Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur158mign

PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS,
skii

mm.lonii
II

.

\

iM\ii;^\l,h, INTET.RA. UNIFOHIIIS, GOIISIODA,
II

<

<

<i\o\ih,\

01IMI

ss.
\i;
i

PATIII, DOCTOII
1

SCIIrTOII
>i,

IH.ll
m.

I

II ill.si

IS1 ICOIOI,
i

v

i

i

\iiMiiu
I

m\

i

nti

1

1

nm

Qlll

\n
i
i

{POSTOUCO
COSCIUl

\i>

ii

WOH
i

GOyciLII

171/01 \//\/

I/VV0

i

,,

.,

ffiO
\/

mi

//"/;/ \//\/

I.VA'0

1430) i'iu> Cll/ECIS

FLOHI

i

/;/

KECUSIO CIIHONOJ OGICA
OMNII
\i

t»i

i

RX8TITKRU MONI
i

\n \ loiil

\l

KCCI.E8I/I
PA ROITIONI
III.
,

M

CATHOLIC/K rRAMITIOiNIH
i i
l

Pl

i;

m

i\m

i

m

n;i\i\

\

I

I

\MI-I.n

Viiiii

II,.

\

I

\

.

\UUl HA1 IBftlM \„. DI88I II A IIIMIH
I

m
S.
\

|

I

I

IMI N
,.,'
i

I

s

POB

P

INDItilBUB

hii-ii-iius PARTIt.tLAIHBUl
;

,i

si •
l.\
i

THIB
II
' i i i

n

\

u:i

-.

i\
t

i

\i

tUBVKQUKNTIIIIIH,
I

n HI1 \ DONATA OAPITULII i\ H \ IPBUM LAHUM PAOINARUN MARQLNEM BUPKRIilRHN lliaTINOUKNTIMUB IUBJBG1 '' im 8, \DORNATA; 0PBRIRU8 CUM DUDI18, TUM APUCHYPHI

NATKRIAN BKiN
rOMITATI

\n
,
i

i

liAin

i

i..M m

i
I

IAITIOAI

iii

viiiii
'

IYNTH

PI.KTATA INDIC1I IALVTICI8, A(<AI.0aiGt8,IN QUOOQUK HKLIOIONIB PUNC1 N, D DI8CIPLINAHR, HI8T0RI0UM, RT UUNI i\ \LIA BINK ULI \ RXCBPTIONB BKD
i-,
i
i

\

\n-i

IMPLII M. ALPII
-.

U*. MOHALK,
Pl

I

u
i

'

RBIiRTIN
i

tll
<i

U8 IM,<
i

Qt'0 C0N8ULT0, QUIDQU1D t 1 \l iM l-\ PATKR, ni UNO QUIDCN 0MIH80, UUODLIBRT ai ri im u :i;i l' m;.K — x*"it.i:. \ quo lkotori uohpkriri bii obtiun onnpii QUINAM PATRKS RTIN QUIRUSOPRHUH BUORUH LOCIS S1N0UL08SIN RBU8, \ PRIHO 0RNR8R0S U8QUI \n NOVIBSIMUM \P00ALVPSI8, COHHKNTATI Blfl RJMTIQ kCCUHATI88IMA, CJCTBHISQUK UUNIBUI PACILI \NTKPONKNDA, Bl PKRPKKDANTUP. CIIA1 i NITIDI CNARTjM QUALITA8, INTB0RITA8 ii\ii>. PKRI 0RRBCT1ONIS, OPKRUN RNCUSORUN ii Nl NCRI 8, P0RM4 VOLUMINUN PKRQ1 AM OMHODA S1BIQUB IN rOTO PATROI 001 I Dl ri SIMII l--, PRKTII KXI01 ITAS, PR R8I RTIMQUI I8TA UOLLBCTIO, UNA, MMTHODIUA CIIROM SKBtiBNTORUN PRAOMKNTORUN OPISCULORUMQUI HACTBNUB BTC ILLIC BPAHSORUM, \ OPBRIBUS B1 N88, M> OHNBS BTAT1 PRIMOH m riM in mis i;.\ iiiiii iomii \, in \ \ LOCOB, LINGI \s P0MMA8QUB im IiTimm iiiI :s,
Ki

OKNRHALIBUB, ALTRHU ItilLIUKT VRRUN BTIAM UNUSQUISQUI i'\ m
i i
1 1

ItKHUM,
Nl
i

i

1'

,

i

\

1

1

;

iii

i

M, >t

''

i

i

\

\i

'

I

I

i

i

i

i.

i

,

:,. \

i

,

SERIES
IN

LATl.YY

PKIOR,

OUA PRODBUNT PATRRS, DOCTORBS SCRIPTORESQDE ECCLBSLE i.VMN/K A TERTULLIANO AL) INNOCENTIUM III.

ACCURANTE
llililintliiM>:i>

J.-P.
SCIBNTM

MIGNE,
BCCLBSLASTICJ

Clorl univiTs;,',

m\i;

itllM

l

\l

i

i<\li'i.i:n>lii

m

|\

BINOULOS

RAMOB

BDTTUNK.

PATHOLOOIA, \l> insiau IPSIUS ECCLESliE, IN Dl IS PARTKS DIVIDITUR, ALIA NBMPB LATINA, vli\ i.n '."-I A l\.\. I.aTINa, J\M PKNITUS BXAHATA, QUOAD PllM.wi, sllill.M VIQINTI-QLINuUI BT DUCKNT18 VOLUMINIBLS MOLK si \ si\r, MOX\K POST PKRACTOS INDICES STADIT, AC QUINQUB-VIGINTI-CKNTl KT HILLB PBANCIS VBMIT. GRJBI \ I>1 PLICI BDITIONB TVPlHANDATA BST. PHIOR r.liiriM li\llM i\i Cl H VKRG10N8 LATINA 1. A l.li.il.is AMPLKUTITUH, BT AL> ROVKH Kr CENTUM VOLUMINA PERVKNIT, SKD SINB INDICIBUS; POSTBRIOR AI KM II \\C Y.HSiONI.M TANTUM KXlllBKT, IDBOQUB I.STHA QUINQUK B'l QUINQUAGINTA VOLUMINA RKTINl M RJ LTRAQUK VIOKSIMA Ql VRTA DI8 DKCEMORIS l6otl UMNINO APPABUKRAT. UMI M\UN'M QUINQUE PBANUIS BOLUMMuDO KMITlli l QUODQUB VULUMBN GH/KCO-LATINUH OCTO, UNUHQUODQUB MBBI BIQUE VKRO, r PKKTII HUJUS BKNEPIUIO FKUATUR EMPTOR, COLLBCTIOMEM INTBORAM, 81VB '.li.«:\M BIVI LATINW, 326 VOLUMINIBUS PRO \MPLlOHI BDITIONE KT ~~i PRO HINOBI \usyi INDIUIBU8 COMSTANTBM, COMPAHB1 NCCBSSB BBIT, s IMM il Jl SQI VOLUMIMS AMI'1.1 IT DINKM NBCNON ET DIFFICULTATKS VARLA PRBTIA fiQUABUMT. ITTAMK**, sl ||1 IS M\r INTKGRI VOI.I >>I!S1M COLLBCTIONBM i.Ii.IMIA l.N.Wl, Vi;i. BAMDKN EX GRACO LATINB VERSAM, Tl M QUOOQI S vi \ pRO NOVEM VKL PRO SBX FRANCIS OBTINBBIT. ISI .K CO.NUITIOMs BKBIEBl * P LTH0L0GI.8 NONDI M L\,:l sis APPUI AN
i
1

\i

I

l

-

I

'

i:

i

i

i

'

1

fc

PATliOLOGLV L ATIN/E TOMUS

CLVlll.

VNSKLMUS, CANTUARIKNSIS ARCHIEPISGOPUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD
IN VIA DICTA WAMBOISE,

i.-P.

MIGNE EDITORKM,

OIIM PROI»E PORTAM LUTETLK PARISIORUM VULGO WENFEH NOMINATAM, SEU tETIT-MOSTHOUGE, NUNC VKRO INTRA MOENIA PARISINA.
1864

AVIS LMPORTANT.
D^iprH une des

'

Son
.1

monde, raremenl les oeuvrea au rlessui de 1'nrdinaire ie fonl «..ms c<>ntradictions i>lu- >>n moins fortes el nontbreuses es \ttliett CathoUquet ne pouvaienl frucre echupper u ce iei il>- leur ulilite. Tnntot on n nid leurexisleiice ou leur imporlauce; tantot on n ditqu'ils ctaicui fcriue* "II qu'ils allaienl felre. Cepenrianl ils ponrsuivenl leur rarricre dcpuis 41 aus, el les productioos qui cn lonent devfenneut de plus rn pravcs el Boignees nuui [iarnil il ceriaiu qu'a moius d'6v6ncments qii"auciino prudencs humaine ne saurail i-revoir ui empecher, res Atelii-rs uc se fcrnn-ronl |iic quand la tiibliothique du Clergti s>t.i termiuee en ses 8,000 volumes in-v. Le passe parall un sor -•< anl de lavenir, pour ce qu'il \ a e-perer 011 a linrire Cependant, pormi les calomuies auxquelles ils se s-nt tromes en buttc, il en esi deux qui onl ete contiuuellemenl repetces, parre qu'etanl plus capitales, leui effcl eotr.iinail j>lus de consoquences. De petiis el ignarea ncurrents se s>>:.t rJonc arharnes. par leur cnrrespoiidance on leurs voyageurs. repeler partont qne nos Kiiii>>ns iiaient mal enrrigces el mal imnrimees. ^e pouvam atiaquer le foud >ios Ouvrnges, qui, pour la plupari, ne sonl que lcs chefs-d'oBtivre du Catholicismo reronniis pom tels dans lou> les lemps etdaus t>>us les p.-i v il fallait bicn ir forme riaus re quVlle de |dus serieux, In correction et rimpressiou; on effet, les chefs-d'oeuvre
loia

providentiellea qui regi«senl

lo

i

1

1

\

i 11

»

|

'

1

1 ^-

.1

_\

.

l.i

.1

n'anraienl qu'one ilenu vaienr, si l< lexie en elail inexari ou illisible. tres vrai que. dans le priucipe, un succeii inoui dan* les fasles de la rypographie ayant force 1'Editeur de recourir aux mecaniques, afin tlo marrh< r idus rapid. menl el de doiui' r les oui ragea a moindrn prix, qualre vohimes dn double Court WEctilure taitite el de Th/ologte fureni lires avec lacerrertion insiifliaautedoiiupedan» lcsimprimeries presque toutce qui s*edite;il esl % r aussi qu'uu ceriain nombre d'autres volumes, nppnrlenant adiverses Publicatious, furenl imprimes ou t r. >|> noir ou trop blauc. Mais depuis ces teraps eluignes, les mecaiiiqiiea onl hi lo travail nux presses bras, el l'impression qui >n sort, sans 61 rc du luxe, attendu que le luxe jurerail daos \ r s d'une U-lle nature, est i>ariMitetnent couvennble bous t.ms |os rapporls. Qna.nl A la correclion, il des 1: isl «» deiait quVlle n*a jamais ete portee si loin daus oi ediiion aucienne 011 coiitempornine. Bicoinineul en lerait-il aulrement, apres tout sles peines el tou es les depem-ea que nous aubts-ons pour arriver a purger ims epretives toutos fautosV L'habilu<ie. en typographie, meine dans les mrilleures maisons, ost rie ne corngnr que deux epreuves t\'?n confercr une troisiemeavec la seconde, s.ms avnir prepare eu rieo le mannscril <lo 1'auteur. n.ins les- Atelien Calholiques la differeuceesl i>resqufl incommensurable. Au nioyen de correciours blancbis sons le harnais rt donl le couprTceil typogrephique esl sanspitie pour lesfutiles, oncommeuce parprepar r l.i ropicd'un boui a 1'autre saus en excepter 1111 seul mot. <tu lu ensuite on pretniere epreuve avi-c lu copte ainsi i>reparee. On lit en seroude de la meuie maoiere, mais en collationnant avec ln premiere. On faii la memc chose en tierre, eo collationnant avec la --<.-<- n On »gil do meme en qnarl»», eu collatioiiuaiit avec laiierce. <>n rennuvelle la mAmeoperatioii on quiute, u collxtioniianl avec la quarte. Ces collntioiuiements 0111 pour but do voir si aucune de» rautes bureau par MM les correcteurs, sur 'a mar(/e des epreuves, n'a erhappe a MM. les currigeura sur le marbre et le mdtal. Apres ces cinq lectures eulieres conir6lees 1110* par 1'autro, et o>> dehors do la preparation ci-riessiis nticnnee, vient unerevision, el sonvenl il en vientdeuxou trois; puis l'on cliche Le clichage npere pai consequeiit la pun-te du lexle Be irouvanl immobilisee, <>n fnt. ;i\o>- la copie. une uouvolle leclure d'un bout de l'epreuve 1'autre. <>u ?e livre a une nouvolle revision, el lirage n'«rriv>i qu'apres ces iniiombrables precautions, Aussi y .i-t-il .1 Hontrouge l<-> correcteurs de l<>utes les nat el en pius grand nombre que dans vingt-cinq imprimerie- de Paris reunies! Aussienrore, la correction \ roilte-l-elle aulanl que la composilinu, taudis qu'ailleurs slle 110 roAle que le <lixi>ino Au-si enfin, bien que l*assertion puisse paraitre temeraire, l'exaciilu>lo obteuue |>ar laui <lo f>;us ei de soins, laii-elle que 1;* plupart di-s Editinns des \lelier» Catholiguei laissenl bien l<>in dflrriire elles celles meme des celebres Beuedictins Mabillon ct Hontfaucou el des celebres Josuil s Petau <-i Sinnonri. (Jue l"on compare, en ilTot, n'importe quelles reuilles de leurs edilions ^<-c celles <!<- ndtres qui leur comspoudent, en comme en lalin, <>n se convaincra que finvraiyerablable <-.-t une roalih'. D'ailleurs, ces savants eminents, plns preoccuj.es <l<i sens <t<s ile ln partie typographique ct n'etanl \ > que point r<>T> ot.MH - de profcssion, li-aieut, non re que porlaient les dpreuvi-s, mais <•<• qiti devatt s'y irouver. leur niute intelligence suppleanl nux fautes <!<• 1'^dition. !)> |>l,is |. s Benedictins, comme les Jesuiles, opflraiem piesque tottjours sur ries mauusciits, cnuse pcrpe*uelle de la multiplicit* dos fautes, pendanl que les [telieri Cathotiquei, .lont le propre esl lurloul de ressusciter la Trariilmn, n'opereni le pliid n\ nprimds 1 que sur >los Le I». P. De Bucb, Jesuite Bolinndiste <)<• Bruxelles, notis o>-ii\;>it. il \ quelque lemps, n*avoir pu trouvei en dix-lniit m>>i- >i ohi.lo. une seule faule dans notre Patrologie laline. M. Drnzinger, pr.nfesseur de Tlieologie a l'1'nivor-it.' de Wurxbourg, el M. Beissminn, Vicaire Genernl <lo la meme mII>'. nous manduiont, .1 la datodu Itfjmllet, n'avoir pu egalemeni Biirprendre une seule favle, soil daris lo Iniin ->>it dnr.s le grec de notre >;>>nl>l>' Patrologie. Enliu, !>• lav.uil P. Pitra. !>< lictin de Solestne, el M. B^netty, directeur des Annales de philotophie chrtlieune. in 1- au doti de n>>u- convaiucred'une seule flrrcurtj pogrnpliiqnc, <>nt fli<s rorces d"avouer quo uotis n'avions gudre iro| presnme de notre parfaite coTrcction. Dans le Clergo -<• Iniuvenl >!<' b"ns latinisies >le bons lielleaiiMcs, et, r>- qui l>lii- rare, des hommea tres posilifs .'t ires pratiqttes, elt >i»-i< nous l«?ur promeltons u::>' prime de !<• coiilimea f>ar rhaqne raute verilable qu'ils ddtcouvriront dans n'imporle leqttel >!> nos volumes, surtoul dans Halgre <> >|ui precede, bditeur des Conrt cnmplett, sentanl >l<' |>lu- eu plus 1'importain-t* el meme I11 necessiie d'une correction parfaile j>>>nr qu' uvrage soil verilablemeiil utile el estimable, -<• livre riepuis plus d'un an, el ilu >l>> se Iiyi-.t jusqu'a s.i\..ir. la revision enliere >•! la fln a une operation longue, penible el cotilense, iniverst lle >!• >es innombrables clichis \msi chncun rie ses volumes, au lur el a mesure qti il lci remel toua presse, esl corrige m>.t pour mot d'un l><>ui a l'autre Quarante hommes \ sonl ou j seront occupes pendanl 10 ans, ol lomme qui n> laurail fetre moinrire d'nn demi-iuillion d<' frnncs esl "n-a>r." .1 cel imji rlanl contrdle De c«'1le niaiiiiTi-. les Publirations des Alelien Cotholiqaet, qtti >l>j.i se riistingttaioiit entrc lomes par ln sup6riui ild de lcor ooiTHClion, n aui.iit de rivales, s.m- re rapnort, dnns auctin lemps nl dans auciin pnys; car quel esi |'drii eur qui poiirr.ni ot roudrail te vrer VPIlfiS COl I' a ries Iravain -1 iriganlesquea et rt nn |>ri\ -i exorbiiantf II faul tn bien n6netrt d'iine vocaiion rtittue effet. p ne reculor ni rievant la peine ni rievaul la depense, rartoiii lorsque 'eux dl Europe savanie proclami .|u>' jamuii volumei n'onl ili fedilea avec taul >l' xac< itudo >| 1.1 Biblinlhique univemelh dnClerge' Le presenl volnme esl >lu nombre rtc ceux revises, el t>>u- >ru\ qui lesoronl r.iMinr p..rteronl r itenote Kn cnnsequence, pour |ugor les proriuctions des Ateliert Calholiquet sotia !> rapporl .1 1de lion, il n>' fnudrn prendre >|>i>' ceux qni porleronl en a\i- ici traoi Noua n>' reconnnissons ipio 1. idition el rellea qui suivronl itir noa pla>ches ae melal ainsi corrig6ea ttn croyail antrefois que la stHreotypie immobiliaail lea lu qn'un clirhe rii metal n'<'-i |»>mt 6iastique; pas du t>>ut. il introduil la perfection, ii>>iiv>' ht movcn >!> !> corriger jusqu'a extinction rle fatttes. I.Hebieu ( revu |>>r M Drach, !<• Grec 00 a >l iiin.il>' i-iiu.ni- i>.ir lm [ovuiut- correctfliirs rle la rapiiale en ras Innitnes ^<.r>. Ii |. >r N011 ition rie voii Dnir cel avi» par les r>»flexioni suivan<ea Bufin, notre exompla a ti>>i pai ndea puhliratinna on llalie. en Ulem«(tni, 011 Belgique <t en l*'rance, par le» Canoni qrect rio II' m x le Gerdil de Sn\ / miMrlfl Parme, I' Encuclop^die religieute do Munich le recueil >!>- d/claraliout det nht .1. Broxflllen, Ipi IMlandittet, l> .S ileqe de Parii Ju«qu'ici, "<> n'avail 111 reimprimer que >!<•nirini"
II

esl

1

.

«

i

.1

<

>

1

1

; 1

.-i

1

1

1 1

1

l

t

>

I

«-

.

>

1

I

m

.i

l<.'

<

!

1

»-

<

t

1

•-

<

>

«-

1

1

i

;>

<

1

1

!

l<

I

1

-

i

l

.1

>

t

'

I

»

1

1

I

t

>

<

l

1

:

1

111
,

i

.

"ii
: .

itissenl
1
,

1-

in-i>>li".

fii-aiftul
lini

|i>'ur

ei

>>n

n'oaail

\

>.

.

rivas;
-

mnisona
ni
.1

pa

ne rinquflra

noiis Imiter

touch^r par Hicn plui,
1

<

rr

un

i

<

1

>

Iviitour1

nolre palronage
iine
!>•-

nl

>>>

Oiographie
In

llf,i>n>i

H
auloritt ni

nnivflrtftllfl
|i.r>-o

Mnlhen
tnrtituilfl;

nt,

plupnrl
1

ediliona

notre direction, au llullaire univorscl, ;.> n rale >l<' lous les conciles >i >l>'j.i fni.'- ou qtii le fonl, snni lani

|u'ell<

lar..ir>>l

T

recule

vanl

lej

scmble en avoireie faile par des aveuirles, toil qu'on n>o frnis; maia paiiencol nne reprodncUor norracu aurgin
fin

-o f>T"iil enroie.

TB

\

DITIO
s
1 1
i

C
\n

ITHOLIC
i\\/
s

\

1

1

v

||08

S.
EX BECCEINSl

ANSELMl
\ltlt\ll
i

Wll

Mtll \s|s

\lt< llll

1'lsuil'l

OPERA OMNIA
Ml
NUN

EADPIERl MOWACHI
IIISTOKl A

NOVORUM ET
i

ALIA

OPUSCUU

IBOIIl

\i

8TI DIU

D.

GABRIELIS GEKBEHOIN
iioii.i4-hi

Congregattonln
I

v
II

Ilmiri
l.
I

M>.

U8S.

llll.M

I

\ IM

HG

IM

M

A

EDITIO

NOVA,

OPUSCULIS RECENS EDTTIS [LLUSTRATA

ACCURANTE
bibi.iui itEc
i:

J.-P.
i

MIGNE,

(

i:ki

im\i:ksk.

SIVI

CURSUUM r.OMPLETORUM

IN

SINOULOS SCIENTl K ECCLESIASTICiB RAMOS BDITORB.

TOMUS PKIMIS.

VBNEONT

"2

VOI.UMINA

li

FRANCIS GALLICIS.

1N

VIA DICTA PAUBOISE,

EXCUDEBATUR BT VENIT APUD J.-P. MIU.NL EDITOREM, OLIM PROPE PORTAM LITETLL PARISIORUM VULGO DEXhLl, NOMINATAM, SEU PETIT-MOyTRuUGE. NUNC VERO l.NTRA MGENIA PARISLNA.
,',! 80

TIUDITIO
SACULUM XU

CATHOLin
llfNUS

V

H09.

iirnniiTi et

oi»i

m

ELENCHUS
? qiji i\
iiim

iimio

«

i

\

im

idmimmik

P

WSKLMIS, GANTUARIENSIS AKCHIKPISCOPUS
Anselmi opera.
ool.

Proloqinum

m

omnio

S.

13

Dialogus de grammalico.
Liber de voluntate Dei.
')!•!
III

561

Operum
Vita S.

S.

Anselmi Censura.
in

IS

581
\^'
iii
v

Centura operum quoe

Appendice edentur.

39
M PARS
-I
l I

MiV

i

ii

fiB.tM rn

\

Anselmi auctore Eadmero.

19

Supplementum
S.

ad

Kadmeri

libros

de

vita

Homil<ae ct Exhorlaliones.
118

585
675

Ansrlmi.

Sermo de passione Domini.
Exhorlalio ad contemptum desiderium aeternorum.

temporalium

et
•177

g

INSELMI opmi,M PARS PB1M4.

doi.matk.a.

Admonitio morienti.

«85
687

Carmen de contemptu mundi.
De
(livinitaiis essentia

Monologium.

141

Proslogion seu Alloquium de Dei exsistentia.
Liber pro iosipiente aaclore Guiiiiilone.
8.

tn
248

Aliu.l.

705
709

Liber Meditationum et Orationnro.

Anselmi uilonem.

liber

apologeticus

contra

Gau-

Wi
de incarnalione Verbi.
Graecos.

Uedilalio super anni 8T>2
1

Miserere.

ex

edil.

Rom.
8*1

De pace

el

concordia.

1015
1021
el

I).'

fide Trinitatia el

259

De processione Spiritus sancti conlra Dulogus de casu diaboli.
Cur Dcus liomo.
Liber de conceplu virginali
cato.
ot

285

Tractatus asceticus, ex Acherii Sptcilegto.

325
359

Oralio dicenda ante perceptionem corporis sanguinis Domini.
Salulalio
sacris

1035
1035

ad

Jesum Christum

ex

Anecdotis

originati pec-

De

Levis.

431
4f>7

Hymni
De

et psalteriura

de S. Maria.

1035
1049

Dialogus de vcritate.
Liber de voluntate.

Versus de Lanfranco.
verbia

Vnselmi,

e\

Marten.

Ampliss.
1051 1051

Dialogus de libero arbitrio.

colleet.

De

concordifl prsescienlise
el

el

prsdestinationis.

:;n7

Quaedam
<>l'l

dicta ulilia ex dictis S.

Anselmi.

De azymo
!>c

IVrmentato.
diversitate.

541

sncramenlornm

Waleranni
.117

KliU

PARS TLRTIA.

LPISTOLARI M

I.IBRI

QLATIJOR

epistola qtiss beato

anaelmo scribendi argu55
1

mentum

prasbuit.

Lihcr primus,
psil

epistolas conlinens quas scn-

Anselmus nondum abbas.
secundus,
cpistolas

1059

Etosponsio ad Waleranni querelas.

Liber

OfTendiculum sacerdotom.
I).-

:>:>;)

seripsii

taselraus

cura

abbas

contincns quai Beccenais

ouptiia consanguineorura.

:,:',7

ageret.

n

ParUiil

Kx Typi* J.-P. MKJNK.

Ai>

<M'i,i:a

SANCTI

ANSELMI

PROLEGOMENA.
ILLliSTIUSSIMO NODILISSIMOOVE
DOMINO

D.

JACOBO NICOLAO GOLBERT
ItRBATI BKCCKNSI,
FRIOHI AC DOMINO CIIAltlTATIS

M)NU

LIGERIU, NEC.NO>

*\l lir.KT f-

Qui cunclis supereminet
ut in ejus araplexus ruas,

sacra> doctrinao magislris, illustrissime

domine,

is

libi sc lislit

qucm

ut palrem colis; ct

eum

atlenlus auscultes, r;uem ul
es.

magistrum revereris, qui purioris theologia studiosissimus
ls ipse suas, et

quidera oxpurgatas,
s

libi ofTert lectiones, in

quibus unis ea omnia

tciicas

uaa in caeteris legisti

ut qua? eo

cxponcnte novcris, ca

te

docente omnes quandoquo

discant.

Anselmus
'

est,

ex abbate Beccensi Cantuariensis archiepiscopus, qui, suo landem snlcn-

restitutus,

abbatem Becccnsem suo

sic

adgaudet illustrare lumine, ut in

gratire vi-

m
geas.

ipse tuo

nomine

illustrior fiat; et ita splcndcnli

Anselmo ab eo

illustralus ipse afful-

Hactenus vel mutilus,
vix ac ne vix

vcl

mendis fiedus adeo viluerat
:

ut

nequidem legerelur, eo quod
red-

quidem

intelligeretur

ipsum modo

nativea suae integritali ac puritati

didiraus, consullis quampluribus, quos
ptis;

undequaque corrogavimus, codicibus manuscrict

adco ut qui offendebat in singulis,jam integrum inoffenso decurral pede;

qui ha>

rebat in verbis,

sensum
S.

faoilis altingat.
fiant

Jam ergo ut
Quidquid

Anselmi Opera cunctis

amori ac studio, quid superest nisi ut tuo

fulgeant noraine?

Quo cnim

in scienliis aKuni,

quam quidquid mirum
feiicius

tuo, sancti illius doctoris
in orlibus,

Opera prodirenl?
celcbr.it,

boc Colberti nomen jure

dum

ambit tutelam. Ecquis ejus non ambiret patrocinium, qui,
Patrol. CLVIil

dum

rt

gis

regnique ad-

mmistcr sccrctioribus assiUct
ip;so

eousiliiii sicouraiura

promovcl
lillcrali

vel prolcgit sludia, ut

ln

hibcanl seicnliaium alutnni MeciMiatcm, omncs

patronuro.

In to crgo, illustrissimc
Gallia

dominc, ut nobis

sil,

qucm

in

Pafentc se habcre gloriatur non

modo, scd Buropa,

sed lolus orbis, Ansclmus primeevo suo splendori rcddilus, tuo

nominc

gcstit insigniri, qui

olim Galliac, Angliu?, yel magis orbis Christiani decus

fuit ct

ornamenlum.
Is

cx abbate Becccnsi, cujus locum tenes, ad infulas raptus, quas ut sciontiao piclatisquc

mcrito quamprimura oblineas, jom in
i

omnium

votis esl; is,

inquam, sua Opcra non tuo

-\.\mini, ul olim Lanfranci ccnsura?, corrigenda subjicit, scd eraendata, tuis studiis tuae-

(juc tulcla) commiltit.

Unus

fortc

miraberis quod Thcologorum facilo princeps

tc

sacra; doclrin(B

alumnum,
non lam

simp quoral habere lutorem.

Hoc unum

in

te rairanlur

omncs quod

lua? parentil

alunmus quam
tiani

actor, et vindex sis

magis quara discipulus. Sublimiorcm sane intclligen-

spiranl hujus sancli docloris Opcra; vcrum,

quo

fcrvcs,

animus nec sublimioribus

irapar.
S.

Anselmus unus ipsc

est qui sumraae cssentio: raajcslalcmea humililale scrulalus cst^

ijua non oppriraerctur a gloria; ct ea sapientia altigit, qute inlelligerct
dit.

quod

(idc crcdi-

Unus

ipsc est qui divini Vcrbi

ceconomiam
fidera

sic exposuit, ut

quod caperet ncmo, nemr.
est qui

non apprchcndal, qui cum ipso per

ad intclleclum profcceril. Unus ipse

angeli et hominis casum, originalisquc labis

traducem

sic

cdisseruit,

ut

quod

caDlcros

occultum

luluit, jara

omnibus

fiat

manifestura, qui ideo creduni ut inlelligant. Unus porro

ipse cst qui eara,

quam

pauci pcnelrare valent, divinaj pnescientia?, pranJcslinalionis et

grati®

cum humana

libertate concordiara ca Iege coraposuit, ut percat necessc sit qui sic

unum

defondit ut allcrura ncgct.

Hiec sunt, illuslrissime dominc, qua? S.
jocuit
;

Aoselmus sapuit
,

:

Ikcc sunt qute S.

Anselmus

el

quidera hocc

alta,

h®c summa sunt

sed

et

ideo luis digna studiis, quibus in id

unum

tcndis ut

Peo digna

tapias, His itaque qui in snncli hujusce docloris

Operibus

la-

lcnt, divinao lapienliffi Ihesauris te quis dignior, vel lo

auid dignius? iios igitur eo animo
dicat, qui ut nihil
valcas, ojler-

excipias,

quo

ipsos in suod erga le rcverenlire

obscquium tuo nomini
sapias, ct in

unquam

nisi reclura, nisi sanclura,

cum Ansclmo

Dco semper

nura precalur

Iit>t

Addictissimus ¥. GiimiK.t. Girbehon,
Prtsbyttr
<ic

monachus

in congrtgationc Sancti

Mauri,

1N

OMNIA

s.

\NSELMI OPERA PROLOQI

'<

^

Qnldqtiid vnrbe Dcl otlooil

orodimuo,

Id

Intelllgl
*

A

IIIh

fh taeHlemU

/'

Vi tUri,

ul.rum

i

»/t

uiui ss. r.iiiiini rnluiuiiilbti onnllll; >i
,

pubil

totllitmW, tl lllirum
Ibt»

£
f

timiUiusHni
,
,

is

blico

Kceleii.1
i.itics

fmiiihui
Ii.iim
I
i.

uboriori
.
i

puriorcoquo
'I"
i

""
;i

i

>•<
I

,.
|i.n
i

n»n.r

Odtl

-ii.in

o

dwbiUI
iiiinio

pirlct
iini.u
ii.

diitrlbtU
hi-ii

mmI
iiii

niunt optfi
U
i j
,

<|iiisi|uis imiIi

iiuc siipii.

inin iiou r\,i'\. iniis
lllli

dofmtllri;
rii

Imm
i

M4,
n
. <

<pu

Ihs uaii.c

ilui'liiii.1'

COdiciblUI

iiliucir i|iioli|inil

IboolofM mI
Allori

|ilnii>t<>|.|ii

|| ..i.uni.

rtre docU fuoruul t
n libt ol lordlbui

Md

tl lu

lllii

mmwU eipuifandli
ei

pin
.

btbol pantutlirt,
Toi uu
..i

howiiliai rldtJiral 01

quii

lctnporain lapiu

61
.

rl

eshorttilonci
ilil.iln.ii.

lm

ludii

•!-..

.i

pturura
ii

noKioiilli vol Ineurii

eonirixerinl

iii,

ui

ptr onl|
iioii

Iniumptoruiil
snliiiii,

ot> nportm quotquol
i«l

.1

lUoiHM
'

QttrM

|>

MtMMttMlMMl
|

DogMtliet
ttd juvii

sii

ilistMmiinnux,
bi-u

iit

1( ,i,

rMtli

..i.lin.',

v.iituli

iIihccii l.r

scd

pusloril U.i

lulijocli

nrgonicnli

digitiiul.
<>>

m, aut

dombo
u.it

luviglhtmiit.
inis4|iiiuii
il
i

mtlhoJI
Milli iiioiiuclioi.iiu, el

lofie,

prooodoront.

Bk

ttti

Dtt
»i

mm
Libtr

Itudou

pio

igunt,

soilicet

Mono

i

ofitn

,

Pro4nfiot,
.

cmlorie,

.nlincro ertdimuii
tlilie

Iptitimel

Amclinl

iludln; blc piui Juili io

oorum

lobor, qul ni

Mionibe pariurtc virtatli cxemplo nobii prsclrcul,
iion
rtiiii

ootln RtipoudotltM pro imipiotii <'<• Dtt lrint:bbor D, /w rHniftfli, u Im proeoMMte SjmYwm i</»i<// TtM
liKuiiKilionc,
/>.•

<i

ladt
«i

twt
libm
\
<

eir.,

|tai

h
I

ri.t

lcfendii dunuxit,
icriplii impalluere*

totl

ol

omenutndii itocU)»

iiiniiruni l.lni
,

(

ui

l),«\ feetM

t

lil.rr

,vn

i'i>iu

vntjiHiiii, cic.

jusio ord

irociidtnli

.Vmix

mtjuaco

pUttlii

ivitiquo

isiins

laborii
ly-

Ihs

l.iiicn

praomiltO llbello

Dc

voluntatc Dei,
»|iii

ttt

tnnull noiiniillu
pis

Mnctorum docUrnm opore ]nm
dederunl,
el

iioii li.iro

Dc

MM

dudwlt, ul polc

a

I

dlvittl luliber
»|ni-

purgaioribui excusa

ci iniiiun)

ptrtnl
iu

pliucH

con^rcgnlionil S.
c\

excndendi Muuri
Ilccccnsi

cirnatiouii inullifenliim
lic

conductat,
libcro

Ddmle
arbitrio;

conctrdhi prtescicniiiv

eum

a ici:u.

Noi

S. Anscliniiiii

ibbtU

CiUittiariwicm
scripta
,

arcltiepiiicopiim

incidimui;

cnjus

ptriUr OX iegiUtMt niciliodi praeteriplO BfMiMM drbticnmi Jiilogi Dc veritate ci Dc idci» mbitrio,
lnis ci libellot

dum

lublimiorii

docirina)

E^ilciidoribui

Dc volumntc.

l'ost lixc hbii

scu cpisiola
qntlei

lnnc

iude micarent, ailco

oorrupu deprelMndlmtt,

quta

*lc

itertnnMMii iliqtid

IracUurt,

mmH

tt vix
llax
rcs

um luperostet in
til

eii

inUfra

lenieiilia.

epioiobi De aiymo,

De Mcrttunlertti

dnersitate,

naliVtt

IIUC

puriUti

rtddercnttr pluullro

Dc prefbylaii
gnineorum.

concubinariis, ct
liiinc

Dc

nufitiis

consan-

coiisuluiinus

COtliOM

mss. qtios

nobis

PrimaiH

pnrlcm clnudil qttMlM
Dt

Itppediltvore

bibliolliecic
,

non

ignobilcs, vidclicci
,

dilMCUCt, »)ux
r>

csl aiguinciitiini dialo-i

y>um

Regii
Iiiana

,

Yiclorini
in

Tbuana,

CiiUreiemii

Cotio,

mntico.

Anglia

,

Tormcemil
:

Mniliiiiana
cl
cl.

clur.

rarxnclica, videliccl

lioniilias,

sccundum scricm

V.

D. Joly, prxccntoris

Parurieniii,

V.

I).

librorum el capiluloruin Scripturx

qux

in

cis ex-

Rigol

Holliomagcnsis
,

ncc

omisiiiius
,

iiililiolhc-

plananltr, jurc distribiiimus. Ascelica,
dilationcs

lioc csl

me-

earam
in

Deocemiii
,

Cemineticcmii
et

S.

