emendari non poterat, fraternasiquidem coepiscoporum quibusinhseserat ammonitione ductus, ad quandam sinodum, quam in Monte sanetae Marise (358) celebraturi essent, convenerat. Ubi nimirum Azelinus timensobjectionesHarduini/quemsuspectum hahehat, illius commenta pervertens sibiconsuluit, cpislolamque, quam de Harduini culpis inscripserat, uni episcoporum porrexit legendam. Quse cum alta vocein medio legeretur, auditum est anathema esse inter eos, Harduinum videlicet ihi adstantem. Q)uo lecto sinodus perturbatur, magnaque altercatio facta, tamen diligentius discutienda in alteram sinodum usque differtur. 27. Ipso in tempore videntes episcopi Beroldus Suessionensium, et WalerannusBelvacensium, prse
inhecillitate regis peccatis

seutatus,legesa3celesiastieas,prout poterat, virilitertuebatur,cuncfisqueadversantibusobviabatinvi-

ctus.Leodicensesergoarchidiaconos,quiautamore pecuniaeaut amicorum gratiaducti, excomunicatos al> ipsis cunabulis totum vitae spatium in omni pravitatisgcnere consummantes, inter fideles quidem
Ghristianos concedebantparitertumulari, justeredarguit etut hoc abhorrerent. fraterna correctionc
}

ammonuit hocmodo:

«

Gerardus gratia

Dei,

licct

inmeritus, episcopus, sanctae Leodieensisaecclesife archiaiaconis, illud supplcre moribus inoffensis,

quodexigit prerogotiva nominis, quoniam quidem semper de caritatis vestrae actibus fraterna alVcctione sollicitor,
trologise tom.
»

etc.

(Reliqua vide
col. 1313.)

inGvnxRvoPa-

GXLII,

29. Dehinc vero Adalberonem Laudunensium praesulem, quicpiscopium, quo fungebatur, "Widoni

quidem exigentibus

sta-

clerico, nepoti videlicet Beroldi episcopi,

vendere

tum regni funditus inclinari, jura confundi, usumque patrium et omne genus justitise profanari: multum

usurpavil
tabat,

et

secum

in sede pentificalicollocarepu«

hoc scripto correxit:

Domno

Adalberoni

NOT.E
(357) Arnulfo, qui obiit a.

1023,

vel,

seeundum

Ann. Mosomag., a. 4021. (358) Mont-Notre-Dame, prope

Bazoches, non

procul ah urhe Suessionensi. (359^ Vedastini. (360) Bertmiani.

15i»

\

PONTIFICI

LMERACENSIUM

160

wuaol
piSOOpUtt. I.l-i:

A
rumore
I

forti

debitum uxoria
aituntur
idi

pei

us potuit exolvi.
etc,
\

plebis

uihiJ

.-.

ubi
(|uiil

-

ultra

ali

[uid
:

qu
\.n

audianl

aliae

mdioit apostolus
ijni

experimentuni
nobis?(//
(

.11

qui
tod vobis

loquiturin
e

oonsi

ii

c-i.it,

it

i

Bcribil

iloni

a

soribeodum

timavim
eviden«

ipus.
<

Quoniam quanlini ra di

hauc

postolicam sententiam eis proponati
qui aliter quamlegitime noverint judi
us.
(

lu.ni

execran

BimveBtramcoalescereaudivimus,
coi. 13.

etc.

Vide

i

'.ni iiut concedant, aut eam detestanl quid rationabilius invenerinl praatendant.
:

Bupra episcopum Sue Beroldo nomine el meritoepi >cop iGerardusnulliu8meriLicoepisoopus, quicquidad beate vivendum preestanlius.Quoniamquandam execrandoe consuetudinis novitatem infra sanctam eecclesiam ooolc31. .VI

34.

Domino Ambianensium ebiscopo
atia 1jci<
vitae

Fulconi
-

bujus

lameracensium coepiscopu innocentiam et cmlestis 9 *8 cum angelia

B

Bcere audivimus,

»

etc.

Videibid.,

col. 131*.

Quod confrater noster Terwanensium episcopus Drogo a comite Balduino tantia injuriis inpulsatur, » etc. Vide in Gkraroo, ut eopra, col.
gloriam.
1321.

32. Gerardus nomine, non merito episcopus, Leduino abbati et omni congregationi sanctiPatris nostri Vedastisubeo degenti, et omnibus hanc paginam devotelegentibus, et vitaef pax a Deo mulii-

Snb

hiis

diebus [an.
in

1023,

JuL),

eum

forte

imperator Henricus
eecclesiasticis

Aquisgrano palatio tam de
de Becularibus pertractaret,

quam et

plicetur, qui es!

\

i

ta

etgloriacunctisinsecredenti-

in ipsainterim aecclesiaprovincialis sinoilus

abepiLeodi-

cognovimus vosessc Qlium, imitando patrem vestrum miserioordem Deum, etc. Vide ubi supra, col. 1319.
bus.
sanotae matris aecclesiaB

Quoniam

scopis celebrata est. Ubi siquideminlcrarchiepiseo-

pum Coloniensium Pilegrmumet Durandum

censium pontiricem altercatio non parva iacanduit,
pro monasterio videlicet Burcitho (361-3), quod uterque suse parrcchiae subjicere contendebal. Domnua

Gerardus episoopus nomine, nonmerito, G. abbati virtutum roborari incrementis. Leodicenses archidiaconi nuper de llezelino et nepte nostra, uxore ejus dicta, habuerunt concilium, unde miramur, postquam ex veritale cognovimus, quod et quemadmodum inter eos fecerunt judieium. Audivimuseniin, eundem Hezelinum nunc primum dixisse, quia semel cum ea eoneubuit; quod faclum hactenus taouit,dum apud pleraque conventicula proinde interpellatus exliterit; a quibus etiam pro inpossibilitateejusmodi, rubore verecundise aspersus crebro rediit.Ubi revera suum tacere nihil aliud fuit,
33.
i

q

autem Gerardus episcopus, ut testdmonio veritatia litem compesceret, vivavoce increpuit, quod episeopi Leodicenses quinque abbates illiusmonasterii
sine ulla contradietione arcliiepiscopi consecrave-

runt iinmo

ct ipse,

imperatore rogante

et

Baldrico

episcopo Leodicensi petente, in presentia domni impcratoris in Aquensi aecclesia sanetse Marias prefati

quam contradicentibus assensum
ultra debuerat audiri in

prebere. Ergo non

hoc apud sinodalc conci-

lium, ubi a magistris concilii attentius inquirenda

monasterii clericos ordinavit, ipsumque monasterium cum archiepiscopo Poppone Trevirensium et Haimone Virdunensium consecravit. Lo ergo sibi vuleri rectius Leodicensi quam Coloniensi regimonio subjaeerc. Quodita quoque ceteris testilieantibus, arcliiepiscopusprelerullam sinodalem reve-

estprobalaveritas, velrefutandafalsitas prolatorum

verborum. Sed esto. semelcum ca concubuit; quid autem de reliquo? videlicet quod cumea octo annis aut pluseoconversatur, neculteriuseam eognovit, neque spes est ulla, ut in futurum debeat aliter expeeiari? Inquibus discernendis audiatur doctor aacclesiasPaulusapostolus^qui ad Corinthios scribens, ait « Uxori vir debitum reddat, simililer autem et uxorviro (/ Cov. vu, 3). » Et dehinc pro:

rentiam ira commotus abscessit8 6. Sed nec oblivioni tradendum, quod per

ali-

quot dies,

dum

sinodus celebraretur (an.

1023,

D /

/.),

tanta siccitas aeris ct intempcrii s cestus ex-

eanduitut mulli mortalium prae nimio ardore deficere putarentur, sedet aliquotanimalia subito laberentur extinela. Econtra vero columnce marmoreae
ipsius aecclesiae uberrimis et insuetis madoribus visae

sunt insudare, adeo ut quorumvis manibus forte
veluti scatentia tanto liquore nitabant," ut

sequitur

:

<

Xolite fraudare in invicem, nisi

forte

lavandis sufficere posset; pavimenta quoque mar-

ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum revertimini in id ipsum, ne temptet vos satanas propter incontinentiam vestram (ibid., 5). » Quam sententiam de talibus judicantes exponant
nobis quid Apostolus vult
intelligi

morea

ex

industria respergi ab ipsius ceeclesiae custodibus putarentur.

De quo

multi sapientes attoniti, quid

con-

jicercnt nesciebant, sed pro

humano

iniuitu

immi-

dicens

:

«

nisi

nere ruinam aliquorum principum presagabant, quos

VARIjE LECTIONES.
246

celestem

3.

NOTiE.
(361-3) Burtscheid.

:

,

161

LIBER TERTIUS.

163

ab secclesiae fidelibus conetaret esse plorandos. Et w!v utique;eumpaulopoel primoquidem dux(364),

A

gtoituri, mirali

profcoio

tjote

viderant, dtcebenl se
-

plura vidisse

dcindc iraperator interierunt;
ata eecclosia,

quorum casibus sansumus, desola-

gem

iiut

quam rumorfuisset.Nullutn enioi rePersaruni aul Arabum huic conferre tupres-

ut posterius dicturi

tionem eomparassc deplorat. 31. Hinc autem imperator egressus (A tig.), ad Kvusiuin (365 villam pulcherrimam quam Itenti
,

debo, quamvis eos cunctis gentibus opibus tare legissem.
38. Inde etiam

imperator procedens, Virdunum

videlicetGaugerici nativitas illustravit,

cum primoil)i

ribus quidem suoriim palatinorum intendit,
licet

sci-

nativitatem Baactee Marise eelebroturns, logatis quidetn regiis Becum deductis,qui ibi responsionem comitis Odonis audirent, quom
8),

perrexit (Sept.

cum

247

Rotberto rege colloquium habiturus,

so ab objectis Rotberti regis,a quo arguebatur,de*
fenderet. Ipsa vero in die

ei de statu imperii,fac nontantum de mumdanis verum despiritualibuslocutarus; sapienter quippe

eed

eam
vil

in

domina imperatrix, quia processionem domnusepiscopu» addextra-

disposito, ut in eo loco, ubi beatissimum Gaugeri-

eum noverat ortum,
quic
3.

cjus gaudiosam festivitatem,

stolam auro gemmisque contulil ins:gnitam. Ibietiamdomnus imperator motus aliqnam(367), ii
iiiu

Idibus Augusti est, celebrare veniret. Qui

inler

Odonent

et

Theodericum Tullensem (368)
i

nimirumquanto majorlantohumilior,regiRolberto,

pum

ad se veniret, in villaMosomo(366)in dicfesto
,

accensos, castellisdirutis, quaal Idoinjuste condidepat, interposita pace Bopivit. Pi nonasteriis
-

Bancti Laurentiioccurrere estimavit voro saneti Gaugerici venientemad se

in

p.rnstino

cum summa

Hoc autem tam speciale colloquiuua et tantse solemnitatis conventum non est Dies3 paryitatis evolvere; ubi quidem diversarum nationum ducesae satrapse,ubi summorum ct illustrium virorum, tam episcoporum videlicet quam el abbatum, in numero confluxerc personne. Ad hoc
veneratione suscepit.

capitaneo deinde ceteris, preciosa munera ei ogavit. Dein vero Meltis perveniens, per singula monasteria multae opes distribuit, nullumquc bonum aut clericum aut monachum preteriit indonatum wluii quodam
,
,

w

totius

civitatis

primura quidem

praesagio iraminentem dicm, qui

autem plurimi convenerunt,
ri.iiu

ut

dignitatem impcratodiffinitio

nimium vicinus erat, sui obitus praevideret. Novissimevero domno Gerardo episcopo commeatum,utad suarevcrlerctur, accommodans, aurum plurimum didragmavit
(369), ac
lia,

mirarentur,

quam

tantopere fama laudnbat. Ibi

postea valedicens, sanetse Mariaeduopalsimplex, alterum in

oertepacis etjusticise

summa

mutuaeque

unum

modo

crucis aurea

quo que diligentissime depacesanelae Dei aecclesisemaxime tractafum
amiciliio facta reconciliatio; ibi
est, et

C

superficie insignitum, transmisit per eum.

patct,

quomodo Ghristianitati, qU33 tot lapsibus melius subvenire deberent. Exin vero sese invicem consulenles ubinam iterum conventun
,

Reversus itaque domnus episcopus, a consuetis malis Waltcri minime feriatur. Inter quoo plurima, juvenem suum quendam Rolbertum nominc, tam nobilitate gcneris quam virtute prasstan89.

domnum
aplius

etiamapostoiicum una
Papise

ultra Aipinis episcopis

qnam

quam secum habeant nusquam decernunt. His iia gestis, cum
citra
,

cumlam

ab invicem discedere debuissent, ac veroquis tanta ac tanti ponderis munera sufflcienter poterit osti-

tem, quia suspicabatur cum su;e tirannidi obstiturum, ccepit paulatim odio insectari. Scd non quicvit, donec cum, quamvis sub intcrpellalione domni pontificis, qui eos fcederare quoorebat, in tribuis (370 posilum, etiam die Dominica intcrfecit. Pro

marc, quibus vicissim imperator regem donavit,ab archiepiscopc videlicel ('oloniensium et a domno

Gerardo episcopo, sed et a duce Godefrido siraul oblatis ? Rex impcratorem donare cupiens, qucecunque,potuit

qua re of aliis huic similibus cum exterminavit ab urbe. Scd paulo post, culpisOhrislianorum exigentibus imperatoredefuncto,aliisquidemcausis coactus,in '.astcllum recipere estimavit, sub convenliono
(

munera

ut susciperet pra?sentavit. Qui

D
.

omnibus cum gratiarum actiono remissis, utpote ditissimus, dentem tantummodo sancti Vincentii martiris,ne immunis videretur, retinuit.Nec solum autem imperator regem putavit domandum, verum etiam omnes tam episcopos quam abbates, sed et majores quosquepreciosismuneribus accumulans, nullum pcane indonatum reliquit. Quicumque ergo
illuc

tamen sacramento subnixa.Sed quia sepissime perjurium incidens, non raro culpas solitas iterabctj conventioncs illas smpissimas, quas domno cpiscopo,

dum

reconciliaretur, callide promiltebat, raut lector videlicetpius

tum duximus subnectcndas,

patienliam episcopi conpatiens admiretur, et immensam tiranni sevitiam cum admirationc dcploret.

Sunt autem hujusmodi
40.
«

convcncrant imperatoriam magnificentiam co-

Fidelitatem sicut

libi

promisi adtendam,

VARIjE LECTIONES
247

deest

3. 4.

2iS

monasterium

5.

monasterii

2".

NOTjE
(364) Godefridus Lolhariensis. (365) Ivoi,ad fl. Ohiers. (366) Mouzon, in Ardennis. (361) I. e. ad ejus dextram ivit.

Lotbaringix- superioris Le Glay. plenat manu divisit (370) I. e. treviis, unde Gallica vox trcbves treves i. q. treugae.
(368)
(36!'

Ducem
I.

)

e.

.

163

GESTA PoNTinCUM CAMERACKNSir.M
el

164

quamdin tuua fuero

tua bona

tenuero;et p"^t

A

I

I

5i iste

poeitis Karlensibus oustumiis (311), talem bonorem libi observabo, qualem Lotbarienaea militea domi«1 oontra te peccavero nissuiset episcopis.El si

mortuue

fuerit,

) 1 1 1

per quem quicquid injuste supernos invasit,
a nobie fuerit,

Walteri, uunc obses no alterum pro eo uobis dabit, talem do8 securo la Qdelitatc reddet; el
Qliue

dum

amtnouitus
,

el

ex parte

tui

de Batisfac ione facienda mooitus
tibi, nisi

Becundum judicium
in

iidelium

fuero, talem justiliam

mihi indulseris,

fa-

rum
el

determinabilur. Si Walterus mortuus
illum militibus Buis

fuerit,

oiam, qualem Bupradicti Lotbarienses milites suis

adhuc Qlius ejus

potestate nostra fuerit, red
el

dominis
11.

ot

episcopis faciunt.

»

mus
:

bona sanctae

->-

hu
<lo-

Saoramentum quod Odo, Rotbertus, Anscl«

ecclesiffi,

qux

per rectitudinem

315) pator tenet,
el

iim-, Lantbertus, petente N\ altero juraverunt

Al»

Bervato tamen paoto ab eo nobis promisso,

hao hora inanteanon erimus tibi in damno, de vita, de membris, de Cameracenci episoopio, de terris,

neque de oeteris bonis, quse hodie pernostrum oonoilium inantea adquisieris, salva Qdelitatedominorumnostrorum,quoshodiehabemus. El pro hoc paoto destruende dominum non faoiemus, uequemilitemadquiremus. Etsi Walterus
de
oastellis,
el

tanes

j

mino nostro imperatore et me de Qdelitate sua redditis Becuris. El si ego Gerardus vocalus episcopus, antequam reddatur Qlius, mortuus fu Lur patri, servatie tamen convontionibus supradicti si regi Lothariensi talem Be iurilalem fecerit, unde
securus esse possit.
44.
i

Non

diu in supradictis promissis permansit,

contra

te

peccaverit, et ni infra duas quadragesi-

nias (872) emendaverit, ex parte nostri

contra

te

sam

sedde maloin peju8ruens,scclesiam mihicommisin direptionem et conculcationem habuit, et ita

adjutorium non habebit.Etsimonueris, per rectam

contra

Qdem tejuvabimus
«

sine malo ingenio.

»

Notae sunt omnibus conventiones, quas ite42. rum habemus cum Waltero nostro sicut etiam du;

culpas inauditas, quas contra nos commisit, proDei amore amicorumqucsuorum disimimus, eo

dum

permansisset deinceps in tidelitntc nostra, sicut tunc ipse ct sui amici juraverunt. Quamquam hanc promissionem horribiliter et inauiliic infregisset, ita iterumeo tenore ei indulgemus,
videlicet pacto, ut sic
et pro Dei amore etpetitione regis Rotberti etopiscopi Ilarduini (373) atque comitis Balduini et comitis Odonis,nec nonetOttonis, Rotberti, et aliorum

me Be erexit, ut tribus diebus me in liac civitate cum suis satellitibus armatus obsideret, et ne quis meorum hinc exire auderet. Qua de causa Heihampus ad me venit, ubi comitem llcrimannum mecum habui, etutlnec ei perdouarem pelivit. Ego ejus petitioni suorumque amicorum annuens, hoec omnia ei dimisi, et de hiis qua3 emendavit, omnes
leges perdonavi, etut restauraret pauperibus
injuste eis abstulit, jussi
;

adimplevit. At

ille

quod quod annuit, sed non iterum, ut prius,domino meo et
et

Q

mihi sacramento Qdelitatem promisit,

quia

Lotharienses milites suis dominis
diunt, milii obcdirel, juravil.

cl

cpiscopis obc-

amicorum suorum, qui hoc placitum fecerunt, quatinusmelius prioribushasalleraspromissioncs conservet. Nobis erit
ita

obsequcns
et laicis

in

omnibus, sicut
fficclesiffi,

inprimopromisit. Glericis
si

nostrse

aliquid super illum clamaverint,
in

aut

secundum
i;)

legem aut secundum concordiam
judieio eril
;

ratione

et

et

insuper de quihus justieiam facere
justiciam quoque faciet pcr nos,
si

45. « Waltcrus, malis assuetus, omnia sacramenta postposuit, et deleriusquam umquam fecissct,postmodum fecit. Qunm maliciam diu sustinui, et ut se emendaret scmper monui.Cumque videret me diutius talia non passurum, statuto placito inter me et illum, comitem Ottonem duxit secum.Qui dc tanlis malis missusad rationem, iterumeviclusom-

potuerimus

illi,

nia emendavit, et quia pauperibus sua restauraret

clamaverint,

illis

lam guerram
nobis
ct

250

omnibus. De civitate nostra nulfaciet, qua3 ad dampnum veniet

promisit, et quia milii subjiceretur, sicut Lotharien-

sesmilites suisdominis et episcopis subjiciuntur, ut

episcopalui nostro, nisi licentia nostra.Si

prius promisit.

Ego vero

comitis Ottonis pelilione

hanc promissionem infregerit et admonitus dejusticia fuerit, sicut jam dictum est, infi-a duas quadragesimas emendalionem faciat, ubi duo vel tres sinl amici, qui hoc placitum fecerunt et si sonia eos tenuerit, probetur ipsa et infra aliam (374) quadragesimam placitum expectabimus.Hanc convenlionem ex utraque parte servabimus per rectam 2S 1 fidem sine malo ingenio.
;

"

omnes leges ea conventione ei dimisi, ut non amplius in mc delinquerc quid deberet;si autemdeliquissel
tres
et

ad jusliciamvenireadmonitusessct, infra

,

hebdomadas mihi justiQcaret. Qua de causa mihi comes Olto Godefridum et lvonom obsidcs dcdit, ut si Walterus hffic non observasset, cx sua
;

parleadjutoriumnonhaberet si autem ipsecomes hoc infregisset, ipsi obsides inpotestatem mcam,si

VARI/E LECTIONES.
- J ila
!
'

Icgcnduw, moucntc jam Colvenerio
3. 4.

;

jurationo codd.

830

vverram

3.

231

s.

perfectam

8.

232

deesl

NOT.E.
(311) Coiitumes de France. (3r2) I. e. quarantaine, spatium 40 dierum. (313) Noviomensis.
(314) Sive sunnis, soin. (315) De droit.

impedimentum undeGallicum
;

165

LIBER TERTIUS.

1G0

sssent ammoniti, venirent. Quod ipso oomite Ottone jubentc mihi firmavitjurejurando aterque obses. In BS conventione, quoa in me commisit ipse Watt(

A

episcopua promulgavit : « Hie Biquideio quia pro culpis innumerabilibus excommunieavimu tonta dementio adveraum noa insurrexit, ul n

enm

proptereum, ab iltadie dimisi, ut Biamplius in me delinqueret, quod emendare nollet aut non posset, prseterita futuris jungerentur, ct judicium
ctsui

damnostrorum,qua partibusejusnonfavebant.quasrerel interficere, militesque suos, qui Becum oranl
•mmunicati, majoremeecclesiam Banclas Mariaa aliasque secclesias violenter conpelleretintroire. El ideo magnanecessitasnobisincubuitjUl aacclesiasa
divinoofficio faceremue ee&eare. Multa

quod

sui sequales

>lc

benelicio prius judicaverunt,

assel stabile,etsine, dilationeexcommunicare. Quod tntem ad peeniten iam et ad GhristiarfHatem pertinet, non dimisi, sed in conventionem habuit, ut inde ipsc et sui rationem reddorenl. »
i(i.

qnoque mala
enarrare.

nobis

et

nostris feoit, qnaa

longum

esl

PromisitOtto comes Deo sanctajque Mariseel

episcopo Gerardo in manusua,ul si Walterus umquam ab illa hora contra episcopumaecclesiamque
sibi

Tandemnonvalensejus insaniam dintius ferre, nilnl de suo auferentes, expulimuseum nostra civilatc. Expulsus autem cc[>it adversum nos amplins sevirc, villasque nostras cum ecclesiis quas potuit
;i

commissam

in

aliquo deliquisset, quod

emen-

dare nollet, aut non posset, numquamab illoaut de suis auxilium sive consilium sive recepta

B

depraedariatqueigniconcremare.Posteajussunostrj senioris a comite Balduino el (ilio ejus Tornacum conductus, ubiinterfueruntduxGozelo el episcopus
Leodicensis, nullam nobis justitiam
fecit,

quod ad dampnum veniret episcopo, ascclesiseque commissaa nec suus essct, nec suum beneficium teneret sine consilio episcopi et juravit, quod hoc secundumsuum scire per rectam lidem fidemattenderet sine maloingenio.Ivojuravit, quod comesOtto suo consilio non dimitteret, quin sacramentum supradiclum attenderet, et, si exirc vellet, pcr rectam iidem sequi faceret si posset et si in eulpam caderet, quamemendarenollet autnon posset, consilium sive auxilium, sive receptaculum ei nonpraestaretquod essetad dampnumepiscopo Gerardo aacclesifequc sibi commissae et quod hoe per rectam fidem observaret sine malo ingenio, salva fidelitate domini sui.
sibi
;

Bed fraude

:i:i

;

;

;

suaomnibus manifestata, in malicia perseveravit. Sed ut tandem cogcnte necessitate oportunitatem invenit, hoc placitum in presentia Hugonis episcopi (816), comitis quoque Balduinietfiliiejus, necnon Ottonis et Eustachii, nobiscum firmavit 256. » 19 Ex quo domnus episeopus Gerardus urbem commissam primum intravit, videna quidem tam augusta quam vetusta monasterii sanct»? Marim aadifieia, ac annosorum parietum fissuram suspectans, mox animuin ad meliorandum intendit, s* forfe, Deo prsestante, tempns ei suppeteret oporlu-

num Q
ad

sed quia, ut supia retulimusu i, 2), tam intestinisquamextraneis seditionibus, inpcditus, usquc
;

Duodecim obsides "Walterus dedit episcopo Gcrardo, quorum haac sunt nomina.... ->'* qui juraverunt, quod non dimilteret eorum consilio ipse
i7

annum Dominicse
-•>"

incarnationis 1023, sui vero

prsesulatus

inchoarenonpotuit. Tunc vero divina misericordia fretus, ac multorum fidelium Dei ora-

hanc fidelitem attenderet; et si in culpam caderet, quamemcndare nolletautnon possct, postquam ammoniti essent, infra octo dies ad justitiam ducerent si possenf. Quodni faceret, infra alios octodies ad episcopum cum beneficiis eorum, si ammoniti essent, per rcetam lidem venirent et numquam ei consilium sive auxilium darent, quod ad dampnum episcopo fecclesiceque sibi commissce essct, et episcopum juvarent contra eum perrectam
^Valterus, quin

tionibusquibusoderatroboratus tam, antiquasmoles parietumdemoliri precepit. Quo facto, omni studio accinctus,

utpole sapiens architectns, incepto

fidem.

Hcec est quoque conventio novissime apud ^35 oppidum facta, quam, utcunctis innosemilatino sermone liujusmodi domnus tesceret,
48.

Schelmas

D

laborisollicilus instat, et 258 necessariis sumptibns prudenterexpensis,ad reedificandum tantae difficultatis opus anhelat quippe timens, ne aut morle preventus aut qualibet alia causa coactus, opus inperfectum relinquat. Ad hoc vero diflicilius nihil esse, quod suum desiderium rcmoretur, advertit, quam lcnta convectio columnarum, qua3 procul ab urbe fere in trigesimo miliario ctedcbantur. Divinam ergo clementiam deprecatus ut sibi propius solamen aliquod praastarc dignetur, quadam siqui;

VARLE LECTIONES.
254 nominadesuatomnibus ; ia 2*. 3 4. ne spatium quidcmiis relictum* Schelinas i. Chelmas 3. Scquentia oppidum ornamenta adhibuil deerant in 2. folio 2;it; « e.xciso. Eadem desuni %',spatio tvium htterarum relicto, et margini inscripto desunt reliqua. Vcrba placiti, e.xciso etiam folioin exemplan Santi Ghisleni, desiderantur, ct, ut verisimile est, alia nonnulla dc Gne Walteri, » dicit Coivenerius. Sed quum neque 2. nec reliqni quicquan hic exhibean\ eiusmodi immo ne vestigium quidem lacunoe in ullo apparent, nil excidisse in I. crcdimus. Nam quod Lolvenerio folium cxcisum videbatur, hocjam seriba ipse delevisse potest, antequam conscriheret ; quod scepe factnm videmus 251 numero spatium relictum in codd. -'•& deest 3. 253 sqU. obtineret, ve/reciperet.
2.
l

236 jta 1.

2'

:

NOT.E.
(376) Tornacensis.

Colv

167

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM
die

m
itioI

iii-ni

aeoeneo equo, per noatram
abdita terroa acrutatur
;

vieiniam in

& ritualitersenserat, proculdubio
studio credidit
aifi

ntultifi loois

tandemque Deo
'•''<

incumben
?

quid de nundifacilius
»

opitulante, qui
ni
to

aumquam

deeat aperantibue in se,

solemniter institutie

quid etiam de celerii

vico

quem
afa

dixit antiquitaa

Laaden

,quiquar\
-

lemnibus ornamentis? Quod nimirum
rari
I

admi«

miliario

urba secedit, aperta lerra, juxta

luiu lapidee coluranai es invenit.

Nec solum

ibi

Bed
fo-

possumus quam referre. ergo monasterio, multa ornamenta adbibuit ^; aureara tabulamampliavit, utrisq
gana; cruces
e

etiam propiua,

ia villa

videlicet Nigella (878)

laterifausargenteassubre»

diens, aliud genus bonorum lapidum se reperi laatatur. Unde Deogra ias reddens, totum se studio pii laboris accinxit ac ne amplius demorer, ope;

aureae cum ventilabris (381) aaque aureis renovavit ealicem aureum, pallia quoque et
;

casulaaaddidit, etinaliisquibusque utensilibuscuv*

rante di\ ina[misericordia, opus
nio,

imraansum septen-

ram apposuit.
Andrelei

.VI

luminare procurandum eo

loei,

ubl

anno

videlicel Dominioaeinoarnatiouis 1030(3*79)

sancti Johannis eonstal oratorium, duoe manaus, in

reddiditi
erat,

prout deeuit,

niter ei

onsummatum. Exinvero, quodoonsequens 15. Kalendas Novembris solemutita dicam plusquam solemniter dedica-

deputavit;

etcumne

I

lerit

in-

servient resarciendo operi ejusdem oratorii. Praeterea in260Wileve (388) prsedium Fulbertiepiacopi his

vit. Quis enim tanta? gloriaa pompam digne sufflcit enarrare, aut quis dicacissimus verborum ambitu

adnumeravit. Restaurationinovi operis octo man
in

Letfringen (884 icum secclesia sua deiegavit. MeIreneias
1

tantam dignitatem poterit cohibere

?

ubi videlicet

B

Banctorum corpora nostraa diocescos rumplebeet elero iu unumcongregata, ubi choros tam monachoruiu quam et canonicorum catervatim commix ubi etiaiu muu tantum urbem interius, vcrum et
eaiupos exteriuspassimutriuaquesexusmultitudine

385 cum seeclesia ad usus pauperum dedit. Ad prebendam fratrum clesiam in villa Maionis, quaa Fontanas dicitur(386), et alodium lertrudis addidit. Villam Pescant dcparentum heicditale rum laniilia utriusque sexusstipendiis eorumdem contradidit. Cujus censum ita
dietatera de villa
»

<

Quomodoautem sanctorum eor> pora circa altare domnus episcopus ordinasset, summae pietatis est memorare ac piis auditoribus salutare. Ipse namque parilerqne obbas Richardus, ambo videlicet seomentati (380), beatissimum Gaupernatare videres.

bipertivit, ul in dedicatione secclesiaa

raedietatem

gericum, utpote pontificem summum el sanctaa dedicationis magistrura precipuum, cum summa devotione lollentes, laudibus decantatis, clero quidem ac populo prae gaudio dum haao spectarent illacrimantibus, in cathedra pontifieali, sicul antefuerat,
collocarunt.

Juxta

quem medium

sanctos quoque
p.

pontificesAutbertum,Vindentianum Hadulfum, qui et ipsi ejusdem altaris comministri fuerant, altrinsecus statuerunt
aancti Vedasti
,

reliquamque in die ordinationis quoad viveret, perciperent, eoque seculo subtracto, predictam ordinationis dicm in anniversariain transitus sui eommutarent. Prasdium Holaincurt(387), quod a liagnclino accepit, episcopio adjunxit; itemque 26* aliud in Bragbant ad [Hadonis crucem. Quartam quoquc partem Perroncnsis iisci, quam a quattuor ingenuis hominibus adquisivit, Hotl)crto scilicet atque Hubaldo, Athelino, Suevo, mensae episcopi ad Castellum sanctaa Mariae, cui circumjacet,destinavit. Sancti Andrese oratorium inibi a fundamento construxit (388), tertiamque partem
suae,

ejus insumercnt,

interposito

ctiam baculo vero ccte-

quartse partis supradicti iisciconlulit congregationi

cum reliquiis suis. Deindc

unumquemquejuxta ordinem suum, inoircuitu prout deeebat conposuit. Porro sic conpositos quisquis spi'>'J 959 in

ros, idest martires confessores ac virgines,

vixit.

monachorum, quam pia soilieitudine fovit quamdiu Alodium Theoderici montis, quod Hcrvardus

manere

miles et Fulco nepos ejus hereditabant, eis (389) voluit, et Watineas (390), quam de suo

VARLE LECTIONES.
hac voce 1. Desinehat tempove Colvenerii,ut ipse dicit,. ultimoquaternione depcrdito. Qui quatcrnio excunte soeculo XII adhuc extans jam s. XIV. dcpertunc enim 2.7.. eum descripserunt ditua fuit] 3. enim nonjam habuit, sed in voce adhibuit desinens, evdcm calamo statin.subjuucjitbrcvissimam continuationem Post istum Savine, quam infra subjiciemns. Etiam 4. 5. in voce adhibuit desinnnt, iu mcdia pagina ; nil dcpcrditnm. Seqiwntia igitur nou damua nisi cx 2. quem Colvenerius, et 2". quem nos bahuimus. 260 deest 2*. 261 it em 2.

:

NOTiE.
Glay
A. 102", xv Kal Nov. consecralum dicit Chronica S. Andreae Castelli Cameracesii i,21, ex annalibus ejusdem monasterii, ut videtur, hoc describens. ^380) I e. vestibus segmentatis, acu pictis, in(379)
duli.
^

(317) Lesdain. Colv. in (318) Noyelles, sinistra

(385)Fortasse Ivergny, arrondissement deSaintripa Scaldis.

Le

Pol. L.
(386)

vel

Fontaine N. D. Fontaine-en-Beauvois

,

,

vel Fontaine-au-Pire, vel Fontaine-1'Eve-

que. L.
(387) Raillencourt, arr. d'Arras, aut Roellecourt, arr. de Saint-Pol. L. (388) 10 Kal. Oct. 1025 dedicatum dicit Chron.

S. AndreaiCastelli Cameracesii n, 19.
cf.

Adsequentia

(28i) Vexillis.

(382) Anderlecht, prope Bruxellas. (383) Cf. i 10. (384) Fbrtasse Ledringhem, arrond. de

Dunker-

diplomata Gerardi atque Conradrll, apud Miraeum Opp. dipl. I. 55. (889) Sc. monachis. (390) Wattignies, arr. d'Avesne. L,

que.

Le Glay.

169

LIBER TERTIUS

17(t

jurellervardus jamdictuspossederat,etquicquid in Briasto (391) Fulcuinus aiquc Ilcsino habere videbantur; villamque insuper qine Fontanas dieitur; prrnct in Petrosa tertiam partem cum aecelesia diumque in Solman a Fagala a«'ceplum, aliudque in Bermerenc (892) a Gonthone milite; itemquein villa quam Mansumsancti Andreai nominare voluit, me;

A

palatii ivit,

seque deditioni regislibens

obtulit («0,

Decb.). Processu temporis Baldaiuus, lilius Balduini, cupiens se mquare patri, ab eo dissidium
1025,
fecit; adiensque imporatorem, per euin ravit posse consequi a domno episcopo, ul silii propugnacula liceret coHstruere in Cameraco, Mtaerraa

patrem rebellaturo. Qua spe privaiua
dicente episcopo
2 ~o

est, conira-

dietatem; aecclesiamque de Ferrcrias (393) concam-

biatam

262-3 a

fratribus

sanclse

Marite; aliamque

sancti Benigni; cl de Ors, et de Wasvilare (394); et

51. Triburiaa secus Maguntiam imperator Conradus de divcrsis partibus episcopos convocavit ut

de Viseto,et apud Bragbant alodium quoddam Ham cum aecclesia; aDcclesiam de Liniaco (395); de Furnis -00

quaj utilitatis et religionis sunt, ad invicem conferrent (an. 1030, Mai.). Qui post aliqua dictorum

aliam;

in

Gameraco aliam

sancti Martini

cum furno; medietatem telonei novi castri cum ainbabus eecclesiis et molendino uno. 50. Diebas posthmc abiisse 207 datis, sors dedit
ultima

suorum hocliabuerunt capituldm, ul siquandojcjunium primi mensis in ca hebdomada, qua constal
caput jejunii (398), sicut solcl, cvineret,

amborum
anti-

B jejunioium
retur. In

celebritas una oflicii expletione conple-

Henricum regem

(an. 1024, Jul. 18).

desolationis fuerit

divee memorise dicm obiro Cujus a vita reccssus quantum hominibus, pro nobis melius lo-

hoc rursus modcratissimus pastor

quam patrum consuetudincm
in altera

servari monobal, et

mundus in suis calamitatibus. Tandem collecti principes Saxonum apud Magunliam, prefecerunt sibi in regem Gonradum (an. 1024, Scpt. 8). Quorum ordinationi dux Gothilo, princeps videlicet
quatur

hebdomadaofficium primi jejunii celebrandum, pro consuetudine antiqua, censebat. Gujus
oblata sentcntia visa estcongrua, et ab eis decrcta est tcnenda.
52. Istiusmodi

decretum

a Franciae cpiscopis da-

Lothariensium, contraire voluit; cpiscoposque Coloniae, Noviomagi, Virduni, Trajecti, Leodii allocutus, sacramentum a singulis accepit, nonnisi ejus

tum

est sorvari subjectis sibi populis.
sibi

Unus eorum

celitus

delatas dixit esse literas, puae paccin
in terra.

monerent renovandam
vit ccteris, et hsec

consensu manus se eidaturos neque ad euin ituios. Hoc idem dux (396) Thcodericus comesquc Hayno-

tradonda

Quam rem mandadedit populis Arma
:

quisquam non
sanguinis vel

ferret,

direpta non

rcpeterot; sui

censium Ragiuerius cum sibi conplicibus sacramcnto firmavcrunt. Quod episcopi primi infregerunt, qui se primos dederunt, canticumquo populi malum facti sunt (397). His omnibus pactionibus non accesserat domnus episcopus, sed conapatur eosadpacis rcdigere 2^gratiam,postquamcognovit eorum minus bene sanam sententiam. Interim suspendit suum a regis prsesentia gradum, ne ipsis fieret 209 scandalum offensionis) directis tamen officiose legatis, macula se exuit suspicionis. Nihilominus regemFrancorumplacaremuneribusstuduit, ne sibi primitus usurpationem inferret, quam toto regno facere ad consilium habuit, Balduinum preterea comitem repressit modeste, ne sibi munitiones construeret Cameraci, Walteri corruptus fraudulentiis. Ducibus tandem ]post annum et fere medium ad paeem flexis, cum eis ad Aquas Grani

2 "1 cujuslibet

proximi, ultor minime

C

existens pcrcussoribus cogcretur indulgere; jejunium in pane et aqua omni sexta feria observarent, et in sabbato a carne et pinguamine; soloque hoc contenti jcjunio in omnium peccatorum satisfactione, nullam se scircnt ab eis aliam addicendam pcenitentiam. Et hsec sacramcnto se servare firmarent, quod qui nollet, christianitate privaretur,
et

exeuntcmde

sseculo nullus visitaretnec sepultu-

quoqueimportabiliaquam plurima mandata, quse oneri visa sunt replicare. dederunt Hac novitate pulsatus mandati presul noster, infirmitalique peccantium condesccndens, secundum decreta sanctorum patrum ad singula suum formavit eloquium. Genus humanum ab initio trifariam divisum esse monstravit, in oratoribus (399), agricultoribus, pugnatoribus; horumque singulosalterraetraderet. Alia

VARI.E LECTIONES
262-j

Fereria cambiatam

2*.

redire 2.2*. *69 ferret 2*. 27i) De 2. nil annotavit Colvenerius.

Furnes 2*. 207 jt a 2. 2' ab hisce conjccit Colv. 2 iS ita conjecit Colv. Post haecduarum linearum spatio rehcto, i' margini ascripsit: Dcsunt.
266
'

i:i

licet. 2".

NOT^E.
(391) Briastre, arr. de Cambrai. L. (392) Bermerain; sur TEscaillon, arr. de brai. L. (393) Ferriere, arr.

^397) Cf.

Thren.

3, 14

:

factus

sum

Cam-

omni populo meo, cantieum eorum

in dcrisum tola dic. Golv.

d'Avesnes, ou Ferriere, pres

du Gateau L.
(394)

Saint-Benin, Ors, Basuel, canton du Ga-

teau. L.
(395) Ligny, arr.

de Gambrai. L.

(396) Lotharingise.

198) Caputjejunii vocantur quatuor diesa fena quarta Cinerum usque ad primam dominicam quadragesimae. Golv. bigebertum de jejunio quatuor temporum, apud Martene Thes. I. 298. (399) I. e. orantibus, seu sacerdotibus. Hcec tripartitio Noe tribuitur, tihs suis dicenti: Tu supplex ora, tu protege, tuque Jabora.

Patrol. CXLIX.

iri

GESTA PONTIIICIJM CAMERA" ENSIUM
A
peccantibus hcec Batisfactio
enira
"'

172

utrum dextra lasvaque foveri, evidens documentum dedit Oratorum a B890uli vacans negotiis dum ad Deura vadil intentio, pugnatoribus debet, quod to seoura vacal otio; agricultoribus, quod eorum laboribus corporali paseiturcibo. Nihilomi:

ci

Crescentia
ponti-

:

,

in

dies crimina

purganda annl Becundum
et

evangelii ap istolorumque

canonum atque

mis agricultores
lius,
et

Deum levantur oratorum preoipugnatorum defensatur armis. Pari inodo
;

t

1

conveniens, ut alia his contraria, qui praasunt, jubeant VO populo; eisque cordent, qui organa facti Spiritus sancti, per
d

ficum decreta,

et

pugnatores,dura reditibusagrorumannonanturi raeroimoniis veotigalium solatiantur armorum10
I)

que

piorum quos tuentur expial precatio sanota, foventur ut dictum esl mutuo. Quibus dum \liiiiham et Josue el David ex voce Domiui
delicta


et

Qatum sonuerunl Buaverba, vel scripta, ne videantur destructa. Gxcommunicatione quoquenon sunt feriendi, qui haec sacramento firmare "l noluerint, cum de servando uno mandato satis inflrma sit - s fragilitas Immnna, nedum perjurio in omnibui ueglectis teneatur astrieta. Quando autem ab hoc
sseculo ad aliud
liter

arma
in

tulisse

in

prelium vetus ostendit pagina,

quis
et

habetirc, niens ejus natura-

Bacerdotes gladio accingunt reges, regnante gratia
nostra inatre secclesia Dei sponsa

habens oblivisci

memorari, magnitudine scu
ali-

— offlcium
ita

non

novitate viaa nimis extra se Bparsa et propterea

est in culpa, si
el

deest peccatum

in

conscientia.

Hos
«

B

quantulum sui

oblita, consolationibus

piorum debet

apostolus ministros Dei appellat,
tbinferons
i

dicens

:

Mi-

revocari, ut poeniteal de peccatis, etiamsi tunc us-

nister onira Dei est, vindex in
:

iram- 7 - (Rom. xm,

Non enimsine causa gladiura porRapinas reddere debere, utvetus (401) silent mandatura, Zachaei satis esl exemplum, ilicentis ad Dominum: « Si quid defraudavi, reddo quadruplura Luc xix, 8). » Nec peccant qui repe«

tat (ibid).

tunt, licel amliant

:

»

Si quis qiue tua sunl lulcrit,
.

ne repetas (Luc
cuisse
est

vi, -~ :i

30

Duo enim legimus
et

:

et ta-

Dominum

interrogatum,

non

27'»

inter-

rogatum, fuisse locutum. Gujus silentiura

ita

non

que fuit obdurata; ne dicam, ul ei pontulanti haec, quod absit. denegetur misericordia. Mortuum etiam qucmlibet peccatorem terrse tradere, Dei dixit nuctoritas, ex quo peccator omnium peecntorum, oc« Terra es; et in terram ibis (Eccle. cisor, audivit 283 iii, -20). De dictis nostris boc volumus repetere, ne quis inprovidus nos putet non salis aperte -s verba evangelica protulisse contra episcoporum statuta; quia Dominus qusedam sua mandata dedit imperfectis pariter et perfectis, quaedam perfectis.
: •>

<

otiosum, quemadraodum est salutiferuin ejus
ita siluit

Quod

suffieint nd
«.

testimonium; quin

cum

dixisset

verbum. Ut enim laudavit Zachaeum de rapinarum
redditione,

juvenicuidam
occides,
»

de earura repetitione pro inevi»

Mandata nosti? » subinferens: « Noa ceteraque hujusmodi, illeque respondis-

tabili necessitate.

At ubi dixit:

Xe

repetas,

»

per-

p

perfectis, quod habebant in volo, pro resecanda cupiditate; non imperavit, ut dixi, pro necessitate. Itaque illic non prohibuit repelere, et hic concessil non repetere. Inde reges per sanctos pamisii
tres

edoc

i

,

statuerunl firmas leges, ut res suns in-

juste sublatas aecclesia vel quilibet juste repeteret;

quas legalitercogeretur qui rapuerat, restituere 2~ Similis stal sententia inter percussorem hominis et ultorem proximi. Percussor enim debet ultoremsatisfactione placare et muneribus, quem laesitet offendit subtractis amici mortui consolationibus. Neque cogi debel absque placatione nd ignosendum, cui dominus misit nbaltmi reconciliatorcm 276 munus offerentem (MaM. v,23, 24), quem utinam minus
; >.

omnia custodivi a juventutemea, »ait: « Si vis perfectus esse, vende quse hnbes et da pauperibus Luc. xvm, -20, 22). » A!io quoque in loco deeunuchis dispntans, «Qui potcst,» inquit, « caperfe, capiat; non enim omnes capiunt (Matth. xix, \2). » Necnos fugit, posse dicere quemquam, quod regnum celorum non ingrediturnisi pcrfcclus quisquin stelln n qunm. Gui nos digito insinunmus, Cor. xv, 41), et verba slelln differt in claritate Domini replicamus: In domo patris mei mnnsioset:
«

IIo3c

1

1

nes multce snnt (Joan xiv, 2). » Qunrum ut itndicnm secundum nos inoequalitns nonnisi ad ejus omnipotcntem facla estvoluntatem. Quibus ut una servetur
a3([iialitale

qunntitas, inviolabilis data est nd altcr-

perfectum, ha^c a pcenitente oblata trahat
volentia.

277

beni-

Jejunium in sexta vel etseptima feria generaliter non cst omnibus inponendum -~ 8 quibus
,

D

utrum karitas, quod est in singulis, communicnns omnibus, cum quicquid factun est 28o sufticiens sit ad omnia per hoc quod hal)ct in propria natura Et
(

nec una est sanitas corporis nec tequuliler remordet accusatio peccati; sed nec sufficiens est omnibus

de nobis dicimus similia, quorum imperfectionem supplet, cui dicit propheta: « Melior est misericordia tua super vitas (Psal. lxii, 4).
»

Per quam

fit,

VARI/E LECTIONES,
279 ira 2'. 273 Deum2' cendum 2' .~ ::> ita"2'. quidem

restitucionem 2*. 276 reconciliationem 2*. 277 tutabat 2*. 278 ignos Colv. 280 rfa Colv. dccst"2', 2S1 confinnnrc 2'. ^dcest 2'. 233 Sequcntia hujus capitis omnia in 2 2'. posc redierunt demum in fine c. oi. leguntur. Sed quum appareat, ca ibi sensum non babere, sed ai^ctissime cum hoc nostro capite coluercrc, ca buc transposui. Error scribae 2. inde natus crit, quod in 1. hsec omnia De requnHtus ah ociorc ipso ni sccduia assuta adjecta errant procul dubiOj quam sedulam tcriba 2. Joco non suo inscruit. 231 sapere 2* 285 s it 2*.
2'. 275

^deesL

not^:.
(400)
I.

e.

annona nutriuntur.

(401)

I. e.

YeterisTestamenti,

»

173
ut
sit

LIBER TERTIUS
in oeelesti vita, sufficiens

171

quod habebunt singuli
gloria,

A

u1 ad votum dc regno ageret, el arma ferente s im]nignaret. Cumque inibi degeret, quosdam Longobardorum episcopoa partibus Odoni 108) faventes
!

participabuntque
fuit,

eunotorura
lil

leetitia,
»

karitatis perfeotione pleni, ul
53.

eequalilas.

qua Duacum petiit. Ubi conventus populi vocibus de statuenda paoe falsa, respondit pro tempore, quod perceperat ab eo qui est idein heri et hodie (llcbr. xiu, 8), nec iminutatur crastino tempore. Suggesserat in aures omnium

Causa post haee

inreverens factus
alia pari

m

vincula

conjecil

(ao.

1

I

Mediolanensium autem archiepiscopus

104

,

pe

pro

captus, fuga sibi consuluit. Contra quein exasperatus, loca qu» late patebant, incendio

modo

Walterus, qui erantfovis et intus, episcopum paci non quia erat filius pacis, scd nolle adquicscere
;

quia liberius queerebat studere artibus suaa malignitalis. Collegerat duo superius dicta (c. 52< ne
:

absque homine fecit (Mart.). Nam id consilii cum Longobardis habuerat, qui incommunedccrevcrant juramento potentes cum infimis, uulla ratione sc passuros quemlibet dominum, quialiud quam vellent,

contra eos ageret. Supcrvenil tandcm

di< -

<|uis

arma

ferrct,

nec direpta rcpeleret, studebat-

pentecostes(.V/a/.2!>), quae poscebat, inler

missarum

que, ut preteritse vitae rapinis et cicdibus quibus pastus fuerat, silentium daretur, et ex tunc licentius, nullo fercnte

B

arma. assuetis malis frueretur. Quod prsesciens episcopus, sedato populo calliditates illius exposuit, utque paci non esset contrarius,
debita sua multiplicia
illi

sollempnia pro consuetudine coronari regem.Igitur queesita, nulla reperta est secclesia, praeter unam parvulam secus ipsam civitatcm. Et ecce a mane cccpcrunt audiri tonitrua coruscare fulgura tam
,

indulsit,tantum ul

in rcli-

quum populus de eo pacem in vcritate quaerere, etiam cum dampno, si per hoc posset fieri, proprise
substantiae, qui
illi

ut

diclum

est,

pro

- 8C

hoc uni-

domibus monte excederent, aliquanli cxhalarent inter missarum officia 880 sicut liruno episcopus(405), qui missam cecinit, testalus est. Hertulfus etiam quidam sccretarius rcgis sanctum se vidisse dixit Ambrosium, pro his qua; rex
f

gravia, ut plures in

vcrsa relaxaverat debita. 54. His ita gestis, Balduinus tunc tcmporis F4andrensium comeshortari ccepitepiscopum, utpopulo favens, pacem sacramento firmare juberet. llle nc tunc quidem a sensu bono deficiens, non alia quam qu?e lex et evangelium adnuntiat, jubere profcssus
est.

relicto

male gerebat, indignatione commotum. Post hsec hoc negotio inperfecto, iter convertit cis Alpes (an. 1039. Aug.), nec multo post languore
est

afflictus

^1

;

et vita

apud Trajectum privatus
filium

(an. 1039, Jnn. 4),

Henricum
illius

suum

regni ct

laboris dimisit heredem.

Ad qucm

saepedictus pon-

Tandem

tsedio viclus, inter confines

Cameraci

C

et Atrebati

multis sanetorum

corporibus delatis,

commisit, pariterquc dux Golhildo, qui aliquantulum dcnegare disposuerat.

tifex iens,

manibus se

cum maxima
ne hic

turba ad locum designatum venit.Sed

CujusConradi mortcmhoec precesserunt signa.
ante transacto,

quidem fcriabatur >M Walterus, nunc circumcirca, nunc foras et intra ambulans et mussitans, hunc repugnare paci, in tantum ut populum commoveret propc ad inferendam vim. Qui minime fractus, hunc publice tali modo pro confulanda 288
ejus malitia allocutus est, dicens

Anno

mcnse

Aprili, data 8. Idus,

visa est in celo inter orientalem

gam

et australem plaquasi ignea trabes magnae magnitudinis, quoe currcns super solem jam ad occasum vergentem,

Pictura insinuat imaginem diaboli ad aurem stare Simonis,
:

«

visa est in terram cadere. Cujus vestigia diu potuerunt videri, sicut fit ubi nubes clauduntur post

coruscationem. Hoc ipso

suggerentem quse voce proferret adversus Petrum
apostolum contendens. Nec tua te refertactio, qui ad malumadquod non sufficis,commoves ceteros. Deinceps 289 populum ad audiendum sedat, et quam
inter se

anno eclipsis
2.

autom quo diem clausit solis 29 - fuit pridie Idus Maii (406); et

293

Nonas
56.

Junii, ut dixi, ipse obiit.

Subsequente autemmcnse Augusto (an. 1039) cumipsorege Trajectum (407) venit domnus episcoP us ct rogalu episcopi Nithardi (408) levavit corpora sanctorum confessorum Gondulfi etMonulfi,
>

pacem

qusererent, qui

commanducareeum D

volebant, edocet. Factoque verbo de salute animse
quaa christianitatis lex jubet sua sponte se ser-

acceptis sibi inde reliquiis
aecclesia
in

;

et

consccrata est

ibi

vare

(402), promitlere

monet;

et

cum

deviarent, ad
facti
,

honore sancli

Servatii. Mettis poslea

pcenitcntiam redirent. Alacres itaque

dicta

ejus pro vero tenentes, unanimes promiserunt, et ad propria cum pace redierunt.
55. Italiam

consecrata cst ascclesia sancti Stephani prothomartyris, ubi etiam intcrfuit precatu Theoderici,

ejusdem urbis episcopi, qui

ei

dedit preciosas reli-

Conradus imperator

adiit (an. 1036),

quias ipsius martyris Christi, quas secum detulit.

VARI^E LECTIONES
286 per 2* lempnia2*.
287
291

quid feriebatur 2. 288 consueta deest T. 292 i ps0 e t solis clesunt

2'

283

deinde

2*.

290

a

.

e.

tres ctiam

i.

m. so-

2"

NOT^l
(402) I. e. servaturos. (403) Campaniensis. (404) Heribertus.
(405) (406) Errat noster; fuit 55 d. 22. (407) Mastricht.

Aug.

(408) Leodiensis.

Mindensis.


i

;

5

GESTA Im.NTIKICUM CAMERACEN-I IM
7

178

-' aanctl Gaugericiin advocationem tenebat,quam nimiaafbat, multis *** convictum nequitiis a oivitate alienui a expulit. Eral enim fraudulentus valde,

Udonem

de Vido, qui e.oolesiam

A

mihisenijamfessodevobishucusquepromittebam, in vitee tempore ultimo subtraxeril l)<-u<, oon vos, cul incessanter peeoo. Breviter tamen boc vestris
auribus auggero, quia de fidelitate Bervanda oommunis regni stalum pu<l vos in culpa non ha:i

1

1

veritate et Bdelitale ipsius.

Campum

>ntra

eum
fecit

aocepit, unde se recredidit (4i0), el legaliter
-"'•,

beor. Trigenta annoc dueimus, quo in nostra urbe
inter

58.

dum suum adjudicatue perdidit -'" Domnus Gerardus S97 episcopus dedioationem

pagensiumnostrorumgladiosvivimus.Quibus
data eunt ab SBCclesia nostra, cotidiana

quam multa

eecclesiaein bonore sanctsa Dei genitricis Mariee Ul) facturus, removit altare a proprio loco; el effossa

distributione, quseque ab Ottone et Heinrico divse

memoriaa regibus, prsadecessoribus meis episcopis
oollata, milii etiam, et a

sanotorum reliquiaa lerra quse ibidem repertaa sunt; insuper brachium oonfessoris Ghristi Vedasti, et non modica pars de cspite ejus et quibusdam membris. Gonseorata est igitur ipsa secclesia sollempuiter 2. Non. Januar. apportato sancti Vedasti corpore cumaliis sanctisamonachis eiusdem loci - M
circa erat, multaa
,

patrimonio sunt repi
sicut liberalitas

non sunt auggerenda.
sacellarium(41
i)

;-;t

restra

habet,qui musis supervenientibus
dilatio

ootidianas expensas faciat,

g eorum sum,

ut

ogo saoellarius mortis, ne dicam vitaa reita

et

quies eorum qui

mecum

sunt aequiri valeat, qnod

virga disciplinas vestree habuerat (445) facere. Et
luec cujus nisi regni gratia?

E

oontra

^adgravata
Hoc tamen

59. Paucis ante iransactis diebus, Lietduinus, ex

esl

manus

plagee vestrse super nos, quandoparvitas

laico

monachus

ei

abbas monachorum posl factus,

a

nostra minus idonea est hahita apud vos.

saeculo abienslaudabiliter, et ad aliud perveniens ut

domino dico,
utilitate

ut
et

de

mc mala

quelibet eslimet, de

speramus feliciter (circa an. 1044), tristes reddidit quos ad omne bonum instruxit. De quo ut aliquantulumdicam: perindoctam Dei sapientiam, stultam ostendit grammaticorum inflatam doctrinam, dum
quicquid seculi
fuit, sollicitus

vero

causa quasi provisionis nostrse non
cognita, plusque
otilitati

quibuslibet pias aures praebeat, sed eos consulat,

quihus gena

et patria est

(juam suggestioni credat.

Nectamen regiaecongruit

cavit,

el

quaa Dei

personae, impuguatores hactenus pacis familiares
,

babere et eos per quos viguit procul adjicere. In abbatem Rivero mihi credite, quia suasio ista res est simulata, chardum, religiosum admodum virum, et Fredericum, comitis Balduini avunculum (412) a saecubo p non vera, et idcirco vobis obedire distuli, quia nec vohisnec nohisquios ultra maneret. Sanenon adeo conversum, prudentem et justum 299 introduxit, per quem locus ille in sancta religione et mundi facuL mirum, si ah re plus juslo mihi indignemini, sisunt, fidelis operator adimplevit. Hic
tate coepit pollere, et

nobiliter, ut decuit, in

ab eo (413) looo subrogatus, omnibus bonis permansit. A

cuti303 Mauricius Gregorio (gheg. ep. 4, 31 ),

quam-

vis longe
subiit

infra

Gregorium. Verenda vero quam

fundamento monasterium restauravit (an. lu31i et omnibus utilitalibus ampliavit, et in omnibus justiticationihus Domini sine queiela vix.it. Huic, postquain oum Deus tulit, abbas Joannes successit, electusa fratribus, domno episcopo Gerardo favcnte

Mauricius vindicta, dum est hei-i et hodie (Hebr. xm, 8), cujus potimur vicaria persona. Per eum qui formavit ot adunavit ascclesiam de latere
suo, vos precamur, ne scindatis
; ,

304 et dissipetis

cum

comite Balduino

300.

60. « Domino Heinrico augustorum serenisshno, Gerardus episcoporum ullimus etservorum Dei ser-

vus, pacis

et salutis

perpetuaa

munus

3nl

.

Peccatis

oam ne, quod ahsit extra eam invcniamini per purgationem ventilabri Dei. Loquaces adolescentes cum Iloboam ne admittite, quin potrus per silentem Chusi, David sapientissimus princeps inter tres (// Heg. xxiii), quasi te '^. »

mcis hoc reputo,

ut solatium

qualecumque, quod

VARIjE LECTIONES
293 in 2. tcste Colvenerio « Hojus capituli quinque priora verba crant crasa, sicnti ctfmis; unde magna cnm dif&cultate ea legere potui. » ln -2', ubijam indeae. 49. nulla cst capitum dislinctio, locusila legitvr secum detulit qua ferebatur sancii G. spatio uni voci reJicto, 294 n m is 2". 295 jta2'. cui dum dcest fiet 6'o/v. 296 posthaec in 2 quaedem erasa erant In 2'. duarum vocum spatium relictum. 29" p s998 posthaec iu 2. erasae erant 14 linese tliaec duarum vocum spatium reiiquit 2'. in 2*. linece et dimidiae justum desunfH'. &*> P.ost finem hvjus cap. cuminl. vacarct semipagella, spatiumreiictum. - e Fr. aliquis recentiori mano adscripsit haec verba Anno 1148. 8. Idus Septembris Cameracensis ecclesia 301 S. Marise, et ecclesia S. Auherti, totuinque Castellum uno eodemque incendio perierunt. » Colv. post usque quasi te teste Colveterio « desunt duae circiter linese. Quae sequuntur ad iinem usque Lietbertialia manu, eaque recentiori scripta sunt; phrasis tam m similis cundem redolet auctorem. » Seriba 2*. margini adscripsit desunt paucula; tunc eodem calamo pergitsine uJJa distinctione Huic quidem, etc.
:

i

:

'

t

:

:

:

NOTjE
(

109)
i

I.

(40J

e. duellum. Se reddidit, victum se professus

est.

(411) Atrebatensis. (412) Cf. Mab. Acta SS.

cf. c. 16. Colv. (418) Sc. Richardo (414) Sive saccellarium, Sackelmeister, a cus.
;

sac-

Bened.

saec. VI,

i,

p. 190.

(415)

I. e.

debuerat, avait a faire.