Micliuclis
,

cl oraliones, sic dislinximus. ul mcdita-

Moute

Corbeiomii,
mss.

San-Ccrmaucnsis

cx-

liones quibus

mcns Dcuiu conlemplaiur, deinde oraanima
fidelis

emplaria

Consuluiinus ct variai S. Ausclmi
;

liones, quibus Dcuin

invoial, cl san-

Operum ediUones
el

duai nempe Gotbicae sinc loco
;

ciorum
In

suffragia

cxorat,

singulatim profcrantur.

anno

:

unam Nurcmbcigcnscm anno 1491
anuo 1544,
cl

duas

Parisicnscs, unatn

alteiam anno 1549.

lnmc or.linem duximus obscrvandum. Prxmillunlur meditalioncs sire oraliones quibu6

bis ila dislingucndis

Vcnctam anno!549, duas Colonieuses, tinam nnno
1573, nlteram anno Itjl^; cl Liigduncnscm
ullima esl, anno 1630.
,

mens compungilur, lum
viriulum

illaj

subseinardc-

qux

quunlur quibus amore
scit.

anima

Ad
qux

istorum
in S.

cum cxcusorum, lum mss. qux male

fidem ca

Porro epislolarum tribus
derat
D.

Anselmi Operibus vcl expuncta lucrant
inserta,
resc- j)

Picardus,

quo* primtis ediquarium adjecimm, cxtcns
libris

vel omissa, resiilnimus;

omnes complectentcm qux

ttimm;
tracla,

et
in

qux

in

alia

verba aliosve sensus dis-

auctoris vcrba

menlemquc co quo porc-

iu mss. bibliothecx Coitonianx balicntur. Ipsas enim, numero supra ccn tuni qux baclenus ineditx sunt.solita nua ergavcri
cl.

luimus sludio, et ea qua dcbuimus sinccrilnte,
dux,,m,s -

sludiosos iiumaniiale nobis communicavit V.

D.

Couon, imUttMt
iis
illa

apu»l

eum

singulari

benevolcntia
re-

Ea etiam qtix S. Anselmi conslat non esse, ab
quxjureipsi rclribuunlur.c.x xquo secemenles,
vel in

Y.

tl.

D. Joly, regi .a consiliis, in Anglia lum

sidente. Nonnall.»» insuper ex mss. bibliotbetx
ftcgix,
ccnsis,

Appcndicc seposuimus,

vel

inter

Eadmeri

Optta, qui aliqua haud dubie scripsil cx his
intcr S.

qux

tum luu Ci»Ienianx, tum Marlinianx Tornatoti Rcmigianx Remensis, in qua fragmme
»sl rin.tui «pislola,

Amclnii Opera circtimfcrtmlur, videlicei

tum mngis

dcprompsimus;

ot eui

B

15

S.

ANSELMUS CAN TUAR.
\

ABClllEP.
cx ms.
co.licc

partim tcrtio, parUra quarto libro anneximus; parlnii

diligcntia

tnnteriptum,
juris

cl

ad nos
ciim

quoquc

in

Supplcmculo, posl indiccm, cvuiganobis

amicc transmissum,
nplissimc
allcri

publici

fecimus,

vimus, eo quod
excuais omnibus
ribus.

non occurreriui

nisi

jam

allcrius

abbalis

conlra

Judx-os

aliis sancii

hujuscc docloris opc-

Dialogo adncctentes.

Commciilaliones
in

in

Mallhxum,
in Epistolas

in

Canttca cantic,
bic excn-

Appendiccm suhjiinximus,
sila

qua ca opcra sepofulso prrfcrrcnt,

in

Apocalypsim,

cl

Pauii,

snnl qua\

ctsi

Ansclmi noincn

dendas non duximus, cum nobis constct eas non
csse Ansclmi, sed
rlolcnsis; ct

non lamcn prorsus excludenda censiiimns, co quod
alibi ediln

non exstent; quac enim
aclibus

in aliis

volumi-

animus

maxime Hervxi, monacbi Burgisil omncs ejns in sacram Scriin

uibus cxcusa sunt, hxe ivpis non exprcssimus. Sic
libruni

piuram commcntaiios, quos
bfenun, aliis lypis cderc,

inss. codicibus

ha-

Dc mcmbris

el

Deo

atlribulis,

qui

cum tempora dabunl.
!• nonniillas

nuer S. llieronymi
sic
pil
IiItiiiii
:

el S. Augiislini

opora rcpcritur;
inci-

Tandeni hic mouuissc juvat,
exbortationcs el oralior.cs,
S. Anscluii

forte

Dc

cutfiore et sanguine

Domini, qui

aliave

opuscula inlcr
qoac lamcn

Lerjo et relcgo,

ctc, ct iulcrGuillclmi S. Tbcodoin Bibliollieca Citlercicnsi cditus in
,

libros bic quasi rocenseri,
at qtiid ci jnrc

rici

abbaiis Opera

tjus esse miniinc consiat;

aijudicnn-

rst; sic

dcniquc libros De imaginc mundi, qui

B dum

sii,

sevcrior censura infra subjicienda

Bibliothcca

PP.

II

onorio Aiigiistoiluncnsi iribnitiir

slrabit; 2* casligaliones Slngulas

denwn» omnesquc varias
ul

omnino cxclusimus. Dispulatio vcro Judai cum Chrisliano, quam Gisiebcrlus abhas Wcsimonnilerii scripsii, hic

lcctiones ad fincm

Operum

accuratrus scrupulosius-

quc colieclas recudi (Nos ad calcem pagiimrum,
moris cslnosiri, posuimus.
Edit. Patroloo.)
,

lorum obiinuitco quod ad S. Andircctu lucril, ncc in lucein ba-

ut

s.imum ab auclore
cleniM cdila
I|

quam
quis

varie

mss.

legant

ab ediiionc Lugduncnsi

sil.

anni i(>30,
islis

cum qua

ipsa coutulimus, noveril quis-

si

ex subjccti pariiaic adjunxiinns altcrum Dinl.vi

voluerit inlcndere.
noslrcc

Uigum Ju
Tiiiiieusi

ci Christiaui,
ls

non diu posl a Hupcrlo
Apologia pro

Caierum, ne quid opelhc
dcsit, Bingiilorum quae in

huic edilioni

composilum.

ab ipso vocatur Anautut
Ineis dixi in

hoc volomine coniincniui
facilc qiii*; ;

filei;

de quo pluribua
IIiinc

in

opcrum ccnsiiram subjiciemus, o\ qua
spuiia a
cl

Kupcrto.

cum
in

din cooqiiisivissem, titpoie qui
cditia Ttiitiensb abbatis desi-

legiiiniis

S.

Anselmi opcribus disccrnct

scirem boc opua
derari, fausie

qua

.Ttaie

quovc auciore iinumquodquo prodicrit,
eoujicere datur, unllo l.iborc digno-

landem uactus sum,
prioris

ct

B.

P.

D.

quanlum
scti
:

in lus

Martini

dt

Busch,

monastcrii

Laiicnsis,

ncstro

iiilciini Iruaiur.

OPEBUM
CRdoURA Monoloqii.
Ilnnc

S.

ANSELMI CENSUBA.
C
niaiiusiria

cxponendora

rcsumii

,

ct

bcnc posttvm
cjus ratbmi

sic

librum

babent omncs

cditiones, ct illuin

demonslrat ut discipulus
objici respondeal.

nibil

posso

Auseliuo adjudicsiil omnia
seripta.
iil.uidis.
Illius

cum excusa imn

Totam

igiinr

lmjusce dialogi sc-

ipsc incminit pbiribus in locis inira

riem alleiulcnti,
dialogO
atljccla

isla

cx Monoiogio non fuissc hnic

liqucl.

Adde qmxl

omnia

mss.

lloc

opus quo ordinc et qua alalc scriptuui

sii,

sic

legunt.

Nec Eadmerus hoc opns post dialopcs
sed posiquam tb

MM
l»iis

ila

conslal. lllud posl qu.ituor Dialogns, dc qui-

edilum

asscrit,

An iclmo
:

seriptoe

infra,

scriplum iumicrc videtur Eadmeriis
&.
Auscliui, cot. G5), ox
ciijus
u|>eii

(/.

i.

fuissc liotce Diabjgos diiit, subjungil

Ferit qiiogue

De VUa

fidc

idem

libellum

unum

(ittem Mottologii n a\nn llavit,
nisi

qua: vci

l.i

caeteri eenseut,

quintum locum buic

concedcu-

non argiiimt biuic librum uou
prodiisse.

pn-i

Dialogos
libor isie

Verum bujusce libri mcntiomults lit iu primo rnpite primi horumce Dialogorom, dialogi vidtiicet l>e reritatc. Unde confici videtur Imnc librum lmjnsmodi dUlogis non etee posteriorem. Ptter Iheo|ili\lus
/;.

Qm>d
i;i

snieni lionologii
ct

nomine

profcrator
f.uile

I

10

[n/.

II

|

eaplle istius dialngi,

censnerim hor apposiium postquam Anselmiis

hujtis opcris liliibim iniiimluvit, cl
ciiuri voluil.

Monolo^ium vonli

Raynaudua pulal
dialofOb Cui

('«

hujus

libri

sytilaxi,

Constal crgo hoc opus

Auselmo csse
veiiiate

455) istaei Hoaolnfjio postea iusorta sive stlexts
cot^ecturss fsvere vidciur
iu cupile
hisi

D

composituiu anlcquain diatognm De
pscrit.

scii-

f'iiNsc liuic

quod nomeu Monolo^n, quo eo vii uliir, nou fuorii ei pr.i liunn
bujusmodi Duiugos,
nt

libet istc

Vcrum non

scriplionis

ordinc dunlsxal, sed cl
est. In

diu posl cdilos

argumenti digiutatc primum
suctoritate S.
r.iliocinaniis
'iitia

oo enim pluiibus

iufra

dkelur. Nibimminus

»i qiinlcm neccssaiiis ralionibns

sinc Scriptliramm

i.iiucn fJlil Ii.tt couji» Inlio.

Naot boc quod

disi

ipuid

Anselmus

iu

persona alicujus secuin
li.lc

lus

i;

co prnoi» rapiif addoserat cx Monolo"io,

probut quidquid

dc Dei exislcnlis
insi

in dw> inio rjiisdcm diabigi cspite

mngisler t\ indu-

crcdimus. Uinc

illud

npus

ripseral

17

i

l

.

i

i;\

U
\

i

\".
i

I.MI.
'

Kxtwplum
nonilm
propli
1
1
;

nifjii.itiji
<
i

«v rathna fidel, nullo iticior!
pi irfcri
i

m
ii

pi
i.
• i

ui
I

n

lunte,
.,

quod

| ' »

1
i i

I

Bloi

>

intlquhj

dui

Imu

Joln

li

llHl'

\h
'"

lllll

.11-1
'•

,

Iti

,/«..,(

>:

ni

iii

nunoiipivlti lliigono vcro Lugduiionti ercbl

,

Mw

7'i", ttl I'
ci iHi-i
,

III

III

lnlrl t(lu,

f

cplieopo Jubcnlo ul
ii>.i

nomon luumllllpra

criborot,
kl
i

MffC
n
i'

i.'i/'i't

ii

'

i

ii

i

il.m
iiiu.i
.

j.nn

atiii.is

Dot

.11

.

.

Illud

Uonolo rium,
ccplilbui
liilt,
<i

"

n
lib
1*4 i

,

mmi

ii

iii,

ni

So/i/o^n/imi, noiiilnnvll, llinooi Ipcod
tjui prologo
lillH
/'<•

m
9

Ecdmonu
OpNI
\.

Dc Vlu %,
i

\
ii.
,

id rroclnglon ct
iini.
(•/

In

4
iii

«-t

bCI inlilul ih.
«

(|«

i

/"/<

(/,-

nitiiiit

(jui

Mi rcrlii
riini

iiiij"
,i(i
..

libelll
linjii*

lectioalboi
rrsp.

(i.i

opltloli
rpltloll

id
.kI

rlogonem, qooi
Llnfr.iiicuni,
i|n

ocl

II

llbrl

u,

M m
libri

p

i

In

qu.i:

csl
i

OSIilni i.ttiu
i-jiistlt-iii

coramcndetor
ki-lnnis

libof

Prc

CpWl.
prlml.

ud

Maiiricium,

c

<•'>

lliijiisftrM.ro

Hosptiiisiiiiiis

qoll aut lur c s«ct

An

tdOO 100010 Voluil,

ul (Mitn

non

Ck

in

Ilunc
ii

lutem

lihrnin IneUnliboi tult
liur.

ax
ii,

me
<-i

UcuriclO, Ausclmus,
i

monichlt, ei DoOCl pnor, scri-

lcin,

ted CllboliCOm
s'ii

dililCO Cati» cssc
p.ig.

diMrni

m

prologo
a

Apotegeticl,
nifaj

i>

intoqc un evolgaret,

orrigendum LonflMnco K bujuci

RetpouoV
il.
1

Undo bccicooi dccmb iBditom noo fm
57«
liojus

jam

i

iini

ircbiepiicopo mltll, ut Ipoc suis cd

mjb
i,

i|iio'l nt.s

1.

i.i-

i;ns

cv inss. IdequxCjiniiloiirin
rcqioiisiuni
.

cpUulii
Cpill. t»3.

leiltlur, Vidc llb. iv, epUl. 102, ct lib.

M.ijoi

is

Mon.isli

rii

nion.Tilium

MCtorocj preclomenl.

Vide vertee bujeeec

d

Cum

niilem 8. Auielmui eo in llbro disiccct non
In

quenlii opuccttll bxtiottcc. Abeoljora ergo procul
Fraoeiecl Picl scniciiila boe opoc iritaentii
Olkoi,
II

propricdlci

Deo

trct pertoncc

quomodo

trcs sub.»

ctanliai, clc,

indc a nonnuilii rcprebencui cst,
sc vlndiccvit D.

qnem coniUl
Is

docentii mnfaj

enc kuelmo
peccsrot,
in-

quornm centorc
lato, ul IptC

Auguclini auctoii-

Juniorem.

quidem

ct

eon

co dii bcac 5. Aneelml
in

adhuc piior
I.

scribil Ilainaldo ibbcti in

rciiocinciionem,

velad qua?

loglcem

Cpitlola qiuc csl 74
iii

i,

cl

Lanfranco avchicpiscopo

exploeemul; scd ititlm dieere quod ncc ttm
tcllo\crunt.

rpiti,

qoa

cst

08

lib. t.

Alins forlc dabilur dc

ca diteercndi

Ce^SCR.V Proihiiii.
llujns lilui

locm.

arguraenlum

et inlilulaiionom disccrc

CCMIORA Ltom contrn Gaunilonem responJjnlan pro
insipicnlc.

quivis potcst ab

Kadmero
cx

in

lil».

i

Dc

vila
libri,

S.
ct

Ancx

sclmi (col.
epist.
II el

t>3).

prologo hujusce

Qiiiibm s. Ansclmi imieui ad
lonis

cnm misilCauni-

17 libri u. lloc opus interaiia S.
in

An-

rcsponsioncm,
ga\isus est,

quam

lelmi exslal

omnibus
istc

cditis ac

mss.

In

cditis
:

dcrcvit,

quidcm

iuscribitur ProsologioH,

sed pcr errorcm

cidem amico remitii,
vila S.

lanetm doclor consieleam, adjuneu confulaiione, ut icttatnr Eadmerot l. De
ul
i

inseribendus enim est

libcr, Proslo<jion, ut haalia

Anselmi, col.
S.

cit. Ilrcc

confulatio legitur in
m.ss. cndi-

bcnt mss. 401 ct 2-207

Bibliothocae P.cgi;c ct

omnibus

Anselmi lam excusis quam
bibliollicc;e
titulo
:

antiquiora, ul videic licct iu cacligalionibus quas ad

cibus. In mss. 142
Iracl. 3, exstat

Domus
,

S.

Pelii,

calccm Opcruni posuimus.
Qnosl Aiisclnins

sub boc

Cunira insipienics.
trael.

adhuc prior Dccci,
loc.

et

quidem post
1003 ad
co
cst. Qu;ti

In

mss. bibliolh. tulx Pcnibrocli
:

8,

liunc

Uonologium, ipsum composuerit (ab
an. 1077), es
in

snrt.

praefert litnlum

Contra respondemem insipientem.

Eadmcro
de
divina

cit.

palam
ct

!n ca spectabilis csl
fcrl

Ansehni modettia, qui, ul re-

opusculo

iviluia

cjus

pcrsonis

Eadmcrus
;

loco cit., gralias agii siio rcprchen-

S. .Viiscln.iis cdisscruil, ipsc

commendat

in c.

4

libii

sori

qucm non

insipientem scd Catholicum
el

ipse

De

ftde

Trinitalis

ct

dc Incarnatione

Verbi.

Qiue

pronunliat in suc rcsponsionis prologo,

Cjuem

tulein in co de plcno bealitudinis gaudio eloculns
cs!,

non malevolentia.sed benevoleniia, qux

ipsi

iufirma

Hugoni incluso legenda consuiit

in

cp. 22

I.

u,

p

visa sunt, confulanda snseepisse ccnsuit; ul ait in

Etsi libellus iste

sententiarum nc subtilissim* con-

hujnsce Apologeiici

elausula.

Il.cc S.

Anscliiuim,

lemplalionis pondere

magnus

esset, ut ait
c.

Willehuus

dum

Bccci

prior csset (circa an. 1070) scripsissc
cilato loco.
fnte Trinitaiit ct

Gemmet.
incii

lib. vi

llist.

Norlhman.,

9, quidam ta-

discimusab Eadmcro

luijus Iibri

raliocinalioncm confulare aggres-

Censora libui seu epistol.e De
llic libcr cxstat in

dc

sus cst,

dc quo in seqcentis opusculi ccnsura di-

Incarnalione Ycrbi.

eemus.

omnibus

sive mss. sivc cvcusis
;

Observandum
indubius
sit

hic supercst quod

cum

S.

Ansclmus

sancli
Csl sic

Ansclmi cxeinplaribus
pncuotalus
:

et quidein invcnlus

hujuscc opusculi auclor, cx quo

maxima
nou

Liber siic epislota de fid:, sou

pars Manualis, quod S. Augusiini opcribus inscrii«r, conflata cst, iiquido constat

Libcr de Incumatione Ycrbi conira /«t/ircs, ul ftdem
facil hiijusce libelli pnefalio in edilionibus Colbicis
q:ioc

Manualc

islud

Auguslini, sed

magna cx

parte Auseliui felun*essc,
in

ncc

annum ncc locum babent,

ct in

quarum
ipiae

al-

utiulra dcmonstrabimus
qua-. ii.cipit
:

ccnsura Medilatrouis 21,

lcra oinitiuniur
in

bxcverba, contraJmdauts,

et

Eia muic, ctc. ctcx isto opuscuto lota

subsequentibus postea cditionibus incriloexpuacU
ulconjicio, ex Tritbemio,

Cxcerpta

cst.

sunt. Irrepsoraut cuim,

19
qui in lihro
lil>ruin

5.

ANSELMUS CANTIW:
Anselmum A
tlislin-

ABCIIICP.
hueclinus
fuil

20
Ahailirdi pr;oeoplor, «I

Dc

eccl. Kripl. censuit S.

diensis. Iste

De

Tiinilale, cl

quidem ab eo opcrc
;

oteerval llorsiius ad S. Bcrnardi opislolas. tom. V,
p.

clum, cuntra

JihI.tos scripsissc

qui crror cx variis
csl.

37,

col.
|.

1. Illius
ii,

denique errorcs
et ct
!SI
;

nolantur

hujui opu«cnli inscriplinuibus orlus
nis.

Nam

in

S. Aiiselnw
cp. 21
;

ep. 35, 41

ab Abailardo
scri-

logilur

330 Biblifltheca Bogirr liic liber sic Inscripius Antclmus de Trinitate. Ncc immerilo, qtian•

ah Ivone Carn. ep. 7;

ab Aimalnnn

pioribus ad an. 1092 el 1094. Ea autem Ktalc plurinii ista difficultalc

dnquidcm

Triniiaiis fulcs in co

maximc

explic.alur.
ftde

tcnebantar, ul ipsc Anscfnms

Umle

ct nos

intogrum (iiulum restituimus, De
;

tradil fcol. 2G3).

Trinitatix, eic.

nee cnini

cum

iluxinius nniiilcii !u"i,

Civmrv nrni De
Legiiur hic libcr
in

processione Spiritus tanei.

mii magis operis argumentiim indicat.

omnihus
Anselmi

lnni mss.

lum

exett-

Sanclns Anselmus

in c.

4 hnjus opcris

eommendal

sis

Opcrum

sancli

voliiminihus.

Canla-

Monologlon
esl; at
in

et Proslogion,

quihus proindc poslerius

brigrc in

ms. 255

collcgii

Sancli

Reneilicii liibnilil-

rap. 17 libri

mer.inil islius
prreeessit.

De prorcssione Spiriinttancti epislolae, qux propterea itlum librmn

lur Auguslino;
lcrrc 4,
qtiri'

pcr crrorem h.md iluhic prioris

Angustiniini pro Ans.-lmo signilieavil.

Ansclmum aiilem boe opus cdi.lisse liccl non " cxpressc Iradal Eadmcrus in lihris De ejus Eadtnem I. n Oe vila S. Ansclmi (col. 84), cl m Viia lli: lor. novor., scribit hoc opns ah Anselmo iniiio (lib. ii, col. 102), cl ilii so'nmmodo dical Gnrcns
I

sui archicpiscopatus fuissc
liri ct

composilum
;

slylo cpisto-

ab Inaelmo c.itholica diaputattoite fuisse coi.futaios,

Urhano

II

paprc dcslinalum

cl

ex eo S. pon-

manifeslum lamcn
vor., ubi
ail

iii

cx eodcm

iu lib.

n

llistor.

nn-

lifiecm in B.irensi cowilio crrorcin

Grrrcornm firmius confulasse. Nihilominus lamen ccrlum csl, 1° Ansclmiim adliuc ahbaiem primam huic opcri

quod

ipse Ansi-lmus post Barense concsl,

cilium,
lius

quod anno 1098 coactmn

indc diligcn-

atquc subiilius tracians, cgregiaiB opus scripsii,

manum
in

admovisse, videliccl anno 1092

:

ipsc

cnim

ct per

multa loca ab amicis suis rogalus dircxit. Id

epislolaadBaldiicuni,qu:e estSilibri n, signifleat
Iuinc

cliam palcl ex Ansclmi iibro sen epislola Dc aiymo,
in cujus cap.
I

se

librum

indioasie

anteqtiaia

in

Angliam

docet se ad

Walcrannum

misissc

transfrciarct.

Canluiriam autcni vcnit piidic Nali-

opiisculum quod de procossione Spiriius sancli ediderat. I)c

vitaiis B. V., cl

anno scqucnli,

rjili

ab Eadmcro 1093
cst
:

eadcm
lihri

isla

dispulalionc

scrihilur in

ep.
in

no:atur,
psiusinoi

in

archicpiscopum electus
I.

juxta

i-

53

ct

100

ni el in episl. Illihriiv.
in

Ilic. lilicr

Eadmcri histoiiam,

n De

Vita sancli

cdiiioniluis Gothicis cl

Coloniensibus inscrililnr
f.iclum

Ansclmi

(loc. cit.). Pridic, inquit,
et

Natirilalis D. Dei

p

Epixtola,

clc, quod c\ co

conjicio

qi;o

I

Ccnilricit
venil...
liijinnit

perpetuw tirginis Marite, Caniuuriam
iu

Hildebcrti insiantia cousoriptiim Anselmits ad
transmiscril, ut ex cilalis epislolis liquel.
lloc opus

cum

RopitUTtl violenler
porlalur.

vicinam eccletiam

cnm

Acla

tunt

hwc

an.

D.

/mor-

cditum essc

;inlc

compleunn

an. 1101,
prrefata

uat. 1C95, pridie
Id insupcr ex

Non.

Marlii.

qno schisma cxstinclum csl,
epistola

eoiligitor ex

co probatur qnod, ut Ansehnus insit

qna Waleranno
opiiscnliini

in

sohismaie stanti misissi*
scrihil.

dieal in c.

I

hujusce opcris, iucoepluin

anic con-

se islud

Anselmus

Prrraddncia

eilium Suessionense, quod Ravualdo Bemcnsi ar-

quoquc Eulmcri verha(l. u
faciiiul illud

llist. nov.)

ccriam fidem
posl COnci-

chicpisropo

prrcsi !c

i-clehraium

csl

am.o

1092

non cssc composilum compnlant

uisi

abeunte,

vcl

ineunte anno 1003.

lium Barcnse, quod non anno 1097, ul
huic operi S.

com

il

orum
cofcria

('..rtiim esl,2»,

mauum uliimam

An-

collcctorcs

falso

,

scd

acno 1098

iclmum
in

dedissc am.o I09i, v.dclicol posl S. Ansclmi

lebraium
v, qurc

csl.
fuil

Ansclmus

cnim
,

anno 1097,
ouria

•uguralioncm :inno 1093, pridic Non. Dcceml).,

Idus "Ociohris

a

disocssil,

ct

ptractam,

eam
ii

rci^c

in

Nonnanniam transvecto
Eadh;cc

poslora die ex Anglia
luin Dofris venil.
ri ;,,

Romam

profcoturus ad poresl

Aiisclnius simiiis eadeatibua vacaret, ut tradit
inriiis
c.»ileiii
I.

Lngdnai moratns

usqnc
(

Kil fc

De.

Viia sancli Auselmi;

aulom, D
scripsit

o lerliam antc liouiiniram Palmarum
,

anni pio-

lcsic (loo. cit),

anno 100

1

conligcrunl.

indc 1098)

quo

dio

Lugdnno

rccessil

,

el post ali-

Itune anlem
«i ntr.i

librum sanclus Aiisclnms
as.icrc! ai in

quol (Ucs

Bomam

pervenil, ct prrc niinta
diverlil
;

atate

in

([iicmdam clcrirum, qui
CsS»;

Dco

trcs

vilam
bano
II

Solilnvijni

iindc

Bariim
H:vc

cum

I

i-

pcrson.is
.iiinn r;

Iros

res,

sicnl

Ires

angeli aul ires
ipsc.

pcliil, cl ooncilio
1.

adfuit.

fusc
fil

narr.it

qneni CUIU rcsipuissc audiis^el, ei

simm
Ilrrc

Eadmcrus

n

llist.

novor., ex

quihus

cviilons
li-

iipns ilinn-.ir.it,
i

qnod non
ei

pi-rfocil

nisi

poslquam

llarense (omiliiim

anno 1098 roactum

cssc, ct

niii

fn

tc suiim
1

rorcm

ahjurassi'

didiccril.

hruin Dc procctsione Spirtlut tancli non cdilmn cssc
nisi |>ost linjus

i,

s

in c.

hnjai hhri

pii'liiqiiiiiir.

anni 1098 deoursiim. Milii ergoproba-

pono
l.iiiiuin

clcricua
s.

kk, eonln
ln

inj>s lilasphcmias oa-

lur, 1"
licrio

ad

iil

o|>oriR exriiaiinn Aiise.linum

ab

llildc-

Aisriiini.s

atacail, HoacrlbwM sive Bu3
r
t

uHinM
pinii»,
ntitihii^

It

Mnr
i-

ms

bibliotbecsa Tbuanre, ul
in

Cenomanenai pplicoya inno 1 100, post meniein An^usliim, quo re\ Willilmns regnum cum vila deilque I caieere quo inc.lusus

n lanl v.in
iii

kcihniea;

ms. aMMiaiterii Longio"o

posuit, lioc rst slalim

qiiu eaatal

bk

liber

litnlo

:

De incurComptH'

fuciai llililo!.erlus hlioralns est. el
Ai.r.liam

quo Ansoliinis

in

Vtibi ,onira b/fiiaaCHlMI

Runhm

rcverMM

Cal; ibi

cuim lnnc fuissc Aiiscl-

•;i

(

I

S

i

u

\

ull
nl
'

i;i

II

,

\\sy\
iii


i

uiuttt
.

nOn

"!''

'

Ultt
i

limiiii pi.i
<••»

i

ii.i

lllldel

An \
tti

iiu
\ll
I

|n
lll
I.

1

1

iil

m

,

el

i

i

'.ii.

Mii

uf.

n

1

ii

ii.

iii.iim
.11

iplilol
rn.-r

«I"

100

I.

iii, lili

rorbli
II

.

<IIIS<'<|UI
/'«/'/ /.

I..

.

i

m.-, »i

uimem

vtl ii'

prnnnt
iMffl

initrui

ut.m
uninlnl
iii

ItjlO IiIh
|u.il

iiiii

i-ui nif

itfifUm ii«f/i
lljr«n»r riin.

\Hihi

/<ntn
.

i'/n./.',
"•'»•

M/OJlliOMJl
i

11'

nsi pOOf

fn, nl iIiiimi y n
,

IIMfMll
qua
,ii

/'//''*

«/'/'/»

i/iimii/iii/i/
< /

•ntmliuit
niuiiu,
>

pliift i*»l.
.

Aniio itaqnc I0QI, poalqiiaiu
I
'

lil.nini

/'

OOOffOl i/ii/u r/iiiiu c/
111

nrni

<r.i///.'Mi/c

.

rrr.

l.

111.

nrmiti
III
.

i"
iii

1

1

ll,

boti l

libi

1U.1111

m

iioiiiIiiiii

i"

Angliim irnniireii
erlptim
inte

1

Iggrei
.

I,

-

poi
,

r.jin
1

lOOCOlilM
I. ,.|
,,
I

iM
|i,
.

ni.ii.
l

iunir 11 oolllgo ooiu

inwim

lll

li.lniii

.

1

,l

11

loi,

qno Inounte,
111

vldelicoi piulo 11110 vornooi looj
llllilobortoi

V 1I.1

(i 11I.

<Si).

IpOM
1

nii.
,1

,

i>|,|.-Mt in mII.i
I

S.
111
II

Iil .-

pui (
1

Aii,;ii.ini

ii.in-iMi,

inioquiiii

M.1111,
1

i|iii>

ih\.ii.

11111.1

1001
>.'..
.

l

"ln

'

ins,

iiiiir

eipli|

Conominouiocoilmni oImoJImoi,
I)

caloi
Im
.

Dropuliui 011
vbJolloel Kil

1

Imtiroi
m '"

lalMi

ul

||| llllilOboriO

obs rval

iM lloinlonm-l

iii

UbfO

,

,111.

ilil,

Iflt,

Dt Vuis Cenom. ponllllcnm.

— t*

Miiii

proboitn boc

<l
111

noii
li

iiiiu
/'.

1007, "i II
.

I

t.linr-io ilcnioiisl, aviiniii
i.i/ii-M
<

opui ob Anst imo Qompoolmm al> aiino 1101 luounlo ad inmim 1 03, qoo ilcruni 01 4llgill Aiisrliuus
1

111

i'/.'i

>w..nr Spniiu*

«•«,-.']*

Ilos

lilnos

EodoMroi IpM
Irinecriptil
1 1 1 .
.

Dccccn
,

1

I

i.

cvml.cl ro

IptO lcniporo

Ansclmuni

illuil

llilJohcilo D nijus cr.il lilius,

nl leOltlm
11.

S.
.

An
.1,1
,

ac Vvuloranno mliiMO.
I

Mlmni
De
voluiitute

lu

>

pislul.i

-

>

i

1

'

libri
1(1

Ipsns
I.

1,

mmiii
c\

1

iiihi

Iht.
loto

n.oiiai lns

CintllirbE tiausriilii

IVi-<

il.-in

II

inii

Iu niiiio

liis in <|n.c

ioeldi inss. roperitnr

lcinlos rogivil S.

Ausclinus,
iv.

si

CJW

rpi.tolo ncli-

Ublllui.

Cini)

llOMO

in

OmnlBOI

Oditll logalur sul»
in

inus, qu.c

.

sl

SS libri

Ansclini Canlitar.

archicp

noininc, et

cu verba
illmii

AiUcilciuluin
bri
ii

Otiim

Ml

<|iio.l

in flnt* c*p.

17

li-

M

•OntonlfaB S.

Ansdnii JcprclicnJanlur,

aJ

Jical AiircIoius
otiginali

vnlunlalcin
itmlc
oritj.

«r

OOberO

9tt\
li

ippondieom non Jmiiiius ablcganJutn. EiutiJem scio Ansclmuni LauJuucii&cm <l«* volunlalc Uci
svcnlo dilpMlOMOi
cl
cjtis

bcnJi Jc

pcccalo;
virqin. el

consi •<|uitui
pecc.
•**

M

bruiu De ro»,r///u

c-sioi

i>i<>

liac

Jc ro scntrnliam a

pooteriorem; mioJ etiim ifgoiwr
c.

proiogo

«\

llupcrlo Tuiiiciisi acritcr
1110J0, scJ cl scripiis
,

impugnalam non vcrbis
in

ft

islius libri

,

ubi mcniinit librorum

Lur 0001

ul

Kupcrli Apologia

lalc

liomo.
Censuii.'
i.miii

diuorul

(in

prolog. 01 in parici, p. 10, II, 12, 13,

De conceptn
pcct nto.
coitcilittm

vlryiniiH

cl

oriijinali

1C, 17, 43 ct 81).

Vcrum

qttiJni cl

Aiisohiius

CanPoit

luoricuois

de caJcin qmcitiojie

siinul

IC Jc con-

BirOMM
,

llomanamquc syuoJutn
li

cortlia prassclenitae,

eic, scripseril eirei ritosfinem,
lianc Jc Dci vo-

C

S. Ansclinus

Juin Ltlgduui inoraiclttr, cvplctis

cfferveseonlibtti lunc inimbi circa

bris Ciir

Deus Itomo, boc opus

sctipsil intO nn-Jiia
,

lunuiic qiMRilionom, piucii viJclicci annis aiiteqnom

lionc.n

De redcmntione lntmuna
lib.

ttl

Bdeffl fa<

it

I

,«l
li-

llupcrlus ctnn Ansclino LauJiinctisi congrcJcrciur.

mcrus

n Dc ejoi

vila

(col. 11)7). Lirjuoi

crgo

Nain aJvetsus
in cjus

ctr.n scripsil circa
;

annum

11 10,

ul

brtim hntteeue eofflposUam

oono 1000,
in

r\»o

cooc

Apnlogia aniinaJverli

Ansclmtts vcro Jeces-

Rom. edebrotam
riiionis
scilicct

csi

tab libanoll,

leoio

Appo-

lerai

anno 1109.
Censiba libri Dd casu
diaboli.

S.
in

Uieboelii,
fcsto

quod crai lerminM*

iuJiiciartiin

quaa

Nativitntrs

Domi

ii

post
josii
Ilo
1

Istitis

diologi S. Ansclmiis ipsc

memioit

iu

c.

17

conciiiun

BoronM
n
llisl.

rei

Ait^lio:

otMinoeral

,

libri

1

Cur Dcus liomo;
,

cl in c. 5 libri cl in c. 7 libti
libri

De conceplu

EaJmcr.
ntana
1

I.

novor.

Iluic ctiim

s)noJo

virtjinali

circa linctn

,

De concordta
Jcclaralur in

S. Ansclmtts

inlcrftiil,

nec nisi

M

pcr.n

privseiculitv, clc.

Argtimenlum

LttgJitnum rcpctiil, ul 01

CaJm. ibiJcm conslai
rcgis

prologo aJ dialogtim
lliinc
aJlittc
cjtts
til

De

teriiate.

nec LugJttno Jisccssit
scripsii
I.

nisi post

Obilum, qui
tino

cl liios

tres S.

Anselmus
traJit

Jum
i

an.

1100, mcnsc Angusto, contigii,
II, qtti

rideUec!

prior esset

Bocei, ul

EaJm.

De

D

anno post moitcm Urbani

huntana exoeral

Viia, boc cst

ah anno 1003, qtto pnvposilus

est,

aJ oonura 1077, quo in ahhatem esi clectus.
Itic

ObservnnJum
im/i/o,

unum

csl

quod traclalus De

mcnsc Oclobri [corr. Julio] anni prxcedentis, ul Eadmcrus in fine lib. n, Ilisl. tiovor. observat. Ilic liber aliqunnJo Jiinhixal iaseribilnr De conccplu virtjinali. Sic C.inlabrig;e in ms. 101 hihliotb.
ptiblicae, et

Jc qtio ipsc scripsil aJ Mauritium, non cst
c.

nisi

cvcerplum e\
ttt

11 Jialogi islius, vemola forma

in

ms. 217

collcgii Caii, ct in
aliis.

ms. 403

iitcrloculionis,
atl

facilc aJverlct quisquis episiolam

aul.c
tcr,

Pombrochiaoa,

et in

AliquanJo simptici-

Mattritium,

qtiae csl
[al.

8 libri
j.
,

ll,

conluleril

cum
illuJ

De

oriainali peccalo, sic Canlabrigne in no.S5!i
qtta?

prxfalo capilo 11

10

Quapropter scriptnm

collcgii S. BetieJicti. el aliis

viJerc esl in va-

scparalim non eJiJitnus
in ista cpistola

cum
Cr*r

et in

co capitc, cl

rils Icclionibtts. llinc forte crror Trilhemii Jistin-

uno conlexiu iotegrum habealar.

gucntis lihrum
cato oriijinali.

De

virginali conceptu

a libro

De per

Censura librorum
iloc optts in

Deus homo.

Anglia aJ Bosonis inslanliam S. Anin

scimiisincboaviljCl

Capuana provincia, mlequam

cogorciur Bareusc coucilium, pcrfccil, ut ipse tcsia-

22 istius opusculi S. Anselmus metninit lihrorum Cur Dcus homo, qui proinJe co suiii aniiquiores: illuJ vcto prTccsMt librum
pracfalione ct in c.

m

«5
Ife

S.

ANSELMUS

CA.N rUAR. ARCHIEP.

21
sc

ciicordm

prcctcienl.
istitts.

,

in eiijus C. 7

mcniioiiem

A

ipsc libcr in c. 1 dcclaral

ah co scripliim

ijui

hahcl opusculi

Iraclattim

De

procetsione Spiritut tancti edidcrat,
bihliothcr.r.

Denique
lib. iv, «le

in epislola

ad Theodoriciim, qu.r rst 42
,

de quo supra disimus. In ms. 24
colnicnsi.s
,

Linin

eo opcre scribit
transcribi

cl illud

cum

libris

Cnr

et in mss.

217 bihliolhecnc
,

Caii, et
ct in

Deuthomo
II

mandal,ul eos omncs adPascb.
55
libri it.

ms. 115

bibl.

puhlice Canlabrigcnsis

ms.
et

dirigeret. Vide cpisl

Cislcrciensi
in

inscriptus est
In

De

tacrificio

arijmi

Crnsura Dexlarationis cvjntdam
librum.
Etsi dcclaratio hanc in niss.

praeedentem

fermentati.
esl

ms. Sancli Martini

Tom.

iniiiubtiis

De pane
fuit

sacrificii

contra Graco». Inler epislolas
aliis

minibus non occurrat,

in

IMcli Anscimi vohiomnibus lamen illius opeIllius

eicusa

cdilione Colon. an. 1GI2; in
esl

omniprx-

bns intcr libros edita

sub co

lilulo

qucni

ci

rum

i:ditionibus reperitur.

occa&ionem

el arillius

fiximus. Vide varias lccliones.

giimentum ex ipsamel discere
fucril S. Itcrnardo

liccl.

Verum de

Cmn

p' a f.uus libcr

De procestione
lit

,

ctc, cujus in

auclore el aetale non aliud scimus nisi quod coaetaiiciis

c. 1 hnjtisce iMiMol.e

menlio, prodieril ab auuo
,

Claractallensi,

quem

VCCal

1101 ad annuni 1105,

ut supra dcmonslratum
fitcrit

cl

sui

icmporis Spiriius sancti organum. Uinle con-

seclaneum estliaiicccdcclaralionem cssc postciiorem Anselmo, qui deccsserat anno 110!). Deinardus vero
junior inohaclium induit
:hiiio

Iiaec

epislola direc.ta
,

Waleranno
,

Mnmbur-

gensi

adhuc
,

stanti

in

scbismale

quod Guiherti

morte

quae jnxta Dodech. anno 1100 ohtigit, cxs,

1115.
verilate.

lingui ccepit

cerlo certius esl

eam ab Anselmo
,

scr'.-

Censura dialogi De
S.iuelus
•rripail,

plam
1102
sub

iiou fnisso anlc

annum

1101

scd paulo

posl

Ansclmns adbuc prior liutic dialogum Eadmcro lestc I. i De cjus Yita (col. G2),
lcmporc quo dialogos De casu diw
et
librrtaic

librum De processione Spiritut tancti, circa
:

anmim
II

banc cnim protrahcre usque ad annuin

00,

eodem
boli
,

videlicel

cnjtis fine

Ansclmus
imp.

iu

Angliam

rcdiit,

et
,

qno

De

De grammatico. Vide saneti
citjus adliuc

licnricus

IV

Lcodii

\ila funcius est

ahs u:

Aitscliui

prolngum ad liunc dialogum,
in
sil

dicereiur, cinn co teiiqioreschisina pcnitusdcsiissci,
llenrico

ipse

meiuinil

c.

5

libri

De eonceplu

virginati.

V jam

imperanlc.

Ila?c
,

prxccssil
finc

uhcram
auctur

E.nlem proiinlo

dialogorum De tibero arbilrio el
si

Dc sacramentorum
ineminil istius.

diversitale

in cujus

Dc grammalico ceusitra;
muest.3 De eoucordia

adiiidcris qtiod iu e. 4,

graticc,

cte.,mcntio

ftat dialogl

Censura

lidri sive du.vrum

EnsTOLARUU Dt tacraessc 'Waleramii,

De

ttbcro

arbitrio.

meniorum

diversitalc.

Censura trvctatus De volnnlate.
Sanclus Anselmus
I.

q
cum
lib.

Primam hujuocemodi cpistolarum
in oinnibiis

De concordia

graliiv

altViam Anschiii Cantuar., inscriplioncs prxscferunt

tnb., c. II, ulciinqiic promisit, clsi infirm.e adinoilui.i
|>

tam

cdilis qiiam

mss. Ideo aulcm ta

!-

valctiidinis, sc

aliipiando

diclurum de
Id

imilti-

merus
miiiil,

islius sicul cl pr.ccodeiuis opusculi

non meduxeril

ici

divisioue

voluulalis quac csl usiis.
ailigerit,

autcm
cssc

quod
lihris

inter cpislolas ea rcccnsenda

<

iin

nuilo iu loco

non

a!»s

rc conjicio ab
litinc

nos ca
i'.i'S

acccnsuiinus, jusU otnncs pcnc euiiio-

»o paulo antci|ii;un

deccderet iibclliim

el pleraipic mss. In ms.
hih!. Caii, cl in

22

bibl

Liccol., ei in

enmpositum, quem c\ ms.
•iniilcm
iftcn,

Yicior. CI. ISedidi; ct

ms. 217

ms. 203

aul.e

Pembioch

,

co lubeutius, quod rion

modo Ansclmi noprcrdesti-

ct in ms. Cislcrc., ac in cdiiione

Nureinherg. anno

led ct Mintcutiaa h -bct.
i.iniu

1491
,

hic

liher

ittSCliplua

h-gilur

De

tucianientit

Cs.x&V;tA

Dt roncordia ynvic.enlia'
ei
(jriiiiiv

F.cctesia:.

Quo codem
iv
,

litulo illnm cital S.
lcrliae

Donov.

t.

nationis
Anglican.-c

cmn

libcro urbiirio.
rcdtlila, S.

Yll

,

parle

in c. 1

Responsionis Apobgi.c

E< ccsi.c

pacc

AnSflmus

paiipcrum. Divcr^os alios lilulos viJc in variis lcclk)nihus.
Q>ia autoin aDtale durc isl.T cpistolje scripta: sinl
[)
,

eirca vibe

finem,

boc est anno
I.

1100, hoc opus
Vila (col. 114).
,

sciipsil, juxla Eitlitior.
Y.tiia esl

u Dc ejus

bujuace opciis dislribulio

ul in \nriis
in

sie

conjicimus.

Ansebr.ns Walerauno jam miaoral

It-ciiouibus nolaliim eal;

qucis addc quod

ms.

cpistolam ik azymo, ul ipse in h>c hujnsce OfMMCUli
signilical.
c.
1

142 domus sancli Pclri
i>(e

in

Anglia in duos irarlalus
cst

Dcindc C\

c. ull. rpislol.c

Waleranni

cl

cx

Uber dividilur
ms.

:

prituus

de preacicntia ct
:

epiatolas lancli
II

Anaelmi coostat quod lonc
eaaetreconciUatui
,

Waipsi

pr.rdcslinalione;

sllOT de grntia el libero arhitrio
21)7»

lerannus Pascbali
familiaris larius
,
,

ct

oooo

•tjuotios

in
:

aulx Pombrocb.
et

in Irea

parioi

ul Cardinalium

jam tum

osscl
in

tOMecre*
Cili-

diairibuilur

I* dc

prescicnlU

liliero

irbitrio;
<lo

ut rcfcrl Paului I.angins

Chronico
laneli

£• dc pr
ii.i

i:<l<

slinationc

Ct libcro arhiliio; 5* In

gra-

lonai. Igitur icripiam

eomoo banc

Anaelmi
«terum
ita

cl lilioro iirbitrio.

ms. bibliotheeae Villariensii

cpislolam innoltM, qno Anscliiius Eccleshe bmio
tolusinvigilavii.priusquain cv An-lia

iu

DrobooJla

dicitur

Libcr irium yuavsftonum, Di
vilOtl ci.mdcret.

Hnmam
<t

|IMU lOHOliber qni
I

l.vili firi

in>i n a iinni IIC i.riMoi f
i.iiniim
iiir
iiiiin-

hc

aiijir,» et

fermcnlo.

uergerei , qu<» perveuii eirea Inem s. Auaeimui perduosiatoi an. 1101
liliinm

inni 1103. Et

UOtocripait

simi

rpistolam eoae

Aiis<*lnii

prn-

iimni.i
ij.>i.

coin

n«*uta tum
ad ann.

m-.s.

exem|>la.scd

DtpnetttiOM Simiius Diusfme, <l lamkm epistolnii Dc tacramentoium
tancii.
icntiit,

Dcinde libruni

t.u

.1

Dolcchinu»

I0'J»;

cl

(tiffi

V5.S

r.KNHI flA 01'ERI

i

*M

-i

I.MI.

H
v

(»\m,a
lii.
lii.t-i

OfftH

ifNiJ i.i..i./.'/,iiii
'•
I

\
<

I

M
.iii

IMLOCI /'

'/

*"•»>.
'

oxital Canlabrijru
lli

-

ollegll
In ni

dJ ilu

U
,
.

Bnncll Uoimi
|
I

ll

la imi
IJUil

i

10 Ctirl
ll


.

i

h
<
i

iime.)
HoUil i»i" Bi

l.riilplii.

i

v

lUIUIM nllUlnill

ItMM

ihmi

|

iv

iliiul Qki

qu

.111

oscerptum oi B
r§«i

»"
i

Inn
I,

pl

Aoi* id
.

indoquidcm
,,,

|.

iiionlii
iiniiin

Ml
,

iimi.'
Ij.

i

"•

I

Gulllolniiim ililiib
logculi At ovldcnt.

il

Mnimqw
Dodi
.,
i

p

,

,

erc

,

Ati

i|ni

umli
'

i

.

i

/

lluiti

iuIodi

Gultlolinuiu

.n,
hiii

.

ndum
I

protsiplut

r

i

ilM

1

1

i
'

.

cbinui ud inn
lotuj

1004

lil

fulsM ibbtW

m
In

D

i

pOpulum

li.'i|U<'iil.r
i

li

iliu

I

md

ibnoi lllniugluiiili dlcltnr

Nttribui

iiii,!.'

quli dobllti.
loi

Eodmorwi
ii
i

ni
•..'liili.liilni-

iiionliuontU coulra

icblmuiUoM
ii-ii. ol mlbi ubl

•»

Bcbuiiiano Ion«
:•

<

i,iii

iium

ini

.•.,

iiur.

gnngcl odliii Snno

doctinlmo
lc

l>.

I

niliilills .iul.'li,
'

viinli Aliv.lllil

Ualuilo eominunlcatli i

bax

epliioli
io

llui

bomlliU
videlicel

i>

»nt
.

In

inttquii odii

Quaui
i

hUo
iiii.i.
i

ilbollui

liic

ncribatur Honoi
liqiiol.

Auguatod.

ilii.ii.n

Golbii

li,

m
I

beffMBl

•""">

\u
(

it.

m
Ml

prmlttU
an.

1401

1

unn ol aliora Pai

mm

i..h

••.

i.i!i,

ssinv iiiuu

/)< mijiliit tonsiinguiiieoiuiii

ln

oditiouo Colonlonil

1611 priMMM, quod
ei

*

una Venola an. 1540« unka bomilia ttital, qua lnirnlt iwn, eic. Ei in Gomm. esl In iiimi
:

mm
:

i-Uni, oxcumi
iiolas.

blc libor,
,

quidem

lnter cpl«

157."»
liao
iii

primun

lypia

duia ium ertarrallooM
,

im

uomII*

Nus latuon Iptam
:i

qula dogtnaiiM eal,

atlU

iliquot OTangeiia
i(.,...\iii,

el

in illod Eeett,

sxiv

0|lUMUlil

Ijuuviiniis.

AiimIiiio

lUtCM CanUiarienSj

oimiibui

ete<

Ansi ImI

Cauuutr. areblcp.

oam
ri

adjndicanl luscrlutio quai llliua
iii'iiui,-iiili

nomcn

prafert,

uomon

prafcrcntcs.

Matnutiis

rnthntt roruiu fuio obscivnmus,

r\liera

ColooienaU anno 1019,

ci

Lug.luu.

inno

icnlenila qua in c. Odiciiur ptr

Adam lou
IpM
crel,

nalura

fuis-i-

cormpit,
:

ipiia tota

muc

i;t

olttta

1650, eaadetn codom nou.ii": tieJcrum. ip- -> Mlido, etsi uullo qood viderin mt. Mffragante,
uiliiii|iir.
il>-

cuui

iioti er.it

btSC enini ouinia Ansclmi suni.

iptia

Eadu.cro proferonle, odkliniut;
sc<l

Ncc quem moverc dobcl quod Ansclniui c. 5 ci 7 bujuscc libri deflnial ntatriiuoniutn inler cognalotin
sexto gradu

uibil lanten indo

aaierentM ,

ojuod

aecepiuMS,

IrnoonlM.

Ordiuem

dunlaxxt ImMulavimwt,

om
iu

potM

eontrabi,

cum
,

laincu in antiquioin
iis

diapoucudo juxia Mriom locorum ScripMra, qua
bii

ribuscliant Angliao eonciliii
prafuit
,

ct

qnibuiipM
facile

oxponuntnr*
suflkiat

proltibila linl couiiubia
Il.ee
,

usquc ad tcptimuin

AdnoiasM
cssc

eodem

siylo

ci

scusu scripias

gradum.

-cnim quaa vidcittr dissonanlia
altendatur quod canottM
inlra

bujusrnodl

bomiliaa

quo

ct cnarraiioncs in

eoncordai

si

Mpti-

Maltb. quas Coiouieuiii cdiiio in
Anselini

eodem votumine,
IJ facilc socm.-

munt gradum coiijugU probibucrint quoadusquc pateiiicla exalierulra parle adseptiraum gradum perveniai
,

nomine praflxo

,

compc-ii

dum mddiscernct

quisquis parilcr ca

loca

qus

in

ii t

expriuiit synodus

LondonicnsU sub Lansi

nlrisque explurala suni invicem eootulcriL

franco,

anno

1075, adeo ul

ex ona duntaxal

parle scxlus gradus atlingilur, etcx altera sepiunus,

OsoniM quidem in ms. 212 bibl. Ucrlon. cxslant bomiliac B. Anselmi scd qox etquot, discerc uon
;

lunc
V.

in

soxto gradti inalriinoniura possii conlrabi.

polui.
In ms.
lilulo:

Itay:i;il !us

buuc nodum

ul solvcrol, in sua

Syn-

S 15 Stccti Ebrulpbi una
in
«

boutilia legiturco
i

laxi ccnsuil S. Atisclinum co loci

gradus cognationis
,

Ansetmi scrmo

Yiitent Jesusturbrts,

clc,

coiiiputasse r.on a fralre ct sororc

scil

a

nepotc ct

lianc

ad nos iransmissam onlinc secuudam
illml Aposloli

cxlciis

n|iie, juxia concilii SjlguasiaJicusis dcGiiilioneni.

inscruimus.

Veruin
scrc

qit.c ralio

Anschno

luil alio

oniiue

Iiic

rcccn-

Un.im rjuoquc
cle.,

in

:

Dcceluil

enim
:

,

lios

gradus

quam

in lihro

De azymo

ci in

cano-

adjccimus cx ms. Corb. S59(i, lioctilulo

Se:

nibus quos ipsc condidit in Londineusi conc. an.

cinidutn iniKjisirum
I)
<

Anselmum supcr
cle.
:

icrsi<m itlum

ItOi?
ISiliil

Dcebnl enim
1

i

,

ergo rcpilgnat

,

scil

omnia

su.t.lenl liauc epi-

siol.iui aii

Ansclmo scriptam

fuissc.-

Scdcut,

ci

qua

attalc,
iil.i

non csi itnde conjiciam. Inscripiio tjus mu,

Ea porro ihix csl in iliud lntrtnit Jcsus clc, cl qnaiu nonam posuimus, in omnibus cum mss. lum e.liiis edam anliquioribus rcpcritur. In mss. nomcn
,

est

noinen cuiin ejus cui scribilur itou lcgilur

,

Anscimi prafcrl,
Bibl. Regiae
illuit
:
:

ci

bunc liluium babcl
clc. In

in

m>.

1

10t»

n. -c

AmscIuius nrcliicpiscopus vooatur. Murierdarcho
Murcliertaclio
,

In assumplione U. Uarix, Anstlmns vi
»

sivc

llibernix icgi

,

tii

cogualornm

t

Jutrtnit,
lil

ms. Corb. PS07 fiSCrnio
illu.l
:

eoiijugia proliibeal

S. Ausclintis scribii cpisiohuu

Ansciini

Asstutiplione,

m

<

lntrath

,

i

ClC
Pio
H!o

qiue esi 142 l.bri in, ci
tnissas 3|iiblolas

ab co rc?c ad S. Aiisclinum
cl

lu ins. 59(»

Coib.,

Ex

dicis domini Ansclmi arthiepi:

anno 109S
u

1096 pro consccra-

scopi. lu ms. BrcviLirioLcclesix Caieassoiiciisis
[csto

lione rpiscopi Dublinensis ei episcopi

Wataferdix

Assumplionis
»

/>.

Muria-

Virginii

:

<

ln

ab Eatlmero in
Ansclnre
sciiicei
atl

I.

Ilist.

nov.

discimus.

Unde ab
lcmpore
,

lempore, utlraeit,

elc flomilia venerabilis Anstlmi

qucattlaiu rorie. Uibcniutn eo

tncliiep. Consiilc v;ni.is leelii nes.

cirea

annnra

lOflf»,

seriptam fuissc banc

Ilane hoiuiliani

S. Anseluius a

Cuiilt-lnio
.:b':>.".tc

;il>!'.iie

cpislolar.i

ulcunquc conjici potcst.

riscanensi ct

aL>

Arnulfo Trcamcuii

mgatus

47

S.

ANSELMUS CAMTAR.

ARCIIIEP.
scd in nullo cx
in
liis

4g

sciipsit, ut discimus cx ejus prologo

qncm ex ms. A conlulimus,
ct

nomcn

sancli Ansel-

Corb. edidimus.

mi habct. Imo

ms.

biLI.

Aldcnburg. carmcn De

Quod eam
ubi
ail

scripserit

nondum arcbicpiscopus,

proindc an(e an. 1093, ipse salis indical in prologo,
se cx

obecVcntia
in

illam scriplo tradidisse

,

conlempiu mundi tribuitur Bernardo Climiaceiisi. In ms. Gcmmet. C. 70 duo snnl carmina Dc mundi contemplu : unum quod incipil Cartula nostra
:

quam

plus

quam scmel
cst ab

convcntu f.alrum dixerat.

tibi,

ctc, alterum csi
,

illud
:

quod Anselmi operibus

Scripta ilaquc

anno 1088,

qno Arnulplms
2 Dc abbatia

ailjeclum

cl iniitiilatnr

clcclus cst abbas Troarn. juxla Clironicon Gofcrni

In nis. Rccc.

K

Claudianut ad monachos. 10 Rogerio Cadomo monaclio Bcc-

ab auclore pix Neattriae citalum
Ti oarncnsi
siac
,

in c.

ccusi ascribitur.
in

Umlc quid

juris Ansclnuis

habcat

ad

anmim 1093
bibl. clar.
:

,

quo Ansclmus EcclcV. D. Rigot exsiat una

id

opcris, defmire non audco.

Vermn

qiiidcm esl

Canluaricnsi pr^fecius esl.
in

Dcnique
bomtlia sic

ms.

doctorem nonnullos vcrsus el licxamelros ct pcntamclros composuissc; al quid iudc conscqnilur?
Iiuiic S.

carmcn islud a monacbo qui sanClaa regttlam cst professus, composiliim cssc. In co Joannem de plunciu ilagdajemv ; b.rc ipsa cuim plura ad menlcm rcgul.c s.ncli Rcnedicti proest qux Origcni vulgo sed falso Iribuitor. Quamlo quidcm vero non plane mibi constalcam cssc Anscl- " leruntur, ut cum ad eos exprcssc loquilur qni mo
inscripia
,

Incipit

homilia B.

Amelmi

Unum

dixcrim

,

super

mi,

el plnribus aliis in locis cdita

babciur, idco

illain

rumconvcrsionein promiscrunt
talnr ul

,

ct

monaclmm

bor,

diiiiisimus.

Deum

ubiqtie cl

semper prxsculcm crcdal

Censura Exhortationum.
Islascxhorlaiiones scu senlculias P. Tlicophilus
iil
,

eic.

Alia dtto carmina in sola D. Picardi,

qui ca pri-

scio

,

primtis cmisit.

Undc cas

liabueril

et

quo
si

mus
Is

dcdil, fide subjecimus.

jure cas sancto
ipsc docuisscl;
inter sancii

Ansclmo
ea

ascripscrit, nos scircimis

Censura tractatus De pace

et

concordia.

igimr

qux

ei

dcbctur

flde illas

Aofdmo

tribuilur

in

ms. Lovanicitsi,

cx quo
:

Ansclmi Opera c lidimus.

liaiisiimpltim ctad nos

transmissum clidimus

eccc

Unum
gtila

mibi constal, ipsas a monncbo Renedietino
Rcncdicti
rcacli-

ab Ansclmi siylo

ct

scnsu abboncl.

conscriplas. Etcnim plurcs cx sancli
colleclx sttnl;

CfiNsUBA LIBRI MeDITATIONUM ET OrvIJOMIM.

ul

cum

dicilur

:

Cur malis
te
:

Sancliim
scripsissc

bus tuis conlristas Palrcm piissimum qui

in filio-

Auselmum oraliones sivc incdilationcs tcslatur Eadmerus I. n Do cjus vila
Durandus
20
abl>as

latut

rum uumero dignatus Dominus malis

est

compulare. Ilem
ni
,

Nc

irri-

(Co/. 50); icstaturci

Casx-Dci

in

Htis

nequissimnm servum

epistola ^,
cl ipsc

ad Anselmum, qua* est 61
in cp.
I.
i

libri i;
I.

icsiatur

pcrpelunm tradat ad poenam
llegi mililaturut propriis

c!c Ilcm

:

/Elerno

Ansclmus

el ia cp. ;il

n

:

lc-

abrenuniia voluntalibus^ CIC.

stalur dcniquc

immmcra pcne mss.
illas
,

Iiem

:

Age,

dum
in S.
:

vacat

,

qnod

in

pternum

cxpedial.

Non
e.\

tina

vero :elale, scd divcrsis lemporibns

Qux omnia
cnm
in c.

rcgulx prologo cxpressa sunt. Et
vililate vel
tc

scripsil, ul

cx singularum COUSUril Bel manifcslum

dicilur

Esto omni

exlrcmitale con,

qnibtis Cliam conslabil quae cl quol a sanclo

Au-

lemus. Ilctn

:

Vronuntia

omnibnt viliorcm

qttod

sclmo verc prodicrini.

5 rcgttlx legitur. Et
:

cum

diciiur

:

Diem judi:

Censura prologi.

cii tinte

ttclus vittv

ttta:
,

omni hora custodi
clc, qu&' otmiia
stini.

fac lc

Ptologtima sanclo Ausclmo scriplnin mccumccnSvbii, qtti
in

alienum ab aclibns

sa'culi

in

san-

eo mccinu dcprcbcnderit ct veiba ct
qtia

clx rcgulx

c

G proposita

mcntem
grapbis

cpisl.

sanclus Ansclinus Gondiilpbo
i)

Censur.v Admonilionis Morieuli.
P. Tlicopbilus
lii.d.

scribit [Ep. 20, Itb.
tli^liuxisse

se suas lalioncs
prolixiias

idco p.ira-

cam

ptiinus publicam fccil cx tns.

itc

generarct faslicst
ibi

V.ilic

Qux lamcn

indc ad nos Iransmissa csl,
itd

dium,
\cl
[)

cl ul

cas lcclor incidat, boc
ubi
voltii:iii.

dcsinal
iu

in

aliquid ab ca discrcpal, titex variis lcclionibus

incipiat

Il.xc

cnim cadcm

opcria cnlccni posiiis cslcvidcns.

prologo.

Hacc atilcm admonilionis formitla sic inscripla lc^ilur in ms. bibl. S. Marlini
Ansclini
,

CtfMUri Picdilationis

1.

Toinac

:

Tractatut B.
niorli

Eam
Aiim
ipsc
I ii
I

P. Tbcopliiliis primus cvnlgavit

intcr sancli

qnomoilo
,

debcal

iittcrrogari fralcr

>;i

Mcditalioncs.
cdicil.

A

((uibus vcro illam acccpcril,

proximus
IH.S.
Qii.i
S<

cl

quomodo respondcrc Ynlc varias

lcclio-

non

ms. Ribl. D. Rigot cam inlcr sancli
fccit

Ansclmi

autlc sam lus Anselinus banc formu!.un pr;c-

MediUlioncs babri ccrlosnos
ciscui

R. P. D. Fran-

rpsetil, iion esl iiudc cimjiciam.
i

Pomimtayc,
dicil

illud pra matiibus lcnens.

(

nsuua

(

arhinis Dc coniewplu

mintdi alioiunt ciirinimim.
ivpis

,

et

duuium
C3t

Ipsa sanc sancli Anscl.tii senlcnlias
tiiiin
itt

babct.

Quntl

§

1

morluam magis

qiiain

dormicnlcm
,

Colonix lOBO 1573 primtim

cxcusnm

»>ssc

animam
atl

<\ux ad Dci voccui non cxpcrgisciiur

carmen
illud

islud

,

lOtl

m.iicum

.1

tuutilum.
bibiioi.

Inligrnm
c-l

iilcm in mcdilalionc2 scnsit. Qttod ibidcm dicilani-

(v Baoctl Vnions.

P.iris.

edium

m.im

bot faclam cssc ad

imagincm Dci

ut
id

mcmiIptum
cdo-

ibidcut 10. IGI2.

nerit, inteHifatei

imei jomuium bonum,

Ei

iai tiuiuoui in plui

ibui ni -

.

<

»im qnibtij

illtid

csl tpiod iu MonoIngio.Proslo^ioct

altbi passiin

(

IV, U\
I
.

..II
,

III

Ufl,

\N

II

\ll.

euili
\
i

ln
iii

S

^

dlcll
<!•<*>

i|in»ti

Miluh

i

».

1 1

x

. .

M
t

i,i

i

\
nisn.
(niii

MMramtdUaihnumA
Inter B. Nir.t iim
iiu-.iii
..

M

etso,

iIm

nnlll polcsllM ne osse,
l*>
1

* *

litt

m

in

Monologio

ei illli plMiibvi In

1

ineloi

Ann
i

qulbm
li

itiil.iii

miiii

i*i

in i.

2014

Bibl.

IIIIIH

lipOMlla
In

Bignt.
iii

\ Itk
iii,

virl

n

U

Lleot irfo
lio,

nuucli mn. ruMflnlui
AiimIiih
iiuiiiiik
,

ii

m

modit

|

i/i/«ii

nii 7.
-

vilir.n

.ul>

li.mc UfflOII UIK'l0

I

iin

r.iin

II

lynnuiluk ctliililcnui|M kiUiinc
ln
illli

I

AiiHoliun iimi

pOMum

nltjudicare,
2.
iiiAir |ita
/.ir>rr

pnrtibni qnsj

ornilonibui

legunlot
(

qunrum
posltl»,

Csninra wudiititionU
In ninnibus o.lilis
ilc
li.i

B
III

\'im-Iiiii
ini
iit

est nuclor litdubiuss
iiits
iii

um

.iiinns

«iiint.ii.il

c cxnt.it

umtrnotnm

sii

m

suiil

miicria

hominn.

Elllll
In
iiis.

ll

llt

mi<

on.nilms,
:

prOprll

iii •«•

lliil

if|'i

rinnlnr.

sctl

llWorM
tiirore

siili liliiln.

I).

BlgOl

intiliil.ilnr
"2

De
ad

Priml
iur in

rtno linjusci

mediiatlooli psragrapbibabcoinrii.i,
,

eMiiini

juiliiii.
iii

In

ins.

20

ins.

s.

M.ni.
ent
i

4
:

llilil.

Ilcgi.i-,

eujni irsnsMmpt
In

in nis. ClllerO. II

llilt

niMiiliitur

Hi-ditniio

nobiimlnMm
1

dMonlioi
ii

nulbi mn» romporl,
prolnll,
et

ronri
.iii

niidiiiit

timoram.

Cmoum

<i

1

ni

rnrlni leciiooei. Illim
lii
,

MM
lim

P.

Tbeopblll
la

i«-

m

quidcm

AnMlml monaehii
liini
i.

loenpliM Mrlblt DurandM
(

quod

eii

monlem

lingusm ImqIuiI

epiit. 01,
liquei

v.x

un et

u

AomImI rcinonM
llli

novcrim.
Di siniiilnro bfe

enmnb AnMlmoeoM
innnm

ndllnm intcquara euel
1078, ln

neqimo

dnM

prlorei psrsgrspbos
rorsfis,

nbbnii Imm out inle

enim An-

intogrM
in
itl

legl in llbro

D» eouiriiUtn»

qol isntsl

ibbM inMlmui non nl abbas s.iliilalur, HM in scriiiiiur. DurandMiutom kiM mo.liuilonem icce>
pernt,
iiiiin

M

Appendtoe
inliil

loin.

l\

Opernm

s. Aogotiiiii.
ciiiii

Vorum

juris

S.

AnsdnW

dolral.il,

libei

bM

mmI

inliil sii

ibboi monnilorli Cnsss-Dci, cnJM
in

nUudqunra exccrptuui c\

rnr1itroeUilaiiofti<

rrgiiiKMi lennil

ab lllBO I0G8 ad ann. 1078, qno
est.

bns ci orntlonibui qnni Anodml riioomul ecno
ccrlius csl. bl inlra ilcm Mislr.ibimiis in Judicio librl

Clnromonl. Eeel. eplic. electui

Unde

;»ii

iono

de eordit conlriiivne.

10G8 id
nonterli

III,

1078,

(|iio

Anselnius

Dccccnsis nio-

r.icius

csiabbas,

nn
c

icrlplim

mm
oi
lit.

Censura mcditaiioititS.
fit

i.
blioth.

r.

1 iifn|

!,..,>

primum

edits enl cx

ms.

Iii-

mnnifeettim.

Hanc
Integro
e.

e'tSt

S.

Dontvent.

3 Soliloq.,
p.

enm
16,

Vaiic. et

in

M

niliil

occurril S.

AnsdfflO

indignum.
dMcribit S. Antoninus,
5

n,

Censitra medilationil 9.
ll;rc nicdilalio, q:ia: uiciint
,

12,
Ibio

7.

Jcsnm hazarcnum
,

lnc

obscrvo

,

I.

Inlci b.

Dcmardi.

opcra

C

clc, inlcr S.
tur lob lioc
alias,

n Ausclmi Opcra
.
.

in

OfflUlbUI eiousislcgt-

...

,

exstaro libruin qni ramdeni liiulum, Dc miserio ho

li

lulo

:

S/>cc itltnn

crangdici

icrmonit
:

minis, pr.clcrl; sod

(|iii

lb

islo

omuinoalini

csl; 2.

Stimulus amviis.

lu

Ipsam

loanne ibbnto eoliecias babcri Incod. ms. Hetlcnsi. Ojiod non lcvi arguuicnlo cst
intoi isias

procM

ms. D. Bigol inscribilur

De

liumaitilate; in ms. Oralnrli Paiis. Iiunc lilnlinn
:

babol

Passio
,

Dumini

tioslii

Jesu

Cltrisli,

muiult

proccs

ab co

niagis

exscriplas

csse

qnaui

S.draioris

scittiiduin

D.

AMflmnm
al

archiepiu. In

lOmposilas, ul fusius infra dcmonstrabimus.
CVnsiira mcditationis 3.
Il.oc

lom. VII
liiuliis
:

Operum
Slimultts

S.

Doonv. unas exsut liLcr eni
lolus

amoris;

ab

islo

dislal.

in

omiiibus editia oi mss. ftfedifationum S.
:

Faioor qnidem inter S.

Ansolnii excmplaribns logitur

inscriptionum divcr-

Bcmardi Op-ra occunmo banc mcditalioncm inscriptam: Sermo D. Dernmdt
At S. Bcntardo oam abjudicant

siiaieni vidc in variisleclionibus.

de Pussicnc Domini.

Ipsam CCMOQ cx
sculis

illis

Cssc conliili cordil

opu-

qtii

qu;o

pracfalus

laiur iu pruMd.lucl.i

Durandus avccpisse se gratucpist. unde ct oudem aeiale
;

advcrlunl; nec ogo

eam Bernardi sivlo njfaiimo doscripUM cam Auscbno (irmius asscram,
Ansclmi verba nonlcgam
acpielali
;

cum

in ca

in

nullotanipn

eam

fuissc compo.siiam

qua praeccdoos

eiliia

cst,

d

ojus «Uutrin.c
praefcrt in
in

rcpognat, ct

nomcn

ojus

lubcns concodo.
P. Thcopl.ilus in sua bujiiscc moditationis sTitLixi

oiniiibus eiiam nnliquioribus excusis, ci

aliquibus n.ss.

ngilatan sun
liic

sibi

eriminasuoque noniincS.Ansclmus
describat
;

Censura meditatinnii 10.
Y.x

cxpiobrel

Cl

cl

iicgando concludil,
liie

ins.

Vaiic.

eaiu

P. Tbcuphil.
iindc illam S.

publioi

juri^

ne plas icquo
juiliociur.

su;e fama^

prodigusSanctus
Ikcc
milii

docior
csl

fccil;

ct inibi noii csl

Ansclmi nou

Verum

dclicalior

visa

eoMJudJeem.
Cettsura mcdilationis II.
iii

rcligio

:

IH quid Ansclmi conscicniiam cxcuteve:
intlulgercl,

qnom

a pmlaiis slu lio rcccss sse ui sibi

omnibns lam exensis
baee
iegitur.

«piani

mss. S. Ansclmt ms.

Eadmcrus
{uvenlutis
luissc.

ipsc

scribit?

Sai

sit

Anselinum

suae

medilaliouibus

In

22

bilJioili.
hottii ds.

delicla

rerm

poeniiculix

laorymis di-

Liucoln. babcl bunc lilulum, Derccreutione

Divcrsos liiulos vidc in variis lccliouibos.
lnijiisoo

Pluios
c.

mcdilalionis
,

s«i lonlias

liabot

Eatimcrus

I.

n

De

cjus Vila, testatur ipsam
I01»0
,

al>

3J
(

libri

Meditationuui

qui S. Auguslino falso

Ansclmo Lugduui
bbruin Dt cottceptu

scripiam cssc ann>j
ei yltnttt,

|»"si

Iribuitur.

elc.

5!

S.

ANSEUMUS CANTUAR.
et

ARCIIIEP.

58

(Unsura Meditationum 12
Primus,
sancli
ll

15.

\
inier
ct

Auclor
tiunibus

Imjiis libelli in c. ult. falclurse his mcdila-

bcnc

srio,

P.

Uaynaudus eas
:

De

divinis

benepciis,

adjunxissc

vivcndi

Anseimi inediuttiones evulgavil
Bigol, S.
In

eas in

formam qtiam
bl evidens

pei

40 capitula

ibl pra>s( ripsil;

unde
et

unico ms., quod csl domini

Ansclivi

tiiitim

cssc el isiius vivcndi formulx

mediuiionibaa

accenseri

didici.
in lertia

duodccima

istarum mcdiialionum auetoriim.

pbrasim Anselmi adveito,
video omnino disp.irem
;

dccima styliim

Ccntura meditationis 18.

utraquc tameopiil mcnli-

Ex ms.

collegii

Vicnncnsis P. Theopbil.
lianc

,

utailin

bus sapit.

prxlalionc ad Mauiissam,

inler alias

omnes,

Censura mcdilalionit
Cndi
e (collegii, ul puto,

14.

ii t

vocal, faculas.scu alloquia srrncli Anselmi in lucmisit. Ilujus inilitim legilur in prima
libri

Har.csancti Anselmi noniiue P. Tbcophiluscx ms.

ccm primus
partc
f.ap.