177

CONTINUATIO.

— GESTA

LIETBEHTI EPISC.
i06

178

GKSTA LIETBERTI EPISCOPI
1.

(Cap. 6\.) Huic

quidem Gcrardo

pontifici

dom-

** ministeria aecolesias. ilis-ii" acceptis

honoribus

ita

nus Lietbertus in episcopatum succcssil, qui ex Brachalensi patria (416), nobili ortus prosapia, a progenitonbus(417; cducandus puercommissus est sub ipsius Gerardi pontificis (418) disciplina. Pucr
igitur isle docibili ingenio prseditus et assidua pii

utebatur, ut majoribus perfruendis dignior judicarctur.
2.

(Cap. 62.) Post

aliqautum vero temporii

ipsi

magistri doclrina informatus, gemina seicnlia
tim imbuitur.

affa-

videnspius patcr bonis studiis croscere et per dies singulosad meliora conscendere, ccepil cum vehemcnter diligcre et consiliorum suorum participem facere; et, ut amplius in scientia

Gnem

Gerardo pontiuci, vcrgenlibus annis ad occasum, senectus obrepsit, pro qua debilior jam liebat a prio ri statu, in tam divinis misteriis quam in humanis neyoliis. Sed Lietbertus quem a puero autriorat 31 Lqucm honoribus e\altavcrat, in utroque val
juvabat. Accidil intcrea, ut Gualterus !ameracen8is
<

castellanusal) inimicissuis interfcctus interirel
(an. lOil),

|

i

19)

eumconfirmarct, regendasscolassanct%Marisematris aecclesiseeicommisit^quihonor propterlaborem rarus 30" nobilibus committilur, sccl quanto rarior, tanto magis 2 °8 honorabilior conprobatur. Hujus
igitur ministerii exercitatione perfectioris scienlice

unieumque

iilium

ciiin

uxorc sua sucessavit,

perstitessibi rclinqueret.

Quequidemuxor, Ermen-

trudis nomine, ab insania marili sui non

sed per pejora qu;cque oberrans, mariti sui nequi-

B

tias superexcellit. Et

quia malitiam per se, ut vo-

culmen juvenis

ille

cepit attingere, ct inter sapientes

sapienter pollere. Cognita vcro episcopo scolastici
industria, separavit

eum

a

puerorum

doctrina, fa-

iilius cnimcjus puer tirannum qucndam nomine Johannem, advocatum Atrebatensem,sibiinconjugiumcopulavit,

lebat,

exeieerenon
,

potuit,

erat

ciens illum
lateri

semper consistere

in presentia sua, ct

suiqueetfiliisuipatronumcsseconstituit. Filius au-

suo adhasrerc, ct in judiciis suis tampublicis quam privatis auditorem in primis, ct mox judicem insistere. Sicquc factum est, ut juvcnis ille parvo posttempore in divinis ct in humaniscflicacissimc clarescerct.Qucm vidcns episcopusbonis virtulibus 309 abundare et castitatem inviolatam conservarc,
ccepit

tcm
28).

ille

mox
:

inortcm

obiit,

secundum quod

scrip-

tuin cst

Gcncratio impiovum peribii (Ps&l, Johanncs vcro, cui nialer pucri nupscrat quinitcvi

xwvi,

que per matrem benefieium pueri invascral,
batur aut
aut dolo illud
sibi

transdncere, quod
faciliorcs

lex nulla sibi permittebat. Porro ut res

eum

diligere, prse

omnibus,

et

privataet pu-

blica facere ex consilio ipsius. Et quia

cum divma
com-

clementia

et sapientia et virtutibus exaltavcrat,

modumduxitcumepiscopus magnificare, conferens
eiarchidiaconatumct praapositurametceteramajora

hal)eret effectus, coepit ipsum Gerardum pontificem magnis sollicitare promissionibus, et pecunia corrumpere neccssarios el familiares ejus. Hujus quidem consilii Litberlum, inter fidcles pontificis

C

sapientissimum, participem essenoluit, timens ne

VARl^E LECTIONES
lumc tilulum de nostvo suplevimus; in 2. 2*. non adest. Incipiunt exccrpta ex libro gestorum Gameracensium pontiticum. De domno Lietberto successore Gerardi episcopi 1. qui hic incipit. Ex eo capitum 2'. distinctiouem instituimus. 307 rar ius. 308 deestl. 309 operibus 7. 3io Sic. 1. 3H ita 1. nutriebat 2.
306

NOT.E.
Est terra de Alost. ubi Brakele. Colv. Necrologium Beatas Marise Cameracensis inbihl. Camerac. n. 219. saeculo xn in.. ex antiquiori descriptum, hsec habet 5. Kal. Fehv. obiit Lietbevtns patev Lietbcvti episcopi. 8. Idus Scpt. obiit Osburgis matev Liethevti episcopi. 418) cavnis gen^ve sibi pvopinqui, addit BodulfusinVitaLietberti. Seddubium efficit, quodnoster nil ea de re notavit. (419) Camevaci... ad ostium monastevii sanctao nos id povum comMariw, dum ovavet, ut aiuut aquattuov vivis ad hocipsuin pevtum habemus conventione facta pavatis intevhcituv. Chronio. S. Andrese Castri Cameracesii n, 8. Annales Elnonenses mihores haec habent 1041. Waltcvus Cameracensis castellanusad januam eecclesiae sanclasMavise dum ovavet, intevfectus est. Tamen vevo antequam movti debitum pevsolvisset, quodinjuste fecevat, Deo et sanctse Marise atqne episcopo eeccle(416) (417)
:
1

sisa voluit

emendavc. Episcopo autem vennuente

obtulit, jnxta sententiam cpiscopi excommuuicatus obiit, ct scpultus est sccus Oisium, in

quod

D

montc Evni. Quodquidcm ad tantum mali pevvcnit, ut omnis vegio Camevacensis fcvc igni combusla, jussu uxovis siuo Evmcntvudis penitus vastaretur. Hujus itaqucmortem comes Flandrensis Balduinus

matris dolens, graviter tulit, quod ab atrio sancta) injuste ab cpiscopo sequeseecclcsia? corpus ejus tratum fuissct, et idco injuste, quia moncns coram astantibus se culpabilcm Deo rcddidit. Qua de re ab archiepiscopo et a comitc Balduino episcopus hgavit; ct coactus, eum justc absolvit, quem injuste

:

siccorpusejusalocosuperiusnominatodissepultum, ad S. Amaudi monasterium secus Elnonem fluvium situm irauslatum cst, et sepullum est in claustro

monacorum ante

fores secclcsix. Epitaphwm ejus Continet haac fossa Gualteri pnncipis ossa. Quem Cameracensis orantem peroulit ensis.

179

GESTA PONTIFICUM CAMEKACENSll M
ei fldelitate

180

prudentia
l

ejua ab inoepto repelleretur,
>'t

A

aliique archidiaconi
bbccIi

cum

oasatia

tcensis

ode

ut

eum

a

consultu pontificis longo facerel
iret,

lortaolesbaculum pontificalem, etnuntanti viri, pie

a civitati
cil a-,
1 1

conflctis c.m:^;^ inimi-

tiantes episcopi Buidepositionem.Audiens imperator

insimulahat; quibus silocusesset,

mortem

obitum

[uodomnibus amabilis
quaarere diligenter,

etiam

ei

oollaturum plerisque revelaverat. Interea

erat, condoluit, cepitque

quem

Gerardus episcopusinfirmabatur; etcum eetatisdecrepitaa molestia aoutse febris valitudine angebatur ta ut a domo sua nisi alterius manibus exportatus exire non valeret, neque disponere, quidsibi vel rei pnblicaa utUeesset. Domnusvero Lietbertuscumeo assidue 6886 non poterat, propter simultatem ef in8idiam, quam adversus eum Johannes inferebat Ideoque apud novum castrum sanctaa Marieecustodise ejus deputatum moraibatur, nisi aliquando episcopum refooillationis gratia visitaret, congregato constipatus exercitu. Gaudebaf igitur Johannes de ejus absenlia, sed nihil tamen impetrareabepiscopo valebat, eo quod ab amiois Lietberti dissolverentur et ad nihUum traherentur omnia petitionis suae in;

inlocoejussimUem Bubrogare potuisset.Cuiquidem hac iii re Bollicito, oecurrit animo (423 quod LietrsejusdemCameracensi siae prepositus, jam dudura capellanus qui suus erat, queno tidelissimum Bibi et eecclesias illi saspe necessarium in multis probaverat, ad regendam aecolesiam
, '
:

i:i

i

meracensem idoneus

enitebat*..

genia.
;{.

(Cap. 68.) taim ha3c agerentur, superveniente

p

suaa vocationis

tempore preesul Gerardus defun(an. 1051, Mari 14); Johannes tamenin gitur (420) civitate remanet, castellatura indonatus. Horro sepulto honorabiliter sicut decebat Gerardo pontifice, Henricum regem 121) Lotha-Karlensium ;J| - adeunt domnus Lietbertus praepositus et archidiaconus
1

Cameraceosiaapud Jacobum de Guiae obvia, edit. Paris., t.YHI, p. 450. Cujus >•<•//. llerluini) auditoducessu, imperatorGerardum, capellanum suum, ad sedem ipsam destinavit. Qui multas injurias ab hominibus Buis illatas, non minus post ecclesise collata beneficia [passus], carnis Bolutusergastulo, nutritumsuum, dominum Libertum, dereliquit successorem. Sed ipsius Gerardi temporibus, in ecclesia Attrebatensi juxta majusaltsre reliquise sunt inventaa, quaa ibidem hodie conservantur. Ad quarum inventionem multa infirmie sunt pertres annos coutinue collata beneficia. Oominus Libertus ecclesiam Beaurim 124 cum decima cai

ffoc potissimum loco addere Hbuit exeerpta

nonicis Attrebatensibus dedit et Berle (425), et eoclesiam sancti Sepulchri in civitatc Cameracensi fundavit, in qua cum multo honore sepultus requiescit. DominusGerardus junior Liberto successit.

VARI^: LECTIONES
3l * ita. 1.

ariensium

2.

riensium

2. 31 3 ita.

correxit Colv. ex Vita Lietberti; manibus

2. 2. 7.

NOTJE.
(420)Diemobitus n idus Mart. esse, in eo conveniunt Neerologia S. Gaugerici (inbibl. Camerac. n. 55 descriptum s. xiex., ex antiquiori), Beatse Maria3 (bibl.

C

Aquicinense (bibl. Chron. S. Andrese Gastelli Cameracesii, anno 1133 compositum. Annnin plerique statuunt 1050, alii 1048. Sed Colvenerius affert diploma Lietberti episcopi monasterio S. Autberti concessum anno Domini 1037, et proesulatus ipsius annoseptimo,ct Mirteus Opp, dipl. 1, 153 et 155 duo alia annoiOOi proesulatus domui Lietherti anno 14°, unde sequitur, Lietberti primum fuisse annum 1051. Rodulfus porro in Vita Lietberti, ante annum 1131 conscripta, hasc habet c. 18 Convenit in unum Cameracensis ecclesia, pari consensu electura d. Lietbertum.... Post hsec Henricum regem adeunt novus electus, scilicet domnus Liethertus prsepositus et archidiaconus a. a. c. c. C. a. n. destructionis suas casum llehilem et e. s. d. Illis quippe diebus apud Aggrippinensem Coloniam excubans, super observationis quadragesimse die resurrectionis dominicas prcestolabatur dominicum, consulturus ibidem nobde suorum palatinorum suorum hacre sollicito suggesconsilium.... cui quidem tum esta Cameracensibus, quod Lietbertus.... electus esset ab omnibus... Electus est in die sancto paschse domnus noster Liethertus ah imperatore Actum est cunetisque palatinis principihus .. Aggrippince in palatio imperiali, confirmatum in ecdesiaS. Petri priucipis apostolorum. Atqui imperatorem Colonia3 pascha celebrasse a, 1051 scimus ex Herimanno Augiensi (a. 1048 fuit in bavaria) a. 1049 Goslarias a. 1050 Trajecti). Idem Ho-

Camer.

"219,

s.

xn).

Duac.

n. 825. s.

xn

in.)

et

dulfus ecclesiam S. Sepulcri consecratam dicit anno 1064, indictioncQ, annoquoque pontificatus domini nostri et patroni Lietherti 14°, eumdemque mortuum dicit anno pontificatus sui 26°, dominisse incarnationis 1016°, quiloeiambo dant annum consecrationis 1051. Eumdem denique annum 1051 indicat Chronica S. Andresa Gastri Cameracesii n, 12, ubi v. ndtata. Gf. etiam Acta SS. Junii IV, 585. Mirum itaque est quod Simon abbas S. Bertini in Chartulario S. Bertini, ed. Guerard, p. 184, exbibet diploma Balduini comitis Flandrensis, datum anno d. i. 1056, indictione9... die sancto Epiphanie, astautibus hujus rei testihus, inter quos tertiusest

:

:

Signum Gerardi Cameracensis

episcopi.
;
:

Nomen

^.

w

.

.

Gcrardi falsum esse, luce clarius apparet sed inSignum dictio quadrat. Fortasse in charta fuit L. Cameracensis episcopi, quod L pro G legens, Simon erardi e conjectura supplevit pro ietherti. jam enim 25 Dec. (421i Imperatorem potius 1046 Hoina3 coronatus fuerat. 6422 Attaches a la maison, domestici. A Cambrai cettedenominations'appliquaitsurtoutaux 24 francs iirvez, institues pour connaitre, sur leconjurement du grandbailli, des affaires feodales, civiles etcriminelles, qui etaient de la juridiction dc 1'eveque. Le Glay. (423) Paulo aliter Hodulfus loco supra indicato narrat, Lietbertum jam domielectumfuisse a clero atque populo, antequam Coloniam irent hanc eloctioncm imperatori suggestam et ab eo confirmatam. 124) Beaurain.
;

;

I

;

(425) Berles.

181

CONTINUATIO.

-

GESTA LIETBERTI

EPISC.

182

P. 454. Verum quia superius in capitulo immediate prsecedente digressi sumus a coordinatione \ ac successione episcoporum Cameraconsium a tempore obitus videlicet Gerardi qui ultimus extitit episcopus lam Attreba ensia quam Cameracensis ecclesiarum, el dimisimus ooordinatio,
,

A

exulavit dietum

Johannem. Hio episcopua Liebertus a Guidone archiepiscopo Remensi fuit consecratus una cum regima Francise, ux Henrici regis Francorum
II).

nem episcoporum Cameracensium insequendo
episcoporum Attrebatensium suecessioncs hic eonsequenter, Deo duce, prout reperire valui, ad Cameracensiumepiscoporumcatalogumrevertor. Nain in ecclesia Cameracensi primus postdictum Gerardum, cujus temporibus facta fuit episcopatuum dietorum divisio successit Gerardo Manasses, solus regnans in solo episcopatu Cameracensi. Manassi successit Walterus. Walterosuccessit Odo. Idoni successitBurgardus. Burgardo
;

Cameracensi. Hoo a episcopue a> meracensem abbatiam in honore Bancti Andreso
p.

170.

Ex
(

historia

(1052), incoapil fundare Liebertus
in
Ib.
(

I

'.asielio

lameracisii.
:

,

Sigeberto Eodem anno (1054). Liebertus, episcopus Cameracensis terram sanctam el sanctumsepulchrumvisitare voluit, prout poluil, emu sumptibus magnia (485); sed dum -ei in Cypro, coactus a Sarracenis, invitissimo
p. 472.
,

Ex

repatriavit.
Ib. p.

176.

Exhistoria Cameracensi

|

13

i).

Hocanno

(

successitLietardus.Lietardosuccessit Nicholaus. Nicholao suecessit Petrus. Petro successit Robertus. Roberto successit Alardus. Alardo successit Rogerins. Rogerio successit Johannes. Johanni successit Nicholaus eleetus. Nicholao successit llugo electus. Hugoni successit Petrus deCorbolio(426)episcopus.PetrosuccessitJohannes de Relhunia. Johanni successitGodefridus dc Condato in Hannonia. Godrefrido successit Guiardus. Guiardo suecessit Nicholaus de Fontanis. Nicholaosuccessit Ingelramnus. Ingelramno successit Guillelmus de Hannonia.Guillelmo successil Guido de Gollo-Medio (427). Guidoni successil Rhilippus de Margny. Philippo successit Petrus de Milapi (428). Pelro successit Guido de Rabylonia (429). Guidoni successit Guido dc Venthadorio. Guidoni successit Petrus Andree. Pelro suceessil Robertus de Gebennis (430). Roberlo successit Gerardus de Dainvilla. Gerardo successit Johannes Gherclaus, tempore schismatis ecclesise. Johanni Gherclaus successit Andreas de Sancto-Paulo, frater comitis Sancti-Pauli. Tom. IX, p. 4iii. Ex historia Cameracensi. Hoc
fuit maxima mortalitas Cameraci, ratione cujus episcopus Gerardus benedixit magnum cimiterium extra muros civitatis Cameracensis, et inccepit ecclesiam parvam in honorem sancti Nicholai episcopi atque sancti sepulchri, sed eas non perfecit et illuc sepeliebantur defuncti, quia cimiteria civitatis erant omnia re-

(1064) Liebertus, episcopus Cameracensis, fundavil ecclesiam sancti SepulchriCameracensis, el eam dotavit el dedicavit, et monacbos apposuit. Tom. XI, [i. 158. Ex historia Cameracensi. Modi-

B

cumante tempora ista 1080), Hugodominusd'1 lisi eepil episcopum Gameracensem [jietbertum proditorie de nocte in lecto suo, postquam fessus
1

dedicaveral
episcopi volentes
ravit
et

quamdam
,

ecclesiam

el

magnum

po-

pulum conflrmaverat

et interfecit

camerarium

multos nobiles qui erant

eum

adjuvare. Dictus autem

oum cpiscopo Hugo eepit
el

dictum episcopum

nudum

314

[

n [ecto,

incarce-

suo d'()isi. Richildis autein comitissa Montcnsis, audiens quod ejus palcr spiritualis sic tractalus fueral congregavil aciem inagnam in Hannonia, el mandavit lilio suo Arnoldo, lunc coiniti Flandriarum quatenus ad ipsam accederet cum decenti comitiva. (Juaepostpaucos diesuna cumArnoldo proprio Blio Gameraeisium per Duaeiiin subintrantes, totam terrain Hugonis devastantes, Hugone fugiente, oastrum
in castro
,

eum

,

(1'Oisi

ceperunt,

ei,

cunctis interfectis,

dominum

anno (1047)

C

:

Lietbertum episcopum vinculatum repererunt, quem eum honore permaximo ad civitatem Cameracensem reduxerunt, et in propria sede reposueriuit cum magniflcentia (437). Pares Cameracisii cum civitate considerantes victoriam, honoel commodum a comitissa Montensi et cjus traetare coepefilio Arnulpho (sic) eis impensa runt comitissse de satisfactione pecuniaria et exsed comitissa respondisse pensis persolvendis
ii
,

;

pleta (431). Sigeberto. Eodem anno (1049) moIb. p. 466. ritur Gerardus, episcopus Gameracensis. Exhist. Cameracensi (432). Anno Domini 1019. Henricus imperator dcdi dominium temporale totius civitatis GameracensisLieberto noviterelecto in cpis-

Ex

:

.

bencdictionc episcopi conlentari et 138) supcraddidit ccclesioe beatae Virginis et cpiscopo terras, posscssiones et jocalia quam pliuima landem reversa est ad propria in suo caslro Montensi.
fertur sola
I

;

:

copum Cameracensem;et (433)eodemanno Johannes expulit canonicos extra ecclesiam beatseVirginis et clausit portas eivitatis ante Liebcrtum episcopum, et tenuit contra ipsum. Sed tandem Ralduinus,comes Flandriae, reposuit dictum epi-

Cap. 64. 1051. VocatisSlSitaqne Gameracensis tecclesiiu legatis, tam clericis quam laicis, suaa voi.
i
|

lunlatis sententiam eis aperuit,

scopum

in pacifica

possessione totius

civitatis, et

Lietbertum videlicet prepositum se prelieere velle episcopum ajcclesiae Cameracensi, quem ad regcndam seoclesiam illam

VARI^: LECTIONES
31 1

nondum

cd.

315

advocatis

7.

NOTiE.
(426) Corbeil. (421) Colmieu.

Mirepoix. (429) Balonia. Mss. de S. Germain; Gui d'Auvergne. Fortia. (430) Pierre de Geneve ? Fortia.
(-128)

Rod. c. 46. donavit civitatem CameraRod. c. 13 cum cum suis appenditiis omnibus domnoLietberto imperator Romanorum Henricus secundus.
(431) Cf.
(iS-1)
:

Gesta Lictberti infra p. 49-2. Chr. S. Andreae Cam. et Rod. c. 19, 20. Ghron. S. Andrese Rod. c. 41. Gesta ep. Gamerac, col. 191, A. Rod. 47-49. anno 1064. Reliqui annorum numeri in c. ronlilms desiderantur. (437) Rrevius iu Gestis episc. Camerac, col.190
(433) (484) (435) (436)
Cf. Cf. Cf. Cr.
;

in

Rod.

c. 56.

c

(4381 cr. 56.

Gesta ep.

Camerac

col.

190

et

Rod.

183
utilem eeae oredebat, auasque

3TA PONTlllCUM CAMERA<Y\-H\\!
oomraodam fldeUtati.
-^

184

His auditisomneaassenai sunt, praeterunum arohidiaoonum, Cuonem '" nomine, qui mox oonvictus
eat oontradixisse invidia potius,

quam

ulla aliara-

cum aliis Sicque annuente omnibus, donavit episcopatuml lameracensemdomiio Lietberto imperator Romanorum Henrious setione (Mart.
81). iato

oundus. Videres igitur omne palatium gaudio repletuiu eaae et exultatione, et ineipientem ipsum etiam imperatorem Te Denm laadamus, prosequi ep

mandavit liberum venienti permitterent. Johannea introitum epieoopo autem quia oontradieere a iaua non erat,adimplevit oomitis domini sui mandatumpei omnia, Bicutjua,sus iiu-r.it. Intravit igitur epiaoopu a civitatem suam duce comite cum magna gloria, el expulsua adveraariua ejua Johannee eom magna ignominia. 8. ( Gap. 66\)Pontifex vero ejecto Johanne pn vens in futurum, et timens, nevel ille Johannes ve\
et

vero dwn ad oivitatera propinquaret, Johanni, utipaeetaui b civitute exirent,

populo usque in aecclesiam, cum hujus ymni jubilatione. Magnificatus esi pontifex a rege el prinoipibus ejus in magna ^loria, et re-

pum oumolero

et

quilibet tirannus huic similis in caetellaturam iliam

aut vi aut ingeaio intraret,
15

et

poatea justus

b<

eam repetena
liuius

inde turbas faceret, ultro

Hugonem

cei>tus est a suis

cum gratiarum

uctione et

letitia

Gualteri castellani defuncti nepotem, eo quodlegi-

magna. Pontifex,

faota fldelitate imperatori, et

omcivi-

heres erat, ascivit, eique castellaturam illam

nibus competentihus adimpletis, satagebat ad tatem suam reverti (439).
5.

Sane Johannes

ille,

qui

ei

infensus Cameraci

erat, sed ]>ropinquum quendam Ansellum (441) nomine, moribus etarmis egregium, habebat, hujus cust

concessit. Kt quia iste

Hugo adhuc puer

remanserat, audivitpraecurrente fama, quod factum fuerat, quia domnus Lietbertus aceepto episcopatu lsetus remeabat. Hac pro eausa valde irascitur, secumque diu leputat, quid facto opus sit :il ". Postea
convocat, eisque secretum animi sui insinuat, dicens, se I iietberto nuper episcopo
satellites in

puerum cum bono ejus
sellus
ille

(442) oommisit; quem Anusque ad praefinitum tempus optime et

fideliter rexit.
9.

Johannes

igitur,

caslellatura

quam

injuste

unum

usurpaverat privatus, nec quicquam mali advcrsus

p episcopumproinde presumens
cnim erat
a comite

facere

— prohibitus

facto

nullum introitum

civitat ivitatis

Cameracae indul-

ipsum comitem Balduinum,

gere, nisi se eastellanum prius ipsius civitatis voluerit facere. Precepit igitur omnibus illis, paratos

cujus ligius (443; miles erat, dereliquit, et ad imperatorem Homanorum Henricum se contulit, quem

esse semper in armis, ad repellendum episcopum
illum, nisi sibi 318

hocin dono satisfecerit. Deinmatrem secclesiam sanctse Mariae violentcr invasit, ct

temporis inimicum esse Flandrensi comiti. Hujus quidem miles effectus sciens quia
sciebat

tune

,

ejectis canonicis,thesauros ajcclesise ct

quodcumque

intus invenit, ditioni suse mancipavit, custodesque

imperator secundam profectionem in Flandriamadversus Balduinum 321 pararet, promisit ei, quod exercitum suurn illuc deduceret, si a Lietberto, cui
noviter episcopatum dederat, castellaturam

suos armatos
tificalem

inibi posuit.

Basilicam itaque pon,

Came-

cum

militibus

suis introiit

et
,

uxorem
stratum

raccnsis civitatis dari sibi fecisset.

suam suum

in

camera

pontiiicis

introducens

in lecto pontificaliparari fecit, sibique et sa-

tellitibus suis depontiiicalibus

sumptibus precepit

D

His auditis imperator, quia in terram comitis depopulaturus venire desiderat 322,
10. (Cap. 67.)

lastus efficitur,

cstimans se facile impetraturum ab
interfuit,

ministrari (440).

episcopo, quoda Johannepostulabatur. Deniquonec

Interea dum haec agerentur, novus appropinquat episcopus. Cui Johannes cum parato occurrens exercitu, portas clausit, et longe reppulit 3 l'J ab introitu. Episcopus itaque ad novum Castellum sanctae Mariae divertens, cum honore et
6. (cap. 65.)

multum temporis

cum

imperator, parato

civitati

exercitu et Johanne ductore constituto, expactoet
petitione ejus, ut in
niret, iter

Flandrensem patriam.323 deveaggreditur (an. 105i).Pertransiens igitur

lajtitia

recipitur a suis.

1.

lbique aliquandiu mansit. donecFlandrensium

omnia interjacentia sui regni loca, pervenit ad Maen (444), vicum quendam super Scaldum fluvium, non longius quam duobus milibus a Yalentianis,
ubi pontes volebat facere,
quse
32i

comesBalduinusarege Francorum revertenset per ipsum Castellum transitum habens, eum ibi invenit 32o

usquead civitatomCamcracensemeumsecumdeduxit. Comes
?

et

ti

e episcopio ejus la^tus effcctus,

et sic in terramBalduini, presens transitoilumineoccurrebat, intrare. Sed Baldninus comes alteram partem ripse cum suo exercitu jam preoccupaverat, per quam imperator

VARl^E LECTIONES
316 ita 2. 7.

VitaLietb.
2.

Chunomen
2*.

1.

Vita Lietb. repellit 2.
7.

320

31" 2 ita 7. Vita Lietb. ; opus 321 comitem addit invenerit 2. 2*
.

sit

factu 2.
322

2*.

318

deest
7.

1. 319 ita

7.

desiderabat

323

provin-

tiam

334

quem

NOT^E.
(439) Hsec omnia Coloniai acta fuisse in die paschse narrat-Bodulfus in Vita sancti Lietberti. (440) idem supra I. 101. narratur de Karolo (441) (442) '443)
(444)

De Bibodimonte. Son bien, i. q. possessiones. Ledigman.
Maing. Le Glay.

duce.

;

;

185
in

CONTINUATIO.

- GESTA
A

LIETBERTI EPISC.
18.

186
acoinxit
B6

terram ejus transire parabat. Sedentihus ilaque

(Cap. 70.)

Qao

facto,

nu

Lmperatore et eomite ediverso, aeque altero alteri nooere valentibus propler altitudinem intercurrenab imperatorio exercitu tis lluvii, pars quaedam

olanculum segregata, per Gameracum civitatem adversus imperatorem sedentem imparatam 838 offendere,et sic ex improviso superare. Quod quidem feotum fuisset, nisi ad ultimum per legatum monitus comes cum suis fugeret, et custodiam littoris

Johannes ad deduoendi aegotium, si Qeri po aliquo pacto, perclaueulam illamducere imperatoris excrcitum. Laboranti igitur homini el quflBreoti id ipsum perflcere, portsB clausulee illiua apertee siini de media nocte Bicque clausulam illam Lntroivitimperator, faotainimicorum Buorumresii volentium non minima csede. Pertransieas autem clausulam illam, et interfeotia a dextris cl a Bi;

vaouam derelinqueret
viuni, paratis

32t>.

nistris

occursantibuB

sibi,

ad Islense castellum

i
l

18

11. (Cap. 68.) IIoc viso

imperator Scaldum
iransiit,
et

flu-

pervenit, ubi
tis ci

pontibus,

tcrram Baldistribuit

duini

327

hosti (445) suse

devastandam
prseda
et igni,

usque ad Dehullientem rivum (446) cum exercitu suo pcrvenit. Quo in loco praafatus Johannes, acceptissecum satellitihus suis coram imperatore veniens, rogavit
sicquc depopulando

eam

dem in quodam municipio

Lautbertuscomes Lenseasis cum muloccurrcns, interfeetus oooubuit. Al) co quicastello divertit ad Tornaoum eivitatem, ubi
inclusit

non parvam militum

B

eum,

ut castellaturam

feeisset

Gameracensem sihi donari secundum promissum suum, si vellet amIgitur

habere conductum. imperator vocavit ad se presens enim erat, et episcopum Lielberlum postulare cepit, ut Johanni castellaturam donaret Gameiacse civitaUs. Hiis auditis, episcopus usque
plius a se et a suis

electorumfugientem multitudinem, (|uos obsidione el ad ultimum fame oppressos conpulit ad dedilionem. lllis igitur acceptis el per ergastula militum suorum in custodia reclusis, impcrator <um gloria ad civitates regni sui rediit. Sed nos a proposito deviavimus, dum opera imperatoris prosequcntes,
aliquanlisper a
silunnus.
gestis

12

(Cap. 69.)

domni

Lietberti

pontificis

Hemittamus

igitur hella imperatoria et
et

magnifica facta edituis (419) ejus,
pontilicis quse restant

nos ad gesta

redeamus.

ad animam conturbatur, cum jam eam justo heredi donasset, et sevissimus firannus injuste eam repeteret. Hespondit tandem, se non posse facere

14 (Cap. 11.) Hecedente imperatore in regni sui

patriam, recessit quoque

domus

Lietbertus episco-

quod imperator imperabat, quia Hugoni legitimo heredi 328 secundum legem patrioe jam eam donaverat.

Imperator propter instantem necessitatem

pus Gameracum in civitatem suam. Qui Hugonem puerum, quem castellanum fecerat, non a se reppulit, sed non minori cura quam ipse Anscllus, constitutus custos ejus et tutor, fovet eum et enu-

volebatpetitioniJohannissatisfacere; episcopoau-

q
""

tem videbatur, quod
et

fecerat, nullo

modo

se posse

quod pelchat leve videbatur quod petebatur grave et mortiferum. Sienim infandum hominem contra jus aliena petentem in civitatem suam reciperet, neque intus pacem pi\etirannide ejus haheret, nequc foris exheredatum etparentes ejus sustinereposset. Ilumiliatus igitur et conturbatus episcopus usquequadissolvere. Imperatori

modicum

;

episcopo

ducens in iriitum donum illud castellaturae, quod per violentiam imperatoris donare coactus est Johanni. Hocaulem factum imperator pie pertulit, nullaque injuria proinde episcopum affecit quin potius donum illud, quod ah illo Johanni
tril,

factum fucrat, suis muneribus alioque beneficio nslauravit, pacisque concordiam inter episcopum ct ipsum rcconciliavit. Sciehat enim factum fuisse
nutu consilii sui, quod episeopus ipsi Hugoni primum caslellaturam donaverat. 15. Episcopus igitur leliiicatus adepta imperatoris
gratiaet dcsuperata Johannis quajstioncinjusta, civitatem suam Gameracum exaltare omnimodis satagebat. Gives itaque,

que, vivificationem petebat a divina miseratione, volens donum suum legitime perfectum inviolabi-

permanere. Sentiens igitur impcrator, se hlannon posse quod petebat, coepit ditiis impetrare violentia, precipiens episcopum a mililibus abuti rapi, et extra potestatem (441) ejus positum in ?piscopus coipiscop custodia reservari. Tandem episcopus cocpiscopoliter

qui diutinse seditionis op-

amicorum 32lJ liherrimis consiliis corrcpfus sciensque, quod secundum apostolum regi deheat esse subjectus (Rom. xm, 1), annuit imperatori de Johanne quod petebat, sicque in suam potestatem rediit, liberatus ab omni custodia.

rum

ct

pressioncpaupcrtati redactifuerant,pacisdulcedine vivificaii quasi de sepulchro mortis resuigehaut. Pra3 labore enim ct sludio pontilicis, in civitate Ca-

meracensi

et

circumquaque inomnihus appenditiis
veritas sihi obviabanl, justitiact
i.xxxiv,
11).

niisericordia et

pax osoula fibabant (Psai.

Aperta

el

reserata sunt omnia, nec fur inventus ncque rapax

VARI.E LECTIONES.
325

ininparatum

2.

326 dereliquisset 7.

3 27

comifis

1.

I

a lh. deest 7.

»9 8u orum addit

7.

NOTiE.
(445) (446)
I.

e.

exercitui.

(448) Lille, cui

origincm dedit Balduinus

a. 1066,

Le Boulcnrieu, prope Evin, arrond.

de

fundata ecclesia Sancli Petri.
i

Bethune. Le Glay. (447) I. e. terram suee ditionis.

19) Ostiariis.

;

,s

'

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM
1

188

"••'I '"

">i ni. uis
i

quisquamWO, qui

aliqui

dampna
I

A pu s Eraenaldura
ibsolvi, el

inferat.

ilerici in eeoole liia

opulentia referti,

vinculis maneipatum repp aeeumquasi ab orco subtractum
I

Deo referebant ; laioi cum omni paoe ol exer tebanl beatum dixerunl p >ulumeui h
; >

aa
e

tura reduxit.
'

sunt,
''
l

'•

Poatea vero

lu^'» infecta

pace

domnm

rediit,

immo

beati
.

opura,

per

quem

tanta pacia

gaudia pullalarun 16. (Cap. li.) Interea
mtate profleiebat,

incepta perveraitate n ii,us mnlia pejora auperaddidit. Civesnamque meliorea

a^

Hugo

oastellatura donatus
instabat,

tempuaque proxiraum
>

quo

tasellue regimine ejus carere
(450

et ipse

bonum
vl<l«-l.:i-

contumelia et injnriie afficiebat, alioa indempnatoa et injudioatos in oippo (454) vilissimo concludens, et interdedeooraplurima barbamilliia
et ditiores

snum
tur,

recipere debebat. Porr

/Vnsello

evellens.

Evremarumnamque, de

ditioribuscivibus

quia

adregendam Bicastellaturamjuvenisille
esset idonens
;

nnum, inhonestetraxitadcippumpublioum; Geralquoque, iuW meroatores intus et foris aatia cognitum, corpore quidem et aetate provectnm, lirannis etiam reverendum. Prohiie etaliis hujn-.modi saepe correptusab episcopo, et emendarinoen8 su "ipejusoorruens.excommunieataa estab c0 At ille et hoc etiam contempsit, nullamque mieericordiam quaerens velmeiiorationempromittens,

nondum

ideoque protelare volebal custodiaasuaaofflcium^sisibipermitteret episcopus Sed quamvis pontifexdeimperfectione Hugonisid

dum

ipsnm

Bentiret

cum

A.nsello,

nolebal tamen ipsum

fraudariapreflinititemporisspatio,

perdisoiplinam suam ad veritatis

putacsjuvenem viamposse revo-

B

'

'

1

i

-

cari, si cmcitatissuaa ignorantia a recto devi&verit.

Sic Ansellus nullatenus impetrare valuil prece vel

adcomitem Sancti Quintini
etsecclesiam ejus
19- [Cap. 78.)
fecit.

precio, quin Hugocastellaturam

suam non

reciperet

abiit, ibique aliquandiu versatus, quicquid mali potuit, adversusepiscopum

indiesuo. Adepto itaque llugo honoris sni gabernaculo, continuo palam fecitomnibus, quod claudebat inanimo. Antea enim quomodo eum cognosceres,

oum prohiberent simul astas, metusetmagister?Modovero
suse polestatis compos, totius magisterii et

Post paucos autem dies in Cameraoensi pagonon tongius acivitate quam deoemmilibus.apudquendam locum Porrivallem dictum,municipium firmavit,inquodintroiens*cum satellitibus
suis
,

disoiplinecontemptor,fasquenefasqtteconfundens,
posl pravitatescordis sui et illicitas voluptates graditur sine respectu aliquo. 1'otestne respectum
justitiae
1'oro

res vicinas devastabat episcopii, transeuntes

tenere,

qui in civitate domini sui et in
i 1

ejus

git 332;

hgnarium i51 per angariam 452) collicuni id unquamanteeessor ejus non fecerit,
i

circumquaque manentesarficicnsrapinis. Hocautemepiscopusdiuferrenonpotuit, sedcollectosequitesctpeditesadmunici[iiumilluddirexit. Muq nicipiumveroilludassultu 3«opprimitur,etcoangustatum et igne succensum ad lerram prosternilur
diripiens,

et

contradietio

reclamet

ct

prohibeal domini sui?

sicque locusillea satellitibus
datur.

et a

latrunculisemun-

est autem hoclignarium a Ilugone castellano incivitate Gameracensi, et posilum esl in inclastro 333 (453) sancti Autberli ad contradictionem

Kactum

Lietberti pontificis

;

et hoec

i'uit

prima causa de

in-

juriarum ejus primitiis.
17.

Seeunda injuria

talisexstitit,

villico et cubiculario episcopi decem
et in civitate sua,

quod Krmenaldo vaccas abstulit

illedestructo municipio ad aliud Inceium (455) antiquitas nomen imposuit, parcdasquc et malaplurima in cpiscopum repetivit. Quod etiam episcopus moleste accepit, copiosamque annatorum multitudinem ad locum illum deduxit; fuissetquecontinuo municipiumillud solotenus subversum, nisi Rotbertus de Perrona
divertit, cui

Hugo igitur

se praesente, adduxit et comedit

cum

sttis

dolo obstitisset, qui venerat in pontificis

ipsumque Ermenaldum ad ultimum comprehensum alligavit catenis. Quod cum episcopo nuntiatum essel, valde indoluit, venitque ad domum castellani, volens scire, quare cubicularium suum leneret in vinculis. Ille vcro mox ut advertitdomum intrasse

auxilium. His ita incassum decursis, Cameracenses infecto
versi
-0 (Cap. 74.) Interea Hugoille
£)

negolio

ad civilatem

suam sunt

re-

quandam juvencu-

bim,

Adam nomine, neptem videlicet RicheldisMon-

dominum suum, fugalapsus

est per alterum

domus

tensiscomitissae, cepitamare,eamque in conjugium

ostium. Vociferante igitur episcopo etadjurante in sacramenti nomine, ne abiret, sed stans de Erme-

sibivellecupidecopulare. Sed quiaexcommunicatus

quomodo quaque

ratione

id perficeret,

nesciebat.

naldo
noluit,

quem

ceperat

33i

rationem redderet: stare

Incendio siquidem carnalis amoris devictus, ad Ri-

sedascenso equo aufugit. Hoc viso, episeo-

cheldemcomitissamprogreditur, obnixe obsecrans

VARLE LECTIONES
'0

quisque

7.

perat 2. 2\

335 jfa 1.

;i quilibet Vita Lieth. 331 regendum 7. Vita Lietb. saltu2.

332 collegit 7.

333 e st

in

claustro

7.

3£l

acce-

NOTiE;
(450)
i

i-oL

Son bien. Magasin de

bois.

(452) I. e. violentam exactionem, de lignis quae ad comburendum incivitatem advehebantur.Goi.v. (453) Enclos, i. q. enceinte.

(454) Le cep, ferrumquo captivorumpedesincluduntur; tumpro carcere ipso. Le Glay. (455) Inchi-en-Artois, canton de Marquion. Le Glat.

189

CONTINUATIO.

- GESTA
A

LIETBERTI EPISC.

190

eam,ut sibi in matrimonium conjungeret Adam ncptein suam. At illaprecibusejusdevicta, adultimum annuit quod petebat, si prius absolutus csset anatbemate, quo ab episcopo Camoracensi vinctus erat. Quid fareret?Absolutionem noncurabatmagnopcre;

sterii sui

quae conseerandajerantbenedieens, et cetera miniopcra pniiriens. Accidil autem, ut cum

hujus laboris exercitio ad quandam villam Buricelluinnoinincdcveniret, eecclesiamque villaa <'jus con-

tamen eam ab cpiscopo per internuntios, dcsiderioardens concupitu: puellso. Porro episcopus
quacrit

secrandam hencdiccret, et post conaecrationem iu confirmandis etiam hominibus 3 fatigatus, ihidem pcrnoctaret. Prefatum vcro Hugoncm sermo hujua
»''

rei non laluit; qui acceptis secum complicibua suis multimodis injuriis ejus, absolvere eum ad domum illam pcrvenit, in qua jam lecto receptUfl nisipriusdimissioncmmanupropria quod episcopus lassafa membra commendabat quieti. faceret ex omni bcneet vulgo werpire dicitur Fractis 3il domus hujus osliis, et quihusdam resificio, quod infra ambitum Camoracse civitatis habestentihus interfcctis, pervenit ad cameram, in qua 3l2 bat. Mugo vero ad ultimum ambitione juvcnculse B pontifex cubitabat cum Wiboldo preposito suo et in(lammatus,fecit episcoposecundum optioncm ccapellanis suis.Sentiens Wiboldus doloset violenjus: werpivit palam omnibus, prsesente cpiscopo tiamhujusmodi, ostio camcrac quasi pro obice sese suisque militibus, prsesento comitissa Richelde opposuit;scdunus pluribus resistere non valens, suisqueprincipibus, quicquid habebatheneficiiinfra fractoostio ab ipso Hugonc intercmptus occubuit. civitatemipsamCameraci; sicque absolutus, fideliDeniqueepiscopum,sicut in lecto jaccbat, cum catatcm episcopofecit de reliquis castellaturse bonis, misia tantum illc insanus homicida non timuit accietinde obsidesdedit. pere, etad Oiseium municipium suum ita nudum 21. Hsec autem fidelitas non diu est ab ipso Huasportare, clausumque in custodia rctinere. gonc observata, quia in natali 336 sancti Andrese promissam, infregit eam 2. feria post 23. ( Cap. 76.) Hac igitur fama Arnulfus comes jurcjurando Flandrensis, et materejus Richeldis excitati, sumpalinas. In hac enim feria majoris ebdomadse (-456), Atrewasiam (457) silvam penetrat, et omnia queeibi C ptismilitibus suis continuoamboadOiseiumvcnere,

fatigatus

nolebat,

repperit

abduxit secum. Qui

jumenta Gamcracensium, ablata injuste cum ssepius monereturab epifidelitate jurala, ut

scopo in
et in

ea redderet, noluit, sed

ipso absolutionis die, qui est ante parasceven,

domino suo mandavit. (Cap. 75) PosteaCameracum derelinquens, divertit ad Oiseium (459), malumque 33 quod potuit sicut primitus facere instituit adversum 333 episcopum. Mandavit igitur episcopus ei nonsemclsed plus vice tertia, ut anteconspectumejusveniens, proesentibus compadiffidentiam (458)
"7

etrequirentesepiscopum in sapientia et fortitudine, mora inventum reduxerunt eum Cameraeum cum grandi gloria et honore, donantes msuper muneribus secclesiam sanctae Marise aliaque monastcria civitatis Cameracae. His itaque digne et laudabiliter perfectis, Flandrensium comes cum matre sua in
sine

palriasua lsetus
oclio 3 ' 3 in

rediit.

Hugonem

Episcopus igitur perfecto incitatus, eum insequi non

cessavit,

ribus suis inrectum (460) staret de

injustitia

sua.

Ipsevero crebro sub nomine terrse suse et in 839 fidelitate quam juraverat commonitus, ad ultimum

D u

quoadusque destructo Oiseii municipio, eum procul pellereta Cameracensium finibus. Expulsus taliter a Cameracensi patria, de omni clamore siluit adversus episcopum inomni ipsiusepi scopi vita; terra 344 quoque requievit a facie malignitalis ejus.

anteconspectumdominisuipresentibuscomparibus suis venit; sed de quibuscumque intcrpellatus est rectum facere nolens, injustior quam venisset,recessit. Unde compares ejus et alii quamplurimi nobiles, qui comrauni utriusque causa huic placito interfucre, Hugonem reum vocantes, terram quam de
episcopo tenebat,
22.
ei

eniscopus supervenicntc senio coepit corporc languescere 3i3 sed de aolerna vita sollicitus, in animo convalescere; hereditatemque 316 preclaram, quamab antecessoribuspos24. (Cap. 11.) Interea
,

adjudicavere.
Oi-

hujus gloriam, transferre studuitadnanciscendamseternoe vitse letitiam. Tantum
sidebat ad mundi
hereditatibus, et sui juris reditibus ad aecsanolse Dei genitricis Marise Cameracensis clesiam secclesisepercartaruminstrumentaconlullt, ut inde

Hugo autem ad municipium, quod apud
sibi paraverat, abjudicata terra

enimde

seium

sua

rediit, et

malum adversus cpiscopum

facere

non cessavit.

Episcopus tamen patienter ferens hsecomnia, abjecto timore parrochiam suam circuibat, secclesias

refectionem cibi et potus habeant canonici per omnes dominicas totius anni; ita tamen, ut in omnibus

VARLE LECTIONES.
33" malum 7. V. 336 natale 7. 33S adversus7. 3i0 populis 7. in chrismandis tnrbis 319 deest 7. 3lv t. q.r. 3il autem addit 7. 3i 2 c. ubi 2*. Leitb. 3i3 i. toto ammo7. totisanimi viribus V Lcith. p. 2. a. f. m. e. dcsunt. 7. terra hereditatemque praeclaram desunt 2* 3i3 lassescere 7. 346 hereditalcm 7.

NOT.E
foret d'Arouaise commencait vers le jhateau d'Encre, eL s'etendait jusquauxsources de a Sambre. Le Glay.

(456) (457)

I.

e.

Char-Woche.

La

(458) Defi, herausforderung. (459) Oisy, prope Arras. (460) Zurechte.

;

1

'I

\

PONTIl K l'M i'\M!.l:A«i\SI('M
laii

192

seoundia

oongregatione generaliter missa A. et celebretur pro anima ejus el pro cunctis fidelibus
feriia b

iitadili

icut gallina, quae

con-

pullos suoi fovet eos Bub

NulH

defunctis. Et quia de cai
ctae

ita

im sanillata

MariaB

el

canonicos ejus

disserui, n

ticebopenitus, qualem Be

alii^ civitatis

monasteriis
ipso
847

exhibuerit. Monasterium sancti Sepulchri ab

fund

ivit

UH), et posito inibi abbate

cum

de civibus suis nocuit, cumomnibusprodi quam episcopus factui errarum Beditione desertam invenit, populopr sam etoppulentam moriensdereliquit. Novum vero castruui sanctae Mariaa et abbatiam sanoti Audreae
igitur

studuerit. Civitatem itaque,
i

monachis, locum illum possesionibus el commodis rebus decenter, sicutpresens tempus probat, dita\ it. la eacclesia vero sancti Autberti regularescanouioos oum abbate constituit 348 (46%); altaria valde

apostoli et

cenobium sancti Humberti de Maricolis inmelius semper exaltare non cessavit. Preteret

congregationi sanctae Mariaa Atrebatensi ecclesianaj de Belreim tradidit. Hl in monasterio suncti \ indi-

bona

ot

nicis ejectis, qui

possessiones preclaras superaddidit; canoibidem negligenter deserviebant

cianiapud montem

saiu-ti

Kligiisitocanonicos regu-

H

lares constituit, etejectisindecanonicisilIis,qui antea ibinegligenterdeeerviebant,

prebendas magnifice de suo proprio restauravit Erleboldum, qui BBcclesiam sanctse Crucis aedificavit, et rebus el consilio multum juvit, ct in eligen dis et ponendis canonicis numerum et electionem adhibuit. Ecclesiam sancti Vedaeti, quamfecit idem Erleboldus, fecit consilio et auxilio ejus. Monasterium sanctipatrisnostri Gaygerici non pretermittam, cui deditin Athene hujus849civitatis decimam, etcum rebusaliisvaldebonisadpedem montis ejusdein sancti Gaugerici cambamunam. Glerieos vero

superaddidit.

multade suisbonis Tandeminter liujusmodi bonorumo-

perum

exercitia deeidit in infirmitatem,

quam

pei

tresfere annos cummnltapatientia sustinens, in vi-

Johannis Baptistas plenue dierum obiit mortem(463). Sepultus est autem in multa gloria,
gilia sancti

cum dolore tamen filiorum, m
clesia,

sancti Sepulchri ;ec-

quamipse

ediiicaveratct abbate et

monachis

deeenter adornaverat.

GESTA GERARDI
1.

II

KPISCOPI

350

Sub temporequo secundus

(464) Henricus

Ro-

manum

tenebat imperium, succesit secundus Ge-

rardusadCameracensem cpiscopatumpostavunculum suum Lietbertum, habita cleri et populi Cameracensis omnium electione, cum assensu et dono C
regalispotentiaj.QuimoxsacratusaHugone Diensi,
preoepto Hildcbrandi tuneapostoliei,apud Augustidunurn, regrediens honoritice susceptus est a com-

eommissis debitam dilectionem conferre, et paeem de inimicis aquirere, imprimis Hugonem castellanum, quemusqueinfinem suuspredecessor Lietbertus sibi passus est inimicum, per comitem senem Hobertum etperprincipes Flandriarumpreparavit sibi hominem (465) et amicum, tam per lidem quam per sacramentum. Hetinuit tamen episcopus in suis manibus redditus castellani, quae
sibi

misso sibi populo Gameracensium. Gum autem suo introitu susceptioflieii jura voluit exercere,

in
et

continebantur infra urbem Gameraci.

Ex

illa

vero

eoncordia terrse

qua3

incultae

erant,

negocian-

VARLE LECTIONES.
2". 348 ffi c Jesiil -2. ulliwo Colio deficienle. 2. ita desinit : constituit. Abposuit i. abbatem 2. v batiavalde. Interea episcopo supcrveniente senio csepit corpore laeescere. Vitasolicitus in animo convalescere hereditatem. Hicfiniturliber AtrebatensisecclesiaeS. Maria?. 1482. Sequentia igituv unus nohis servavitl. quocum conferenda est Vila LieLherti c 57. 34» ita correxi; d. mathene 7. 33° titulumcapitumque distwctionem suppJevimus; non crat in 7. 7"; c quihus hsec Gesta damus.

3i: ita 1.

NOTiE
(461)
I.

Consccravit 25. Oct. 1064. Vita

Lictb.

c.

D

W. Ghartam fundationis habot Miraeus Opp.
155.
(462)

dipl.

inseiit Vita Lietberti. dedit Miraeus Opp. dipl I, 157. (463) Anuo 1076 secundum Auctarium Aquicinense ad Sigebertum; 9 Kal. Jul. 1076 secundum

Quarta Maii

MLXYJ

Ghartam

incarnationis a 1076. Vita Lictberti. Nexn inc. 9. S. Marise Gameracensis Kal. JuJ. obiit Lietbertus sanctie mcmoriae et reJigionis episcopus. Qui aJtare de AndreJeth cum appenditiis suis, et tertiam partem in Lietscinis, et dimidiam viJJam Ogeii, sicut in carta sua scril bitur, ad usus nostros Jibere et Jegitime tradidil;
nicee

crologium

Ann.LaubiensesetNecrologiumS. SepulchriCameracensis s. xn ; tradidit spiritum 26 e ordinationis et 10 KaJ. Julii decedentc sole SUS9 anuo
.
. .

et

inCameraco deeimam monetce

et

materam quam

.

.

.

Antequinqueniumquam miijravit adChristum. vita decederel, effodi sepulchrum sibi fecit, quod
. .

.

injuste perdideramus, redidit; et in vico de Pasquerthraucambam unam, et in Bolengria furnum unum, et in foro gavalum unum nohis de proprio

comparavit: et legitime cum

Jiis

mnltn

alia

nobis

certisdiebusrevisens, etprimoquidem desuper incumbens, lacrimis et gcmitibus fossam perfundebat; deinde panc velcarne velaJiis eihariisimpieJtat, quaapauperihus erogari mox faciebat. SepuJtus est autem cum gJoria et lionore pontificali anno pontilicatus sui 26° 9. Kal, Julii, domi-

et adcclesiue nostrse, sicut bonus pasiur, coniirmavit, et ne quis infringeret, excoinunicavit. Notula historica s. xn, quam dedi in Annalibus nostris

VIII, 428, aperte

mendosaest.

(464) Imperator rex tertius. (465) Vasallum.

193
bur

CONTINUATIO.
(

GESTA GERARDI

II

EPISC.

l-.M

166);

rerum abundantia

citius rcformatur,

quod
ct

A

isopia retrohabita tota obliviscitur.
-J.

In plenitudine ergo pacis

ct

gaudii clcro

po-

oonftteri Ergo Wibertua ille perjudioiam ad shpitem ligatur, duabua virgis oradelitei Qagi llatui tamen oichil amplius oonfltetur, Quare aervientes

pulointuset forisposito, deorevit episcopus iinpcratorem adire, de quo ipse honorem receperat

episoopi ipsiini

nudum

ligatis

manibua post lergnm

enctee lameracensis ecclesice. Sed non loge adhuc imiltum recesserat, cum civcs Oameraci raale consulti conspirationem multo tompore susurratam et
(

per mediam civilatom sicul pruditorcm, extra inurosduxerunt, linguam abscidentes oouloseruerunt; novissime iuterfectum sui parentes pudibundiet do-

dcsidcratamjuravcruntcommuniam. Adeo sunt inter se sacramento conjuncti, quod nisi factam
diu

concederet conjurationem, denegarent universi introitum Cameraci revcrsuro pontiiici. Quod et factum est. Episcopus enim adhuc per Lobias transiturus, a suis fidelibus audivit,
tatis

secusviampublicam sepelierant.Inhomicidio quod lit pro virtute tenenda justiciae, teslatur Auguslinus cpiscopum non peccasse jaitenim: Occidoro bomiaem non somper cst criminosuw, sod malitia et non legiboa oocidere csl criminolcntes
itaque,

snm.
i.

quod fccerat

iniqui-

Sedata

igitur predicta

civium

conjura tione,

statimque revertons atque suos hominesadversus totcives videns numero esse ini-

populus;

B

hrevi adhuc preterito teinpore, aprelihato

Hugone

castellano renovata est malitia de castellania,quam
inlVa

pares ct virtute inferiorcs, accepit secum ainieum

suum, scilicet Balduinum Monlenscm comitem, ad arcendam civium superhiam et ad delendam eorum profanam communiam. Cui non sine militia comitis

Cameracum

intrare

volenli,

populus conspiratus
slul .itne

contradixitingredi.

Veruntamen episcopus

Cameiacuni retinuerat episcopus in manusua. Hona nanque episcopi apud Atrehalum lam circa quam infra, et apud Mariolum et uhicunque potuit, omnia dissipavit hona etiam aecclesiarum Gameracensiumuhiquedepopulatacomhussit ct consumpsit. Extcnsa igitur per annos plurimos castcllani
;

plebis suaemalensmisereriquamulcisci, oplulitillis tidem facere, quod in curia sua tractaret aliquando de facta contra eum conspiratione. Data ilaque
fidulia,cives
et oblita

perseculioctterrarum continua vastatio indesinentcr coinpellit

rusticos villas diiniltere, rehusque
et

ablatis

vagos

cxules per aliena mendicare. Cujus

domum

leti

reversisunt, quasi sedata

eorum

injuria.

Sed suis fortasse peccatis

exigentihus, inscio presule, suhlato rei auclore, a
militihus

pecuniamciviumsupeihorum rapercdesict ut

C

derantibus in suis domihus subito invaduutur,
autinterficitur. Sic

quisquisobviusfuit inimicoinimicus, autvulneratur

casu repcntino cives

attoniti, in

episcopus non valons secundo RobertoFlandriarum comiti marcas argenti duccntas trihuit, propter miseriam inopum et gemitum pauperum, ut illum Hugonem a castellania omninoexhereditaret, el a finibus Cameracensium, immo Flandriarum, procul expellerct. Quid dicam ullra? factum est ita fugatum Hugointolerahile sapiens
tolerare,
;

maium

oecclesiamsancti Gaugericiconfugiunt universi,scd

nem
ibi

recepit Anglia.

lbi oxilium, ibi

paupertatem,
sibi

ad ultimum devicti, ultro in captione deliberantur
episcopi. Expoliatur itaqne civitas, cives amittunt

multa suslinuit contraria.

Nunquam

adpa-

triam revertendi occurrit animus, quandiu virpro-

pecunias,
scopo.

tola conjuratio,

ultionem patitur iniquitas, destituitur facta itcrum fidelitas juratur epi-

vidus
5.

domnus Gerardus

vixit cpiscopus.

vero videret episcopus in futuro providentissimus, quod terrae suoe de inimico Hugone

Dum

Post hanc exterminatam communiam, mox machinata est quedam iniquitas adversus pontifi3.

cem, quse perDeiprovidentiam non habuit radicem nec venit ad perfectionem. Quidam civis venerahilis, nomine Wibertus et mercator per multas terras cognitus, in prefata

pacem concesserat Deus, intemporepacislaboravit fieri,utsi aliquando vel ille Hugo vel alii contra se exurgerentinimici, salteminurbetam ipscquam sui
contra hostes existerent fortes et securi. Ecce bona

D

provisio, ecce paterna sollicitudo, ecce opus opti-

communia quendam fratrem suum Fulbertum, concivem etcommercatorem pru-

mum civibus et
preparare
pora
et

rusticis valde necessarium, scilicet
ut

et fideliter operari,

domus

suse corinfra

dentissimum, interoccisos interfectum perdiderat. Unde iram conlinuam et mortalc odium super epi-

substantise ab impugnationc

hostili

urbem possintdefendi. Unde eisdem
liantihus,

civibus auxi-

scopum
buit

occulte ferebal. Quapropterpactionem hainimicis episcopi
,

totam

in circuitu civitatem, vallo ligneo

cum

quod

eis traderet civi-

prius

compositam, ipse episcopus munivit muro

tatem Cameraci. Sed
proditione,

quomodo

accidit de cogitata

terisvolo significare.
ri

non solum presentibus, sed etiam posIdemenim Wibertus illamfie-

lapideo fortius, fossatis relevatis et plurimis inter murum cocdificatis turribus. Castellum etiam infra

dispositam confessus est episcopo proditionem, ab eo quippe non machinatam, sedper eum fieriab
inimicis episcopi sibilatenter quesitam.

civitatem,in quo erant et ajcclesia beatse genitricis Dei et cenobium sancti Autberti, muro excelso fir-

Quos quia

mavit, fossato relevato alto etterribili. gratia 6, Intento igiturin bonis actibus episcopo,

noluit

nominare

pontifici,

diu debere plecti,

judicatum est illum tandonec proditores illos cogatur

Dei

sunt conversi milites duo id tempore illo, Walterus vero unus dicitur, et alter Sicherus,
facti

NOT.E.
(466) Cultiver, versio Gallica,

io;

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM.
ingenui, bonia ornaU moribus,

l'j«

.hiiIm)

ambo

repleti

A tum
i

suoiuin salvatione
Dedil
el

deputavit alodia sua
in secclesia bcatsu

tt

fervore divini spiritus. Ardentes ergo perSpiritum

Lietscinis et de
in'.
I),

Wilrehem
-

M.i

sauctum, seque confltentes habere unam

volunta-

etiam altaria, quoj

um

carltc

buboutui

tem et unum animum, confldenter mandaverunt ipsum episoopum venire illi-> apud Duaoum. Voleliiint enim ejus oonsilio looum eligere, ubi Ceo possent Bervire. ln buo itaque alodio qui Aquiscinotus
dicitur, in loco
in^,

non esl ul hia nominenlur. 8. Hospitale pauperum, quod e atrium sanotaa Irucis, prostrato veteri, sicul nunc app
aecess

renovavit,

el

capellulam quae

inheret

hospitali;

quidem horroris

el vastse Bolitudiel

quam
ibi

in

solempnitate

omnium defunctorum cum
et

quandam

edifloaverunt, eecclesiam assensu

venerabili expensa cibi et potus consecravit,

ut

oonsideratione ejusdem ponUfiois,immoauxilio, de suis rebus propriis. Ab iuitio enim usque in flnem
fuit illis

militibus in cunctis edificationibus aeccle-

siae coedificator

episcopus.