Vicnnensis) primus cdidit
in

18

Medilationum qui inler

sancli

ipsa etiam inter S.

Ansclmi Mcdilationes occurrii

Augustini opera volvitur.
l)e
illius

uis. D. Bigol; in aliis e.un

non

lcgi.

auctorc

lioc uniini scilur,

quod
;

vivcrcl
ibi

Obscrvandum autcra
priora
capilula
libclli

csl in

ca

ronliiicri

novcm

in societatc

fralitim quibus

prxeral
in

id

enim

qui

Manualc

S.

Augtislini

pluribus

indical.

Mbil autcm

ca esl quod Au-

vulgo dicitur. Unde islius
nuin,
ct libri

libri, sicul cl
,

Medilatio-

"

selmtim non sapiat, niidc ab Ansclino, duin

B

c-

De

contiitione cordit

crisim infra

cense cccnobium regerei,
crcditlcrim.

eam

scriplam

cssc

focile

dabimus,

Censura Medilationum 15, 16

et

17.

Censura meditalionis

19.

Unif.d in Ircs partcs dislributa cxslat in

cdilionc

Prinius c.im ex ms. Valican. edidil P- Rayualdus.

l.tigduncnsi an. 1630,

quam nos

in trcs

medilationcs

Ipsam nos cx ms. S. Mart. Tornac.casligataui dcdi-

divisimns. Huic P. Tlicopb. ex ms. primani luceni
dc.lit, ct

mus. Auscbno prorsusdigna

cst.

cam ab Anselmo adsororcm suamdirectam
renunlialum est triparliiu s;cpc-

Censura mcditalionit 20.
Intcr S. Ansclini oraiioncs hxcliabelur
bibliolh.

scribit. Mibi quidetn ccrto

inms.2G7
dedimus.

lain
f.ito

banc mcdiuiioncin ad sororcm babcri ms. D.Bigot; cgo vcro

Tbuan.e, ex

quo

ipsam

lypis

mc

illam

in nullo

ms.

Ilxc sancti Ausclmi doclrinani ac piclalcmiii ouiui-

Icgisse falcor.

bus expriuiit.
est
:

Dc illarum auclorc cerhim
fiatrcm
illius

1.

cum

fnisse

Censura mediialionit 21.

virginis ad qiiam

dirccUe SUilt;

ipsc

Hanc uon
clos; ct
ila

aliud

censeo quam pietalis

flores

ex

cnim

in

secunda declarat quod eos idem paler ge- ~ Proslogio sivc ab ipso Anselino, sivc ab

alio

collc-

nurrit,

idem ventcr complexns
2.

est,

c.idcm visccra

omni jure Ansclmoascribilur iapluribtu
Cehsoba
Orationcm.
1.

profudcruut ;
iit

cum
ipsi

in juvciilutis vitia

prolapsnm,

mss. ac

in P. 1 beopbili editione,

cotlcm

loci

falelur;

5. ipsuui

landem Det
il-

misericordia a sxculo essc convcrsum; 4. quod

Centura oralionis

liussoror in virginiUtis proposilo vivcrct,
f!c significatur.

ul in his

A
ost,

P. Rayn- cx ms. coll.

Vicn.

primum evulgata
mss. compcri.
dislal, cl

ncccam

iu ullis sive excusis sive

Al S. Anselmtis unxain sorurcm habuissc scilur,

Allamcn ab Anselmi

slylo

non

auclorcm

nomine Ricberam, qunc nupsit
filium genuit cui Ausclini
icstanliir plures epistol.e

Burgomlio, cx qno
imposittira
est. Id

s.ium proposito ct habilti rclipionis disliuguit.

nomen
et
ail

Censura oralionis 2.
Ipsa in excusis etiam aniiqtiioribus cxstal,
qtia-i

ab Ai.sclnio

ad Burgoiipars oralionis,
Hit'0, ctc.

diura,

ct

ad Richeram

Anselrauin nepoumi
I.

sciipU". In
scribii

earam uim, quac

csi (j7

m,

sorori

sux

quos

Inctpit
illa

;

Dens meus, da cordi
nisi nt

Nos cam ab

non sejunximtis,
illis

ncininem cssc, exceplO

ejill viro, ciijus salti-

eas qu.T

compunclior.em

cxcil.inl,

prxn.ittere-

tem Untum nosse
sua.n et
illc

cl ainlirc ipsa dcsitlcrat

quanlum

Gl

i

rai

;

quia ipse unicusejus fratcr esi, et
lilius
:

D

nrasqus adviiintcs
falso

fctpetrandassnni eemposilas.

C: , piluh5(6i 7|8|ibri Mc.lita.ionum, qui At.g.isiino
tribuitur,
in

uiiicua

ijus

qux non obscure
si

indicant

constant
in

cx

IsU oralionc,

qu.c

nou aliam
i,

fuisse S.
innis

Ansclmi lororcm;

qua cuim
Id

Uinen

ms.

ei

omoibua excusbi S. Anselmo
judicium
istius libclli

\;

non esset post uarilom uuicus
a

aseribitur. Viue Infra

Metli-

(|ui

.

um

uepote iuo

Ricbera unice

diligcrcliir.

utionum.
Cei.sura oralionis 3, K, 5, G, 7.
Inlcr S. Anselmi oialioucs
li.t

iinum probibet quin crcdamab Ansclmo ftcripUi cssfl
•>

niediuiioue
et
c.

Qnidam eas S. Augustino ascripsere;
in
lilicllo

qoldem
47,

lcguntur iu mss.
:

f)e

lila
i

crrmii. ad sororctn

,

ad

qu:c in variis lecliouilittl
ins.

nolaviinns

quibus addc

Snem
i
i

tn

ex Integro

legunlur.

Verum nec

D. BlgOl t Ct ms. coll.

Vicn.cx quo eas P. Itayn.

...-.

libelli Aiigiisliiiui

auclor est, led aliquii san-

prin u» cdidit. Quinla cst.

c

34 prxfali

l.bii

Mo!i-

riu B<

uedh

i

>

cl

tanclo Gregoriojunior; ilims eoim

Utionum.
Censurn orntionis
In ms. bibliolh. S.
i.
>,

meniinil

iu c
f

14 et
\

19, etisiiui

In

c

8.

16. Adjicc

quod

in iiuilo

antiquioribus sanili lugusliul mss.
i'.

Muiii.i

Tornac Icguiuur

pbl-

i

ipluiu

[icrialui

S.

Ansclmi lamciilalioucs, boc c-i

mc

lilatloties,

(

i

\

.1

i.\

OPI

iii

M
i

\

luici

nuai

\m

li

bi

lur,

ijuam

id

nui

u

m

.\

p
.

"
llll.-lll
ll
1
I

ln
I

rJ
lllllk

prolullmui.

IJil.lll

III'

tbbtll
iii

.

I

Oratlu I tadum otl ic

~.

i

njin vldt

1

1

atoi tcaj

n,

ii

.i

.

|u
.1,

i

<

ull

i

i

iin

'

n

i"

niilur

Mi

Crnmiu
li.ic
ln
lli

trufUufl |0i
capllobi prcufbtl
li

ijiii

I

|

|

cunftoll Qjuatuor pHort
Alliinu

iniinM
<|il !•

Blale

i

|ub

i

'i"
i.i

i

\l.ilii iiionuiii.

n

I)

IIIMI

CtltM
Ipl

aiilii|ii <>•

milipo
ti
(I,

iin-fjt

,

jIi

i

,!

|

in

MYilii.iiioiiimi S.

Ausrlim KllllUM I

"" lulxiil,

i

,i

iin

crpl

tl

ti

opum

estci

;•

li

•• ,

1

nuc nou ma. Tbuan
I

Mi

<•>

mi

<<>ii<k.
|

TIumIi

.Miiiinn

iiihikIi ilnrl.

Yintn.i

Ouil,onii

|.

Gtutura trufrannni 80, 51,
ntteln i>iuribu«
II. is

M,
vx

'>'<

54,
\

liiicr
iiis».

s AnM-inii oraUunuu

legllui

niiiiii-

.

I'

rViyiiati.l.

m

.

|

Inqidbut dlvertoa babet iluloa, ul vtderollool
ma< D. Blgoi Ihbc orailo ain» Baiu 01 me.
i<< ll<

| lnlii,
suli

h

ii

Utlma
:

K-riin Irjjiiur

ciiaui

m
ms.

mt. D

I

in varlitlooilouiuuit In

lm< lilulo

Oratto tptfspUfffl tUUfff
• l

Aun:

duabua conjuncu

eati

Vatlc p, iuy-

Irioaalata

quoru
iii

<t

lu

Tbuanetia
40
i

nahluiprimui publicam
ev

ius. Iiric, ui

varlii leetionilHii Indicatimut.

CtMUra Oiaiinniim
P. Tlicopli.
iii-..

|§<fj 13.

Cntura

orefluuuni 57,

58,59
i

<'

Vniin.

primui ias iulcr S.

R

Kx

ins. Coiin-iriisi

160

III

ii

puldk

)ui

Iraa

I

Ansi

iiin ;iiioi|in.i

roooniuiti
14.

Aiisi-lmo

tacriptlmut.

Qux qnailrsgi
Kk
18,
<rl

Cauturu araifaafi
Biatat bsac
in

riiur otlara la ms. Vletor.

omnlbut oxcutii,

<h ln utt. n. Dlgni

nc in nis. Tbuaiii oi In mt. Vion. Ipta lamon otl 0.9
an>pe
faii

Crnsura oinnonum 41, 49,45 ll.irum prnna in umuibut pORC
'

s

.

\nI

llbelli

ModiiaUonum , cujut
crationis 15.

lofra judieiuin

tolmi oraiionot legitur. Vide vtri
ras vcro

i

Uon

dnbiinut.
Ci'nsurn

non

ila

flrmus Ansclmo Itternorim

!

liccl

cam
babout
nis.

<|n.c

quadragesiina lOCUndt Ctl
tllat ot

ex ms. Viuilu

llanc

inlcr

S.

Ansclini

oralioncs
ins.

uemi, et

mt.Vatic.Pi Ravnaudut
4'>,

lu-

Corb.

t(>0,

ms. Vallis Luc,

San-Gmu.
et

et ins.

ccni cilnlerii.

Unll. Vicn.,

ex quo oam P. Tbeopb. prlmuaedidii.
19.

Ccnxina onilionum

4U,47c/48.
N

CtUtaru orationum 10, 17, 13
Itta eapllt 30 ei 37 praulieU
liliri

Palcr Raynaudut bas quaiuor ad B.

ursliunca
inl
r

Uodiuiionum
cx

cx ms. eollcg. Vienn. primus lypis
Aiisclmian.is.

cxprcttil

cemplenl. Ipta lamon, ncc linmorito, P. Rayu.
ins. Coll.

Vicn. S. Ansclmi tlloqiliis tCCOOluit.

r
in

Ccnsura orationum 49, 50
II* babenlur non

ct

51.

Ccnsura vraiionis 20.
Ilac orationo cluuditur
ntiiii
:

mudu

in

ms. colleg. Yicn. ct
ct in iit

prtefalut liber

HediuUolegiilc-

ms.

VaUc
illas

el in

San German., scd
ut in
variis

om-

ipsa

Umen
scil ct

inter S.

Ansclmi orationcs

nibus aiix cvolvi,

lecUonibut tignavf.

lur non soluin in nis. qua? in variis lecUooibui

Undc
se

csse reor quas prolixioros compotuitte
scribil in cpist. ad
i.

tignavimu8,

in

ms. S. Germaui,

In

ms. LoS.

Ansclmus noiidumablias
lib.

Con-

van. et in ms. Vienn. e\ quo P. Rayu.
selini alIoi|iiiis

cam

An-

uiilplium, qii;cest 20

Unum

bic

observanet

primui

arijunxit.
cl

dnm
22.

est,

quod

in

anlea cdiiis oraltobet 49

50 ablitulo
:

Ccnsura orationis 21
dus.

brevials

quasl

unara conficiunt sub

boc

Insas cx ms. Vaiic. aocepil ac dedit P.

Reperiuutur quidein
ac
in libro
libri

in

libro

RaynauDc contritione
tO. At

Incoculio Malril Vhginii Maiia; ttraui ac Fitii ejus,
ct incipit
:

Sancta

et

imer, clc
et

corilis,
l.ilso

MediUUonum,
Auguslini

c

quam
infra

Censura oratwnum 52, 53, 54, 53, 50, 57, 58

59.

iii

noincii

praferant,

Ex ms. Vicn. orationcm
Vatic.
cdidil.

52,

alias

vcro ex

ms.

deuioasirabimus.

P.

Pijynaudus

inier

Auselmianas primus

Censura orutionum 23, 21, 25, 20', 27 ct 28. Pneter ms. quaj in vaiiis lecUontbus notaia suni ms. Lov., ms. Bibliolb. Regiae, ms. Floriac, nec non mss. Vatican. etCollegii Vicn., ex quibus cas
I*.

D
IVIiythmus

Ccnsura wationi* C0.
bie
inter

sancti

Anselmi
in

or.iliones

babciur

in

ms. Corbeicusi IGOot
illiim

ms. Vicl. Ku. 10»

Theopli. deprompsit, eas

e^c Ansclmi prolesUn-

ex quibus

pralu

conimisimus sancli Ansclmi
aliarum ad SS.
lib.

lur.

oralionibus inscrlum.

Censura orationis 29.

Censura
sil,

oralioms G2

et

Cum

fidcs

mss. codicibus integra dan.la
niliil

ubi

Guilleimus Gcmmeliccnsis,

vi,

cap.

9, de

nnlla alia suppctil judieandi ratio, el

aliunde

Anselmo

scribil

repugnat,hanc orationcm

uulli alii

quam
in

S. Ansclinu

cdideril; elcas esse
bilet, uisi

quod Iibrum oralionum ad suuctua Ansclmi doii est u.'ule qujs rmms. codicibus fidem abnegavil. In
csl

adjudicandam censuimus.
liujusce doctoiis
libuerit,

Eam euim

pluribus non

omncm

ignobilioris notae codieibus

mss. inler alias sancU
:

aliquibus

quidem oralio C4, qu;c

ad sancluin An-

oralioncs perlegimus

quos,

cui
lis

dream;
tur
iii

el

oralioCS, qua: esl ad sancium LaurcnUutu;

consulat iu variis

leciiouibtis notatos.
et aliud

el71, qusc est ad sauclnm Duuslauum, dcsid ran:

adjiciantur ms.

2024

Biblioili. Regi;e,

ms.

scd cuni prima iu

ms. Vicn. cl

in

ms. Tb.
in

ct

D. Bigot.

Stylo qnoque Anseliiii

ilescripuni baitc

nis.

Saiati Gciniaiii logalur; alicra vcro

ins.

s:>

S.
in

ANSI.l.MUS

CANTUAR.

ARCllll.P
69, qiue nullo tlubio Ansclmi
.

50
snni, ci in
ipsc sc

Tli. (i
118

ms.Vicn., lcrtiaUmdcro in m».Vicn.,easa-

\ orationcm
cupai.

sinl facicudc

bae

in re

llilci.

quibiis liomiinri

iciii

ct

bomunculuin

nuu-

Adverteudum superesl : t. In ms. codice Sanctl ArnulpbJ Metensifl .exsuprarcccnsitis sancti Ansclmi
MedilalioiiibusclOr.uionibiisplurinias(quarumspeci-

In alloquio 12,

quol

in

noslra liac clitio.ie csl
iicai

nicdilalio, 18

,

auclor in

se pasloiis

babcrc

minaD. Mabitlonius 1. Analocloruni exhibuil)
1

rcpcriri

oflkium cojns-cmere

prettua

ingemiscebai.

d

bac

inlor varia piclalis opuscula qusc Joanncs abbas Augnalse niincupavil. Ipsas aulcm non abcocom|iosilas,

quidem Ansclmo
sul»

pi iori

aplissime couvcniiint, cujns

pncbilinnis istius ponilere suspiria laciymasquc
(/.
i

sedex

j.un

lumedilisa sanclo AnselmoMcdiialioiii-

dvacribil Endmerufl

De

Vita S. An$.)

Cum,

in-

bus sivc Oralionibus collectas inde arguilur, !• l|UOd cx omnibus Oraliomnn sancli Anscbnicodicibiis ms.

qnil, pro amista ttalnt sui tranquiltilnte veltementu

time

(lerel,

nb

onrre pralntionis, qund

sibi

(utebainr

qnui riderim, ci qui lam
riis

in

proloquio

quam

in va-

importabile, ut relevuri merereur,
rilium) tncliie,
isc.

magnoperc (ilauJpsi ve o

lectkniibufl

«lonoianiur, nullus

sit

qni ialarum

Hothom.
ut

cocpit rocjnre.

preeum
<|. v.ibit
i; ( ii
t)

salloin

quam plurimas

sanclo Ansclmo DOU
lot

Maurilius pracepit
tineret.

praluliouem quaiu habtbal re-

ascribat.

Qia quaeso xquilaiis lance

ms.

fiilem

uiiicoi codcx ms. cui nulla

alia suffragalur

B

Denique quoil graliam loea commissa ordinan
aurior oraiioiium postulri. Jo nncni Fiflcanenseni

li

?

2.

Qtiudexsancli Anselmi

epislolis,
,

quasin prima

qui

duu reg«bat mon.isieria,

iiiquid

argutt? qaa«i

MediUlionum censura indicavimus
Kadincri leslimonio
(I. I

ct ex ipsiusinel

vero plurcfl ect lcsias rcgerc crcdatm sacerdos quieqnis in finc brcvimn
iu

De

Vil S.

Antclmi, col. 5C)
prior csset,

liianiarum icciial
nobit

oratioucm
cxpiessa

tonslcl oralioncsab Auscbno

dumadbuc
ci
a

qua bx>c vcrba loca

comuntta

boc csi anie ann. I07S, cdiias,
scriplas.

pluribus ex-

logiiniur.

Uudc non

lcviler

conjiciam

ipsnm

eliain

Uni igilur Ansebuo CaiHuariensi jurc nicrilo

istas

loannem Fiscancnsom Ansebno Bccceusi viciniorem
ill.is

oraliuncfl asseruimus, quas uon Fiscaneusis inodo

ab oo acocpissc.
lcgnntur
cpistoiae,

seJ cl Unrandus Casae-Dci

abbasabanno I06S

ad

5. Qnoil inter cas illx passim dcscriplx

annum lOTSctplures

alii

mnlio pietatia studio cx-

qnasAnscbno
vidclicei ties

asscru..i ipsauncl

Anscbui

ceperunl ot coUcgernnl.

oralioucs

a<l

sanctam llariam, qnas
(Yidccen^*

Advcrtcndum 2 cx orationibus qux
sunl Anselroi, lidelicctei orai. ad S.
S.

nullo

dubio

ipsc suas facil
".'(.)

in epistola ad Gondulpbum, quac csi
,

Pcirum, ad
plu-

lib. ii,

et

medilalio

Terret me,

cic.

Paulum, ad S. Nicolaum, ad S. Bcne.licium,

iurotN lfedifulioRia2}cum aliisdc cordis contrilionc,

rima cxccrpta cssc cx quibus magna ex partc composili sunl liber

de quibiis Durandus abbas Case-Dci

ci

gralulalur jn
confioiiur, {•

De
iu
l

contriiione

coutif, ct lilier

Mc-

ejusdem

libri cpisiola Gl.

Fx quibus

dilatiomim, qui
ci

IX

Opmum
<pii<l

S. Aug. babonlir,

codiccm hunc Melcnscin non cssc descriplum nisi poslquam s u.ctus Ausclmus suas Hcdiiationoj sivc
Oi itioncs o ilidil
;

dc qui.ius

propierca

scutiendum

sii in-

fra

pionunl abinnis;
I

3. uralioiicm

68 minus recio

2° Joarmcin buucabbalcin plurcfl

insriipiam esac a

sancluta

Martinuw, cum ad S.

ab Ansclino composilas oraiioncs cvscripsissc.ct c\scriptas ilircxisse

Niiolaum cain sc
cpist. ad

fceisse ipse Ansclniu» scri'»al iu
lib.

ad Auguslam. 5" Istarum proii.de

Baldricum, qurc csl ol

n,

inquacliam
idem
conira
saucli

prec.ilionum liunc non aucloicm, sod pium dunlaxal
eolb cloicin

indicaleam paulo anlc<]uaui In
frctarci,

An^i.un ipsc Iransvidclicel

babcndum.
icpugnal cerlo buic juri quod
islas

csse

composilam,

circa

Porro

uibil

lcmpufl

quo librum Dc nomine

Incurniiioiie Yerbi
Kxsl.il

prcccfl sancio Anaelmo adjadicat. Quod cnim |»r;efalus Melcnsis codex oplimx noUB scriplus sil ad

Rvtcetinum incboavcr.il.
Nicolai

bxc

oiaiio

inscripla in ms. munastcrii dc
Ptulterii beaia,'

L

ra.

iiudccimi saiculi fincm,
vila ccsscril

cl

quod Joanncs Fiscanensifl
.

Cr.NSi^RA
Ilbitl

Yirgins.
ivisil,

auno 1078, quem tamcn monaslcrium

D. Picardus

primus

in

luccm

Inud

rcxissc usquc ad
refcrl

annum IU82
Vil.,
I.

auctor Ncustrix

Pus
I.

dubie cx aliquo ms.
pnclcrl.
P.

quod saurti Auselmi nomcn
illius

cx OrdcriiO

iv.

ad ann. 1072, cl
sed

n,

Rayn. iiullum babuissc
f.ileiur.

opcris

ad ann. 1107, non niodo
pbiriinum.
iluni

nibil obfllanl,
leiigi
,

lavenl

roilicem ms.
videlicet

Egu

qii.tlom
,

incidi

induos,
Floriaus-

Nam,

ui supra jain
,

Ansclmus

iiniim
in

Vicioi uiiini

cl

allcrum

Becci

prior eral

plurcs oralioncs scripsisse

ceiiscm,

quibus bujusc.'

Psallcrii
:

initium
in

ccilo scilnr, cl ab ann. 1063 boc niuncre perfunoliis
a<l

quc

ad Coinplclorium
,

liabclur
iu

sel

uiroquc

an. 1078,

quo

in

abbalcm assumpliis

est,

CJMcri ilcsidcrantiir

cl

nculro

lcgilur

nomcn
Lnbboib.
cli.im iu

U.irum auclor boinuncioncni qiiidcm sc
ciim non de corporis molc, sed

dicil.

Al

aurloris.
codicfl

Occurril cliam

mibi
II.

in noslr.c

cx animo dc sc bubunc,

ms. 315 Psallcrium
Ilegi.c; scd

V.

cl aliud

mililcr scnlicnlis isla prolala sini, Joannciii

ms. Ibbhol.

<luob.T<prorsus alia suul ab

qni
liibil

n

corporis cxiguilalc
,

Joanncllinut

tliccbalur,

co quotl bic eiliuim csl, clab<o quod S. Bona^ei.tura
coinposuil.

juvanl

sod

Anselinuin BperU

produnt, cui

frcqiicns rr.il biijusci^ vocis homuncioi.it ct
culi

homnn-

Jidiciim mbki Dc

contrilione

cordis.

usus, ul palel legenti lertiam medilalionem cl

Piimi

capilifl

uliima

pait, rinii

secuntlo capitc,

M
tni.i

ii |d Miliiim lUMpll r
.1
i

i

r.

.

»

Hi iu
iim
|..il

\i

>
Mi
ii

\

n

.1

i

iii,

\

pn

ili

iii

i

|i ii ii-

\

Ji

m ii.

II

'..II,

ui
i
i

i

mr.n
1

'

I

<

i

ilil.iliuiiis

t|

MIOM

S. An-.cliniis

.niiii.

lOOfl

ii

(h
M<

i

l

t

<

II

.

i

i

1

M.

iir iiiiiii.in.i

n-iii

mpilono.

.iii.iiii.i.iiiniii.i

i

n

i

nii

iii

i"in. ix

Op
Anm.ii

Torlll ciplUi

pon

poitorlor,

(.'"'•'«'»*

"<•

/••'•»".

104

li

\il
'

HMnil
i.l.lu..
i

IIIIUX
I

ll.l.T

cjii
(

ric,

g| prloi

pori

otplUi 4, iuqoi
ei...

oiboM

rorbo,
»

A|i|n u.lii Irliui

I).

niiiulii

in i.ilnl
iiilill

runi
lin
ll(

Animti
cil

omo ooMOMofo,
4,mn/

decorpui lUOl

nooolml orotloM i4

b\

Joona. Bopii
(
i

liiiiihC.aplii»

iti ii orolloni *

oom od Doonii qun
ooffoi

iti

'

,

MO* Aiiii.i pon IronMmpu
i

Mc

ilioniliui coiniiiuiin
«|i-

cil,
i.

lllllllllt,
i

scl
,

|U IIIIO l|Hlil M-lllll

Illlll

|||

'iii

lii.l.iiui

iliio |n.i
i

iiilllmd
libor

i

mhiI.
Irgltai
iii

ln<

i"i

A/iImImi,
ftffio*

I,

TOtei

ri

iii'-

iond
i

\>

Clc UlUffll
uiiiliut,

laiidciu parw
«*l

ab

bii»

veilns, (>Mfim
Mi|ui-iilis

ll.ilii.ili.iiiiliiis

cl Orjliniuliiii.

QttllMM

ii.ii
|

ctc,

iiniiuiii

OOpHk

u»quo

ln.jiisir liliri c.i|n|ul.i
ini Ipil,

rmilii

i

.iil

m jiiuiii in
elc,
mm|ii.

I

id

loii .Vi'/i,

DomIni, ctc, Irooololi MOl ci MCUIldl
s.

Duniiut Dctn,

iln cintti
<

.»!
»<

,

I,

.

,

Indubiuuqui
liuin Cil
,

AmmJmI

mmUIoiIooo ioJoj

loi*

Qu<*m
n.i
i

nitujiiiit,
i

Domiiir,

i.

.

QoOlOOff aiilcin

qn.-n

Terret me, clc.
:

:i|u.iii

iic

revbood rerbum rodduuior
:

io

Uonci,
At> islis oiiloin verlns
iSolt,

i|in

Domiue, clc,

lneipil
,
i

lnvoco
...

le.
iin|il,
i

ail li.rc,

,,

.

Poro> ponilrlil ooiMffi OMM, cic,
|| ulliiun parlc lcrli.c
i|ii.c

deprompu Minl
samli Ansolini,

Lapul •I»
tfOMMJ
1

iiuniiiii
i,

iius hh.lli

i

s.

\i,

ilnii

..,

,

Jmii o dnini amor,
or.ili.i

i.

.

nic.litaiionis

Cap. 10 csl ipsa
aniiss.i- virginilalis.
Iiiiliniii c.qiilis

'Jl,

csl dcploralio

Mlll

&

.,

I>,

,,/,.•,

(

|,

.

Ab
Call

ins quinii

eophii

verbli

,

oti

/

mlur umpir,

18 InebOOl iiic.IiL.Mhmi

-iii

18,

hi.

||C., 0*0,00
suitl,

id

illl,

pffTTOriOM

iJlfM, clc, cniciidi-

aliquot fforolboooMO bolc
r
§
.

invcrso

liool or.linc

ex S. Ansclmi oralio,

praml luotura Cnpilottol 18 plorlMi boboMl ojmo Monniario
>,

cl

7 Mcdilaiionis li,

lic loili.i

ad Dcuin.
ail

quc

cl

Ali islis aiilcin

pfffftiroUM eliam,
,

Encblrl

inii

di-

filnr.

clc, usqiic

isla

j>cccata,

clc.

cxccrpla MOt,

Cop. S9
tionis
i I.

niulato laincn ordine, cxorationea.l S. Denod. qiiain
cssc sancti Auseliui coustai.

Cl dOconliiiCiilur in §

1

pffMMlO) Mc.liia-

Oapui 31
ctc
,

cst oraiic lolOfro

qnani

quinliffl

RUMO-

Ab

iis

porro vcrbis
ergo.

peccata,

usque id lixc
capiiis 10,

raviiuus.

Exatitii

elc,

qux

sunt
ail

IniUOM

Copol 35 conficit oralioncm 17.

sunipta sunl

cx oralionc

UnClOM NieOMUM,
in cpisl.

CapolSC

dat oraliooeM 16.
ct 19 oialioncs.

quain ipsc Anselmus so fecissc dcclar.a
I.

51,

ii.

Ab

bis,

Exaudi crgo, etc,

ad

ista

Scd

un.le

^

Capol 37 complcl 18
Caput 39 aliquas
OffOliOM
iii,

biiiel

Deus meut, cic, cxtracia pariler
Orol. ad S.

OMtcnUoi

qn;c

siml in

siinl

cx

prxfala

Nic
Scd unde Deus,
cx
tci iia

iliquas qu.r occurriint in mcdil. ", aliiu

quas qiix
etc,
a.l

lcgiinlur

oral. 2, aliqu.is

Ab
Clc.
,

eliam qui»

in

isiis

bxc ITomiMo,

c.

1

ProsJogii rcpcriuntur.
et
ult.

siinl

sancli Ansclnii incililalione, qu;c

Dcniquc caput 41
lioncm 20.

inlegrain

conficil

cst

de viigiuilaie male amissa.
bis ilemento, elc, ad ista
:

on-

Ab

Deus meus,

in[te

Lx

bis luce clariui csi
libro

aul istas mcditationcs ct
cssc dcscriptas, aut
li-

powo, clc, dcducla sunlex fine oialionisad sanclinn NicOMOffl, elcx incditalione dc male amissa virginilaic.

o-.a:ioncs cx pracfato

brOM bunc ex
posilum.

istis

inaximc oratioi:ibus scu mcditialio jnniorc fuissecomsit ut

lionibus non ab
ulliini,

Ansehno scl
vcrnin

Isla capilis

Peccare

esi

Ueum

inlwnorare,

Utium

iuldlifalur, a.lverto
II

:

ctc, sunt ex mediiationcll, qu;,m

sanctus Ansclaliis

Pioslogion et alias sal:cm cx bis oratioi
liabcnt ac isle

u 3 qn.x sancii

mus Lugduni composuit,
capitulis
:

ct

e\

pluribus

cadem
ejus

hbcr
!c

,

indubiUU

CbSc

Anselmi opuscula. Un
capiiis,

Hxc ejusdem
i;la
:

heu melpcccavi, clc,

ad

D

sancli

Deut Dominus
sancti

cttjus,

etc

,

cxscripta siinl cx
taincn

magis csl ex Ansclmi or.ilionibus libium biinc csse transumptiim qunm ex eo Ibello cnjus ao tor nullus
,

coi-.scclancuni

anic

secunda
veiba
:

Ansclmum

Auselmi meditalioiie. Ilxc
elc,

ccrto sciiur, ct qui non n

si

inmss.

Vm male agexti,

transumpta sunt cx

rccenti.uibiis le c 'iiur, Istas ora iones fuisse ab Ans-1-

orationc ad sanciuin

mo

descriptas.

Paulum cx qua cliam deccrpta
ctc,

Nec cnim

is

crat

sa; cii

Ansclnii

animiis.

ninl

isla

Deus cujus bonitas,
ei

usquc ad hxc

5cio quidem
E.v bis

faleor,

etc
fil

Adverio 2- libnim liunc Mcditaiiomim
e icqiiam ccntones nonnunqtiam
los. In

nibil aliud

auiem omnibus

minusaplc assusententi*

evidcns librum De con-

orationibus

vero sancti Anselmi

tritione cordis, cujus auclor ineerius fuit ipsis sancti

seiitenlis el parlcs partibus

Augiu»iiniceiisoribu8, fuisse receniiore, qui

magis cobxrent. Potius
istx cx
illo
,

compositum ab aliquo
Ansclmi

itaquc
esl.

illc

ex

istis

,

quam

composilus

sancti Aiigustini et sancti

icntenlias quac magis ad cordis contriiioncm

movcrc
libnim

possunt siudiosissime collegi:,

ci

cx ip«Js

bunc apiissime concinnavit.

Idmcimi uooi en Vmhmm dicitdr. Runc librum non cssc Ai.gustini eoastal
:

ex
ex

eo quod in

aiiliquioribus

ms.

no:.

Icg

;

lur, 2"

39
ipsius prologo,
u!ii

S.

ANSELMLS CANTUAR.
clegan,

ARClllEP.
id

40
opcris nec ab

auelor proefaltir sc cx

A

niam. .Equius tamcn eonsiicrim

lioribus diclis
f>»

SS. P.ilrum Manuaic

Iioc collcgisse

AugUStinO, ncc ab Anscliuo prodiisse, scd ab aliquo
ipsis rcctnliorc, qui ex

et co quod scx uiiima lnijuscc

libri

capilula versinl.

divcrsis cl

maximc

S.

Au-

batim saucii Ansclmi Proslogio tr.insiimpta

gusliui el sancli Ansclmi senlcnliis cl capilulis

bunc

An vcro

liic

Iibcr sit

Ansclmi non csl unde

dcfi-

librum

cotisarunavil.

CENSURA OPERUM
Q L
yE
1

N

APPENDICE EDITA
iste sic

S U N T.

Censuba Ehtcidurii.
Oxoniie In ms. 223 bibl. Morloncnsis libcr
iusrriplus
logilttr
:

nihil loquitur; 4° ct

maximo pnc
isle

f.ibulis cl pncrili-

bus nugis qtnbus dialogns

opplclus csl.

Libcr

qni

vocalur

Elucidnrius
ln

B. Anselmt. Canlabrig.c in ms. 123

collcg. Bencd.,

CtHSQBA libbi De mcnsuratione crncis. omnibus quidem, cliam antiqiiioribus, cxcusis
liber islc
Icgi ur.

Elncidarium Antclmi.
sed sinc
lliccai

In

pluribus
In

aliis

mss. cxstal,
biblio-

S.

Anselmi Opiribus

Vcrum cum
cap. 5 Ber

nomine aucloris.
exst.vt

ms. cujusdam
prai cujus

"

in nullis reperiatur

mss. cl auclor
est

iu

Anglicanx

etiam bocopus Gallice scri-

nardum

ciict,

palam

eum

esse Ansclmo posic-

ptum, ut ccrlo mihi ab amico,
cral, rciiuulialum csl.

manibus
Espcn-

riorem, qui anno 1109 deccsscrat, aniequam

Bcr-

nardus vcl monacbum induisset.
mcrito ex condigno loquitur
in c.

Quod ciiam dc
1,

llunc librum Anselmi nominc insignilum

iudi«.al

boc

exns prelo primus commisil Parisiis an. loGO, unde postca inler sancli Ansclmi Opcra cxcusum cst Colonijc an.

opus non prodiisse ante sa:culum decimum ler.ium.

Censura
pbe,

libri

De conceplione
fragmenta

beativ Virginis.

1573. Qiiandoqiiidem vero in eo plurima
,

Iliijiiscc Iractalionis

cum bac

cpigrac4ii.il

vana

,

inepla

ct

saucli Anselmi doclrinae

adver>a

De

conceplu virginali

passivo, prinius

dcprebcnduntur, indignum prorsus quod

illius

Ope15ei

P. Raynaudtis, qui tolus conlcndil

huncce Iraclatum
ipsc scio

ribus adnumerarclur, judicalum cst. Quoc
Iuciu

cnim de
i,

a S.
in

Ansolmoesse composi um. Equidem
bibl.

Adam, Abcl
cod.
I.,
:

occiso, dicunlnr

in

I.

c.

ms. 271

Mcrion.

in

Ang!i.i, anle

IracUlum
:

dc miraculis qui
lanttir in

Domino nascenlc
c. 19,

coniigissc

naN

De

excellentia D.

Maricc bunc lcgi sic inscrplum
:

nee tbcologo, necsanoca-

Anselmus de conccplione B. Mariw
bibl. Lincol. inier alia

et in

ms.

22
ms.

pilc digna

sunt

Et

C

5)

<

libcrlas

cligendi

eum arbUrium dcfinilur^l. III, ab C bonum vcl maltim,
>
:

S.

Ansclmi opcra

illud liain

beri De Concepllone B. Virginit. Canlabrigac

Ansol.ui doclrina recediiur

cujus ctiam

sentenlix

338 colbg. S. Bonedicl. posi Eadmeri Opera pariicr
occtirril
in

repugnai quod

I.

H,

c.

15, de seminis immunditia

traclalusDe conceptione S. MaritV.
Icgilnr
:

Sed

ct

pronuntialur. Deitulc sanctus

Ansclmus

in

prologo

ms. Cluuiac.