Tandem

parata ecclesia,

presbiter dominica m duoa modios Iritici de eleemo* sina hospitalis persingulos annos dari sibi constt tuit; ita ut presbiter idem et infirmos visitaret, et
cantaret
parrochialis
feria,

quartaet sexta

et his

quae ad culluin scolesiasticum pertinenl de-

in

Christo consultos

et

communioatos mortuo
ut

abbate et et ibidem deputatis monaohis, consecravit eam presul venerabilis imlie Bcilioet sancti Dyonisii martyris (aa. 1019), sub nomino et honore sancti Salvatoris Dei omnipotentis. Tunc predicti milites Walterus ei Sicherus tradiderunt ad usus monaehoruin inibi Deo famulantium alodia sua, terras suas, servos et ancillas
oenter compositis,
et

g

peliret.
9.

Adhuc unum opus,

sapiens architectus,

idcm episcopus, quod laudandum est ah omnibus presenUaliter aspicientibus. Venerabilea
fecit

ajcclesiam beataeMarisBolim
a capitc superiori

combustam etjdirutaa

usquo ad chorurn sancti Johannis

pulehre

et

honestc reformavit. Ipsa enim laqueariaJ

quicquid possidebanl

in terra.

Tradidit

quoque

plastrum, brevesque fenestras longioresrenovavifl
capita columpnaruin in utroquc latere turpiter fixa

ibidem Ansellusde Ribodimonte villusduas, Verequod quidem fecit annuenle et Oberoicurtem episcopo, utpote quas in feodo tenebat de illo. Kecerunt ibi alii multi mulla donaria, quce idem

thum

;

corruptadecenter coronayit. Comparaveral etiam colorcs optimos ad agendam picturam per totam
et

aBCclesaim; sed heu

I

inter

agendum

episcopus perpetuavit fratribus per privilegia. Ipsa
vero Aquicinensis oecclesia Cameracensi secclesise eternam promisit obedientiam etsubjectionem. Promisit pariter episcopus, se ibi nunquam positurum ahhatcm, nisi per eorundem monachorum electioncm. 7. Post hoc opus heatum et mcmoriale, studuit

morte preventus
tas

reliquit inceptam.

accidit quod Sed quia volun-

bonaapud Dcum opusest perfectum,secure cum
lonum habitationis glorias
tuse.

q

psahnistapolest dicere: Dominc,clilexiclccovom doniiis tuae et

Et credi-

episcopus diversis conatihus
vare,

in

prescnti vita prepa-

quod pertinere intellexit ad profectum et salutem animai sua3. Quapropter pro sua et parcn-

mus, quia ejus Deus miserebitur, cum dicat divina lectio Ubite invenio ibi tejudicabo.Wexil episcopatum per annos sedecim atque dimidium. Obiit pridie Kalcndas Augusti [an. 1092) (468), sepultus in mcdio lecclesiaa matris Domini. Divina igitui
;

miscratione aniina ejus requiescat in pace. Amen.

GRSTA MANASSIS ET WALCHERI
EXCERPTA PER MONAUHUM SANCTI GAUGERICI
1.

«».

Post (409) mortem Gerardi episcopi multa

et

^

personajeligercntur, quaBpostmodumeodemlionore

gravia malaintraet cxtraurbem

tcmpore acciderunt, nium causaetorigo fuit ambitio,superbia, nec non insolentia matris acclesice canonicorum. Qui dum
se alterutrum preferre contendunt,
nisi

Cameracum longo quorum scilicet malorum om-

non solum autem, sed etiam ipsa maler Camcraccnsis oscclesia, filioe suse, hocest
privarentur
;

Alrebatensis

secclesite,

subjectione

et

obedicntia
alia

orbaretur

^.

Quie videlicet omnia

multaque

ad

suum

libitum seu

dum sibi alium commodum praeferri uon
est, ut

mala

si

quis plenius nosse voluerit, Cesla pontifi-

cum
ab

requirat.

patiuntur, discordia

eorum actum

quattuor

illo

Xos autem successiones pontificum lcmpore usque adpresenstempus per annos

VARLE LECTIONES
3j1 tituhim supplevhnus.In 7. T. hasc omnia prreeedentibus Gestis Gerardi continuo calamo suhjiciuntur discrimine nullo, quasi unum esset opus. 332 vel orbata est supcrscriptum in 7.

not^:
(467) (468)

Apud Miraeum Opp. dipl. I. 75. II. W. Aug. secundum Necrologium Aqui
s.

(469) Hoc capud integrum deest versioni Gallicse; non igitur fuit in Ceslis, sed excerptori Gau-

cinense

xn.

gericiano debetur.

197

CONTINUATIO.

GESTA MANASIS ET WALCIIERII
A

198

ferme contum, hoc est ab anno incarnati Verbi 1090 usquc ad annuni 1180 summalim designare
inlendimus.
2.

Igitur

Gerardo secundo dcfuncto (an

1092),

4. Beatus (478) siquidem Gaugericus, qui, ut prediximus a beato Vednsto quartus utrique sedi prefuii, urbem Cameracensem amplius quam Alrebalensom dilexit, frequentavit, et habitare in illa

qui a heato Vedasto 32u " Cameracensi atque Atrebatensi secclesiae prefuit, Cameracensis eecclesiee
clericis, ad

potius sibi placuit, quia profecto etclerus honoratior ot populus in ea numerosior habebatur. Hinc
est,

quos nimirum specialiter eligcndi

ej>i-

quod sedes iameracensis quinque habet arehi(

scopum cura

pertinebat, diversa inter se sentienli-

lms, cives adversus illos animo concitali dixerunt, qnod ncmo erit episcopus, nisi quem imperator et meliorpars cleri et populi elegerit. Quibus auditis,

diaconos, Airebatensis vero nonnisi duos. Sed et ipsa civitas prmaliis urbibus pulchra estetdecora, sicut hi qui Jerosoiimam petentes diversas urbes

conspexerunt, attestantur. Simi quidemplures

aliae

prepositus aocclesise preparavit sc ad deferendum imperatori pontificalem baculum. Gui custos aacele-

longitudine et latitudine atque divitiis nobiliores, sed situ et domorum compositione non ita, quamvis

crebris incendiis deturpata sit. Asserunt etiam, quia siseocourens ex adverso in faciem ei restitit, juris urbi Jherosolimse nulla similior existat. Nam sicut sui id csse adserens. llis crgo pro hoc ad invii urbs Jherosolima ab oriente habet montem Oliveti, litigantihus unius anni spacium et co amplius H sic etiain urhs Cameracensis ab oriente habet montransiit, ignorante imperatore, defunctum esse Getem qui vocatur mons sancti Gaugerici. Et sicul rardum episcopum. Quam ob rem cives (470) egre dominica in ramis palmarum rcx el patriarchacum ferentes, quod tamdiu civitas et patria rectoris elero et populo procedunt ascendentes in montcm oareret patrocinio, quendam Francigenam
,

nomine Manassen elegerunt. Super quo clerici valde indignati convenerunt in unum, ct prcpositum nomine Maseelinum elegerunt. Civibus autoni huic eleclioni
contradicentihus, clerici sensu et virtute conlis
firmi, facillime ccsserunt (471).

Oliveli, ibique

veniunt
et

palmas accipiunt, quibus acccplis vallem Josaphat, ubi legitur evangelium sermo fil ad populum ita profecto ct in urbe
in
:

in-

Cameracensi eadem ipsa die cuncte
in

civitatis turba

Deinde civcs duo
et

candelabra argcntea 30 marcas pensantia

cali-

cem auroum
electo suo

7

marcarum ab
;

aecclesia tollenles,

perrexit ad cesarem.

Manasse dederunt quse ille accipiens, A quo non inventa gratia, cum

monachis procedentes,supradictummontemascendunt,ibique palme benedicuntur ct distribuuntur. Dehinc descendentes pergunt ad sanctum Sepulchrum, et in atrio ejusdem ccclesiae quasi in valle Josaphat slaclericis pariteret

unum

collccla,

cum

quali veste fuerat profectus,

versus. Jure

niam

a

namque ah augusto estrepulsus, quo- q quasi populo canonice nequaquam fuerat electus.
juxta

cum

tali

etiam est re-

tionem faciunt; il>i etiam legitur evangclium, et sermofit adpopulum.Inlatereautemprcdictimontis,
in

Propterea gravior discordia eivium adversus cle-

quam

Bethania, aaeclesia sancti Lazari hahetur, hahitant leprosi. Porro in ipsa urbe

rum

facta est, arhitrantium,

factum esset, ut repudiatus fuisset
3.

quod factione illorum electus suus Manasses a eesare
(472).

secclesia est sanctae Dei genitricis, secclesia sanctaj

Grucis, oecclesia sancti Sepulchri, ct
Salvatoris. Quid 353

alia;

septem.

Ultra pontes vero extra portam aeeclesia est sancti

Veruntamen dum

sic

secum

rixantur,

dum
el

ita

contra se disceptant, inopinatum

malum

onus

nimis grave utrisque advenit. Atrehatenses etenim occasione hujus tam diutinse disscnsionis elevati,

episcopum elegerunt noQuo facto Cameraccnses indignati sunt, conturhati sunt, commoti sunt; pudor et dolor apprehendit eos, quia filia in matrem, discipula super matrem presumpserat erigere cervieem; nempe a multis retro temporibus, et fortasconsilio inter se habito,

autem de liberlate hujus urhis dicam? non episcopus, non imperator taxationem in ea fecit, non tributum ah ea exigitur, non dcnique exercitum ex ea educit, nisi tantummodo ob defensionem urbis, ct hoc ita, ut eadem die ad domos suos valeant rcverti. Nuper quidem tempore
Pctri filiiThcodcrici comitis Flandrise, qui postXi-

mine Lamherlum

(an. 1093).

r\

cholaum fuerat electus in episcopatum istius urhis, non quidem canonice, nam infra aetatem, hujus inquam tempore Fredeinfra ordines erat

sis a diebus beati Gaugerici, qui

Vedasto utrique

sedi

quartus a beato prefuit, tale quid ab eis

ricus imperator in expeditione adversus Italiam profecturus,mandavit sibi pecuniam mitti sed hoc
;

neque

ipse,

nequo

alius ante vel post illum fecissc

nequaquam
333

fuerat

presumptum.

perhibelur.

Quid

— perhibetur in scedula assuta exhihet

VARI.E LECTIONES.
7.

not^:.
casatis addit Abhrev. Cameracens. (470) cap. 5. procul dubio ex Gestis. (471) Ha?c Abbr. Camerac. c. 5 ita hahet Mas. sacerdolem et prepositum, qui tamen ad dcclinandum populi furorem gratis cessit. (472) Abhrev. Camerac. c. 5 addit, ex Gestis
:

Cum

imperatorem impedisscnt. Post luec in versione Gallica sequuntur qusedam, quse in Gestis fuisse, sed ab excerptore Gaugericiano omissa esse videntur, scilicet

totum

c.

2.

procul duhio:

Ex hoc graviter

clcricis longe a civi-

Gestis, sed a nostro addita sunt. Eorum loco verarclndiacresio Galliea habet qucedam c. 3
:

(473)

Hoc caput

ct

duo sequcntia non fuerunt

in

tatedepulsis,nisi sacrosanctis tactis jurassent,quod nec per epistolam nec per nuncios Manassen apud

msismes.

GBSTA PONTIFICUM CAMBRACENSIUM.
nduraintore», quit beatusGaugericus sepedietum montem a quodam burgario eomparavit,

200

An

nomine beati Memonaehie fratrem dardi eonstruxit, adonatisque siiiuu nomine Landonem illis prefecit. In eadem quoqne basilica beatua Gaugericus eepultue est, et sepulchrum ejua hodieque venerationi habetur. Bi autem aliquis querat, quomodoab ordine uonastico Deusomniad clerioalemvenerit, paucis expediam. iniquitapotens, diligens justitiam et odio habene
et
illie

Beccleeiam aub honore

et

honore sanctaa Dei genitricia aut fundasse aut reparasse narratur; quarum una est Viceliacensis, in qua corpus beataa MariseMa lene ab urbe Aquensi delatum et illio sepultummagna christianorum devotione frequentatur. Alter vero, hoc est rex Karolus, tredecim BBcolesias in hon »re beati Petri apostoli similiter aut construxit
6Bccle8iaa
in
-

vem

aut restauravit

;

basilioa, quara, et
in

qnarum seilicet una est supradicta jam diximns, Banctus Gaugericus

offensns, tem, Oagitiis et facinoribus christianorum virgam furoris sui ad eorreptionem illornm arripuit
et

baculum, gentem

videlicet
el

paganorum,

hoi

aliorum similium.Qui Hunorum, Normannorum diversia temporibua a suis flnibus exeuntes, terras castella idlili^ atqueGermaniaeinvaserunt, urbeset GalliaB ui'juv «^' •> mulieribus intercmcrunt. subvertentes, viros cum
»
>

honore sancti Medardi eonstruxerat, sed a pagaHanc ergo rex Karolus restaurans, nomini et honori beati Petri apostoli intitulavil centum quoque canonicos ibidem posuit, et eis centnm prebendas delegavit. Idcircoanniversanis vasiaia fuerat.
;

-

t

g

Ecclesias quoque ac monasteria virorumpariterel mulierum incendentes, eos necaverunt. Deniquein trecentos cenobio nobis vioino, hoc est Altimontis, simul monachos truciilav. riint, qui in uno poliandi-o SimiU raodo etiam cenoillic sepulti requiescunt.

rium ejusdem regis per annos singulos in eadem aBcclesia "2. — Non.Oct. sollempniter agitur. Hoo igio c tur modo isdem locus ab ordine monastico ad cle ricalem devenit, ct a nomine sancti Medardi ad nomen beati Petri transivit. Quodautcm nunc beati
1

Gaugerici nomine vucitatur, ideo fit utique, quia isdem beatus confessor in eadem basilica sepultus fucrat; deinde rairaculis clarescentibuscorpus ejus

bium

sancti Medardi, quod, ut prediximus, beatus

Gaugericus in supradicto montcconstruxerat, desfuisse a majoribus accepimus. Verum ne
tructum
virquis tunc crederet vel adhue credat, quod sua volunlate atque permissione tute ct non potius Dei urbium et secclesiarum destructionem tan-

de scpulchro elevatum etin ferelro argenteo reconditum, retro altare beati Petri in eminenti loco, sicutiinpresentiarum cernitur, honorabiliter colloAltare quoque in cjus honore antc ferctriun ipsius consecratum est sed ct aliud altare in

catum

est.

;

lantam

tamque stragem christianorum, non solum peccaut torum, sed etiam justorum perpetraverinl et peccatoribus quidem ad purgationem,justis veroad coroiiain iciiis w"™>i uv ......~..« t coronam talis tantaque afflictio proveniret Huni
,

.

:

sed sabbato sancto urbem Mettis circumdederunt, , riiilt _ n :i„in.i;ct!rlnnt,ici.onorlp)'pflisnn';nr murorumfirraitatediftidentcsrecederedisposuerunt Cumque discederenl statim nutu divino muri co,

sepulchrum illius dedicatum est. Veruntamen honor atquc dignitas principalis altaris nccnon etiam totius secclesise beato Petro apostolo remansit ct permanet usque in hodiernum diem. Hinc est ijuvjn in rogationibus monachi secclesiae nuio c»i quod iii »w-, u ..w dominici sepuichri ad eandam basilicam proceden .„.. «;,,rJom «inf,loci» iitilinhnnnm imantiphonam im tes in ingressu ejusdem secclesise
cripta juxta
. :

ponunt

:

Tu es paslor ovhim;

et ita

cantando

in

ram

corruerunt. Ipsi autem intrantes urbem succenderunt, habitatores ejus interemerunt. Veeis

chorum convenientes, subjungunt lectam de eodem apostolo.
7.

vigilias et col-

runtamen aacclesiam beatiprothomartyrisStephani incenderenullatenusvaluerunt. Voluerunt quidem,
Alio quoscd quia Christus noluit, non potucrunt. tempore Normanni similiter sabbato sancto ur-

His

ita

occasione separationis Atrebatensis

que

bem Namnelem

invadentes

,

episcopum sacrum
clero pariter et

baptisma celebrantem una populo peremerunt.
6.

cum

matre sua Cameracensi ascclesia intcrigitur positis, acl propositum revertamur. Dolens Cameracensis secclcsia, Atrebatensem a se esse scparatam, domnum Walcherum archidiaconum suum inepiscopum elegit, sperans procul dubio, prudentia posse atque instantia illius predictam divisioncm
aacclesiee a

per quos castigati Dofuerant duplici contritione contritis, suscitavit minus viros sibi devotos, tcmporali potentia subliea quae mes, divitiis et facultatibus locupletes, qui
Castigatis igitur
filiis
,

et eis

redintegrari (474). Electus autem juxta morem perqui quoniam a clero et populo t) rexit ad cesarem
;

Deijustitia inimici ejus sua feritate et malitia, licet

gracanonice fuerat electus, ab augusto quoque est etiam ei tanter atque honorifice receptus. Donavit comitatum urbis Cameraepiscopatum pariter et

etpermissione,destruxerant, ipsisua devotione et concessa divitiarum abundantia sibi a Deo benigne Gerepararent. E quibus duo potentissimi fuerunt, et Karolus rex rardus scilicet comes de Hosscelon cognomento Calvus, qui tunc temporis Francispariter atque

Verum Walchero ad imperatotcmpergente, Atrebatenses quoque cum suo electo Hornanum
censis.

pontiticem adierunt,
illo

oplinuerunt (an.

consecrationem ipsius ab 1094.MarM9). Quibusaccepet

tis,

Germanis imperabat. Quorum primus

uterque cura gralia, Walcherus quidem cesaris est; Henrici, Lambertus vero papse Urbani,reversus

NOT/E.
Hic paucula de Walchero omisit noster ex c. 3 Gestis, quse supplenda sunt ex versione Galhca
(474)
et disoient
c. o.

- riens de reglise. Cf.

Abbrev. Camer.

,

201
el a

CONTINUATIO.
snis, illc scilicet

-

GESTA MANASSIS ET W

ALC.IIHUI.
<

202
palio-

Cameraci,
esl

iste

cum

lionore suseept^us
a

(415).

autem Alrebati Quibus gestis,
suas

A

lunc babuisset, utiquc

iamcraccnsi epi >oopo
:

nabiliter dicere potuisset

>

Krater, habes

unum

Walchcrus

Remensi archiepiscopo gratiam

cpisoopatum,
debel
;

el illud

oerte
initio

magnum

sufficere tibi

consecrationis humiliter requisivit. Archiepiscopus

et

quamvis ab

usque nunc utraque

autem absque licentia sununi pontilieis qui Lamberlum jam consecrsverat, boe facere non presumpsit. Tune Walcherus Urbanum papam petiit, et apud

sedes uni episcopo paruerit, tamen quia

modojam

duosunt episeopiconsecrati,ita permanere perpetuo ratum esse decerno, quoniam episcopatuum sedea
mutaro, conjungere, scu disjungere, solius apostolicse sedis est prerogativa. » Si hoc Bummus pontife\ dixisset, nemo eum oh hocjusle calurapniari, quin potius laudare debuisset, si videlicet singulis

eum gratiam
duobus
el

invenit (476). Denique litteris illius ct

lestibus,

boc est Turonorum archiepiscopo

abbatesancti Basoli, perceptis,

Remorum archi-

episcopo se presentavit; quibus

ille acceplis, ad Cameracensis episcopi se prepaconsecrationem ravit. In ipso autem consecralionis articulo sepedictus Manasses supervenit, et eandem consecrationem fieri contradixit. Qui a mclropolilano et cpepiscopis ejus examinatus, excommunicatus est et ab

sedibus singulos dedisset pontifices. Ai vero quia

B propternegatampecuniamopiscopumcanoniceelectumetilliuspreceptoconsecratumtamabrupteettam
impudenterdejecit, et ei hominemcunctis execrabilem superposuit, omnibus patel lioc eum irralionabiliter fecisse. Certe si Walcherus pecuniam postulatam dedissel, ipse quidem detrimentum animre suse et famse el etiam pecunhe passus fuisset, et tamen secclesiam amissam nullatenus recuperasset, sed de die in diem diversis consiliis ct tediosis dilationibus

ecclesiaexpulsus.Cansecratione igitur sollempniter peracta, Walcherus cum paceetgaudio ad propria
revertilur, et a suis

cum honore

et letitia recipitur,

cantantibus clericisantipbonam,C/jr/sf usresurgrens

ex movtuis, jam non movituv (477 8. Postmodum (478) autem Walcherus eniscopus Urbanum papam adiit, et querimoniam de amissione
.

animum

illius

Homanus

pontifex afflixisset.

Quod

Atrebatensis a^eelesice

feeit.

Cui Urbanus affeetum

nimirum sepe accidisse novimus, et cotidie accidere nondubitamus.Veruntamen quid miramur hominem

compassionisnonvere,sed sicutposteaclaruit, ficte
demonstrans,utrisqueepiscopis,Walcherovidelicet et Lamberlo, diem ct locum designavit, ubi de hoc
tractare dcberet. Quibus convenientibus,

C summrn
deamus

sedis

et

ideo potestatis excessisse,

cum

vi-

alios longe inferioris potestatis,

non solum

in ecclesiis

Rumanus

sed etiam in monasteriis, in auferendis seu Iargiendis honoribus vel oflieiis non merilum

pontifex a Cameracensi episcopo trecenlas marcas

aut scientiam subjeetorum attendere, sed

Episcopo autcm boc recusante, indignatus papa submonuit nefandum Manassen nam prescns aderat repctere episcopatum Camcraeensem. Quod dum fecisset, Walcherus ad omnia sapienter atque rationabili.er respondit, dieens Manassen a laicis conlra eanoncs instrusum et ideo ab imperatore juste repudiatum, a metropolitano quo que et coepiscopis cjus examinatum et excommu- ^ nicatum; se autcm a clcro et populo canoniee electum,abaugustoet papaapprobatum, a metropolitano et coepiscopis ejus legitime consccratum. eodem papa boc per litteras jubente, Turonorum arcbiepiseopo et abbate sancti Basoli teslibus. Quibus dictis, sumnms pontifex denegat omnia. Stupcntibus qui aderant, et dicenlibus secundum canones agi debere, dominus papa respondens, Cessent, inquit, cationes meoe legcs erunt auctorizabilns a;ii 9. Hie (479) apparet quia omnia papa erat, et « sic volens et sic jubens " quando sibi placebat, n erat ei pro ratione voluntas. » Si enim timorem illius, qui aufert spirilum principum, pre oculis
sibi dari petiit.

odium

aut

suum aut amorem privalum adimplere? Unde et

bealus Jeronimus de talihus tractans, IUis, inquit, tribuunt clcvicatus gvadum, quovnm suut obsequiis
delinili
;

et

beatus papa Gregorius, Scpc, inquit,
ut

cvga qucmlibct pvoximum odio vcl gvatia movealur pastor ; et subjunxit Judicavc autem dignc de subdilis uequeunt qui in causis
continijit,
:

,

subditorum sua vcl odia vel gvatiam scqimutuv. 10. Igilur Walcherus Cameracensis episcopus qui pro recuperanda Atrebatensi aicclesia sedem apostolicam supplex adierat, non solum eam minime reeepit, sed etiam episcopatum Cameraeensem qucm canonice acceperat et habebat, ainisit, nulla omninoalia culpa inf erveniente, nisi quia pecuniam, cui nimirum omnia obediunt, summo pontifici dare noluit. Quam ob rem tristis et merens pro injuria
injuste sibi illata a concilio recedens,

;

.

Cameracum

reversus
cessio
ci

est.

Cunque

civitati

appropinquans pro-

pararctur, ut moris est, quociens episco:

pus ab apostolica sive impcriali curia reverlitur benc consultus rcnuit tunc cum processione suscipi-

VARI^: LECTIONES.
334

Hic Briali tempore desinebat

T

;

sequcntia uni

7.

debentnr.

NOTiE.
(475) Iterum noslcr plura omisit, supplenda ex joyeusement. EainGestis vers. Gall. c. 4. Adont

fuisse ostendit etiam Abbreviat. Camerac. c. 7, ubi quasdam ex his leguntur. (476) Iterum omissa qusedam, supplenda ex vers.
Gall. c. 5.

(477) Omissa paucula, supplenda ex vers. Gall. volentiers. 5 ct fu mis i78) Hoc caput a nostro decurtatum est, in Gestis fuisse videtur tale quale tn versionis Gallicaa c. 6.
c.
:

Puis monstra evesques; atque

:

Et

si

legilur Cf. etiam Abbrev.

Cam.

7.

excumenioit.

(479) Hoc caput totum deest in vers. Gall., fortasse igitur a Gaugericiano nostro fuit additum.

Patrol CXLIX.

,

, 1

203
Mandavit tamen
le

'.I

STA PO.NTIFIUUM UAMKl;.\« ENSIUM
dum

20

ui

Bequenti die per onaeadsecon-

veniront, quatinus ejus relatione agnoscerent quid

maxime

presentibue per slngula retulisset, Btupore repleti sm.t omnes. Audientes igitur quod

predicto negotio actum fuisset.

Quod

pro pecunia &S

GHSTA. POlNTIFIGl
Postbeatum istum Deoet Gerardi 1-'.'. hominibus commendabilem Gerardus nepos ejus moribus el genere, comrauni Cameracensium elei.i
l

31

ABREVIATA PER UA.NO.NTUUM CAMKRAUK.NSKM

A

copus de feodosuoel benefieiis suis locum conccssit

locupletari. Haffliginense

quoque monasteriura,

ctione el assensu Heinrici
Bpostolici tunc
(480
in
,

II

imperatoris, mandalo

Dei secretarium, predicti pontificis auctovitate per homines laicos et idiotas ad eum deduelum est
religionis cumulum, quod usque in hodiernum prerogativam obtineat monastici ordinis, et privilc^ium quotidiamc in pauperes erogationis. I. Praeter hmc omnia, providens sibi in futurum episcopus, allodia sua de Lestines et de Woirehem
et

apud Augustudunum comraorantis Hugone Diensi episcopo est consecratus ep scopum el ad sedem suam revcrsus, interab
;

veniente Roberto Flandriarum

castellanum
in

suum

a

hon

cepil

comite, Hugonem domno Lietberlo pi iusejectum, retentis tamen in et amicum
;

altaria

pluriraa, sicul in privilegiis

ejus inve-

manibus
civitatis

dditibus castellani, qui inframuros

nitur, in usibus

canonicorum suorum
;

contulit libe-

continebantur.Undc cives in

unum

conspi-

raliter;

el
(

hospitale

pauperum juxla ecclesiam

rantes, episcopo absente, diu desideratam conjura-

B

sanctae

Irucis de

novo reparavit ecclesiam quoquc

verunl communiara. Episcopus autera
multitudine,
curiaa

cum

gravi

beataa Dei genitricis olim

combustam

ct

dimtam

a

mulata,revertens,etadjudicium
cce milites
ipsius

use conjuratoi*es invitans, civitatem est inel
>

gressus,
direpta

pecuniam civium
el

desiderantes superincautos irruunt

occidunt,

el

multorum substanlia,vivenles in fidelitafem episcopi, abjurata communia, reducuntur. Conjuratiom tamen iterum Facta contra episcopum Wibertus quidam, qui fratrem suum in prsedicta

usque ad chorum sancti Joliannis multis impensis et expensis reformavit in melius. Et ita regens episcopatum per sexdecim annos et dimidiura, ad patres suos appositus, sepultus est in medio ecclesiae sanctce Dei genitricis.] 5. (Cf. Exc. Gaug. 2, 3.) Gerardo episcopo ad
capite superiori

seditione perdiderat,

eam episcopo

propalavit; sed
et

meliora translato, gravis disscnsio nata est infer clerum et populum.Clericis enim per muUum tempus ex inteslina discordia eligere dissimulantibus,
cives

quia juratores prodere noluit, virgis flagellalus
ligatis a

cum

casatis

quemdam Manassem
;

Francige-

tergo manibus, abscissa lingua, oculis
in via publica est tuniu-

C nam

elegerunt in episcopum

erutis,
latus.
2.

percussus gladio,

voto inslituerunt
;

communi dominum Maselinum sacerdotem
et

clerici

Hugone autem

castellano episcopi interim epi-

um

et

suos enorraiter infestante,
et

Robertus

et prsepositum qui tamen ad declinandum populi furorem gratis cessit, et multi ex clericis Manasse adhaescrunt. Quarc paratis omnibus itineri suo

Flandrensis muueribus
cl

beneficio gavalli ^481)

nccessariis,asporlatis

secum de

tliesaurisecclesiai

provocatus, ipsumjure castellanisepenitus privavit,
Anglia profugum
et

aurco calice
ipsius

quaarentem refugia tulo sus-

duobus candelabris argenteis, ad imperaforem est profectus (482); scd non impetrata
et

cepitlatibulo.Ut vero civitas interius secura quiesceret,

benevolentia

,

sine beneficio

regalium ad

muro

lapideo et vallo^a terraa visceribus ele-

vato, decenter episcopus

eam

munivit, et castellum

suos redivit inglorius: cx hoc gravifer clericis longe a civitate depulsis, nisi sacrosanctis factis
jurassent, quod nec per epistolam nec per nuncios

intra civitatem, relevatis fossatis et turribus multipliciter implexis, lirmavit artificio
dabili.
3. Sub diebus illis fundatum est Aquiscintense cocnobium Dei specialiter infer homines habitaculum per duos milites,Walterum scilicet et Sigerum. Quorum propositum diligenter promovens epis-

quodam commen-

^

Manassen apud imperatorem impedissent. 6. Sub hoc rerum tumultu Attrebatenses, quod diu ante conccperant opere complentes, proprium sibi de mandatos ummi pontificis prajfecerunt episcopum et a subjectione Cameracensis ccclesiae suam cervicem, occasione discordiarum quaa Came,

VAR^: LECTIONKS
ffi&hic desinit ~. in fine quaternionis,
356

sequenti deperdito;

cf.

Waitzium

Htulum de nostrosupplevimus; damus ex Dom. Brial XIII, dituiu, sed inilium cpcris, de Lietberto episcopo, omisit.

in Annnlihus nostris VII, 442. 531, qui expressit codicem 9, jam deper-

NOTJE
(480) Error, natus indc, quod virgulam inter verba Gestorum Gerardi apostolici et apud ponen(481) Gabclic. Gesta Gerardi habent tantum comiti marcas argenti 200 tribuit.

dam

neglexit nosler.

(482)

Manasses.

,

205

CONTINUATIO.

- GESTA ABBREVIATA.
i
i

206

racenses graviter affligebant, nullis sc opponenti-A militans, deserene cxivit, el quai de oovo bus, excusserunt. Casati etiam ad libituxn suum clerici domno Walcero pcr imporatori mandatum omnia diripientes, munitiones plures circumquaque sunt confoederati. erexerunt, prsestantes hominium comiti Flandria9. (Cf. ib. 1G, 18, 19.) Procedente vero lemporo rum, ut socurius quaa invaserant obtinerent. TaliHoberlo Flandrensium oomiteex mandato archiebus rerutn tnutationibus quaside gravi soranoevipisoopi in peccatornm suorum remissionem, quia
gilanlcs tam cives nostri
inelius proposito,
ct

quam

clerici

,

mutato

in

Remorum archieptscopi consilio assensu imperatoris, Walcherum ecclesioe sua)

excommunicatus, contra lameracenses arma movonto, rex llenrieus in ultionom illarum
diutius orat
<

injuriarum partea istas

us, el ceciderunt

ab

rchidiaconum, ob defensionem injuriarum suarum, in paslorcm elegerunt et episcopura.

impetu exercitus sui castella isia, Marconium, Paluels, Incenium, Esclusa, Bulcenium sed tempore
;

hyemandi imporatore interram Germani® recepto, 7. (Vers. Gali. 4.) Ipse vero confisus in Dco saRobertus Cameracensibus imminet, el jacturam lulari suo, collectis amicis suis et solidariis, cassuorum penitus inipsos refandit eatamen conditrum de Goy in Arrasia ct tle Bumilly, Manassc lione pax demum interccssil quod nisi imperator perempto, speluncam quoque lalronum Sauoit diruit et terrse cosequavit. Primos suw vocationis B tempore graminis superveniret, ipsum Robertum et successores ejus in dominos ol patronos in dies istis futuroe probitatis dedicavit argumentis mternum susciperent. (Exc. Gaug. 7). Postmodumverocumlitteris apostolicis Hainaldo suo metropolitano prsesentatus ost, 10. (Cf, ib. 20, 21, -2-2, 82.) Sic igitur sub nomine ut ei munus eonsecrationis impenderel sed Mapaeis bello suspenso, mandant Cameracenses ar:

,

;

nasses

adversarius superveniens cl domnum papam appcllans,nc promoverotur interdixit. Wale.jus

chicpiscopo, quatonus ad ipsos veniret beneficium
collalurus absolutionis; quod etfactumest,

Walccro

cerus vcro nihiiominus consecratus in episcopum,
quoil ad securitatem palrise reliqueratimperfectum,

interim apud Estruem prassidium

suum commorante,

subjicicns adversarios, suo.s defendens, multa complevit sagacitc (Ib., 8). Interea proficiscens ad gc-

quod pcr majores terrse ab alto dejeclum adhue ruinarum suarum servat indicia(an. 1103). Waltcrus autem suorum patrooinio fortior eflectus, ad

nerale concilium, quod dotnnus Urbanus papaapud

Claremontcm celebrabat

,

contra praesumptionem

qucm Cameraoenses
cerant,

civitatemdenuo, pacato sibiGodefridofilio Anselmi, sibi contra cpiscopum praafe-

Atrobatonsium dcclamaturus, Manassem advorsus ipsum plurima proponentcm incautus offendit, ct non expeetato judicio a consilio recedons, senlentiam exoommunicationis incurrit, ct Manassoa conftrmata est electio auctoritatc coneilii por eonlu-

penclravil

q

adhuc exoommuniealionis portans nolam translato interira domno Manassc ad Suessionensiura episcopalum, qui tunc temporis
,

pastore earebat. Igilur pro

domno Waloero

suppli-

caturi Cameraoi majorcs et

canonici domuin He-

maciam
8.

adversarii, licet

minus haberot eanoniete

mensem

adierunt

;

sod ipse domini papaa quas dc

institutionis.
(

novo reeoporat
7).

Vers. Gall.

Waleero olericis desereront,promissameisempercxhibcndooporam, Manasses Rcmensium archiepiscopus, cleeti Manasavunculus, interdicto totam terram subjecit, quoo Walceri cognosccbatur obedire mandatis (//>., 11).
sse

Ex lioc crgo conjurantibus cum et civibus quod cum nullaratione

medio publicatis, prseccpii in virtute obedientiae ut statira episoopum eligerent, quia Walcerus episcopatus dignitatem sine
lilteris in

rctractionc demeruerat.
11.

busdomnusOdo
et

(Vers. Gall. 32.) Electus itaque est ab omniSancti Martini Tornacensis abbas,
a)>

post triduum elcctionis suse

codem archiepi-

Unde

multi qui

sanum sapiebant
sive

exclerieiset laicis,

ab ejus

fidclitate

familiaritalo

reoesserunt

impetrantes ab archiepiscopo ut conseerationis ho-

scopoinepiscopum consecratus; et reversus Tornacum celebravil ordines et synodum, nihil habens de regalibus, licet Cameraci receplus, sed solum militans fidelium
r\

norem Manassae nepoli suo conferre non differret (//>., l2).Quo facto, lieet domnus Waleerus gravius
sihi

suorura stipendiis quae ipsi gratis

offcrehantur

(//>.,

periculum instare cognosccret, castcllum lamou
et

spo deslitutus,
se contulit,
el

Walcerus autemomni ad ObertumLeodiensium episcopum
l 23, 27, 31 1.

Ogeyum, Busiginium
tis

Busseniis, assultibus infini-

etbellorum virtute vicit etdiruit, in pacegratissicivitale sua et suis in integrum restitutis (//>., 44, 15). Clericis tamen quam maximc propter interdicti senlentiam ab ejus latere defluentibus,ad imperatorem Henricum consilii causa et auxilii diver-

apostolico in

post apostolorum liraina visitans, ab cum statum quem habuerat anle

ma

cpiscopatum ex integro est restiiutus (an. 1104), et ad extremum omnibus pro Christo derelictis, in monasterio sancti Nicolai dc Sylva sub habitu el religioncmonachorumdegons,oorroclisvitfeprioris
excessibus,actussuosflnebonoconclusit(Viers.Ga/.
24,
"26,

Manasses cum gloria susceptus est in sede Non multum tamen gloriatus est in subditorum devotione quia, revertente Walcero
tit,

et

pontificali.

29,30).

Odo autem episcopus perRobertum

;

Flandrensem, qui

Cameracum de manu imperatoris

cum

nunciis

et militibus

imperatoris, paucis comi,

tantibus timore
solo prseerat

supervenientium
re

civitatem

cui

Henrici in feodo tenebat, intra urbem receptus est; sed imperatorisHenrici qui patrcm suum perseque-

nomine

spoliatus,

specie tenus

batur polentia longius ejectus, quia Flandrensium

p

3TA PONTIFICUM
reconoiUatus eivitatem nostram reddiderat, apud Inoiacum mansiome invenit diverticulum, donec, medianto summo annupontiflee, imperator Henrious pervirgam el
,

CAMKKACKNSHM
1

,'OM

om e8

ii

p

ratori

A (aa.

l.fl,

.

!/,///.

>,

molta de statu

<

eollatu-

iu>, in

qua collocutione obtentu
<|u;isi uilnl

regis

Lictardus

Cameracen8ium episcopus
itionem

efCcitur. Posl

suamcon-

papa oonoesserat, Odonem de episprivileitu liberaliter investivit. Bed revocato contra canones domgio talia ooncessionis, quod ims papa imperatoribu8 indulserat, Odo episcopu6 propter formam et modum suae investiturai depoIuiii,

su-iii ipai

ampliussperans vel tiaaena, sibiplenededitus, minus intentus liberalitati, omnibusfactus ost odiosus. Unde Gerardue oognomiaa Maufillastresadversusepiscopuminsurgene Nos um castrum cepil et incendit, et eum multitudine inhabitantium el Banctorum reliquiis quinque eccli
ignis
violentia

Bitus,

Aquicinctum perveniens
in Christo.

sub

obedientiae

deperierunt; episcopi autem bona

mandato dormivit
12.
|

circumjacentia sine contradictione Gerardus suis
distribuit, reliqua

Vers. Gall. 83.) Domnus Burchardus, impeelecratoris familioris el intime notus, communi Buccessit Odoni (an. et dono imperatoris lione

vero ad nutum

suum

possedit.

Solus Simon de Oisy,

discordiam ™,. ,. ratorem super mveshtura per „t:~„~™ bicnnium conseorationem
1118); sed propter

inler

papamet impe ,.i anmiinm virgam et annumm, .k»m. non poiuii, obtmere nnn iminit
,;,.,,.,,,,

M

d b

multis
landi

ei

suam dejectionem comminantibus. Sed
veniente merito
vitse,

dolenssuper desolatione episcopatus, adversus Gerardum werram viriliter mpvit, et tandem reduxit in amicitiam episcopi Cameracensis, tau satisfactione praemissa, quod miles darcl qumquc sohdos et quilibel peditum viginti denarios ad restaurationem ecclesiae
filius castellani,
i
i « i
»

inter comprovinciales enitebat, el

quo specialiter impetratis super

beatissimi Andreae;
tis

el

sic

omncs

pnedictaeiniquita-

participes sunt absoluti, sed

pro

contemplu

hoc domini papoe litteris, quod diu desideraverat, oleum consecrationis est consecutus, et quidquid distractum fueral de mensa episcopali, Iheloneum Bcilicet, monetam et molendinos, multa pecunia
redemit de manu creditorum, modis omnibus elaborans ut dispersa colligeret, diruta sedificaret, inventa non minus fideliter reservarel Vers. Gall. dono im;!i, 88). Novum etiam castellum quod de
i

episcopi nihil
15.

horum datum

esl execulioni.

(Vers. Gall. 48.) Preposilus

etiam

domus

episcopalis,

quem

proplerea, ut in ore multorum

erat, destituere

oonabatur episcopus, ut infra prodomicilium licenlius suis abuterelurvoluptaprium

peratoris,sicutsuperius dictumest, cclesise

Came-

cum quibusdam clericis et civibus domno Hemcnsi manifeste suggessit, quod episcopus declinanspalatium proptercnormcm suam libidinem, ad domosdivcrtebatur privatorum, quod pncbendas
tibus,

msi appendet, de manuBalduini etCarolicomitum Flandrise liberum mira sollicitudine recepit, licet Robertus ultimus et Balduinusfiliusejusillud
ile

vendcret, et ecclesias nonnisi condicto pretio con-

q

manu imperatoris

sibi

beneficiatum

et in

feodo

tenuissent. Perempto ctiam Carolo comite apud Brugas horrenda proditione, Hugo castellanus castellaniamGameraccnsem, quam de praedicto comite tencbat, ab episcopo, sicut decebat, hominio facto
et fidelitate prestita, susccpit,

Domnus ergo Uemensis sub prtcsentia lantum quinque episcoporum paterne conveniens Lielardum, ex ore ipsius quue proponebantur non essefalsa intellexit, mandanset consulcns ut infra proximam Epiphaniam, ne publice convinceretur, quasi spontancus reccderet et ibidem ultra non
secraret.

demolito prius

ca!

tello

quod

num
13.

receptaculum precdofuerat ab codem Hugone eonstructum.
in

Crevecceur

in

(Vers Gall.

31.)

Istius episeopi

monitis ct

compareret quod se facturum sub praesentia ccepiscoporum suorum Lietardus episcopusconfirmavit. Sed digressus ad imperalorem postulabat ut per ejus interventum misericordiam apud domnum papam et archiepiscopum inveniret, ibiqueimpclra:

consilio

Werimboldus

civis

nis arripiens, in hac civitate

quidam iter perfectioCameracensi multapein hospitali

vit

privilegium, quod preepositus prsedictus et sercjus so ingerere non proesumant. Dissimu-

vicntes episcopi non feodati,invitoepiscopo, ministcriis

cunia pedagium redemil,

et

demum

pau-

perum juxta Sanctse Crucis eeclesiam pauperibus pauper pro Christo effectus humiliter curam exhivere commendabilem episcopum qui in buit.
!

lante

autem episcopo post elapsum terminum quod
lilterte

promiserat, supervenerunt

archicpiscopi

et

summi

ponlificis auctoritas, ut festinanter ab epis-

locis valde a sua sede

remolis genitus,

ct

apud

copatu recederet
litteralus et

Cameracenses advena. plus suis pcr industriam
contulit

plangcndus per omnia quod vir venustate corporis commendabilispras,

quam

nobiles nostri vel

pompa

sseculi vel
infi-

dicta notabilis
et

infamia

cum

vultus sui confusione

amplitudine carnalis generalionis. Itaque post

nominis opprobrio a sede episcopali turpiter

nita bencficia suis et ecclesiae suae collata, sicul in

dejieeretur (an. 1137).

gesiis et scriptis ejus leguur, plenus operibusbonis et elemosinis, in consortium fidelium virtutum

Deposito Lietardo, Cameracenses Othonem quemdam Proemonslratensisordinis canonicumele46.

pcnnis transmigravit.
li. (Vers. Gall. 40,42.) Eodem tcmpore papa Innocentiuscum multitudine episcoporum et cardinalium per Gameracum transiens, descendit Leo-

gcrunt, ea conditione
electio.

si

imperatori placeret facta

dium cum Lothario rege

et

principibus Germanise

Sed ipso nullo modo priebcnte in hoc assensum, missi sunt duo abbates Walterus Sancti Autberti et Parvuinus Sancti Sepulcri, ut per gratiam imperatoris idoneum eeclesise Cameracensis episeo

209

CONTINUATIO.

- GESTA
A

ABBREVIATA.
i

210

pum

providerent. Electus est itaque per Dei proviecclesiflB praj-

dentiam domnus Nieolaus ejusdem
positus,
«i

primis ibidem annis enutritus, cunetis

acclamantibus et imperatoris favore super lioc plenissime gratis impclrato. Multiludo namquc prin-

cipum qui tune
electum
et

in

euria eonstituli fuerant, ipsiim
ct

amicum

consanguineum suum reeo-

gnoscebat. Susceptus igitur cum gaudio insestimaliili a clero et populo, quantus futurus esset in

prima sui vocatione monstravit. Gerardum namqiic Maufiiaslre qui Novum-castrum episcopi ct bona
episcopalus violenlcr occupata tenebat, cum a colloquio Simonis de Oisy minus cautus reverteretui',

episcopus
et

eum apud Theunium

villam suam, nulla

pro libertate ecclesice timens subire pericula, oepit, usquc intra civitatem captum adduxit cum mul-

Flandriarum [488) in paes trrminatis, poat laiiiMvun illam stragem apud Grievecuer faotam, ii haareditas sua filio Gerardi, faota Bdektate el hominio, esl rcstitnta, ti compelcns satisfactio facta esl episcopo pro excessibus supranominatis. Bvoluto postmodum non multo temporum ourriouio, eomes Flandriaa Simonem dc Oisy adversus eum rebellantem multum cuq>ii werris afQigere el munitiones ejus occupare sed domnus epi6copus, vir moribus praadicabilis ipsum sicul hominem suum, sicut ncpotein suuni ct ainicum suum, coepil consiiio et auxilio super omnes defendere, non timens iras majorum ob suorum protciionem in se provocare. Tandem ipso mediatore Ln hanc pacis formamconvenerunt, quod comes Flandrensis de manu epi;

,

_

scopi suscepit in feodo

Osyacum

et castellaniam

titudine
et

armatorum copiosa.

Ibi reeeptis

obsidibus

Cameracensem

,

multis juramentis de tidelitate sibi servanda in

cpiscopo tenuerat,
in

quam iuunediate prius Simon de et Simonem de prasdictis comcs

posterum, recepto etiam Novo-Castro cum suis appendiciis, Gerardnm dimisit, collocatis insuper hominibus suis in castro dc sancto Aubcrto, ob

ssepedictus fcodavit provida circumspectione, quod

modo
19.

pacis dc jure episcopi nihil dcpcriit, scd

potius hominiuin Flandrcnsis accrevit.

majorem

suorum securitatem. 17. His ergo primitiis commendabiliis honorem suscepit consecrationis, solum dans opcram circa
terrae suse et

Exorto intcrim famoso schismate in Romana Ecclesia inter Alexandruni ct Octavianum \;in 1160), imperator Predericus cum univciso imperio suo
partes sccutus cst Octaviani
;

ecclesiae suae exaltationem, cui se

totum

tota solli-

Francia tota

cum

citudinc impendebat. Cunctis itaque sub tranquillitate pacis

reliquo terrarum orbe Alcxandri clectioncm sequente,

gaudentibus, praedones quidam de familia

gravis exorta est in ecclcsia Dei disscnsio, uniChrisli. In

Gerardi Maufilastre, terram istam depopulantes,

tatem Christi dividentibus

dignam
invitus

maleficiis suis

punaam

a

Gameracensibus

receperunt. Quarc Gerardus, rupta pace

quam diu werram cpiscopo indixit et civibus, validis terram suam firmans munitionibus; et episcopus Nuvum-castrum vallo et turre firniissimulaveral
,

C

illis qui sua sequuntur ct hac autem divisionis variclate cuni digna memoria recolendus Nicolaus episcopus ita se gessit mcdium, quod ncc ab obcquibus in spiritualibus obdientia Romensium

non quaa Jesu

,

sima munire non supersedit. Gollecta Ltaque gravi pugnatorum copia, Gerardus castrum obsedit prsedictum, sed manifcsto Dei judicio, dum pne cseteris ferventior inslaret nullo suorum vulnerato vel
,

noxius crat, Alexandro subjectus resiliret, uec imperatoris offenderet partes, quibus de regalibus suis fidelis ct dcvotus csse tenebatur. Itaque sub hac rerum incertitudine operibus, magnanimitate pnvclarus episcoi>us, in cordis contritione et confessione oris domino Deo suo satisfactionem (quia qua ingemuerit hora peccator exauditur) apud Sanctum Quintinum aegritudinc gravalus, ct in inonte sancti Martini cirea finem suse diceccsis exemptus
est a terrenis (an 116"). Relatus est igitur ad

lapso, solus corruit, et intra

muros uncis

ferrcis

protractus, multisque confossus vulneribus et lapi-

dibus obrutus, prius

terribilis, nunc occubuit miserandus; pro cujus nece miserabili majores terree gravius episcopo comminantes multis et variis
,

sedem
post-

tumultibus ipsum tandem ad hoc induxerunt, ut
illos

suam suorum manibus,

et

gloriosani in ccclesia

omnes

qui

manus extenderant

in

Gerardum

a

Dei genitrieis in partc occidentali,

nunquam

finibus terra? suee procul eliminaret.
18.

modum
[)

visurus occasum, consecutus est sepultu-

Sed, pace foris reformata, seditioncs interius

oriuntur. Cives

noniee intra
runt,

etcnimCameraeensescomitem Hanmuros suos contra episcopum recepe;

ram. Sub specie etcnim saecularitatis vir iste militans, inter sieculares omnibus se pro lempore conformans,licetaliquando lerren;e contagionis maculas contraxerit, mullitudinc tamen benefactorum qua? diversis in locis liberaliter conlulil, delictorum
subditos suos misericors per Dei miscricordiam abjecissc credalur, quia nullum

cum

eo feedus facientes

quia castrum de
feodo tcncndum
infra ur-

sancto Auberto Simoni nepoti suo de Oisy contra

consilium eorum
concesserat.

et

voluntatem

in

suorum sarcinam

in

Unde etiam domum Simonis

bem

contcmptum episcopi diruentes, sententiam exeommunieationis et interdicti et comes et cives canonico judicio incurrerunt. Omnibus tamen his
in
et

honumabonorumretributoremanetirremuneratum.
20.

Domnus Petrus,

Philippi nobilissimi Fian-

turbationibus per Dei gratiarn

auxilium comitis

driarum comilis frater coutcrinus, Sanefi Audomari pr«posituset Flandriie cancellarius,obtentu fratris

NOTifi.
(183) Theoderici.

211
sui,

I

A

PONTIKICUM CAMKliACKNSM
el

M.

m
>

oujus terror per lerras tlnitimae
itas late se diffu
i:u

rama nomitibus,

A

venit, et regalibue ounciis

nis per to

ad
u

sedem

mu
i

lis e
i

eotione n ap
i
i

quam
iinii

plm unis,

licel

'i

mullo uberiue praBmii bui cipiendum i. lonstitutus vo .uiiis lurima practer fldem el Bpem audientium
u

im ea

i

audentibus. Impei
18,

nis ac-

quia quamplurimis
I

intornunciis

promittebat, et auream Iditurum occlesiam siKim pollicebalur, exabundanlia rorumo lluentium
.

ottis

fractus,
i

primis
al

pubertatis anni

ignoranc

in

quid pararet

sii.i

electus acquii ...
d
v

tm

h

il

ns quod

liiis p ist

futura. lu his igitur sibi prosporc bu

curia

Romann
.

iel
:

ordin bus, non
i I

ibus,

Dum

stus in

cl inv idiain, in

majorum adversum se odium provoc tantumquodapud iondatumi
<

adeund
ividere in futurura, ne novse
c rc

sibi \

lent

Buee

vicum,
o

dum

multiludine
ipsi

imquaque surrontmunitiones,Thunium-Episcopi,quoddomnus
laus episcopus contruxerat, penitus diruerunt;

transiret,

paucis

excedente insidiantibus peroac
1174),

modum

occubuit, miserabiliter a suis derelictus, crudeliter
a

nefariis interfectus (an

subita mutatione
:
i

sed

eleoto viriliter

eos

.,

.,

..

m

e,

coacti sunt

ile-

B

lnaims Aitissimi de

siiiiiinis

rclalus ad ima

liuin

multa pecunieBerogatione restituere,quodsicut

gens indomita dextruxerant conlumaci prsesumptione. Bed diebus electi isiins civitns nostra cum liiiiiiinis suis circumquaque quievit, nullis audentiIms vcl valentibus Flandrensium impetum sustinere, quorum potentiaet viribus suos et sua solo electionis nomine militans domnus Petrus protegebat. Inoranibusautem suis actibus. sicut juvenis et nobilis, multis erat commendandus, nisi quod de patrimonio
Christi suse

rerum experientia docens nos cfficaciler nullam rebushumanis, quantumcumqueapplandant.adeBee coustantiam. Ue loco igitur occisionis suaa Ariam
relatus, ubi
relicta

multa rauniiilientiae suas munumenta

sunt oculis intuentium, gloriose sepul us faciem conditoris sui in extremo suscitandus praestolatur intuendam.
2-2.

Domnus Alaidus Camcraccnsis

archidiaconus

satisfaciens nobilitati
c!

,

nunquam ad

thesaurarius, vir omniuin rerura afQuentia ita divino munere superabundans, ut promptuoria ejus
et

honorem aspiravit, episcopi portans non onus, sed honorem, abhorrens officium sed cum omni integritate episcopatus quaerensemolumentum.Quare posl plureselectionis C suas anuos prorumpens ad hoc ^uol diu affoctaveos 01 dines
i'unsei'1-alionis
,

plena eructarent ex hoc in illud

,

et

beatura dicerent

omnes dominum
meritis suis et
inn, 1174). In
liuin

et

domum

cujus haec essenl, quiet

bus reclamantibus,

in jiastorem

episcopum

et

majorum suorum oblentu fuit electus Italiam proficiscens, ut munus regaimperatoris susciperet

rat, abjecta

dignitate suoe electionis et clericalis

de

manu
et

— quod, licet

professionis libertate, habitum induit militarem,

dc majoribus quidam reclamarent, efficaciter obtinuit

pompas mundi relapsus, ducens uxorem comitissam Niverncnsem ut filios
ad lasciviam saeculi
carnis
et

,

ad sua reversus vir sine dolo, sedet miet

tissimus in populo suoevidenter apparuit, expertus
in

procrearet, repudiata sponsa Christi quoe
filios parit

suecessorum doctrinam
et in

cxcmplum, quod

in

sine sui corruptione
1

spirituales (an. 1174-

potentia multitudinis

prajlationis dignitate

pax

175).

Non inullum tamen

delectatus est in terrenis,

quia non est flatus hominis in

manu

ipsius, sed in

hominis el abundantia rerum non existit, sed beneplacitum est Domino super timentes eum et in eis
qui in medioeritate sua spcrant per misericordiam

ejus poleslate qui terribilis est apud reges terrse,
in terra uxoris sublatus de medio, in multa delic-

ejus.Sic tamen se exhibuitindiebus senectutis suse,

torum suorura pcenitentia, apud Hilsodunum (484) sepultus, nostrae mutabilitatis exemplum immatura morte praeventus viventibus dereliquit. 21. Robertus Ariensis prrepositus ct in Atrebatensi

D

quibus et vocatus ad altiora fuit, ut se praeberet diligendum omnibus exequendura quod et ad susceperat episcopatus offieium praeter vires corin
,

poris multotiens exhiberet officiosum.

Consumma-

ecclesia obtinens praerogativam electionis,

tus autem iu brevi (an. 1177), ne malitia cor ejus

vir mirabili fortunae prodigio de
in praeclaros

modico

et humili

immutaret, apud Valcellas sesepeliri decrevit, ut
religiosorum obtineret precibus quod sibi de propriis meritis provenire

dignitatum gradus sublimatus, utpote Turonensis thesaurarius, sancti Audomari, sanctique Amati Duacensis et beati Donatiani Brugensis praepositus, Flandrensium comiti Philippo singulariter familiaris
,

multis clericum reclamantibus,
cst electus

non praesumebat. "23. Post transitum domni Alardi domnus Rogerus de Waurin, archidiaeoni et thesaurarii obtinens dignitatem in ecclesia Cameracensi, communiter
eleetus est (an. 1178), et sine difficultate investiturecepit de

in

Cameracensium pastorem

ab

illis

qui

fortunas beneficium in eo mirantes, sperabant

quod

ram

manu

imperatoris, quia

ecclesiam suam singulariter exaltaret, qui singulariter exaltatus

gratiam ejus promeruerat,

cum ipsum

et

quondam dominum
Romaa

mundo stuporem

incusserat. Im-

Alardum episeopum pridem
in

in pacis unitatem revo-

perator etiam ut invcstiluram regalium susciperet

casset. Consecratus etiam fuit solemniter

ad preces descendens, offerendo prius ipse prae-

monte Aventino

in ecclesia sanctae

Sabinae, a

NOT^
(484) Issoudun, in Biturigibus.

,

213
D. Willelmo

CONTINUATIO.
Remorumarehiepiscopo
ot

— GESTORUM
A

VEItSIO GALLICA.
infortunio,

.'1

l

ibidem car-

magno permutatem
bertatis in
25.

dum

privilegium

1'-

dinalicrcato in concilio Lateranensi a «lomino papa

Alexandro, prius milralus quam oonsecrationis ol)tineret dignitatetn. Suis vero postmodum cum omni
jocundicate restitutus,

commutatur! Werris praeterea et multiplicibue tum farniliarium Buorum persecutionibus tum amioorum
servitutisinstituta
,

qusdam

cum summa pace

roxit ecclc-

suorum causiset
tici

necessitatibus, quasi
illa

in

area tri-

siam,hoc solumexcepto quod comes Flandri», episcopo moram Romce faciente, prseposituram Novicaslri, ipso ncsciente, multa pecunia comparavit, occupaturus lolum jus episcopi ratioue SU86 portionis, nisi provida sollicitudine rcmedium episcopus tantaeprsesumptionisedulusadhibuisset.Nulla namque timcns pericula vel morlis vcl exilii, majoribus
Flandriaeetipso comite contra

famosa peregrinalionc quando a Saracenis novissime subjugata fuit Iherusalem, cuni cseteris iter arripuit peregrinandi desiderans laboribus ei sudore proprii oorporis diluere quodintor uos convcrsalus ex episcopalis negligentia regiminis contraxerat
et

trituratus episcopus, in

humanse culpa

contagionis. Multis autem exhaustis periculis, ad

eum

insurgentibus

sancteecivitatisperveniensobsidionem, ocepitgravi-

hocmultis expensis et laboribus exhaustus tandem evieit, quodproepositura post morlem comitis libera
ad jus episcopi devolverctur,
et

us infirmari, etapudTyrumrelatus, episcopatum resignans et pauper effectus pro Christo, sub habitu

comes eam dum

vi-

canonicorum regularium migrans

a

bsbouIo

(an.
ei

veretjuresuotanlumeontentus, assignatisin morte
sua cui placerct scptingcntis libris, quieti possideret; et

B U91)cum
mentum

planclu
in

omnium

familiarium suorum

assistentium

Sanctse Grucis ecclcsia

monumcnto

toris

hujusmodi transactio confirmata est imperaetregis Franeiae ct majorumquorumlibet, quovalere potuerit, privilegiis.

receptus, extrema sui abjectione psenitendi monisuis descruit, conferens in refeetionem ca-

rumin hoc testimonium 24. Orta postmodum inter ipsuin et cives suos discordia, quia communia civitalis minus licenter et libenter contra libertatem clericorum manus extendebat, ad coesaris audicnliam fuit appellatum:
ubi majoribus curioe
pontilici

nonicorum quotidianam rcgeriam quatuor mencaldorum farinee perhebdomadam, ut, indeficiente panc,

eorum oralionibus
Quot autem
et

26.

in seternum reficiatur. quanta patres praedicti eoulu-

leruntecclesiaj nostrse beneficia, licetexprivilegiis

adnitentibus, quia

communioe conjuratio omnibusecclesitc libertatem
diligentibus est odiosa, ab imperatore solemniter

nobis indultis perpendere manifestius, quia uobis ipsorum largitionequotidiani panis abundantia confertur, ea conditione utfideliter

jura matris siue

communiaCameraeensis
que
fuit

fuit

abjudicata, conces ia-

episcopo imperatoris edieto potestas ordinandi de civitate eteivibus prout ecclesioe tranquillitas et episcopi enlentia decrevisset; et super hoc
privilegium
fuit

servantibus etiam eoclestis retvibulio conferatur. Sed eece in die Domini, infidelitatis timemus argui, quia, uobisquasi nescientibus, de integritate etdignitate episcopali quseque pretiosa deperierunl, ca-

indultum

et

principum testimonio

q

stra videlicetistaPaluel,Oisy, Haveraincourt, Cri-

consignatum,et omnia communioe insignia fuerunt penitusexterminata. Domino autem episeopo minus diseretequoddamjugumservitutisgravissimoe civibus suis seimpositurum comminante, cum potius a severitate foret temperandum cives ab imperatorem
,

veeuer,

Wallaincourt,

cum

Hordain, et deberent csse propuguacula securitalis
:!: »

Busignies, Saint-Obers, facta sunt nobis quasi clavus in oeulis,
;

fora-

cum multa pccunia recurentes, climinato eommunipe nominequod semper abominabile existit sub nominepacis, cum tamenpax non esset,
festinantius,

quoque regium quod episcopis dalumest strum inusus venandi, etdeputatum iiulefensioncmmarcaj imperialis, ita penitus deperiit, quod nec sylvaB pe7

nitus vestigia retineat, nec aliquod praebeat obsla-

contra episcopum

et

elericorum libertatem, sicut

hodie est experiri, privilegium sua voluntate et seprimam felicitatem ditioneplenumreportaverunt.

culum incursantibus in quibus omnibus revocandis, proul tempus cxigit, unicum reslal consilium, ut, evaginato gladioPelri.aliusquem adhuc vagina
:

ooncludit, efficaciter eonseratur

3 -'i8.

GESTORUM VERSIO GALLIGL
(CLExcept. Gaug.2.) Apresla mort 1'evesque Gerard (an. 1092) oi(GaUice eut) dissention et grant discorde entrele clergiet de Cambray. Si (ainsi)
1.

D

ne chilzme

cliiulz aultrcs,

mais chiuix que b empc

reres y envoyeroit. Puis ol li peules consel qu'il envoyeroicnt le croche 1'evesquc a l'empereur Henry

que en grant tamps. Si estoient moult hay et moultblame du peulc (peuple), et quant vit lipeules que li cannone ne faisoient mie evesques, si qu'il devissent, si assemblerent conlre Dieu et les drois dc sainte eglise, et tinrent une audience, et jurerent entr' iaux(e»A') qu'il ne seroit evesques
n'eslirent eve.

letierch.Dontfupresdelporterungentiulxhomsqui otnomMasselins, ^irevos de 1'eglise: et disl que
toit

ses droits. Mais moulttostle conlredi Erlebaus, coustresdel'cglise, el dist que c'es!oil li siens drois.

Ainsiescrimerentlongtamps pourporter lecrochc, etne fut pas portee. Ainsi passa unsans entiers, qu'il

VARI^ LECTIONES.
357

nt

358 Hie desimtd. « qiue ibi adhuc sequentur, scripta sunt i. e. forestum. exeis certi qnidquam vix elicere fas sit. » Brial.

alia

manu, sed adeo mutila,

21

,

GESTA P.>\TIFICUMCAMKKA<'K.\-IKM
i

216

n\ otevesques;el neseavoitHempereresquelievee- A trop iriel irati),el alerent a 1'archevesque de Raina ques Gorars fust encor mora. Vpn embla ii nault, et h priei [u'il poroienl fa peuleseteslirenl evesque oontre Die el contre lo leur respondit qu'il eluenssen evei quo prendomdroisdesain >,quiotnomManasses, me, ig qui peuist 1'eglise soubstenir en si grands ulations. Adonl avoit en jeuae) d'ansel de meurs. Quand ce is li archedi
i

il

I

),

\

I

-i

fUrenl du

tourble,
in

el

vinren
tin

de monll granl valonr,
li

et ilisi

.

le,

qnis'i1
A

li

lirenl

par divine
ix,

m
lay, Bi

noble

>m

voloient aidier,

il

estoit apparilies

d'aler

Rome

prevostde
li

1'oglise,

quiot

nom Mas-

contre Lamberl reslieut (6Iu) d'Arras;maiscascuns
i

selins.

Quant ce otrent
de foursenerie,

furenl

plain aussi

ta

le

travel

d'aler

h

Rome,

el

dii

eomme

el

contredirent terriblement

que li capitlos avoil faite, et jurerenl que Menasses seroil evesqnes, celui qu*il avoient eslit. A|nvs jurerenl que se aucuns des clers leur
a 1'esleotion

Chiulxquiesl eslis,y voist,el se deffeage sicomme pour soi meismes. (Ib.T). Puis fn li clergies mis a

grant angouesse de doleor, en trislece, en tribulation,
el

ne scavoient par cui

il

peuissent estre
plus

edisoit, que
ii

il

l'ochiroien

f
.

Vdont so apparilla

delaisel de leur anemis. Dont penserentet heurenl
sel

eslis

Manasses d'alera remporeur, etlibourgois

onsamble,

qu'il

ne

scavoient clerch

par force tolirenl du tresor de 1'eglise 1 candelabres de purargent, qui pesoientSOmarset un calice
de pur or de poisde 7 mars, qui etoient aournesde

g

ydoine,Je plusgrant valourpour l'eglise releverde
ses possessions, que l'archcdiacre

messire Ganlignie,plains de

cher;

el

disoientqu'ilestoitbiendignesdeplus grant
il

moult de pierres precieuses. Ainsi envoyerent li bonrgois leur eslil a oourt, maispasne le rcchupt li empereres, ains revint a confusion. Lors crut haine et discorde entre le clergiet et le peule. Car li bourgois disoient que li olerch avoient envoyet
lutres
a

honneur. Car

estoit

nesdenoble

grand clergie

(i.

q. savoir),

bien insfrnits des sept
li

ars. Aultre raison avoil aussi qu'il fut eslisjcar

l'empereur,

qu'il

ne rechupst niie leur
j

emporeres leur avoit mandet par lettres qu'il le eslisissent. Dont fu eslia messireGauchiera parle commun assent de tous, et sans riens de TegWse
il

eslii, el

moult d'aultres causes
li

ol

de haine etde

ala a

l'empereur Henri
ottria lc

le

lierch,

qui

le

rechupt

dissention. Ainsi fn
,

eglise de
et

Cambray longtams
estoit en

(recut) a grant honneur, et seassenti aTeslection,
et
li

desolee, sans pasteur,

grand

tri-

seigneurie

oTe

hulation.

joie el palais le roy, et

li

rois

Cambray dont ot grant meismes commencha
;

qui ot (eut)

tamps avoit un mal hoinme a Gambray, nom Foulkes ; si estoil vidame de la cite. Ichiulx comme il vit que 1'eglise estoit sans deffenseur, si entra el palais 1'evesque, o lui moult de chevaliers, et saisi les rentes de 1'evesquiet
H.

A

cel

p

et en vivoil outrageusement, et poi curoit (paueumcurabat)d\i domaige del'eglise,etne vosist pas i[ue elle euist un boin evesque. Qaand ce virent li anemi de 1'eglise, si furent moult esjoi (joyeux),
[t
:

v< rlii-),

:

7V Doum laudamus. 4. Endementiers quc li esliux Gauchiers estoit o Pempereur, li papes Urliainslisecondssacra Lambcrt 1'eslit d*Arras (an. 1094, Mavt. 19), et par son commandement fu il rechups a Arras a grant honneur. Puis revint li esliux Oauchiers usacite,ou il
fut

rechupsamoultgrantleecheQastitia^/iessejoie). Adont vint li vidasme Kouques a 1'cvesque, eldevint
ses

homs

lieges par foi et par serment. Puisli juet

si
i.

orent consel ensamble, et fremerent (fermerent,
q. fortiderent) castiaux

rercnt feute

clerch et

lai.

Ainsi

comme

li

boins

pour apresser la cite. Enlre lesquels un chevaliers, qui ot nom Amouris, en lit un a Gouy, el Manasses un a Kumilly. Puis alerent al comte de Flandres Robert, ct releverent leur terres de lui, contre leur serment et les droitures du 1'cvesquiet. Puis guerrierent lepaisagrant forche (force), sique lacite qui devant avoitguerrcs de langues
l'ot

evcsques Gauchiers fu de nouvel venu a s'eglise, si s'efforchamoult durement deamer scssubgis,dc vivre en pais entr'eux, d'aquerre amis a s'eglise mais li orghieulx et li malisces des caseis del pais
;

poetica),

et de tonchons (tcnrons, certamina apres d'armes, de fu (feu) et d'espee; ** et gasterent si le pais que a paines y demeura-il truirc, tant qu'elle fust sans evesques. 11 se creahaniers (laboureurs) qui les terres cultivast. moient aussi, pour ce qu'il avoient fait hoMmage al cointe de Flandres et releve leurs terres de lui. 3. (Excerpt. Gaug, 3.) En cel tamps que la cites

Vers lui trop grans. et croissoit formcnt.Car IIues,Amouris,Mauasseset Anseaux,desquelx nous avons dcseure dit, rehellerent hricfment contrelui, pour ce qu'il cremoient pcrdre les castiaux qu'il avoient fremes entour Camhray pour la cite descstoit

anemis si grant oppression dehors, si li avint un grans maulx qui n'ot point de recouvrier. Car li clergies d'Arras, comme il virent que chil de Camhray nc faisoient mie evesque, si qu'il devissent, si orent consel ensamble, et eslirenl evesqne Kamhert archediacre
avoit discorde dedens, et de ses

Dont

chil

quatre devant

dit faisoient

grieftes al pais par le force le

adontlropde comle de Flandres

Roheii. Quand ce
pitie

vit li evesques, si ot tre grant des poures qui perdoient leurs possessiotis,

de Theruwane
(potius 1093^


le

che fu

fait

l'an

de grace 1095

et fisenl

ainsi chiel' dcl

membre.
si

dont ammonesta humblement par douches parolles ses ancmis,et leurpriaqu'il seatargaissent de faire mal a sen eglise. Mais rien n'en fisent. Apres sa proycre, il leur promisl grans dons, si ahatissent
.

Quand

ee oirent

clergiet de

Gambray,

furent

les castiaux qu'il orent fais contre lui, et cuissent

217
a Iui pais
et

CONTINUATIO.
;

— GESTORUM

VFRSIO GALLICA

21*

Quand vit li A papesmandoit. Puisassignaliarchevesquesjourde evcsquos qu'il ne les pooit avoir amis pardons ne beneir 1'eslil a Laon,o lui moult dVvesques. Bn 1'curc qu'il devoit estre sanv-s, si parvint Maha par promesses, si asscinbla grant plente dc saucl le contredi. Gon grans tenchons et con grane doyers, et fil tant qu'il ot "00 chevaliers, et deffendi
lout

ce

il

despiterent.

lorsson paTs moultvigheureusoment contre ses anemis (Abbr. Camerac. 7). Adont fis! il assalir un castiel a Goy en Arouaise, etfu pris a grant forche
par 1'aidc dc Dieu, et y fu pris Amouris scs grans anemis, qui lc casticl avoit fait, et le tint en prison par un an enticr et il sc repenti des maulx qu'il ot
;

dissentions consel
li

fait a

feglise, ct devint
c'

feute,

amis ainsi fu mis hors dc

a 1'evesquc, etli
la

jura
fist
il

prison. Puis

assalir lc
faire, et

castie! de Rumilli

que Manasses

ot fait

y fiscnt longlamps; car li ville cstoit fort fermee de haulx murs et deprofons fosses, dequoi

moult s'enorguillirent chil de dcdens, et convoitoient moult qu'il puissent lc paYs destruire. Mais un poidetamps apreslcs gens 1'evesquc 1'assalirent de si grant vertu, que par la volonte de Dieu li castiaux fupris, ct Manasses iluec occis Lors tist
!

il lit iiu seroit a dire. Dont orent evesque assembles de ces eslections, el discnt par sentence diffinitive que li eslection monsieur Gauchier cstoilbonnc etloyaulx, el Manae fu formcnl desevesques exeuraoni6s, fournigics et boutcs hors de 1'cgliso, cl lors fu niessire Gauohicr sacres en grantreverence.Puis vint asa citc, el fu rechus a trcs grant honncur, et fu mis en sa chayere de Pevesque de Laon Elynant. Puis fu commande de par le pape que tout obeissent a lui grand et petit. Puis manda li papes et li nrchevesquos au comte de Flandres Robcrt qu'il ccssast dore cn avant dc faire griefs a lVglise de Cambray, et qu'il ait a lui bonnc pais, et qu'il aime l'evcsquo Gauchicr, garde honneur et soubsticgne et s'il ne le fait, il leexcumenie; ct li quens lc fist volenticrs.
;

li

evesques

Ic castiel

abatre et arrascr, ct tout metG.
fist

Quand
si

li

evesqucs

vit qu'il

fu

confromes

ct

trc a fu et a flame.

Puis

assalir

un aultre

castiel
;

qui ot

nom
par

Sauchis, qui estoit fosse delarrons
1'aide et

si

grant desirier de relever 1'eglise, et pensa prcmiers de .ambert qui avoit ostet tel mcmsiege,
ot tres
I

le prist

de Dieu, et y heut pluisieurs des

bre quVst Arras de 1'evcsquiel dc Gambray

;

lors

reubeurs occis

aucuns

pris,

et ainsi

fu

li

pats

delivres de ces malfaiteurs. Quandlieslis vilqueli
paTs estoit auques en pais, si donna moultde biaux dons a ses saudoyers, et ainsi se partirent de lui moult joyeuscment.

manda au pape Urbainpar solcmpnel message i£ii'il contrc Lambert qui avoit ainsi li assignast jour
cstoit evcsque; et li papes li rcadmiablemcnt qu'il li aideroit, et li manda moult assignajour pour la sccondc domee de 1'avent, ct

Arras,

ct iluec

(Exc. Gauff. 7). En iceltamps futlieslis si occupes de mcltre pais en sa terre, qu'il n'avoit heut
5.

en certain lieu a Glermont,

ct

manda aussi

a

Lam-

Q

bert adversaire 1'evesque qu'il fust
(an. 1095).

espasse de
strcs. Si

lui faire
il

ordenner,
vit

et

nVstoit pas prepria qu'il

comme

avoit un poi de rcpos, si ala
et
li

a Rains a l'archevesque Rahiaul,

1'ordenast
qu'il

a prestre, ct

il

lui

rcfusa jusques a tant
pape.

enaroit

commandement du

Lors ala

li

suppliaau pape Urbain lcsecond qu'il fust ordonne a prestrc, cl li pape lc rechupt benignement. Puis monstra li csliux Gauchiers au
esliux a

Romme et

la a tel jour Dont alaau jour lievcsques moult efforchliement, ct li papes lc rechupta fause acolec si quc puis apparu. Gar Lambert estoit ja vcnus au papc cn secret ct li avoit donnc tres grans dons, pour ce qu'il ne fust desposes, et ainsi avoit le pape alrait par ses douces parolles. Puis tempta li papes l'evesque Gauchier, s'il li volroit plus donner quc

pape lcs grieftcs que le quens de Flandres Robers avoit fait a 1'eglise de Gambray. Puis fist aussi sa complainte de 1'eslection de Manasses, comment il avoit estet eslieux du peuple contre droit, etcommc
grant tribulation
il

Lambers, et demandoit trois cent mars d'argent mais li evcsqucs les denoia,ctpouritant perdi il sa querelle. Carsitost que lievesques Gauchierprist a
:

avoit

fait

puis se eslection

:

ct

parlcr devant les evesquesquiiluec estoientenconcvesque cile, et il faisoit sa c.omplainte deLambcrt disoit que contre les droitsde sc eglise d'Arras, et
li

de toutes ces complaintes furent lesmoing dev&nt le pape li archcvesques dc Tours et plusieurs aultres evesques. Quand li papes oT cescoses, si confrema monsieur Gauchier 1'esluit, ct le renvoya par ses

^

Ruins,etcommanda qu'il 1'ordennast, et par le commandement du papealao hii li archevesques deTourset liabbesde S. Rasle,
lettres a l'archevesquc dc
et si

commanda

aussi

li

papes

qu'il

ne souffrist pas

confreme evesque ii papes fu formcnt iries et sVscria moult duremen canons car « Laissies ester vos droits et vos 8) auctoritoutes les lois que ,jou ay donnees seront iluec estoit sables. » Lors commanda a Manassen qui oTans tous,dese presens, qu'il fesit sa complainte, evesques et tout eslection. Adont furentsi esbahi li papes commandoit, que ne clergics de cc que li
papes
1'avoit
;

:

;

le le

que chiulx Manasses fcsist plus de griefsal'cglise de Gambray pour so eslcction, car elle estoit nullc. Si commanda aussi li papes a celui Manasses qu'il rendist le tresor de 1'eglise, qu'il avait mauvaiselnent portct, ou se chou non, il le excumenioit. Quand li archevesques vit la grant grace que li papes faisoit a 1'eslit Gauchier, si.fist ce quc li

et poroie dire. Puis se leva Manassen,

commcncha

nestoitmie evcsques a dire quc MessireGauehiers estre evesques droit, mais il meismes deuist
selong
moult dVutres ehoses mist argouoit moult avant cbilz Manasscs. Et li papes lost a Manassen; 1'evesque Gauchiers qull repondist respit. moult sagement dcmanda nn poi de
qui fu premiers cslis,
at
cl
il

;;

;

219
Apree
tion,
uii

GESTA PONTIFICUM CAMERACENSIUM.
poi Qsl

ev<
fu

I

iau ihiera bq

nnn

1

1-

^ amoient

1'evesque,

pour oe
el

qu'il

estoit
;

doux
granl

el
le

comment Manasses
clei
q
i<
i

oslieux

contre

droit

piulx; ol toujours
I

ama

quisl pais

<'t

li

sans 1'assentdu
ct
fiit

et

furcfusdsde)'em]

aioienl
I

excumenie
il

ques; mais
Bainct(
et

Laon en plain concile de evesmeisme ful esliu cselong lesdr
et

I

.

par

le

commun

assenl du clergiet,
'I

confremes del'empereurquilidonnala rie de l.i cite, ol confromes aussi du pape pnr Bes lettres, et sacresetbcneisde rarchevesqucsde Rains
en tesmoignage, car il estoit selevaliarchevesquesdoRains; ci dist quo c'estoit verites; mais li papes nel creJ. \presmonstrali evesques Gauchicrs les lettres <!e sa confremation saill£es du pape meismes, et il lout denoia. Si que papes ol oy aus deux les parties, si commanda a rendre jugement et messin Gauet

pour ce qu'il voulo enl les poures fouler, li evc8quee ies deffem oit. |d. ,\ [cel tamps avint a 1'evesque grana advercar il futexcumeniede Romme etde Rains li 111 clerch virenl que li granl del pala l'as, l

saloient

ainsi,

si

r.leverent

ausni

contre

leur

de ee

il

l'appelloit
I

adont que li archevesquede Raina leurmenda parses leltres qu'ils laissaseentlecanter
[ue, el avint
el

iluec presens.

.ors

le

service de Dieu,s'il8nerecepvoientManas8en
li

q

evesqueel

faisoient obedience; et chil lanlost

Quand ceoyli evesque Gauchiers, si fu moult esrnervillies ct parlamoultdouchementases
ccsserent.

li

cannoncs,
15

ct

dist qu*il voloit faire par leur consel
liulx ct seslioins

si

que par ses boins
volsissent a

amis, maisqu'il
le

chiers se eremi,
due. Dontfisl
li

si

s*on parli devant sentenco ren-

luiobeiret reprendre

chanter

;

etil
fe-

papes rendre sontence par le consel d'auounsevesques, no mie de tous, ct restauli Ma-

repondirent en grand desdaing que rien n'en

roicnt. I'uis furcnt-ils si tourblc par irc, qu'il pri-

nassen evosque, et excumenia monsieur Gauchier, sans ammonester si que faire ne deuht dl>. 10). 1. Puis revint messire Gauchiersa so eglise, et
a grant

sent les eorps sainseseglises,et voloicnt les sain-

pourcessions vint contre lui,etlevoloit recepvoir honnour; maispourcequ'il estoil tristeset dolans ct en grand tribulation, si leur deffenrli a
la

faire joie, et

conta

lendemain manda tous ses amis,et leur ce que fait estoit el concile a Clermont.
oyli clergies et lipeules,
le
si

comine il en aloicnt toutes les reliques, si monstra dieux grant miracle, car si tres grans habundance dc pleue et si grans horreurs dc vens chai sur eulx,que mouvoir neseporent. Dont coururentapresyaulxehevalieret serganl de l'evesque. Si que li clerch lesviront, si
tuaires porter hors du pais. Si

furent moult esbahi, et liclerh s'en coururenl for-

Quant

'se

furcntinoult

ment,
11.

ot

laissierent les

reliques, et

li

sergant les

papo durement, etconsillierent tourble, ethairent a leur evesques qu'il ne obeeist plus au pape, s'il nerendoit Arrasa lacite deCambray, et otaussicon- ~ sel qnc il necessast mic de faire office d'evesque mais puis li tourna a contrairc.
8.

raporlcrent es egliscs a grant honneur.

Entre cescoses sedalumoult
li

li

evcsquesdes
il

adversaires qui se canonne

faisoient, et

s'as-

Apres ces cosesFoukes
et
et

li

scuro avons dit, hors dc prison,
la cite, prisent a

Amourisque

Visdame, de cui dcli; evesques mist
li

moult d'aultres

plus grantde
ct

hair leur evcsquc
;

recepvoienf
il

samblerent enTeglise S. Gcry,etfurentilluecaussi quc en lieu de rcfnge. Adont lcurmanda lievesques moult humblement, ct les ammonesta par trois fios moult douchcment, qu'ils nc creissent pas mal vaisconsel, mais demoraisscnt cnla cite,servissent Dieu et a lui, si qu'il devoicnt cn bonne foy, ct
obcissent
la cite
;

lettrcs et

messages de Manassen
a
lui et lui

et

leur pro-

ct chil

ricns n'en tiscnt, ains prierenta

mettoit or, argent, villcs etpossessions, mais qu'il

l'evesque qu'il leur oltriast qu'il peuissent issir de

manderent par lctlrcs qu'il fust contre yaulx a Avesnes en Haynau a parlement et il si fu, et leur donna inoult <le grans
s'acordaissent
;

dons,

et

il

le

rochuprcnt
dc
lui

a

seigneur

et a

evesque,
fiefs.

et releverent

leur terres
qu'il

etleur

Puis

sauf leurs cerps ct leur avoir. Et li evesques repondimoultdebonnairemcnl qu'il voloitqu'il leur fuissant asseur ou qu*il demouraissent (cf. Ahhr. Cam. 6). Lorsalerent li eanonne a rarchevesquc de HainsManassen,direqucs'il voloitbcneirManassen
et

consilierent a

Manasscn

alasta 1'arehevesque
Feglise de

ct

de Hains,

et

messist en ban
et ainsi fu
fait

et tout le pais,

pour

accroisfi'c

Cambrav lc^

sacrer a 1'evesque, il lui feroicnt auliedience gucrpiroicnt 1'cvesqueGauchier elainsifu fait.
;

•12.

QuandManasses

fut

beneis evcsques, sicrust
;

confusion 1'evesque Gauchier.
9. En cel tamps trespassa de ccst siecle Hainaus archcvesque deRains(a/j. 1096, Jan. 21). Si fu apres archevesque Manasses, oncle de celui de Manasscn de cui nous disons, et pour ce qu'il trouva f eglisc et lepaisen ban, si litintaussi dont furent moult esjoi tout lianemi monsieur Gauchicr. Mais apres ce fisent-il merveilles Car il n'eslongierent pas l'evcsquc, ains buvoient et mangeoient lui, et li donnoicnt conseil de ses bcsongnes, ct en derrere le traissoieut, et ne se targeoicnt de faire malafevesque, fors que pour le mcnue gent qui moult
:
.

grant paine a 1'cvesque Cauchier

mais nequcdent

pas nes'effraya, ainss'efforcha de lui plus exercllev enbonncs ceuvres. Carentreces grans tribulations
il

fist

assaillirle castiel d'Oisi qui cstoittres fors de
et

murs,detours etfosses,
lans chevaliers qui ot

dedans manoitunsvailGossuins, cousinsal'e-

nom
et

vesques
estoit

ct

lieges

homs;

pour cequeli castiaulx

audomage de

tout sonpais,iI n'espargna pas

son cousin, ains sist tant devant 1: casticl,qu'il l'afama et prist par force. Puis fist tout abatre et arrascr a terre, pour le desirier qu'il avoit de ses gens en pais, et chiaulx qu'il trouva dedens sauva

221

CONTINUATIO.

- GESTORUM VERSIO GALLICA
-^

222
Manassea
fu

pour Dieu. ruis assist un autreoastiel qui <>l noin Dusegnies, el le prisl par forcho. Puis assisl
lavie

l'evesquiel et de l'empereur. Si que

unaulti c<[ui ot noin Doussies,ot
prist-il

Ie prisl

aussi.Puist

rechups dedans cl lint senne, et
trois mois,
ct.

la cit6, si
(it

Be tint
el

comme
demoura

evesques,
iluec par

ordenes,

par forche aultres eastiaux, cases, maisons, ce qu'il veoit qui gesnoil a son pais. De ces
li evesque moult ames et grans et des pctis, et de co ses subgis si l>iou en pais, fu il moull

toli les

benefices

a

ceulx qui esioient

ct tout

coses dcseure
quil
tint

<lictcs

fu

de la partie 1'evesque Gauchiers, et les donna a amis. Ainsi que ce fu fait, si vint la nouvelle que

li

duremenl prisies

<les

evesques Gauchiers reparoit de courl
princes
si
<le

oommendes, meismes
13.

<le

cliiaulx qui le haioient.

fui

grans par l'empereur. Quand ce oy Manas hors de la cite, el li evesques Gauchioi
o lui
et
li

Aprcs ees coses prisl li evesquc Gauchiers vengance des canonncs qui estoient alet a Hains pour lui deposer. Car il lenr toli leurs provendes et leurs possessions, ct les donna as clercs qui en s'eglise demouroient. Puis les fist li evesqucs chanter et faire le servico dc Dicu moult dcvolcment, et
il

prince 1'empereur aussi, qui cstoieut venu pour soavoir liquel estoient obeissanl a l'evesquc ct liqucl non. Dont, commanderent li princede

entra,

parrempereur, oianttoullepeule, <|iicloulobcissent
a 1'evesque Gauchiers, et
<jui

ne

le feroit,

il

seroit

anemis

meismes

les visotoit

souvent

et lcs incitoil

de bien
si

B

a 1'empereur. Dont s'cn parlirent li aucuns des clercs, li aultres remesent. Lors demanda li

fairc, et multiplioit leurs

bicns temporeulx,

que

il

evesques a cculx qui demorerent leur
serment,
el qifil
li

foi
il

el

leur

leur clonna quatre autculx, 1'autcil de Cantaing, celui

feissent

hommage,

et

si liscnt

de FUewe, celui dc Wambais, celui <le Wethie, ct moultd'aullrcs biausdons. Ainsifuli evesquesGauchicrs o ses clercs un poi dc tamps cn paix et en
soulas,
si

tout ct clcrch ct lay sans contredit, en la presence

des princes l'empereur. Mais je prise poi telle feute, car en derrere ils font tout le conlraire.
16. (Gf. ib. 9.)

que

le

oircnt

li

canonnc qui estoient

alet

Par

iecl

a Rains, et veoicnt qu'il avoient laissiet leur eglise

Flandres, pour cequ'il
sis, jasoit

vit si

trop folement, ct chil qui cstoient dcmoret crois-

le clergiet et le peule, si

tamps Robers quens de grand dissention entre saisi la terre de Gambre<le

soient espirituellement et tcmporalement

;

si

se

ce que ce fust conlrc les droits de l'emli

repentirent forment que pour

guerpi
qu'il

le

Manasscn avoient boin evcsque Gauehier. Lors orent consel
lui

percur. C.ar
avoit

archovesqucs
la

Hains Manassos

li

venroicnt a
lc

et

querroient misericorde

mandet par

lcltres qu'il deslruisit

Cambraiet
lettrcs
a

oonfondist eheux dc
aussi

partie l'evesque Gauchier,

car

il

seavoicnt doucliet
;

piu— etqu'il
il

leurlaissast

com

se
li

il

fuissent paien. Puis ces

repairier a leur eglise

moult benignemcnt, et leur rendi leurs prouvendcs ct leurs dignites tout entierement si que devant avoient heu, et moult leur pria qu'il servissent Dieu devotement.
et
le fist

veues, vint

q

ost, el pilla le pais et tist

quens Robeis cn Cambresis grans arsis, si quc
et

grant

la terrc

dcmora sans ahaniers

furent vuit de beufs, de
,

Puis

li

jurerent

il

feule dc n mviel, et

il

leur par-

donna lous mauialens, et les ama pour Dieu, qui commandeenEscripturequ'ondoitamersesanemis.
14.

Adont obeirent

li

eanonne

a lour

poi de tamps, et le servircnt par

amour

fainte.

evesque un Mais

vaches et d'aultre beslialle, et s'enfuirent homs femmes, grant el pctit, el mendioicnt par divcrscs terrcs. Puis fist-il fremicr un castiel, pour lc eite plus appresser, a une ville qui ot nom Marcoing, sul la riviere de 1'Eseaut a deux milcs pres de la cite.
Ainsi leur
scl,
tolli

leur issue, et pais, pain, char, viu,
fruits

ne passa mie unsansqu'il brisierent toule la feute qu'il li avoient devant jurec, et par le incitement du diable fu entre yaulx grans discorde semee. Car li
clcrgics ct tous
li

Imehc
li

ct lous aulttcs

de tcrre. Quand
si

virent
tion
,

bourgois

qu'il estoient

cn

grant tribula-

et qu'il
si

n'avoicnt nul secours de par l'empe-

pculcs rebclerent contre

lui, ct

reur,

vinrent a leur evesques, et disent qu'il ne
la
s'il

vinrent ainsi que d'une volente en sa presenee ct
li

poroient

eite

garder, ne contrestcr

al
li

disent

:

Sire Gauohicr, nos sircs, vous cstes rer\

Flandres,

n'avoicnt aide. Lors cnvoia
fist

comtc <lc evesques

bellcs n fcglise de Roininc ct k cele de Ilains. Si

ne voulons plus soulTrir de vous mais alcs lost querrc reconciliation et pooir de fairc office de
,

dc cuer, reres lo
300, ct

jamais nc rcpairics. Quand ce oy li evcsques, si fu moult esbahis et se eremi de la mort. Dont ieur pria moult humblement respit; car il desiroit a estre hors de leurs mains, et la merehi Dieu il li ottryerent. (Cf. Abhr. Cam. 8.) Puis alla dedens trois jours a l'empereur d'Allemagne Henri, et li racompta tout ce qui fait estoit, et moult li pria qu'il li fcsist pais de si grans injures. Dont le rctint li empereres o lui grant tamps.
e vesque, ou se cc non,
15.

sa complainte en grant doleur pour Dieu secours ct li cmpefist volontiers. Car il y cnvoia le comte de Louvaing o 200 ehevaliers ct l'evcsque de Licgc o
a 1'empcreur, et
et
li

prioit

;

li

manda

qu'il

meismes vcnroit
fail,

et

li li

feroit

pais du comte Hobert. Ainsi fu
laissa
le

car

quens
et
li

pais en pais par

un

i>oi

dc temps,

chcvalier devant ralerent en leur pais.

H.

Si

comme

il

furent repairiet en leur terre,
li

si

se cremirent moult

bourgois.Car la

citc

ycrt poure

ct poi y ot dc gens d'armes et deffensables, et moll

Endemenliers que
s'assembla
li

li

evesque Gauchiers
li

estoil

illuec, si

clergics et tout

peules, ct

rcchuprent Manassen

a

evesque'contre les droits de

revenirdu comte. Do&t parlerentune Pourquoi souffrons nous fois ensamble et disent morl, rccepvons lc comte a seigneur, et si longbe ainsi ayons repos. Lors discnt a 1'evesque Gauchaer
doubtoient
le
:

GESTA PONTIl [CUM CAMERACENSIUM
qu*il

•22-1

leur lais&ast

fai

ommugno
ot

et

conjuration
>nl

A

Baint.

en8amble pour bod
il

proflt

ne povoient
li

la citd

meismes; car aultrem yaux m
se dolu trop dure

Apivs cea coses ne furenl mie li bourf iii-, -i manderent au comte Itobert qu'il

euisl pitie d'iauli et leur donnast trieuves et respit
nt,

evesque oj che, si nequedent pour ce que la cites euist plua grant ai il le souffri. Lors jurerontainsi: Nous,bourgoi Cambray jm enaamble par Dieu ei par ses saints, et prometi tns par nos foy,et confremons par '/</'• cbartre nons garderons monsieur Gancbier notre ei esque /i-i oment de sa vie, dcse honneur, de ses membres, tant qtfil sera a la court Y empereur Henri el son Gls el ses successeurs, ainsi que lievo ques de Fempirejugeront. Et sijuronspar nos crestiennetet, queja ne lui faurons,et ne reccpverons
-.

Quand

ialavenua deTempereur;
tcouroit,
si

ets'il ne revenoit et
il

comme

il

ot

convent,
ei

li

baillier

ront

la cite e<
^i
1

la

seignourie,
feal.

obeiront a lui, et
ottria
li

devenront
1
;

homme
1

Tout che

qi

,

-

donna trieuves d'essi a la nativite Notro Dame en Septombre. Et pour ce que co fnst oose estable l'u donnee fianoe par leur foia d'uno part et d'aultre. Lors espera li quens qu'en brif tamps la cite fu^t soie, mais ne fu pas ainst; carasses tost apres il oy dire que li ejnpereics repairoit vers Flandres a tres grant effoii. Dont sc
leur
,

abbet, moisne, clerch,

lai, qui soit contre lui, et ijuc oous li garderons ses droits selonc les lois et les costnmes des cvesqnesdevarit lui. Moull d'auItrescoses

eremi moult
r,

ciinscl as plus
et chil
li

ne fusi deshiretes, et demanda gians de Flandres qu'il poroit fairc, respondirent quc ainsi qu'il avoit empris
qu'il
il

ilz

jurerent, puis aidierent leur evesque flaulment

sour 1'empire,
misericorde,

avoit

par ce 1'empereor formcnt
il

et

garderent

le

pn ys a leur pooir
la

;

car

il

avoient

tourble, ainsi desoremais
et
li

rcquesist sa grace et sa

grant esperance de
18.

venue de l'empereur.
9.)

fcsiste

amende

et

Batisfaction.

(Cf.

Ahhr. Cam.

Adont

vint

li

empereres

Henris en ces parties a tres grant ost, ct entra en la terre le comte a grand forche, si (|ue li quens ne
pot a
lui

Lors crei li (juens leur consel, et vint a Ltege ou li cmpercrcs estoit, o lui dux, princes, comtes et evesques,
el fu illuec la

pais failc a grant joie; et

list

li

oontrester

et

ne deubl

;

car

il

etoil ses

homs

Kege, ei par fol consel avoit-il empris sur lui et sur son empire. Ainsi commeli empereres chevauchoit o sa grant ost,
si n'y remanoit castiau ne fortreche qui ne fust prise par forche ou par paour, et abatut a terre, si que cinq cn yot ainsi destruis,li

prcmiers fu Marcoing, 1'aulrc Paluel, le tierch Ynchi, le quarl 1'Kscluse et le cinquicme Bouchaing. Mais le castieu de 1'Escluse fu pris par forche d'assault et par fu, cl y ot occis plusieurs de la gent le conite. Adonl ot li empercres granl desirier d'aler

p

quens hommaige a 1'empereur, et jura feute a lui et a son regne, et dist, oyant tous, (jue doreenavant il honerera 1'evesque de Cambray Gauchier, et le soubstenra conlre tous a son pooir, et commandera que un li donist toutcs lcs rentes de 1'evesquiet. Dont furcnt a 1'empereur rendu li prisonnier qui estoient pris de sa parlie, et au comte aussi li sicn, et li evesques rcndi aussi chiflulx (|u'il ot pris, et ainsi fubonnepais partout, ct promistli quens grant
aide a la citc de
20.

Cambray.
li

avant en
faisoit
et la

la

terre lc comte,

mais

il

nc pot

;

car

il

un fort hyvier de plueves, de vcns, de gresil, terre etait si fresque, que le grand ost n'y pooit chevauchier.Dont repaira li empereres parGambray puis cette victoire et conforta inoult lcs citains.
,

eucsqucs Gauchiers estoit en grant tranquillite, et moult estoil ames de scs subgis, si en orent envie si anemi et rebellerent
Ainsi
contre
toit
lui, et
li

comme

disent par durent parollcs qui n'essi qu'il

mie obediens a 1'eglise de Rains,
lui

devoit,

et

voloient recepvoir des canones qui cstoient alet
a Hains
;

1'uis r'ala
1'ost qu'il

en son pais,
revenroienl a
li

et fist 1'cstet

jurer tous gens de

cnconlre
qu'il n'cn

et

il

leur defiendi tantost

sur

la

terrc de Flan-

rccheussent nul

;

car

il

cstoient

anemi
voloit

drcs. Donl prist

empereres
il

tres efforchiement soi

a l'evesquiet ct a tout 1'empire. Puis
si

celle deffense
il

appariller a rcvcnir en Flandres;

grandes ncfs, ear mer et par terre.
49. (Cf.iA.)

proposait a

moult assalirFlandres par
si iisl

faire

se parti

li

evesques de Cambray; car
li

esprouver que

peules feroit

:

et

il

lantost aussi

comme
^.

Mais cc ne pooient pas attendre chil de Cambray qui cstoient cn grant griefte car li cmpereres les avoit laissics sans aide, et il avoit le comte trop blechiet, et pour ce sc doubtoient li bourgois qu'il ne venist soudainement ct destruisist la cite, et par unpoi qu'fl n'avint ainsi.Car li quens vint par nuit a grant gent armee, et entra cn la cite
;

de

Hains

par conspiration mandcrent a 1'archevesque canonnes a qu'il fesist revenir les

Gambray, encore fust ce contre la volente 1'evesque, et manderent aussi qu'il envoiache de par lui aucun qui absoilc la cite de la sentencc, de quoi elles estoit en ban(cf. Ahbr. Gam. 10). Ainsi fu fait. Car li arehevesques meismes vinl a Cambray o lui 1'evesque de Laon et 1'evesque de Theruwane,
et
la

aceiee et y bouta le feu, de quoi li bonrgois furent trop csbahi, si que nes ils ne se misent a deffense.

assemblerent
ville.

le

clergiet et le peule a 1'entree de
l'an de

Che

fu

fait

l'incarnation nostrc

Lors

y fist Dieux grans miracles par les merites saint Gery; car chil dc l'ost cachiercnt meismes li

Seigneur 1103,
la

le vigile S.

Malthieu. Puis cnlra en
fist
li

cite, et rcconcilia eglises, auteulx, et

cler-

uns 1'autrejiors de
bourgois,
si

la cite, ainsi s'en partirent et laissierent les bourgois en pais. Quand ce virent li

giet, et le

peule par foi
qu'il seroit

ncnchier

et par serment enconveobedient a 1'eglise de Rains.
et

rendircnt grant graces a Dieu

et

au

Puis excumenia 1'evesque Gauchier,

ne

le tenoit

225
pas pour cvcsquc,
doienl, et

CONTINUATIO.
ams liaoit lous eeulx commanda que pvestre, diaere,

- GESTOHUM VERSIO
qui
li

GALLICA.
moy
et
<ln lil

tlti

ai-

A

le
i'u

oaoB parler devanl
ehilz

aotecuriaL
et

Dont

sous-dia-

Ansiaulx

trop.

B6poenles,
ful

requist moult

crc

et

lous liaulirezclergies qui estoient dela ciW

monsieur Gauchier, laissassent le chaoter. Don1 repaira li peules ct li archevesques a Rains, el aequcdout demorerent li oanone qu'il avoit fait 1'aire revenir a Cambray pour lesquels li lai
,

puisse repairier.
ol
la

humblomenl absolution, Adonl

se creraitque jarnai

ronouveUee

la

oaine
qa'elle

contention sur 1'egUse de Cambray,

si

avoisi eslel au concile a Clermont. Puis
li

esloient parjure.
21. (Gf. ib. 10.)

Endementiers

estoit

li

evesque

comnaanda arehevesquos qu'il esluissent autre evesqae i Cambray sur monsieur Gauchier. Pour ces calerent consel li canonnc de Camhiay a Rains,
li

Gauehiers a un castel qu'il ot fait faire, qui ol nom Estrucn si fu ses refuges iluec pav moull de
;

taraps, et

li

chevalier del pais,
lui si
si

li

franc

et

li

vilain

et disent a l'archevesque Biaux doulx peres, pour 1'amour Jesu Christ, ae aous conslraignids paa ;) eslire aulire evesque. Car li uoslres est preudooa,
;

obeissoient a

comme

a leur

propre seigneup.

sn/jcs et discretg; si

Quand ee
art
il

virent

mal anemi
si

qu'il esloit si

rcs de grands et
le

de petits,

honnepenserent par quel

Boubstienl, aourisL, ei
ei sc

aous aime que boioa peres, par oous il vousprie mercbi,

peuissent caehier hors de ce casliel. l.ors
fil

3

injnrc.

vous nelifaitespardon,ilnouB8emble que c'est Car la loi divine disL « Qui mercbi prie,
:

prisent Godefroi

Ansiel desucre nommel,
si

el

li-

sent leur seigneur, et l'eslcvercnt

que defienseur

merchi ques a

doit avoir.
Ia

»

Lors ae

fist

ricns

li

archeves-

de
et

la cite.

Puis

li

otlriercnt qu'il recheuist les ren-

requeste des caaonnes, aias respoadi qu'il csloit moull lies dc ce qu'il les tiuioil cn sa
el les

tes de 1'cvesquiet, cttcnist ehcvaliers a ses siuules,
le pais et contrainsit 1'evesque Gauchier ne leur peuist grever. Dont s'aloia a celai Godefroi par sa foi en celle male besogne messire Ilue dc Inchi, ct li fist hommage, el li requist le castellerie, et chiulx Godefrois li ottria. nequcdent l'avait-il perdue par jugemenl el lemps 1'evcsque Gcrard le sccond. De cel don fu grans ammi-

preseace,

ammonesta que
li

il

lanlost esluis-

gardast

senl cvcsque.

Adont

iuicun

,

qui oi^ent plus sain

qu'il

ccncel pour ccs opprcssions, appellereal a Romme: li ancun, qui voloient avoir le faveur l'nrehevesque,

demorcnl iluec, de Tournay qui
licrchc jour, el

et

csluirent 1'ahhet de S. Marlin

ot
li

fiscnl chil
li

non Oedes, cl canonnc
fist

fu

sacres au

feulc(//>. 11).

De
ala

cette
li

cosc

fu Irop

peule esmcivcilles. Dont

ration par tout lc peule. Puis assemhle chil Go.de,-

eslius a Tournay, et

ordcncs iluee

et tint

pculedela cite, et assali le castiel d'Estruen, ct le prist par force ct 1'aiasa a lerre. Ainsi escacliicrent leur cvesquc de son hebergage mais li bourgois dou castiel en Cambresis le reehurent a grant honneur. Ainsi fu la tcrre de Gambresis par longtamps griefment lourblee par celuy
frois tres lout le
;

senne. Puis vint a Inchy,

ci

dcmoura

iluec
cliil

par

q

du pays entour car fust a tort ou a droil, il csloit evesque. Et imisque li archevesques 1'avoit beniet, chil du pai's ne 1'osoient contredire.
ct Ic
;

deux ans,

scrvoienl et honncioicnt

23. (Ib.)

Or dirons de monsicur Gauchier qui

et li evesques Gauchiers fist sa com1'Empereur et au comte de Flandres, qui en furent moult iriet, et mancchoient forment a pugnir Godefroy et il s'en repenty de ce qu'il avoit cmpris sur 1'empire, ct crei consel de preudhommes, et ramena 1'evesque en sa cite, et le remist a honncur en sa maison. De quoi li clergies et li peules moult s'en dolurent, mais contredire ne 1'osoient. Adont s'efforeha li cvesques Gauehiers

Godefroy
plHinte
li

;

;

grans adversites en trcs grant patience, ne s'en vcngoit, ains alendoit la justice notre Seigneur. A Ie parfin quand il vil qu'il cstoit agrevcs de si grans oppressions, si laissa la tcrre de Cambresis, et ala a 1'evesques de Liege qui ot nom Obicrs, et ehilz le reehups a grand honneur, et le retint oourtoisement o luipar grans tomps, et 1'amoit et honncroit durement.
soulTroit si
et point

moult de se faire amer de ses subgis, et toute la douchcur que pars doit avoir a iil, il lcur monstroit
2-2.

par oevres.
(Ib.

tamps vint a Cambray qui aporta bonnes nouvelles. Car li evcsques de Soissons estoit trepasse de cest siecle, et li papes avoit fait Manassen iluec evesques, dont fureat moult esjoi li ami monsicur Gauchier. Lors envoya a Manassen archevcsques li evesques Gauchiers de Rains un moult vaillant archidiacre qui ot non Ansiaux, et prioit li evesques moult humblement
40.)

En

icel

2i. ylb.) En icel temps avint que li empereres Henris donna a Robert comte de Flandres la cite de Cambray, et qu'il le tenist de lui a sa vie ct chilz si fist ct rechupt les pourfis quant que li empereres vesqui. Adont amena li quens Robers dcdens Cambray 1'evesque Oedon, et le misl el palais, mais aultre bcnclice n'ot de toute l'evesquict que
;

l'os'.el, et qu'il

celebroit

comme
fu
le

evcsques. Apres

avint que

li

cmpcreres Henris
et

excumenies,

et ot

moult de adversites par
il

souffrancc de Dieu. Car
filz

estoit

excumenies,

ses

qui ot non Henris

misericorde,

et qu'il

euist pilie de lui, et

li

par-

se leva contrc lui, ct li toli a la couronne de l'empire la lanche,le septre, lepooiretlegloredelregne.

donnast Manasses,

ses meffaits.
si

Quand ceoyli archevesques
forment
:

Puis

fu-il

cachies

et

reprouvcs dc tous les princes,

fu trop

iries,

et

rospondi

cruelment

a Ansiel, et dist

Pour

ce que tu
et

mapor-

tes telz nouvelles, je te

excumenie,

pouv ce que

et ainsi mourut a Licge sans honncur de roy (an. 1106). Apres ees coses tint Henris ses fiulx l'empire paisiblemeut et messire Gauchiers ala a
;

227
lui el Rsl sa

GESTA 1'oNTIrICUM CAMERACKNSIUM

oomplainte da oomte Robert <le Plan- V raoull benignement a pryer pour bob subgis, et ebal a pieale roy etdiaoil Trea doula cmpercur dres, oommenl il avoil tourble »on empire, eaioi ne deatraiaiSa pas noa bourgoia si cruelement et Cambray el mis ene 1'eadit Oedon. Donl l'u li emoa s grani severite ear biea lea poe"a corriger pererea formenl incs pour lea misorei rovoaquoa <•" plna grani doueheor. Dont prierenl aussi li Gauobiera et pour les injures le oomto et 1'ealuit
:

%

4

'

:

Oedon. Lors 8'apparilla ohiemenf pour venir eu grand oal (an. IKH), et qui trop cstoit fors de (urent ehil de Plandrea

li

empereres moult
et y vint a
le

effor-

prince
pitie

<le 1'ost

o

1'evesque, et disoient qu'il emst

Plandres,
assisl

trea

oastiel de

Douay

murs

et

de foss6s. Adont

moult espoenlo, el li saudoyer que li quens avoit mis pour garder Cambray, Be cremirenl forment; si guerpirenl la cite et s'enfuirent. Donl entra h quens dedans Douay,
et garni et
Ie8

de tantde larmea. Quand ce oy li emperen si i-efranisl nn poi de se ire, et crel le consel <lo 1'evesque et des princes, et ne les pugni mie si qu'il proposoil par righeurdejustice. Nequedent ne les

espargnapas dutout; carilcommanda tantost qu'U apportai6senl en sa presence la chartedel commugne
qu'il

orenl faile,

el

chil siflsent; el liempei
flst

hourda moult deffensablomeni toutea fortreches, et prioit a tous moult bonnemiMit
deffendissent vigheureusement.
,

res tantost le deffist, et leur
les princes

que jamais aultre ne

jurer devant toua feroieot. Ainsi fu

jour apres

Au lierchg deffaite celle commungne, et leur fist l'empereur jurer feute a luy par foi et par serment, El ponr ce un tres grant assaut, qu'illosottrouvespoi estaules, muablesetdelegier si qu'il y et li quens merveilles bien se deffendi oorage, si dit qu'il donnaissent ostaiges, et feissent ot plusieurs des chevaliers occis de la partie l'emseurte que a tousjours demoureroient si fiable. Dont orent pereur, et ainsi laissirent 1'assaut. Quand ce oirent li bourgois, si furenttrop iret,maie consel loul li grant prince de l'ost l'empereur n'oserent contrester ains delivrerent cn ostage il que riens ne protitoient veoient ensamble car devers 1'empereur lcs fiulx des plus grans de la et <[ue pas ne prendroient le castiel, et li <liscnt cite. Quand li rois les ot recbups, si ne les misl qu'il rechupst a amour le comtc de Flandres, et il pas en prison mais il les bailla a plusicurs de ses reet service par sa foi. Lors li feroit hommage princes, et lcs flst bien garder par divers lieux. chupl li empcrercs le comte de Elandres a homme,
qu'il se
li

empereres

fist

,

;

;

;

et

furent

bon amit ensamble,
de

ct

li

donna

le castellerie

la eite ct la

empereres li villo du casliel

26.

Apres ces coscs repaira
lui et
li

li

empercres en son
lui, el

pais (an. 1108), el mcssirc Gauchiers ala o
fu

en C.ambresis seulement a un terme, desi a lant qu'il euist mis propre evesque a Gambray qui fust

moult honneres de

de ses princes. Dont

en bonne pais.

q

Apres cc vint li cmperercs a Cambray moult terriblement, mais devant sa venue s'enfui Oedes, et grans partie <lu clergiet et du pcule qui se scntoicnt eoupable. Dont s'enfuirent plusieurs fcmmes o leurs enfans as egliscs ct en tours, ct les pucelles se reprouvoientquand elle virent tant de chevaliers Alemans, Csclavons, Lotharyens, Saisnes. Adont rechuprentTempereura moult grandhonneur li partie du clergiet tiui pas n'estoit contraire a 1'evesque Gauchier, etli cvesqucsmeismes estoit o 1'empereur, ct avoitmoult s'amouret sagrace ct de tout sa gent aussi, et estoit compains de sa table. Adont fist 1'empereur cryer que tout li caseit et li bourgois venissent cn sa presenee ct il y vinrent moult emus ear il se cremoient de pcrdre la vie ou leur membres, et nequedent contredire ne l'osoient. Lors parla li empereres moult durement a
25.
:

canonne qui s'en estoient fu contre la venue 1'empereur. Mais li eslius Oedes ne por entrer car li bourgois li vecrent l'entree. Lors ala-il a son hostel a Inehi et demora iluec
rcvinrent a
,
,

Cambray

ilb. 11).

27.

En

eel

an

(1

llOjli

emperercs

ot

pourposd'aler

a

Homeparlera

1'apostolle Pascaut, si envoia dcvant

;

solcmnes mcssages, preudbommes et discrets, qui monstraissent au paj>c ses besognes ct messire Gauchiers y ala, et fu ainsi que chiulx d'ianlx tous maistres ct kefs. Si cornme ilvinrent enlapresenee du pape, si dist messire Gauehiers la parolle, et monstra moultavenamrnent le querelle l'empcreur de quoi li papes moultcs 1'ama, eten ot grant reverence, et le tint pour saige homme. Apres le liesongnerempereur, fist messire Gauchier sa complainle au pape pour soi-meismes, etli distles grans griefs que li clergies etlipcuples H avoient fait, et com; :

ment

il

li

avoient tolut

le

cvesquiet deGambraypar
tenait bien justice et

yaulx, et forment les blastenga, et dist
ils

commcnt
de coses

tant dc fois,

pour ce
il

qu'il

estoient si oset

qu'il

avoient

fait tant

aidoit lespctits qu'ils ne fuissent grevet des grans,

conlre les droils de 1'empire, conjurations, eom-

les orguilleux
choit, les
li

rappressoit, les ravisseurs
;

si

esca-

que plus est qu'il avoicnt rechupt nouvel evesque dedens la cite eontre Dieu et contre Ia seignorie de 1'empire.
,

mugnes

nouvelles loys,

et

robeurs condampnoit

et

pour ces coses

avaient-il fait tant de persecutions, qu'il navoit

Quand

il

oirent 1'empereur ainsi parler, si furent

trop espoente, et ne scavoient qu'il peuissent res-

pondro. Et ,pour ee

qu'il se

sentoient coupable,

il

se humilierent, durement, et prierent a 1'empereur

un jour en se evesquiet pour le malice dc ses anemis. Quand li papes oy les grans miseres monsieurGauehier, si Fen prist grans pities(/A. 11), et volentiers 1'euist reslabli evcsque, mais pour 1'eslit Oedon le laissa qui encor vivoit. Lors li fist
estet en pais
li

merchi. Dont prist

li

boins evesques Gauchiers

papes gr»ns graces,

et

li

ottria

qu'il euist

en

.

229
1'eglise

CONTINUATIO.

— GESTOKUM
A
il

VERSIO GALI.ICA.
et

2:J0

de Cambray tous lcs beneflces qu'il y ot oni[ucs, ct aucuns benefices li donnade nouviel, si qu'il fu cnnones, coustres, archediacres dc Braibant, et lc

repaira liempereres en sonpals;

asses tostapree
Beigneuriefl de
li

donna

a
;

Oedon

l'evesquiet
li

et les

Cambray

ct chilz

list

feule, et puis 1'envoia

son seel
a

;

confrema li papes par chartres ct par et pour co qu'il nc se cremist ile perdre
il

ces dignites,

le

baisa en signe d'amour,

ct

manda
lettres
fut

rarchevesque de Hains par ses propres
lc

qu'il

remesist en ses dignitcs d'ariere. Che
1104.
28.

empereres o ses messages Bolemnes a Cambray, cf ainsi fnt rechups a grant reverence. 30. (//>.) Quanl ce oirent li evesque de 1'empire li ahhet, li religicus et lous ordenes du clergiet, que papes avoit ottryet a rcmpcrcur tcl don si se li
,

fait l'an
[

dolurent moult griefment
L'autre

;

car bien leur sembloit

an apres Gervaises liulx Iluon, le comle de Rethest, saisi 1'eglise de Rains, et volt estre archevesques contre aucuns dcl clergiet. Gar Ii archevesques Manasses, de cui

(Watkrlos.)

que c'estoit contre Dieu. Lors alerentli aucun des evesque isncllcment nu pape, et parlerent a lui mouli durement, et le repriseni aigrement de ce
qu'il

avoit

fait tclle

pais a I'empereur ct si malle
,

dcseure avons dit, avoit laissiet sa croche el cstoit devcnus canones rieulles en l'abbeie S. Denis a Rains et illuec trespassa de ccst siecle. En l'an apres li papes Paschaus vint a Troies, et tintiluec grant concile et coudampna Gervaise qu'ii n'estait pas dignes d'estre arehevesquesj ct confrema un
;

convcnance pour poour dc son corps quc telle convenance ne faisoit pas a

et disoient

tcnir. Ainsi

g

qui ot

nom Raous. — Liempereres Henris pardeux
prit a

ans apres

moullier

le fille le
si

roy Ilenri d'En-

gleterre qui ot

nom Mehaux,
apparut
el

n'avoit

que S ans.

li hoin evesque cn la presencc du pape derompirent le privilege, etl'appielloient pravillege. Puis enortcrent lant lc pape quc 1'empereur fu excumenies dc loule sainte eglise. Ront convinf quc li papcs deposast tous lcs evesques qui avoient techupt leur croches en tel tempore de 1'empereur. Ainsi fudemisli evesques

fu deffaile

cclle paction, ct

Une

estoille

mois do Juin, qui

otnom

scs rais par devers meidi. Rohert conile de Flandres, prist a moullier le fille Alain comte Dretaigne. Robers quens, fiulx Rohert le comle dc Cassiel, moiul ct fut enfouis a Arras en le eglise S. Vast. Si fu Bau-

chomete,

et getoit
fils

Ocdes de 1'evesqueit. 31 Apres sc assemblerent
cvesque. Tout orent en
paines, les travaux, les

li

cannone pour

esliro

Bauduins,

memore

les miseres, les

domages qu'ils orcnt eus par lcs deseordes de leur eslection. Si leursembla qp.e mieulx ne poroicnt avoirpais, que s'l rappelloient

quens apres lui.] an (1111) li emperercs Henris ala a et mena grant ost moult sagement par grant visiute; et encor euis-il jure feute au pape
duins ses
fielx

monsieur Gauchicrs. Tos
la

s'y

assentiienl
li

;

En Romme,
29.

cel

puis porterent

crochc

a l'enipereur, ct

cmpe-

q reres

Paschal

et

as

Rommains, nequedent
le

il

entra a

volentiers si asscnli. En icel tamps dcmoroit monsieur Gauchiers en la citc de Tournay, et vivoit iluec moult honnerahlement. Lors li manda li cm-

pape par sa force 1'eglise S. Pierre et les cardinaulx ct aucuns en evesques, ear il lez assali cn fraison, ct los trouva despourveuement. Quand cc oirenf li Rommain, si prisent a combattre trcs efibrchiement contre l'empereur, si que d'une part et d'aultre en y ot moult de occis. A la parfinli Rommain !e cachicrent par lcur force hors de la cite, ct il ncquedent mena o lui le pape pris, et le tint cn asses cstroite garde par toutun quaresme.Puis la seconde domee apres pasques fut faite hoinc pais ct concorde entre le pape et 1'empereur, et chai liempereres as piesdu pape, et pria moult humblement absolulion de ses peehies, et le pape 1'assaut. Puis vint a 1'egHse S. Pierre, et iluec le couronna li papes do couronne d'empereur agrant leeche. Chc fu fait l'an de grace 1111. Apres lidonnali pape pooir qu'il donnast les croches a tous les evcsques esliux en son pais et en son empire, etpour ce que ce fust cose estable, il le confrema par privileges. Puis dist li papes a l'cmpereur qu'il voloit qu'il recheust a l'homme
secretement, et piist
1'eslit

Romme

pereres qu'il venistalui, et rechevist la seigncurie de Cambray de lui. Mais messire Gauchiers le re-

pour ce qu'il scavoit trop grant discordc cnpape et 1'cmpereur, et il sc cremi de courcchier le pape et de perdre sa grace, et il meismes se sentoit foihles et anchicn, si que nulz ne le poroit incitcr a ce qu'il fust mais cvesques. Apres ces coscs vesqui messirc Gauchiers par un poi dc tamps; mais Dieux le fist venganche de ses anemis car il morurent tout ains qu'il morust. Dont rendi graces a Dieu, et dist Locs soit Dieux cle
fusa,
tre le
:

:

cequil mn

Ov veul-jc volenticvs moviv, que Dieu m'a dc wes unemis vcnyics. Puis
fait.

puisot-il

bon consel,
dit iluec
fist

et ala a S.

Nicolas dou Ros

ct

se ren-

moisnes, et vesqui moult saintement, ct grant penitance, et ainsi trespassa de cest sie-

cle.

Oedon

,

homme

simple
,

et

prcudomme,

et

qu'il

pour ce qu'il 1'avoit confreme evesque. E li empereres moult s'csjoi quand il vit que le pape li prioit, et moult desiroit a accomplir sa priere (cf. Abbr. Cam. 11). Dont
1'amast et tenist cher

(Waterl.) En icel tamps fu occis Gaudris cvesques de Laon des hourgois dc sa cile. 32. Or vous dirons comment li evesques Oedes fu eslius el tamps de la discorde deseure dite. A icel tamps quo li papcs Paschaus fist Manasses evesque de Soissons, qui devant avoit estet eslis de Cambray par discorde, mais en la citc ne pot entrer; et 1'archevesque de Rains Manasses, qui ses oncles estoit, ot dcmis monsieurGauchier pourson cousin faire cvesque mais ne pot a chief venir
[
,

231

GESTA poNTlKICUM CAMERACENSIUM
&

donl alerenl

fail feute nequo lenl il alten cannone de iambray, quand A bresis, el dit deux ans, el doupta & requerre la coufremation ileorent quo Manass68 estoit evesquesdoSoissons, du papo, ot 6on sacre de l'archeve6queB de Ra el voloienl monsieurGauchierrecepvoir a ovesque, Lorssemisi ilendemenlier enori onselenveil 1'archevesque Manas bj que leur boin eslit, et

llains U

<

li

i

pour

la

hainequ'il ota

lui, le el

contredi, el leurcom-

et

manda par obedience

sur excumeniemenl qu'il

moull jitoit en boinee oeu\ cs, ni que por sa grant humilite ilotgiaeeduclergiet el du peule.
i

esluissent aultre; maie riena n'en Qsent, ains appiellerent a Romme (cf. Abbr. Cam. 10). Puis re-

Ainsi fu espandue loing
el

la

fame de

sa converealion,

parvini & Haoul arehevesque de

aucun des canones qui demorerenl renonchierenta monsieur Gauchier, et esluirenl Oedon, abbel ile S. Martin de Tournay mais ne fupas i/A. lli.Si le sacra li archevesques rechups adonl a Ca.mbray, ains ala a Tournay, el demouraen 1'esgliseS. Martin par deuxans. Apr6s
pairierenl
&

Cambraj

,

el

sc tini en grant chierte, etle
lui, et le

Rainsquim manda qu'il venist

a

;

rechupt moull reveremment, puis li c cha ses leltres el 1'envoia au papc Pascaut cn grant esperance d'empetrer ce qu'il queroit. Quand li
,

pape oy le grand tesmoignage dc rarchevesques, si rechupt monsieur Bouchard moult benigncment,
et
li

Robers quens de Flandres a lui, et par le consel d'aucuns du clergiet il l'amena a Cambray. Si vivoit clu sien propre, et ne mie des biens de 1'evesquiet. Chilz Oedes fu uns hom bien letlres,
vint

lisi

grans graces,

el

volentiers

le

confrema;
le

g

puis

le

renvoia a 1'archevesques pour benir, etil

sacra a Rains a inoult grant revercnce et mois de Julle. Puisrevint aCambray, et fu rechups a moult grant 1'eeche, etliarchevesques meismes
la
le miest en chaiere d'evesque moult honnerablement. Apres

maistres de grant science, patiens,

deboniaires,
11 11

humbles

a tmis, plains de saintes
et

meurs.

honantoit

noura monlt clergiet

toutes

ordenes.

sainte eglise par jour et par nuit, ainsi comme nns autres canones. 11 acrutmoult les possessions temporeles. II paissoit ses subgis de saintes doecar trines. En la lin li avint grans encombriers
;

ce qu'il l'u du tout confremes, si list un sermon moult devotement as canonnes et a son clergiet,ct lesammonestadouchemenlqu'ilsservissent Dieude cuer vray, et quils gardaissent bien 1'estat de
sainte eglise, et sievissent les fais des

preudommcs
ct

poui- ce qu'ilavoitrechupt la seignouriede

Cambray

qui furent devant yaulx, et moull d'autres parolles

de 1'empereur qui estoit excumenies, encorl'euist-il faitparsimpleceet sans malice,li papes letintagrant exces, et en fut moult iries pour la discorde qui estoit
entre lui
cl

de bonne exortation
:

si

leur dist.