Tractalus B. Antelmi de

ad dialogum De veriiale ipse qtialuor a sc compositosiiialogosscribens cl cnumcrans, Imjus non
miiiil.

concevlinnc B. Maria: Virg.
saucii Ansclnti

Et

in

ms. Corb. inlor
ro|>erilur,

me-

Opcra bic
Virg.

ciiaro

IracUlos

Nec quis dical ca

a?lale

dialogum bunc noncx Elucidarii pra>
in

De

conccplione B.

Maria? ex

quibus dtiobus
Li-

dt:m ab co cdiium
f.ilione liqtiet ipsiim

fuisso;

nam

ms. bunccc Iractalum

intogrum cdidimus. Non

ab aliquo qui

sclioiis

adliuc
:

ageret, cl nondtim essct pixlalus, cssc composiluir.

mcn nim

inler sancli

Anselmi Oocra quandoqiiidom hocl alios

mss.

qux

pauciora sunt,

qtiam saucli

Atiscltnoaulein Beccensis coenobii regimen

jam

luni

Anselmi

Iraclalus conlinent,

fidem

penilus abro-

ob.igcralctim ad suos dialogos prologum scnpsit
llonoiio Augnstodunensi id opcris
ascripsil

gantalia innumcra

Operum

S. Anselmi mss.
ct

qux

in

Tri-

Rogia, Victorina, Tluiana,

pluribtis aliis biblic-

tbemius

I.

De EccL suipt. Guillclmo Convenlru-nsi
1300, P. Theophilus
lanien
ciijus

tbccis in Gallia, in Anglia el in Belgio asservanlur.
ln bis

Carniclil.e, qui vixit circa an.
in Eroinalis aljudicavii
:

cnim omnibus ne fragmcntum quidem
est.

isla-

sonlonliam

D rum

traclationiim reperire
illc sil,
:

Sed ncc scio quls
isti

P.

Lubbc

coiifui.it

ox ms. codice coll. Clarom., qui
illud

traciatus

qucm

Ires

Anglicar.i

codiccs

bujiisce

CarmcliLc aHalcni superal. Neulii ogo

insrribunl

opus asscram, sed uiidam sancli Anselmi ltodi<MO
qui cx
ipsitis

lilulus libro

bicenim Dc ronccptione B. Df conccptu virginali tb cxscriploribus
Virtjinis;

maxiuio

scnlentiis liane

Chrisliaux,

pr.cfigi poluil.

uluit, llieologij?

summam
in

concinnavil.

Imuper sanclo Anselnio
lola ipsius

luinc liliruin falso ascribi
ul novit quisqtiis ejus

Ci.nslra nut.or,i Dc

Patsione DomUti.
Iliuan

doolrma roclamal,

BlSlal hicdialogns

»S. 5l9bibl.

sub

libmm
libelli

ii

Cui

DeuiooMO,
voli

ci

masime
in

c.

1G ct 17,

boelilBlo: Vitinciusbcui.c MariteV,
de patsione Cinini.

adAnu.mnm,
Ans.lmi
:

rpgil ul intclligcrct. P.

Haynaudtis
eo

sua

bujnscc

BllUI

61 iu

omnibui ^dits. Nimiiii

Synuxi

Amelmmn
eonstelit,

looi,

licotetilioi

bilominus

iamon Imuc

000 o^se S.
ubl

PP.

liio.utiiin

tlo

prinia conropiionc ipix in palerni
ct

conslat, i* et prologo, >l«,vfmui,clc.
;

um

leguniur

Beaim

leminii

Miicepiione

onde incurritur

2-quiais nonostrv qnilOOT dillogil

debiiura eoutrabemli

poteilooi origlnis.

Verum

his

qnos
i

a sc compo-)itos
<!:.il.

Ansolmus

ipse rccensct in pr.p

lOtUS adxrrsalur Ausr.lnnis cilalis

m»ioM

in loois,

uionc ad

Dc

veritatt, Z' foia dc

60 Eadmcrus

ubi prob.il nullam o>sc iu seminc immuiiditi im

que

4i
iiiiiiiii.tinMii- i|;i- ii
.

(

i

v.i

it\

01

i

it'

U
\

*N

<i

i

Mi
In

ii
ul
I
• :

ii

nln

iiio
I

Uoinni
ii

iloinotiilrnl

fi*elli
|l'.ll,
I

illuiiofl
l. II

.

i

.

.

t

.
-

m

Umbmi
I

ncroiM fuliM Doum
iiiiui.i.ii
i

honilnom
.1

bciu Vlrgn
|hi Cbrl ituin
AiiscIiimimi
<

lllll

lllljlOtl B
|l.
i
.

t

ill

-

,i

,

iiii

.

i|f...iiii|iu-

S|

i in. i«i
.

pioroi nobis

Ir.nlili iinl.
illhllllll

i < 1 1

1

i|ui
,

iln

i

ix.ii \i
|

ohhc iiiunilalam.Oppnituul nln
cnair.iliouiliiis sur. iu llMCtl

un

liiin

m

M

li'IM|.i,ril.ll'.
i

l

|.

,
;

|i-

,

,

|,-

1'inli

EpislolM
Ill
1

ldl)Ul
«'II
I

li.i
i|iii

li.ml ilnn

killipliciuill
:i

luiloilUlc
|

i|iiorniii.| jio

MMSISSI'

l|IIJ)

jll

islll

llllll»

llflllK ll.

.1

I

III

ri

clcsia.ln
.
i

di, nii

,.ic

i

icuiincl.aiil,

al*»lii

i

Apnshdi

vcrba,
.iil

ile

penala

d.iiiintivil

perrmum

csm'

ips.i
I

iic

Aim.1 Iimi, (|ni

ponl priorctn mihmi
iii

r

{Hom. viii),mc
«iini (// l.oi.

.Hiiu.i.i
t lc.
;

titint c.irmjita fuiitel,
\).

UfMI WUTt ii niii dmOmntt murlui cl isia
:

elviUU
Iiimi

o.

Iiiiicihi (iiln

nh (n

liluta fcrtur)

n

«li-

vu

(lcct-in

minns implcvrrilT
icd llcrnardl rlai
iitc
liilu.

llc

«' planai

:

Oinnes

iMi/iii-

iw.iiut

NMMRO

Amclmi,

miit

iri

peieaiis,
jiiy

tttmine

pronut c.uepto, dcmptti
,

Ka liquidein lcmpealale,
l.iic.l(iiiciisihKirlc.si.i

vidrlirei cirra anu. ItiO,

Hatrt

/>.i,

ongtnulibus

inr elium volunlute

fcsiivam rccolcrc voluil Ix.iIt

udiltlii.

Virginis conccpliniicm.

Quod cum lanctui llcinardm
gravci indc cnu1
.

Ad

i|iiiil

bacf

nonciiiin islas onai i.iliones srnpsit

Cl plurcs alii iiunui jpque ferrcnl,

Amm-Imims, hcd UcrvuMis
l.triuinus
01

Burghloleniii, ullptl

1

1«-

1

Irovrrsi.r iiioI.tsudI,

iis

conlcndcnlibii»,

quod nului

Lahhc

in

I.

Do snipl.

ercl.

oliscrv:uil, *» csscl lianc
cs|, cl

conccplioncin ipci

ialitcr rccolendi r:.iin.
II.

II noliis couslat c\ codicc ins. ipn

pcncs nos

2.

quod

si

anlc Chrisli parluni
pcccali

Virgo dccevvmwrsl,

||

t

njns ciiam

flilc

ccrlo

liquel lias clansiila.s, rmi
cl

originalii
i|isc

lorlcm non evasisiel, ul rcfcrl
libri.

divinitut
al)

txtmpta fmstel,
ol

dempta Matie Dei, cssr

auclor lnijuscc

Ilis

autcin subindican
,

prx
qui
XII.

alio inscrlas

Kslms

fucr.it jant suliodoraliis.

cxlcris ac rcdargui vidclur Polho 1'rumicmii

Il.cc cniin in

ms.

iiiiniine lcgiuiltir.

anuo 1161
pari.
i,

in lib.

iii

l>c

italu

domus

Dei

(t.

Non cslcrgo
cli

iiinlc

conciliciur
si

sccum pugnans sanab
eo mi cdilus;

litbl. /'/'.),

sub (inem, ailmaxiin? absur.Iuui

Aiisclmi doclrina,

liber islo

vidcri

quod

fcstiim Conccplionissaiiclac

Marix

fucrit

undc magis euui Ansclmo supponi, quam Ansclmtim
sibi

do novo indiictiim, ncc lamoii sc devotioni
dcrogare,
1'oiho
cpisi.
si

fidt-liuin

iion

conslare non iniquc icnsiicrim. Iloc

codem

bujus fcslivilalis ralioncin quxral. Lbi

argumcnli gcncrc Angclus Hocca, Aiigusiinianiis,
cuni sancii Bonavcnturx Operi
rcl,

MHI ac

vcrba profcrl sancti Bcmardi

in

Romx

excudi cura-

174 ad canonicos Lugdunenses.
in

scrmoncm sccundtim do bcala Maria, qui cadcm exponil ac islc libcr ad margincm (t. III, in MTM.
,

Advcrlciidum quoquc csl quod
clus

ea cpistola sanscri-

Rcrnardiis
(

dic.al
r"a

se

jam anlcquam cam
pcpcrcisse
lulil in

de tanctit, p. 3§0 cdit.

Rom.), concludil liunc scr-

moiiem
aliis in

c

bcrel » bwic

v

*'

ejus sunl) errorcm apud aliquoa

S. lionavcnlurx
locts
el

non cssc, ciun
in
l.

ipse multit

compcrissc;
ciiiiu

sed

dissimulando
iniquiori

simpli-

opinionem

ni

Senl.

a/firmalam

dcvolioni,

qucm

animo

sapicn(it

omnino

conslanler defendal.
in notis

(ibus firji ct in insigni
nifcsliim, 1.

Ecclcsia.

Ex quibus

ma-

Baroniusipse

ad Marlyrol. obscrval quod
sii

hoc sancli Bernardi tcmporo, qui post
aliquos dtinlaxai simpliciorcs, dc
traclalii

an iracialus De concep. B. V.
ducilur in conlrovcrsiam
,

Ansclmi merito
habcal
i|tix

Ansclmum
quibus
in

floruit,

cum

imilla

prxfato

dictum

cst,

bcatx Marix

cidcm auclori repugucnl, ut notat Joan. Turrecrcm.
in iracl. l)e conccpt. B. V., parte xn, c. 3. lloc ipsius

conccptioncm

fuissc vcncralos; 2.
recoli

nec

dum

publico
3.

ac solemniter ab Ecclesiis

solitam;

et

Ikironii judicium.

proinde hanc fcslivitatcm ab Ecclcsia Lugdunensi,
liic

Ipse
ritati

quoque

traclatus,

sux

inlcgrilati ac

pu-

non cx Anselmi
bratam,

instiiuio,

nec

cjtis

xtate fuissc celc-

jam

rcdditus, sc uon nisi

post

Anselmi lcm-

cum

sanctus Rernardus

illius

Ecclcsix cano-

|>ora

cdilum prolcstalur. Etcnim ab ipso sermonis
1. quod mullisin locis jam tuin solcmnilas Conccplionis B. Marix

nicosbiijuscelcbrilalis rcd.irgucrit stalim

alqueeam

cxordio declaratur,
fcsliva 2.

deprebcndil. Snperstiiione, inquil, deprehenta, cic.

erat

Eam aulem

non ignorasscl
in

si

ab Ansclmi tempore
ibi ail.

quod

priscis

lcmporibus

frcquentiori

usu cclc-

D

csset

bttlUoU

ea Ecclosia, ciijus ipsc, ul

brarctur,
spicacia

dum
el

ptira simplicitas vigcbat; 3. qtiod per-

spccialiter crat filius. Ctim crgo

hxc qux

in

eo lia-

cxamiuatio modcrnorum quorumdam,
ci

clalu de festivilalis

illius iiistilulione

et aboliiiono

qui sxculari

ccclcsiastica

auctorilalc,

divitia-

scripla lcgimus, sancti Ansclmi lcmporibus

minimc

rumqtic abundantia

pra'cminebanl,

lianc solemniit

congruanl, traclalus hic non ab Vnsclmo, scd ah alio
rcccntiorc composilus est.

lalcm quasi ralione vacaulcm dc mcdio susmlei
cl redegeril
in

nihilum

;

i.

quod cbarilas simplilum gcmcrct.
siye

CENSlinA EriSTOL.E

cium de tantx At
ista

festivitaiis

abolitionc

seruoms De concepiione beatw

Virginit,

cum Anselmi xlate starc nequcunl; sicut nec commentum illud quo isla fcslivitas dicitur ah Anselmo inslilula dum Lugduni morarctur. Quandoquidcm de
iis

Pater Raynaudus scrmoncm hunc cx ms. monasterii

Sancli Ragneberti Jurcnsis edidil sic inscri:

plane

siluit

Eadinerus,

qm

singula,

plura

Epistola tancti Anttlmi de conceptione bculrc

vcl minulissima,

qux Lugduni ab Anselmo

gcsta

Marue.
Anseitnus Canluariensis archiepiscopus
el

sunt, accuratissime describil

ViU quam

in llistoria

(am in libris de cjus novonim. Nec ullus de islius

Anglo~

rnM

pastor

coepitcopit

suis el

omirbus B. MaritV

Patuol. CLVIII.

43
myslcria colcntibus, milutem
benedictioticm.
cl

5.

ANSF.I.MIS i:\NTl\U. ARCIIIEP.
in Christo

II
cxplorantia Dannriini con-

peryctnam

\

migravcrit,

maximc ad
islc

silia qtii pattlo

posl in Angliam irruperc.

Veruin
rima,
1.

cnim
rtipat,

in

hanc cpistolam snadent plninscriplio hrrc non esl Ansclmi; ntisquam cpislolis IpM sc Anglomin paslorem nnnficiiliam csse

Qtiis

crgo

Ebinus scu Egclsinus

cst

,

cui

cx

Dania

rrdrtinti tanla rcvclatasiintmystcria?

Dixerim

quo

foilc

non lcvem

sibi

invidiam fofiMft;
fuisscl
allo-

hunc ncc Ramcsieuscin, ncc Canluaricnscm, scx ex utroquc conficlum qui cl in Daniam ir.insfielarei,
q«io abiit Cantuariensis
;

2. sanclus

Ansclmus cocpiscopos non
:

cl

qui Rainesicnsc coenoprofugiis

cntus bis verbis

Dilectittimi frairet, dilectio vetlra,

biuin regcrel, ne exsul aiil

absque ulla dignitatis ac patcrnx rcvcrcnti;c nola, quam in cxlcris scmper adhibuit; 3. rpislolx non
claiidunlur bis vocibus
:

Dauia crcdcrcliir
narralio.
G. Elsinus islc
|

:

sic

scipsa

etiamnum in concidil male texla

praslaute Domino nottro
qui

naufiagio proximus adco scnipu-

Jesu Chritlo Ftlio ejut
tancto
vivil
el

,

eum Vatre

et

Spiritu

ose inquiril non solum dc die, scd ct fcsli\ilalis
ul arte composita
lixc narralio facilc crc-

regnat Deut per infiuitn tacula teecuniilliis

ofllcio,

lorum.

Amen;A.

ex historix Anglicanx

scri

dalur.
7,

ploribus rcfcrt a Guillelmo Conqucstorc in Daniam missum Elsiimm, qui ulrum classis, ul famaerat, in

Adco varic drscripta
propior
sil. ln

cst

R

dacio in inccrlo lluctiianli
roustat,
in

Angliam dirigcnda paiarelur, sagacilcr cxplorarcl. Imo tradunt omnrs Guiilelmum, slalim atque in
fr

ea

bxc cpislola, ut mcnquam vcritali qux sibi quam cdidil Paler Yepci
infulalus
liic

appendice lom. VII Chron. ord. S. Bencd., cdi-

nglix regcm sacratus est, in

Nortbmanniam trans-

ritur

quod sanclus

Nir.olaus sil

qui

frclasse, ct aliquanlo posl

Danorum potenlissimam

Elsino naufraganti succurrit, nec nisi una apparilio
in

classcm

iu Angliani

irmpisse.

Cum

quihiis profcclo

ca narratur. In ca
stylo adjeclx

qux

liic

edila csl,

dux

alix

malc cobxrel prima narralio. Si cnim Elsinus paratam classem renunliassel Guiltelmo, vel ipsc ex Anglia non cxiissel
vel sultein Dani

islius cpislolx sive

sermonis

eodem

sunt narralioncs.
:

Illa

taudein

quam

cx ms. Genimet. subjeci eo lilulo

Miracuum
puiii.it

de eonceptione U. Muricc, parliin rhythmis,

eam

co imparato non invasisscnt.
fuit

soluta oralionc composila csl, et unicam dunlaxat

S. Elsinus, Anglicc Aiegeltin, non

in

abbatem

apparilionem cnuntial. Dcniquc revclalionem banc

Ramcsicnsem
Registro d«

rlectus nisi an. 1080, ut habetur in

faclam aLbali

in

naufragio constilulo Duiandus ipse
I.

Ramsey, fol. 218 ccenobii Ramcsiensis abbatcm Elsinum a Guillelmo 1 accersitum direclumquc fuisse in Daniam statim
atque Angliam sux dilioni subjecit,
lioc cst

Fabula igitur est

Mimatensis episcopus (1296),

vn De

divin. offic.,

concludil non esse aulhcnticam ncc approbandam.
8.
'

Non magis
I.

veri

spcciem habcl quo

I

de qoodatn
Ilunc

anno I06C.
El quidero

diacono Hungarix rrgis germano narratur.

Elsinus bic in ccclcsia Sancli Augusliiii aliquando
rcscdisse dicilur in
allera

volunl(Wion

11

Ligni

utia:)

cs»e Fridericuni, qja-

nairalionc.

dragesimuui terlium Aquilciensis Ecclesix palriar-

Guillclnius Torne in Chronicis ahbalcm Sancli Auguslini Cantuar. ad ann. 1059 inler cos abbatcs bene

cbam, qucm Caroli Calvi

filium cl

monachum

Ful-

densem
lus in

fingunt, dcindc ab eo in aichiepiscopum
fuisse

recenset Egclsinum

;

el de co inler cxicra scribil

assumpto institutam

hanc

feslivitalein. Lghcl-

quod, ipso ct Sti^aiulo archiepiscopo cantuariensi
ducibus, popnlus Canliorum anno 1066 Guillclnio
orcui rerunt
islc in
;

lom. V Ilalix Sacrx,
rcjicil

qux Romx

edila

esi,
islc in
I

hanc fahulam

et

confulai ex eo quod
(ilios

cl

quod paclo

inter eos fuedcrc abbas

archicpiscopus inter Caroli

non recensealur
in cpilaphio

Daniam navigavcrit, scd profugus ul iram
non ut rjus lcgaiusaut explofabula. Deniijuc quod non soluni non

stcmmale Carolingorum
tio;

:

nequc

quo

Guillclmi declinaret,
ralor, ul fingit
fueril

ejus scpulcro incisum est, ulla

ile iis

babcaliir ine.tiiu-u-

nec dceo Chrislophorus Browcrus ullam
babct in libro

ad quod nusqiiam cx co tcmporc romparucril Egclsinus
ccclesiam
isle,

Ramcsicnsem promotus, sed

lioncm

Anliquilalum Fuldcnsium ubi

dc prxslanlia, doclrina cl pietalc illuslrium Ful.lci.-

adco ut

in

cjus locuin

rcx alium suOcccrit

^ sium monachorum
giTinanus.

diserlc

agit.

Deuiquc

nulius

nominc Scollandum, cujus instanlia a rrge mandalum est ca onmia bona cocnobio Sancli Augustini
reslilui,

scilur Aquileiensis palriarcha fuissc rrgis llungarix

Nec dc

fcstivilale reccns

inducla Ucrcausali fuis-

qux abbas

iste

Egclsinus,
,

qucm

rcx ipse in

nardus, Potho elalii cirra
scnt,
islc
si in

annum 1(40

suo rescriplo vocal fugiiivum
abtipi permiscrat.
in

vcl conccsseral vcl

llalix sedc patriarchali

ab anno 884, quo

Non crgo
sit

is

Elsinus cslqni a rrgo

Aquileiensis archicpiscopus eleclus esl, vcl paiilo

Dauiam
li..iri

inissus esl, cl qui re

cum

Danis facta in

posl, cuni oclavis fuisscl cclcbrala.
9.

\n r
11
1

rcdcunli facla
fuil

prxfata rcvclalio. Ncc

Impcenitcnlix

finali,

qux

illud

prccalum

csl

111

is

unqiiam Ramesicnsis nrnobii Patcr,
nisi

quod ncque in fuluro sxculo remiltetur, nimiiim
favel lcrtia hujuscc cpislolx narratio; ct Scriplurx
dicrnti

ncc ad Danos transivil,

profogus; unde

ncc

uspiam reversus Scd
dcligi
111
i-

cst.
a.l i.l

quod ubi

arbor

cccideril
in

,

ibi

manebil;
nulla csl

abbas R.imesiensis

muncris

a

n-gc
nisi

!•".(

'

lcsixquc profitcnli qnod

infrrno

poiuit,
sit

rum

Elsimis

hic

abbatrm non

rc(!cmplio, nimis
10.

rrpugnal ul fidcm
rxlolli

mcrcaliir.

nnno 1080

clcctus, cl

nusquamin D.iniam

trans-

U«c

ralio

quod idco

dcbcat B. M. con-

4:;

<

I

v.i H
llli

\

01

l.i.i

i

.

\

i

i

«u

4

-

06pllO| tloul

moJui

nilUliii, qali nlol
u

conclpc
II

\

Di
ijiii.l

Itotntlia
<
1

iuten
ii

\n

Uhi
111

'
iliaiiiin

irmr,

ikiii

nuiccrciur,

S.

Ilctiiurdu referlui

iik

ii'1'nii

ilivi

lion

rddlitur

(epi*l.

174):
,

i|'iml

irgttOMttM

Ml
i<

ful.nl

mi

n

nra.
I
1

l.anc <j .li.ilc lin

i

onli. l.iin.

H

1

11*

MJOMI
1

Nll

ICCIOOOI
Jiin
I

||,

Aiulor
,

in |

is

i|iu li.in.
iii

I.siml.ilrni

fa

01

IN
-

1

11

11

1..

1

1

oOH

li

<

1

111.

1

j.

ulj

ibnui ilnnl
lnlur.

i;iii'|u.Mii
ijiijiii jIi

iiiHJin» ri

iiisins.itns luti
i

i"
iiiiii

\n

.

liiiu

cilila
1

<li<

unliir
iu

rulc
\ <>
1 1
1

m: quUI OpC1 1
1 1

(.i.hhI

Aiim-Iiih moilt-sii

j<

iikuisih
i

411.1:

i|>.i

jsi

ilnniiiir,

I1.1.

1

1

<

ilci
1,

iiidiuo ulicntim lit,
ciirsuii c\nl\it.

novil quisquit

Cjiis

»tripl

\<

I

1.11- -iiii.

c.i, <|u

iiiKnriv

is f ilinl.i,

1

11 ihiIIj flilc ijign
1.1111I

ndjccunui. Kjusdcni gcnrrn
i|iioil

Ii.tc
.

rnjn-. <i

1

ClrOI iniraculum de conccjilKuic S. M;nic

f.iu ir;u

laius licrnii. rpiionc,

liniraculuin abbaliiMC

rx

nib.

Cemiuel. c.40, idcm ccnstio quod dc cpistola

|MJ
I11

an;;«iis obalelricaiilibui

partuin edidil.

pr.cccdcnle.
llis
.iiiiciu

Ciimjiia i.mni De iarramenlo nltnru.
in oiuniliiiK nl uiiiiiu

fgi

ii l

liascc

|M>

ins.
;

CjinliriMiiiivi lui

lil.

1

tKOM
in

m<-

in

<u
ut
-

cialioncs noii eisc s.iuiii
iuliil)|iic

Anscliiii

dtiiionstrarcin

plus
laris.

Incipil libet

domnn Amcl tni de tncramcnlu
tilulo

id Conceplionis feitivitalcin ar iiiVslcnoiii
i<J

Snl)

coilcin

lc-iiur

iui.

AlreLai

Itligl,

de quil.us sempcr

scnliam quod Koicsix

® Umindoqnidem
qu.c lcgimai

jiulicio suliti.
('»

nsiuva

cassioms
Picariltis

*<iruii>i

nni Cnigneri, clc.
si

veroeo iooperc aliqua redargnuiilur libris I)e. divinis ofliciit quos Uu pciius Tuilicnsis anno 1111 scnpsit, Atuelnius \<:ro
111
,

I).

Joanucs
cst,

hanc bisloiiain,

bisloria

bumanis cxeinptus

sit

anno Uu'J,
ci

liquct illud
in

opui

dicenda
cdwlit, cl

cx

ms. bibliolh.

Vielorinx

primus

ab Ansclmo non prodiisse. Ojiod
Gnillelmo Sancli Tlioodorici
in

Kupcrti Apo-

sanclo Ansclmo ascripsil. Ipsaiw lOBMtt vix
in

logia fusius cxposui. Ilunc ilaquc librum suo nuctori,
,

Ansclmodigiiam judicavinuis, quia
iuiid.i

ea

lcgunliir

cujus iioinen prxfert
dimill^nles
,

cl

qux vero niinimc similia scnsalis visa sunl, qux ristim magis cxcuicrc qiiam ad piclulcm
Censura
judicii de stabililale.

ms. Longi-1'onlis el

in aliis,

i|isum

liicexcudcnduin minimc censuunus, cuiu inierGuillclmi abbalis S.

movcre possunl

Tbeodorici

Opcra

111

Ribliollicca

Cislcrciensi edilus liabcatur.
Ci-.ivsiiiA
1

inrii

Demembtit

el

nriibus

Deo

atlribulis.

Niliil

sancto Ansclmo indignum liabcl; ncc disiis

Ilic libcr in

tom. IV operum S. Auguslini inscricssenlia Divinitaiis
,

son.it

ab

in cpislola

qux sanclus Ansclinus Lanzoni qux csi 29 libri 1.
islius

scripsit

plus lcgitur,

De

el in

(om IX.

p

Opcrtim S. Ilicronymi cslepislola 15, De

iis

quw de

Censi ra Disputationis Juddt cum Cltrisliano.
Dispulalionis

Deo

in Scripturis sanciis

aitnbuuntur

:

exslal etiain
licct in prio-

auclorcm

cl

argumcnium

inlcr S.

Ronavenlurx ojmscula. Unde,

aperte indical cpislola

qux
,

loco prologi prxniiililur.

ribus edilis saucli Ansclmi opcribus bal>caliir,
in imllo

cum
<'i-

Haclenus inedita fuerat
ritur,

eisi in

pluribus nis. rcpcbibl.

ms. cod. Ansclmi nomcn oblincat, illum

videlicct

in

ms.

bibl.

Elnon.,

Longi

misimus.

1'ontis, bibl.

ecclesix catbcd.Tornac, et bibl. Sancii
bibl. S.

Censuka lidrorum De imagine mundi.

Lambciii; pr.ctcr ms.
Vici.
et
bibl.

Remigii Rem., bibl.
illain

Uoc opus
sic

cxslal in ms. 14 bibl. collcgii Ovialcnsis,
:

San-Germanensis; ex quibus

inscriptum

Epitogus mapptv mundi

\,cr

cnmdem
De ima-

juris publici fecimus.

(Peiiuin de Alliaco Cameracenscm). In ms. 12 collegii

Censura. Annuli.

Corporis Cbrisli

,

inlcr Ilugonis Opera,

Dialogum bunc, qui a quingenlis annis et amplius
iu

gine
talis

mundi
:

libri

duo. In ms. 7 colleg. Sanclx Trini-

liibliotliecarum

scriniis

doliiuerat,

e Lxtiensi

feliciier
bii

deprompsinuis.

A Ruperto

T*iiiiensis coeno-

abbalc

Annulum

luinc esse

compositum,

et tribus

lmago Imago mundi Dci. In ms. 567 collegii S. Benedicii Imugo composila per U. canonicum. Ibid.in ms. 52
Liber Ilenrici Huniingtlon, qui dicitur
:

:

liluis

quasi lolidem

gcmmis dislinctum ab ipsomcl D mundi cum prologo
tibrum cujus auctor

doctoris ilurissimi Ansetmi supcr
esl
:

discimus in ejus prologo ad libros De glorificaiione

Greg.

Humingdon.

In

ins.

bunc Aimulum, expeiente Cuiionc quondam abbatc Syngcbernensi, lum Ralisponcnsi cpiscopo, posl completos tredecim libellos De gtoria Filii iiomims, cl
S. Trinitatis el processione Spirilus sancli, ubi se

280

Bibiiolb. Rcgiae

lncipit prologus beali Anseln.i
:

episcopi super librum qui dicilur

Imago mundi. l:i ms. 512 noslrx bibliotb. San-German. evsiat Ebcff Spccutum vel lmugo mundi, ediius a inliltilatus
:

anle susccptos libros
circa an.

De

glorificalione, elc. (Iioc esl

fratre Vincenlio ordinis Fr.

Prad.; sed

is

alius esl

1127) conscripsisse sc prxfatur. De bis

plura disscrui iu Apologia pro Rupciio.
Ce.isira liueli
1

ab eo qui inier S. Anselmi Opera fuit edilus. In ejusdem bibl. ms. "15 alius libcr lcgiltir eo lilulo
:

cii TiTii.is
utilia, clc.

:

Qutrdam

dicta

Speculum
sed nec

vet

imago mundi, nnllo aucloris nomioe;
idem cum
aliis.

is csl

Ea
misii

P. Rayn. ex mss. bibl. Vatic. priinus in luccm
:

In omnibus vero,

eliam antiquioribus,

excusis

ct lixc

quidem Anselmum sapiunl. Nonnulla
bis

sancli Anselmi Operibus exslanl bi

duo

libri.

ex ms. Corbeiensi

subjuriximus,

qux nec ab

Allamen ab

islo

voliiminc i|>sos

exclusimus, nec

Ansclmo

aliena sunt.

quii!cm in Appendicc tis dcdimus locnm, uipoiequos

47
Ansclmi osse non constai,
inlcr
1I<

S.
ct

ANSELM CANTUAB.
A

ARCIIIEP.
Simililudiniim
liliro


simul collcdas
lihri

quos

alibi, vidclircl,

casdein in islo

norii

AngitstoJuncnsis Opera cxprcssos legi-

logimus. Quod, sicut el tolus istius
ccrto mlhi argumcnlo esl ipsum ab

conlexlus,

mus
In

in

lom. XII Bibliothecx PP.
lihri

eodem Eadmero
colle&it, S.

CSHSOKA
ms.

Dc

licatitudmc cccleslis Palruc.

cssc coinposilum ex
sclmi

iis

quas

sinttil

An-

Inl.lioll).

Clarxvall. S.

Ebrnlphi,

Longi

non simihludinibus modo sed

ct senlenliis,

Ponlis ct S. Marlini Tornac. huic libro sancii
ni

An-

maximcde

voluntate, dc humililale ac dc bcalitu-

nonicn prxfixum

cst.

Veran

in

ms. Corb. E.

dinc ct miseria.

Cnde una
:

illius

pars
t

nonnunquam

10 clin tns. Bec.
rjiis
i

Eadmero

ascribitur,

cuimulcxslat

inscriplareperilur

Liber de triplici
;

oluntale ; alteia

nd Guillelmutii nionachuin epistola

qux

sinnil

De monte

humilitalis

cl tcrlia, de quatuordecim bca-

iiiii

prologo enarral describendi hnjuscc

libelli

ra-

titndinibus el totidem miseriis.

lionem, cl Ladnierum ejus auclorem aperle

dcmmsimiliS.

Censuiu

lidri

De

excellcntia nloriosw Virgini».

rima cliam cx co proferunUir in I. De ad c. 71. Nomcn aulcm luditiibiis a c.
liat.

In edilionc Niircmhergcnsi
in aliis

non cxstat hic

liber

;

H

An-

sclmi noii immerito prxferl in pluribus

mss.

cum
B

tamcn, cliam Goihicis, legilur inler saucti Anselmi Opera hunc vcro ex mt Bccc. E 10 Eadme:

senno
cl

sil

quem

sanelut

Ansclmus

Cluniaci hahuii,
in iibri

ro reslituimus, cujus stylo conscriptus esl.

qucm

individutis cjus

comcs Eadraerus
similitudirtibut.

forma descripsit.

CtHSUUA libri De

Dc quatuor virtulibus beatce Maria. llnnc lihrum Palcr Baynaudus priimis edidil ct S. Anselmoadjudicavil. Quandoquidcm vero in nullis
Censiira lu<ri

Liber hic in ms. Lirano ct in ms. aulx Pemhroch.
inscribilur
:

mss. aul auiea edilis sancli Ansclmi opcribus illum

De moribus humanis;

inter S.

Ansclmi

compererim,

in

co lamcn

sanc.ii

Ansclnii scnlenlix
agit,

opera exstat in omnibus excusis ct in
llude S.

plurihus mss.

dcprehendantur, maximc uhi de Dci potentia
ailco cl verbis cl scnsu libro

'fhomas, S. Bouav.,
S.

sancttis

Antonimis

prxcedenli

aiTuiis

mihi

et alii ipsutn

Auselmo adjudicavcre. Uniis Pater
;

visus est, ul el Eadmcri, qui S. Ansehni placilis lir-

Tlicophilus idopusinler nolha rcccnsuil
ria.

nec

inju-

miicr coiistanterque odhxsii, partum esse non
ter conjiciam
:

levi-

liunc eniin libriim ab Ansclmo non esse
1.

compo-

ipsius

tamcn nomcn huic operi hac

situm conviiiciuir,
|n.c in

cx

septem

capilulis 186-1112,

una raiione prxligcrc non ausus sum.
In

auica edilis posirema sunt; sed cis

cum cx
(n

mss.

bibl.

Alnensis cxstat IracLilus inscriplus
stola.

:

ms. S. Gcrmani lum ex ms. Becccnsi, duo 6Uhjunxinttis qua> in
tis

Anselmus dt duptici

In

ms

G. 6 bibliolhccx

prioribus exctisis non legebanlur.

Bodleianx inler saneti Anselmi Opera occunil libcr

autem septem capllulis auctor de S. Anselmo loDe stola duplici po*t resurrectionem. Ilujtis opcris ut quilur; undc necessario conscquilur eum a S. An- C aliqtiod haberem cxcmplar, in me non fuil; scd ncc
selrao alium esse. sinit reveru iu
in

Nec quis ea

dicat adjecta fuisse,

ah Anselmo Canluaricnsi
cujus

illud

composilum ccnsco,
in

edilione Nnrcmherg. non hahcnlur,

Eadmerus
bibl.

attt alius

quis non mcminil.

rmn

omnibiu cnim mss. ea lcguntur, el unum ipso»>th Ausclmi etiam nomine a S. Bonav. cilaiur.
nalus csl quod libcr
iste

De Anlichrhto
122 et 134

liber

unus Ansclmo tribuitur

ms.
et in

coll. S.

Bencd. Canlabrig:e;

Iliuc auioni crror

compo-

ms. 203 aulx Pcmbroch. Httnc librum conjicio cxccr-

silus sit

es

siniililmllnibiit

quas S. Anselmus ad
consucvor.it
:

ptum cx
Librum

c.

30

ct

scq.

Elucidarti,

quod Anselino

morcs
nnile
luit,

facilc

componcndos adhibero
Ansclini
S.

ascribilur, clsi falso.
eiiain

lihcr

Siniilitudiiiinn

rcclo dici po-

De

l>ona occupatione
collrgii S.

Antelmo ascr16*,

vel

inscrihi

Anstltm Similtludincs.
S.

Quam
sitnili-

buntms. 134 pnefali

Bencd. et ms.

plurimas cnim ex

iis (|tiihus
I.

Anselmus
:

ustis csi,

hihl. collcgii Magdalci). Oxoniensis.

Kadnerm
\

proforl in

Bc ejus Vita

neinpe

ludinen Ursarli,
Aviculx,

col.

68;Ceras,59;
sohdarii,

Planta*,

C7

;

De qiiihtts vero hic liber agat rcscire non polui. Ipsum dcnique, ulcl aliot» qui Anselnii nomen prxferunt, fclus lauto Patri suppositos judico, quibus rc

ivarii,7i; Bubonis, 83;Molendini,85; Leporis,9i
[i-l
,

Militis

eel.

94;

quas

censendis uon xquuin esl diuiius immorari.

10

VIT\ \i<

niiii

i

\h\inio

LIB

i

VITA SANCTI ANSELMi AUCTORE EADMERO
CAMUAIllhNSI IIONAUIli. SVM.ll ANSHMI
disi.ipi:i.o

n

COMTI inmmdlo.