Apres parla

dist Jc rousrench tous lcs dvoils quc vous clevcs avoir en sainte cglise, ct vous otri benigoement

1'empereur, ct pour itant

li

manda li papes

toutcs Jcs boines coustumcs que clergies doil avoir

par ses lettres qu'il cessast de gouverner 1'evesquiet, et li deifendi toules droistures que evesques doit

_ anchienuement,
excuinenicmcnt

preudrons gisoit nioult malades et promort, quand la sentence du pape parvint a lui, et il obeimoult douchement a Dieu et au pape, etmorutensainteobedience, etfu enfouis enTeglise d'Anchin. Ce fu l'an de grace 1113 (Juo. 19). [Wateul. En cel an el mois deMay li soille et aucun arbre furent ars de fu qui vint du chicl, et n'orent point de fruit, et aucunes forressechierent. En l'an apres Bauduins rois de Iherusalem, freres
faire.

Et

li

chains de

la

confcrmc qu il soil gardes sur vous promech a traiticr douchement et a amer connno boihs peres, ct lcs biens de sainte cgJise croistrc ;) nion pooir. Puisalaau palais
et lc
;

commc
qu'iln'ot

cvosques,

si le

trouva

si

wit de tous bins,

dequoi

vivre, nc si clerch, ne si chcvalier,
affresist a

ne

la

maisnie,

si qu'il

cvesque. Dont se
estoit espars,

mit moult efforchiemenl a rcqucrre les posscssions

de 1'evesquiet
vcndut. C.ar

et

rassembler ce qui

ressartir ce qui estoit reu, racheler ce qui estoit

Godefroi de Bouillon, prist a moullier le femmc le En cel an duc de Sezille Rogier qui mors estoit. mourut li evesques d'Arras, Lambert.]

cvesque devant lui par legierete ou par necessite avoient donne ou mis en gr[^e villes, bos, yauwes, lerres ahanables et moult d'aultrez
li

possessions,

et

li

caseit et

li

chevalier de Cambreli

sis les tenoient contrc droit, et

Ijoins

evesques
et les

Apres 1'evesque Oedon fu esli evesques messire Bourchars parlecommun assent du clergiet, l'an de grace 1114. Si fu homs simples, discrct, honnestes, et prestres moult religieux. A cel tamps estoit pape a Rome Paschaus
33. (Cf.

Abbr. Cam.

12.)

par 1'aide de Dieu les retrait a lcvesquiet,

D

molins
34.

et les tonlieus.

(Cf.

ib.

Apres s'efforcha moult

li

boins

et

empereres Henris
le

le III

I,

qui moult volentiers
icel

s'assenti a celle eslection.

En

tamps avoit grant

pape et 1'empcreur, el excumeet nioit li papes 1'empereur et toutes ses ceuvres s'aucuns evesques estoit eslis en 1'empire et recepvoit regale ct sa croce de Fempereur, ii papes li veoit son sacre et sa beneichon. Pour lequel cose
discorde entre
;

evesques de ravoir le castellerie de Cambray et le castiel en Cambresis; car li empereres Henris li tiers avoitdonne jadisau comte de Flandres Robert le second la castellerie de Cambray et le don du castiel en Cambresis, pour itant que li quens gardiliganment evesques, quand
dast
et
li

soubtenist

loyauinent
les

les

empereres

envoyeroit a

messire Bouchars encor et recheus de 1'empereur

fust-il eslit
et

de Cambray

de

la

terre de

Cam-

Cambray, ct pour ce qu'ils gardast fiablement le partie du royaume qui appartient a son empire. Ensi tint li quens Robers par long tamps en sa main

,

23:*

CONTINUATIU.
ou C.ambresis,
rcohiut
et

— GESTORUM
oasi

VRRSIO GALLICA.
li

J34

le castiel

Huea

d'( »isi, fiulz le

A

tellerie qui ainsi

estoit tolue. i..,is ot consel qu'il

ammoncstast le caateilain Huon qu'i| recheuist el du eomte, l'on fisl hommage, et li jura a garder feut.-. Pour tenist le caslellerie de lui, ainsi que si prcdeccsseur avoienttcnu dcs evesques do Cainbray niais chilz descure dites venoit li quons mainlos fois ces coses le refusa, ct li evesquc tantost le exQumenia et mist a '.ambray, et lour aidoit en leurs neeessiles. Apres toute sa terre en han donl fu li castellains trop un poi de tamps ala li quens a un tournoiemcnt a iluec estains entrcla chovaloric. Apres iries et hai 1'evesque dc haine morlel. (Abbr. Cmn. Miaulx, e fu lui fu qucns de Flandres Bauduins scs fiulx,el tint 12. J Lors fist li castellains fremer un castiel aCrievecocur, car il desiroit a destruirc 1'evesque et sa la lorrc ainsi conime ses peres l'ot tenue, et pour cite. l'uis cntra el casliel o moult dc chcvaliers ct ce volt il tenirle castiel en Cambresis, et llues devant dit rechupt le castellorie delui, ct li jura feuplentet de ses hommos, et ainsi roboit le pais, ardoit villes, prendoit ahanicrs, occioit pluisieurs tet; et pour ceque ces coses deseuredites estoient faites contreDicu ct contro 1'eglise Notro Uamede et si toloit la vitaille a ceux qui le portoient cn la cite, bled, vin, char, poissons, buche et aultres Cambray, li evcsques Bouchars excumcnia lc comte Bauduin, et cascun jour faisoit faire granl comfruits. Ainsi fist-il a 1'evcsque par longtamps tout plainte ct proclamation a cloquc sonnant dovant g lcs maulx quil pot. Quand ce vit li evcsque, si ne potplus souffrir, si assembla isncllementchevalicrs corpus Domini pour 1'injure du comte. Apres unpoi ct grans gens d'armes, et ala moult efibrchiement de tamps avint que li quens dcvant dis ala cn Normendie a moult grant ost, et fu cn bataille grief a Oisi, pource quc li castellains iluec plus se fioit, ment navres el chief, si que oncques n'enpot avoir et prisent la ville deliors la frimiete,et misent tout garison. Mais Dieux, qui est misericords, li presta a fu. Puis arsent villes et gasterentle pais entour. cspace de vie tant qu'il ot grant rcpentance et fist Lcndemain alerent a Crievecoeur a grant vertu, et humblement sa confcssion. Quand li evesques Bouassalirent la ville tres aigrement et la prisent,et fu chars oy que nulz ne avoit csperance de la vie le arse dessi au castiel. Quand cevit li castellains,si comte, si envoya ses messages a lui, ct li pria moult recognut sa coupe, et dist que a boin droit avoit humblement qu'il rendist a s'eglise le castiel en tant a souffrir, pour ce qu'il avoit guerroiet son Cambrcsis et le castellerie de Cambray, et pour le seigneur droiturier, et avoit fait si grans maux a absolution et la remission de sespechies il ne soufsainte egliseet aspovrcs. Lors serepenti durement, frist mie que chil qui seroit quens, apres lui les ct envoia messages aTesvesques et pria moult humtenist a tort. Quand ce oy li quens, si rechupt les blemcnt, et li offri a faire hommage et jurer boinc messages 1'evesque moult benigncment et fu moult feute, s'il le povoit impetrer de son* seigneur le ^* contris et repentans de vrai cuer, et pour la paour comte Charle. Quand ce oy li evesques,si fumoult qu'il ot de Dieu et del jugement, il clama quitte esjois; car il dcsiroit pais. (Ib. 12.)Lors absolstle Tevesques 1'une et 1'autre possession, et ainsi li castellain par tellc oondition qu'il remetteroit le rendi le castiel et le castellerie. Puis le absolst li castield de Cricvacoeur en tel fourme et en tel maevesques moult devotement, et ainsi trepassa de niere que la ville avoit este anchiennement, etque ccst siecle en vraie penitance et en parfaite devodes ore mais le castield il ne referoit sans 1'assent de tion, l'an de grace 1118. l'evesque et des bourgois de Cambray. Puis H jura 35. Apres le c.omle Bauduin fu quens de Flandres Hues feute, ct ainsi furent boin amy ensamble. uns siens cousins qui ot nom Charles, fiulx le roy 31. (Abbr. Cam. 13.) A icel tamps ot un bourgois de Danncmarche, homs puissans et tres sages. Si a Cambray qui ot nom "Wirembauz, d'onneste pavolt tenir toute la terre ainsi comme cil dovant lui rage, raemplis de boines meurs; si estoit moult amcs
tellain

lluon,

lo

caslellerie

t

;

(

:

_

1'avoient tenue, et
li

pour chou il rappiella le don que quens Bauduins a sa mort avoit fait a 1'evesque Bouchard de le castellerie de Cambray et appela
d'Oisi, et
li

de toute

la cite, et et

prist a moullier lc

fille

d'un

prudhomme,

Huon
le

rendi

le

castellerie,et chils

Hues

vesquirent ensamble par longtamps moult loyauhnent cn marige, ct engcnrerent enfans qu'il nourirent en timeur de Dieu. Si estoient li
enfant avenant et moult amable. Chilz preudons devant dis et sa femme ooient souvent la parole de

rechupt de lui en fief, et l'en fist hommage et feute. De che se dolu moult li evesque, et vint au conte Charle en grant humilite et moult s'efforcha d'acquerre sa grace,et supplioit devotementparses amis que li quens li volsist rendre le castellerie. Maisde ce ne voltliqueusoir. Xequedentparproiere de ses amis et pour 200 mars que li evesques li bailla, et li rendi le castiel en Gambresis, par telle condition que li quens y eust son repair aussi comme li evesques,et fust illuee sesrefuges quand
lui plairoit.

D

Dieu. Si orent volcnte dc laissier le sieucle pour 1'amour de Dieu, et voerent chaasteenle mainl'evesque Bouchard,et departirent ainsileur mariage

Apres ces coses prist li evesques a demander consel a ses amis qu'il poroit faire de le cas35.

pour servir Dieu plus devotement. Puis rendi li peres deux de ses filz en 1'abeie saint Aubert, et lcur donna biaux dons, le liereh fil en l*abbeie de S. Sepulcre, et y donna grans possessions sa fille rendia Bains ouil donna 12 besansd'oret plusieurs aultres dons si quc chilz Wirembaux et safemmc et ses enfans mis par abbeies,sise mist efforchiement a faire oeuvres de misecorde. En icel tamps
;
;

Patrol. CXLIX.

8

235
ot iui

CESTA 1'uNTIHCUMCAMKRACKNsil M
,

236

ambray passsge eruel, fel <-t destroil a caetiel, et le porte de Sellee qui eet d'en coete le tenoist de evesque en Befunschevsliersquiol nom messire Fouesrs. CUj pssssgs eetoit si grisfs, que nulx no pooil illuee passer, bMI ne donnoit grans
I

•>

A.

i

bonneea uvres,el tre pssssdscestsiscle le tier< Nonne de Jsnvier l'sn de grace 1180. — Kn esl tampa la maladie du fu qui vienl de Dieu,fu moult
griefs a
<

ihartres,

a

Psris, a Soissons, a

<

iambray, u

deniers. Lora veisiee iluee Bouvent plourer lea povres; ear 8*3 n*avoienl 1'argent preet, li aergant du

pasaage qui eatoienttrop felon, leur toloienl eapeou mantiel, ou cotte, ou bresce qu'il menoient au marWikiet, ou aultree gagea. Cf.io.) Quant li boins rembaua vit lee larmes.les douleuredesangoina qoe Boubstenoientiluec lipovre, sidonnatantde son
svoir a 1'eveeque

parmoult d'aultree lieux. Mai6 parla vertu de la glorieuse vierge Msrie el Ba douce priere il fu Li empereres Henria msrveilleusement estsins. fu eslis Lothsire dux des Saines, qui fu morut, puis
Arrae
el

En le \ ille d'AIost fu occis li <piens Guillaumes, homs preux as armes, et ne mie preux de bonnes meurs. Si fuquens apres lui Thieris liulx Phile dux d'Au8&i, cousins au comte Robert.
Bsige8 homs.

au chevalier deseure dit, qu'il rsohata oel passage el 1'enfranki a tousjours, etle oonfrema li evesques Bouchars par privilege, etli
et

de France Loeis fu sacre a Hains eljourde pasquee en la presence son pere et sa Lacitedet lambrayfu arse le ll.Kal.d'Aoust mere.
liiqies linlx le roi

bourgois donna iluec de Bon poui- faire lee pons.Puis converti Wirembaus s'ententionaThospitaldespovresdesaint Julien, qui est d*en ooste^ 1'eglise S. Croix; car li biende celle maiBOn estoient alel a perdition parmale pourveanche.
Et lipreudons yilonna tant de sespossessions,qu il reuiisL la niaisun en boin estat, ct fist faiiv grans ediliees et pluisieurs lis pour couchier povres, et il
,

heritage grant partie

g

Bt la cite

iTArras

fu aussi

arse

le 18.

Kal.

d'<

)ltem-

Li bre. En cel an fu grans mortoilles de biestes. papcs Innoccns vint a Cambray, canta niesse en 1'eglise S. Aubert le lundi aprea la seconde domee de quaresme. Foulkes li quens d'Ango fu iois de L'eglise de S. Richier en Pontieu fu Iherusalem. arse, et tous li castiaux et plusieurs gens avcuc.]

meismes menistra iluec par longtamps as malades moult devotement, et vesqui saintemcnt et ainsi
trespassa de cest siecle.
38. Kn icel tamps estoit li boins cvesques Bouchars en grant transquillite, et sa terre en bonne pais. Mais en brief tamps rebella contre lui un chevalier qui ot nom Gerars,etgasta cruelment lepais de Cambresis, ct arst villes et maisons jusques au
castiel

1 L) Apres la mort 1'evesque pape Innocens a Cambray, o lui moult de cardinaulx etmoult dVvesques de France. Puis ala a 1'empereur d'Alemaigne Lothaire,qui fu moult gentiulx homs et preux en armes, et moult Dieuhonnera. Lors fistassembler li pape unconcile a Liege en la presence rempcreur(a«. 1131, Mart.)

40. (Gf.

Abbr. Cam.
vint
li

Bouchard

t

-

en Cambresis, et destruist et arasa chevalieraussi d'()strevantvenoient souvcnt

tout. Li
et

gas-

Dont fu li evesques et sa gent trop esbahi, et pour ce qu'il ne pooient contrester a leurs anemis, il prierent au comte de
toient aussi Cambresis.

pape a tres grant reverence. Iluec fu faite pais et concorde entre sainte Kglise et 1'Empire, etmoult d'aultres saintes besoignes furent iluec ordennees. Puis noncha li empereres au pape qu'il navoit point d'cvesque a Cambray, et li piia qu'il volsist donner 1'evesquie a un
et
li

emporeres rechupt

le

sicn clerch qui ol

nom

Liethars.

Qnand ce oy
il

li

seignouire de Flandres Gharlon Cambray, et aussi les tensast contre leurs aneinis
qu'il

rechcuist

la

papes, sise cremi du faire; car pas nc scavoit
csluit

s'il

:

dignes de

tel

honneur. Nequcdent

s'assenti

empercres llenris ct l'en laquelle cose il olt moult granl donna le don de joio a Cambray. Dont vint li quens a Cambray par maintes fois, et prist grant vengancc de ses ancmis, et les tint en grant pais. Ce fu l'an de grace iWaterl.) Apres un poi de tamps avint a 1122. Cambray grans encombriers car li quens Gharles par cui si grans pais estoital pays, fuoccis a Bruges en 1'eglise S. Donasse el tamps de quaresme, lc scxte None de March, et deux de ses princes o lui. ] Si 1'ochirent si homme meismes, si qu'il oroit deet
il

si iist, et si
;

assenli

li

a la priere 1'empereur, et ainsifu Lietharseslis

de

Gambray, etle Kal. de Mai l'an de grace 1131.
evesques,
si

sacrafarchevcsquede Bainsle
Si

sixte

comme il

fu fais

1

;

ne se maintaint pos si saintcment ne si honnestement qu'il afferist a cvesque. Caril n'amoit pas ses subgis si qu'il dcuist, ne les atraioit par douce amour ainsi les cachoit en sus de lui par dures parolles. Si estoit avarisse si plantee en son
;

D

cuer, qu'il ne povoit souffrir compagnie ne belle

maisnie entour

lui.

Apresfu

si

souspr.s d'avarice,
ala a S.

qu'il laissa 1'ostel

d'evesque

et

vant

1'autel et ooit

messe

et avoit fait

ofiVande a

le

dcmoura

iluec en 1'ostel d'un petit

Gery, et canonne, et ne

main du prestre,

et

fu l'an 112". (Abbr.
la

Cnm.
le

13.)

Quand
si

certaine nouvelle vint de

mort

comte,

Hues deseure dis a 1'evesque Bouchard, et recognut qu'il estoit sessires lieges, et rechup de lui le castellerie de Cambray, si que
vint le castellain

demandoit nul service de sa maisnie. Quand ce vit li clergies et li peules,si se dolutmoult que li evesques vivoit si deshonnestement, et fisent ainsi que par force que li evesque revint a son propre hostel.

drois estoit, et

li

fist

hommage

et feute, et

li

jura

boino pais,
[39.

et

en donna hostaiges.

Aprcs un poi de tamps par sa grant ire guerpi son palais et vint manoir a S.Aubert, et commanda que nulz de sa maisnie n'alast o lui, et pour ces
coses
estoit-il

(Waterl.) Apres ce vesquili evesques Bourchars par long tamps, et se exercita moult en

forment

hait.

41. (Cf.

Abbr. Cam.

14.)

A

icel

tamps

estoit

uns

237

CONTINUATIO.

— GESTORUM VERSIO GALLICA.
A ancmi
grant volente evesqucs.
43. (Cf.
ib.

238

homs moult puissans en Cambrcsis,
rarc Maufillastres.Sifista l'evesquc
ct

qui otnon Goet lcs

qu'il

nc fust pas longhement

moultdemaulx

rebella contre

lui, et

prendoit ses liommes

lo.)

A

iccl

tamps

fu-il

semons

a

mcttoit en prison, et toloit leur posscssions.

Quand

cvesques, s'cn fu moult iries, ct requist Gerard qu'il lirendistseshommes. Maischilz riens n'en fist, ains demanda triuwes a 1'evesqucs tant qu'il peust parler bouchc a bouchc a lui. Et li evesques par mauvais conscil li refusa. Dont fu chlz Gcras trop foursenes ct isncllement asscmbla moult de chevaliers, grans gcns d'armes et gens de piet, et assalli le castiel en Cambresis, et le prist par fu et forche, et furent iluec ars que hommes que femmes plus de ccnt, ct la ville fut arse ct 5
ce vit
li

a celui

Pains. Si ala aprcs lui li pnivos de la cour et pluisieurs dcs cannones. Si le diffamercnt griefment a 1'archevesque dc chou qu'il vendoit les prou-

vendes

prendoit deniers de bencir eglises. Sile accuscrentaussid'avaiise otd'aultres visces, et diet

,

mal chevesques, si
rent tout
lc

qu'il

porcnt dc
la

traist

lui. Quand ce oy li ard'une part 1'evesque Liethard,

eglises aussi, ct reliqucs d'aucuns sains, et en une
eglise fu ars
chil

un prestres. Puis prirent

ct

robercnt
ct

g

do

l'ost toute la ville, d'argent,

de vestures

pcurent. Aprcs ce tint chieux Gerars en sa mainpar longtamps, les appendises et tous lcs pays entour. De ces coses estoient moult tourble chil de 1'evesquiet, ct disoient que tout chil
qu'il
le castiel

de chou

presence et el tesmoignagcdccinqevesques,etliditmoultadmiablemenl: Or oc s, biaulx doulx pcres com grans maux ct quellcs clc/Taiiltcs vostrc advcrsaire dicnt contrc vous tout cn apert, ct rcprcndent vostre vie. Pour lequcl coscje vous prie pour Dieu quc vous rccognissies vostrccoulpe, car vous ne pocs longhcmcnt vivrc en paisavec tcl gcnt. Dont recoignut li evesques sa coulpe devant 1'archevcsque, et convint qu'il lairoit
:

etparla a

lui

en secret en

mal estoient avenu par 1'evesque, pour cc qu'il nc vault donner triuwes a Gerard. 42. (Cf. ib.) A icel tamps estoit uns puissans homs qui ot noms Symons, fiulx Huon castellain d'Oisi. Si li prist grans pities de chou que chilz Gerard faisoit tant de maulx a 1'evesque Lietare, et que nulz n'en prcndoit vengance. Lors assembla grant ost, et prist o lui chiaulx de Cambray, et ala
contre celui Cerard,
et

gasta sa terre,

a fu et a tlame, dont fu chilz

Gerard

si

et mist tout povres et si

revesquietetpriamoulthumblementararchevesque qu'il li volsist ottryer que ilrecheust les pourfis de 1'evesquiet tressi a la Tiephanc, et li archevesques li ottria volentiers, par itel convent qu'il ne demourastpas en 1'evesquiet puis le jourdevantdit. Ceste cose fu si celee, que nulz ne le sot fors le 5 evesques. Apres si repaira en son pais, et alla isnellement a 1'empereur, en esperance d'estre restablis en son evesquiet par lui. Lors ala apres lui liprouvos et aucun bourgois dela cite, et 1'accuserent de moultdecosesdevantl'empereur, etqu'il voloitses

hommes
comment
tiet et

deshireter
chil de

;

et

li

mis au desoubz, qu'il requist pais et amour a celui Symon. Adont ot consel li castellain Hues et la commugne de Gambrai ensamble, et li ottryerent pais. Quand ce sot li evesques si le contredit durement, et dist que ja n'assauroit Gerard ne tous les siens de l'escumeniement dessi a tant qu'il restablieche
les eglises qu'il ot arses
,

vigheureusement

et fist sa

evesquesrespondimoult complainte aTempereur

tolu ses rentes.

Cambray 1'avaient villement traiQuand ce oirent ii prince de

la court, si

se cremirent que leur subgit ne les traitassent ainsi, et enorlerent a 1'empereur qu'il confremast par privilege que nulz n'euistservice en la

et qu'il aroit

rendu dix

mille mars, et

li

aroit fait satisfaction des cent per-

sonnes et du prestre qui avoient estet peri ou fu, et viegne a merey humblement, etrechoiventleur penitence.
et

cour son seignour contre la volente son seignour meismes, et il le fist volentiers. Dontfuttropdurement tourbles liprouvos de Cambray; car il voloit son seignour servir contre sa volente. Puis repairierent chil de

Quand ce

oirent

li

bourgois,

si le

disputerent

Cambray en
et

leur pais moult triste

ne vaulrent riens faire. Elievesquesrespondique pourlantse lairoit-il cachier a tousjours hors de son

pour ce privilege,

se celerent tant qu'il porent,

amende a l'honncur de Dieu etde sainte Eglise. Quandiloirentce, si lipromisent grant pecunne par fraude et par boisdie, si que puis apparul car ains denier n'en ot. Les convenences
evesquiet, qu'il ne fust
;

Or avint si qu'il chevauchoient entre Haspre et Cambray, pour leurpcchies, par aventurc que chilz

^ son,

en grief prietprist d'iaulx 11 \ingt marsd'argent ainsqu'il les laissat hors. De ce furent forment iriet chil de
les prist et tint

Gerard Maufillastres

a tener jura

li

quens de Haynau

et tout

li

sien qui

Cambray,

et

disent que cel encombrier avoient-il

le castiel. Puis absolst li evesques le comte et tous les siens par telle condition que li chevaliers donroient 5 sols et li hommes de

orent estet a ardoir

par 1'occoison leur evesque. Puis revint li evesques a Cambray moult joyeux pour son privilege de la
prouvoste, qui estoit mise en son plaisir. Apres ce excumenia li evesques tous ccux qui orent pris ses
qui concel y orent mis. Puis chanta messe, et maudi ceulx qui iroicnt contre le privi-

piet 2 sols

;

puis leur enjoinst

li

evesques grantpe-

nitence, mais pas ne le fisent, ne ne donnerent pe-

bourgois,
lege de

et

cunne, ainsifurent-il tout parjuret. Puis fu li evesques moult hais de ses citoyens et de chiaulx dehors. Puis fu assali de toutes pars, et orent si

la

prouvoste, en l'an

*'"

(1135).

;

239

ARPK.Xl).

AD

GfcSI A

EPISCOP. CAUKKAC.

CONTINUATIO ANDUEANA'
Post istom Gerardum, qui in ista ecclesi ut raerunt prius, mooachos restituit, fratremque
suiun Eilberlum abbatem prefecit;
tus, vir
\

pla comitissa

Cui

in

episcopio Cameracensis ecclesie Hobertus,

domnus Lietber-

qui dicebatur prepositus Arie, successit, et rexit
in electione

omnino

sanctitate conspicuus, inepiscopatu

ecclesiam Cameracensem per
ut fertur,

'>

men-

hunc alter Gerardus; posl hunc posl Manasses, Suessionensis ecclesie clericus ecclesie canonicus liunc Galcherus, Tornacensis post hnnc Odo; posl hunc Burgardus; post hunc Lietardus post hunc domnus Nicholaus Gosvini de Monfibus frater, qui anno Domini 110" apud Valcelias obiit, sedad Cameracum lumulandus hosuccessit; post
;
,

ees,

»•(

a

complicibus Jacobi,

apud Con-

norande translatus, sepultus est in vestibulo ecclesic beate Marie, ante altare saneti Johannis baptistc. Donino Nicholao successil Petrus, filius Theodirici comitis Flandrie, et rexit ecclesiam
annis 4 sed postea, ul erat juvcnis, clericatum deposnit et electionem episcopi dimisit, et uxore
;

datum inter duos pontes interfectus est, etapud Ariam tumulandus translatus. Roberto Alardus ~sit, et rexit archidiaconus ejusdem ecclesiam anno et dimidio, et mortuus est plenus dierum, Huic successit Rogerus frater Hellini de Wanrigavo, vir lotius bonitatis et honestatis moribus adornatus. Hic, anno Domini 11*70, concilio

Romano Ab Alexandro papa

celebrato inlerfait, et

g

ibidem in episcopum consecratus est a Willermo Remensi archiepiscopo et apostolice sedis legato,
in ecclesia

sancte Savjne.

APPENDIX.
III

N

S.

mm

CASTKI CAHERi
PH. D.
VII,

EDEXTE

V. CL.

LUDOWICO BETHMANN

(Apud Pertz, Monnmcnta Germaniae historica, Scriptorum lom.

page

526.)

MOXITUM.
Auetor sequenlis C.hronici monachus ftiit S. Andrem in Castro Cameracesii, Walcheri episcopi ad coneilium C.laromonlanum a. 1095 comes atque consiliarius (486). Seripsit apud S. Andrcama. 1133(487) bistoriam sui monasterii atque regionis polissinmm Cameracensis, tribus libris, et quibus primum alque secundum ad verbum fere desumpsit ex Gestis Lietberti, c Rodulli Vita ejusdem, alque ex Annalibus non jam notis (-188); de suo pauca tantum r.udit, sed inler hsec scitu qusedam dignissima (489). Tertius libcr Inde a. 1076 ea narrat quse nostra oetate partim vidimus et audivimus (490), in eo auctor, perpaucis exceptis, suis vestigiis inoedit. Liber magnse utilitatis ad novissima usque tempora plane incognitus remansit. Codicem unicum et procul dubio autographum, qui olim S. Andreae fuerat, a. 1787 in archivio Maricolensi repperit dom Revenot, lunc temporis monaehus S. Andreae, post decanus Melbodiensis, qui fragmenta inde proposuit in Aetis S8. Belgii V, 193. Codex ille poslea evanuit, neque quo devenerit, hucusque poluit extricari. Sed dom Bevenot eum a. 1787 accurate transcripserat, quod exetnplar medieo doctissimo Le Glay iterum describendum communicavit. Hic primus a. 1834 post Balderieum, p. 353, sed tertium tantum librum cdidit; duos priores vir sestumatissimus nobis a. 1841 ipsum Insulis visentibus, ea qua excellit humanilate, edendos concessit, imo gratiose ipse obtulit, ita ut nunc prima vice integrum prodeat opus, quod ad historiam utile fore speramus, Le Glayo vero grati semper animi nostri monimentum esse volu-

mus.
L. C.

BETHMANN.

VARLE LEGTIONES.
conliuuo

&$ hane continuationcm codcx <i Gestoviun libro III 49, medio subjungit, calamo atque atramento novam tantummodo Jincam incipiens, titulo willo. 3li0 dimidia Jinea in codice vacua reiicta.
,

NOTJE.
(485) S.

Andrese Castri Cameracesii
I,
c

;

cf.

Chro-

nicam S.-Andre» statim scquentcm
(486) III, \9.
(48*7; 111, 4-2.

20.

11, 0.

Ut narrationem de expeditione imperatoris in Flandriam a. 1054; II, 18 sqq.
(490) III, prol.

(488) (589)

I,

5, 6, 8, 21

;

II, 8, 9,

15, 16, 30.

241

CHRONIC.

S.

ANDRE/E CASTRI CAMERACESII.

242

LIBER PRIMUS.
1.

ctioel apostoliesB
ct

Deslatu ecclcshvel impcrio nrbis Romoo. SansediRomanaeecclesiaeGrcgoriH V, 14° a bea Gregorio Tlicologo, anno Dei Ghvisti

A. erant,

1001 laudabiliterpresidente, [( V. Lietb. 1) Otthojunior Homani principatus impcriale solium militari

brachio strcnuissime gubcrnabat. Qui cum donisae. bcncficiis ingluviem Romanorum^quaesemper insatiabilisest et fuit, saturare 361 nequirct:

equitum ac pcditum pnesidia, pront opporerat, inibi collocans, sopito prisco nomine, Novum Gastrum voeavit. Sic et tunc et doineeps quoad vixit sedatis raploribus, omni colonies ()&meiaeensi pax firma provenit. 4. De ordinatione Erluini cpiscopi. Multa etpraeelara de hujus episenpi gestis poterant eommemo-

tunum

adeovesania

rari,

eoruminferbuit, utimperatornonsinemortcsuorum

festinat oratio, in

sed quia ad aliud propositum tendens coepta hoe diulius non vacat immorari.

ab urbc

Homa

pclleretur. Illercpulsam sui graviter

ferens, dumadinjurias suas vindicandas impcriales

[

Hoc tamen solummodo breviter inserendum, quod (ib. i, 110) tam ecelcsiasticis quam sascularihus
negotiis ereditus, primo Leodiccnsisarehidiaeonus
extilerit
;

militum cogit copias, defungitur, alque
et

eum

luctu

moerore suorum honore regio in ecclosia sepelitur. Post haec Henricus, Ravariorum ducis Henrici filius, nutu et providentia Dei ex consilio Lothariensium purpura vestitus regia, armis insignitur imperialibus. Qui quam prudenter,
grani

B Aquis-

dein vero dono Gamcraconsis episcopi

sublimatus, Romae una

cum Gthonc impcratore

a

praedicto papa Grcgorio episeopusordinatus fuerit;

ea seilieet dc causa, quia tunctcmporis Hcmcnsem ecclesiam gravis agitabat conlentio. Arnulfo siqui-

quam
per
2.

fortiter,

quam

pacifice,

quam
et

catholice

suum

dem

pro quibusdam malis infamationibus ab epis'

rexitimperium, monstrat nominis ipsius

intitulatio,

copali scde dejeeto, et
in loeo ejus injuste

quodam Gerberto

scolastico

quam non modo augustus

imperator, sed
epi-

insuper orthodoxus atquc pacificus attitulalur.

De Remcnsi archiepiscopoct Camerncensi
(Cf.

scopo

Gesta. cp. Cam.

i,

112.)

His fcre diebus,

post Alboronem vitae venerabilis virum, Arnulfus a

p

bcato Remigio 2l us
tenebat
29 us a
;

Rcmensem arehiepiscopalum

substituto, sed episcopis Remensis subjeetionishoc negotiumdin interse ventilantilms, tandcm ad hoc ventum est, ut quia saepefatus Arnulphus sine notitia ct auctoritatedomnipapae degradatus fuerat, rursus in sede cpiscopali judieiali scnlcntia reslitueretur. Quod et factum est.
|

Gameracensem vero ecclesiam Erluinus bcato Vedasto, qui a bcato Remigio AtrebaetCameracensis episcopus
diversis crebro ad se

5.

De successionc apostolicorum. Postquam praedi1,

tum

civitatis

itaque

cum ex

extitit. Hic clamantium

mensibus 5, ecclcsiam rexit, dicm clausitcxtrcmum, et Johannes suecedit. Quieliam postquamlO mensibus sedit vilamturpiter
finivit.

ctus papaGrcgorius anno

Gameracensem et maxime hanc finitimam rcgionem quorumdam raptorum exhac proxima silva, quae est AridaGamantia,
qnerclis cognosceret totam

Inde Gerbertus, qui

ct Silvester,

quem su-

pra memoravimus, subslituitur.

Hiecum imperatore

Olhone Homa expulso cgressus, comitandoeum co

etexvicinis castellis frequenter erumpentiumgravi
perturbari infestatione
et

Havennam

venit; vir liberalium artium disoiplinis

— nam etdie —

ac nocte villas

domos invadentes eunctaque

deripicntcs, ipsos
p,

satissuperque cruditus,geomctriae quoqueadeopcritus, ut spatia locorum vel in lerravel in aere solo
intuitu facilo metiretur. Quod liquido palet ex quibusdam ejus opusculis et epistolis, quarum unasuper commentum Macrobii ad Alcuinum magistrum
exfat, in

tunc virtutem quoque viros vinctos rapiebant egregiam virilis animi concepit industriee, aliquod scilicet parare eis obstaeulum, quod incolis tuitio certumquc refugium et ad repellendas hostium insidias invincibile fieret munimentum. 3. Quis, cur vel quando lioc Novum Castellum cxstructum. Igitur ad id peragendum aptum diu perquirens locum, tandem in hac quae tunc temporis
circa ecclesiam beatiQuintini martiris villula erat ct

qua de ratione

et quantitate

cujuscumquc

sphoerfe et de diamctro ejus, de cubis, desoliditate,

dearea, de arithmelicis argumentis, probabiliter disputavit. Hexit igitur ecclesiam annis 1, mense 1,

diebus

19,

versu se
G.

et mortcm sibi vieinam sentiens, hoc ipsum compellasse fertur Nil abacus ma:

Perona nomen antiquitus habebat, et ubi fluvius (491) subterfluens quasi limes quidam Gameracensemet Haynoensem pitriam dirimit, accita nonparva manu prope sive longe manentium, fortem quamvis ligneam munitionem extruxit firmoquc vallo circumdedit. lnde
paratis

thesisquetibi^Gerbertcjnvabunt.Behocsatdiatum

Dc obituHerIuiniepiscopi.Anno\eroDeil'.hri-

militibus

qui

necessarii

primo capite plcniusdescripsimusHenricusimperiieulmensortitur. Etpost Silvestrem Johanncs Sieco ecclesiam suscepit. Qui ctiam post menses 5 et dies 25 diem obiif.
sti 1002° obeunte Otthone, sicut

VARIJE LECTIONES
361

salutare pia.

NOTiE.
(491) Savus, la Selle.

,

243

APPEND AD GESTA EPISCOP. CAMERAC.
A
Bupra diotum
est,

244
diebus21

ItemJohannea Fanasausseditaouolet vitamflaivit.
Bterium saacti ieugulfi coasecratar. Post Jo<

anuisll, mensibus

10,

irdotio fuoctus, vita exeessit, et
it,

Jobannessuc-

haooem Sergius,

qui

\

ooatur Oaporci, sedit aoois
I",

8.

[ode Benedictus aedil aoois 11, meusibus
'

die-

pho,
diis

Remeosem vero eoclesiam, defuocto Arouldomoue ESbaluf pit. Domaus vero Geraraui 10, ad initiun

bua 21. lliijus ;uiui)i'r| ///. i, 118) domou8 Erluinua episoopua i>«>-4 multos labores, p'>st el creberrimaa quas a Waltero Deo odibili oastellaoo, Walteri vipereaa radioie Qlio, perpessua fuerat tribulationes, taadem morbo oorreptus lectoque decubans, mstantia resolutiooia aun tempua et horam migrandi

auuo 1021, pootifioatus vero

bonorum omoium, caput monasterii
genitrioia Mariaa

sanctaa

Dei
in-

Cameraci 8 Kaleodas Aprilis
i

miia apparatione oonstraere oepit (498), et sicut hacteous et perpetuo eernitur venustissime decoratuin implevit.
geoti
el

Sed iaterim predictas tiraanus a maligaitatis suae rabie minime vaoabat. Auinflrmari, Istus diena enim episoopnm ad n domos olerioorum inct solito efferatior effeotus, fringens irrupit, et quaeque sibi placita diripuit. Quin etiam stabula irrueas, equos episcopi rapiena abduxit. Addidit preterea magis execrabile facinus quia cum deportato defuncti oorpore episoopi in ecclesiam sanctaa Mariae clerici et capellani ex moro exequias debiti funeris exequerentur, ille novo furendi genere stimulatus, nudalis gladiis eos appetens, usque ad altare fugatos insequitur. Sieque corpus inhumatum mansit, dooec Richardus abbas
attentius preatolabatur.
;

Wallcri caslcllani. Verum interim Walteri malitia,quamin diebua Erluini episcopi exercuerat, aequaquam minuebatur, sed ma~
[

9. (Ib.)

l)o s.ovitia

joribus atque gravioribus llagitiisinsistens, rabies ejus in dies augebatur. De quo quamvis tsedeat nos

" aliquam iterum mentionem
:i

facere, quiatotet tanta

cjus exislunt scelera, ut si scribantur, proprio egeant codice, tamen quin de eo aliquid vel brcviUr
"'

dieatur,

nolumus prmterire, quo scilicetdoinno

epi-

scopo

io

animum
omnibus

vexatione tanta a maligno hoste pateat non defuisse (ib. 39), et probata virtus ejus
sequanimiter cuncta ferens admirationi
et

patientia3

exemplo possit haberi.

Nam

post civiles

Attrebalo adveniens, in ecelesia sancti Autberti ad

seditiones, post incendia,post rapinas, post incar-

aquilonarem plagam tumulavit.

quaa lingua tam

cerationes civium etpauperum, quae vel absente vel
prsesente episcopo tirannus
illo

calamus seribse tam velociter scribentis enumcrare possit, hic \Valterus etpaterejus^Walterusetoeposejus Hugo quanta mala fecerint quattuor sibi succedentibus
episcopis, scilicet Erluino,Gcrardo, Lietbertoatque

diserta cujusvis oratoius eiTari,cujusve

patrarat

,

cum

a

domeslicis

ct paribus, aliquando vero ab extraneis potenlibus, quin etiam ab imperatoris 365 legatis

Gerardo. Sed de his dicta sufficiant qui plenius nosse cupit, in gestis eorum rcperire quibit nos,
;
:

C

brevitati studentes, alia
7. [(V.

Lietb. S.)

promere curamus. De domno Gevardo episcopo.

quos conquerentibus petente episcopo imperator ad compescendam ejusvesaniamilluc direxerat frequenter pro nephandis ausibus argueretur (ib. 1) ille subito quandam simulationem assumens, speciem fictae correctionis praetendebat sicque gra;

Igi-

tiam episcopi exorans, obsidibus datis, juramentis
factis

tur imperator Ilenricus,

quem Othoni successisse

deconservanda pacc, veniam impetrabat. Sed
occasiooblata fuis-

supra diximus, audiens obiisse Herluinum episcopum,suorum usus consilio Gerardo suo capellano, LothariensiumatqueGarlensiumparentibusedito,sc facilemlibenterprajbuit super electione de eo facta Cameracensis episcopii Qui et episcopalem benedictionem 5 Kalendas Maii adeptus est. Factus itaque pontifex, quam sancte vixerit, quam canonice ecclesiam sibi commissam roxerit, testes sunt sacrae

mox
set,

ut exercendi soliti furoris

omnia promissacitius adnullata dissipabantur, et in deteriora facta erumpebat (ib. 3). ] 10. De ecclesii a domno Gerardo constructis. Sed interhaje adversa mens episcopi bene conscia a statu rectitudinis et ab intentione verae religionis nullo

modo
et

dejicipoterat; imo in construendis ccenobiis reparandis sanctorum ecclesiis continuo affectu
[

homines (492), testes instauratio et restauratio domorum sanctse matris ecclesise. Ecce videas lucernam super candelabrum positam in domo Doreligionis

Quod quidem monstrat Cameracensis sedes ope studioque ipsius nobiliter decorata, necnon in capite sedis ejusdem pontificainsistebat.

(V. Lietb. 2.)

mini splcndere,

et

radioejus

omnem

episcopii ple-

literexaltata

bemillustratamgaudcre(G. ep. Cam. ui, l.)Sciendum autem de eo, quod Albero 303 Remensium archiepiscopus puerum pro consanguinitate secum permissione parentum abduxit, et sub regula canonica degentem familiariter educavit.
8.
]

testatur Attrebatensis ecclesia, post conflagrationem caalestis incendii per eumdem pontificem melius pulchriusque quam fuerat restaurata.
;

D

Patet etiam hoc ex Florenorum illustri ccenobio, quod ipse utpote claro genere inde oriundus erat, in honorem Dei et memoriam sancti Johannis baptistse

De

ecclesia sanctas Marias. Benedictus papa, ut

sumptibus suis construxitpaternisquehsere-

VARLE LECTIONES.
362

cujus cop.

363

Alberto cop.

66i

quanta cop.

363

imperatoribus cop.

NOT^E.
(492) Nostris
dit

adhuc temporibus"superstites adVita Lieberti) unde appareteamanostrodescri-

ptam

esse,

non ex nostro

fluxisse.
III,

(493) A. 1024

secundum Gestaepise.Cam.

49

;

245
ditatibus ditavit.

CHRONIC.
|

S.

ANDRE/E CASTRI CAMERACESII.
quid de
<lc

LIB.
;

I.

24G

Qnid

ile

aliis ecenobiis,

brachium cognominabatur
Vallis nuncupatur.
(491)

Maricolis, quid de cella sancti Gisleni, quid

Alto

C.ujus
fortis,

Monte referendum, ubi jam lapsum et ad lubricos clericorum usiis devolutum monachalem ordinem in
pristinse rcligionis

quam

fucrit

aquoetiam Heriwardi mansio apud liasuellum c\ ipsius situ loci adbuc

facilc potest agnosci. sis

Qui

cum

multiscirca sediffu-

normam

studiose reparavit,

ct

sectatoresbonorumoperumal)batcsregularitramite inibi instituit? Sed borum narratio suum tcneat locum nos autem, sicut inprima frontc hujus operis proposuimus, ad enarranda qnolibet modo ecclesise nostrae primordia dcinccps verba vertamus. H. Quod domnus Gcrardus turrim hujus villoe conlruxit. Diximus in primis, cpiscopum Erluinum ad rcpellendas raptorum infestationcs in lnec, qutc tanc aut nulla aut parva villula erat, locum munitum, id est Xovum Castrum, primo condidisse, ac
;

ex patcrno jure polleret alodiis, inlci-pellatus a domno episeojio, partim proaliqua facta eommutationc, maxime autem j>ro anima sua et parcntum

suorum neenon

ct

filii

sui Hervardi et nepotis sui

Fulchonis, alodium de Theoderici monte.deWateneiis 389, quin etiam lcrram hane et locum nostroe
habitationis ct cnlluias de foris contradidit.

Tunc

domnus

episcopus voti eompos cffcctus, sicutprius

animo conceperat, oratorium inhonorcmsancti An-

B

dreoe apostoli et amici Dci, cui se proe cieteris sanctis
xit
,

commandabat
et viginti

attcntius, cftieacistudio constru-

pcr boc incolis totius provineise pacem

et rjuietem

quatuor monacbos ibidcm sub sacra

non rnodicamacrjuisivisse. Postea verodomnusGerardussuccessor ejus, considcrans hoc ipsum probabili etnecessaria factum esse industria,ipsaquo-

religione ct regulari

norma scrvituros

delegavit,

bilis

que diligenter custodire

et in

majorem statum

epis-

copaliprovidentia studuit augere.

Nam

postaliquot

fratrcmque suum domnum Elbertum, vitse veneravirum, abbatem eis prefccit (495). 14. De ncphandis factionihus Walteri castcllani. Cogor per singulas penc bujus operis sententias

annos predicta lignea domo depulsa, turrim excelsam lapide quadrato, usque hodic sicut cernitur permanentem, non sine majoribus expensis ibidem cedificavit. Insuper et causam intentionis suse tantiquelaboris inuna grandi lapide muriipsius forma« Sanctas Dei tis literisinsculpi precepit hoc modo genitricfiW Marix Gcrardus episcopus donuun hanc adtuitionem et refugium pauperum. Quam qui ad hoc servaverit,henedictionem, quiautem aliter fecerit. ojtcrnam accipiat maledictionem.
:

Walteri mentionem repetere, quiaita quodammodo narrationis ordo videtur exigere.Donec enim dom-

nus episcopus supradictis ct aliis bonorum opcrum exercitiis insudabat, ille vesano spiritu agitalus nec parumper amalignitatissure debachationibus vacabat.

C

12.

Quod ecclesiam

Iianc oedificare

cogitaverit.

\(Gesta ep. Cam. in,2.)Quapropter soepius ab episcopo et ab imperialibuslegatisadmonitus imperatoris curiam adire, ille cujusvis proetendens casum excusationis, promittendo verbis formam rcsumebat simulatoe correctionis, serl non multo post in deteriora labens, amplius iterabal culpas consuetoepra-

Post hsec meditatio cordis ejus a conspectu divinse ad hoc inspirata est, ut quia contra visibiles hostes domus refugii temporalis constructa esset, etiam contra invisibilium nequitias spiritum et
pietatis

principes tenebrarum altera

domus

spiritualis exi;

miis quidem lapidibus prope aadificari deberet

in

quacustodes^ac vigilestales habitarent, qui utroque tempore diei et noctis Deum in ssecula laudarent

adeo ut quemdam Robertum militem episcopitam nobililate generisquam virtute juventutis strenuum, quem suoetyrannidi obstiturum suspicabatur, quamvis sub interpellatione domni presulis, qui eos federare cupiebat, in travia (496) positum Dominica die interficeret (ih. 44) ipsum quoque episcopumintra domumsuam tribusdiebus
vitatis (ib. -39),
;

corporum et rerum periturarum, ita ista proesidium fieret animarum nunquam moriturarum. Hoc autem eo cogitante, Deus, qui dives est in misericordia, quo inspirantequse recta sunt cogitantur, et quo operante earlem peragunet sicut illa protectio

j)

ita includeret, ut nec ipse nec quisquam suorum egredi pre timore mortis auderet 3 "°. Sed jam de hoc magis libet reticere, quam plura tam perversi hominis malefecta referre, quipjte quantum de eo dicimus acsi de torrente vas aquoe hau-

armis

tur

^67
,

qui

ei

preparans
trandi.
43.

ei

velle dedit, etiam et posse contulit, opportunitatem hujusmodi optata pa-

riamus,

tot

et tantae

ejus existunt malilioe,
et civitatem

quas

adversus sanctum virum
tus exercere.
15.

non

cst veri-

Quomodo hoc monasteriumcontruxerit. Erat tunc temporis miles quidam Heriwardus; genere nobilis, qui ob insolitee 3t>S robur virtutis Ferreum

Deprofcctione domni episcopiad curiam imperatoris. (Ih. 35.) Interea pro hoc et pro aliis negociis causaextitit,quadomnus episcopus, assumptis

VARLE LECTIONES
366 genitricis cop.
367
.

Tilchonis alodium de

.

perabuntur cop. 368 insolutoe cop. monte de Watenesis copia
.
.

^69 ita restitui
3 "°

ex Gestis

ep.

Cam.

III, 49*

ederet cop.

NOT^E
(494) Basuel, prope le Gateau. (495) Cf. Gesta ep. Gam. n, 3. Obiit v. Id. Mai.

1047. (496)

1.

e. trevia,

treuva, trcuga.

•ji;

APPKND
illustribua viria, oomite

Al)

GKSTA KPISCOP CAMKKAC
A

248

Beoum

quoque Haynoenci,
doniensi

protestatusestolimcontulisse.NoviBsimcpluiimum
auri
illi tribuens, commeatumut adsua rediretaocommodat, observansutinhoc loeodiesobitusejus, qui est 3 Nonae Julii, in memoria aeterna habere-

Heinricum imperatoremadiit, quidiebusilHsAquisgrani forte morabatur.
et oeterifl
l

bi

arohiepii

venerabilibus sanoti ordinisministrispro

vinoialia Binodue celebrabatur, in

qua ab ipso impepaoe sanctaa Ecest,
Ibi

tur.

ratoreeta Bupradictis personis tamdeecclesiasticis

quam
clestaa

de Beoularibus, de statu
legaliter ac Bufficienter

et

tractatum

Deobitu Hearici iaiperatoris. Hisigiturre donatus muneribus domnus episcopus ad propria cum paceel Isetitia cum suis rediit. Sed non rnulto
[8.
:

etiam domnus episcopus gravissiraam litem, quae interprefatum archiepiscopum Pilegrinum et Leodioensem prsesulem Durahdum diu versabatur, pro

gravis

ei

tristitia

successit.

Nam

saspedictua

imperator Henricus ortliodoxus atque pacificus, viyinti

annis imperio feliciter administrato, pontifl-

quadam

scilicet villa quse est Burcii,
n
'

quam uterque

catus
sit

parrochise smi' contendebal

'rihere, probabili

domni Gerardi anno 12 (ib. in^oUj diem <lauextremum (ao. 105$). Cujusmors qualem sanctae
non
ilirtu facile

atque sinodalijudicio diremit. Jam vero imperator quanta et quam preclara donajomnibus quiinnumerabiles ibi confluxerant episcopis, abbatibus, cleri-

ecclesiae desolationem
(luc

estquantumdetri-

HomiiiKL' reipublicse plebique intulerit
collecti principes

B mentum. Tandcm

cispauperibuset cunctis l>oni testimonii viris distribuerit, necscripto uec verbis facilepotesl numerari; quippe cujus tanta in erogando diversa munera li-

Saxones apud MaguntiaraCocradumsibi praefeceruntin regem, ei eodem annoibidembenedictusest in nativitatesanctae Mariae.
19.

antiquorumsive exterorura regum muniflcentia potuerit comparari. Sed nosista breviter perstringendo ad alia properamus.
beralitas extitit, utnulla

Do dedicatione hnju8

ecclesise.

Domnus
est,

inte-

rim episcopus munera,qiue,ut dictum
a rege, retentis

acceperat

16

De

largitate imperatoris. (Ib. 31, 38.) Soluto

denique supradicto conventu, imperator cum primoribus suis rursum contendit villam sancliGaugerici nativitate illustratam, instantem predicti confessoris festivitatem celebraturus, qua> est 3 Idus

duabus crucibus, quae usque hodie preferuntur ad processionem sanctaa Maria?, data pro eis una aurca 372 ct prcliosis lapidibus fabrefacta, quae apud nos hactenus servatur, corpus
etiam sanctac virginis
et martiris

Maxelendis par-

temque corporis sancti
tione et cleri et populi

Sarii,

magna cum venera-

Augusti. Inde digrediens Virdunum petiit; ibique sanctae Dei genitricis Marise nativitatem devetissime
cclebravit. Ipsa die imperatrix, quia

multitudine in ecclesiam

eam domnus

C

episcopus

in

processione addextravitei ferculaauro
contulit insignita. Inde 37 lvero Mettis

gemmisque
distrihuit,

perveniens, per singula monasteria

multas opes nullumque honum autclericum autmonachum praeteriit non donatum, veluti quodam pra3sagioimmincntem diem quinimium vicinus eratsui
ohitus praevidebat.
17.
]

hanc honorifice adportavit <an. 1025). Etmulta corpora sanctorum, constituta dedicationis die, id est 10 Kalendas Octobris, anno Dei Christi 1025, cum clericis ctmonachis convenerunt, videlicet sanctus Gaugericus, sanctus Aubertus, preciosus quoque martyr Salvius, sanctus Aycadrius, sanctus Gislenus atquc sahctus Wasnulfus; cum quibus etiam beata virgo Maxelendis 373 quos ad salutem habi;

tantium
20

et loci ipsius

munimentum provida

episco-

Quod preolara eidoua imperator dederit.(an. domnus Gerardus pre ceteris episcopis ejus obsequns adhan-ens, curn inter cetera se novam congregationem monachorum in honorcm sancti
1023. Et vero
)

pi industria fecit convenire.

Dc robus huic monasterio

collatis.lgiluv con-

stituto et

consecrato abbate fratre suo

quem supra

Andreas construxisse amica
sisset
:

ei

collocutione sugges-

ille velutsanctas rcligionis amicus beniffno favore piis ejusstudiis ad gaudensf (ib. 39) prolata de thesauro suo duo non parvi pretii pallia sanctye
,

nominavimusElbertOjVillas alodia sufficienter huic contulit monasterio, [ (G. ep. Cam. m, 49.) scilicet tertiam partem quartae partis fisci Peronensis quem

D

virgini Mariae tria veropretiosainunora nostraeper eumtransmisit ecclesiae, duasscihcet parvas cruces aureaspallium quoddam ruhei coloris. et, quod iis pretiosius atque super aurum et topazion desiderabilius, reliquiassancti Andrese, apertis capellassua^

Roberto scilicet atque Hubaldo. Ascelino atque Suena. Reliquas partes ipsius fisci mensae 371 episcopi ad castellum
a quattuorgenerosisviris adquisivit.

sahctae Mariae cui circumjacet desfinavit.

J

Contulit

etiam inter ceteraallodium sibi hereditarium invil-

scriniis os proferens de corpore sancti ipsius apostoli,

Haynau, quse est Bussud (497) cum appendente familia sancti Philiberti. Sanequia hasc et aliaejus beneficiahuic ccclesiae collata 875 n privilegiis nola
j

quod sibiConstantinopolilanum imperatorem

stris (498) descripta

habcntur, de his plura loqui

VARI^: LECTIONES
371

Idem

cop. 372 ita corrext',

etcopise etcodici,spatio relicto cata cop.

antea copia et codexipse ut apparet ex Actis SS. Belgii V, H93. 373 deest ^deest cophv, spatio relicto: supplevi cx Gestis ep. C. III, i9.37 s collo-

NOTJE.
(497)

Prope Binche.

(498) Conradi imperatoris atque Gerardi episcopi diplomata edidit Miraeus Opp. diplom. 1. 55.

>49

CHRONIC.

S.

ANDRE.^E CASTTKI CAMERACESII.

LIB.

II.

250

surperfluum esse duximus, no sint oncrosalegcnti. In ipso vero lempore miles quidara ingonuus, Tigcrus nominc, cum multa predia circa Basuellum ubi

A

duxGothiIo,episoopusGoloniic,Nnvioinaci,Yirduni,
Trajecti, Loodii
et

dux Theodoricus comcsque
id

Ilay-

nocnsiuni Raginerus, ejus,
tioni

est Conradi, ordina-

degebat possideret, et herede carcret, consilio et obtendu domni episcopi cunctis possessionibus suis et eaquae dicitur Tigeri silva, ecclesiam hanc adhereditavit, ut

restitorant, ct
ei

saoramento facto condixerant

non

manus

se daturos nec ad
sc.

eum

ituros, quia

Deus

ct

sanctus Andreas hereditatem
ei.

ejus in terra vivcntium restituant

21. De consocratione Camoraccnsis ccclesix. Johannes papa, quem supra capitulo octavo Benedicto successisseretulimus, rexit Ecclesiam annis9, mcn-

Ducibus tamonsupradictis ct episcopis post annum ct dimidium ad pacem flexis cum eis domnus episcopus ad Aquisgrani palatium ivit, seque deditioni regis libens
nolebant
obtulit.

eum rcgnaro super

sibus

9.

Cui successit Benedictus Theophilaclus

Deconcilio Triburiaehabito. (Ib. 51.) Triburiae scous Magunliam imperator Conradus de diversis
22.

Monasterium Florinaoense dedicatur a domno Gerardo, consontiente Rainardo episcopo Leodiccnsi (an 1026). Anno autem sequentc, qui est Dominicae nativitatis 1027 (499), dedicatur monasterium sanctae Marise honorifice constructum a domno Gerardo, 15 Kalendas Novembris, uti multa corpora sancto-

partibus episcopos convocavit, ut quse utilitatis et rcligionissuntad invicem confcrrent. Ubi cum inter

cctcradictorum suorum decreta de renovanda pace de jejuniis, de neganda excommunicatis communione, de non scpeliendis quibusdam, multa et importabilia dedisscnt mandata, quae viderentur oneri

rum

His rite peractis, accepto salubriconsilio domnus cpisoopus dignum duxit, secundum morem antiquitatis, curiam inviscre novi imperatoris, Gonradiscilicet, qucm supra diximus regaliainsigniasumpsissepostobitumHenrici. Nam ab ejus presontia jam aliquanto tompore suum suspendcrat gradum, oa videlicet dc causa, ne Lothariensibus scandalum fierct offensionis. Quia
intcrfuerunt
[(Ib.

m,

50.)

moderatissimus pater Gerardus eorum minus sanas studuit rcprimere sententias, et oralionc habita ad eos, postaliquasic ait: Jcjumumiu scxta vel septima feria generaliter non est omnireplicare
:

bus imponendum, quibus nee nna sanitas corporis nec sequaliter remordct accusatio peccati. Mulla
sunt praele*-ea
quse peroravit; et finito concilio,

permissione accepta, remcavit ad propria.

PRIMI LIBRI FINIS.

PRINCIPIUM LIBRI FERT PROLOGUS ISTE SECUNDI. Magnarum rorum amplam materiam succincte C presulalus domni Gerardi 19, in
famosos actus illustrium personarum brevisermone comprehendere, non minoris constal esse laboris quam parvam narrationem latis extendere verbis.Utrobique cnim difftcile esl disertum evadere, si quis aut ea quaa parva sunt atollere gostiens, majora virbussuis attentaie presumot, aut ea
describere
et

civitatc Attrcbati

monasterium sanctaeMarise miro sedveroDei judicio, 3 Kalendas Augusti fulmine concrematum est. Unde domnus episcopus, gravi mccrorc afTectus, Leduino
abbati Sanoti Vedasti admirandae
sanctilatis viro

epistolam transmittit,
aperit, ita
32.)
«

in

qua

tristitiam cordis sui
:

inquiens post aliqua

[(G, ep.

Cam. m,

quae larga indigent relalione, brevi dictalu nitatur

duobus contigisscmihiperpendo,quide multimodisregum, episcoporurr., principum gestis aliqua quibusdam sentontiolis decerpere presumo. Ex qua tamen mea presumptione veniam fortasse me spero promereri, qui tantummodoprimordia ccclesiae nostrae, et quibus largitionibus aucta ad hunc statum pervenerit, panderecuravi. Ergo adid poragendum necesse est per scnpturse oamnum discurrore, ethocopusculum
constringere.
e

Quorumquidem uniim

licet sit

Subrepit mihi plus solito timor et dolor, qui tamen semper fit mihi per usum vetus
,

novus per augmcntum.