PROLOGUS.
Qiioitiani

mulias

M tMMMMMM
rernni

noslroruin letn- A
noklrin
die.

pMM MIMIMM M,
(«/.,

i»rnj ile»criplioitc

iioUimn

r<

-

ponbu»
bui
in

HuollUI

iinilalioiic»
coaltiikiMJ

nirn puiioris, ila deaignalloito ignolaruin lali^ icin

Auglia ac« idisse el

MMfttlMM

lalageremui] lam futiiu
oflicii

quain

rl p

i

.<

i

llbu
'I'""
1

M

mulalioncs IpMl posieruruin Micnliuni pcnliiii

aliquod

mci iniinus impendcre

QflM

M

Jalerrnl,

qimlam
ili

H

iH«»

inrcinrU cxcerpla

[•'-,

offendcre lunintopere ravebaM,
lali

MtM

opcr«tm voluu-

rircpla), lilleraruu mcnioriu* Iradidimtii. Sc.l qnon.ain npns ipsilin
liOC

corum pro poiie
«1«'

morcm

|ererO.

Opoi

[itM

maiimc

>

rrsjlnr, Ul ca qu.r

ipsutii

HU

cl (oiivervilione

Aiisclnn

.irilin |n

inler regcs Angluriiiii cl Ans« liiuuii arcliic|>isropinn

scopi Cantuarionsik

lilul .ilniii, laliler,

DM

.'nlju.anl

,

Caiitiiarium facta sunl, inronctissa vcrilalcdcsignct,

curavi disponerc

,

ul

quamvis
laincu

aliud opus

quo

I

pf|

qiKcque ominlius piiram ilioriim bisloriam scire

m-

lignavimus rx mujoti parle
salionc subsiklal
;

ilc
111

(jiisdcin viri coir.

lculibus iimc temporis innolcsccrc poiucruiit, licct
inciilln,

ila

HM

n.ali

ru

int. •(
Islittf
,

plano tamcn scrmonc dcscribal. Ncc adco
in s«
v «

narralionis formain prtrlcndal, ul ncc illud

qtiidquam

-oniincal

,

quinl ad privalan» convcr-

ncc islud illms pro iuuiiia
videaltir indigcrc.

Ittl

COgnitkMM mulluin
bcire vo
illo

sulioncm, vcl
nut
a«l

a«l

iiioriim ipsius

Ansclmi qualilaiem,

VU nc laiiun aclus ejm

mitaciiloiuni cxliihitioncm pcrlincrc videatur,

lcnlibus, ncc
jj

illud linc Isto,

ncc islud sinc

sul-

fdacuii quibtisdam familiaribtts mcis

mc

ad luc tua

Gccrc

[ut.

omit.\ possc pronuniio.

LIBER PRIMUS.
ACTA CAPUT PRIMUM.
S.

ANSELMI ANTE EPISCOPATUM.
eliam prodigus atque vaslalor a nomiullis .xslimar.
lur.
-

S. Antelmi orttts, stttdia, disccssus in Cailiai, detibtratio dc slulu viliv amptectendo.
I.

Ermcmbcrga vcro

lionis sludiis scrvicns,
fll

domu-.

ci.ir.un

bcnc gcrcns, sua cuiu discrelione

apensa

m

i

Itislilola vit:c cl

convcrsalionis Ansclini Canlillerarum
in

alquc consei vans, bomr matrisfamilias

officio fiti,

tuaricnsis arcbiepiscopi
iuiiis,

memorix
auxilium

tradi-

gcbatur. Morcs cranl probi et irrcpriheiisibilcs

ac

primo oinninin vocaia

mctim
brevi
ut hinc

juxta rcctam consideratioiiem rationc subuixi. Haec
fuil vita ejtis,

summa

Dci clcmcntia cl majc-tate,

quxdam
,

in

hac

dum

vixil

permansil

,

in

nac

dicain dc orlu et moribus

parcnlum ejus

finem

viiac sortiri promertiit.

Giindulphus vcro circa

Kvtor advcnat dc qua radicc prodicrit qtiod in studii» nascilnr.c prolis

diem obilus

sui

,

sprcto sxculo inonachus bctus

c)u»

Gundulphus
suui in

,

postmodom fulsit. Pater igilur niatcr Ermcmbcrga vocabalur.
dignitalcm nobiliicr nali, nobi-

monachus dcfunctiis cst. 2. Al Ansclmui filius horum
essel
,

,

cum pucr

parviilus

Utriquc
luci-

jiikta s.cculi
(1)

malcrnis

,

prout acias soa palicbalur, collo-

Aitgusta civiiaie conversali. Quae

quiis libcnler

nnimiim inleudebat. El audilo
iu coslo cssc,

unum
oniiiia

civilas coufinis Burgundiae el Langobardia?,

Ermcm-

Detim sursum

omnia rcgenlcm.

bcrgain in se edidil; Gundulpliuni in Langobardia
naiuiii, civein

Q

conlincntcm

,

suspicatus cst (2), utpolc pucr inler
,

sni

cx advena
diviiiis

fccil.

Conjuncti suut

montcs

niitrilus

cocluin

inonlibiis

incuinhcre

,

in

lcgc coiijugali,

ambo

non ignobilcs, sed mo-

quo
ut

cl aulain Dci cssc,

ribus cx qiiadam parte dissimilcs. Gundulphus cniin
sjeculari dcditus vilse
,

possc. Cumqtie hoc sscpius

camquc per monles adiri animo volvcret, cootigii

non adco curam suis rchus
ali rc

quadam nocie per
,

visuin viderel se debere inoalis
ct

inipendere, sed habita frcqucntcr

dislribucre,
lieus,

cactimen ascendere
propcrare.
(2*).

ad aulara uagui rcgis Dci

inlantum ul non modo largus atque

buu

vcriun

Veruui

priusquaui

nioniem

rxppissct

IIENSCHENII NOT/E
(I) Est haec non Augnsta Taurinomm, ut iuiellexisse arguilur Thomas Unioiiaius, scd Augutta Vrwtoria, nictropolis olim Sahn&ioruin facla ab Auguslo conditorc, vulgo Aoste, ac ducatus caput siili ho-

dicrno Pedeinontio

: liincs It.ili.c dicilur a Solino ct Capella, uti hic Dnrgunilia; ct Longobarditc. Est autcin episcopalis, in provincia Alpium Graiarum,

riensem in dcsciipiionc Galliarum cdita apnd Ansciiplortitn HistortX Fiaudrcan» du Clicsuc lonio coriun p. 23, et hac ratione Italus bahelar AnselYilalem I. iv Hisl. EcclcS. iiiiis apiid Oideiiciini ad an. 1072, ibi iiatus cirea ann. 1055. (2) Sejlicet AugusU undequaqne montibus cinI

giiur.
(2')

Sub

vero una c\ sex mciropolibtis Buiguudix' aptid GeiYasituu Tislcbcnictro|Hili Tarcutasioiisi; h:ec

Acia SS. Dollaiid., Aprilis

l.

II,

dic 21.

Sl

S.
vi.lit in

ANSELMI CANTU.YR.
pcdcm A clms
scgclcs

AltCIIIEP.
ficri ctipcrct.

53

asccndcre,

planilic qu.i pcrgehat ad
anciila?
,

monlis niulicrcs, qux rcgis cianl

1»«) sc

Slu.lium qtioquc litlerarnm . m magiiopcrc solchat cxerccrc, scnsim post\'c-

inetere, scd lioc uimis negligcnlcr facicb.int cl dcsidiosc.

poncre, ac jiivenililms ludis ricpit nperam darc.

Qnanim pucr dcsidiam

dolens ac rcdargucns,

rumlamcn

pia

dileclio ct diligcns

pietas,

quas

in

proposuit animo se apud domininn

regem ipsas ac-

malrcm suam habcbat,
gebant. Dcfuncla vcro

nonnihil
illa,

cum ib

islis restrin-

tusatnrtim. Dcliinc mnnle iranscenso, rcgiam aulam
suliil.

illico

navis cordis ejus
sxculi

Doininum cum
sibi

solo suo dapifero invenit.

Nam

quasi anrbora pcrdita in
dilapsa cst.
>'•<>

flticlus

pcne

loia

familiam snam, ut

vidchalur,

quoniam auliimnus

Scd omni|»olcns Deus prxvidens quid de

eral, ad colligcndas ntcsscs miserat.

que pucr,
cjiis

a

Ingmlicnt iudomino vocalur. Accedil, alquc ad pelcs
sit,

faclurus crat, ne
,

animam suam pace
ci et

transiloria

potitus perderet

infcslum

inteslinum bellum

scdel. Inlcrrogalur jucunda affabiliiaic quis

gencravit. Ifoc est,

animum

patris cjus accrbo con-

vel

unde quidve

vclit.

Respondcl

ille

ad iulcrrogata,
do-

,ra '" ,,m (H ''° inflammavil

intantum, ul .Tque, a«t

juxla quod

rem
ei

cssc scicbat.

Tunc ad impciium
igilur

cerle

ma g'S

ea

qux

bene, sicul

qux perporam

facic-

mini panis

niiidissimus pcr dapiferum affertur,
reficilur.

Dat » inscquerclur.
lale lenire, scd

Nec

aliqua poterat patrem liumiliilli

coquc coram ipso

Mane

cum

quid vi-

quanlo

sc

exbibcbal humiliorem,

dcrit anlc oculos menlis rcduccret, sicul puer sim-

B

lan, ° i,,um

6,1)i

senliebat asperiorcm.
,

Quod

niniis

plex ct innocens sc veracilcr in coelo el ex pane

intolcrabile cernens

et

ne delerius quid inde con-

Domini refectum
ila

fuisse crcdebal,

bocquc coram

aliis

tm geret limens,
abrenunliarc,

elegil potius palernis rebus et patriae

essc publice assercbal.

quam

palri suo vel sibi quamlihet inila-

3. Crevit

ergo puer el ab omnibus diligcbatur.
in

famiam ex sua cohabilalione procrcare. Paratis
*l" e
[

Mores etcnim probi
diligi facicbant.

eo erant, qui magnopcre

eum

,,is '

1 nx
'

nccessaria erant in viam iluris, patria

Tradilur

litteris, discil, cl in brevi

al ->

P atr a '"] cgrcdilur, uno qui sibi minislrarct
comilalus.

plurimum

proficit.
;

Necdum
et

altigerat xlatis

annum

clcrico

Cumque dchinc

in

transceiisit

quinlum decimum

jam

vitam mclius instituerc

secundnm Dcum posset, menie traclabal, idqualiter
nihil in

mo " tis

Scnisii (3) faligarctur, et laboris impatiens

^orporc delicerel, vires suas nivem mandendo rcpararc tentabal.
fuil -

quc concepit apud sc,
tione

hominuni conversacssc.

Ncceuim

aliud

quo vcsceretur, prxslo
,

monachorum

vila

prxslantius

Quam

Q" 00
"

niinisler illius

advertcns
in

doluil et

ne

assequi cnpicns, venil ad

lem, rogans illum ul sc

quemdam sibi noliim abbamonacbum faceret. Sed ab-

forle

°.

uid ede ndum

haberelur

sacculo qui asino

Hloruni vchebalur, diligenler invcsiigare cucpil, ct

bas, voluntate illius agnita, quod pelebat insciopalre
illius.

At

ille

ne offendcret animum ejus, facere recusavit. in suo proposilo persians oravit Deum, quadesiderabat, ordinem susciperettir. Mira enim Dcus declararct quanium etiam in aliis
illius

r

mox Q"°
5.

cnnlra

JP

em panem
,

in

eo nitidissimum rcperit.

i,,e «"cfectus

recrealus est, et vitx incolumis

redonatus

[al., resiittilus|.

lenns infirinari mcrcrettir, ut vcl sic ad monachi-

Exaclis dehinc parlim in Durgundia, partim in

cum qncm
res! Lt

Francia
[at.
tii,

ferme iribus annis,

Norlhmaniam
post

vadit

omil.], Abrincaui ipsius

provincix urbem pc:

de sux pieiaiis audiiu confidcre posset, prcccs
cxaudivit, ac
illi

ubi aliquandiu demoratnr

hxc

venit Bcc-

protinus validam corporis debilitaigilur infirmatus ad

cum, et

magislrum

quemdam nomine Lanfranrelici

lcni immisit. Acriler
iniliit,

abbalem

cum

(4),

virum videlicelvalde bonum, prxslanli
Exccllens siqnidem

morlem
el

se limere pronuniiat, oral ut

mona-

gione ac sapicnlia verc nobilem, videre, alloqui,
cohabilare volens.

clius fial: pracfato limorc obslanlc

non fitqnod posln-

fama

ilttus

labat

,

clat [«/.,

boc quidem quanlum ad humanum spctanlum speclabat] cxaincn. Cxierum Dcus,

circumquaquc percrcbueral,
clericorum ad

ct nobilissimos

quosque

cum

de cunclis mundi parlibus agebat.

qiiem futura non fallunl, serviim

suum

ipsius loci

Ansclmus
cique post
fit.

igilur viroadilo,

eumquc

singulari

quadam

convcrsatione noluil implicari, proptcrca quod alios

sapienlia pollcre agnilo, cjus sc magislcrio stibdii,
rj

quosdam

in sinu

misericordix sux recondiios habeclaruil

modicum
a

familiaris

prx cxteris

discipulis

bat, quos ul

postmodum
in

magis, per illum

Occupatur die noclnqiic

in litlcrarum slud-o,

non

ad suam voiuntatcm

poslerum disponcbal infor;

solum qux volcbal

Lanfranco

legendo, sed el alios

mari. Posl hxc sanilns redil juveni

quodquc

litnc

neqnibat,

in

fuluro se

pcr gratiam Dei

faclurum

qux cum corpus
monacbus,
palicbaliir,

rogabalur studiosc docendo. Propter
vigiliis, frigorc cl

qux

sludia,

incdia faligarel [a/.,
si

mcnlc prnponit.
•l.

fatigarelur], venil ei in

mentem quia

aliquando

Lxiinl<:<

nm

corporis sanilas, juvenilis .-vlas.sx-

ut olim proposuerat.essei, acriora quani

cnli («rnspcritas ei

aniderct, corpil panlaiim fcrvor

auiini rjus a

religioso propooilo lcpcscere, inlanlnm
rclicliscis

tunc sui
silii

non oportercl,[a/., oporlct],uec laboris mcriliim pcrdcrcl, quod nunc nlrum

cum

pati

ut sxcnli

viasmagis ingredi, quain

mona-

i.iancret,

non prospiciebat

[al.,

pcrspitiebal].

IIENSCIIENII NOT^E.
(3)
lil

Est notissimu*

mon*

Scnisius. cjusquc difTici-

llaliam.
(\) Eral B. Lanfmncus originc Papicntis ex IlaU», poslca archi piscnpus Caiiliiariensis.

isccnMl pcr quem
;

transitiir c\ llalia in Galliani

nli lnc faciuin

aul eliam

vicc vcrsa

<\

Gallil

in

MIA
||,
,,
,

\l
nl .1
.

i

IO!ll
iii

I

\I>MI 110
\ \u|... :uil
l<

I

10
n.i
<

I

i

•(•

irw

nlr

i

oiu

|

|.(o,

1 1

I

iiii

ii, l.

m
ii'iT.1"

i-

nll

.1

klcfO,
l

<

»

€\

Ui
l-r«.|

;ill

pl.HI

ll.llllll
iiiii

DltO

llirif.lf

nrpll,
\uL,
lnifi.

|"

.li

ui-ouio >i»(
iii

if».

i|U l.-i-lil.«
.<!•

.ll.li, ciil
li

IfUI

uniii(liiin
htii»,
li.
(|ii(i.l

i

iilili. I.iiniiiil-iii

nlili

I.iUiiiiiIhi-,|

|).

u

[iio
J

iii. .-

|

iiiiiii

ic\i
<1J
1 1 1

i

i

i

ipll lin
'

i

ii. (iii. ii

(

ii|no
:id

.iiii

.niui
rr»j
i

|-

ii-

i

rju» olncral, r| |ola
In

li.i

ir.li

rl

phirj

Cogiltl
,

nM
il;i

inrliii»

pmli' ttt qural,
tt.ni.ii.
I

lai

illiiin
iii.

I,.i.

hi», inqoain,

IriUil
.u»,
«Uahililjlit.
-

l.n.i.-

.I.m.I.i.iI

M

«reiiin
ul-i
'

...-.
i

liini.iicin
ncil

in, (loininr l.arifranrr, Aurli
riifl

iiii|iii(,

nion;icliiis
Inlui.i
t(

li.im.

S<

,1

Si

C.liinm

\cl

|.iriir
I.

ut

in

lioinin

|

iiimi
r<-rr<
,

ltr(

.

i

(B),

•iiipus

i|ii(i(l

m
i

(lisc.n.lis

lillcns

Iiill- il

inli

iii- ii

scnl- utijtii
.

vi

l<

l.|-i.

ji.isiii.

|nrli-li.

Nam
mc

ci (Iiiiii.u
|>i

il.sii Kii.i

uriluiis, 6l
i,

piluim

.ul

v<

iii

i.il.ili

I.

i

Maurilll

[«/.,
o['i|

\li"

UcCCl

stiprrrniiiicii:.

ii.lculi.i

l.anli aiu
Bttlll

i|m

illu
;iul

KollioinagciiM» c|ii.(o|n
||

\.il.,

an lncpiM
cin

audirn-

nuui.iclius osl,
iulnl valcrr
lici.un QUOtl

|<«/..

>ii

lii

|

anl

pnulcssc,

>ni
i

inagis rrfnrr.
I.

A< q.iini a o
(..iiiuIk

\nsrln.
|iclil

conipiobabil.

I

t.ujnc
ct

in

lili

lOM

prr-

rl

oiiiil.iius

inli in.
|'ci

T.iola
|...

liUponO,

in

i|iii)

scnc

inc-iin

pnssiiu
,

triu \is dcvolionis

lus Aitftclini

luiu

ul.l.sl,

nslciulcrc, cl lliultll ptoilrsjr.
liilicns| ipsoniot

Ilac nt luilcns [//

i.iuluiui|iic \cii roiisiln

Lanfranro inrssr crr.lobal,

rofcrre solrbal,

scenm

iii.dilabalur,
i.rc.l.ini
ll
iii

ul

<

iiiii

Rolhomaguin pclenlc», pcr inagu.iM qus
csl siliani
silv.i

addchntqiie
inc vigch.il

!

Ncediim oram edoniiltis,
I

super
ri

BOOCM

pcrgcreiil

,

»i

I.

..i.lui..

N
>

mumli coiUcniplug.
alioruni

nilo

quod rgn

«

'

dicrrrl, in h.ic

MM,

ci

M

ihnn

\ncrn

piilabam,

fivlus

charilale diecham, qu.un

liiuc

cxcaa cavc, procul dubio ut f.<lchatur

ui peral

il.nnnosiim ossel non .'ulvcrlrliam.

tcm
l<i/.,

iii

sc rcvcrsus. Qui.l, inquil? csscne,

Pnstmodum monachum

M

scrvarcl. rervcniontcs crgo ad episcopum advcnlut
stti

caus-is ci

cvpon-ml, quid inde scnliat

qtijruiil.

monaclnisl hoc

cst, vcllo sciliccl aliis prnpponi,

Ncc mora, monacliicus ordo prc cxlriis laudalur,
cjusquc proposilum omnihus
aliis
II.

pi.c nliis liooorari, anlc alios magniiicari?

Non.
,

Illic

anlcfcrlur.

crgo Jrposila contumacia monachus
sicul
;ci]iiiiiii

dcveni

ulii

CAPUT

cst, cunrlis proplcr

Deum

posiponaris,

cunclis ahjc< tior hahcaris, pra: cunclis parvipenda-

Vita monaslica, prioroius administralus. Adalcscens in vila et in morlc adjuins.
8.
aliis,

j\s, cl uhi
siquidem
ihi

lioc

cssc poterit?

Eiitiiilcm

Bccei.

Ihi
illc

Anselmus
s.tciiIo

Ii.tc

audicns ct approhans, ouiissis
llecci

nullitis
i]in

ponderis cro, qtinndnquiilem

rclicto,

inonachus faclui
(7).

csi,

cst,

pravmiueiUis scienlia?

[al., sapienli.v)

anno

.Ttalis sua:

viccsimo scplimo

Ilcgehal co

lucc conspiciuis cunctis sufliciens, cunclis lionorabilis ct

tcmpore ccrnobiutn ipsum dominus al-bas llerluimis
nomine,
ciiiis,

acccplus.

lllic

crgo requies mea,
solits

illic

solus

vir

grandxvus, ei magna probilalc

(

onspi-

Dcus inlcnlio mca,
tcmplatio mea,
fclix
illic

iliic

amor
Ila?c

ejus crit con-

qiii

primus ipsius
fundamcnlis

loci

abbas inonasteriuni

bcata el assidtia

memoria
cogilabat,

cjus

ipsum

a

dc suo patrimonio feccral.

solamcn

el saliclas

mea.

hxc

Scpo

diclns atilcm Lanfrancus graduin prioris ohli-

ilcsiilerabat, h.vc sibi
7.

provonire spcrabal.
id

ncbat. Ansolmus vcro novus

monachus

factus, slu-

Raplnhalur quoqne mcns cjus pcr
seclan.laB

lcmporis

diose vilani aliorum rcligiostus vivonlium a-tnulabatur.

in

alias

seinitas

vilsft,

scd vis dcsidcrii

Imo ipse

sic

religioni

per omnia serviebai, ut

ejiis iu

banc

quamnmime
:

declinaveral. Sciens ilafac

quisquis religiosc in lota ipsa congrogatione fivote
volebat, in cjus vila salis invcnirct qtiod imilarct':r,
ct iia per tricnniuin dc dic in

que

sc.ripliim esse

Omnia

cum

consilio, et posl

factuin

non pamilcbis

(Eccli. XXXII, 24), nolobal sc

diem scmpct

in

mclius

alicui uni viiae caruin

quas incnt^ volebai inronsullc

proficiens, magntts el

bonorandus babebalur.
in

crcdcre, ne in aliquo viderclur Sciiplura; prxceplis

9. Vencrabili aulem Lanfranco

Cadomensis

(H)

non obcdire. Amicos insuper mullos babcns,
mille vidclicel procfatum

sc.l

cui

ccenobii
oflicio

sc lotum in islis commitlcrel consiliarium unuin, de

(9) rcgimcn assumplo (10), ipse prioris functus est, sicquc Dco scrvieinJi ampliorc

Lanfrancum

cligen*, venil
liia

libcrtale polilus,

totum

sc,

toltim

tcmpus suuin

in

ad cum, indicans volunialem
sctl

suam ad

pcndere,

p

illius

obsequia cxpenderc, sxculum cl cuncia negolia
[at.,

per consilium cjus ad iinum quod polissimum
se velle lcncre. Qiinc tria

ejus

omit. cjusl ab

inlenlionc sua,
soli

funditus

judioarel, duobus reliclis,
sic ci

cccpil

amoverc. Faclumque est ut

Deo, ccelesti-

exposuil.

Aut

eniin, inqiiit,

monacbus

lieri

busque disciplinis jugiter occupatus, intanlum spc-

HENSCHEMI NOTX.
(5) Noiissima monasteria : de Cluuiaco s;rpe eginms, polissimntn 15 Januarii ad vilam B. Bernonis primi abhatis. Est Becctim in dioecesi Rolhomageiist trans Scquanam ad rivum Beccam prope anmom Rillatn. dotatttm a (.tiiiiolino duce Norihmannioe an. 1034. Iii ulroque monaslcrio an. 16G2 singularem charitalcm cxperti sumus, eo profecti ob mo numenta de Viiis cl veneraiione sanclorum. (6) Maurilius praeluit Ecclesiaj Rolhomagensi ab an. 1055 ad 1067.

n\x ad Ornam fluvium, cum celebri academia
riis

et ta-

monaslcriis.

Ccenobium S. Slepbano prolomartyri dicatum, a Guillclmo Conqucslore rege Auglix ct ditceNortbmannix fundalum, scl a sceleralisstmis Calvinislis evcrsum chartas fundationis edidil Lucas Achcrius,
(9)
:

in Nolis

ad Vitain B. Laufranci cditam anto e]us
B.

opera.
(10) Assumplus est abbas primus nnno J062 uti sopra cx Cbronico

Lanfrancus
rciu-

Becce:.si

(7) (S)

Anno Christi 10GO. Cadomuj urbs pr^cipua

limus.
tnfciioris

Norlhn an-

56

S.

ANSKLMl CANTUAll. AKUIIhr.


«te illius

cubtionis divli.x cullnen asccndcrit, ul obscurissi-

A

loqui.

QmU

nanique

jVjunio diccrem,

cum

mas,

et anie

lempus suum insolutas
ct nostra
fidc

[o/., insolilas]

ab

inilio (14) prioralus sui lanla corptis

suum

inedia

de divinitale Dei

qmcstioncs, Deo re-

maccraveril, ut non solum oninis illccebra gulx pcnitus in eo posimoduin cxsiincta sii, scd ncc
sive deleclalionem

scranlc pcrspiceret, ac perspectas enodarcl, apcrtisque rationibus

famem
Come-

qux

dicoh.it rata et catbolica esse

comedendi pro quavi abslincnlia,
bomines, scd ouiuiuo parcc,

probaret.

Divinis

namqiic Scripluris lanlam fidem

ul dicere consiieveral, aliquando pateretur.

adhibebal ul indissolnbili finnilatc cordis crederct
nibil in eis csse,
n.Oilo exiret.

dcbat tamen ul

alii

quod solidx

vcritatis

tramitcm ullo

sriens corpus suiini sine cibo non posse subsislcre
[<//.,

Qiiapiotttcr suninio studio

animum ad
menlis
senslt
ipsis

suglinere]. ln oralioiiibus aiilcm quas ipse jnxla

boc iutcndcrai, qnalcnus juxta fnlcm
raiione
niulta

su.ini

desideritun et pelilionem auiicorum suoriim scriptas (13) cdidit, qua soiliclludinc,
spe,

niererclur percipcre, qu.T
raligine lecla
in

iu

quo limore, qua
saiis

laloie. Conligil ergo

quadam
medipro-

quoamorc Deum
iion
sit

cl

sanctoscjus inlerpellaverit,
est
ct

nocle ut ipse

bujusmodi meule delentus, anle

nec

intcrpcllandos docucrit,
:

mc

noclumas

vigilias vigilans in lecto jacerct, ct

tacentc viderc

iuo.lo

qui eis pie intendal, el

lando secum rimari conaretur quonam

modo

spcro quia cordis ejus aflectuni, suumqiie profccluni

pheix prxlerita
protiilerint.

sinuil

ct

fulura, quasi prxscntia,

B

m

\\\\ s

et l>cr jn as

ga„ i cns percipicl. Quid de
(

vigi-

olim agnoverint, el indiibitantcr ca dicto vel scriplo

liis?

Totus dies

iu

dandis consiliis sxpissime non

El cccc

cum

in

bis

totus essct, el ra
delixis

sufliciebal,

addcbatur ab hoc pars maxima noctis.
lemporis nimis corrupli

intclligere

magnoperc desideraret,

oculorum

Prxlerca

libros, qui anle id

siioruni radiis, viiiit pcr

mcdias maceries oralorii ac
ofiicium eral, pro
alia

ubique lcrrarum erant, noclc coiTigcbat, sanclis
medilalioiiibus iusislcbal, cx conlemplalione
bealiludinis ct dcsiderio
I

dormitorii monacbos,

quorum boc
altarc
cl

summ.T

apparalu malulinarum

loca ecelesix

vilx percnnis

immensos

lienn •unles, luminaria accendcnles. cl ad ultimum

uiium corum sumpta

in

manibus chor.la pro

exci-

icrymarum imbrcs effnndebat. Hujus viix miscrias, suaque, si qux cranl peccala, cl aliorum amarissme
flebat, ct vix

tandis fralribus scillam

(M)

piilsautem, ad
lcctis

cujug

parum anlc

vigilias

nocturnas, sxpevila
cj-.is

sonilum conventu fralrtim de
lus est de re

snrgcnic, mira-

que

niliil

somni capiebal. Talibus studiis

qux

acciderat. Concepit crgo apud se

ornabatur.

Deo levissimum
nionstrare,

esse, proplictis in spirim veniura
sibi conccsseiit

cum

qnx

liebant per lot

aulem erga subditos se hahebat, xmulalioncm prxlatorum posse quid Deus ad
12. Qualiler

ilei

vel

obstacula corporeis oculis possc videre
10. Hinc porspicaciori interius sapientix lucc perfusus,

modicum

dici.

Cum

primiim igilur prior factus

fuis-

C

sct,

qnidam
jtixta

fralres ipsius coeuobii facli sunt xrauii

morcs omnis sexus

el xlatis ita discreliouis

ejus, vidcntes el videndo invidentcs illum prxponi.

raiionc monsirantc pcnctravit, ut eura palam inde

qucm

conversionis ordinem judicabanl sibi deItaque lurbaii, aliosqtie lurbanies,

iracianlem, advertercs cuiquc sui cordis arcana revelirc

bere postponi.
scan.lala
triunl,

Origines insuper el ipsa, ut

iia

dicam, se-

movcnt, disscnsiones pariunl, seclas nufovent
:

inina atque radices, dcc nou processus

tutum ac vitiorum detegcbat,

ot

omnium virqucmadmodom vel

odia

al ipse ctim

bis qui

odcruul

paccm,

crat paciGcus (Ptal. cxix, 7), et dclraclionioflicia

bx

[al.,

hxcj adipisci,

posscnl luce clarius

hxc dcvilari aul devinci cdoccbal. Tantam autcm omnis
vel

bus eorum rcddcbat

fralernx cbaritalis, ma-

leus vincere nialiliam in
rtiin vinci

bono,

quam

a malilia co-

hooi consilii vim in eo elnccre cerneres, ut pcctori
ejus

spirilum

consilii

prxsiilerc

non

ambigercs.

malo (Rom. xu,2l). CJood, miscranle Deo, faclum cst, siquidcm illi animadvcrtentes euin
in

(Juam promptiis vcro alquc assiduus in sanclis exli

rtalionibus fuerit,
in ipsis

supcrvacuum
iofaiigabilem

csl

dicerc,

cum
au-

omnimodis pure ac simplicilcr in cunclis aclionihus snis incederc, ncquc quod jurc blaspbemari possc»
in illo

illom scmper

omnes ferme

rcsidcre, mala voluntalc in bonani inutaia;

ilicntes conslct faligassc;

quodque

dicilur de sanclo

^

dicta cjus et facla in
ul clarcat

bono xmulari ccepcrc. Vcrum
id

llailino,

rjus

ori

iquam nunquam

dcfuil

Cbristus, sive

quo pacto

provcncrii,

unum

cx

ipsis

juslilia, vel

qnidquid ad veram vitam pcrlinct, in-

excmpli gralia ponam,

quateniis agnito quo dolo
sil

ciinclanler confirinemus siue

mcndacio possc
advcrlerc,

dici

Ansclmi a sua pravilale
pcr ctim corrccti

mutalus, qualiter el

alii

de

illo.

In bis leve csl lcetorcm

eum dc
vi-

sint, pcrpciulalur.
,

incnsa Domini, non sine

quodam prxsagio, per

13. Osbernus quidam nominc
tuliis,

xtate adolcscen:

6nm

jain olim nitido

refcclum panc fuisse.
mclius xslimo silcrc

ipsius eral

monaslcrii

monacbus

ingenio

11.

Dc

corporaliliiis ejus rxercitiis jcjuniis dico,
vigiliis,

quidem sa^ax,
lcns iiianibus,

cl arlificiosis

ad tlivcrsa opcra pol-

oralionibus alquc

quam

bonam

in

se

boux

spei

roateriam

IILNSCHLNII NOTVF.
Squilla rt Skcll.i cx Teuioniea l.npna signifirat nolam; auciorcs vidc 12 l'cb. ad \ n. im S.Bencdicii Anlancnsis, num. ^R. Ali anno Cluisli 10G3 usquc ad aiinuin 1078
(11) Scillax, alia

(13) Forsan sunt Alloquia caekuia teu faculv pio<iff,c:uum cioa Deum, (JntUum DominHm, UeiRaluaado cJit;i; a pag. Mrmn, civtues comptum,

rum

l'J7.

p>T

MMM

ipiiinlccini.

57
lira-fcirb.il.
i

\n
Scl ntnrc.
qiii n.
i

\

\(
>

CTORI
i
.

i

IMII RO
\

int
i-imw.
!

i

N
Hll
l

..

\.iUr

.

i\.

i

u,i,

niini, |.J

mi
cianimatii
<
,

.

i

,.,

.1»

iiiuiiiiiu

ilooolorabanli cl lniupor odluin qund
i.
iii

Mngulnia munilioui
dounll
<

fuoril
i

ad

n

niiiiiino
«_)ii.ni

imiii'

lonhi \n
:nl

I

i

i

\.-ii i-li.il.

\.i .;.n"ii

|.

.1

Quid
pondli

I,

i.'>

'

'juomodo

n'

(xiniiii
,

i|ii.iiiiiiin

io

nnioliuui inni

magnl

"i

lllc

i...

verba
I

r<

lllo
i

inllqunt M-rpent
irmeiipiutti
dli lo
.

pendoni

icd lamon moret

llliui

conclnere[a/.| con*

loi

Inaum
...
'

v.i
i

u
ni
i>,
i

u

i

i

idil in

i

vonire] lagaollnll lngonll rjui
etopil
i|ii.iii.im

magnoporo coploni,

nis.irius

I).. iii

iiii.

rarii

mc Que
.i>.

\n
i

.

i

iin

i.i

callidllalo

puerum

pila

ulaa

mui

i.

ravli, ci

iini

i,..ii

«nii.i

diintulli delinlre, puorilla
r.irc,
r.iri
iniili.i
iii.
i

focla

cjui bciiigno lolc-

i'.iniii

Bn obed

:m

i

in.is

vivg

.

\IiiIhI.

iju.i'

miic ordlnii ilolrimonlo iolo«
lu ipilbui ol
<

quim
boi],
i

vivcna vlvenll cxuiben

iolilui

cnl

[«/.,

puloranl convodcre,
tl

lai cjui «lo-

lcc i:nciiir,

cflrenli

anlniui

In

inaniueiudinoui

Qnod

i

ojnl

i

m mdire volueril
>\>^-

qoillier luec
fueril

fiirvan lnr. Gaudot pucr
ferilulc
clpil
|n/., VOrilOleJ

in l:i'ilni,, ci

Mlllim

••

obodicntli verba defuncii,
ln-

AiMelmni

bv
.ii»

ipsnts .lciiiiililnr

:ii>iiniis

lerprotilet,

brevl
s

accommodoi aorei. Tof,
iii
<

loqoil,
|.<

nntelinum

diligore, ojui

mouiiu iuk iporo, inoinluoni,

|IIUIMr|
qutc pool
l!

iiisiii i. \ii

ii

Mi,
»

qui

.

.1.'

rcs siios

oomponorOi Qood

lllo

pra

caslerii

baptiiinum pritnquara

paronlibno
[al,
,',
;

ad

tum

faiulllariter amploeiiiur

|.</.

omlt.], nuirii, fo-

siiviiiiiin Dei in
Ciiiiiiiiisciut,

monaaierium oAarretui
diaboiUI
i>

amil.1,

vci, ci «i

Mmper

in

moliui proflclai omnlbua modii

iIIiiiii

:i<<

ns.ivil

MCCatil

liortaliircl iiistruii.

Dclnnc

p.iul.ifiin

Ol

qtUB COO-

cii.iin i|u:v

post oblationem
fecerai,

irentnm antc

mam pmai

cetserat puerilia, lubtrabil; eumqtie ad bonettain

fewioncm

illum

aecnaavii; dc peeenlia

moi -iim in.iliuil.Uem proVOborO UlagiU Nmi fmslraiur pia •olliciludo ejut, prollciunl
in

biloroiuui, quje

pml profeMioneni antc obitum suum
Bed
lei

juvene ac ro-

egerat, illum accuiavit.
i|isiini,

eeeidii in

icanot-

boranlur lacra monlia ejus. Krgo ubi dc Qitniiato
loni
siuiiii

quia poccata qiue in

icenlo eoniiitnlni ad-

adoloaceniui «e

dosm

eonfldere aniraad-

miscr:.t, pcr li.lcm p.iu nluiil, qu.uido cuin

Deo 00fccc-

VOrtit,
si
.|ii
ii

mox omncs

puerilcs ICtUI iu eo rcsccat, cl

tnterunt, deleti invenit. Kt peccaia, qoas
in

poetmoibjm

reprehen&ionfi

enm

admitlere comperU, non
acritcr [«/.,

monaaterio

degem

inle

auam profeikionem

modo
Uliet,

verbii, scd cl verbcribus in co

rat, in ipsa professione delcla

InveniL Peccata ctiaui
egerni,

acrius] vindic.il. Quidillc? /Kquanimiler cuncla sus-

qux

post profeaiioneffl

amc obilum auna

COnflimalur

fcrvei in
sufferl

omnil religionis, excrcilio disccndae omnis sancl.c actiouis,
in

proposilo

pcr vcram confcssioucm, cl pociiilcnliam dcicia al-

quc dimissa

in

ipso cjus obilu coiifusus invciiil
[«/., milignai] versulias suas qu

:

palicntcr

aliorum

conlumelias, opprobria,

p

sicquc maliguus

dotractionei, scrvans erga
dilcclionis.

omnes
in
liis,

alTcciuni sincer.-c

bus

cum

ad peccandum

illexerat,

Justo

l)ci

jndidn
iu-

Lxt.Hur paler

ultra

quam

dici

in sc

ad cumulum suae damnaliouis reiorqucri
l)<:i

possit, ct diligit lilium sancto cbaritatia igne, plusqiiaui credi possit.

gemuit. Kt ursariua Domini
sarii

liberavii

cmn

:

ur-

Dci
ita

,

boni angeli sunt. Sicul cniin ursarii ur-

14. Sed

cum

ipsc (ut flcns rcfercbal)

eum ad ma>

sos,

augcli

maliguos dxmones a

sua

acvitia

gnum

Kcclesfcc

fruciuin

proficcre

spcrarct, eccc

cocrccnt ct opprimunt, ne nobii noceant

[«/.,

lan-

gravi corporis inflrmilate prseripitur, lccioquc recipilur. Vidercs [«/., vidcns] lunc boniim
cis jnvenis

patrem

feli-

lum noceanl], quanlum volunt 16. Poil lucc Anselmus ul sanctx

dilcclionis BIO-

amictim,
ct

lecto

jacentis

dic

noctuquc

nus quod vivo impendcrat, morliio nou ncgarct, per

assiderc,

cibum

polum minislrare; onniinm mi-

intcgrom annum mi&sam pro anima cjus onmi dic
cclcbravit.

nislrorum super se ministeria suscipcre, veri amici inorem in omnibus gererc; ipse corpus, ipse animam
ej»s sludiosissimc refovebat. Appropinquanti

Quod

si

aliquando a celebratione ipsius
fainili;)ics

sacramcnli impedicbalur, cos qui missai
debebanl, suam pro aniina
antc missam
fralris

autem

missam diccre
niissa

fa-

ad exitum familiari precepit alloquio, quatenus post
obiluin
larct.

ciebal; el ipse missas eorum,

dum opporiunum

cral,

suum

si

possibilc forcl,
iransiit.

suum

csse sibi revc-

D

sui defuncii

alia

persolvebat.
illo

Spopondit, ct

Corpus defuncti ex

Ilaquc pcr singulos dies tolius anni aul ii6e pro

more lotum, veslitum,

in ferelro

composiium

,

in

missam

cclebravit,
[«/.,

aulab

alio

celebralam

alia

missa

ecclesiam dclaium cst. Circumsedeiunl fratres psal-

mutuatus
ncs

mniatus] cst Super haec missis cir-

mos pro
quo

ejus

anima decanlantes; Anseimus vero

cnmquanuo
ficri

epistolis pro

anima

sui

Osberni oratio-

libcrius pro co preces funderci, in secrciiorcm

petiit, ct obtinnit.

Hajc fratres videntes ei

ccclesix locum sccessit. (jui

cum

intov ipsas lacry-

socordiam
inldices,

sui cordis

redargucntes, se miscros ac
praedicant ac
feUceaa,

mas ex
pore]

gravi cordis moestitudine corpore [al., tor-

Osbernom beatnm
,

dcGceret, ct

paululum oeulos

in

somnum
veslibus
finie-

qui talcm

.deprimeret, vidil in spiritu mentis su:e quasdam
revercndi vulius
ornalas,

lionem.
corpore,

amorem lalem meruil invenisse subvenEx lioc crgo singoli quique [al. quippe]
,

personas candidissimis
in

c-l

animo

se subdu.-it

Anselmo, cupicnles

in

domum

qna idem Osbernus vitam

amiciliam cjus baiedilario jure succederc Osbcrno.

rat introissc, et ad

judicandnm circun.scdisse. Veriim

Al

illc

in

convcrsione ipsorom Deo gratias agcns,
est,

cum

jmlicii

senlcntiam ignorarcl, eamque sollicitus

oumibus omnia faclus
[ICOT.
IN, 2«),

ut

omncs sahos

facerot

nossc dcsidcraret, eccc

Osbemus

adest similis bo

59
17.

s

ANSCLMI CANTUAR. ARCMIEP.

60

Veraralamen

adnlcscenlibns aiqnc jnvenibus

A nitor onns,
ciiim, ct ut

rejicera

non audco. Rcpctii praesal cdi-

prsecipna cnra [«/., praci

ipuam cnram]

iulcnricbai, cv

primo jnbet nc transgrcdlatar,

inqnireniibus
ilrhai.

tle

lior

raiinncm, snb cxcmpio reJ-

CAPUT

III.

Coniparabal ceraejuvcnisaeUfem, quae ad insigillum apteesl leniperaU.

Iknignilas erga omnes. Libri nonnutli
scripta:.

el epiztola;

rormandnm
[«/.,

Nam si cera,
imprrssa
»<l
I

inquii, nimii

dura vcl

inollis fuerit, sigillo
in

19. Dcliinc Ansclimis ad cin

mooasterium rcvorsus

la-

impresso] ejus figunm

se

neqnaquam

sc canclis

exhibuit, nl ab

omnibus loco eba-

plcnara recipit. Si vero ex olrisque, duritia scilicct

rissimi Patris diligeretur. Ipsc

enim morcs omniinn
quol

atqne mollitie, discreie b.ihcns
lunc forma
diciir.
si};illi

sigillo

imprimitnr,
rcri-

ct iuGrmilates aeqnanimitersuilerebat; ct uuicuii|nc

oiiuiiiio

perspicna cl inlegra

sieut cxperiirc scicbat, ncecssaria stiggcrcbal.
insiia j.un infirmiute despcrati

Sic csi in acutibus

bominnm.

Viricas

bomi-

perptam

solhciturii-

nem

in

vanitate bnjns saeculi

ab infantia nsquc ad

profundam sciicttuicm convcrsatum,sola terrena sapientem, etin bis pcnitus obduralum. Cum boc ^gc

ncm Quod

cjus

sunl ad prislinam sanilalcm

revocaii

'.

tu llcrcwalric, decrcpite senex, in

tcipso pcr-

ccpisti,

quando gravatus non solum
nibil
tui
in tua potestaie,

aelaie

scd

ct

dc spiritualibus, huic de sublililale conlcuiplationis
divinae
et

valida infirmitale, iia ut

corporis praeter

loqacrc, liunc secreta ccclcstia dore rimari,

" lingaam baberes

per nianns
in

illius

perspicies

dcre.

cmn ncc quid vclis quiricm posse viNcc miram indamla ccra cst, in istis actaiem
ah
islis

paslus, cl vino de racemis pcr

m.inum exprcsso, de
ci| refocillalns,

cjus ipsa

uvam manu

aliani ejns
[a/.,

bibcns cs

non

trivit [«/., nutrivi'], alicna

scqui

riiriicil.

ac prislina» sanilati redonalus. Nc-

Econirario consideres pnerum aciate ac seientia tc-

quc eniiu alinm aut aliundc polum sumcre potcras,
qui
libi

Deram, noc honinn occ malum riiscerncrc valeniem, nec tc quidem inieiligere dc bujusmodi dissercntera
:

cordi cssct, ut
in

rcferebas.

Ipse quippc

Auin-

selmus
lare,

usu hahcbal inlirmorum

domum

frci|ucn-

Nimirnm
ginem

inollis ccra est el quasi liquens,

nec ima-

tingnlornm fralrum iuiirmitatcs diligcnter

sigilli

quoqno modo rccipicns. Medius horuin
inslmxeris, ad

vcstigare,ctquod infiriuilascujusqueexpclchal.siitgulis

adolosccns ei juvenis est, cx lcneriludioe aiquc duritia

absque mora scu

iseriio

subminislrarc. Sicquc sa-

congruc lemperaius. Si hnnc

nis paler, et infirmis erat maler,

imo sanis
Unric el

ct inlir<|uirii|iiiri

jux volcs informarc valebis. Qnod ipse animadvcrtons jovenibus majori sollicitudine invigilo, procu-

mis patcr
sccrcti

el

maler

in

commun?.

apud sc quivis

illnrtim liahcbat.non

sccus

quam

rans cunct.i

in

cis

vitiorum germina cxstirpare, nl
poslca competcn-

dulcissimxmalri iHe rcvelare salngebal.Vorumiamen

n sancljrum

exerciiiis virtulom
in

p

solers diligentia

juvenum hoc pnecipnc cxcreebat
in ipso

ter criocli, spiritalis
viri.

se

iransformenl imagincm

20.

Dc qiiorum numcro quiriam
,

conventu

hoc apud se proposuoral
Scri

qualc.nos nulh oorasione

18.

cum

inlcr

negotia faligarenl,

hxc eum diversa divcrsorum et nonnunquam illius mentem a
Roihoma-

unquam

stiani
Ctii

mantim

suis genilalihus menibris ad-

movcret.

proposito inviricns
in

diabolus,

Unlum
ii

sua quielc tuibarcnl, consilium super his a supra
dicio venerandae memorise archiepiscopo
gonsi Maurillo poslulaiurus

doicrem ct angusliam
scntire,

eisdcm mcmliris
morio
lerre

fe<

ou:n

ul

se jnvenis nnllo

valcrct.

Kotbomagum
ponlifici

vcnil.

Cumac

Scnliebalnr ctenim
ac
si

caro ipsa lanli pondcris esso,
ari

quc

sui

Bilvenlus

causam

cxponcrct,

quaedam plumhi gravissima molcs
in ilia sui

ima

iuler vcrba pro

amissa stalus sui Lranquillilate vc-

delrahcns,
<|tic

corporis parlc pcnricrct.

eum Cumriissi-

betnentitsime Qeret, ab oncre praclationic quod sihi
faiebalar importabile, ul rclcvari mererelar,

in

habitu suo anxiolalis
,

mngniluriinem

magno

mulare. non possel

rcquisilus

ab Anselmo
Arimouitus

quiri

opere ccepii rogare. At
elitatis
ris
:

ille
fili

sicuti vir

magnae san-

haberet,

rem

cclare non potail.

ilnqtic

Noli, inquit,
(e a

mi

cbnrissime, quori qux[al.,

ul morium

a?gritu<linis

admota maiai proharot, vosccttni qiioriamgranri.vvo
in

quarore, nec
tui

subvcctione

lesuhjcciionc]

rccunrialus rccusavil.iimens nc proposilum violarcl.

alioruin

solius

curam
tibi

gerciis velis
<le

relrahcrc

D Tunc

Anselmus, assumplo
ducii, utpoic
el

Vcrc

cleiiiin

diCO

me

multis andisse, niul-

fralre ct religioso,

juvencm langnidnm

sorrelioillias

tosque ridisse, qui qnoniam causa sua; qnietis pro-

rcm locum
agniturus
,

modam
pro

infirmiuiis

simoram
i

uliliuti

per pasioralcm cur:im

invigiiarc

auxilium

possibiliuie laturns.

ubierunt, pcr detidiam ainbulantcs scmper dc malo
pejui profeccrant, Quaproptor nc
libi

Quiri aniplitis?

M!

(qnod absit)

dum
rius

mirali siiut.

Caro sanissima roporilur, cl admoK vesligio quippe omnis illa riiahlijiismodl fatig.it ulte-

hoc idem contiugal,
<

per

tancum

obediertiiam pra>
re-

bolica vcxalio cadil, ncc iu

ipio

<|uaiciius

prsclaiionem qtiam nnnc babes
[<a/.,

lineat, noo

eam

j.un]
si

nisi (uo

jiihenle
fucrii ad

ahhalc

juvenem, quem siinplcx Anselmi lanla clade feeit immunem.

aspeclus a

lolibel

dcseras; et

quando

majo-

2l.Piaotcrca quidam cx anliquiorihiis ipsiuscnno
bii fratribus,
<|tti

rem vocntat, c.tm susiipiro nuliatcnus abnuas. Scio iuim quoij in li.ic qnain lenOS BOO diu manohis. vcrinn a<l alliorem pi;clalionis graihim nou posl rnulluin provchcris. Qitihtis andilis, v.t,

vcleri odio plniiuiuin etal infetUM

Ansclnio, ncc nllalenus polcral supcr
simplici

cum

rcspieere

oculo, infirmilaie prcssus

ari

cxlrcma pcr-

iuquil,

niiscio
iinpo-

ilurlus csl.
Icciis

Com

itaqtto fralros

mcririiana hora n.

mihi. lu co quotl porlo dcficio

;

cl

s-i

gi.nius

c\ morc

qaiescerent, ipsc in rioino intlnn<.

I

(-.1

Ml
ill

\

Al

(

lliltl

I

VHMI.I.M
il<
.

I

III

|

'

rillll

«|lia
<|

jaccli
i

il

,

t

<r|.il

mi.i l.linlas Vtncn otfic. A l.im
|.i/ .,
Ii.ii

l.ii .1, .1,

,1
i

|,,.n,
il-

;,

iii

,|.

|,.,

|.n
||

,,,,',,

||

Ollttll

>tn

lliit

il.mt

liniitilos
|>

rrmliii iin

' |

Ulll

<

iii.

Ini.l.
-

,|

n,,..

I

lipMlllN Miblcifiitfrio nrslirct,
iiniiH viiiiimi

tll.ns «l

Mllfl ln

innotoll, mii.i
.,
,

inpor
i

n

im
I.

lo<

mum

,

Miinii
li.itics

dollitMondo blnc
ijiii

Intli

commt
I

ip|
i

i

nii
>-i

loco

Eunll
>

larc
<

Tcuili
lanlur.

ailri.nil, i|tn,|

li.li, i.
|

|X

i

<ii^

lerei :!.

iiiii

Al

illi-

:

ComlfMM

Imtttini

llBOI
<•(
|<ii
1

'"•'
ti

trai)
iii-,

inm btm ntl B oetnrrll miui ita mnnachii
»11111
>

bvolcni illuc
ilcllni

llecci,

Inlof

bnclili

sii.i

oomprtfltum

itotrt,

1

'|n<>

>

I.

>i

|>> iii.

iuii

idhiquio

RMunt
tt

Imprtfllll dtnliboi
miiii

j.iinj.iin

iiiffocarc vldelll,

lnlerrofil irgo

ram \n
••«>

Iniu

qno h
fcrai
iltcui
pi
I

ileindt

qiii<i

Sl quaritliT (juo lodlto,

umma

mo-

qnld

contilll
,

<i.

hoapitlo

R

i

Ki

ntchli

iiu iii|iinM

nomlnOi

id

Auiclmum
Intondeboi,

qul lunc

quldem
I.

Ptltr

,

Iwipiiium qu
1

in cltuilro

tmotdtndii
inllrniitin

llbrli

concllw

iImMMIH, Sfll
<

l|lll

\<ll>ls

.

I

ll.lltll.ll

l>

I

1,11

perrexlt;
<|in<l

tl tl [•!•, oo]

titrt

dauitrura tdutto,
Igtftlor, palrfrril.
'

•i

nsi-unt
:

ipponeter, nibil
vtr,
;nt,

habe
lu.icn,

\i

lUe

Mb

tlm
erpn
iii

fralrcin

riilfits
t

lldin-

M

im<> cilUI [•/.,

Jiissiis

Itiriilplius

ad a-grum Itdill, tl KtH

itiiisj

pttttdt,
Invenitfl

<l

miMO

i<-li

in

vi<

mimi

:iii,i,iiii,

nnis

locrotiorum loi-um mius Mccsiil. Posi mo

Httim
Illc

piictmqui

lufflciel

omnibui nobis.
itOri,

dicuin, «loniiiin in qna fratrr

M
:

mi;»I<-

btbtbtl

[•/.,

qui pttiobtturj

,

ingitdiMi
tnncli.
cl

,

Itvata

mann, ilgnum
1'iilns,
rt

MCOptO inainl llt pi:r\olal, MCitOqM |>>>< qilld Ansclmus jiisstiii, intiinal, ul vc l<»

M

I

sancta- orucis tdldll iliccns
i'ilii, ti

/n

iioiiiinc

in llnviiiin jaclct,
liiiialus illc,

jubtt, borttUir tl obscr.it.
ritlt

A.l|

Sp/WtM

Ail quoil facliiin
,

slalini a:-

ptftTt potontl nioratiir,

nilnni

gcr conquicvit,

exliilarato vultu

intiino cordifl

iffoctn Deo gratias agere cvpit. Dictbtl cniin qood Ansclmo oslitim IngrtdttJttt ct IXltMt inanii si,

quam aiiciiianilniii qutd dioobtl fort, pnennnlians. Ttndtm Itmen i fralre comim, oontn
tins
i

rcle jccil, et
ciiin alio
a>l

illico

liuctam

insolila:

ni3Riiili:d

piinin
ll

s.tiiti.c

crucis

cdcnlc,

viilerii

cx orc

illiits

qoodora pbcicohi

ctpit.

Tertiua piMttor

iniMi.iiM ignis in niotluni

lanccx pioccilcnlom,

qiiac
ilila-

fac.lum ct thtlnptftClM,

lliorilil
illius
c.a

M

jam ptf
«:t

vi-

in lupos jaculala

cos

delcrruil, Ot cclcri fnga
:nl

ginti annos recessus aqu:c

rimassc,

nuii-

psos pro.nl abcgil. Tunc Ansclinus
cctlens alquc

fratrcm ac-

qiiam hujiismodi
Parala
igitur ct

lru<

lam

iu

repcrirc poi"

cum co

dc saluic animaj IUSB secrciius

viro apposiia,

juxla

vcrliiiiu ejni

loquens, ad pmnitudiuem ct confeniouem
in qtiibus

omnium,

sibi el suis

copiosc suffccit ci fltptftbtjndivit.

scDcum

offcndissc

nconbri

valcbat, cor

2-I.Alia vice, vir

quidam Wallcrus nomiiic, rogno-

cjus inclinavil, palerna dcliiuc aucloriiale a cunclis
alisoltiiuiu,

^ minc

Tircllus,

cumilem homiiicm per lerram raam
dclinuil, nolcns cttm a se impraiisinu
ipsc dc pcnuria piscium con-

dixit ciim

liora

qua fratrcs ad nonam

transeuntcm
dimillcre.

stirgercnt, prresenli vit;e dcccssurtim [«/., discessit-

Vcrum cum

rum]. Quod

et

facium

cst.

Nam monacbis

a lccto
illis

qucrerctur,et quodlanto viroac monachiscjus, nisi
vilia

mrgcnlilius, ipsc ad
circa ipsuin sub

tcrrain dcpositus est, cl
collcclis dclunctus csl.

quxdam non
ci

btborot
:

qux

apponcrcnltir, allutibi

uno

dens dixil
in ipso

Anselmus

Slurio untts en

defcr?

t&. Prxfalns Riculplms sccrclatii offlcio cawoliio fungebaliir. Hic
ct Itotam

lor, ct

animus luus dc dcliriarum iuopia queritut
illc,

quadam nocte dum lcmpus
vigilias excitarct,

Ridel

qua fralrcs ad

per chui-

nus

valcns.

Idem bis qnx audicbal pri-bcrc nullalcE vcsligio attlcm vcrborum Ansclmi
viri

sirum icns obscrvarel, forte anlc oslitim capiluli
pcrtransivil; introspicicns vero, vidil

duo cx bominibus
pricgrandem
:

atlulcrunt slurionein

uniiiii

oralione siaiiiem, ingcnli splcndenlis

Ansclmum in ilammx ^obo Ansclmum
ad
in-

qucm

in ripa

Snminil

Altij.c (! 4}

di-

xerunl a pasloribus suis invenlum,

sibiquc trans-

circumcinclum. Miratur,
pralenderct ignorabat
ca
[o/.,
;

ct

quod vidcbal quid novi

ntissum. Si spirilum propbcli;e in bis viro adfui&so quis dubilal, gcslx tci vcrilas <|uid
dcrlarat.
sii,

sestimabtt enim

lenendum

ex ca] bora sopori potius, quam orationl ocOcius ilaque dormiloriutn
ascendit,

oupaltim.

D

25.

Ilis

tcmporibus scripsit trarlatus Ircs (15),
vcritate,

lcclum Ansclmi vadit, sed
vcnii.
rit,

eum

ibi

ncqttaquam

scilicct /)«

De

libertate arbiirii, el

Dc cush
fixcrit,

Regressus

sed globuin ignis

25. Alio

homincm in capitulo repequem rcliquerat, non invenil. quodam lempore eidem Anselmo mandaigittir,

diaboli

;

in

quibus salis patcl nbi animuui
cis qtix

quamvis ab

aliovinn cura expelcbal taiinm

tum ab uno dc principibus Norlbmannise est, quatenus ad se in Angliam transirc volcnlem [a/., vellet]< cum proplcr alia ncgolia, tum ul sua prece itcr
illius

se modo subtraxcrit. qncm intitulavit De grammatico. In quo ciim discipulo quem secum dispuianiem iniroducit, disptitans [a/., dispulat] cum mnlias qt:x-

reruni consideratione nullo
Scripsit et quarltim

pcr marina pcricula tucrclur,

[o/.

omil.]
in

vc-

stioncs dialcclicos proponit et solvii,
et qualia,

tum qnalilatcs

nirct. Ascendit,

jam

dies inutui colloquii

vespe-

quomodo

siut discrete

acdpiemb exponit

HENSCIIENII NOTiE.
(14) Allhca rivultis Picardia; , prope oppidum Dourlcns, dc quo in Aclis S. Fursci 46 Januaiii. (15) Quatuor hi priores libri per modum dialogi
intcr

magislrum

el

discipulum seripti conlincntur,

parle piinia inler opuscula didaclica.

M
n
inslruil. Fccil

S.

ANSELMI CANTUAR. ARCIIIEr.
in

fii

quoquc

libclltim

iiiimn <|iiein

notogium (16) nppellavii. Solns cniin
Inquitur, ac lacila

Ho- A dam venisscl, et is in quaimlam ipsins operis areoctsccum gumcnlalioiiem non parnm olxilolliot, ratus lo/.,
iralus]

omni

aticlnrilaie

divinx Scriraiionc

cst

canulem argiimentationem

ratam non

pura
rit

qnid Deus
iiivenil
;

sil

sola [al., omii.)

quxet

csse
[«/•,

:

cl

et

qnod vcra
sic

fitlcs

dc Dco scnlit,
cssc probat

qtiam rcfollere gesliens, quoddam conlra illam illum] seriplum composuit, cl illud fini cjns-

invincibili

raiionc

nec

alilcr

aslruit.

a
l

dcm opcris scriptum (18) apposuil. Quod cum tibi quodam amioo suo Iransmissum Ansclmus considorasscl, g.ivisus cst; cl reprchcnsori suo gratias ngens, siiam ati boc rcsponsioueui edidit, eaiuquc
lilx-Jlo sibi

ost haec inciilit sibi in mcntcm invesligarc uiriim uno solo et brcvi argmnciito probari posscl
I

2G.

quod de Dco credilur cl pradicalur tidelioel quod sit .Tlcrnus, incommutabilis, omnipolcns, ubiid
:

dirccto subscriplam

snb nno
cl

ci

^™

qui niqui
li

1

a»>«co rcmisit.

Hoc ab co

ab

aliis,
iri

que
cors,
ftlta,

tnlits,

ineomprclicnsibilis, jusltis, pius, miscri-

bclluni illum hahere Jignantur

pctiliim

desidc-

verax, vcrilas, bonitas, justitia, ct nonnulla

ra " s «

fi

,,alc »»s

»

»''C ipsius operis (vide rar. Itcl.),
;

ct quoinodo liacc omnia in ipso iinum sint (Joan. xvn, 21). Quae res. sicut ipse referebal, magnam
sihi
illi

sua: argumcntalionis reprehensio

et

rcprelicusiotii

»ua responsio subscribalur.

pepcril difiicullalcm.

Nam

lixc cogitatiopnrlim
tollcbat,

27

-

' ,,lcr

^ xc scripsit eliam quamplurcs epislo-

oibum, polum ct

sommim
Dci

partim cl

'as (19), pcr cas nonnultis ea, qu.-c

secundum divcr-

qnod magis eum gravahat, inlentionem ejus qua
maiuiinis ct
perturbabat.
alii

silaiem causarum sua

[«/.,

suarum] iiilercranl, pro-

scrvilio

inlcndere dchchat,

curare inandans, cl iionnullisconsiliumdcnogoliosoo

Qnod

ipse attiniadvertens,

nec

atlbuc
est

qiiajrentibus.prorationerespondcns.Elquidcmdehis
fi

quod qwcrebal ad plenmn caperc valens, ratus
bitjiismoili

,,ce

diverw

catisae scribi

cogebanl

,

mcntionem

fa-

cogilationem, diaboli

csse

lentaiioncm,

ccrc supcrsedcmus. Quid aiilem consilii cuidam Lan-

nisusqne csl

cam

prooul repellere a sua iutcnlione.
illum

MOi,
lc

noviler apud Cluniacum

f.iclo

monacho, pcr
,

Verum quanlo
cogitaiio Ipsa

plus in hac dcsudabal, lanlo

unaiu mandaveril, huic opcri insererc curavi

qua-

quadam
illuxit in

magis ac magis infcslabal. Et cccc nocte iruer noclurnas vigilias, Dci gratia cordc cjus, et res paluit inlcllcctui, im-

»»s

iu

hac

iina

cognoscatur quid dc

aliis pcrpeii:

datur (20). Scripsil itaque inter alia sic

lngre$su$

t$, chari$sime, professusque Christi mititiam; in qun

mensoque gaudio cl jubilatione replevit omnia inlima ejus. Roputans crgo apud se hoc ipsum, el aliis
si

»°" solum «pcrte

obsistenti$

hottis

rioleutia e$l pro-

petlenda, $cd ct quasi consulcntis
r-

astulia cavenda.

scirelur posse placcrc. livorc carens,
in

rcm

illico

Saepe

namquc dum lironem

Christi vulnere mnlie vovulel perimere
,

fcripsit

tabulis, easque sollicilius

oiislodicudas
ali-

luntatis apcrte malevolus

nen

siiien-

uni ex

monastcrii fratribus tradidit. Post dies

tem eum

[*!••

tomen] poeulo vencnostc raiionismale-

quol, laliulas repetit a custode. Quxrunlur in loco
ul>i

wle

collidus lentat ezslinguere.
,

Nam cum

monachutu

reposilae fueranl,

ncc invcniuntiir. Rcqiiirunlur

nequil obruere

vila:

quam
qua

pr»fe$$u$ esl odio, uiiiiur
esl

a fraliiluis,
•|iia<|tiam.

Ncc

ne forlc aliquis eas aocepcril, sed neenirn huc usqne invcnlus est, qui re-

eum

convcrsa:ionis

in

tubruere fiutulio. Ei

''"' '"'

monachicum propcitum

tenendum

qmati

cognoverit se quidqnam inde scivissc. Reparat Ansclmtis aliud dc eadem maleria diclamcn in aliis
tahulis, et
illas

concedat, tamcn quia hoc $ub talibu$, ant iuter talct,
aut in eo loco inacpit
,

illum slullum

nimu

,

imprucctsal

eidcm sub cautiori

cuslndi.i

Uadit

dentemque mullis modis
"'

ver$utii$ arguere

non

custotlieiidas. Ille in

secretiorc parte lcoluli sui la-

d" m

'"'

pcrsundtl inceplo

Dei beneficio ingtatum
,

bul.is rcponit, el scqtienli die nil sinistri suspicattis,

exi$tere, ju$to judicio nec

ad meliora proficial

nec

casdcm
o.era

pavimcnto sparsas, anle lcolum reperil qune iri ipsis crat hac ill.ic fruslatiin dispersa.
in
labiil.o,

qtiod accepii leneat
pcrsistat.

,

nul in eo inntililer [al., ulitiitr]
inrestnnter laboriosis cogiiu$i

Quipne

dum

ld

vmltir

rern eolligilur, cl pmiler
ipse

Anselmo

lionibus de

muiundo, nut
initio

mutari non vatct

,

$nllem
/in.tii

repcrtSOtar; idwial
piiiram
|M'niius
rct iipci.it.

ccram,

ei,

liccl vix, sori-

D

dc improbamlo

medilatur,

nunquam ad
quoniiim
illt

Vcriltis

atileni
in

ne qua incuria
p4;r-

prrfeelionis lemisre eonutiir.

Nam
,

junslrufil

perdilum eat, eatn
jtibel
.

mimiiie Dnmini

daiinnlum quod pa$uit
f/«ia»« bonnvila'

displieel

uutlalrnus

ttti

^imeno

Iradi.

Composuil CTgO imle volunicn
Mlblilltsima oon-

uipc>iitli[icnre lihcl.
si

Vnde

Ml
,

parvultim

scil

senleiiliariim ac

quemadmodum

aibtncuia

sa-pe transplanletnr [a\

lenipl.ilidiii-.

pontlcre uiagiiuin, quotl l'ri>stanion (17)

trnitsportetur], nitt nuper plutttata in

eodcm luco crc
iiuittictetur,

iiominavil.

Alloquilnr etCliilU

in
oiiin

CO OOCrn
in

Ml

kc-

bra convttltioiic

[al.,

eonvcrsionc]

nc-

ipsum,

M| Dotim
lloo

Quod opus,

manus

oujus-

qunquain raittcme vu'*n$,

andilalcm

cilo altrahil

IIENSCUBtU NOT/E.
/Ifi)

Monnlogitim

in

rapila

77

dislintlum,

qetirus
ttcn»H§,

contra

insipicntcm,
lil».
i

capilibus

10 comprc-

cisiit inicr
iii

iliclo ilidoriiea

npuacula.

(17) Ib.c Pro$0t0§ht%

siilisliliiilni tliclo

Uonologio,

("•) Conliiienlnr
b:is scripsit. et

epislol;c
sinnil

96 apita
i

ilisiinciiiiii.

suiit 77,

cum

qnas ncclmn ahpaucis ad ctim
inilium

(18)

Snlisiiiiitiiir
II

snb boo
iii

liliiln

libtr pro iusiriiiiociiiiitioiiriii.

pieiiif, (nl

Am.lmi
cl

/*inw. ',.,/m
,

pplsioli* idiorum. i'l^) !^>i h cc cpislnla
l.ic

20

nlii

plura sub

uucoic

tnci'10

uHilm

Lifrfl

0, .Xnsclmi «;rlu-

Dlliiysil

CWllilKUUir.

(..

\.i
in/
iiiitf

\

\i

t

i.iur.
,

i

\U\II

l;<)

l.lll.

I

nn
Itr

niim fnitiiii ftrlHUaltm
ii |fP|MJ||
ti

mmtnk
!<•<

nt

inj,

A

.; iii„l,i

.

tttit,

.

,

t

t.t

i

ni

,,i.

./

I,iii,

dni

,

aul

d.
,

mou,uliH\,

tlt-

ti>,ti

§4

IMW pu.pu
(ntiuciilrr rjui

duni
liujut

/iii/,
|.i/..

§4 cutiott,
i.inii
j

n.t.im

iitfHlts qtn.lriii prrlinrl
,

peiiiu niututur,
o.lio

ul in

uiw

jirimniitiit

r,i /-,,11

ilttitttiit,

rptiluliini
,

M
Ur,

coiuhIiIhi, uuiifitiim aiiwiii itabiimn

inluilnii

tllitm trrilitiitl.

A.,

putrt, tlftilnitur
le aliijna

li.t,

m,

uil oiiinc ulilc

cirrcitium luiitincuil,

ct

nulii

bouoinm
>'./

tcn
ilnic

i,t,tr,o

/yi.d,/

tutpittr

mcittn inqmriu
|al.,

npcium

ubcii.ttc tliicuit.

Cumqnc

i<-

MfMflMM
/im

liiboiaic.

Snl

i/K ,iiii.iiii

iliiniiiiut l ttio

MfllM, Md
'<"
.

(l rrin/nni piuftcete,
,

u

/<>(/.•

i.-royi-

jmi]

cogil

pcrpciutit

i«i/ n/i(irurn
rrnii/ij

omn.m tu,r iiii.cii.r fuuiain non iuii, Itrttu injuiiiit inicnilit ; nlque iMH II
.oiuiri,

ncirio

me aliquam admonili*mtm '»/>i i/hii/ potiut nwieam qunm cuirrt
,

icnt rrr
Itot

tub

tpci ic rtttCT volunlaiit,

qnud

irio ntiiiut quibuiduni

m/ otlium

in/er

71101

conttrrindir, i«-

tolert tubrtpert. Ouuptoilrt,

amut

vn
le

tl

\ruitr di

(cluiter acccndit.
forlc

Quaproptrr quicuuque ctrtwbttarum
nijtjrcditur, rxpedil ei ut in

lccttsmnr

,

comultl

,

monel

,

precutur
,

tuut dtlcelut

propnntum

quocunut ibi

dilcclor totii cordit vitceribus
metttit studeat, tinc

ut tuln

imbut

quitli

que

HllHli

;>i(>/'r»jtij

fueiit,

nin tule fueril

qua

tiulli

luel (ulluli

luttit

m-

malum

jtuerc tnritus cogalur, lota

tucnlis tnlenlione
,

ttdias eirtuimpiccrt vel itmilai

tirlulum

anguititti-

aiHoris raduibus ibi radtcaie slndcal

alque alioium

mui
sine

protpicere.

Ad hanc
el

veio

monachut qut

m

tnores aul loci consuel ttdines

,

«/

ron/rn divina pro--

B monutterio

conveitulur, perltngcie

nullalcnut tutet
qnac mantuetuiin
el

ecpla non sunl

,

eliumsi inuliles tuleantur, dijitdicare

conttantia

tnansuetudine
ttl

,

refugiat. C.audeal se
itivilittn
,

jam tandem

invetiisse ubi te

non

inditsolubilit
tterii

comet

palientur;

nui

mona-

std voluniariiim tota tita

mamurum
,

,

omni
:

tui
,

intlilula,
t*(iumii

qua dnimt
obiervatc.

non proinbentur non perviderit
,

liansmigrandi sollicilttdinc
quielus ad sola piw
vacet.

propulsa

delibtret

ul

mandatis

ruiionem turum

vila' txtrcitia

eiquirtnda scdulo

ul religiosa sluduerit

V ule

ti

omnipolent

Dominus

perficiiil

grettut luot in tctmlii tuii, ut non
,

28.

Quod

si sibi

videlur majora

qtnvdam ac
prtvsentis

utiliora

movcanlur

vestigia tua
,

ut

in juttitia

upparr.it

m

spiriluali fervoreappetere,
rii

quam illi

monastt-

contpcclu Domini
fjus.

el tatierii

cum apparuent

gloria

inslitulionibusliccnt, asltmel aut sc fallisivc preeft[•!., niino-

ttndo paria paribus, vel minora majoribus
ribus],
jtt>«

praiumcndo

se posse

quod non

possil

CAPUT
,

IV.

aut cerle eredat st nott meruisse quod desideral.
si

Quod

faHilur, agat gralias divina: misericorditv

,

qua ab

Obluta divinitui titioncs consilium circa regimen puerorum, amoi vitiv lominunii ti dticreiw.
29. Intcr
lijjcc,

errort suo defendilur, ne sinc emolumenlo, aul eliam

cum

jaclura tocum vel

vitiv

ordinetn

mutando

,

in-

cmn Jam

cl

dictis el scriplis suis
,

conslanlitv lcviiatisque frustra crimen subeat, aul

mavere

mores

sui ii nullo (Jiscordarcnl in

tolam

m

incnlis

jorasuisviribus cxpeiicndofaligaltts,deicriusinpriora,
aut eiiam in pejora prioribus deficiat. Si aulcm

inlcntioucm

conlcmptiim mundi composuissei,

et his solis quae Oci cranl
lixissct,

lolum sludium suum

in-

meliora illisqua:inpromptusuiilmndum merilus oplat ,

coniigit ul infirmilate

corroplns graviicr
[al.

patknlcr toltrtt divinum judicium, quod
•'//•']

ullt

fal.,

afiTigeretur.

Scd ipse

in

Dco sempcr
vidil

omit.] idcm

aliqHid injustc non denegat, [Ms. ha»c om.]
,

ncsed

cxistcns, languore paulispcr sedaio, cxtra sc pcr

qut murmurando aut obloquendo Dcttm offendat
trqttatiimiler

menlis cxccssum raplus

tuvMM

uiiiiui

rapiliim

omnia

sufferei

,

omnia cd meliora conon

alquc prxcipilcm, in qucni
fiiiMiuin [al.,

confluchant

oninium
nqua

netur dedtuere fcrcndo ne pcr impatientiam judicetn

fluminnm] piirgatur£,

et qiianimciinil.ique

justum exaspcrans mcreatur
cipere, cl

qitod

liubel

non acquod]
,

que rerum tcrr* lavalane. Yidebatur
ipsa nimis turhida el iinuiunda, et

quod arccpil

antitterc; attt quiu

[;il.,

omni spurciliain

non nmal,

inuliliter tenere.
e.nja sc in iltis

Seu vero misericordi am
qtuv non liubet
et

rum sordc

horrida. Rapiebal igilur

se qiidqtjid
viros

scujudicium
pcisentiat
;

oplat

ailingere poteral, et

dcvolvehat lam

quaai

Itvtus

cx

lits

qucv accepit, lanjitali supcritiv [> nniliercs, divites el inopes simul.