Nam

secundum qualitatem
versor, quia in bonis

vitae

sialiquando me ipsum aspicio, in amaritudinc

deficio, in malis perduro. Si

quando vero ad ca quae in mundo sunt perspioienda mentis oculum attollo, cuncta quae in maligno sunt
quanfo mundus seviatur gladio, quibus populusintereatpereussionibus manifestc con sidero, ao. per hoc adhuc pejora 376 venire timeo, quia nostro sacerdotali peccato haec fieri confiteor, sicut scriptum est, testante beato Petro apostolo: « Quoniam tempus est ut incipiat judioiumde domo
posita video
;

de diversis floribus collectum contexerc curavi.
Adsit igitur
(Cant. n.
ille

et

faveat operre nostrae,

qui se

florem oampi
1),

et

lilium convallium esse proclamat

ut eunota ncstra operatio ab eo caepta

Doi.
pite

»

Et in Ezechicle
>

:

«

A

sanctuario

meo

inoi-

etper

eum

liniendaipsiet amico ojus saacto Andreae

3"".

fidelilor descrviat.
\

I.De veUeribus albisAttrcbati de coclo Iapsis« Vcrbi gratia veluti in presenti sanclae Mariae.

.De conflagratione Attrebalensismonasterii sanMarise.

Attrebaten-

cta>

Anno

nativitatis

Dominicae 1029

(500),

siummanifestumestecclesia, quani 3Kalendas Au-

VARLE LECTIONES
376 ita conjicio;

perona copia

:

majora G.

ep.

Cam.

3 ""

incipiente cop

(499) A. 1030 (500) A. 1030

consecratum dicunt G. ep Cam. m, 49. secundum Ann. Elnonenses minores.

251

APPEND AD GESTA EPISCOP. CAMhltAC

gustiignisadveniensdecelototamcombussit videntibus ounctis. ITnde timeo nimium, divinoe Domini
ndversionie hoc
lioe
iili

A apud
ii

Trajectum privatus

aa

1039),

Heinricum

Buum

regni

et

laborie dimisil heredem.
iims, bc

Ad

fu -

indicium,

v<

aientis superfi-

quem

saepedictus pontifex

manibue

illius

hominum; ul sicul olim tignum misericordi eo
intur cecidisse,
ita

Iventum
in loc
i

unini

ilh

i

vi

llera

duo

commisit, pariterque duxGothilo, quialiquantulura disposuerat.Cujus lonradi mortem multa
i

I

ob Bignificationem ultionis
terren lomoneret electos,

divinas^quaaventuraestsuperdiffidentiseniios^ignie

praecesserunt Bigna, quae, quamvis digna relatu, hrevitatis causa praeterimus.
S.

veniretcum Bulphure,
ut a racie
et

li
i

;

De

obita Lietduini abbatis. {lb. 59.) Contigit

arcua possinl fugere, et exurerel impios peccatores, qui Christo semper detrahunt et filiis
su.it

Ecclesisa. Solent etiam ministris Ecclesise de nohis

dieere:

f

I i

pastores
lupi.

populi, qui

non vere

pastores sunt, sed

Comedunt enim peccata
in

populi qui fructus ecclesiae

stipendio percipiunt

quotidiano; sed nec orationis studio nec praedicationis

posthocbiennium, Lietduinum cx laico monachan factum et abbatem Attrebatensis cen >bii p >stea, BciIicetdomniRichardisucce88orem, ab hocsaeculo abiisseetlaudabiliter ad aliud pervenisse, ut speraiiius feliciter et trisles reddidisse quos ad omne bonum instruxit.Hic abbatem Richardum religioBumadmodum virum introduxit, perqucmlocus ille

verbo

nihil

penitus insudant.

«

Ac per hoc

B

in

sancta religione

et

raundi facultate cepit pollere.

quicquid adversitatisfil in sceculo, videlicel mortalitatis, pestilentiae,

famis, dicunt promereri et inci»

Sed quum de domno Hichardondmirandae religionis abbate occasio se obtulil mentionem faciendi, jus-

pere a sanctuario,
insolito casu

etc.]

Hasc

et

alia ct

verba sunl

tumarbitramurdetaravenerabilisraonachi memoria
aliquid altius referre.]

domni episcopi querimoniam agentis
praedicti

supcr tam
dolentis

incendii

graviter

Sed postea quo studio, quo labore, quantisque expcnsis ecclesiam ipsam reaedificaverit, magis ex ipsa Btructura quam verbo vel scripto alicujus potest
agnosci. Sed, his omissis, ad nostra redeamus.

Hicitaque Virduno oriundus, dcin vocabulo et re abbas factus in aula iraperatoris Henrici, Conradi de quo supra diximus
(>.

Dedomnoabbate

/?/W////y/o.

patris

<.'»')

I

),

nominatissimus,

ipsi

(puoqueimpcralori

Z.Dechartaruminstrumentisadomnoepiscopo lnc collatis. Eodem vcro anno C1030 Febr.), Gonradus
imperator

admodum familiaris extitit, adeo uti/7/ni, l)quando domno Gerardo episcopalia insignia supradictus imbruarii contulit et

cum

exereitu

magno

in

Hungriam

ivit.

Domnus autem episcopus coeptum opus cupiens ad
porfeclum deducere, ne quid huic nostrce ccclesiae
deesset quod
foret;
utilitati

peratorapud Arntiam villamSaxoniseKalendis Fcsecum detcntum in puiificationis sanctmMariae tertia die liccnliam accomodansabirc
pcrmisit,iluol)usabbatibus,scilicetdomnonichardo
el

nostrae religionis

cOmmodum C
si

Uerthaldo Endensi, sed

ct

Hermanno

comiti,

providens etiam ut contra infestationes,

mandaret, ut eumcomitantes usquecivilatcmCame-

quae aliqpuando futurae cssent, rcgio tucretur muni-

racum perducercnt.
l.De coenobiis sibi commissis. (Capp. 6, 15, 16.) Proccdentevcrotempore,abhatiam Altimontis,qua3, diversis causis cxistentihus quas enumerarepiget, omni monachali religione destituta erat, petentibus domno Gerardo et fratre ejus Arnulpho ipsius loci advocato, jegendam suscepit. Deinvero Laubiense cenobium interpellantibus domno episcopo Geraldo
et

minc
(,?//.

:

impciatorem pro quibusdam negotiis

adiit,

qui tunc Trihuriae concilium habuit

cum

episcopis

1030, Mai.)\ cui domnns Gerardus honorifice eo susceptus interfuil. Ibique cunctas res, quas ab huie loco eontulerat, ut privilegii sui authoritato

corroboraret

petiit ct impetravit.

Quod quidem

pri-

vilegium sigillo regio signatum, et lmc delatum, hactenus apud nos servatur. Addidit etiam ipsa
beneficia suo confirmare privilegio;
auxerit,

quod

cui cura

Leodicense episcopo Walpodo itidem regendum suscepit; quod scilicet Engbrandus monachus, qui

legendiinciderit,quantoafifectu locumhuncdilexerit

quantam monachis benignitatem exhibuerit, satis eompertum habebit. Quin et praefatum abbatem domnum Elbertura et successorem ejus
ct

eidcm ccclesiae praserat, scularitcr vivens nihil interius religionis doctrinabat etextcriusbona ccclesiae turpiter dissipabat. Altrebatensem quoque ec-

D

concelebrantes sibi
forc constituit378.
4.

et

intimos capellanos semper
saepe-

Dc obituConradi imperatoris. Postquam

fatusimperatorConradusimperiigubernacula sedecim annis tam scientia quam armis strcnuissime
sustemptavit, [(G. ep. Cam.
cis Alpes.

clcsiamanteannos aliquot regebat.Sed postea.ut liberius Dco servire posset et pro celesti potius quam pro humana assectatione se onus sumpsisse cunctis notificaret, aregimine Attrebattensis ecclesiaeserelaxaredisposuit; consilioque Gerardiepiscopiin sua
vice proedictumLeduinum, Alto vero monli Fulcui-

Nec multo

iu, 55.) iter convertit post langore adflictus ct vita

numvenerabilem virumsubstituit.j Hicautemabbas Richardus, sanctae religionis ferventisimus, mona-

VARI/E LECTIONES
3 8
"

constituerit cop.

NOT^E.
1

501)

Imo praedecessoris.

253
sticoordini

CHKONIC.

S.

ANDRE^; CASTRI CAMERACESII.

-

LIB.

II.

254
quidam volunt

jamponelapso ctut ita dicam adnullato, velut lampas ct lucerna quaedam repcntc emiouii et non tantutn commissa, sed otiam circumquaque provinciarum cenobia usu regulari secundum regulam saneti Benedicti illuslravit. Hsac brevitcr de tanto viro perstrinximus, de quo plura digna laude dici potcrant. Sed quia id non est nostri propo;

A

aiitcm de villa, quee est Lutosa vcl nt

sciendum, quod in ea monastciium canonieoruin iu honore apostoloest
incidit, lioc

Laudosa. mciitio

ruin Petri ct Pauli,

quod oonstruxit bealus AmanMagdalensB
Vercclliaco

dus, et est dives abbatia; ubi vir Dei venerabilie
Baidilo requiescit, qui corpus sanctae

de Ilicrusalein

in

Burgundiam

in loco

siti a79 ,

ad alia transeamus. 8.Deinterfcclione Waltcri castellc.ni. Igitur Bomanam ecclesiam Benedictus Teophilactus rexit annis 13,post qucmSilvcsterSabincnsis episcopus
seditdiebus56; cuisucccssitGregorius,quiet Johan-

allulisse fertur.]
1. Dc quibusdam nionaciiis hujus loci.Sed ct hoc nonsupervacuc advertendum,quodprodictusabhas domnus Waldricus quosdam gencris sui de patria sua,trcsequidcm nepotes suos, Uco militaluros huo
1

nesetGratianus,annis2mensibus 6.Subiisdemferc diebus Cameraci Walterus castcllanus reprobis actibus circumquaque famosus ad ostium monasterii sanctae Mariae dum oraret, ut aiunt nos id paium

miserit

:

Balduinumscilicet monachum,quemliujus

ecclesue vidimus cdiluum mira caritate prseditum,
t>

B

cujus obitus dies 7 Kal. Januaiii

;

Slephanum quo

que, hujus loci prepositum, tam littcris

quam sccu-

compertum hahemus

quattuor viris ad (hoc ipsumconventionefactaparatisinterficitur(a/2 10 il).
a

laribus negotiis cruditum, cujus obitus dies est 15
Kal. Aprilis
vilae
;

et

cjus fratrcm

Wilelmum, innocuae

Ue cujus morte
pali curia3

civitati et

omni

patriaa sive episco-

laicum, qui omni cquestri obsequio monachis

requies aliqua sed non diu provenit.
2.)

[(Gesta Lietb.

Uxor quippe ejus Ermentrudis
relicta,

cum

unico

filio

parvulo
viri

Hiezabel maleficaa

nonimpar,abinsania

suinoneessavit, sedjnequi-

tiasejus supcrexcellens tyrannum

quemdamJoannem advocatum Attrebafensem maritum duxit, ut
cjus fulta praesidio castellaturam recipere posset.

Sed mox cjus

filio

obeunte nihil profecit.]

mancnt usque adhuc. Uomnus ilem episcopus Gerardus quendam gencris sui Socleramum 380^ innocentis et simplicis vitoe monachum, huc adduci fecit; qui intcr cetera omni vilitate contentus corporisquesui curam omnino postponens, nunciandis horis operis Uei solerter vacabat. Quem jam senio curvum artusque baculo sustcntantem vidimus, nec tamen a
invita suadeservivit ;ex cujus scmine multi

9. De domno abbatc Waldrico. Post Gratianum Bomanam sedem Suigerus, qui vocatur Glemens,

proposito sancto velpsalmodia continua cessantem.

Talibus aliisque ministris,

tali

quoque sustentata

mensibus 9, diebus7; post quem Popo, qui et Uamasius, sedit cliebus 23. Cui successit Bruno, qui et Leo nonus, annis 5, mensihus 2, diebus 7.
tenuit

C

abbate sub tanti suffragio pontificis ecclesia hasc beatissima tunc predicabatur ab omnibus. Plura de
his referre vitamus, ne forte legenti fastidium in-

Hic de Homa veniens, Remis habito magno concilio, monasteriumsancti Hemigii dedicavit, domno WidonearchicpiscopoEbalisiicccssore.Eodemtempore Henricus Conradi filius Ronnu imperatoria dignitateintronizatur. [CameracidonnoepiscopoGerardo
annis ad occasum vergentibus senectus obrepsit,pro quadebilior jamfiebataprioristatu.] Hicautem don-

geramus. 12. De obitudomni Gerardi epj'sco/j/,Quintoigitur
ordinationis soepefati abbatis anno,

domnus episco-

pus Gerardus, supcrveniente vocationis sute dic' anno praesulatus sui40,felici ut credimus morte resolutus, ejus ad

quam
vitae.

tot

ac tantislaboribus exer-

citalus totis viribus anhelabat largicnte

nus abbas Elbertus anno Uei Christil047 (Mai. 11) cursu vitee feliciter peracto diem clausitextremum. Post quem domnus Waldricus, ex vico Bracbatcnsi qui dicitur Lutosa oriundus, et clericus illustris
factus, dein Castriloceusis comitis

tus est consortia

Haineri capcl
efiectus, tan-

lanus, postea veroFlorinis

monachus

dem

a

domno episcopo Gerardo abbas hujus

eccle-

Ueo adepautem 2 Idus Martii anno Uei Christi 1050 (502) et in media ecclesia sanctoe Mariae ipsius est corpus digna veneratione scpultum. Qui quantum suis dilectus extiterit, designat cjus sepulchrum diversis lapidibus aureisque lilteris insignitum. Eo autcm tempore Balduinus, filius comitis Flandrensis, Richildem comiObiit

si« ordinatur. Qui quanta religione locum hunc rexerit, quantis commodis auxerit, quantave cura subditos foverit, testatur usque nunc egregia fama

tissam, quse antea

Hcrmanno nepotiipsius
duxit.

comitis

nupserat,
13.

uxorem

[De electione domni Lietberti et profectione ad

nominis ejus, teslantur res adquisitae procurationc
ipsius.
10.

De

villa

Lulosa (G. ep. Cam. n. 43.) Quoniam

regcm. (V. Lietb. 10, 3, 11, 13.) Igitur domno episcopo Gerardo cumreverentia et honore decentc sepulto, Cameracensis cleri plebisquc curia tanti

VARI.E LECTIONES.
379

prepositi cop.

380

utrum

sic,

an Soeleramum, an Sceleramum legendum discerm nequit in copia.

NOTJE
(502) A. 1051 potius; conf. quse ad monuimus.Errorfortasseest copias,

Gesta Lietb.3

non auctoris;
a.

nam annus

quintus Waldrici abbatis,

1047 ordi-

noster dicit, est a. 1051. Porro annus iO^ pracsulatus Gerardi, Kal. Febr. 1012 baculo donati, est Kal. Febr. 1051-1052,
nati, ut c. 9

AIMMvM)
potrifl

\!>

GES

I

\

EPISCOP CAMER V

256

amiisione perturbata convenit, «-t domnum Lietbertum, quem es Brachntensi provinc

A

lectopontiflcalifecitparari,8ibiqueatqueeatellitibu8

prosapia edltam
religiose, utp
>te

domnus Gerardus
generis
sui

diligenter
'

ae
civitati
;

umptibusepiscopii prmcepitministrari.Dum rentur, domnus Lietbertus appropinquat
••ni

propinquum,
(

••

Johanoes eum parato occurrene exerelausil
e
I

verat,

quem

etiam persingulos gra Iu8<
itus ot

islici

i-itn.

el

longe reppulit

al>

introitu.

prepositurm h< aorem provexerat, quique ei Bemper maximeque in diebue seneclutis suse, vicee eju8 supportando, adjutor et cooperator extiterat,
ordinis ad archi
pari

coneensu eltgunt;

et facto

»randi

apparatu,

illustres virifam milites

quam

clerici

electum pre>-

ad hanc villam receptusque a suis honoriflc aliquandiu raansit, donec comea Flandriae Balduinus, redtena b rege FrancorumJ, iaventum eum Beeum Cameraci deduxit. Quod cum nunciaretur Johanroi, foga lapsus liberum introitom domino venienti consensit; et sic domnus Lietbertus civitatora in pace possedit.
15.
iil

Bentori ad imperatorem Henricura

cum exultatione

deducunt,

(|ui tunc forte apud Agrippinensem Col niam obsoTfationi sanotae quadragesimes vacans morabatur. Quo postquam pervoaiuot, pres»

De

ordiiiatione
(

domni Lietberti .Leoni
succedit,
8,

papa?,

Bupra capite

.t

retulimus, post annos quinque et
qui
et

raen8es duos Giehardus

Victor,

adeuntes, destitutionem urbis suse
oi

et totius

3

seditque annis

2,

mensibus

diebus

13.

Remensi

provincise morte lanti patroni

aotificant,

baou-

metropoli .F.ido antistes
(Ib.
16,

vitoe laudibilis praesidebat.

lumque pastoralem quem secum detulerant, lacrymando preseatantes, de electione domni Lietberti
paucisei reverentersuggesserunt. A.uditoimperatov

17.)

Adquem domousLietbertus levita,qui
gradum nondum
attigerat,

quidera sacerdotii

cum

memorati
ratione
(i

pontifis deccssu,

quem

in

magna vene-

dolectione Bemperhobuevat,piecondoluit.

honesto suorum tam laicorum quam elericorum comitata profeetus, et gratanter susceptus, ab co Catalaunum a dorano Rogero episcopo ordinandns
dirigitur. Indoijue regressus, postera die episcopali

Tamen

quia diea sanctae parasooves aderat, qua

Dominiose possioni et peccatorura recordationi vaoandum erat, de hoc nogotio per triduum omnino
siluit.

censecratione decenter insignitur. Ubi qnanta
tia

lseti-

quantusque congratulantis cleri plebisque conextiterit,

Verum ne
sibi

diutius verba protraham,

in

die

cursus

cum dictu

facile

non

est,

silendum

sanctae resurreotioOis
fideli

domno

Lietberto jamdudum
ordinissancti,

nobis esse censemus,

maximc

qui destinatum opus

notiseimo, ooram tanta multatudine assiet reliqui

exequi contondimus.
16.

stentium archiepiscoporum

De adventn imperatoris
sedit

iji

hanc lerram. VicPost

nec nonetoptimatumpalatinorumprooerum,
episcopii largitus est; et ad

donum

toris supiadicti papae successor Fredericus,qui et

ostendendum quanta ~ Stephamis,

menses

1,

dics 29.

qucm

mentis devotione id ageret,

hymnum Te Deumlauusque
in

damus
hymnis

ipse incepit

el a

palatio imperiali

Benedictus Delitornonsisepisoopusseditmenses 11, dios 20; cui succedens Gerardus,qui et Nicolaus,
sedit o.nnos 2,

ecclcsiam hoati Petri omnis ouria prosequitur
et

cum
et

menses

5,

dics 25. Imj BVator Ilen-

jubilatione. Ilis

rito peractis et

legatis

iicus comiti Klar.dronsi Balduino,

quem jam

Olim

nostris miro gaudio repletis, accepta

missione

terram ejus depopulando
rebelli

omnibus competentcr adimpletis, properabat domnus Lielbertus comitesque ejus ad civitatem suam
roverti.
li.

eo
9.)

tempore graviter iratus

Lieth.

Domnus

Bubjugaverat, itcrum erat. (GeStH Lietbertus in scde sua prospcre
sibi ut

looatus,
a

exclusum

diximus

Johannem

ut

ab

Deexpuishne Johannis

Cameraco.

(Ib.

li,

omni spe

lo.i

Post bsec, fama preeurrente Johanni,

quem

supra capite octavo diximus Ermentrudem Walteri oastellani uxorem in matrimonium duxisse, nullum

tamencastellalureedonumadomnoGerardopotuisse
impotrare,
ot

idoo donuio Lietberto in

hac re

sibi
J)

dejioeret, adolescentulum quondem Hugonem castellani Walteri nepotem ea propinquo investivit et eum cuidam Anselmo ojus moribus et armis egregie commisit educandum. Quem tamen postea sevum expertus est et pcrpessus inimicum. Hoc Johannes comperto

eastcllaturae

,

,

molitum fuisse, nuneiatur quod factum fuerat. Qua de causa nimium perterritus, clam diuque reputat quid facto opus sit. Consilio itaque cum suis accepto, nullum civiobsistenti insidias mortis saepius
tatis

mox

ira

fervens ceu
ictu cffera

331

saucia tigris vel ut ser-

pons accepto

flexuosis

orbibus toto corpore
et

involvitur, sic

mente concepit dolorem

diversa molimina fraudis anbelo pectore versans

introitum venionti opiscopo deliberal, nisi sibi castellaturam conoedcret, quam anxius ambiebat.

tandem peperit iniquitatem. Quid plura ? ad imperatorem se contulit ut super comitem Balduinum
;

Mahem
ecclesiae

ergo eoolcsiam dominee nostrae

snnclae

veniat audaoter,

hortatur.

Ducem

exercitus ejus

Mari-re violenterinvasit, etejectis clericisthesauros

etquodcumque

intro repperit, ditioni suse

forepollicetur,

slrenuum utpote locorum patriseque gnarum se si donumcastellaturaeCameracensis

mancipavit, militesque suos armatos inibi posuit. Aulam pontificalcm superbusintravit;uxoremsuam
in

ab episcopo Lietberto sibi faciat conferri. (Ib. 10.) Ad haecgavisusimperator, quijam secundam profe-

cameram
381

pontiiicis

introducns,stratum

suum

in

ctionem

in terrain comitis

parabat facile

lieri

repu-

VARI^; LECTIONES.
seu copia.

257
tans,

CHRONIC.

S.

ANDRE/E CASTRI CAMERACESII.
A
gii,

-

LIB.

II.

258

quod Johannes pctebat spopondit. Deniquc

sed quis vel

parum

guslaret, quj sibi vicinam

tnultiplici

secundum

rcgiain potentiam inea oxpe-

inorlcm imminerc

viderel'.'

Tandim

vocatp 60 anle

ditionc apparatu anno Dei Christi 1054°, re$p.ivero sui 15", paratis exercitibus, ad prolieiscemlum castra

movit, pertransiensque

interjaeentia loca per

multasuper comjte rogitans, eochlear argenteiun quod tenrhal ei porrigit, novisquc veslibus cum indui et cquo precepit imiiuperatoi

mensamsuain,

regiones ad villam qua3 est Maeu, duobus fore milibus a Valentianis distans, super Scaldam fluvium castra metatus consedit. 17. Quocl comes iwpcralori rcsislrrc conatussit.

poni, ut

qui uos inquit, spcculnri vcuil prituus in

Cumque
multa

ad franseundum pontes
fluminis

tieri

imperasset,

ecce cx alia partc
militia
ille

comcs Balduinus cum

unam,
ritus

obvius adfuit. Sicque ulerque hic alteram tenuit ripam, donec clam ab

imperaloie missis per

Cameracum
;

exercitibus, tcr-

scabellis, subiimus in eijuo vedeat a noLis. Ita rcgressus quanto gaudio ut eieplus a inortc tripudiavcrit, quanta laude inagniiieenliain iinperatoris eliiun apud hosles cxtulerit, ipsc longo post temporc jam senio curvus nobis narrarc solebat. 20. l)c obsidionc Tornnci ab in.pcritore. Sed et jam ad propositum rcvcrlaniur. Apud Islensccastel lumcomile Dalduino commorante el regioncm suam

impcralor libcre transiit, et dextra ltevaque incendio cuncta dcvastans, transito pontedeCheri prope locum quiBulcessit
et sic

comes loco

coram se

in

igne

ct

praeda devorari eoininus aspi-

B

ciente, maxiina pars excrcilus ejuset multinobiles

liens
18.

Hivus

dicitur, suis tentoriis resedit.]

ad perturbanda castra imperatpris cgressi sunl. Lirtb. 13.) Sed mox Lainhertus comes Len[ (Gcsla
scnsis inlerfeelus occubuit], celerivero fugaj praasidie
siiti

De imperatoris

transilu iu Melentosum. (An.

1054.).Quemlocum, lam elausula angustae viaequam aquarum seu profonditate fossarum munilissimum, cum paucis armatis Johannes noclu adiit, et se quempiam fuga lapsum simulans atquo dolosis
rivis

consulenteSj csedentibus lerga hoslibus

villam ipsam intrare non valentes ac velut trepidae

volucres ante faciem accipilris diflugientes, fugam suam versus Tornacum dirigunt,et ab insequcuti-

precibus aperiri sibi inclamitans, tandem sermone blando deceptis custodibus, aperta janua introiit
;

et interfectis

janitoribus multisquc

aliis, in

aurora

bus oppressijinquodam municipioincluduntur. Quo perveniensimperator, positaapud Sanclum iirixium mansione sua [eos gravi obsidionc ct fame constrictos ad deditionem compulit, et acceptos per erga-

dans signum in sono tubie exercitum advocavit. Et sic turmatim transeuntes, Melcntosii terram ingrediuntur, ac circumjacentia cunctadepopulando igni tradentes, in villa quoe est Falempin (503) castra metantes resederunt. 19. De quodam clerico a comitc misso. Multa et prseclara in hac expeditione imperatoris gesta sed quia id non est debiti describi digna forent nostri nec propositi, saltem ad ostendcndam ejus miram clementiam pauca de multis perstringendo memoramus. Nam cum clericum quemdam Radulfum ad imperatoris castra explorandi gratia et ausdieit
;

C

suorum in custodia reclusit.] Sicque victororatoriumsuumingressus, hymnum TcDcuin laudamus concinentibussibi sacri ordinis minislris devotissime decantans, grates Domino exsolvit. 21. Quod vas aurcum muncio cuidam dederit. Ferunt et aliudmemorabile eum ibi fecisse, quod cum quidam legatus de regno ejus veniens nuntiaret,
stula milituni

nuper natum

ei filium,

illumvidelicet

Henricumqui

post quinquaginta annos in hanc lerram venit et castellaHulcen, Sclusam, Incy, aliasque munitiones
imperiali virtule diruit
ret,

cultandiconsilia

comes

ut

3S2 misissct,

illeque sc contractum lingendo scabellis

repensad

imperatoris elemosinam in tcntorio inter pauperes

cum hoc inquam nunciaauream cuppam, quam ab bibcndum manu forte tcnebat, ei dono porrexit. (Gesta Lictb. 14) Et peraetis omnibus cum gloria ad civitates regni sui re[

Johannes agnovit eum sicuti meavit. Domnus vero episcopus Lictbcrtus accepta virum sibi antea notum. Siluit tamen, sed post alimissionc urbem suam cum suis rcpctivit. "2*2. De proieciione domni episcopi Lietberti inJequam deambulationcm eorain imperatore et oplimaD tibus ejus ad jacentemaceessit, dansquc eimanum rusalem. (Ib. 13, 12,29, 30, 31.) Sed ecce dum ex erexit, ct in conspectu omnium jubet adsistere recoccasione Joaunes castellaturam reclamantis adtum et currere sanum. Stupor apprehendit intuenvcntum imperatoris vias cjus et aliqua gesta ejus tes fit murmur admirantium quasi facto miraculo, describerc curavimus, a textu cceptae narrationis et et ultra quam credi potest admirans imperator, a geslis domni Lictberti longius evagatisumus. De quidlateat percunctatur. Postquam manifestata res qua eastellalurahoc solummodo inserendum, quod
consedisset
:

intuitus

;

Virgas allatas ad se suspendendum ipso sibi torquere jubeest,
et

suspendii reus

mortis judicatur.

eam episcopus

licetinvituset reluctans, sed cogente

tur.

Sed prius, aitimperator, comedamus postquam
\

comederit, loctior suspendetur. Apponuntur cibi re-

imperatore Joanni reddidcrit; quam tamen ille diu non leanit, quia Hugo, de quo supra diximus, a custodc suo Anselmojam adolescens eam recepit;

VARIiE LECTIONES
382

uuius vocis spatium reliquit copia.

NOT.E.
(503)

Phalempin, inter

Lille et Douai.

APPENDAD GESTA
loanBM lam doniaqoam minii ah imperatore aetus exinde deeaailuit. lli-> ita peraclia, eum
,t

EPISCOP. CAMERAl

360

oo- A. pariena
ci-

eeleaiam Dominici sepulehri, Cbrislianis

vitas et patria

Cameraceneia suh

tali

rectore abun-

dautia paeia

el prosperis Doi erel augmentie, epiacopua eanctas intentioniaardore Hierosolimamintendit
*

adire.

tai

ejua devotioni

eum

reaiatere conata (504)

nequiret, paratie Bumptibus, aaaumptia comitibus,

domno

Walchero archidiacono et curiao preposito, Hugone quoque eapellano poatea sanctae Mariedecano, oujus sanctitatem monstrant claustra oanonicorum et Vquicinense eoenobium, Erlebaldo
aoilicet

judioe

ft

oivitatia

procuratore,
<

Krlebaldo etiam

Rubeo ecclesiee Sanctaa
et

Irucis instauralore, neo

non

Pulcheroarchicapellanoet Attrebatensis ecclesiae vioedomino, aliisque multis profectus (505), preterlegens oivitates et oppida, itinerum discrimina, barbaram quam colunt Huni transmcat patriam. Tran-

B

rege Babiloniorum violenter obsecratam, viamque paganorum metu per terram penitus intercluaam, pei tres menses in eadem civitate moriitus est. Cum autem eundi per terram omnis Bpea ablata esset, marino itinere domnus episcopus Hierusalem disposuit adire. Ad quod peragendummagistria inquisitis, dum armamenta navalia «lisponuntur, dum victualia necessaria praeparantur, domnus Fulcherus aegritudinem maximam incurrit,quss ipsum episcoputn omnesque comites gravi mcrore concussit. Cumque per dies languor usque ad mortem ingravesceret, et jam aptumnavigationi tempua adesset, mentem pontificis metus cum desiderio torquebat, comitemne fidelissimum desereret an tempus navigntionis differret. 25. ijuomodo jam morti proximus sanctum Anejectis,
;i

sito itaquc

Danubio, ad regem 1'annoniarum pcr-

dreaui invocavcrit Ftilclicrus. (Ih. 3G.)

Cumautem

pretergressus ejus patriam, vastas insoliludincs, quas deserta Bulgarise vocant, greditur
venit; et

devitajaccnlis jam omnino despcraretur, et a nautis

quasque latrunculi Scythicse gentis inhabitant. Hi, degentes morc fcrarum, nullis coercentur legibus, sub dio manent, quas nullis continentur urbibus
;

advolantibus ad portum proficisci episcopus cogeretur; revisit tamen aegrotum ct velut in mortuo

corpore ultimumquodammodo tuahentcm spiritum. Quem modo voce, modo nutibus compellans quo-

nox coegerit sedeshabent, prietereuntes obsident,
obvios interficiunt, celeros depredantur (500).
23.
(It).

modocumquepoterat, missionem petebat. Sed ceger quamvis jam seculo traderctur alteri, voces ntque
singultusrecognoscenspontificis^resumptospiritu, oculos aperuit cumque 381 gravi difficultate verba
;

Qaod domnus episcopus Coryntham devenerit.

3i, 35.)

Cum

igitur

inter

tot

mortiferas fera-

lium hostium insidias domnus episcopus sub periculo mortis sociique ejus trepidi pcndulo corde

loquentis intolligenssimiliterpetitetipsemissionem

tanquam qui recederet a sseculo. Quem venerabilis septima die inter condensa silvarum C pontifex cum maximis lamentis totoque mentis aftransirent, vident cristatis vittatisque capitibus ac seminudo fectu Deo commendans, sancto commisit Andrete
corpore pallia trahenles
et latas

caligas

;

pendebant

apostolo atque glorisae reginae Mariae genitricis

ex humoris pharetrse

et

laxos arcus et hastilia longa

Dei meritis

et

precibus.
illis

Xec mirum, quod eum

sed quia leo coniidit, episcopus se hilarem magis justus ut exhibuit. Cerneres ilaque Dei nutu omnem illorum furoremvisoepiscopo adeo mitigatum esse,ut,quod dictu mirum est, loco cederent, viam transeuntibus quodammododemonstrarcnt. Sic domnus episcopus sociique ejus lethiferam rogionem latronumque domicilia pertransivit incolumis. Ingressus Dalmatiam locisque peragratis in quibus olim Diocletianus thermas sedificando diversa mortis intulerat
supplicia Christi martiribus
,

ferebant. Quibus visis terrentur ceteri;

quem
volut

diligebat,

fnmiliarius deposuerit quos

prse ceteris

omnibus nttcntius excolebat. Post haac ultimum valedicentes et osculumpacis dantes

ad invicem, domnus episcopus abscessit. 2G. Dc lacrimis ct prece Fulcheri. Ilinc seger a medicis desperatus, a comitibus derelictus, sed benedictione episcopi refocillatus,
respiravit.

quantulumcumque

Dohinc apud se recolens verba, quibus
se,
ait,

eum

pontifex sancto commiserat Andrese quibus-

que imploraverat sanctam Dei genitricempro
intima cordis trahens suspiria,lacrimis obortis
t-.

cursum

ilectit

Isau-

riam versus.

Quam

preteriens, devenit Coryn-

ut ipse

postmodum

testabatur

:

«

Osancte Andren,

thum

3S3
;

illicque

audiens Demetrii sancti inter
,

martires preclari corpus quiescere
expetiit.

sepulchrum

24.

De Fulchcroscgrolanle usque admortem.ln.de

progressus ubi ad Laoditiam Syriee pervenit, com-

cujus me tutelse dominus meus Lietbertus episcopus eommisit, cujusque memoriamincenobio quod est apud NovumCastellum situmexcolit; si tu vere es ille Andreas decorus, virilis apostolus Christi, amicus Dei, quem Dominus dilexit in odorem sua-

VARI^E LECTIONES.
383

Chorinerum

V. Lieth.

381

quumque cum

cop.

NOTJE.
(50ii Sc. civitas.

(505) 1U34 10 Lietb., c. 31.

Dominicse Incarnationis anno. Vita
,

(506)

Gregatim vadunt

omnia sua secum por-

tantes

cum

tota supellectiie, parvulis et uxoribus.

Nallins hercsis nominata secta^ millius rcligionis divmo cultu tenenlur ; tamen, sicut ex eorum intertectis vidimus, more Saracenorum circumcidunlur; barbari crudeles, homicidoe, sine affectu, sine pietate, addit Yita Lietb., c. 33.

261

CIIRONIC.

S.

ANDRE^

CASTRI CAMERACESII.

-

LIB.

II.

202

succurre, festina, miscrere, digitumque tumn intergens in olco misericordise, genitricis Dei dominse nostrse sanctse Marioe precibus tuisanimam deficicntem sustenta, laborantem adjuva, succurre,
vitatis,

A

pultus manerct, precepit ut quantocius vestimenta sibi deferret, viseque pontifioem sequuturso necessaria cuncla pararet.
Illo

protinus surrexit ipse,

eum amentem dominum domus

putante,
vocavit,

amice Dei per secretum Christi magistri lui. Jam morior. Quod non possum per me, matrem posee pietatis, quatinus mihi subsidietur, non meis meritis, quibus pcena mortis debetur, scd ejusquime vobis commisit lacrimis etprecibus. » Noctem illam pontifex duxitinsomnem, se suosque Deo commcndans gemitibus solitis, votisque supplicibus morientis

quantum pro impendiis
leritcr

sibi collatis debeatur qusesivit, compulatis et rcdditis, equos suos quam ce-

nihil oblivisci
lias,

pararijubet, puerumque suppellectilis suoe monet. Qucm non solum paterfami-

incujushospiliomanserat, miraturincolumem, scd omnis vicinia gaudet ipsius sospitale. Gaudet
cl

amici protelabat vitam.

27.

Dc apparitione sanetse Marise ct sancti A ndrae.

cuncta civitas ct applaudit, quoniam qucm preccpto evangelico slatuerant moricnlem sero sepelire, cernebant mane velocibus equum suum passi-

(Gesta Liclb. 37.JJamquepropinquabatnoctisquarta vigilia, cum ceteris qui in domo crant, in qua de-

bus emittere. Ipse vero cunctis quserentibus

loetus

B

cumbebat languidus, soporatis, visus

est sibimct

suam gloriosam gcnitri ccm sanctumquc Andrcamaposlolum fecisset Domireferebat, quanta sibi per

quisi semivigilans obdormiisse. Ktecce videtbinos

nus. Inde gradu cilissimo, suo comitatus cliente,
feslinat

doemonum spiritus coram se stare, ferreum tridentem flammivomamque velut de fornacc crutam
ferentes, quam, sicut idem relulit, mortis aculeum nominabant. Dicebant cnim se ad hoc delulissc, ut

consequi pentificem, quem pietas

et provi-

dentia Dei adhuc detinebat in littore.
29. (Ih. 30.) Dumper Jitlusepiscopus dcambulat, hulcherus sospes advenit. Sol etiam exoricns crinitis radiis futuram signabat tempestatem quod pro;

eam

cordi ejus affigercnt ct sic
!

animam

ejicerent.
!

Quis timor ille, Deus quis dolor, quae angustke laborabat oeger, laborabal ct deficicbat; aspiciebat ictus ferire minantium, penitusque dissolvebatur, singultiens; dissolvebatur, etintcr singultus tantum sonabat: » Sancta Virgo virginum, Mater Jesu, sancte

vidi nautiH cavcntes diffcrebant navigationem. Inter

haec hora diei tcrlia, dum ponlifcx in littore deambulans securn deflerct casum derelecti fidelis, nunciatur ei a

venire.

Andrca.

•>

In hoc tanto

tamquc
ct

terribili tribula-

tionis articulo, inter caligines

umbras morlis, C

prospicientibus, domnum Fulcherum Primo stupefactus,deinmcntemrecolligens, inquirit qualiler id scirent? Illis referentibus, equos quos ille equitare solebat et vestimenta ejus se veraciter vidisse, suspirans ait
cst
.

ceolitus effulgurans irradiat

locum suasanclissima

«

Potest esse

non

presentia stella maris, mater pietatis, cujus precatu
pietas Deiparcit pcccantium culpis. Adest, inquam, spes miserorum, salus debilium doemonum forte lamenlum ferens dextra qua Christum pannis involvens reclinavit in preesepio, vivificee crucis si, ;

Fulcherus sed fortasse puer ipsius, qui, sepulto domino, nos proscquitur. Nam Fulcherum nisi sola Dei clementia jam non spero vidcre. Attamen non
diffido
didit

de Chrisli misericordia, quae sororibus red,

gnum sinistrorsum acclinis super sanctum Andream
apostolum.
«

Lazarum viduae unicum lilium. secum loquerentur, ct intenti venientes
!

»

Dum

haec

illosprospi-

Quis inquit, ncquissimi spiritus tan-

cerent, adest Fulcherus.Oquantumfuerit gaudium,

tus terror vestri furoris tantaque vos generis tenuit

Fiducia vestri, ut eos qui nobis commissi sunt vobis vindicare velitis? Quid vobis et oegro, quem
filius

quanto loctilia noverit mcns humana Quid qualiterve contigisset, sibi non erat referre licilum tantus
;

meus
?

reddit sospitati hujus sancti Andrcoe

atque lanta frequentia sese complexibus cjus ingcrentium. (Ib. 40.) Rcccpfo comite

erat lumultus

precibus
spintus.

Abite binc quantocius, abile
illi

!

»

Cujus

ad imperium dicto citius evanescunt

doemonum

D cum

jussu nautarum domnus pontifex navcm conscendit suis. Naufae remis insurgunt totis viribus
Prosequitur surgens a puppi ventus euntes. Linquunt Laoditioe portus pelagoque volant Crebrisque legunt freta concita terris. Vela pandunt ct cava trabe curritur oequor.

De sospitate per sanctam* Mariam et sanctum Andream Fulcbero reddita. (Ib. 38.) Tunc matcr
pietatis

oegrum respexit vultu serenitatis, vultu quo inter convivantes suggerebat deficere vinum, illo, inquam, vultu, quodolentem respoxit Theophilum, vultu dulcedinis et gratiae, eo inquam vultu langui-

Poslquam allum
Apparent
Illis

dumajam poene mortuum dsemonum mambus erutum respexit, et ut surgeret pontificcmque suuin sequeretur imperando signilicavit; sicque recessit.
dormire videbatur oeger oculos aperuit, et ita se sanum sospitemque repperit, acsi nil mali pertulisset. Mox acclamato puero, qui sibi ad hoc remanserat, si moreretur ne insesibi

jam amplius ullse ccelum undique et undique pontus cocruleus, supra caput adstitit imber
tcnuit navis nec
terrse,

Noctem hycmemque

ferens etinhorruit unda tene[bris.

Recedente visione, qui

Conlinuo involvunt venti mare nigraque surgunt yEquora.
Periclitantes itaquc tempeslate valida quassata ad

insulam Cypri appulerunt

(507). (Ib. 41.)

Ubi cum

NOT,E.
(507)

Quem princeps

ilhus insulas,

quem Katapant, hoc

est,

secundum dominum, vocant, timens ne

AIM'KM> AD GESTA EPISCQP. CAMER
iterum HieroBolimam proficisci parant,ruri
iitiam revehuntur.
^

V.C

264

Sed oum jam nulla

spes

eundi Hierosolimam supere

m

il

>

Laod cen-

episcopi redeundi iter moeBlus arripuii &0
\8aocti Sepulchri. Post Nicolaum papam, ut supra cap. lti retulimus, Romanan dem Inselmusqui el Mexander rexit annis 9, men/,..

iT.

Domnus

Lietbertue epi8copus re-

piturabomnibus, BUBceptusqueinlemplosanctiAndresB ducitur ad orationem. Prostratu8 solo non quaesivit in oratione lacrimas, quas semper familiarissimas habebat. Deinde surgens dedil dictionem. Quos in lempore potuil exosculatis, pro:essil palam, cunctisque refert quanloe viae pertuleritcasus. Tuncdominue Fulcherus eo praesente procedit ad altare, narransque quantave persuam
I
c

gressus

al>

infecto itinere,

quo Hierosolimam

ut

dictum est cupiebal adire, Bed obstanlibus dh periculis terrisjactatusetundiF, compulsus cst retrorsum abire, alias intendit animum, ecclesiam scilicet in honore sancti Sepulchri, sicul hactenus cernitur, extra murum Cameraci sedificare (509). (///. 49.) Et quod egregia mente concepit, devotisBime ad Qnemusque complevit. Namdecenter constructam, accitis multorum corporibus sanctorum, ministrante sibi domno abbate Waldrico, anno Uei
Christi
inibi

riosam genitricem sibi fecisset Dominus sancti Andreaa meritis etprecibus. Posl capitis deditione
videntihus cuuctis sesesancto tradidil Andreae offe-

duas uncias auri purissimi. Utque eodem loco ad honorem Dei ct memoriam sancti Andresa pro se perpes servitus
in

rens super sanctum ejus altare

B

esset, filium

ibidem.

suum nominatum Fulconem tradidit Quo monacho facto, victualibus fratrum
privilegiorum jure auctoritate Brmavit,] altare scilicet de
contulit,

magna donaria
pontilicis
,

quse

1064

solemniter dedicavit;

et

monachos

Deo servientes velut mulieres ad Christi sepulchrum excubentes instituit (510); nec non et sepulohrum in eadem eeclesia, in quo et condilus est,
sihi parari fecit (51
1
.

et in emendo allodio de Lelycis domnus episcopus decem uneias auri

Nfaretz
dedil.

ipsc

Alium

quoque filium Fulcherus Atirehali monachum effecit, quempostea venerabilem Ilunocurti abhatem
vidimus.
32.

31.
i

De donis Fulcheri sancto Andrese
c. 43#)

oblatis.

De

]>cllo in

Anglia

facto.

Vita Licth.
a

Nec praetermittendum
ni prius reviseret

est,

quod

Christi 10GG ad occidentalem

Anno autem Dei plagam unus ex co-

episcopus
trare

via de

qua supra diximus noluerit in-

metis

admodum

visu terrihilis crinitos radios velut

Cameracum,

Novum

Castel-

llaminigeras hastas emittens, vesperc solem sequens

lum, sui principatus fidele municipium, quod
sancti Andreee memoriamdiligentius excolebat.

ob

perveniens domino comitatus

Fulchero

Quo eumque

per octodecim dies apparuit. Quod genus syderis, quod erunt hella, aut famcm aut pestilcntiam portendere solet; hoc regni etiam mutationem ipsa sua
apparitioneproesignavit.

ccterissua' familise comitibus, officiosissimc susci-

Nam Wilelmus Normanno-

in

manus pagaoorum
lial.

incideret, a pridie

NOT^E. Non. Jul. C ibiesselpauperibus et peregrinii. Quam tcmporum
Licth

usque ad pridie
c. 41.

Aug. detinuit, addit

labentecurriculodum mciiovare disponeret, diuvno fcssus senio clefunctus esc. Ipse vero domnus Lietbertus,predecessorisac.magislritahactantoauimatus exemplo,devotas ipsius primitias laboraturus intravit\etqnoniamparva erat ecclesia, intactam /•liquit,eljuxlaeumampliorietmelioriscematemonastcvium, sicutin pvesenli ccvniluv, ;cdifica\il. Huic tanto operi exequendo cooperalores ct ministros constituitdomnuspontifexeos, quosin pcrer/vinatione Iherosolimitani itiueris adnotavimus fuisse socios,domuum Walcberum avchidiaconum videlicet et Erleboldum.judiccmcivitatiset ministrum. Quae ad vcrhum omnia excepta sunt ex Lietherti diplomate apud Miroeum Opp. dipl. I, 155.
(510> Vita Lietherti,
c.

(508) VitaLietb., c. 42, addit: In regnis Lotliariensium aecnon Franoorum simultationibus exortisquampluribus,imperatorHenricusetrexFrancorumHenricus, uteassedarent, adcolloquium convenerunt, sed imperfecta pace discesserunt. Necmulto postHenricusimperator presente papa Victore, qui pro causis papatus per Romaoos malc tractatus, apud ipsum conquesturus venerat, dicm clausit extremum.Postejus mortem cum lilio ejus Henrico et regina, domno papa arbitro, scd etjudicibus episcopis et principibus regni,pro simultatibus quRS contra patrem habuerat, reconciliati sunt uterque comes Balduinus, paler scilicet etSIius. Cui plaeito interfuildomnus pontifex Lietbertns, intonsus a<liiiu- sicut a peregrinatione rediensad suam civitatem nondum venerat; qui familiariler ipsum comitem ab c.xonlio sui pontincatus dilexerat.

49, addit

:

Aclum

et conse-

j)

(§09)Vita Lieth., c. 46, haec ita exhihet IJlud oratoriotum qua de causa constructum fuerit, plenius
:

cratum d. i. a. 106 i, indictione 2, anno quoque pontificatusdommi nostri et patvoni Lietberti 14. Romce prcsidente papa Alexandro. Et ne monasterium extva civitatis ambitum remaneret, stnduevunt ampliavemucnia,civcumdantesomneilludmonasteriiccdificium valloetfossacumcivitatetota.Qnodduabusex
causiseos fecisse constat: utcivitas amplioribus ;cdiSciis et plurimis habitatoribus nobilitaretur, et

exequemur. Temporibus donwi Gerardis. memorise
episcopi, Imjusi!. Lietberli predecessoris, exortafalties

Cameraci, sed ct in regionibus circumquaque adjac.cntibns, adco invaluit, ut movicutium corpora

caperc nouvaleveut cimiteria Cameracensis urbis. Ihviditigitur ipsidomno Gerardo rationabile consiliuin, ut cxtva inuvos civitatis fodcre faceret polyandrium, quod reccptui foret tot corporibus condendorumpauperum;juxla quem locum ecclesiam postea in honore Dominici sepuicliri constructam consecravit, ut propter reverentiam tantinominis sepultura

circummanentesipsi loco civitatis firmitate munireutuv. Ecclesiam vcro, quam diximus mansisse intactam, postca multorum lahente temporum cursu Valterus abbas ejusdem loci, quoniam nimia vetuslatcdecidebat, ampliare meliorando studuit, addi\

tisque sanclorumjiiijtioribus memoriam sanctissimi Nicolai ibidcm constitnit. (511) Vita Lieth., c. 66: Ibi quoque ante quinquennium quam vita decederet, effodi sepukhrum

265

CRONIC.

S.

ANDREiE CASTRI CAMERACESII
cepit, et
iis

-

LIB.

II.

260
sibi vindicavit.

rum comes, paratanonparvaclasse,assumpta ma- A
gna militia, mare naves omnes penitus concedi
pertransiit. QuiteiTSB applicans,
fecit, scilicet

usque ad Cassellumterram

no suis

supercsset ulla spes refugii. Itaque rex Anglorum Heroldus,olim conlra predictum comitem Wilelmum perjurus nam filiam 38: ejus se accepturum jura-

vidua comitissa Richildis, quam dcfuncto Ilermanno priori marito supra diximus (c. 12) nupsisse c.omiti Balduino, collectis multis
auditis,
380

cxercitibus
et

cum duobus

supradiclis

filiis

Bal-

»

duino

Arnulfo, parato quoque regc Franche in

verat, tuncforte regressus a nece fratris sui Tostini, qui captando partem regni ejus contra eum arma tunc inquam sinistris excitus nuncommoverat

ejus auxilium Philippo, eo procedit (512). Quid plura? commisso prielio (Feb. 22), Friso validus

ciis,

collecta ingenti copia

Anglorum Norwicorum

ad prelium paratus contraNormannos, qui jamsibi tres munitiones prope littus maris extruxerant, progrcditur. Quid multa? inito certamine Normanni victores existunt, Angli terga vertunt, maxima pars utrohique interit; rex quoque Heroldus interfcctus
occubuit; sicque
dienativitatis

animo et armis seu ferocibus sociis primam aciem adversariorum audacter irrumpens contrivit, ccteros vero, interfecto nepote suo Arnulfo in prima
florc adolescentia; posito et

necdummilitiae usibus

B

a pto, multaque stiuge peracta, in fugam compulit. Ipse etiam rex frena vertit et abiit. Tandem ipse

comes Wilelmus regnum obtinens, Dominiin Londonia ungitur in re-

Friso captus a comite Eustachio, apud Sanctum Audomarum in custodia servatur ; sed non multo

gem.
33. De prclio apud Casscllum facto. (An. 1071.) Bellumquoque in Flandria gestum apud villam quae est Gassellum, ex quo cetera bella circumquaque per terras et multa mala pullularunt, hic dignum duximus inserendum. Rotbertus namque, qui et Friso dictus, pro eo quod in Fx^isia est nutritus, audiens comitem Balduinum fratrem suum obiisse et duos fllios Balduinum et Arnulfum heredes post se reliquisse, dolensque nimis se jamdudum omni honore Flandrise a patre suo et fratre exclusum penitus esse, quia videlicet eum non legitime conceptum fuis-

post Flamlrensibus vi magna liberatus, comitatum totius Flandrise potenter obtinuit.
3 4 .De donariis domni Lic tberti ad ecclesiam sancti Andrese. Ecce dum gesta imperatornm seu productiori sermone prosequimur, a proposito ccepta; narrationis longius evagati sumus. His ergo omissis, ad domni Lietberti quam erga ecclesiam hanc tenuit liberalitatem commemorandam paulisper

animum intendamus. Nam
sunt
tus
in

ea altaria

allodia

et

cetera beneflcia quse contulit,
privilegio

nonne hsec scripla quod ante quinque annos obinostro veniens

sui in

capilulo

corroborari

fecit ?

Allare

vero de Lambris quomodo nobis

se suspicabatur: non tulitulterius, sed clam Flandrenses oras ingressus, quorumdam nequam ho-

provenerit, libet paucis aperire.

Gum

apud Hai-

minumdolisaliquasmunitiones

et castella

occupare

noensem comitissam Richildem, matrem Arnulphi quem in prselio Gassellensi a patruo suo Frisone

VARI^; LECTIONES
385 filium cop. 386 nullis cop.

NOTiE.
sibi fecit\quod certis diebusrevisens,

etprimo qui-

nici gregis insanit, collecto

maximo

exercitu, velut

lacriminis et gemitibus fossam perfundedat,deinde pane vel carne vel aliis
cibariis impIebal,quepauperibuserogarimox faciebat. (512)Vita Lietb. 58: Sed Flandrensibus, quorum dolo Hobertus llle Flandrias intraverat,doiose puguantibus etterga vertentibus, ipse puer Arnulfus occiditur; quo mortuo, fugataque matre, totus marchionatus cessit Robcrto. Hoc eventubelli nimis efferatus, in tantam prorupit insaniam, ut dominatum Cameracenee civitatis imperio preripere vellet imperiali et susc submittere ditioni. Unde collecto frequenti exercitu, villas civitati proximas depopulans,

dem desuper imcumbens,

tamquam expngnaturus eam. Quod factum domnus pontifex gravissime tulit, et ultra quam dici potcst indoluit. Precepit quantocius ut in lecto gcstatorio levaretur, ct per medias acies bellatorum usque ad tentoriumipsius tyranni portaretur. Tantis siquidem podagrie doloribus angebatur, ut nullo modo in pedes subsistcre posset. Delatus cxsentcntia usque ad tentorium comitis, postquam vidit cum, graviex improviso ad civitatemadvolat,
scclcstos ejus increpavit, utque de tcrra ausus prcsumptionis dominse siue Marise discederet, auctoritate pontificah commonuit. Suus enim parrochianus crut, in quuntum comitatus Atrebatensis sibi cedebat, quoniam Camcracensis et Atrebalensis ecclesia tunc
ter infremuit, et

cum magna severitate

D

per cunctam viciniam bacchabatur. Quod dum non semel, sed bis annuatim faceret, totamque Camcracensem patriam penitus in solitudinem redigeret, domnus ponlifex per internuntioseum ssepe commobat,et nt ab incepto desisteret, nunc prece nuncpretio ssepius orabat.Sed ne quidem audire valensjastu superbise secularis intlatus minabatur non modo a devastatione regionis non cessare,sedipsam quoque civitatem, nisisibi eam redderel episcopus, ad nichilum redigerc. Inter hos laboriosos vitae mortalis sudores, inier prescripta sanctorum operum operta exercitia. Deo dignus pontifex fatigatus in infirmitatem decidit, quam per tres continuos annos mira patientia devicit, sustinuit. Quem tirannusilleaudiens asgrotare, tanquam depastoris absentia gratulabundus rursus imremit, rursus in caulas domi~

temporis unipontifwi parebat. Quo non curante, sed menle superba pontificis objurgationes quasi qusedamludwra subsannante,pontifexmambus sesesustentans,resumptis viribus in lecto resedit. ut sibi virga pastoralis cum stola sacerdotah porngeretur imperavit. Quibus acceptis imprescntiarum protinus ipsumconntem cum omni exercitu ejus usquead satisfactionemexcommunicavit. Videns comestantam in viro Deimentis et justitise constantiam, reveritusietatem etreveritus pontificis auctoritatem, quodque veriusest,terrore divinopercussus,cumesset hora diei mona, movit castra, et Hcet infrendens,hcet minas ingeminans, quantum dies concessit,extra terram quas sibicontradicebatur concessit.
,

Patrol, CXLIX,

9.

;

AIMM--.M)

Al>

l'A

FPISCOP. CAMF.KAC.

208

diximna interemptum, domnus abbas Waldricua A. drum papam Hildebrandus, qui et Gregorius VII, Romanam aedem Buecepit [an 1073 Hic, zelo donon parvam gratiam et locum intiraae familiaritatis miis Domini rerventisaimua, multa decreta d obtineret illa 8e ab *•«> s^-|iius viaitari congaudens, Super iucoutinentiampreabiterorum sentenliaa proBalobri ejua oonsilio frequenter utebatur, ei proul
.

:

secularia

eura permiltebal

,

monitia

ejua

parere

mulgavit, ue quis acilicet ini--;is
iilii

eorum

audirel

;

nitebatur. Interea
litatis

clericue,

quidam Rogerus*, famosae nobiSancti quippe Sancti Audomari
<

eorum aacros ordines

t

investituras
laici milliis

modo percipereni ecclesiasticarum dignitatum dc manu
nullo

Aniaii Doacensis prepositua, ipsius comitissae ob-

Bequiis fldeliter inserviebat,

el

cuncta ejus

n<

tia, utpote totius procurator curiae, disponebat.Qui domni abbatis paulatim et silenter conBiderana continentiam el per omnia religiosam perpendens cjiis esse vitam, majori affectu eiadhaerere ccepit,

omnino perciperet ; qui transgredi presumeret, Bacris ordinibus omnino privaretur. Qua de re non aolum intereum etimperatorem grandis exorta est contentio, verum etiam per orbem exinde grave scandalum sancta pertulit Ecclesia.Quaa controversia usque ad tempora Calixti papse
quarti permansit.

posteum

adeo utmulta donariael tapetia, quae in presbiterio pendere solebant, quin etiam altare de Lambris, ilomiio episcopo Lietberto gaudenter annuente,ecclesise nostrae conferret, etin capitulo veniens, so-

B

ii~.

De

obitu

domni Lietberti. Remensi metropoli
preficitur, vir

posf

Widonem Gervasius

sane ulra-

que scientia preditus, qui rebus
dans, militari
tur.

bellieis

operam

cietatem fratrum et ut anniversarius oliitus cjus
dies,

manumaxime

patriam suaque tueba-

quem agimus

13 Kal. Junii,

semper

celebri

Hic

memoria ageretur impetravit. 35. De villa Lambris. (G. et Cam.
vero praedictae
est,
villae, id est

flatilem
n, 21.)

corporis cervum concuprinum, quihacteuusincuriaarchiepiscointc i- cetera ingentis

Quia

pi stans, cernitur,

operefusilificrisuaarteexcogita-

Lambris, mentio facla

vit.In

pectorehujuscervihaclenus hiversus legunsaltus lustrare solebat

hoc sciendum quod fiscus regalis fuerit, sed temporeStephani episcopi a Carolo regeFrancorum Banctse Marise donatus sit. Ia ipsa autem villa rex
Childebertus forte sepultus est. Qui cuni ad obsidendum fratrem suum, qui tunc temporis Toniaci

tur

:

Dum Ccnomannorum

Gervasius, cervos tum sufiicienler habebat. Hunc, memor ut patrim sit semper, condidit aere.
[(Vita Lietb.li sq<[.)

Domnus Lietbertus

post gra-

morabatur, ire pararet, beatus Germanus Parisiensis episcopus presago spiritu predixerat,non posse seconsummatumire illiusmodi negotium, si germance neci eo spiritu intenderet. Hic autem verbis surdescens, exequi parat dispositum. Sed ne beati

C

vissimas infestationes quas ab Hugone castellauo, nam et de quo multa referuntur, perpessus est

habeatur presagium, in ipso itinere morto preventus, in predicta villa Lambris
ponliiieis irritum

ab eo captus, interfecto Wiboldo praeposito, et in custodia positus, sed per Richildem comitissam tandem senio fessus et Dei scrvilibcratus cst tio fatigatus per triennium gravi languore aegrota-

vit,

subterralur.
3ti.

]

sed ministerio domni Waldrici nunquam carere voluit. Itaque anno episcopatus sui 26 t0 10
,

Dc Hildcbrando

venerabili papa. Post Alexan-

Kal. Julii (1076), astantibus et orantibus clericis,
feliciter dieni clausit

exlremum.]

FINIS SECUNDl LIDRI

TERTIUS HIC LIBER EST
licet Erluini,

;

PRjECEDENS PROLOGUS HIC EST.
sci-

Hactenusde gestistriumepiscoporum, domni

exequendum

est

promissum opus,

et

ad ea quae

Gerardi, Lietberti,aliquaperstringenut
in

nostra adate parlim vidimus et audivimus, diri-

do magis quam cnumerando descripsimus; et poetarum libri ferunt, aurea quodammodo quas
diebus

genda est oratio. \.De domno Gerardo episcopo secunofo. Defuncto

eorum erant secula rememoravimus.

quo operedignus torum virorum vitas et actus qualieunque scripto presumpsi annotare. Constat enim quoniam qui lalia agit, non solum imperitiae suse et presumptionis vitium ostentat,sed et eorum de quibus loqui nititur, verbis ineptis

In j) Lietberto episcopo (an. 1076) et in ecclesia Sancti mihi videor redargutione, qui tanSepulchri, quam ipsc a fundo aedificaverat, cum

maxima

cleri

pulto, convenit universa civitas, et

plebisque lamentatione decenter sedomnum Gerar-

dum Rracbatensem

archidiaconum,supradictiepi-

scopi Lietberti genere propinquum, totius plebis

laudes obscurat.

Nam

pro eo,

quod virtutem

et

gesta Achillis orator descripsit

Homerus, veniens ad tumulum ejus felicem tali precone eum appellavit Alexander Magnus. Precedentibus duobus libellis de tribus episcopis pauca locuti sumus nunc in tertio quarti, id est domni Gerardi secundi, mentio agenda est; sub quo jam
;

ad argentea,
a,

et post ejus obitum ad ferrea ssecunos devolutos esse graviter sentimus. Igitur

assensu electum, ad imperatorem dirigunt. Qui acceplis ab co episcopalibus insigniis,glorianter rediit. Deinde Romam benedictionis gratia expetiit quem papa Hildebrandus, cognitoadventus ejus negotio, nec videre voluit, protestanseumexeommunieatum, quia contra apostolica sanctorumque canonum et sua decreta, de manu laici et excommunicati, utqui etiam, quod pote male diffamati imperatoris
;

detestabilius esse probatur,

Romanse

Ecelesiee sub-

269
dilus non erat

CHRONIC.

S.

ANDREiE CASTRI CAMERACESII. et

LIB.

III.

270

— baculum

pastoralem

annulum

A

acccpissct.

Quum

ergo domnus Gerardus hac ob-

credulitatis sanctionem per omnia profitetur. CumqueadconfirmandumDominieisarramenti particeps

jectione constrictus insignia episcopalia ipsi papae

reddidisset, et pro hac comites ejus maximeque Alardus archidiaconus ct prcpositus, qucm postea convcrsurn Martianis (513) vidimus abbatcm, nimio merore afiicercntur tandem papa misei'atus precatu suorum et cardinalium, gratiam suam ei contulit, et consccrandum ad Hugoncm dc Diis (514), venerabilem Lugduni archiepiscopum et totius Galliee legatione functum, transmisit. A quo de more ecclesiastico decenter consccratus, prospere cum suis gaudentibus repatriavit. 2. De vastatione Cameraji. Nec multo post causa extitit, qua curiam impcratoris adire cum oportuit. A qua rediens, cum ad oppidum quod est Laubias devenisset, nunciatur ei cives Cameracen;

ab cpiscopo moneretur, refugit, dicens a nullo abbatum nec sacerdotumnec etiam ab ipso episcopo hoc se percepturum, quod aul Simoni* aut alieujus avaritioenoxa adstrictilenerentur. Iliis verbis
fieri

omnes

B

commoti, pro hcresiareha eum indidiscessum est. Quidam vero de ministris episcopi et alii multi deducentes eum in quoddam tugurium inducunt, et non reluctantcm, sed intrepidum et, ut aiunl, ln orationcprostratum, admoto igne cum tugurio combusserunt. Qui multa
in ira
;

cant haberi

et ita

fecerat et docuerat, hic finis ejus. Plurimi tamcn,

qui ei adhssserant, de ossibus et pulverc ejus aliquid sibi rapiebant. De cujus sccta perqusedam op-

pida multi mancnt usque adhuc. Et ejus nomine censentur textrini operis lucrum exerccntes (516).
4. De Aquieineusi ccenohio. Sub iisdem fere lemporibus (an. 1079) duo viri genere nobiles, Sigerus de Lohes, Walterusfilius Ursionis, cum sociis multis,

ses conjuratione facta statuisse quod nullus

ei

in-

trandi civitatem daretur locus. lis auditis pertur-

batus episcopus, quid facto opus
tare cccpit. Deinde accita
pia,

sit, animo tracnon parva amicorum co-

comite quoque Balduino (515), versus Camevias dirigunt. Quidplura? Appropinquantes
illis

runl; et

racum

portis et

ad resistendumparatis, dulo simulant

C

Deo militare disposuelocum quendam secretum religioni aptum superlscharb (517) fluvium, aqua cinclum, ad habitandum delegerunt. Inde domnumepiscopumGerelicta saeculari militia,

jurantes se
laria

cum pace

venire

;

et

sic permissi in-

trare, citius fidem

tioni

rumpunt, domos invadunt, celdiripiunt, scrinia confringunt, et omniadireptradentes, aurum, argentum, vasa, vesles, et

rardumCameraci,quialocusille ejuseratparrochiee. expetunt, et habitandi licentiam et construendi ecclesiam ab eo deposcunt. Ille autem non tantum quoe petcbant annuit, sed etiam adjutor eorum et
cooperatoreedificationum, queemonachis essent habiles, esse
coepit. Hugo quoque decanus Sanctee Marise omni cura totoque animo eo ccepitintendere,

quicquid delectabile erat auferentes, certatim multimodisoneratispoliis, multisque hominibus captis,

ad sua quisque repedarunt. Et sic domnus Gerardus in sua relocatur sede.
3.

De quodam homine Ramihrdo.

Contigit post

hasc episcopum ad villam
juris erat, devenisse, et

Lambras, quee tunc sui ibi aliquantulum demora-

^

tum esse. Ubi cum ei anarrantibus intimatum esset, hominem quemdam nomine Ramihrdum, apud proximam villam quee est Scherem manentem, multa
preter fidem dogmatisare, et jam sub doctrina sua multos discipulos maximamque utriusque sexus

pecuniam, allariaceteraquenecessarialargiendototo affectu ministrare, adeo ut in brevi locus ille a Deo sublimatus, ecclesia clericis probisque virisrepleretur, et studiose ac religiose servitus Dei ibi ageretur. Quse congregatio in tantum Deinutu excrevit, ut etiam domnus Alardus Hasnoniensis monachus abbas ibi preficeretur, et nobiles quique pagenses vel ex aliis provinciis sasculo renunciantes, ibisub

norma

sanctos religionis confluerent.

Hoc

itaque
,

plebem sibi consentaneam adquisivisse tunc sine mora adductum de vita et de doctrina ejus scisci:

tans,

cum eum ad

objecta respondere videret, ad
,

ccenobium usque hodie rebus seeculi dilatatum omni floret religione, et circumquaque monasteria multa sanctitatis illustrat odore.
5. De obitu domni Waldrici abhatis. Rexcrat domnus abbas Waldricus ecclesiam hanc (518) annis 36, seque boni operis exemplum subditis per

sedem Cameracensem pertrahi eum jubet

ut ibi

super his plenius discuteretur.Certoitaquedieaccitis abbatibus et clericis sapientibus, productus in medio de fide catholica exquiritur. Sed ille verte

omnia prebuerat, multasque possessiones,

altaria,

NOTvE
(513) Marchiennes. (514) Die en Dauphine.
:

vindicandumessevidetur,fraternitatem tuam
Ita

solli;

enim correxi, quod

copia habebat Hugonem ffidiis. (515) Montensi. (516) Hac de re loquitur GregoriusVII in epistola 25 Mart. 1077 data ad Godefridum Parisiensemepiscopum, quam affertLe Glay ex Greg. Heg. iv, 20 Item relatum nobis esl Cameracenseshominem quendam ilammis tradidisse, eo quod Simoniacos et presbiteros fornicatores missas non debere celebrare,et quod illorum officium minime suscipiendum foret, dicere ausus fuerit. Quod quia nobis valde terribile, et, si verum est, omni rigore canonicse severitatis
:

citehujus rei veritatem inquirere admonemus et si eosad lantam crudelitatem impias manus extendisse agnoveris,ab introituet omni communione ecalesiae

auctorespariteretcompliceshujusscelerisseparare nondifferas, etnobis hujusrei certitudmem, necnon quicquid de superioribuscausis effectum fuerit,per litteras tuas, quam citissime poieris, indicarestude. (517) Scarpe. Ampliorem hujus fundationis historiam videsis in Auctano Aquicinensi ad Sigebeitum. (518). S. Andrese.

J7I

APPKNI) AD GESTA EPISCoP.
auo studio adquisierat.Superveniente igitur

CAMKKAC
f<

272

allodia,

A

die,quo divina pietas

eum ab aerumnis

Bseculi di
;

i ipta prcda pluripredationem multam misque captis bominibus, prospero succi ssncitius

nebat eripere, subita corripitur eegritudine et decidens in lecturo,convocatis fratribus post Balutaris monita exhortationis ultimum valedicens, plenus

remeare. Forte mulier quedem, conjugis sui captionem graviter plus asquo dolens et acuti doloris

dierum anno Dei Christi 1083, Idibus Junii, diem clausil extremum, et in medio ecclesise sepelitur

cum maximo lamentatione Q, De electioae abbatis

fratrum

et

aliorum.

GuiiTridi. Convenientes eligendumabbatem, quattuor desuis elifrotres ad gunt, et eos cum baculo pastorali ad episcopum <lirigunt, ut cuicumque eorum abbotiem daret, ceteri laudarent. Al illeejusmodi electionem perpendens

impatiens,quam conoito cursu poterat solasequebatur. Sed non erat facile ut c#nsequeretur. Igitur inclinata jam die, imminente vespera, nox facta erat, eum illu proximam silvam deveniens, nusquam progredi valens, oppressa scilicet noctis tenebris, merore et lassitudine corporis, se sub reperta
bra.
9.
.

orbore
. .

lassata volens

requiescere

mem-

3*7.

De

apparitione maligni spiritus. Ilaecdiu semi-

nonesse probabilem,distulit,et acceptis induciiseos redire precepit. Interim domnus Petrus abbasBelvacensis pro fratre suo domnoGuiffrido,etejuspetitione episcopus

vi-ilans jacuerat,

cum

repento malignus

spiritttS

B

specie coram ea edstans, et ut ipsa nobis postea retulit quasi cappam unam in

sub aliqua

visibili

,

Laudunensis (precatorias
,

litteras

inanu deferens, induit eam,
sedit. Illa
lit,

et sic

eam extoto

;

domnoGerardo episcopo transmiserunt. Hugo quoquecestellsnus(519) cum aliis multis pro hoc ipso
et hiis aniraatus precibus episprecator accessit copus Geraldusabbatiali dignilate sublimavit.Quaro ille susceptam per aliquot annosstrennue rexit,sed
;

mox

cffera et sui

omnino nescia prosiprogreditur.

et

quod reliquumerat

noctis, silvam

tandera

mane

facto

e

silva

peragrans Diuque

,

postea continuis imminentibus guerris et msxime fame magna,ecclesia haec devoluta est paupertati. 1. De belJo apud villam Castenerias facto. In illo

vaga peragros discurrens, abincolis comprehensa ligatur, et magis ferinis quam humanis vocibus inclamitans, ad hoc monasterium verberibus agilata perducitur.

tempore apudCemerocuminterOilerdum preclarum
militem et Johannem Ottonis iilium, pro quadam villa Vinciaco (520), gravissimaexorta est contentio,

De hberatione mulicris dvemoniacx. Qusedum liminibus ecclesiae propinquaret, velui immane pre10.

cipitium precavcns, retroccdcre, et ne intrarettoto

q

adeo ut ab invicem separati, alter eorum, id est Johannes, cum Fulchonc nepote suo Cameraci manens, bella pereret; altervero, idestOilardus,in hane villem (521) veniens, conduclorum militum

annisu reluetsri; sed a presentibus impulsa, immo «lleta, >n medio templi sparso strsmine collocatur.
Ihique quamvis stricte ligata, miserebiliter huc
illucque volutabetur.

copiom edsumeret. Quadam aulem die tempore messis, cum hinc atque illinc egressi ad villam
sibi

Horrida facies, flammantes oculi, horrorem quodammodo intuentibus ingerehant. Nam et ore spumans linguamque dentibus masticans sanguineam salivam in aspicientes expuebat, ut aperte daretur

Castenerias (532) vcnienles sibi obviassent, armati congrediunturj et, commisso gravi prelio, pauciex partc Oilardi, sed mulli ox C.ameraccnsi exercitu corrucrunt. Ibertus quoquenepos episcopi, et

Ado

de Belen

(523), egregii

viri, interfecti

quoque cum multis famosis

viris

sunt;Fulcho ceptus cst. Et sic

agnosci exterius quo habitaNos vcrodiris ejus clamorihus ct strepitu vulgi concurrentis permoti, post aliquot horas accessimus; et maligni hostis in ea habitationem pcrpcndentes, simulque ejus calamitore vexaretur inlerius.
tali

compatientes, prolatam

aquam
et

reliquiis sancti

Oilerdus victoriam adeptus, gaudens recessit, ct spolia equos e< captivos militibus suis largissime

Andreea teverenter signavimus,

sumcndam

ori

n

predictum Fulchonem, sororium suum, sed postea perepisin captione anno uno detinuil copum et Thecdericum de Avesnis concordati,
divisil. Et
;

amici
8.

permansei'unt.
vexata.

De muiierea dcmouio

Quod autem suh

Illa vero, ac si mortiferum quid abhorrens, quantum potuit a so indignanler repulit, Scd adslantes supinataa eiquc dentes stringenti insianter ori ejus infundcre cccperunt, donec ipsa anhelitum retrahens, sliquentulum ex ipsa aqua perciperet in gutturc ac deglutiret. Quofacto cerne-

ejus obtulimus.

occasione predicti Odardi hic vidimus contigisso, nemini sit onerosumvel legerevel audire. Ilie siqui-

dem cum
ribus
tigit

virtute militise

circumquaquc famosus

vi-

ignem extingui aqua, totum furorem ejus omninomitigatum deferbuisse, et ipsam velut alteram affectam,et jam immutatam,lcni
res in

momento

sicut

armis Cameracensem tuereturpatriam, coneum aliquandomore suo in pago Viromandensi
et

nos respicientem, et lenta voce loquentcm. Porro nos cum circumstante plebe
vultu, blandis oculis
,

VARI^E LECTIONES
387

cxcidit una veJ altera vox.

NOTiE.
(519) (520) (521)

De

Oisy.

Vlnchy, prope Cambrai.

(522) Cattenieres, arr. de Cambrai. Le Glay. (523) Bellain, arr. de Valenciennes. Le Glay.

Le Cateau.

273

CHRONIC.

S.

ANDREyE CASTRI CAMERACESII.

LIB.

III.

274

voceslaudisemittente,neca laudibusnecalacrimis cessare poteramus, quippe qui divinam gratiam pre sentem ibi mcritis sanoti apostoli operalam esse videbamus. Protinus illa,soluta avinculis,erigit se, ot quassata membra sustentans, pedetcntim gressus movere coepit, admirans unde huc venerit, vel quis o.un desub arbore tulerit, aut quomodo cappa, de qua supra diximus, exuta fuerit. Sed ab hiis qui aderant quee circase gesta erant certius agnocens, ct ad se plenissime reversa, ante altare cum lacrimis prosternitur, et se nncillam sancti in oeternum esse devovit. Ac postca refecla cibo nam in triduo nihil victus sumpserat recepto quoque marito, gaudehs et sana remeavit ad propria. 11. De discovdia vegni et sacevdotii. Hildcbrandus papa Romanee sedi cum omni religione presidebat.Sed imperatorHenricus Romanos Ecclesiaeet decretis apostolicis concordare nolebat immo excommunicntus omnes subditos papse episcopos graviter insequabatur.Nam et antecessoressuos talibus quia et decretis numquam consensisse dicebat episcopalia insignia omni tempore dedissent. Preterea elatum eum faciebat victoria, qua Rodulfum

A

13

Dc phga

celebri

Anno Dei Christi memoria ubiquc tcrrarum innotuit, et
ardeiltllWK

1Q89,
libris

annalibus traditum describitur, cum juslo Dei ct aperto judioio, peocatis superbuo plebis exigenti-

bus

sicut ignis ira Dei exardescerct in his rcgio:

nibus, inaximc Rracbatensi

miserabilis plaga facta

ost nrdentium, in quibus rcstinguendis, in plerisque sanctee Dci genitricis ecclesiis, ct maxime Tor-

naci, piis ejus meritis et gloriosa intcrcessione facta

sunt preeclara miraeula. Tunc ex diversis terrse partibus,

non solum

vicinis sed et longe positis ct

etiam transmarinis, plebs innumerabilis utriusque sexus ad ecclesiam Tornaconsem confluebat pavida.

B

;

,

quendam, quem Saxones sibi contra eum regem prefecerant, ante annos quamplures in bello inlerfecerat. Filius quoque ejus Henricus juvonis et marchisa Mathildis frequenter ei quamplurima bella parabant. Igitur post prefatum HildebrandumOdo, qui etUrbanus in Romanasede successit,vir sapien tissimus,prius Remensis canonicus,posteaCluniacensis

quod de aliena carne videbat, hoc unusquisque in se fieri pendulo corde verebatur. Intrantibus vero ipsam ecclesiam plenam utique languentibus, stupor ingcns et lacrimabile fiebat spectaculum, cernere scilie»t alios miserando gemitu rugientes adhuc plaga ignis graviter oruciari, aliorum vero pedumquorumdam autem tibiarum, usque ad genua vel usque ad coxas consumptis carnibus,ossa arida pendere quosdam autem jam exlinctos velut truncos, huc illucque jacere, et nusquam nisi portatos progredi valere. Sed de his pro tcmpore jam satis dictum, quamvis pro hac vel alia peste semper et ubique metuendum, et divina judicia nobis jugiter imminere sit credendum.
;

Nam

14.

De quadam mulieve hic sanata ab

igne.

Eodem

C

monachus

,

dein papa est effeotus. Hic per

omnia predeoessoris sui in ecclesiactiois sanctionibus secutus est vestigia. Remensem vero ecclesiam
postGervasiumRainoldus.Turonensisecclesieecustos, regebat. Domnus vero Gerardus Cameracensi bene presidebat.Patriam autem ejus milesOilardus, quem supra memoravimus, virtute sua etprudentia pacatam undique et opulentam faciebat. Sed quomodo vel quo infortunio tantum defensoi em plebs amiserit, paucis intimandum. 12. De movte Oilavdi. Hic itaque cum quadam die de curia Flandrensi reverteretur, et terram

tem P ore mulier quaadam, predicto igne in summi tate pedum accensa, ad ostium nostri monasterii curru subvecta deponitur; etlacrimosa suspiria diris permixta clamoribus emittens, suorum manibus,
comitante turba multa,

quisquc timebat,
locatur.

— nam de simili poena sibi — prope altare sancti Andreoe colquem
illi

O

cui

tam saxeum pectus tamque fcrrea
lletus,
illi

mens tunc
tis,

inesse posset,

dolores

misereemulierissanctumapostolumjugiterinvOcanvel usque ad lacrimas non emollirent? Nam cui humanapresidianullomodopoterantsubvenire,hoc solum restabat solatium, pro ea respectum divinae pielatis implorare.Tunc antiquiores seniorum nos-

Hugonis
tari

castellani, postea

sire vellet,

est

Symon lilius manu eum prosecutus, in ecclesiola villoe quas D factum Chaun, cum uno tantum comite — nam ceteri,
fugerant

monachi (524), pertranipsius Hugonis cum mili

trorum cum reverentia reliquias sancti Andreoe accipiunt, et locum diri vulneris ex eis signantes, ter pcdibus cJ usmodum cruciscircumtulerunt.Quodut
est, illa

paulatim a clamoribus quiescens,

mira se protegentem virtute gladio pugnantem, clypeo donec ferientium ictibus concisus e manibus laberetur multis confossum vulneribus interfecit. Sicque mortuus delalus ad nos, in claustro nostro sepultus, sub marmore clauditur uno. Hic finis ejus,omni patriee dcrtendus. Ab ipso etiam habemus allodia multa, quoa hereditarie possidebat, de Mede Buhen (526), de diolanis (525), de Beccheniis
relicto eo, dispersi

inclusit, et

summatim

visa est dormire; viditque virum canis

crinibus decorum, hilari et reverenda facie, veste quoque candida sibi adsistere, et sicut antea reli-

quiis,similitereodem modolocumdoloris manusua signare, et sic omnem ardorem extinctum esse. Mox illa excitata, abeuntem sequi conata, exclamat voce

non fallitur integre restituta. Ad hanc concurrimus omnes, et ultra quam credi possit, gaudentem et quasi resumpto

magna

sancturn

Andream adesse,

et

,

Formeiis, de Fontanis.

spirku suscitatam intuemur,

et

quid sibi acciderit,

NOT,£
(524) Valcellis,

quam abbatiam

fundavit

a.

1131.

Le Glay.

(525) Melun. (526) Bohain.

Le Glay. Le Glay.

APPK.N1>.
attentiua peraorutamur. ai
illa

AH

(.!•:

l'A

KPISCOP. CAMERAC.

27G

viaionem gratanter oommemorane, Deo el sancto apoetolo sanotmqu Maxeliendi landea el gral bat. Sed pleba ocourrena quantaa pre gaudio lacrimaa fuderit, et quanto jubilo ymnum Te Deum laudamua eecinerit,

A

mala in terra Cameraoenai, omni defeneore viduata, qua enumerare nee hasc neo aliqua aafflcit pagina,
Multoties igiturCameraceneisoleri plebisqueconcio ad eligendum pontifleem conveniebat.Sed dum ijms-

magis credendum quam sermone pandendum.

juodam fratre Alberto. llujus rei apeotaet ministrabat quidam frater aoster Albertua, utpote aaororum vaaorum custosel ecclesiie minister; qui quod monachali pretendebat habitn, vitaa et morum probitate complebat, prouthumano judioio vel experientia potest comprobari. De cujus oonversatione pauca el cuncta quiu vidi15. l>

culo intererat

que pro velle suo loqui preaumebat,omnee in commune nihil prolicientes, diacedebant. Denique post multae perturbationee clericnm quendam Manassem canonicum,Sue8Sionenai8COmitis(528)fratrem, eligunt et cum magno apparatu ad imperatorem transmittunt. Sed furtivis littens post euin raissis
accusatus, inanis rediit,
mansit.
et

a

spe fraudatus re1093)

p

17.

De Atrebatcnsi
clerici,

ccclesia. Interim (an

nnis, nemini

sit

onerosum

si

hic breviter insera-

mus. llic siquidem sub domno abbate Waldrico habitum nostri ordinis suscepit. Dein psalmos aliquos addiscens, et in dies ad meliora proficiens, tanclcui vasa altaris tractare et hujusmodi obsequiis jussus est deservire. Ilic custos oris sui et conteraptorcorporis sui,veste cilicinausquead talos subtus utebatur; a vino omnino et cibis lautioribus abstinens, pane contcntus scrvitorum, porlionem suam
vini et reliquarura

tempus opportunum sibi poat maximain disceplationem Cainerarensium hal.entes, quo de jugo Cameracensis episcopi subjectionis colla excuterent, Romam adeunt, Urbano papn causam suam suggerunt ut Atrebatensem eccle siam tanto tempore ancillatara jam miserando liberam efficiat,lacrimabiliter implorant. At ille crebris multorum maximeque regis Francorum precibus exoratus predictam ecclesiam amodo et usque in
Atrebatenses
;
,

escarum languidis
;

et inlirmis

exportabat. Certura ejus lectum aut vix aut nullate-

saeculum cardinalem habere dato privilegio constituit; et ad hoc corroborandum, clericum quendam

nus quisquam noscere quibat sed ante altaria ubicumque somnus vel lassitudo corporis coegisset, prostratus liumi quiescebat. Ubi etiam sanctos ajiostolos Petrum et Andream sibi apparuisse et qusedam sibi dixisse, de quibus non est dicendum,
,

C

reli °' iosae vitaa
,

Lambertum Islensem, episcopum

ordinari praecepit; sicque ecclesiam Atrebatensem a Cameracensi divisit (529;.
ibi

18. De electione Walchevi. Manasses itaque repulsam suam graviter ferens, ad archiepiscopum

per singula uni ex fratribus nostris confessus est, domno scilicet Dodoni, compatriotse et familiarisimo
sibi,

Remensem

se contulit, et ut

opem
Ille

ei

conferat, per

amicos suos obnixe precatur.

vero recitatam

quem postea abbatem et conslruendi operis hujus ternpliproeuraloreinhabuimus.Quidrefei^am, prefatum Alberlum saapius fasciculos lignorum noctu ostiis pauperum apposnisse, et in via lupos

secundum compertam veritatem veracium testium tam Cameracensium quam aliorum ejus electio nem, in conventu Remensis capituli coniirmavit. PretereaCameracenses Walcherum, Rracbatensem
archidiaconura
et

eum

multoties comitatos fuisse ? Audivimus

eum

Tornacensis seu Noviomensis

etiam fuisse confessum, quia

dum quadam

nocte de

Waldonis curia quendam solus in humeris crucifixum afferret, omnes arbores secus viam se ei mclinasse nimirum quia congruum erat Creatoris
;

D

episcopum eligunt.Qui misSUS ad im P eratorem in oie sancti Andrae donum episcopatus ab eo suscepit, et auctoritate Romani
ecclesiae custodem, in
,

pontificis

Urbani ab archiepiscopo Remensi con-

creaturamprosterni.Sed nc plus verba protraham, tandem impetratra a domno episeopo Gerardo et capitulo nostro licentia, Ihcrosolimam pia
iraagini

secratus, civitatis Cameracensis regimen obtinuit.

Uic multa prceclara gessit; castella atque municipia multa Cambrisiacum et civitatem opprimentia viriliter diruit;

intentione et Dominici sepulchri desiderio

cum uno

justitiam quserentibus faciens, omnera
pacificavit.

tantum socio

intendit.

Nobis tamen incognitum quid

provinciam subactis hostibus
19.

de eo acciderit.

De conciiioArvcrnensi. Urbanus papa

a

Roma

domni Gerardi episcopi. Domnus episcopus Gerardus, anno pontificatus sui 16, in
16.

De

obitu

deveniens, anno Dei Christi 1095 apud Arvernensemurbem,quieestClarusmons,concilium
in Gallias

hac

villa

morbo

correptus,

in

domo sua superve-

innumera3multitudinisaggregavit,ubimultadecreta relatu digna dedit, viam Ierusalem instituit, de statu
sanctae ecclesias satis et sufficienter tractavit.Tunc

niente vocationis suse hora defungitur (527), et Cameraci delatus, in medio ecclesioe anno 1092 tumulatur.

mortera undecumque pessimi quique cceperunt emergere, et multiplicata sunt

Post cujus

Manasses stans in medio clamorem fecit de domno Walchero, electioni suae injuste subintroducto, episcopatum videlicet Cameracensem sibi invasione

NOTyE.
(527) 2 Idus Aug. secundum Necrologia beatas Maria-s et S. Sepulchri Cameracensis, et S. Salvatoris Aquicinensis, 3 Idus<\urj. secundum Necrol. Fi-

(528)

Johannis

I.

Le Glay.

demiense, in biblotheca Cameracensi 730, pridie Kal, Aug. secundumContin. Gaugericianum cap.9.

(529)Gesta hujus separationis cum omnibus chartis eo spectantibus ex codice Atrebatensi jam Roloniensi s. xn, de quo cf. Annales nostros VIII, 406, edidit Raluzius Miscell. V, 237.

, ;

277

CHRONIC.

S.

ANDRE^: CASTRI CAMERACESII.

-

LIB.

III.

278

detestanda usurpante, et ut uno verbo ejus utar, intrusit se in, inquit, mcam electionem. Finito cla-

A

comes Flandrensis, dominatum Cambrisiaci usurpare sibi volens, multas irruptiones in lianc provin-

more etWalcberidicta responsione, admirati judices tandem siinul inhocconcordantesprotuleresentenliam: primam scilicet electionem ratam, sccun-

ciam

hostili

manu

feccrat,

ipsam dcmuin civitatem

excrcitu nimio circumdans, per septom dies obsedorat, paratis septem, ut fertur, milibus armatorum,

dam

vero, id cst Walcheri, irritam esse debere.

anno 1102

in

hanc terram

venit,

Porro Walchorus jam de concilio recesserat, quia nos qui cum eo ieramus, hac et illac auriculantes, tale ei judicium forepredixcramus. Data sententia, Manasses in ipsa sede Walcheri ut episcopussubstituitur; Walcherus si se deinceps de episcopatu intermittat, excommunicatur. Multade ipso concilio, plura qua? de ipsispostea contigerunt, et quomodo corum a88 Cameracensis patria omnino devastata
et civitas pene fuerit desolati, quamvis sint stupenda,preterimus,quijamampliush8ecremcmorari superfluum esse et inutile ducimus.

B

ordinatione Manassx episcopi. Rumoldo archiepiscopo obeunte (an. 1096),Manasses Remensi
20.

De

prepositus succedit,
elemosinis et
a

curae

parum quidem litteratus, sed pauperum studiose deditus
in

prospere gcssit, castclla nliasquemunitiones comburens igni,sololenus precipilavit, pavorem sui hostibus circumquaque incussit; sed opprimente hieme citius repalriavit. Nec tamen comes ab infcslatione Cambrisiaci. 25. Dc cometis. Anno H06, unusex cometisregni mutationem presagicntibus mense Martio per octo dies apparuit; vespcrepostsolisoccasumradios terribiles emittens, multis prudentibus tcrrorem ingessit. Imperator Henricus, quem filius suus sub occasione apostolicae sententiae regno ejectum usque in exteros fines expulerat, apud Lcodium defungitur; sed propter praadictam excommunicationem in atrio non sepelitur. Filius vero ejus Henricus, imperium, quod sibi pater vivens con.

multa virilitcr et Bulceu, Incy, Sclusam

.

quo supradictus Manasses
21.

episcopum

est ordi-

cesserat

ct

benedici jusserat, obtinuit.

natus.

Qb.Deconsilio apud Trecas habito.Post
via Hierusalem.

Urbanum
qui

De

Annol096, per admoni-

Romanam sedem suscepit Rainerus
et Paschalis, vir

(an. 1099),

tionem saepefati papae Urbani, habitantes terram

per cuncta laudabilis, antecesso-

viam Jerusalem aggredi coeperunt, et usque in fines orbis terrae sonus et amor cundi percrebuit. Gomites, principes, nobiles, vulgusque promiscui sexus
ire certabant, portenta et

rum suorum

firmiter decreta tenens, sed avaritiae

minus intendens. Hic in Gallias veniens (an. 1107), apud Trechas concilium magnum celebravit, et
postoa

signa in cselo se videre

Romam

rediit.

multi asserebant. In qua via quanta pericula, quot

Q

corporum incommoda, quantas fames, quanta prelia

maxime

in Antiochiapertulerint,

quolabore, quibus

pressuris ad Hierusalem pervenerint, qua arte, qua
industria quadragesimo obsidionis die, interfectis

26. De adventu Henrici tertii imperatoris. Tertius(530)Henricusimperator,inhancterramveniens (an. 1107, Oct.) adveisus comitom Robertum, qui sibi Gameracensem patriam vindicaverat, Duacum obsedit; sed "illis deintus viriliter pro se et pro patria

multismilitibusSarracenorum,eamceperint,quanto studio sepulcrumDomini et loca sancta mundaverint,

pugnantibus

et

comitis presentia

roboratis,

nihil profecit.

Tandem crgo compacta concordia

non
lati

est

noslrum describere; quae magis proprii

et

nam

codicis indigent inscriptione, presertim
et

cum de

eis

cantica ubique diffusa et carmina quaedam

imperator concessit qusecunque pater suus dederat ei tcnero, scilicethancvillam(531)etaliaquaedam.Dcin perCaiter faciens

se alterutrum metuebant

descripta habeantur.
22.Z?e

meracum
episcopo.

remeando (Dec), duodccim
obsides videlicet ne

domno Odone

Postquam episcopi

de

filiis

potentium

civitatis,

duo, Manasses etWalcherus, diutina dissensione per

longa tempora defecerunt, Odo Aurelianensis scolasticus, Tornaci monachus effectus nam ipsum

coenobium ejus predicationecoepitsedificari, postea vero abbas ipsiusloci, ad episcopatumCamera

quando cives ipsi ab ejus fidelitate defluerent, abduxit secum, sicque repalriavit. 27. Quod imperator Ftomam perrexit. Qui non
j)

censem

eligitur et conseeratur (an. 1105).Sed quia

donum ab imperatore
cebat.
23.

propter excommunicationem
li-

quserere nolebat, intrare in civitatem minime

perveniens (an. 1111), obviis sibi civibus Romanis, simulata pace sub jurejurando nulli eorum aliquam injuriam se facturum spopondit, et in introitu templi sancti Petri hoc ipsum apostolico juravit. (Febr. 12.)Sed citius ingressus multo post

Romam

Quodimpcrp.tor in hanc terram venerit. Henflebili

ricus imperator, crebra et importuna

siumpulsatus

Cameracenquerela, quodscilicet Robertus

templum, cunctapromissa rupit. Nam ipsum apostolicum, ad eum benedicendum et divina peragenda paratum jamque procedentem, injectis manibus nihil talesuspicantemaccepit, et captum extra civi-

VARIiE LECTIONES.
388

excidisse videtur discordia, vel causa, vel tale quid.

not^:
(530)

Le Cateau.

(531)

Imo quartus, rex quintus.

APEND AD GESTA BPISCOP. CAMKRAC
tatem ad oaatra exeroitui sui,
qusa

280

quem

i

l^

i

reliquerat,

A

transducifecit. Quid Beditionis, quidperturbationia,

justitiae et pacis,

cendurn, quod juvcnis optimae indolis, cultor fuerfl adeo ut pro conservanda quietc pa-

nostrum explicare. Tandemooactuspapa, quicquidrex precepit Baoramento
poteat,

dn quod nemo

ui

ae sacerdotii tunc fuerit Romae,

juvenem unum

furti

reum

inaudita et miser;ibili

non

eat

Rrmavit. Et Bic oonflcteet dolose concordalis, dis-

tamen rogabaturpapaa Romanis perjurnm regem excommunicare, sed ille rennuit, Verum el uumquam eum amplius vidwe voluit.
jtimest. Postea

morte apud Brugias in<haldariafeceritbullire;cum admirantibua lurbia et Dentibus, ncc ipse a lacrimia posst-t teniperare; unde et terror ojus per o... provincias malefactores fccit oinnino quiescere.

cum

in

Normanaiam, quam crebris exercitibus opaccepto
lctali

primebat, profectus esset,
1'eversus, per

vulnere

dos intermittentes ea quae tunc Romse gerebontur, ad nostra redeamus. Igitur comes Robertus, ut

annum

fere

unum

tegrotavit, et sic

dcmum
chus
et

apud Sanctum Bertinuin effectus monapaulo post defunotus (an. 1119),
ibi

diotum

est,

hanc villam adeptus, frequenter hanc

re-

invisere, venationem agere, circumjacentium locoeeepit delectari opportuuilale. Denique maxiinam partem turris qme ceciderat, et murum in

quiescit.

rum

circuitu, sicut hactenuscernitur, reparavit, exccpta

B

quam domnus Gerardus II tediiiipseamplas et honestas domos,qua3 hodieque manent, unam Bcillicet juxta ecclesiam Atrebatensem Sanetae Marise, alteram vero in Brachant apud villam quae est Mclun, lapideo opere
aula ciim ecclesia,
cavit.

30 De domno Gerlando ahhate. Interea (an. 1117. flomnus abbasGuiffridus, tum hostili furore quitotam patriam dopopulabatur, tum fame quae vehemcnter omnem terram premebat faligatus, velut

Nam

et

magna tempestate quassatus amisso clavo na vim vagantem mediis fluctibus, ecclesiam hanc detinebat; sed tandem in se reversus portum quetis adiit, et prelationis onus dcposuit. Nos statim habito concilio, Aquicinensem monachum, magngereligionis et humilitatis virum domnumGerlandum, eligimus, et adomno episcopoBurchardo Cameracibenedictum, anno Dei Christi 1117 abbatem suscepimus. Qui quam strennue, quam prudenter susceptam ecclesiam rexerit,
31.
si ei

Comes itaque, quoad vixit, sicut dictum hanc villam tenuit el possedit. 28. De ohitu domni Odonis episcopi. Manasse Remcnsi metropolitano carne cxempto (an. 1106), Rodulphus preclara) seientiae clericus et prepositus, in
construxit.
est,

sede substituitur. Sed quidam clericus Gervasius,
vi regia fretus,

ipsam sedem

sibi

usurpans, intro-

quotidianis nostrarum

diuvivere datumfuisset, el ipsis rerum argumentis patuisset.

itum ejus primo satis impedivit; sed postea morte preventus quievit (an. 1113). Domnus autem Odo

Cameracencis episcopus, segritudine gravipreventus,admonasteriumAquicinensesedeferrifecit;ibique defunctus (Jun. 19), in medio ecclesise sepelitur. Cujus scpulchrum inciso lapide decoratum usque in hanc diem demonstratur (532). 29. De advcntu domni Burchardi. Hoc ita finito, cum in Cameracensi ecclesia nulla prodissensione obloquentium ficri posset rata electio, aditur imperator, qui, reperto consilio, clericum
liter

Desuccessione apostolicorum. Paschalis Raineri, de quo supraretulimus, in sede Romana successor 389] Joannes Gaitanus, (an. 1118), qui et Gelasius, sedit vix anno uno, etveniens in Gallias, apud Cluniacum defunctus sepelitur (an. 1119;. Huic Wido, qui et Calixtus, Viennensis archiepiscopus, ad sedem apostolicam provehitur(Fe£r. 1), vir tamprobitatemorumlaudabilis quam etiam illustris dignitate generis; frater scillicet Clementise Flandrensis eomitissse,

matris utique comiiis junioris
Ghristi 1119
tota

unum sibi

fide-

Balduini, dequoaliqua supra diximus. Hic papa fa-

obsequentemAquisgrani,Burchardumnomine, cum legatis suis ad episcopatum Cameracensem

mosissimum conciliumBemis anno Dei
390
lia,

celebravit (Oct.), in

quo non tantum dc

Gal-

transmisit. Qui susceptus et electus, fereper bien-

sed etiam de Lotharingensibus, archiepiscopi,
frater comitis
cle

nium propter excommunicationem imperatoris inconsecratus mansit; sed tandem miserante apostolico, quia donum episcopatus dc manu regis non accepcrat, adeptus est benedictionem. Hicacomite
Balduino juvene, dum aegritudine diutina, quam ex vulnere insanabili contraxerat, laboraret, non sine
pretio

episcopi, abbates et clerici catervatim confluxere.

Tunc quidam Fredericus,

Namu,

D cumetquendam
secratur.

post multas contcntiones de episcopatu (533) inter Alexandrum,ab apostolicoibi con-

Ad

chrum multa signa
ejus, viri

magno

consiliariis ejus collato,

cum

turri recepit, et deinceps liberam

ditioni restituit.

hanc villam Cameracensi De hoc comite Balduino paucis di-

cujus post biennium defuncti sepulfacta feruntur; quae assertores legales, vera, detractores vero quoque

falsa esse contendunt.

Sed

soli

cognitori

omnium

utrum vera an

falsa fuerint innotescit.

VARLE LKCTIONKS.
tale quid excidisse videtur. 390

MCXVIII

copia.

NOTJE
(532)

Cum

hac inscriptione Hic tegitur presul Odo, Qui perspectus omni modo
:

Fuit exul Deo fidus, Fuhjet cselo quasi sidus. (533) Leodiensi. Le Glay.

;

!

281

CHRONIC.
De

S.

ANDREiE CASTRI CAMERACESII.
Domnus abbas

LIB.

III

282

3-2.

obitu Gerlandi abbatis.

A

Gerlandus cum fero per quinquennium decenter gregem sibi commissum in hac ecclesia rexisset,
aderat dies vocationis suae
ptus, 14 Kal.
;

et

gravi

391

febre corro-

Maii, feria 3 pasehae ("1123) defun-

gitur, et ante altare sanctae Mariae sepclitur.

tempore Gerardus infans
tanis, pro

(534)

Hujus allodium de Fon-

benigne suscipiens, tcmpus tractandi dc hoc negotio illi constituit. Sed morte occupatus (an. 1124, Dcc), quendam episcopum Offensem (535 Lamberlum quem ct Honcrium, successmvin accepit.Quinihilominus clamorem episcopilibcnter attendens, se determinaturumcausam ejus spopondit sed rcgis Erancorum multorumque intcrvejh
;

rcm

anima, ad altare sancti Andreae tradidit cujus partcm araturae Gerulfus quidam, monachus noster effectus, a canonicis sahcta? Marioe nobis rcdemil. Sepulto itaquc domno Gerlando, domnus Dodo, vir honestie vitae monachus, Flandrcnsis natione, in loco cjus substisua
et patris sui
;

tuitur.

Hic caput monasterii nostri jam aedificare

ceperat.
33. De obitu Henrici tertii imperatoris. imperator Henricus, post multa prelia, post plures per quas
sibi rebelles

B
multos fccerat expeditiones, tandem
Calixto concordatus, dicm clausit cx1125), et

parum profeeit. Domno RoRemensi Jmetropolitano carne exempto (an. 1124), Rainoldus Andcgavcnsis episcopus in loco ejus substituitur. Iisdcm fcrc tcmporibus comes I^landrise Carolus, cum apud Brugias in tcmplo proslratus oraret (an. 1121, Mart. 2), a quibusdam militibus suis, ad hoc ipsum anteaconjuratis,multis confossus vulneribus pcrimitur; nccnon etquidam castellanus ejus,dum sc se fcrientibus ictibus pro liberando domino medium objiceret, similiter gladiis eorum super ipsum interemptus occubuit.
nicnlibus epistolis,
dulfo

apud Spiram cum patribus suis sepelitur. Cumque cognati ejus Gonradus et Fredericus hereditarieregnum sibi vellent usurpare, congrcgati principes terrae, relictis illis, quendam ducem Saxoniae Lutharium nomine adimperii dignitatem promovere. Hic vir tamreligiosae quam virtutis militaris pollens efficacia, non minus religiosam uxorem et elemosinariam habebat.
34.

domno papse trcmum (an.

pcrcurrente,mccror ac mox ad ulciscendam tanti principis injustam neccm, potcntes quique, maximeque quidam nobilis Daniel ira frentanti scelcris

Protinus fama

timor universam terram perculit. Et

dens,unanimiter insurgunt; uec prius quievere quam homicidosillosomnesque eompliceseorumdiversis ac turpissimis mortibus deditos, omnino de terra delerent. Porro quis luctus, quis dolor Flandren-

sem populum

attriverit,

quae prelia, quae seditio-

De

obitu

comitis Flanclrensis.

Supradicti

nes, quse incendia totam patriam devastaverint,

Henrici temporc contigit, Galixtum

generale coneilium anno Dei Christi Martio, in Lateranis celebrasse, ipsumque et imperatorem post diutinam rcgni sacerdotiique, ut supra diximus, dissensionem firma pacc concor;

papam Rorna? 1123 39-2 mense

C

dasse.

Tunc etiam domnus Burchardus apud papam super diremptione Atrebatensis ecelcsiae a Cameracensi

non nobis vacat, quia impossibilc est verbis vel scriptis commemorare. Super hujus comitis mortc multi multa carmina fiebili voce finxere. De quibus monachus unus lugubre carmen, sed memoria dignum, metricis versibus composuit, quod nos ob auctoris laudem et lectoris admirationemhic etiam inserere curavimus
:

gravem querimoniam

intulit.

Gujus clamoCujus sub impcrio
Floruit religio.

Huc

ades, Calliope,
fingo lugubre

Marchionis curia
Crevit sapientia

Vires mihi suggeret

Carnem

Nobili de principe,

Atque morum gratia Ubi vero inclitus
Obiit avunculus,

Quem
Satum
Mater

produxit Dacia,
stirpe regia.
fuit

Auxit patrum gloriam, Gomitum potentiam. Plurimas Flandrensibus

Balduinum patrio
Statuunt in solio.

Athala,
filia.

Frisionis

Pater cujus, hostia Factus in ecclesia,

Hic vicinis regibus Terror fuit omnibus,
Cultor suce patriae,

Mortem pro

justitia

Hostis

injustitioe.

Pertulit in Dacia.

Morbo
Sithiu

insanabili
fragili,

Terras junxit finibus. Heu, heu magne marchio, Digne rcgni solio. Forma digna principe, Digna tanto nomine Heu, pater ecclesiae, Nostrse decus Flandriae,
!

Noster autem Carolus.

Fracta carne
fit

Ultor injustitise

Clam sublatus hostibus,
Fugit ad avunculum,

monachus,

Et munimen Francise,

Gomitem Flandrensium,
In

Et successit Garolus. Quo regnante, Flandria
Viguit militia

Dux bonorum
Monachorum

previus,
clipeus,

Cleri defensor pius,

qua proles regia

VARLE LECTIONES.
391

Gravis cop.

392

MCXIII

copia.

NOT^).
(534)

De Grevecceur. Le Glay.

(535)

Ostiensem.

,

:

APPEND
Tei ror malis
'[<

Al>

GESTA EPISC. CAMEKAC.
-ti->

2M
innoxium.

omnibus Flandrorum oomite

I

Flandria, tu mii

Tua tunde

i"' itora,

Tradensenim Dominum,
[mplel valicinimn,
Multis quippe profuit,

Quiescebanl Bemitas, Nec aodebat quis tuam mturbare patriam.
1

Scindc genas unguibus,

Neque parcas

Detibus.

*reda

ounc efficimur,

l

Indique diripimur

Hinc dolet Italia Totaque Sicilia, Duraque iermania
(

Dominumquod
Sed vestra

tradidit;

traditio

Multis c-t perditio.
t

Fit pastore

mortuo
Bequilur

Ovium

direptio.
ju>,tiiiii
,

Atque Lotharingia. Nostra nam miseria
Terrse pulsat intima,

ergo Descius
prodessel pluribus

!

Nemo

Sed vestra vesania
Muliis erit noxia.

Paxque tecum moritur,
Et abscisso capite,

Doletque
Glacialis

cum

Dacia

Thule reinotissima.

Membva pugaant undique.
Dole, plange, Flandria, Quasi patrem Blia. Nulla sunt solatia,
Perit tua gloria.

Rhodope

Qua; jain vestro sceleri Pcena possit fien
Quaerere non desino,

Stupet tauto scelere.

Geticusque Ismarus Et exclusa Bosphorus
Ploret, et Hispania

Non

Nec tamen invenio. est tam sacrilego

Ad lamentum convooa Quaeque regna proxima, Et ad tua funera
rianctus pulset aethera.

Juncta

cum

Galatia

;

Poona digna populo. Vos expeetant omnia

Nec

loeletur Graecia,

Tormentorum genera
Tantalus purgatus Vester ejus locus
e

Lacrimante Flandria. OFlandrenses miseri.
Porta patens inferi Devorct vos penitus, Nec evomat amplius.

est.

Gum

facit justitiam,

Et nocentum agmina

Passus
Pertulit

est invidiam,

Cedunt vobis omnia.

Et pro causa pauperum

martirium Ergo pro justitia Coronatur gloria Et laafandum potius,
;

Qua? vos, servi, furia Compulit ad talia"? Sicut Judas proprium

Sedtamennonpossumus.
Cogit nos continuo Flere desolatio,

dominum. nimium Faeinus Lemniadum,
Tradidistis

jam exilit Rotam vobis deserit; Saxumquc volubile Vos oportet volvere. Stupet mundi machina
Ixion
;

;

Superatis

Danaique funera
Ycstra vincunt scelera.

Cujus

in absentia

Pavent Ditis abdita; Horrent ceeli sidera Tam nefanda scelera. Et nos exhorrescimus

Gonturbantur omnia.
Flent pontus
et Anglia Totaque Normannia,
i

Ergo Judse

perditi
;

Faeti estis socii

Unde finem facimus. Ne sordescant ssecula
Talium memoria.
;

Te 393pi us n s> Francia, Sed minus quam Flandria.
35.

Secum in supplicio Vox exspectat mansio Immo pene miserum Hoc
ita

Dc comitibus
patriae

Flandrise.

finito,

post

A

episcopus Burchardus, posteaquam sedecimannis

multimodas

perburbationes,rex Francoium

(;in. 1157, Mart, 20), juvenem quendam nobilissima? indolis, Willelmum Normannum, Hoberti eomitis Normannorum fratrisque regis Anglorum filium, eomitem Flandriie constituit. Qui

Atrebati vcniens

Cameracensem ecclesiam rexit, anno Dei 1129, pridie Nonas Januarii vita exeedens,
nasterio sanctae Mariae sepelitur. Et post
clesia

Christi
in

moec-

eum

ipsa

mensibus quindecim episcopali caruit
terram. Ipso quo

administratione.
37.

non multo
agerct
in

post,

eum

viriliter
1

contra resistentes

De adventu Gregorii inlianc

et castellum quoddam 536) sibi obsidione gravi opprimeret, subito lethali vulncrc

repugnans

manu

accepto, vita privatur (an. 4P28), et apud

Sanctum Bertinum non sine magno doloresuorum cum planctu etiam hostium sepelitur. Post hunc Theodoricus quidam de Alsait, de genere Flandrensium comitum, qui jam aliquas partes Flandriae sibi

vindicaverat, eo mortuo,

totam terram

possedit, ac sic
36.

demum

Flandria quievit.
episcopi.

De

obitu

domni Burchardi

Domnus

que tempore Honorium papam, Homie noctu defunctum (an. 1 130. Fcbr. 14j, pars qusedam cardinalium mox in ipso crepusculo lucis quasi furtive sepelierunt, ct unum ex suis, Gregorium, quem et Innocentium vocaverunt, in calhedra Homana constituunt (Febr. 15). Quod ubi cardinalesceleriparsque civiumcompererunt,raptimconvenientes, sepultum corpus effodiunt, ac debita funeris officia complentes apostolico more denuo sepeliunt ac deinde unum ex suis scilicet Petrum Leouis, quemetAnacletum
;

VARLE LECTIONES.
393

Lege Tu.

NOTiE
(536) Alost.

285
dicunt,
licet et

CHRONIC.
papam

S.

ANDRE^; CASTRI CAMERACESII.
ille

LIB.

III.

286

constituunt. Et sic utcrque,

sci-

A

credi possif,domus

sedem sanctam sibi non est reveritus usurparc. Oommota plebs Romana dum duorum contcntioni turpiter
predictus Gregorius ausu nefario

Ecclesia autem nostra

omnes funditus consumpta) sunt. cum omnibus aedificiis, samti

Martini, sancti Andreae

cum domo

cpiscopali flam-

adulando bipertita seditione tumultuatur, multae fiuntcsedes hominum, et pro pontificali sede adipiscenda inipso templi aditu exeeranda perpetrantur homicidia. dolenda ecclcsiastici ordinis miseria! o
miserabilis etcaecalitteratorum vecordia,dum periti
divinae legis violenterncc sine cffusione sanguinis
rectores|ecclesiae affectant esse, et,

misfurenlibusexusta,deforme suispectaculum prebuere. Interea viri cum mulieribus, juvenes cum pueris, pressura flammarum circumsepti, huc illucque a facie saevientis ignis diffugiunt <!onec in castello tutum sibi fore refugium fruslra sperantes, gregatim irrumpunt, nec tamen mortis discrimen
evadunt.

Nam

cumignispcrvolans domumepiscopi

quod gravius est,

apostolici! Hisitasacrilego spirituconcertant'bus,
alter eorum, id est Petrus, fortiori Romanorum genore prevalens,sedem obtinuit altcrvero,id est
;

ceterasqueaedesoccupasset, infra ambitum castelli omnes qui confugcrant, furentibus flammis angustiati, nullum effugii aditum habentes, fortioresqui-

Gregorius, a
a

Roma

diffugiens in Galliasdevenit, et

Remensi metropolitano maximequc abbate Clapapa susceptus,
has provincias habens, atquc ad
in

B

quc utriusque sexus, alii per murum exilientessaltibusevadebant; aliosvero .videas de muro precipites, quassatis membris, vix posse ressurgere; alii
autem,
se
id

raevallis (537) ut

estpueri,

nusquam progredi valentes,sed

pervenit. Et

perCameracum iter colloquium imperatoris Leodium tendcns, sumpti-

mutuo complectentes o miserabilc visu!| usque ad duodecim uno in loco ita sunt ignc devorati,
postea requirerentur, vix tantum capita et grossiora eorum ossa reperirentur; ac in vaseuno
ut,

bus suis ecclesias, nostram quoque, admodum gravavit. In ipso conventu Leodii, domnus Liettardus
Trajectensisprepositus,episcopuselectus(an. 1131,

cum

delata,in atrio nostro sepeliunlur.
40.

Mart. ),urbi Cameraccnsi dirigitur; et Remis6Kal. Maii a domnometropolitano honorificeconsecratus, in episcopali sede locatur. 38 Dediscessione domniPetriabbatis. Subiisdem
ferediebus(a/3.1131, ve/1132),
dignitate

De

ejectione prepositi

Adamde

Turri.

Adam

domnusabbas noster
adiit,

Petrus episcopum Liettardum
deposita,

et abbatiali

itaque,quem prepositum et custodem turris prepositussocer ejus, Hierusalem adiens, prefecerat, tantodiscrimine presentisincendii et hostilis gentis nam et armata manus hostium circumiens urgebat vidensnihil sibi jam superesso, quo scilicet

absolutus discessit. Cui post

Gerardi viribus vel artibus valeret resistere, facto

pacto libere egrediendi, turrim reddidit. Sicque menses sex, domnus Adam, Sancti Vincentii Laudunensis monachus, anno Dei Christi 1 1412 successit et q Gerardus, quod semper male affectaverat, pessime possedit. Qui voti compos, non tantum in circum13 Kal. Julii in ecclcsia bcati Aichadri, quae est jacentem regionem malignitatis suae vires 39-i effudit, Hasprae, a domno episcopo Licttardo honorifice sedetipsam Cameracenscmvexandosaepius urbem, sacratus, eodemdie a nobis honore debito estsus-

ceptus septimus abbas hujus
39

loci.

viciniam
eonflagratione

omncm

depopulans,villas incendit,rapinis

De

vastatione bujus

vilhv, et

ecclesiarum nostrarum. Sequenti vero anno (1133), cum in pace et religionis quiete, omni quoque reopulentia nostra floreret ecclesia, ipsaquoque domibus amplisopibusque largis dilatata inpace habitaretur et laetitia Gerardus Malusfiliaster cognominatus, jam olim ab ipso pueritiae suaetempore hostis pessimus hujus villae, et adhucin eam spirans nequitiae suae, 5 Kal. Maii, collecta peditum militumque innumera multitudine, accersito etiamHayvilla
:

crebris et taxationibus plebem opfiressit.Et neplura loquar, in omnipatria per manum ejus multiplicata fiunt gravia mala et homicidia.

De

his jamtae-

rum

det plura referre.

interdiu ortis tenebris. Post emensis,4.Non. scquentisAub.3ec,mensibustribus gusti, feria4, horaC. diei, subito, visibiliter obscu41.

De admirandis

rato sole,

inomnem

terramfactae sunt tenebrae, et

nobis divina agentibus, fere dimidiae horae spatio permunsere.Quaerescum omniummentes admira-

noensi comite, villam invadit, tuguriisqne extra
positis

n

tione simul ac stupore concuteret,

quidam quasi

ignem admoveri
maliliae suoe,

fecit cui

etiam ad supple-

divinotamen,utcredimus,juventus vehemens ab austri partibus repente in adventu ejus exurgens,famulando ut ita dicam
dicio,

mentum

prudentiores eclipsirn solis ex oppositate lunae dicebant accidisse.Quod nequaquam fieri posse ratio patet (538)

— solem scilicet eclipsim a luna, nisiin in—
;

terlunio, pati posse
fuisse.

cum conslet,eadie lunam 27 9in
si-

voluntati

ejus, adeo videbatur desaevire, ut arre-

Quidam vero probabiliusasserebant,hoc

ptum ignem

flando ct vires ei

addendo per totam
celerius

villam diffunderct.

Quo

graviter exardescente et cir-

gnum tenebrarum aliquidnoviprodigii presignare. Dictum estmulto postaredeuntibusde Hierusalem,
ipsa die, ea hora tenebrarum,quadringentos quinque

cumquaque solotenus debachante,

quam

VARI.E LECTIONES
39 3

lege virus Peutz.

NOTvE
(537) S. Bernardo. (538) Fuit eclipsis

Africam, Asiam,
solis
totalis

2.

Aug.

1133.

Lk Glay.

per Europam,

287

60DEFRKDI STABULENSIS MONACIII.
A
.

288
incertum

minns milHea de templo a Sarracenis trans Dumen esss peremptos. Nec mirura, si in suorum membronim oecisiono placuerit Deo tenebras mundo induin cujus mortesolemet totummundum constat obtenebratum fuisse.
i

h tcmpiis liumanaainvestagationi

Omnem
pora

enim de hac
:

re
«

inquisitionem

dom
no

abstulit dicens
vi
I

Non
:

est

vet»trum
in

momenta
7).
»

quaa pnter posuit

sua poteill.i

state (Act.

1,

Et alibi

De

die

autem

et

19.

Operis peroratio, Fiunt itaque

ab exordio

hora neino

s<-it,

neque angeli

casloruro, nisi solus

mundi usque in presentem annum, qul est ab incarnatione Domini lSS"1 annusdecennovennalis cycli, Homani imperii oeptrum tenente LuthSrio, in sede
1

pater(A/af/A.24, 86).»
gitet transitu, sicut

Uunusquisqueergodesuo
:

co-

sacraScripturadicit

«

In

omet in

nibus operibus tuis memorare novissima tua,

tolica

dissidentibus Gregorio dicto Innocentio,

et Petro Leoni8,Francorum regeLudovico,Rainoldo Heniensi archiepiseopo, domno Liettardo C.amera-

aeternum non peccabis (Eccl. vii. 10). » Quando enira unusquisque de sseculo migrat, tuncilli con-

summalio

sLeeuli est.

ccnsi episeopo

— tiunt imiuam anni

62-27.

Residuum

CIRCA ANNlfM DOMINI MLXXXV.

GODEFREMS
STABULENSIS MONACHUS.

NOTITA HISTORICA

1N

GODGFllKDUM

(Chappe.wille, Qui gcsta pontificum Tungrensium, Trajcctcnsium, ct Leodieusiuin scripserunt, auctorcs proecipui, otc, II, 516-515.)

Auctor tnumphi S. Remacli de Malmundaricnsi ccenobio fuit religiosus ordiui.i S. Bencdicti MonasteStabulensis, ut ex prologo lib. n, patct, vir in sacris iitteris cruditus. ut cuivis hoec Jegenti viderc est. Scripsit bunc S. Remacii de Mchnundario Triumphum accurate ct fideliter, nt pote qni rcbus in eo gestis partimintcrfuit, parlim a tidedignis audivit, ut ipsc dc se testatur, lib. i,cap. 18, 28 ct alibi.
rii

Floruit circa annum Dominiciv incarnationis 1085. Desumpsimus hoc scriptum ex vctusto ms. codicc. monastcrii Stabulensis.

TRIUMPHUS SANCTI MMACLI
DE MALMUNDARIENSI CCENOBIO.

PROLOGUS TRIUMPHI SANCTI REMACLI.
Fratribus Eeclesiarum Dei, quse sunt in orbe

B

Homano,

fratres Stabulenses, salutemet

pacem

bo-

nam ex animo.
Regnante Henrico IV, postea Romanorum Augusto, anno Domini 1071,regniautem ipsius anno xv, de his quas erga Dei confessorem almifluum Remaclum, nosque ejus famuIos,et locum noslrum octa sunt scribimus vobis, exsultantibus animis in Domino, cum antehac quidem utrobique intus et extra

tisejusdempatroninostriRemacliintervenientibus, gratias ipsiplenissimc agimus, ut potc qui tali domino fideies, malissemper obnoxii, usque in finem

perseveremus.
Acturi igitur, septenis Idibus Maiarum, omnibus
setatum successionibus,commemorandam celebrita-

tcm hujus divinse operationis, quae manifesle
visa est ad

fieri

vehemens incubuerit nobis dolor et tribulatio. Sed de his omnibus a Deo magnifice liberati, tam

vestrisquicompatiebamini orationibus,

quam

meri-

honorem tanti et incoinparaudi (Jhristi confessoris, dignum duximus vobissignificare ut et vosquoque, siplacet, agatis diem glorificationis habitse, in quo beneplacitum fuit Deo in populo suo notam facere suam virtutem (Psal. lxxvi), ut

;

;

2S'J

TRIUMPHUS

S.

REMACL — PROLOGUS.
A
colloquio.

290

sua gratia exaltaret mansuetos in salutem (Psal. cxux). Ilaque ct nunc ct scmper magnificale Dcum no-

nobiscum Deus praedicatura humili simpliciquc
Ergo,
ut

dictum

est,

glorificans mirabilis
in

Deus

biscum, etexaltemusnomen ejus in idipsum (Psal. xxxnO, qui in sanctis suis juremirabiis (Psal.hxvu) proedicatur in saecuium. Vellem siquidcm nostris eum utcunque laudibus efierre super his mirabilem, Gcd excellenti ipsius magnificentia, qua fecit hunc sanctum omni virtute commendabilem, nostrum exile succumbit ingenium. Undo efflagitandumesteriginosabipsiuscooperalorisSpiritussancti

suum

anlistitcm,

dicemus suis

locis qualiler

fecerit pcr se divinis aequc beneficiisadmiiabilem.

Sed nunc interim, ne diutius immorando proaemii velut simile quiddam protrahamus, ut quccque digna mcmoria gcsta sunt, hoc primo in opere, ab inccepto singula percurramus.

B

gratia, ut, et aspiranteastipulr.Uone verilatis, et

verborum, libcre currat pur;e narrationis historia. Neque enim adnitentum cst ut ipsa, cujuslibet artis fucata mendacio, quasi quaodam meretricula, procedat in publicum sermono
ex simplicitate
pompatico, quaesitum tantuin favorabilis auraeplausum a populo, et non potius quae et quanta fecerit

ADNOTATIONES. hac Historia legendi sunt, primo bulla Leonis IX, pontificis, quam ad calccm hujus Historiae adneetimus; secundo documentum et declaratio Frederici archiepiscopi Coloniensis, quod ad calcem seeundi capitis hujus tomi imprimi curavimus; lcrtio Gcstaabbatum monasteriorum Stabulensiset Malmundariensis quarto Lamberlus Scafnaburgensis in suo chronico et quae habel /Egidius Aurcae Vallis, libri sui cap. 2 quorum occasione T riumphum S. Hamacli hoc loco attcxuimus.

De

tota

;

,

INDEX CAPITUM LIBRI PRIMI.
Cap.
et

De dissidio ecenobiorum soepius elaborato, episcoporum Coloniensium adnisu super id per tempora multa frustrato. Cap. II. De pactione Malmundariensium cum Annone episcopo, et de corpore sancti Ailulphi
I.

Cap.

Coloniaj translato. III. Conspiratio Coloniensiset Pregmensis simul habita, et abbatiarum Corbeioe, Laurisamni Stabulausjet inde traditio ipsis a rege injuste facta. Cap. IV. Curia apud Treviros habetur, et ibi, abbate nescio, traditio confirmatur. Cap. V. Abbas Theodericus et dux Fredericus sifit super Malmundarium; ad curiam simul evocantur, dux vero respuens de injustitia conqueritur apud regem per internuntium. Cap. VI. Conradum nepotem dux redarguit pro advocatione Malmundarii, et cum abbate ad curiam coacto Roricum procuratorem dirigit, a quo relictus a rege diu est detentus. Cap. VII. Ducis obitus, et luctus, et miseria subsequitur, et ut jusserat Stabulaus sepelitur. Cap. VIII. Archipraesul adMalmundarium sibi vindicandum et abbatem eligendum Conradum dirigit, et abbas Theodericus monachos de promissione sibi facta requirit. Cap. IX. Sacramentis Malmundarienses episcopo confirmantur persecutio gravis super nostros agitur corpus S. nostri in medium exponitur. Cap. X. Tegeno abbas Malmundario praeficitur abbas vero noster ad marchionem Longobardiae Godefridum se pro auxilio confert. Cap. XI. Narratio super natura et moribus et di-

Cap. XIII. Dux Godefridus effectus recte judicat sancto bonum suum debere restitui quod episcopus protelando facere non acquievit,et, templo et aerario nostro spoliato, res nostra irrita mansit. Cap. XIV. Corpus sancti apud curiam Aquis defertur, ubi jussu episcopi nullo honore excipitur. Cap. XV. Nobis lugentibus et cum populo proclamantibus proterve Spirensis episcopus glebam nostram eflerri jubet, et ad ultimum cum gravi mcerore, simul etiam cum sancti corpore, a no;

bis illinc

discessum

est.

mul consulunt; munitio

p

Cap. XVI. Rexgraviinfirmitate apprehensus sancto redditurum cuncta pollicetur, itidem dolore gravatus episcopus facit, sed post parum procedit. Cap. XVII. Archiepiscopo Trevirorum defuncto, inventus cum illo quem invitus substituerat. Anno etiam ille protervus Spirensis episcopus ; velut canis immundus, colaphizatus cum dedecore propellitur. Cap. XVIII. Iterum abbas licere sibi revindicare locum a rege impetrat Malmundarium repedat, et, delato secum sancticorpore,omnes, etmona;

chos et laicos, sub sacramento praelato refraenat. Cap. XIX. Abbas Romam veuiens apud Alexandrum papam suas prosequitur causas, qui etiam pro eo suas Colonice mittit epislolas, sed totum
id fuit frustia.

;

Gap.

;

J)

stantia

horum duorum

Frederici et Godcfridi

XX. Gerlasius procurator episcopi, exipsius noniine, itcrum invadit Malmundarium, sed audito rumore incerto, citius festinat reditum. Cap. XXI. Abbas a Roma revertitur, pai um epistolis apostolicis adjutus; imo per Fredelonem quemdam acrem virum persecutio ipsi et nobis innovatur, et per Gerardum, qui, Deo judice, postea est pessundatus. Cap. XXII. Episcopus

ducum.
Cap. XII. Abbas noster sancti corpus loco suorestituit; abbatcm super se stalutum oblestatur sub interminatione divinaut discedat et injuste possessa relinquat.

Romum proficiscitur,
papam
et

eum

insequitur, ante

abbas senatum discu

tiuntur, ad

uhimum

sine aliquo nostro profectu

dirimuntur.

INDEX CAPITUM LIBRI SECUNDI.
Cap.
I.

C--d

in

progressu versus Legiam bajuli

Gap. IV.

corporis S. Remacli conquerebantur posteriores se trahi a praecedentibus, et praecedentes se impelli a postei ioribus.

Regem de injustitia pcenitet episcopus Vercellensis super hoc archiprsesulem monet ille negat constanter.
;

Cap.

II.

De rebquiis
usque ad

S. Simetrii, et
sit

quod per noc-

Gap.

V.

tem
Cap.

in aere via

ostensa

ab oratorio Stabu-

Joannem

Fratres pedibus suis prostratos ad S. in insula archipraesul dimittit sub res-

lensi

domum

S. Lamberti.

ponsione incerta.
Cap. VI. Ad Deum intenta supplicatio, et clericorum ac laicorum intuentium pia compassio. Cap. VII. Scrinium sanati ab altari cum sonitu

III.

vius procedit, et

Leodiensis episcopus corpori sancto obcum clero omnique populo ho-

norifice suscipit.

Wl

GODEFRKDl STABULENSIS MONACHI.
plurkna eernen-

292

Bublevatur, et inde consolutiu
tilius datur.

A Cap.

\ili.
\t'inuiit
;

Regem auper pren&um frutrea circumBavebergeneia episcopua juatitiam prooraatinum.

telat in

Cap. IX. Corpua aanoti in presaentiarum afferunt anper menaam, et de induoiii conquerentes petuut iuatitiara.

XXIII. Ad cxernplurn commemorantnr dicta Banotorum. Gap. XXIV. Mulier nimium contraota ad sanctum deportata statim est aanata, etad hoc confluente popolo impletur eccleaia. Cap. XXV. Campana maxima sonitum dat nullo impellente; multitudo languentium dicto citiua
restituuntur Banitati pristinas.

Gap. X.

et epiaoopnm ;i mensa exailientea inaecuti fratres a palatio sunt prohibiti, et relato oorpore Bupermeneam, rabrioa ipsa solo decidit.

Regem

Cap. XXVI. Contraotus quidam in crypta, episcopo Cameracensi prssente. erigitur, et alter debilior
a cubiculaiiis duobus delatus corain coetero oinni populo sospitati redditur. Cap. XXVII. Dum pro hia in dubio pendet animus regis et archiepiscopi , quidam in prujsentia ipsorum defcrt baculum paralytici curati, sub attestationc copitis sui.
,

Gap. XI. Tibia (Jonteruli oppressa ei contritaresolidatur; et usque ad fores regias perducitur. Cap. XII. CsBca mulier ibidem illuminatur. Cap.
gat,

XIII.

Regera perturbatum episcopus ohiur-

referri corpua ad eanctuanum imperat, et tandem inissis cubioulariis id fuit fruatra, quo-

D

Gap. XXVIII.

Camcracensis episcopus utrisque
el

niam velut saxum immobile perdurat. Cap. XIV. Kpiscopus, lia^c omnia phantastiee accipiens, oorpus sanctie medio aufeni jubet, sed missi revertuntur inanes, pecuniam pro hoc
ipsu ollercntes.

visa denuutiat,

regi exterrito archiepiscopus

bunum restituit per baculum quem manu tenebat. Cap. XXIX. Rex, vi suorum irrumpens in ecclesiam, accepto baculo sancti, bonuin reddit, satisfactione humilitor facta contraclus quidam erigitur eadem hora. Gap. XXX. Rclatio quare Aquisgiani quondam deportatus nil simile fecerit, sed hic, in sua sede
;

Cap. XV. Rex episcopum Leodiensem et cancellarium suum ad fratres misit el parum profecit. Cap. XVI. Abbas ipse ad satisfaciendum regicum ultrajectensi episcopo venit ad vesperum, quo descendente, in vacuum nocturnas excubias fratres ibidem peragunt. Cap. XVII. De duobus caeeis assidentibus, unus est ibi insperato illuminatus. Gap. XVIII. De columba descrinio progredi a qui-

pontificali.

Cap.

XXXI. De matrona quadam

ipsius urbis or-

bata, et lumini pristino restaurata. Cap. XXXII. De cceca nata et visui condonata. Cap. XXXIII. De misero strumam habente in capite et sanato.

busdam

visa.

Gap. XIX. De joculario inter excubias de casibus ipsis canlilenas protrahente, et de rego auscultante et in laneis et nudis pedibus pernoctante. Cap. XX. Mane facto sacrumcorpus communi consilio ad sanctuarium revehitur. Gap. XXI. Arege fratribuserucialusetpcenaeparantur,et Bavebergensi episcopo courpus sancti destinatur.

q

Cap. Gap.
et

XXXIV. Depuellaseptenniparalyticaetsanata.

XXXV. De
sanato.

clerico distortis pedibus ab ortu,

XXXVI. Altero mane facto, consilium agitur, ut glorificatum corpus ad locum suum referatur. Gap. XXXVII. De statione cis Mosam facta, et de
Cap.

puerorum scholariumlaude nominatissima,
mata. Gap. XXXVIII.

et

de

ipsius loci traditione a possessoribus sanctoflr-

Cap. XXII. Goncussione non modica in templo facta, scrinium sancti cubito sublevatur in aera, et episcopus Cameracensis orans in crypta, divina et sanctorum perlustratur praesentia.

Ad

proprialaata regressio,

Malmun-

darii revindicatio; et postero mane Stabulaustendentibus aviculae ignotae super scrinium saucti sessio, et ossium sanctorum suo loco repositio.

LIBER PRIMUS.
CAPUT PRIMUM.
De
dissidio ccenobiorum s^epius elaborato, et epis-

coporum Coloniensium adnisu super id per tempora multa frustrato.

Cum

igitur

perspicuum

sit

hunc sanctum, dequo
r\

loquimur,

Remaclum

haec duo struxisse ccenobia,

se gaudet habcre tota pene Gallia itemque suis successoribus ea reliquisse conditione, qua rexeraf, habita, ut, utrisque non longe sepositis, sub uno rectore, sub una lege, cor esset unumetanima una(Act.iv),

quem apud Dcum singularem patronum

semper quodam inorbo dissentire magis quam vinculum fraternitatis sinceriter retinere. Hic morbus,inquam, erat animse, ut, quia unum eorum respiciens erat ad metropolim Coloniensem, nostrum vero claudebatur praecinctu paroalterius partis fuit
chiae Leodiensis, nitebantur qui erant illiuspartis,

dium, repressa estet offuscata privilegiis et auctoritate majorum. Ipsi etiam Agrippinae archipraesules inducti in hanc eorum casso labore sententiam antistites praedecessores nostros fatigatos, sed non permotos reddiderunt, sive per occasionem, sive per vim. Nunc vero, quia ex voto proficiebat eis hoc tempus quibusque bonis incommodum, ac perinde corrupti mores, et (quae multos mortales falsos fieri subegitj ambitio consenserat principum, aggressi sunt hoc se posse perficere quod, retroactis temporibus, satis Hcet elaboratum, non contigit ad effectum pervenisse. Ab initio enim alii, pro aliis succcdentes causamque ad hoc pulchrum facinus perpetrandum suscipientes, ad haec usque infortunata nobis tempora pertraxerant, semper id fieri
adnitentes.

aut dominationis jus

ADNOTATIONES.
1.

sibi vindicare,

aut

non vio-

landae pactionis dissidium facere. Quae res ridiculosa, clandestinis saepe agitata cencertationibus, cum aliquando pervenisset in me-

Cum perspicuum sil hunc sanetum de

quoloqui-

mur. S. Remaclum construxisse haecduo monasteria Stabulense et Malmundariense ut ab uno abbate regerentur^quamvis diversae essent dicecesis>clarum

293
est
I

TRIUMPHUS
,

S.

REMACU. A minatur
«

LIB.

I.

204

cap. 5,*i, el 56, el clarius ex Harigero, lom. ex doeumento et declarstione Frederici archiepiscopi Coloniensis, qua? habelur tom. hoc seeundo, « Stabuiensis i-.-iji. 2, adnotatione 1, ubi sic habes Ecclesiae privilegia diligenter relegimus, in quibus inventum est beatum Remaclum utriusque loci, Malmiwdariensis scilicet ct Stabulensis, aedificatorem, post constructum a sc Malmundarium, SUffi et snc:

Agilolphus. De quo idcm sic loquilnr Colonioe natalis et translatio S. Agilolphi ejusdem urbis archiepiscopi et martyris. Ilic Joppiliam venissc scribitur in Vita S. Switbcrti, Kal. Martii, ad
:

cessorum suorum

habitationis et sepulturse prin-

cipalem locum apud Stabulaus elegisse, et pro 60 quod idem locus in dieecesi Leodiensi parochiaest, omnes per successionem utriusque loci abbates ab episcopo Leodiensi consecrari debere, » cto. '2. (Jii.v res ridiculosa clandestinis scepe agitata concertationibus. Concertationes fuisse frcquentes de prseeminentia inter religiosos Stabulenses et Malmundarienses patet cx documento et declarade quo paulo ante, tione Frederici archiepiscopi
,

oegrotantem Pipphium principem, multumque allaborasse ne hseredem scriberel Carolum Martellum ex Alpaide pellice genitum. Quod tamen impetrare non potuit. Deinde passus est martyrium in pago Ariluenmnsi Amblavee, qui locus a pradcrfiucntis Quminis nomine sic vocatur et in ecclesia S. Laurcntii Malmundariensi monasteriocontiguasepullus esl, et variis claruit miraculis. Deipso scriptum est
in libro miraculorum S. Quirini martyris: Nohili styrpeedifus, Anglino loci hujusabbati a parentibus est traditus sub institulionc monachi

Malmundarii

« loquitur Quod Malmundarienses co usque hactenus infirmare conati sunt, ut temporc divae memorise Ottonis secundi, » etc., ul habes loco ane citato.

ubi

sic

:

rj

CAPUT

II.

De pactione Malmundariensium cumAnnone episcopo, et de corpore S. Ailulphi Coloniee translato.

reguIariterinformandus.Quipatrisspiritualismores imitatus, ejusdem in voluntate Dei successor est factus. Dein sedi Coloniensi antistes datus, abbatis ctiam non dcposuit onus,donec utrunique strenuissime gubcrnando, propter fidem regni, apud Amblavam coronatus est martyrio, atque apud nos, ubi abbalis proefueral nomine et opere, usque dum Deus voluit, locum habuit scpulturae. Chronicon vero vulgatum Coloniense habct occisum esse ab hostibus, dum causa pacis a Martello ad Saxones
mitterelur
;

quodque a Rrunone, qui

frater erat

vocatur ad Vin cula, in qua contigit apud nos curiam regalem ha beri magna principum frequentia. Rex adhuc pue-

Aderat festivitas

S. Petri qua?

rulus annos infantiae non excesserat, sed mater

imperatrix pro eo vices in republica satis agebat.
Inter plures coepiscopos affuit
et

AnnoColoniensis
ac

archiepiscopus, qui postea non sine injuria regise
dignitatis, injectis in

dominum suum manibus,

puero a matre per vim abstracto, non dubitavit ad se transferre jus dominationis ausu temerario. Hunc, quia vir erat magnae industriaeacrisqueingenii,adeuntMaimundarienses monachi, talemque consulendum utile sibi profuturum putant de intentione sui consilii. Post plura,
quasi tutandi gratia
,

q

quibuscautum hominem in sui familiaritatem asciscunt, ad locum suum, Malmundarium visendi gratia,
invitant,tutoremquererum suarum,quasiinquosita3
forent spes opesque omnes, fortunae suae conciliant.

Othonis inrieratoris, Coloniam ad gradus sit delatus. Sed ego coedem episcopi ad tempora filii aut nepotum, qui etiam contra Saxoncs bellavcrunt, referre non dubito eo quod litteroe Zacharice, qui mortuo Marlello factus est pontifex, dc legato Ronifacio recipiendo ad eum etiam dirigantur. Deinde Historia S. Annonis, cui mullum est tribuendum, teslatur S. Agilolphi corpus ex Malmundario avectum esseColoniam per S. Annonem, ubi id reposuit, in monasterio suo ad gradus. Est autem Malmundarium secunda S. Remacli abbatia, a Stabulensi dependens, olim dieecesis Coloniensis, sed nunc, nisi fallor, Leodiensisterritorii, quoad utramque jurisdictionem. Dum enim R. Poppo his praeesset, stabilivit perpetua lege, ut Malmundarienses profcssionis suae sponsionein apud Stabulenses faceient. Natalis incidit in ultimum diemMartii;seda Coloniensibus simul cum translatione recolitur die nona Julii, eo quod in fine Martii Ecclesia semper occupetur officio Quadragesimae, aut passionis vel resurrectionis Domini. »
;

CAPUT

III.

Habebant tunc corpus cujusdam probatae

fidei

sanctitatis, quem dicunt Ailulphum, quem etiam tradunt annales primo abbatem Stabulensem, postea

ConspiratioColoniensis et Bremensis simul habita, et abbatiarum Corbeice, Laurisanni Stabulaus, et Indce traditio ipsis a rege injuste facta. Post hoec quidam qui consultores dicebantur in

fuisseAgrippinaearchiepiseopum.Hunc,utadomino abbate Theoderico sibi expelat, prava sollicitant
suggestione, ut, eo translato, quasi ejus obtentu speraretur eadem locus sub ipsius ditione. Quod

utrum ejus voluntate sit factum, nescimus, tamen ita evenisse indignum tulimus. Dominus abbas tanquam ignarus ejus rei, rogatus annuere,non distulit, quod postmodum, licet eo non animadvertente,
tolius sequentis mali occasio claruit.

Nam

ut tunc

plerique

quodam praesagio mali significavere, eo ex tempore cum iliis pene omnia ei adversa fuere.
Igitur archipraesul susceptas venerabiles reliquias

hujus

quem

praefati

recondidit in loco

sumus sancti honore condigno quem decebat martyrem Christi.

ADNOTATIONES.

Habebant tunccorpus cujusdamprobatas fideisanctitatis, quem dicunt Ailulphum. Hic idem est, ut existimo, qui a Molano in Natalibus sanctorura no-

quique auctores erant hujus, ut videbatur et cum archiepiscopo confirmato consilio suse quam praediximus intentionis voti sui jgcompotes domum redeunt. Hi rcgressi improbe nobis insultando, sibi vero congaudendo consodalibus suis dicuntur hoc nuntium abarchiepiscopo detulisse, nihil eos de se vel suo promisso diffidere, sese illis, tanquam patrem, affuturum in omni juvamine, prseterea se esse securum ac si eos jam in manus haberct cum loco omnique loci possessione. Quibusverbis in spem illi certam adducti feliciores sc nobis deinceps fore jactitabant, ut pote quos contingeret pacatius diutiusque sub illo vivere non secus quam volebant. Ac ne forte ab illis falsa pro cerlisfinxisse arguamur,idoneisquibusdamexipsis pro teste utimur, dixisse videlicet hasc verba Lamipsis,
.
.

.

Coloniam adeunt,

bertum,

unum

ex his qui adierant episcopum, qui

±>b

OODEFREDI STABULENSIS MONACHl.
viia in inedio

2%
IV.

postimmatura morte preventua cum
reliquit conailium.

A

CAPUT

Non ergo quiemetimethaMJ mele de eonfratribui
noetria idciroo noa meminieee ut melimua eoe i>erperem quam reote fecissc aed nefae putamua pras;

Curia apud Treviros habetur, ct ibi, tbb&te neseio, traditio eooSrmatar. lemporc, rccurrente principia apoatolorum Bo martyrio deeorata annua aolemnitete, euriaregahs

tereundum

ailentio

quidquid dicere postulat aue-

cepti operie ralio.

Eoigiturex temporearohiepieoopua animum illo intendere, moliri, oportunitetem quarere quoquo
paeto potiundi.

apud Treviroa hahebatur, non Bine detrimento hujua Ecclesiae. Susceperat hoapitio dominua abbaa apud S. Maximinum archiepiscopum C.olonicnsem, oui magnodevotionis et charitatia obeequio impea
deral

Nec suberat

ei

strenuo valentique

ingenio fidere (luodlihct factum tam esset difiicile quin oosptum poaeet ad quoevelletexitusvircautiasiuuis perducere.

humanitatem, utpote qui niliil adverei auspicabatur alj eo sibi moliri, ob anteactam familiaritatem.

omnem

Sed

ille,

examico

f.ictus

inimioiaeim
iratue, qua^si-

non inveniens quid ex eequo inferret
prafali

Poet illam

quam

aumus violatam reginm

dignitatem, qua rex puer haud epontaneam devencrat sub ipeiua pontificia tuitionem, indigne fere-

q

bant magistratus et optimates regni, quasi expoteprajterea administrationem stativum suum rege
;

vitastutus,quodex iniquoauferret, temerarius.Nain ignorante co, retio tendcns insidias, ut lco, pro nihilo iluxit in se adimploro luctuosam l'salmista3 decantationcm: Qui cdcbat panes meosinagiiiBcavit super me supplantationcm (Psal. xl). Ipso etiam

reipublicaj in dispositionem

novihominis cecidisse eo tempore infamabatur a nonnullis quod Ktenim cxactam commutationem reciperet pro dignitatibus cuique adipiscendis, et maxime pro honoribus ecclesiastici ordinis.

tempore

in ipsa curia,

impetranlc domino abbate,
et

recitata? erant chartae nostrae impraisantiarum,

ipse rex auctoritate sua renovavcrat pracepta prsedecessorum imperatorum, et ut inviolatapermanserant ad

usque suum tcmpus,

sic

deinceps perma-

invidiam sibi conflari intelligens, ac non ignavo astu honori famajque sua) consulens, cgit strenue ut subhonesta) rei occasione adininistratio

Quam

nere

confirmaverat per subscriptioneaa manus. Porro, ut erat puer iu utramlibet parlcin flexibilis, male consultus horumdecurionumsuasibilibus ver-

illa

tuitioque regia transferretur in alterum, 1'reg-

bis, slalim
violavit, in
tradidit.

sua

et

antiquorum statuta infirmavit,
alienas sine jure et judice con-

mcnsis videlicet Ecclesia3 archiepiscopum.
statim
ita sibi

Quem

manus

devinxit familiaritatis gratia, utalterinviolabile fa^dus,

utrum paciscentes inirent hoc

quatenus altcros esset alterius.VidensilaquePregmensis ille omnia sibi ex sententia cedere, nilebalur palriarchatum insedesua constituere. Sed quia vires ad supplendum deerant, tentavit augere ex
his quie regi juriserant. Et quia, ut dictum cst inter utrosque statutum jus erat ejus pactionis ut
alter alterius faveret

Denique discessum erat jam undique de curia, cum nil adhuc dominus abbas perceperat de hujusmodi veritate clanculo perpetiata. Nam nefas
putabat credere

C

quemhabebat

velut

amicum unani-

committere sine causa tantam impietatem. Verum in redeundo ubi etiam ipsi rogatum dabat scrvitium, quid actum sit primum sibi est indicatum, bonum videlicet S. Hemacli per
in se potuisse

mem

commodis, ad hoc etiam non

legatos suos illam invasisse,vindicasse Malmunda-

crat eis difficile obtinere qua3 vellcnt ab regis siniplicitate.

rium. Quis ha3C
nisi

quod

tristitia illa

memorando tenere potest animum, modo magis versa est in gauattigit aures,

Actum est ex consensu Agrippina3 Coloniaj
slitis, utille

anti-

dium?Cum
tusdolor

famaillanostrorum

quan-

duas iinperiales abbatias, Corbeiamet Laurisannum, vindicaret sua3 dicecesi. Sed frustra
vindicatas

et mcestitia

nostras aHrnecum illamentes

perculit? Quid ageret, quo se verteret in^dubio erat

quomodo

valuerit obtinere, alias inqui-

renti satis poterit paterc,

nos nostra habemus ex-

animus, nisi quod hanc injustitiam Deo commendare id esset melius.

sequi non sine mcerorc. Ipse, compari suo volens rependere vicissitudinis
gratiam, de regalibus beneficiis, qime noverat illum sibi competcre, facUeum obtinere dono regio Mal-

CAPUT

V.

D

Abbas Theodericus
lunt;

mundarium

et

furtiva traditio,

Indam. Qualiter ea sit facta quasi prajler jus fasque, ac non praster

et dux Fredericus simul consumunitto fit supcr Malmundarium ; ad curiam simulevocantur; dux vero respuens de injustitia conqueritur apud regem per internuntium.

injuriam regiaa dignitatis, quamvis memorari sit dolor, tamen non incongruum duximus tradereposteris.

non

Itaque reversus dominus abbas Malmundarium, inutilesibi ratusestde hujusrei instanti neces-

sitale

consulere

ducem Fredericum communem,

videlicet

ADNOTATIONES.

ex jure antiquitatis utriusque Ecclesiaj advocatum. Nam istunc erat vir tam probata3 fidei
tcnta^que
probitatis
ut

non frustra speraret post

Admiuistratio HJa tuitioque regia transfertur in alterum, Pregmensis videlicet Ecclesias archiepiscopum. Legendum Dremensis, uti legit Lambertus Scafnaburgensis in suo Chronico.

Deum

in co fiderepro

defensione hujus offensionis

Adhascipsc dux egregia nobilitatenonminusquam pietate itemque justitiapra3stantioromnibusac veritate,

spondet se omnimodis affuturum

re, consilio,

297
atquc juvaminc
viter ferre,

TRIUMPHUS
;

S.

REMACLI.

LIB.

I.

298

se

nunquam

quidcm quod factum erat gravero, quoad viverct, permisecclcsiie. Aie-

A

Bperitati,

sed non desperans

iter illud trisiis rst

<lc misecordia Dei aggressns, non minue ae Deo

surum separationemlieri boni hujus
bat prseterea semalle occumbere,

quam nonsic

re-

quam Bdelinm snorum coramendane orationibus. Huic dux suum procuratorem Roricum functumlegationc itineris comitein adhibet, qui pro se vie causasque coram rege suisquc satis agcret. At ille,
ulii

Liaquere, ut in advocationem aceeperat, inviolabile.

scopo, ut

Statim ergo mandat per internuntium arehiepisi quidquara dc vila curarc haberet cum

propter quas veneral coram exponit,

alii aliter

honore terrcno, ab hac intcntione et incooptis desistcrct omni modo. Interira <-um militari inanu Malmundarium venire disponit, comincatum abunde prsecedere facit, non ignaviter defensurus locum, qua3usui forentparatet instruit. Deinpro repcllenda liostili manu raunitione quadam niontem proximum occupat, juxta ac si hosles adesscnt vallo, alquc
fossa muniendo

assensere, alii vere aquihus, ul dictumest, privato

magis quam puhlioo negotio euria

regi videbatar,

rem omnem perturbavere, utrosque videlicet, quia vim contra regnum fecissent, meritospraejudicium subire. Quod malum ille iutelligcns non ininus sibi
parari

quam suo domino,

inconsultus rediens do-

mum, abbatem

reliquit in periculo.

Hic archiepisco-

porum consilio detinelur ad curiam,quae tunc habecum suis invigilat, ubi ctiam mensem integrum cum expedilionc consnmmat. d batur apud Triburias scdem regiam. Illic cum ratioDum hsec his partibus geruntur, res hujusmodi nem sui in mediohabitamexrecto justoque firmare
adcuriam delata per aulicos ventilatur; elrcus utcrque, dux ct dominus abbas, quasi contra rempublicam feeisset, hostis publicus adjudicatur. Tgitur ab his decurionibus, quorum consilio, ut diximus,

eonaretur,judicantismagisodioquamjurejudiciario
discutitur, caluraniatur, injuriis

dignum

pati erat egregiae nobilitatis

quoquesecus quam virum altrcc-

corrumpi videbatur digaitas regiaa polestatis, tan-

tatur.Namsaepe jussuspastoraliscuraBbaculumreddcre, dicitur adeo retincndo virtutem tenuisse con-

quamex nomine

regis diriguntur litter8e,hos utros-

querationemrcddilurosad curiamprolicisci debere. Quod dux indignum sibi factum ratus, lcgationem hanc indignatus l^espuit, conquestus multum de injustitia, quam rex consilio depravatus sacerdotum S. Remaclo sibique fecerit. Praeterea comminatus rcgi hoc remittit nuntium, nisi rcstituatsancto quod subtraxerat bonum, se illi regnoque suo cum suis omnibus obesse plurimum.

manibus ereptum iri, quia teste Deo ct conseientia non erat quidevidens unde debcret juste pnejudicari.In qua sententia fixus totum pene mcnsem prsetcr spem detinetur exsilio, mullas incommoditatcs itineris non minus quam famis passus,denegato sibi totius
stanlia? ut

diceret non nisi in partes e

humanitalis adminiculo.

Tandem amicorum

preci-

CAPUT

**

VI.

Cuonradum nepotcm dux rcdarguit pro odvocatione Malmundarii, et cum abbate ad curiam coaeto Boricum precuratorcm dirigit, a quo reJictus,
diu a rege est detentus.

bus qualicunquc cmissiono a regc impetrata, tanquam quivix ereptus rabiem leonum dcclinat, celeriter remanvit ad propria.Nobis crgo non sinc dolore saluti vitseque illius juxta tiraenlibus, ex eo quodper internuntios audieramusreditui ejus diffidentibus, improvisus adcst de se semper sollicitis
et

inquirenlibus.

Ea tempestate qua usurpaverat archiepiscopus bonum Christi confessoris, nepotem ipsius ducis Cuonradum, scilicct acrem virum, asciverat sibi militem pro beneficio hujusadvocationis. Is quidem ante infestus domino abbali diciturex voto suscepisse advocationem Malmundarii, ut eo graviores
inimicitias exerceret ultioni. Quodut inopinate perventum est ad ducis ipsius patrui auditorium, non minor quamde priori fama indignatio ejus perculit animum. Accito tamen illo, paterna correptione

CAPUT
Ducis obitus

VII.

et luctus et miseria subsequitur ct ut jusserat StabuJaus sepclitur.

Statim eo recepto,

cum lacrymas fundimus

invi-

iterum,super ingruenle tristitia inopinato perculsi turbamur gaudio, de quo non minus quam de priori irremediabiliter dolemus inforlunio. Audimus, proh dolor ducera, qucm non nisi prseoccupante morte indefessum prsediximus,
!

cem

pioe gaudio, ecce

Ecclesise nostrse dcfensorera invalcsccntc lanaruo**

redarguit insolentiam ejus animi, conquestus multum cur offensa suigratia,itemque non servatareverenlia debiti honoris et provectioais,

ribus molestia ad

extrema laboraalein. Gonfestim
gratia illose proripit,

Dominus abbas visendi eum
et

ausus

sit

Illo

super se altentarc quod sui erat juris et negotii. quidem se expurgare volente, non quidquam

contrabonumhonestumqueejus

affectassc; praete-

omnibus qiue riiu calholico competebanl ejus viatico, non laatior quam si pariter occumbere contingcrel rediit.Postera dic vir, cui lide et honestate omnis crat munperactis

cum episcopo Leodiensi

rea,salvaejusgratianihilpnetermoremcoa3qualium fecisse,comminatus est, id ulterius neauderetprie-

dus

inferior, excessit e
cl

medio, nobis aeque ac suis

verum

sumcre quod noveritsibi in prosperum non cedere. Iterum ergo mandatur dominus abbas ex rcgis nomine, ut si non properaret ad curiamindicto die
vel tempore, prasjudicium pati haberet totius boni

omnibus bonis, non tam miscrum de se dolerc quam pium flere relinquens in saeculo.
Erat igitur ea tempcslale videre raiseriam: dolebat quidem inconsolabilitcr tota illius familia. Sed

quod tenebatex rege.Qui diflidens quidem suaa proPatrol. CXLIX.

non rainor ob instans periculum destitutos nos omni humano juvamine possidebat tristitia. Vorum non
10

GODEFREDl STABULE.NSIS MONACIII
minima dos tenebat
prodeaae
n

300

adrairatio,
sit

quod,
tanti

cum magis
\ iri

*•

PnuoisquidemnonnassetientibuB,

pen maximasine

ideretur, facta

aobis

repente
411.1:

sublatio, nisi

quod peccatis promerentibus,

per

cunotatione profitenlur bo ita faeturos velociua. Qusb res uohis luctuoso comperta, velul nox lucem in-

Dum reprimi possel translrehabebatin
bulatio.
s.
;i

nos basotri-

Ergout \ ivens Btatueratnunquam discedere Remaoli patrocinio, sic mortuus implevit, ut bonoriflcam haberet sepulturam inejus monasterio. L)e liis pro re Batis meminisse sufflciat, dum ad ea quaa mceroris sunl plena prosequenda neoessa110 aooingi non pigeat.

gruentibus tenebris, sie uosoperuit moestitia. Quidam lamen <\ nostris eum baculo patroni nostri illuc adeunt, revindieatoque loco ez nomine ejus,

quod irritum

fuit,

ab

illis

invisi

redeunt.

Comea

CAPUT

VIII.

ArcbiprsasaJ ad Malmandarium sibi vindicandum
ct abbatem eligendum Cuonradum dirigit, et abbas Tbeodericus mouacbos de promissionesibi

factum iri supei efferatisque animis eupiebal hoo ulcisci tara Buper monachos, quam super laicos Bcclesias. Pnde et maximapersecutio incubuil nostris.ut necquoquam auderent palam progredi, diflusis uliique locorum
tulit id

preadictus satis indigne

militaribus insidiis. Plaeuil ergo

communi consilio

facta requirit.

fratrum venerabile oorpus domni nostri Hemacli exponi in medium, eicque cum eo, cui fiebat injustitia,

A.rchipr»8ulcomperiensoccubuisse,quasic8Bdendo, sibi unum adversarium, statimquod timore illius intermiserat, repetit, ad id quod coeperat peragenduiu. Continuo

propensius esse supplicandum, boc modo.qualecunque dolor exigebat remedium. Justa cnim causa

Cuonradum comitem, cujus supra

fecimus mcntionem, illo dirigit satis ad id voluntarium, ut silii quod alterius juris erat vindicaret, solidaretque Malmundarium. Praeterea ox ipsis mo-

dolendieratBuisomnibus,propriumvidelicetbonum, eatenus inviolatum, ereptum iri ab injuslis mortalibus. Eo e\ temporc non defuit nobis dies noctesque luctuosa decantatio: Aspice,Domine, quiafacta
Bcclesim tuas desolatio; eam qu» sedet in tristilia,non estqui consoletur, nisi tui solius miseratio.
esl

nachisonnes priores ac quoscunquevalentesindicto
dic ad se conduci jubet, ut si forte inter eos

ido-

neus reperiretur, abbatem eis praeficeret. At ille non ignaviter facturus quod jussus erat properc aggreditur, quod patrui sui reverentia omiserat, utpotc qui abbati nostro plurimum obesse ardebat. Parum quid, quod supra prsetermisimus, liis inseremla repetere non incongruum duximus. Dominus abbas post eam, quse sibi facta est, injuriam
ab archipraesule, diffidenssuis viribusobnitiposse contra potentiam illius et ingenium valentius omni

CAPUT

X.
\

Tegeno abbas Malmundario prsedcitur abbas vero noster ad marchionem Longobardiae Godelridum sepro euxilio coufert.
Malmundaiiensesigilurtametsiex nomine domini
abbatisprogressuseiscontradiceretur,tamen,utires

C

eratprovoto,AggrippinamColoniamprofl«iscuntur. Inquisiti ab archiepiscopo de sua voluntate et abbatis

ordinatione consulti, referunt se magis aliunde
id velle.

humano oonamine,admonuit Malmundarienses monachos de sibi servanda fidelitate, itemque secundum regulam S. Bonedieti de obedientia et professione. Quibus simulata perfidia spondentibus sc illi omnia servare, interdixit, sub Christi obtestatione,
ne praeter se suseiperent alium quemlibet, ncc paterentur admitti alienum, dum ipse adviveret. Quae
qualiterservaverintluceclariuspostpatuit.Credebat

quam exsuis

Quibus adsua remissis,evo-

catur abbas Tegeno ex ccenobio Brouhvilre, quem propriis privatum non sine industria facitepiscopus

abbatemvere exordinat Malmundariensium, quem velut furem aliunde cogit intrare, sed non per ostium. Ergo fiducia et conductu comitis Cuonradi vcnientem suum abbatemsuscipiuntMalmundariensesmonachi,nocte vialiena suscipere.
delicet quaerat celebiitasMichaelisarchangeli. Cui
intranti,

Nam eum

nempe
de
illis,

se

illis

quadam

simplieitate,

tanquam

lidis-

simis, nec

quisquam tam manifesta refcrre poterat quin semper velut immunes eos oestimaret

tanquam ad subripiendum,per noctis

tene-

bras,illi voluntariiad
et

hujus faeinoris.

suscipiendum adhibent faces lampadas. Nec injustum hoc quidem fuerit, ut

pina caruerit. Dominus abbas tunc temporis inter Sacramentis Malmundarienses episcopo confirman- D nos non aderat, quia post obitumducis re consiliotur, persecutio gravis super nostros agitur,corque destitutus, quid ageret, quo se verteret in dupus sancti nostri in meiiio expomtur. bium venerat.Neque enimillius simileminter morErgo ubi Cuonradus de adventusuo illis opinantales invenire habebat. tibus mandat et apparatum sibi abunde fieri impeVerum quia Godefridum, qui lunc marchio erat rat, videres eos Isetos festinare, discurrere, illum Longobardiae,nonignorabatvalere prse caeterispovelut angelum Dei venientem suscipere, seipsos

CAPUT

IX.

qui nocte latenter intraverit, velut fur, fugatus ra-

sumptusque, itemque alia quse usui forent officiose impendere, ne quam offensam novus advoeatus
videretur incurrere.

tentia et dignilale,itemque

apudregem

et

optimates

Postquam ex nomine archiprsesulis obligavitsacramentis homines Ecclesiae, admonuit illos dehis
quse in mandatis habebat,
abbate,
ei,

posse plurimum eonsilio et famiiiaritate, ad illum recuperandi gratia se totum contulit pretio precibusque.Is nimirum tunc affectabatin ducamenprsedecessoris sui succedere, cuidominusabbasStabulensemadvocationem annuens malebat etiam simul ab rege appetere.Enimvero (quod salvaejus gratia

si

abdicato Theodorico

cuidonati erant,vellent obedientes esse.

301
dixcrimus)

TRIUMPIIUS

S.

REMACLI.

-

LIB.

I.

302

quod
per

in hoc minus rcctc fecissc reprehenditur A perdiderat recupcraturum; scd minimum profuisso hiunanis auxiliis spc recuperandi niniiuin in hoc rerum gcnere satis habcmus coinperluin. fidisse dicitur, cum minime sit tuta defcnsio, cpjce Itaquc pro hac ejusquc sui utilitate suadet secum in

hominem posse consislere

putatur.

proficisci ad curiam, ubi pro eo

spondet plurimuni

ADNOTATIONES

impendere sui opcram.

Evocatur abbas Tegeno ex cosnobio Brouwilre. De hoc ahhate monasterio Malmundariensis praefecto, loquitur satis apei te Fredericus archiepiscopus Coloniensis in diplomate per nos ante citato

CAPUT
Abbas nostcr

XII.

S. corpus suo loco restituit ; abbatem super se statutum obtcslatur sub interminatione divina ut disccdat, et injuste possessa relinquat.

his verhis « Tempore quoque domini Hcnrici imperatoris hujus nominis quarti per doininumarchiepiscopum Annonem, rursus facto divorlio, ahhas quidain Malmundarii ordinatus cst, » etc.
:

Intcrca

dominus abbas

fralres,

quos

tristes reli-

querat, habuit reviscre, veniensque

vcnerandum

corpus domini nostri S. Hemacli invenit depositum in pavimento jam mullos dics jacuisse. Insuper

CAPUT

XI.

Narratiosuper natura ct moribusetdislantiahorum ~ duorum Frederici et Godefridi ducinn.

quo tristius nil audire poterat, alienum loco suo audilMalmundariensibus praesidere.Visumeslergo
ipsi rcctius, inito consilio, ut si

corpus Sancli re-

quidem potens, et strenuus honusque consilio,flde tamen ac veritatc longe discrepabat a Frederico. Quos utrosque viros egregios, quoniam res ohtulit in prresenti narratione, indignum putavimus de virtute ct eorum moribus
Igitur Godefridus, vir
silentio praeterire.

locum suum honore dcbito, non idcirco nobis minus deesse suo, cum vcllet, auxilio. Quod
ferretur in

factum est. Post hicc non inconsulte agcns, se rcgente patientia, cum facile suas ulcisci posset injurias in illo suo adversario, continuit se magis benevolenlia, et
et ita

per quosdiam seniores cx nosiris inandal

illi

sc-

His genus, aetas, potcntia prope eranl aequalia; magnitudo animi, par et gloria. Sed alii aliter alia:
Frederico innocentia et
severitas
vitse integritas inerat, cui

cundum
tra

hoec verba: Si juste agis, quisquis es, con-

cum

honcstatc revercntiam dignitatemque

addiderat, rebus ctiam ipsis palam dahat intelligi

quod ncque amicitiam, neque propinquitatem generis, ad hoc nec sublimitatem regni justitia et
veritate

unquam

potiora habuerit.
'-'

Est in Godefrido ingens virtus corporis et animi,
bellis militaribusque exercitiis

cnitens,

claritudi-

nem

viro parabat, in

dcntia acri ingenio praeeminebat.

minus quam factis item honores dignitatesque Sccculi ambirc, magnum exercitum pararc, bella interdum movere, laboribus dies noctesque invigilare, caedcs, incendia, praxlasquc bellicas facere, his omnibus pro re et tcmpore non inglorius uti habebat delectabile, qualia nunquam in altero locum invenere. Huic, id est Frederico, semper pax fuit charior bellis, pacatumque reddebat prudenti ingcnio quidquid in bclla et seditiones moveri senticbat ex adverso.

quo eloquentia seque ac pruVerum verbis non sui famam nominis extendere,

me, tuimet sapienlumquc judicio cestiinandum vide. Si malum esse scis supplantationem fieri,cur in hoc reprchensibilis sedem meam alienus invasisti, quam non jure nec judicio unqpiam culpalus amisi? No crgo durius, cum rectc possim, videar tecum agere, precor et monco sub Christi nominis obteslatione et S. Benedicti regulte, ut si habes Deumaliquando timereprohacinjustitia, ne fraudulenter retineas aliena, scd discedens nobis relinquas propria. At illo nil certi ad haec respondente, non ex voto consulti nostri rediere.

CAPUT

XIII.

Dux Godefridus effectus recte judicat Sancto bonum suum debere resiitui; quod episcopus protelando facere non acquievit, et templo ct serario nostro spoliato, res nostra irrita mansit.

Post haec cum marchione Godefrido ad curiam Goslar abbas proficiscitur, ubi illi ducamen cum advocatione Stabulensi adeptus, magister mililioe
Lotharingiae denuo sublimatur.Dominus vero abbas,

Cum

in altero csset malis exitium, in isto

miseris perfugium.

Nunquam
sempcr

in eo

dominus suus
,

D

invenit contrarium sibi aut reprehensibile

quia

de illata sibi injustitia conquestus, privatim ct publicequibuscunquopolest Bomani imperiiepiscopis ct ducibus non cessat rem suam notificare, quos
etiam sibi suffragariposlulat in hacsui necessitatc. Multis ergo, hujusmodi compassione susccpta,

mentiri, vel pejerare

illi

fuit

pro crimine.

Bonus esse quam

videri malebat, ct ideo

magis

gloriam assequebatur

quam minus

appetebat.

Fatemur et in Godefrido fuisseartes optimas, quas tamen aliquando prsepediebat cupiditas. Id crat in illo unum minus laudabile, quod ssepe rogatus,

hoc injustum essc factum profitentibus, vcritatcmque regi non occulendam bcnignc suggerentibiis decretum est tandem judicari debere si licitum fuisset id fieri sine causa et judice. Godefridus dux
,

cum

posset auxilium ferre, dicebatur polli-

verti potest in

quam prodesse, ut animadhujus textus prosecutione. Gum ergo dominus abbas illum, ut diximus, adiisset velut fidissimum amicum,magnificis pollicitationibus dat satis fidere tanquam per se quod
citando magis differre
,

admonitus legem dare judicii, recte judicat vicario S. Bemacli bonum debere restitui qucd ab eo nefas fuisset auferri. Cujus sententise multis ex aequo assentienbus, solus ex adverso obnitens contradi,

cit

archiepiscopus.
ut

Sed

multi tunc dixere, post judicium latum

,

;«J3

.'•DETltlDI

STABULKNSl- MONACHI.
A
sinedolore
et

304

contradicentem illum saiis ex justo rectoque possei evinoere, »i fidelis advocatus asque ao Fredericus
retiuendo ac propugnando voluisset
Bolidare, nisi
ficio

penritu^prosequentenonparvo cjussacri corporis

dem
l

1'aiinliii'

oomitatu.

bonum sancto quod suspertum habenseum probene-

bi

Malmundarienees de
,

eveotioM

percipiunt
tenere sui

statim

cum

celeritate archiepiscopo nl

quod ex eo tenebal racere dubitavit, idipsum

intimare non differunt, obsecrantes

avaritia praepediente.
tia

Nam
:

et

item impleta proph<
est

-

eum contra constantiam fldemque, quam cum eis

videtur, quse dicit

Factum

judicium

et

ja-

dex

accepit, propterea lex subvertitur, et

ad finem

judicium noo perducilur (Ilabac, i). Inlerpellatus al> omnibus qui aderant rogatur episcopus acquiescere justo judicio, sed
ut

Rrmaverat non facere irritam. Qua de causa illo rege adito,ex ejus nomine dominum abbatem constrinxeral gravis necessitatis articulo, quod oisi vetaret nos propius accedere, dono regio haberel

erat

vir

inflexibilis a

omnino carere.
Venit ergo quasi sic facturus tristis et moerens nobis nbviiis, sed eum super hac re minime audivimus. Continuo enim illo invito, sequc infelicem

sua sententia, cum aliter non posset evadere, induciis acceptis consilium differl in proxima curia.

curiam induciarum somper dominus abbas vanis licet frustratus pollicitationibus fatigaretur saepe nu mero,nontamendefessus quievit, id injustum saepe

Ex tunc de curia

in

extenditur dilatio. Et

proclamando

prosilimus, apprehensoque lipsano

p

sancti
et

oppidum Aquense intramus. Audires luctum

vociferationes quales

nunquam

fuerint nostris

proclamando, donec respectus misericordiae proveniret ab Altissimo. Quidquid pretiosius videbatur in rebus Ecclesiae, semper in spem recuperandiadductus, profuturum sibi putat liberaliter distribuere per amicos,videlicetquos his beneflciis habebat sibi
aoquirere
:

temporibus, qualibusque Iacrymis nisi peoeatis prmpedientibus etiam ipsum coelura petere non
diffideremus.

nensis

Sed his motus non cst a sua sententia Agrippiille, imo quia secus processii quam volue -

rex pluris aestiraans aerarium captus est

rat, dicitur dedisse

operam contradictionis.

Xam

suam ex his cedere ahqua. Erat commutationis indicta vicissitudo, ut
ipse avaritia, expetit in partem
si

quantitas pecuniae regis inferretur oerario, statim

boni quod snbtractum erat absoluta fleret redemptio. Sed exspoliato templo el his quae supererant
sublatis, hic

fortuniis,
rialis.

cumulus malorum nostris accessit innam irritanobis mansit promissio impeADXOTATIONES.

C

Impleri prophetia videtur, quoe dicit (Habac. i). Et factum est judicium Sic legit Vulgatae Editio el contradiclio potentior. Propter hoe lacerata esl lex, et nuii pervemt usque ad finem jadicium : quia impius proevalet adversus justum, propterea egreditur judicium perversum.
:

debilum honoiem, quem decebat patronum totius Gallise, exhibere prohibuit a clericis ipsius quondam parocbiae. Cujus venerando corpori exsequias incessanter celebrant angeli, cujusque anima gaudiiim possidet paradisi, hunc injuriando, velut sui similem, ununi ex inlimis mortalibus repellere praasumpsit a suis conspectibus. ADXOTATIOXES. Apprebensoque lipsano sancti. Lipsana tantum pluraliter declinatur. Xoincn est quo apud nos relir[iii;i>

significantur.

CAPUT XV.
Nobis lugentibus
et cum populo proclamantibus, proterve Spirehsis cpiscopus glcbam noslram efferrijubel, e\ ad ultimum cum gravi moerore sinml ctiam cum sancti corpore nobis illinc dis-

CAPUT

XIV.

cessum
stitiam

cst.
et

Corpus sancti apud curiam Aquis defertur, ubi jussu episcopi nullo honorc excipitur.

Continuato ergo planctu

lamentatione, inju-

Eodem anno Aquisgrani celebratur regalis curia, quo tempore agebatur quadragesimalis parcimoniae ervantia. Dominus abbas annuente rege, placitum acceperat illic adesse, in propatulo locuturus tam de sua quam de sanctuarii rectitudine. Hex enim de his quibus res erat in dubio se juste facturum promiserat, si praeceplis et privilegiis praadecessorum posset infectum iri quod fecerat, sed id iterum fruslra fuit. Nam animo episcopi male fixa sententia minime avelli potuit, imo ipsius regis animum,quem possidebat, velut quoddam mancipium, pravo ingenio a recti sententia deduxit. Effecerat insuper apud euradem de eaetero nil profulurum ejusmodi clamorem. Quod ut nobis compeutura est ila evenisse, visum est communi consilio fratrum corpus patroni nostri Remacli iiluc
deportari debere, ut, co prsesente, vel sic

D

hanc proclamantibus in dorao Dei Genitricis, missus a rege Spirensis episcopus, causam inquirit proclamationis. Paucis pro re auditis nihilque certi ab co cognito, nos quibus pro muro erat animus fldens in Doraino, ascendentes palatium ad usque regias fores procedimus, ubi pauci intro admissi cum baculo noslri domini
,

tlentes

coram assistimus. Rex nihil dat responsi sedens velut mutus et attonitus, sed ejus vice
pro voto respondet arcbiepiscopus, nil injustura

dando proprium fecissc dominum uostrum, nec se recipiendo quidquam peccasse in sanctum nostrum quibus respondentibus hoc posse animad verti ex prseeeptis et privilegiis majorum, si licitum
;

fuisset id iieri,

dilatum est in ciastinum id dili-

compunnon

genter examinari. Populis autem, quibus videbatur nil satis esse factum, adhuc proclamantibus, desuper proterve
inclamat
ille

ctivererenturadversarii bonumejusretinere.Itaque

Spirensis episcopus

:

Efferte hinc,

ait,

de latum est ad locum, ejus

quondam

dicecesin,

glebam vestram, cum importunis clamoribus, quos

305

TIUUMPHUS

S.

SEMACLI.

LIB.

I.

306

indecens cslpatidominummeum cum suisfidelibus. Quod infame dictum graviter quidem tidimus, sed pei suadenle Godefrido duce, ne quid maJi in nos fieri post doleremus, in eecleslam Sanetae Aldegundis, qiiK) nostri juris erat,

A

initatis

apprehensus molestia cruciabatur; cuimorin secrelioriljus locis

bo invaleseente
singula

natune, per

sacrum corpus observan-

momenta clamabat exanimari nimia pressas dolorisgravcdine. Suggestum esta tidelibus ob injustitiam S. Hemaclo illatam id illi non immerito
contigisse, divinaro providenliam sui confessoris

dum
At

detulimus.
ille

Coloniensis vcritus posset supcrari prse-

injuriam ulcisci

niissa auctoritate,vel etiam

jussu regio, tergiversa-

tionem faciens, testimus abit ex palalio, duciGodefrido committcns vices suas pro se salisagere super ejus fidei sacramento. Posterp mane, velut jam fisi eo potiundi quod
ditVerebalur, palatium repetimus,

in eocoopisse; porro si vellet hoc evadere judicium, quod injuste subtraxeratsancto reddere non differet ejus hoereditarium. llle, ut lu-

bens, sed tamen astriclus necessitatis articulo, adhibitis lidejussoribus

Maguntino

el

Frideslarensi

episcopis, ac duce Engilberto

bonum hoc

commitlit

nam

sero ad bal-

eorum

neas rcx, pro quibus petabatur, omnia sefacturum erat pollicilus, sed oefas illifuerit, pro quo nosfefellisse ci'iminis arguitur.

sacramento, ut item eo recepto ab Archiprsesule qui tunc aberat manu fidei sancto restidei

tituerent, cui abstraxerat.

Ducem Godefridum

multis

aggressum precibus

B

prolocutoremnostri se pollicitantem, ad illum pnemittimus. In eo solo una omnium pendebat iiducia, quasi ex animo nobis tunc adesset impensa sui opera. Sed secus id processit quam de illo a nobis

Evocalur ilerum dominus abbasad curiam; fidejussores deliberationem fidei manus suaifieri dant operam; sed archiepiscopus scire recusat hujus deliberationis conventionem habitam, illis aliisque fidelibus nilentibus eum hoc modo persuadere non sine Dei judieioid aetum fuisse, tam salubre consilium non renui debere, quo remedium sanitasque domino suo videretur pervenisse. Ille utanguislubricusadlatebras tendit, perspectoque adituquotrilinguecaput
efferat,

tempore omnes interdurn prineipes expetentes, et judices verba ad gratiam loquentes promissionibus omnino fidem non facere quasi queedam invaserat tabes. Recilatis ergo improesentiarum preeceptis imperatorum ipsiusque genitoris, non fuit quidquam contradicere obniti vocredi debuit.

Eo enim

in

inducias

petit.

Nam

quanescio

eonditioneinler se habita
illi

nil erat

tam

difticile

quod

lentibus adversariis.

Dum ergoid

esset eodeductam, dictante justitia,

ut recte facere cogeretur rcxauetoritate suimet at-

hac vice ad augcndam nostrorum omnium miseriam obtirmavit ille in nos suiconstantiam. Etenim non multo post temporc visitatur et ipse
auderet rex,
lieet jurato,

abnuere.

Sic et

que paterna, dux intcrcepit consilium bujusmodi, dicens se lidei gratia nullo modo posse perpeli dominosuo absenti vim ullam fieri, sic induciis acceplis ubiadesset episcopusin aliam curiam. Dies illa, frustrata omnium spe, nobisadauxit tristitiam. Videres iterumcum sancto eorpore clamores lletusque tales tieri, qualibus putaremus ab ipso throno divinitatis ipsam misericordiam compati, nisi peccatis exigentibus compleri videretur illa prophetae vaticinatio, oppositamesse nubem ne nostra transiret oratio(Thren. m). Sedtribulatis corde nondum venerat tempus miserendi, reservabaturenimexdivina providentia tempore oportuniori major gloriticatio eonfessoris Christi. Qui viderant nos venire cum tristitia, dolebanttristiores redire ad propria, cum adversariis nostris ex voto venircj laetitia. Verebamurpraetereavelutinquielandoinjuriamfecisse tanto saceidoti,ne fortepropternos abinjustismortalibus in

plaga non dissimili in oeeultioribus item naturae. Torquebatur seger non immeri'o doloris angustia,

sed durabat animo male fixa sententia.Cumque de vita desperatus de re nostra moneretur ab amicis inam et falso rumore jam audilum erat apud nos de
ejus excequiis) dieilur pollieitus fuisse sefacturum omne quod justumerat fieri de bono videlicet eonfessoris Christi. Sed

quomodo sperabatur ad volunita

tatem ejus id posse fieri;nou
sententia Altissimi, qui sine

dispositumerat ex
mirabiliusidhabe-

illo

bat operari.

CAPUT XVII
Archiepiscopo Trevirornm dcfuncto, invcnluscum illo quem invitus substituerat, Anno eliam ille protcrvus episcopus Spireusis, vehit canis iminundus colaphisatus cum dedecore propellitur.

D

ArchiepiscopusTrevirorum obierat, ipse prcepositum suum ejus loco substituerat. Pro qua re a
Trevirensibus justas odii causas sibi consciverat, quia spreta eorum electionesuam invitis proposuerat.

neglectui.

contemptum veniens, tanto habitusesset Sed impie agere in electis Dei impune non cedit, ut soquens tempus etiam in hoc declaravit.

CA.PUTXVI.
Rexgravi infirmitate apprehensus, sancto redditu-

JubeturillemagniloquusSpirensis episcopus conductum prsebere novo archipraasuli, ut iile etiam
divino actus judicio crimen infamiae experiretur in se vindicari. Eevenit in villam Biettemburghe non

rum cuncta

pollicetur;

itidem dolore gravatus

episcopus facit, sed post

parum procedit.

Xecdum annus

in serevolutustransierat,

his judicium Dei agitari

jam

coeperat.

cumde Hex apud

Frideslarense oppidum morabatur, ubi gravisinfir-

parvusutrorumque episcoporum comitatus, quibus erat abunde supellectilium copiosus apparatus.Cumque dormitum esset, ecce advocatus Trevirorum Thcoderieus comes cum hostili manu irruit, omnia

(iODEFREDl STABULKNSIS MONACHI.
ipsum aovitiura pontiQcem inhutraotans invinoule oonjicit, Spirensie autem mane episcopusin ecolesiam bocub altare se prasripiens delituerat, qui, requisitus inventusque, non immeritas >oi\it psenas, ob vicissitudinem quam eancto in*ogaverat dum glebam nostram efferri tumidus proclamaverat. Namcolaphizatus etpropulsusasans.i-iat ei diripit,

308

A

vineulo debitaa

Ben

itutis asti ingei entur,totis nisi-

bus elaborare.
revera
ingrati
ipsi

Nampudo
el

eral eosdioi,

quodtameD

difQteri non poterant, servos sancti Remacli, cujus

beneficin
laicos,

opilulationibus vivebant

Monachi

laicimonachosinhoccohor-

tabantur se invicem,
aut

ut

domino

abbati, qni aderat,

contradioereni venerandi oorporis Busceptionem,
si iinilis eis pervim infei reliir, ipsi de <-ontra monasterium vel locum egrederentur. Quibus abbas oognitis, nunc blanditiis, tum terroribus repressii contumaciam servilis audacia3,ut tandem aquievere sine offeosa dominum suum sus-

ctuario, velul canis
eral intectus
ia (

immundus

abstrahitur,

et

ut

nudisque pedibus, vilijumentoimpoBicad Bua redire praecipitur. Nectaraenista
:

BnfQciuntejus judioio qui perprophetam loquitur

Mi/u vindicta, etame erit retributio (Deut. x.xxn; Rom, \ii'. Denique pro his qu» sibi non ex senten-

cipere.
})i -aret

Cum ergodominusabbae
ui\ steiiiuu

ad praasens cele-

humana? Hedemptionis, ad laudes tiaobtigerantdolore et tristitia confectus plurimum Deo nobiseuiu icferendas, ncc unus quidem eorum vita excessit infra illius anni curriculum" Quidilli nunc persequi non va- n inlerfuit missarum solemniis; adhue enim fidentes, desuo fecerinl episcopohic de potentia episcopi et suffragalione prtesumeoat, quantum adnosattinet de his satis dixisse sufbant, quia id cjus non esse vuluntatis non ignoraAttamen ad malum hoc illi a Deo in futuro Qciat. baut. nou reputetur, propter quem tantum crimen tamSic loco revindieato, revocatisqueabbas hominique nefandum homicidium perpetrari potuissecrelius Ecclesiai subsuo sucramento, itemque monaad narratianis seriem redeamus. ditur. Sed ,jani cliis, licet inlidis, sub regulari instituto, Stabulaus CAPUT XVIII.

Uerum abbaa

lieere sibi reveodicare locum

suum

rcdiit, nihil

adversi suspicans

illos

moliri de cas-

a

rege impetrat, Malmundarium repedat,et delato secum sancti corpore, omnes, et monacbos etlaicos,sub sacramento proelato refrenat. Kxaeto tempore induoiarum quas acceperat arohiepiscopus, dominus abbas ad*curiam icdit in ipsis natalitiis diebus. Erat in ipsa celebritate rex apud Bavenbergam civitatem, ubi coram eo et
optimatibus ejus, noninsolitorepetit proelaniationis suae mentionem.Se obtinato corde, etiam renuente
archiepiseopo, totus pene eonventus euriarum doniinoabbati favebat ex animo. Ipse rex eonsentiens
verilati,

tero.

CAPUT

XIX.

AbhasRom;un\cniensapudAlexandrumpHpamsuas
prosequitur causas, qui etiam pro eo suas Colonise mittit,epistolas, sed totumjd fuit frustra.
Ipse paucos infra dies
,

Homam

petiit,

Ecclesiaeque

noslrse privilegia auctoritate apostolica innovaturus,

Alexandrum papam Homanorum adiit. Iliic pro se, pro loco, pro adversis casibus, itemque pro injustitiis, quas sancto Hemaclosibique intulerat Agrippinae Colonise episcopus, satis pro

bcnevoluscratad reddendumbonumChristi

temporc causam prosecutus,gratamabmodum consolationem invenit
ab
illo et

eonfessoris, nisi quod in dubio erat, ne id faceret
preeter

a reipublicaa consulibus.

Nam

ipse papa,

episcopi.

eam quam suspectam habebat voluntatem Nam ante hac infra ipsum annum, cum
ipsi

apud nos essct cumregina, bonuin