Quod cum Ansclillo-

gralias

dignas persolvut. Et quia ad qutdcmcnnqut
tnuiuli lurbinibus potuit pertin-

porlum de procellosis

mus rum

vidissct, el

lam ohscenam rcvolulioncm
vivercnt, aut unde silim
fercbanliir, inquirercl;
sic

miserattis

iiiide

sunm
accc-

gcre, caveat in porius Iranquillilalem vcntum levitalis
el

rcfocillarenl qui

itnpalienlia;
el

tuibincm

induccrc

;

qimtenus tnens
divini

pissetque lesponsum, eos ea qua irahebantur aqua

constantia

mansuctudine tulantibus quieta,
ci

vivere dclcclarique
si

,

iiulignanlis

vocc iuquii

[<(/.,

timoris solliciludini

amoris dclcctationi
ntstodit
,

stj

vacua.

inquit]

:

Quomodo?

Tali ne aiiquis cocno polaius.

A'nm limor pcr solliciiudinem
delcclaltonetn, perftcil.

Scio quia

amor vero per lnvc mnjorem aut
,

vcl pro ipso houiintim

pudore se ferrel! Ad hoc
:

illc

qui

comilahalur
esl

eum
cl

Me
:

mireris, ait;

lornns

tcribendi

attt

colloqucndi exigunl atnpl.tudinem

ut

mundi
vcrus

quod vidcs, quo rapiuntur
adjecil

ct involvuniur
sil

plenius intclligatur, qttibus saliicl dulis anliquus ser-

homincs nuindi;
[nl.,

Visne videre quid
:

pens ignarum
laquect
,

monachum

in lioc ger.crc leiilalionis il-

vcrc]

monachatus? Uespondit

Volo.

et

contra

quibus raiiouibus pnnlcns monadissolvat et
cxigit

Duxil ergo illum quasi in conseplum cujusdam magui
cl

cliut ejus [al., eas] caltidas persuasioncs
unniltilet

ampli ciausiri,

cl dixit ci

:

Circumspicc. Aspexil,

scd quoniam

jum breviiaUm qttam

cl ccce parictcs

clauslri illius obducti cianl argenll

67

S.
[al.,

ANSELMI CA NTUAR. ARCIIIKP.
quoquc A
.imoris, nibil pictatis,
nibil bcnevtd. ntiac, sive
,

68
dul-

pnrissimo

omii. cl eanditiissimo. jllerba

mediaj planiliei virens cral cl ipsa aigeniea, mollis
quidefl ct
Il.cc [«.'.,

cedinis circa sc in vobis senliunl
[al.

nec

illi

alicujtis

nllra

hnmanam opinioncm
lcniier

delectabiiis.
liis

omit.] in

vobis boni

postca fidem liabeaol, scd

ncc] more
,

allerius hcrba? suli

qui in

omnia vcslra cx
credanl.

otlio ct invidia

coulra se procedcre
miscrabili
,

ca pausabant

flcclebalur

,

cl surgenlibus
ille

Conlingilque

modo

ui

sicut

ipsis, cl ipsa erigcbalur. Itaquc locus

totus crat

deinccps corporc crcscunl, sic in cis odiur.t el suspicio
vitia.

amoenus.el pnecijitia juciimlilaic

re|iletns;

bunc crgo
palienlia

omnis mali crcscal, sempcr proni

el incnrvi

ad

ad inhahilnn.lum
ejus dixil
ei
:

elcgit
!

silri

Ansolmus. Tunc duclor
qnid
sil

Cumque
nulluii)

ad nnlluin fuciint in vera cbarilatc
nisi

Eia

vis

videre

iuilriti,

dcpressis supcrciliis

,

oculovc

vera
rol
,

?

Ad quod
et se id

cuin ille magno quammaxime velle

cordis affeciu gesli-

obliquo valenl inlueri.
31.
quitl

rcspondcrcl, ad se

Scd

propier
sil

Deum
cis

vellcm diccrclis mihi
infcsli eslis?

,

snbito re v crsus, et visioncni, cl visionis demonslra-

causx

quod

lanlum

Noniic

lorcm dolens

ac

gcmebundus

pariter ainisil.
,

autera quas viderat visioncs

intelligens

Duas secumquc
alie-

bomines;

nonnc ejusdem
fieri

natur.-e

sunl cujus
illis

vos

cslis? Vtlletisne vobis
facilis]? Si

quod

infcrtis [a/.,

revol vens, eo magis unius horrorem fugere, quo
rius

quidcm quod sunl, vos
minare]

esselis?

Sed

cslo.

amocnilMe

.siuduit
in

dclcctari. Toltiut

ergo dein-

"

Solis eos percussionibus el flagellis ad
vullis

mores bonos
unquaiu

ccps sese dedit
(lius

boc, ul

vcrus

[al.,

verc]

mona-

informare

[<?/.,

?

Vidislis

csset

,

ct ut vitam

momtchicam flrma ralione
prapone-

arlificem ex lamina auri ?el argenti solis percussio-

••otuprclieiideicL, aliisque proponereiffl/.,
vci,]
til

nibus

iin.igiuem
?

speciosam formasse? Non puto.

ncc csl privalas dosiderio suo. Quod quidem,

Quid lunc

Quatemis aplam formam ex lainina for-

icstimo, aliquanlum pcrcipi polcril cx vcrbisejus,

inet [ut., aptet],

nunc eam suo inslrumenio
,

Icnitcr

quae per viccs hnic opusculo imlcre rati sumus, juxia

prcinit et perculit

nunc diacrcto Ievamiuc
si

lcnius

quod

series geslae

rei

qoam suscepimus enarrarc
mibi videlur
plenilcr

levat et format. Sic ei vos

pueros vcstros cupitis

poslulabil.

Nec

eniin

posse
de-

ornatis moribus esse

,

ncccsse esl ut

cum dcpress Ii.tc

perlingi ad nolitiam institntionis

vii.c

illius, si

sionibus verberum impendatis cis paierna? ptciat
ei mansuetudinis

scriplis aclibnsojus q.iis vel qualifl (ueiil in

sermone

levamen atquc subsidium. Ad

taceatur.

abhas
igilur

:

Quod lcvamen? qnod subsidium? Ad gravcs
illos

30.

qui

Quodam admodum
de pueris

tcmpore cum quidam abbas
,

el

maluros molcs
:

constringere laboramus. Cui
et quisquc solidus ulilis

religiosul liabebatur

secuin de bis

illc

Benc quidem. Et panis
esl,

qua; monaslicae religionis eranl ioquerelur, ac inler
alia
\nl.,

r

el

bonus

eo

uli

valenti.

Vcrum

sublraclo

lacte

in claustro

nutritis vcrba consercrcl
lici

ciba inde lactenicm iafaniem, et vidcbis

eum magis

conferrct],adjccit: Quid, obsecro,
,

de islis?

cx boc slrangulari,

quam

recrcavi.

Cur boc? Dicerc
lenelc, quia sicul

Perversi sunt et incorrigihiles

die

ac nocte non
fiunt sibi ipsis
:

nolo, quouiain clarel.

Altamen hoc

ccssamus eos vetbcrantcs,
deleriores.

ct

semper

frasileet forte corpus pro sna qualilalc habel cibuni

Ad

quse [al.,

quem] miraius Ansclinus
bcslialcs.

suum;

ita

fragilifl

cl

fortis

anima
anima

liabel

pro sui
et

Non
ille
:

cessatis, inquit, eos

vcrberarc? Et cum adulti

mensura victum

suiiin. Fotiis

dclcctatiir
in

sunt, qualcs sunt? Ilebctcs, inquit, ct

At

pascilur soiido cibo, palienlia
lionibtis,

scilicet

Iribula-

Quo bono

otnino nulrimcntuin vcstruni cxpcr:-

non concupiscerc alicna, pcrculicnti unam
,

ditis,
ait,

qui dc horoinibufl bcslias niitrivisiis' El nos,

maxillam prceberc allcram
0<Jicnte> diligcrc, ci

orarc

pro

iniuricis

,

quid possimos indc? Motlis omnibus conslringiui proflciani ct uihil pruflcimus.

mulla

in liunc

modum.
[al.,

Fr.igilis

mus eos
abba,
sl

Conslrin-

autem
lactc

cl

adboc
,

in

Dci scrvitio lcncra

lcncrc],
,

gitis? dic mibi, qoaeso 1«/., dic, qiueso,

mi],

domine
,

indiget

niaiisueludinc

vidclicel

aliorum

plantam arboria

in

horto ino plantarea
concladcres,
,

et

benignilate, misericordia, lnlari advocatioue, charilaiiv:i

moi

illam

omni ex partc

ila

ul

ramos
post

supportalionc

,

cl

pluribufl

hujusmodi.

Si
;

suos nullaienns eiiendere possel
niio^ esciuderes, qoaiis

cmn eam

D

taliitT vcstris el

forUbui ct infirmis

vos coapl.ilis

arbor inde prodirelf

Pro-

por Dei graliaa omncs, qaantum vcsira rcfcri, Di-o
]n!.,

feclo inilulis

,

incunis

r.unis el porplexis. Et
,

boc Cl

eun

Dco] acqnirctis.
i

Ilis

abbas audilis ingc-

cujus enlpa procederet nisi toa
i.ile

qui

eam hnmodelae

cmclusisli

?

Loile bor lacltis dc pucris vcslris;

Yere erravintui a reriiaie, et lux discrctionis non luxit nobis. El cadcns in tcrram
mtiit

diceni

planlati snni

p< r

oblaiionem

in

borto Ecclc

ut

nte
eat,

pedea ejui so peceasse, se reum cssc confcssus

ereecant ct rructibeenl Deo. N", luiem
\nl.,

miantum
liceal
ei

veniamqae do
li.i<

prpcterilis pcliil, el

emcndationcm

omnium]
illos

lorroribiis, minis, el verbcribus undi,

dfl ftiiuris

repromiail.

Hxc kklreo
ci

diximus, quaicnus
discrctx pietatis in

que
lii:

coorctatii
iiri.

iit

nulla

sibi

penHm
s.

ptt

qoam pip

itoerelhMfa

Iiaquc inditcreie Dpprewi pravai
[at., infra]

omnefl fucrit agaoacamas.
SS, Talibus sludiis inlcndcbal, in islis
riebai, pei baw

Bpinaraai norc perplexai inlra

co^i-

laikmes eonferml, lovent, natriuni, laalaqueeaj
ta nutrieado suuuleiant [aL.

lafhclant],

ut

omnis
obsnliihtl

bona f.una
persa,

Deo serhnnisomuihus valdc placebat. Undc ijus non moilo Nortbmannia toia est rcsFranria lota
,

qu.e illarum rorr.
u.iia

•<

Uoni •OSflOnl adminli
til
,

ul.iri

vcruni cliain
his

Flandria lola,

mcnlc sublorftighnl. Unde

ul

quia

eontiguasqiie

lernr oainci

\nl.,

lem

omalflj;

«0
<|iini

\,i
61

\

VI

<

n-r.i
I

I

\|.|,
,\
i

,.

>.

|

||

|

70
iii
<

m.)

i

<>

Ifintill

An glilltiqui
u<l

ii

plfftll

m

ili

RUI

iln

ii

|

ii.

i|.,iiilu
>
i

f,

<ii

Im
|
;,,

.

i

rum
,

Mllil

qoaquc

L;cnliiim niiilli nubilot, priiilculrn rlriiti.

|hin.iIiiii
1)14

Iih|iii

m.I.kI

,'.i. |,

li

<

|

,

•liciiiu uiililci

atqur

ciim

<

nnlliui rr,

v«-i|ii."
i<

i

i

||

|

oll

l

OtHMll
li.l,< r.

-

j

)
p

'

.i

in i|isnin llK.nastrrliini

srnilio

l»et ti.nlnli

(n

.,

j|
,

.il.

,,ir ili.u-

fOfM ludllUUI,

i<

lUI

i|H <\i

<•
K

Iniiin illnd intus cl e\lr;t,
",

inliiH

iiis.hkI.ii

iliMiiuin rotpontunt.
I

Undo rcqoircndi
ll.l
'

coiinl
'
I

exlr.i ni

mullimnd.i possossione.
;ilil..is

|

llJVI

tll

CKIII

I.

i'iii

IIIr 'li-l'.

r*I*.

C.uin vcro
j;iiu

Mlli.l

(leiluinus, rujus supra ni.ini

|rtV|

ill.il olli'11

Milnr, JMl

|n/., Mili,,
i

iiimus,

dccrcpilus inotijslciii
valcicl,

COMttl tnl.i.iln,
api

Notinulloe ergo
iiiki

quo

nlonUow
iik i. patl

frau.lo
.

cl (i|iciii fotrc ikiii miI»
i

<|iii<li|iiiil

opoi

poterti,

lu.iiuf. iit

1,1-

(cliut

Ansrlmi,

ulpole

|inoris

,

dis|H)siiionc

Reb ..t.
ntrti
ihki-

ttbotur. Exemnll ctuaa, lullci

quldtm

.

rat,

Cadnli >

•xigoniibut igllnr luulUplicilMM

cnntio,

tum
iltnn

n om i no. Mi<

quadam
iii.ii

vlct vigilii* ci

oraiinoibM LVo

mon.islcriiiui n c s.rpe

neoc-.se fuil. Cui

Intontui ainiiMi
iiiIi-smki iu

iiiuin

tub voce tcvtoril sm etln
lurbatO
:.

nunqiiam

C|iii <t ali.i

qn.r

miiiI

ci|iiil.iiuris

nce< s-

qua
ei

ii. ii »ot if<raiilrin, <i

mur-

sjru

iIccsmiiI, pu-cepit
illi

abl.as oi

oiiinia

qiicopns
II

mnre oquot

umnia sua

fracto botpilh)

Itlronibui

cranl parari, tl
illc ail iioinoii

soli sicul

propria iniuislraii. Ai
<!c

j.un lu:;c dtrcplj e»s<

ttqw tbdocta COWqilCimiflll,
ni citieo

proprioUUl
sil.i

inltoi ruil, et rcvorsiis

ucc tliquid corum ulteriM rtslperandum,
tecerrertt,

lUnort

ipi.o<|uo

iptcitliter faeranl pntparala, in
iiKijiis
,

ndquai oum

ille

ntojutojnam uoverotnr,
or.il o.ii
<le,j><

viant iluris coininiinilcr oxponi ju^.sii

ncc proplcr

rbJoUott daniiniin tVputOUt
sti.i

eclcrc,

sccutiiram

quam

forsan

cral passurus

pcnurimn,

qiiam

ptwtort ;
anlc

dolOlll

<l

al.ulus *e

CIM ", lo l.fluni

unquam
iliuscr.it

se rclraxcrit, quin ex sua copia c.Tlcronnn

iptd t m ftl dcmnlaius oki, cl tOclcabi
dilapsits,

pM
ui

iuppleret inopitm.
[.i/.,

Mcc mirandura cum jam mundo

iptOW

pi ltropl

corntil,

borrOCO
proMir\,

iUuxtrat]

eum

so

fralribut

talem

sjiicin ct fragora sui

catuatrirnm

a toapto

cvhibuisse,

cuiu sicut ipttmtl rcferrt solitus crat
sajculari
,

barei

\at.,

portnrbartt].

Scd miltt imwobnti

r-

cliani qiiamlo adliuc in

vila

degchat, co
sui

niancl, tt nionslruin sccurus irridcl. l'osi qiu- ttaitiiti

tirca

alios

amoie fcrvcbal

Ut

quemcunquc

vii;c

sujc

ptoposiio tanctiori
adiit, consiliuin

natdaro deablc-

ordinis niiniis sc liabontciu vidcrel, cjui inopiam de

rans

Anselmum

ojns Mipcr hoc ad-

tbundanUa sua libeut pro potto tupplerel. I<*m tune
c:tim ralio
coiiiuiuni
illuiii

disccre cupicns.

Vcrum

dtim

a<l

ipsum vadcns

ilcr

iloccbal

lioniiituni

omnes diviUai inumli pro ulililatc ab uno omnium Palrc
itihil

accclcraret, ccce malignus boslis liiinianain voccin

01 advcrso edcns,
r.a.lulc.

in btSC

TCfba prompil

:

Ctdule,

crcalas et sccumltim naluralcm legom

rernm r

quo tendis?

Igitur

cum

ille

ad vocetn hanc
talia dieorei,

magis ad
illi

liuiic

quain ad islum pcriincre. Taccoqttod
argcnii pondera
a

siibsislctet, scire volcns qui

essci qui

s:rpe plura atiti et

repclivit

d.i

nonnuIUa
te

mon,

ct ail

:

Quo

lendis, Cadulo?

Qiid

sunl oblala, qiialcnus ea in suos suoruinquc usus
suscipercl, scrvarct, dispcnderet
:

lanlopere prioroin

illuiu

hypocritam cogit adire?

quse

Opinio tiquidem rjis oinnino alia csl t convcrsaipse iiulla

paUebatur rationc snscipcrc , nisi fortc commtmi fratium militali profultira abbali praesenlarenuii'.

tione vitat

illius.

Qtiapropler suadeo, consiillo ul re-

lcrius redeas, nc scduclus

ab eo

stuliiiia, qu.i

niodo,

Sed ciim

is

qui sua offercbat, cconlra diceret so nul-

Iraberis, illaqnc cris.

llypocris's

nantqu^

sua ja n
1

lam lunc
aliqnid

volttnlatctn Iiabere ul obbali vcl
ei

monachis
se lalium

mtillos decepit, et spe vaua delibtiios suis va<tios
itinntincs effecit. Hx-c
illc

darel, nisi

audicns, et dai.ioiieni

<

soli

,

rcforebat

ille

opus non babere, nec

alilcr a

quoquam

qui loquebalur rccognoscens, signo sc ctucis
velle quidvit, et

mu

li-

quam
modi

accipere.

spreto hosle, quo proposuer;tl iro,

penexiu
sac-

Quid
31. Illud atitem brevilcr dico quod inter hujuscesliidi.i

plttra?

Audilo Ansclmo, abncijalo seipso el

culo rcligiosae viiae se tradidii, et aptnl Majus-Moua-

dieqiiadaui,diiiii ad lcclum suuin in dor~

miiortodiverierci,aniiulumaiireiuniiicoinspcraius
inveuit, et

monachus factus est. Hunc eienim ustim Anselmus ia )cbal) B , BUBqwm aliclljlis conin;odi
sterium
,
|

admodtim miratus

esl.

Ropvitans ergo

causa

suaderci
in

alicui

sajculo

rcmtnliare vulenli,

apud

se, nc forte uliquis

eorum, qui res monasterii

quaieuus

suo monaslerio potius

qnam

in alieno

i

I

procurabanl, quovis
retiqueril, levavit

evenlti

cumdcm

annviiuni ibi

facerct. Qtiud

nimirum co

iuluitu, ca considcrationc

eum

ct singulis oslendil.

Miran-

facichat, ne ullus

poslmodum

looo

quem ex
nt
lit

propria
pxdaatui

tur

iili,

et sc rei conscios
aliis,

omnino ncgaui. Osiendiilluc

delibcraiione non imraverat, aliqua

lur aliis alquc

scd hiicnsque ntillus fuit, qui
delalus
sil.
P.t

n.oleslia dclraheret, el scandali sui ac nnpatientnc
nuirnitir persuasioni illtus impularcl, iiaquc sc aliis

lecognoveril unde vcl a quo

tunc

quideut annulus in opus Ecclcsix cxpcusus cst, et
res
ita

el alios sibi ad

multa divisus gravcs cfDcerel.

rcmansit. PosMtiodum vero

cum

ipsi

Anscl-

imis ad poiuificalum

sumplus

cst,

fucrunl qui hoc

CAPUT
Iter in

V.
el

ipsmn perannulum illum jam tunc quodam pnesagk)

Abbatis electl bctihjnhas erga hospiies

domeslicos.

pnesignalum

fuisse assercrcnt.

Mos autcm quae gc-

sta sunt, simpliei

lanlum

sivlo digcrimus.

AtiqHam. Colloqnium cum B. Lanfrnnco de cullu S.Etohegi,
36. DefttnctOi

35. Inviiabaiur praMerea t divcrsis abbatiis, qua-

sxpc

superius nominaio,

abba:c

71

S.

ANSEEMl CANTUAR. ARCIIIEP.
fieri

HerluinO (21), nno

omniom
in

[al.,

omnino] fralrum A
cligitur. Qttod ipse

nollcl.

Ilinc proccdcbal qtiod inler placilantes

llecoensmm conscnsu
sas ralioncs ne
id

abbatcm

residcns,

cum

ndvcrsarii cjus pcr sua consilia discallidilate,

r.nmi sludio subtcrfngerc gcsliens, mullas cl divcrfierct

quwerent quo ingenio, quave
adminirulari,
ct
illius

sux eausx

oblendcbat. Scd

illis

ncc

valercnt fraudulenter insi-

uudilum quidcm ralionibus ejus paticnter accom-

diari; ipse lalia nullaienus curans, cis qui sibi vole-

nwdirc volenlibus, anxialus
ctquid agcret ignorabat.
quid.im.

est in eo spiiitus ejus,
in
istis

bant intendcre aul dc Evangelio, aut de aliqua

aiia

Transierunl

dics

divina Scriptura, aut certe aliqnid de informationc

Vcrum ubi Ansclmus vidit se monacborum unanimcm couslanliam non possc vcrbis mularc, tenlavil si quomodo eam valeret vel precibus inclinare. Eis itaque priore sub uno constilulis, ac
ci ut,

morum bouorum
late quicsccns
,

disserebal.

jusce auditorcs dcerant, suavilcr in sui rordis

Sxpc etiam cum ImpmiEveniebatque
m.icbinatione

corpore dormiebal.
sublili
in
,

nonnunqtiam ut fraudcs
posilx,

rom-

omissis objeclionibu»
iusislenlibus,
ille flejjs

solitis,

abbas

ficri

acquiesccrct

mox

ubi sunt

audicnliam

illius dclalae,

ct

miscrandos singultUS edens,

non quasi a Jonniente

qui lunc erat, sed sicut

prostcrnitur

in faciein

coram omnibus, orans
Dei

et
si

a perspicaciter vigilante el inlcndenlc sinl delcctx

oblcslans eos per

nomen

omnipotcnlis, pcr

atquc disscclx. Charitas enim

qux non

axnulalur,

qua

in cis eraiil piclalis [al.,

miscricordix] viscera,
[al. t pietalis]

"

qua> non agit perperam,

qux non

quxrit qnae sna

qtialenus respeclu "miscricordix

Dci

sunl (/ Cor. xni, 4), in eo vigebat, per

quam

quae

supcr
;i

eum

inlendanl, et ab incepio desistcnlcs sc
il!i

videnda crant vcritalc monstrantc extcmplo perspiciebat.

tanlo onere quielum manere permillant. At
in

omncs econlra
potius loci
uiilitate

illius el

lcrram prostrati, orant ut ipsc corum misereatur, nc postposila
se solum

38.

Quam
[al.
t

vigil

autem atque

sollicitus fucrit circa
in

hospitum susccpiiouem, corumqnc
tatis

omni bumani,

communi

prx cxteris

singulariter

biimilitatis]

oflicio

rclevationem
in

cx eo sua

amare convincatur. Acta sunt dc bis utrinque plu-

probatur quod illum pio studio

hoc

et sc et

nma
mus

in liunc

dicendi

modum; scd jam nunc eis istum ponimodum. Vicil landcm diligcns [al. dit ;

novimus expendisse;

sc

in

omni

hilaritale,

sua in

tendi] iniporlunilas cl imporluna diligcntia fratrum
jiiguni
vieil

Quod si ahquando ad refeclioncra corporum viclus omnino pro voto suo non suflkieomni
largitatc.

Domini sub ejus rcgiminc fcne volentium quoqtie el multo maxime vicit prxceplum,
ni

bal, hoc

quod deerat ejus bona volunlas

et vnltus

alacritas

apud hospites gratiose supplebat. Prxterea
cihus fralrum suo jussu de refcclorio
allalus alque appositus.
eral,

quod,

supra relulimus,

ei ftierat

ab arebicpiscopo
si

nrmnunquam

M.iurilio pcr

obedicntiam injunclum, vidcliccl, ut

sublatus, et hospitibus est

major prxlalio

quam

illius

prioralus cxstiteral, ipsi

^ Ncquc enim
Deo

tunc

in

promplu aliud

quod

e'9
ita,

aliquando injiingcrelur, nullatcnus
reeusarct.

Nam,

sicut ipsc leslabalur,

eam susciperc nunquam se
dici-

aplc possct apponi. Victtis autcm

providenle, dispensjrbalnr, ut nihil
illis

monachorum corum

qua»

abbatem

fieri

consensissct, nisi

cum hoc quod

nccessilas cxpctebat

deesset, licet sa^pissime in

mus

impcrium ad hoc conslrin\isset. Tali ergo vioabbas eflecius, ac Becci dcbito cum honorc
(22).

lcuiia esl

hoc cssenl, ul timcreltir nc in crastiuum cis cuncla deessent. Sicquc nonnunqujin inlcr aliquid ct quasi
nihil ferchaniur, ul aliquid eis

BacralUS
sanclai

Qualcni vero sc deinceps

in

cunctil

nou superflucret; ct

iiiu

cxcrciliis virtulum cxhibuerit, inde rolligi

quod eral quasi
fatigarel.

nihil cos

nequat|uam per inopiam

polcsl

quod nunquam de rclroacta
causa
virtuto in virtutcm,

sanciilalie

sux

convcrsalionc

abbalix aliquid ininuil, sed
ut Dcuiu

39. Qtiod penilus
sni patril, qui ea

illis

conlingcbal secundum verh»

semper de

dcoram

in

prxdicebat,

dum

minislri Ecclctfae

Sion Diererelur viderc, consccndcrc sluduil.
37. Delegalis
s(
i i 1 1

apttd

eiim

qtiereb.intur
:

de formiOiuc

imminenlis

itaquc

monasterii causis ciu.e ac
et strenuitate

necessilatis

rrequeater
leeretnriis

namque

a cellerariis, a ca-

ci

ii

< l i 1 1

i

fratrom, de qaorum vita
ipse Dei
rontcinpl.ilioni,

merariis,

a

aditoa cst, et quid consilii

monachortim ~ eontra penuriam qux cujasque obedientinm pessunci mlilioni, ailmonitioni, rorrcclioui jtigilcr insisledabat darct inquiaitttt. Quihns cum rcspondcret;
i-erius c:al,
li.il.

Qiiauilo autrni
cr.il

ali(|tiiil

inagui in ncgoliis Eccle-

Spente
eveniebat

in

DominO,

el

spcro quia ipsc ncce*saria

si.r

Bgcndum quod

in rjtis

abscntia

non xsli-

vobjsqtueque ministrabit; mirabili modo non seeus
in

mabator oportere
iiouc negotium

deftuiri,

Umc

pro lempore ct raiustitia,

rcquam
mane,

ipse dicebal se beberc In spe.
ipta

qaod immiaetat, mediante
si

Vlderes enim poal hxc rerba statim
certe sequenti
sivc

dievul

tlisponebal. Aliomin.iliile quippe judir.ihal,
lucri
iinti.i c*.

quidvis

quod

falli

non potcrat,

stequeretuf juns qoavis astutia peruere posseL Lndc nciu
pl.irilis

eo qnod alius contra modera*

priusquam pcnaria aJiqao ollam de Anplia oneralas omni copia iu
ippelli,
.itit

affligeret,
ustiiti

!

naves

illonini jtixta

iniiiciii

paUebttnr a snis
ne
Cttl

aliqtta

fraudc
sibi

qtiemlihct dc divilibus lcrrx fralcrniia-

imvcniri, ohscrvans

f.ircret

qund

tem

i

«iiiM.r qinereutem
.

com magna

pccunia ad-

HCNSCHENIl Noi.i
(-21)

Defunetttietl
s

B.

UerloiBU inSM lOTS. 20
In

e.nheilram annolOTi), ab Ebroiccnsi cpiscopo Gislcbcrto.

4ugu
(i-l)

csl

Ansclmns

festo

S.

Pelri

ad

n
vmiarr
II cl
,

Ml
aul
.ilii|iniit
i

\

M

(

mi.l

I

\I»U UO
A
I1tl|l
|||| llll
ii

1

III

I

n
gau«l< ii<luut ,
.ili
i |

irliih|in'n
(iilri ii',

imiiiiliiin

\..l

INl,
-•
I •

u"l>i»
,1

r><%it
lllllll

u
aniui

hiiit

in iiuiiiusii

iii iii

nii

donlqua
ilici

ki

illli;

illqnM ipporUri, nedi pcr plurlmoa
qii.rquc notcr.inl
40.
Iljhch.it
iiiiiii*(r.n
i

nccc»saru

I

iuiil

,

iiiiilii

jniiiii.
II i'
1 1

.ili

alnv

QflOfll

elloi cupiuoi

iiijiikiiiuiii

muiia liRuiut

ii.
i

praMerca

ipsum

<

•uMiohium plurca
» i

i

t

.i.

'

i

|-i

t

Ji

iiiinit.iti'

inonai

lioruiii.
<!'<•»

f.um

e»l mi.

pobsfibioitc» iu Aii^Ii.t, qua.
iililiialo

BfO COMtOOOl

'li

tuu

cos uniis e\
il
ijiiiiiulic,

cii.
.iul

Dcgrm

piT

alnjiM)!
iii

mlorOM
•!<

nrrrssr n.il

jier

ahluti. iiia-sruliain
sii.i

non-

pilttlO,

lUl

«Ituslro n.iii
viia
i

niinquain visilan. Iptt llMfVi

uiilin iiiniiis jiiiio,
•••>!.

(|ii;«'il.iiu

t

illis ailliui
ii

UflMOribus insolila

AusHmii»

in

4ngUoM

i>rolcelns

Ad

ijikmI,

lu.t

iiioriliu,

inini
.

horuni curam

rit rutionabilj

facuu-

li.re, ijojiii tlivi.

silis firm.i

COOOI

,\stilcrcl;

aha

tlu iIismtcii
riiui

1'rivainn

qttoqiie alus

hons ngeual,
pro/mi lai

UOsOfl crnl nnii inliimior
«Iiiiii

ist.i,

Videlkal ul rCVOrOOinciiiiiiiiiius,

lns ijui
.l.Miii^

profundioris

ingrnii

rranl,

Lanftaiiinni, onjlll supr.i

vMll
.<

t

cik

tli

nif htiu

sa-ciilarilins liliris ijn.i-siionra

rt ciiiii

eo

tlc

his qu.c cordr

|twbil

laniili.ui
j.h.i

iT.ilu

propoiu-iis,
cl

propositasque
cjus

cxponcn».

(Juo lemporo

agercl.

Ipsc siqtiulriu vcnrtalnlis mi
faclttl

08 ibbtli

ego

jiI

s.iik ut.iiis
i

Mliliam
timr

pc.rvejiir«

mcrni,

CldOflUnil

furr.il (i~>)

irchlcpiiCOpui CanII

ac pio

iiioilol

jiarvilalis ineac licata illius f.ninliariitjiii, iioii p.iuini

tuarieusis, oiniubus valilc lionorabilis cl subliiui prO«
ttiUtC conspicuus.

UU

ulpole leOMCIflO, qui

polm.
Ansclmus
tiansilo

II.
ii.iin

Cun

igilur

nnii Cantiia-

42. Inlcr rrvcrcinlum aiilem ponli ficrm l.ai.fi.nCiiin, cl litiiic abb.ilcin

vciinci,

pro sua rovorcnUa

ci ooiDiUii
1,-'

i

oou

Ansclmum

qunl

in ilhs iliebtn
liis

sanclilale.honoiilice | convcnlu EccJClia
in ipsa fivilalc

Christi

aclum

dicluiiivc sil, plauuiu cst

ioUfligOrC

<jm

siLc suscfplus cst.

Pro qUO bonore
ipsi

vit.nn ct

morcs uovcrunt utrorumquc.
nou cral

Qm

vero non
n sira

nolfiis iugralus cvislcrc,

postmodum
aclionc
tlc

tiionacboj.io-

lioveninl, cx co intelliganl quoil, in
tl iiiiilioniin feil opinio,

qiiaiiliiin

niui convcntui a gialiarum

inchoans,

illo

leiupoie ullus
[nl.,

CCdeflU

in lioc vcibortint

scric

cbflriUU loculus

qui aut Lanfranco in auctorilaic vcl OMilliplici
iriplicij

csl, ralionubililer

OtUudODi cuni
babct,

qui chaiilalem erga majtis lliquid ba-

rerum

scicnli.i,

aul Anscliuo pr.eslarcl

m

•itcruni

[d/.

eattt. c. a.J

MUCtiUU
animo

vcl Dei sapicnli.i.

trat pr.eicrca

L.uifr.iii-

bcrc,
«

quam

illum ad

qitcm eliiriUl ipsa babctur:

cus idbttC quasi rudis Anglus, ncciluniquc scdcranl
institulioiics, qoOJ rcpcrcral QuapropUff cum ploroi dc illis ongoi Lreuo ranonc, lum quoodaoi [«/. omit. i. q. I ootiovii
in a\ogiii.

ipse ctiim inlcr alia, ioquit, qili chaiilalcm habel,
ci

cjus

qiixdam

boc unde Dcus

scil

gralias

babcl

;

illc

vcro ad

qoooi Untuuunodo kobelur, minimc.
gratias
diligil?
inilii

Quosoteoia

dobcl Dcus,
si

si tu

mc

vcl quilibel alius

^

loll

llM toiitalis

MOO

dcliberalioiic.

Ilaque
[n/.,

dum
An-

Quod

majus

esl

babeic

boc.

undc Duui

scil

iliarum miitalioiu intcndcrcl, cl

Ansclmum

bomini gralcs, quam boc uudc nullas;
babila
cbarilalc
gralias
scial,

cum

pro

sclmusj uiianimcin sciliccl ami(
baberct,
dixil ei
sibi
:

um

ct

fiatrcm sccum
loqucns,

pro

susccpla

non

quadam
t

dic familiarius

cum co

adeo; colligilur eiim qui ciiaritalcm ergi alium babel, majtis quid

Angli

isli,

iolor qoco depotos, sootiloofvoti

baberc qtiam ipsum qui impciidiliir.

quosdam quos

colcrcnl sanclos.

Amplitis:

Is

cui dilcclio llleriua scrvil, solius

com-

aliquando qui
rtinl,

fiierinl,

Dc quibus cum sccuudum quod ipsimcl r. fc-

niodi niuiius perfuncUric suscipil; vcrbi giatia, bo-

norcm

iiiium,

beneficium unum, prandium uniiin,

vcl quodlibcl oflicii

gcnus

in

bttOC

vcro cbaiilalcin qux* commodi
retinuil. Qtiod in vobis el in

modum. Aiius munus cxbibuil, sibi
fralrcs,

mente rcvoko, dc sanclitaiis eoium vocriU aniiuum a ditbieialc fleclerc nequco. cui 45. < Rt ecce unus illorum cst in sancla
,

nunc, Deo aucloro,

prTsidcmus

sede

quics-rns

me, sanclissimi

Elfegus (25) nomine, vir bonus qutdem, cl suo tem-

libd in pnoseuti considerare. Ecce

unum

cbaritalis

pore

gradui

arcbiepiscop.nius
inlcr sanctos,
licet

pmidroo
vcrum

ibadam

officium mibi impcndislis. lmpendistis,

inquam.mibi
ofliciiiin

Hunc non modo
lyres

cl inler inar-

eboriUlil oflicium unum, cl a ine jam ipsuiu
iransiil; cbarilas vcro ipsa, qua2

numerant;
occisum

cum non
negenl.
acinuli

pro confessionc nr-

Deo

esl grala, vobis

D

minis Clnisti,
voluil,

sed quia
noii

sc pccunia

redimcrc non
ilbnn,

rcmansit.

Nonne melius

judicatis
si

bonum pcrmancus
oflicio circa

Nam cum

ut

bono iraiiscuntc? Adlucc
aliqtiitl

cx ipso

vos

vcrbis

eUr Auglorum,
el

ejns ct inimiii Dei
illius ci

chaiitatis in

mc

crevit, cl
,

boc ipsum vobis
qtii

pagani cepisseni;

lamen pro revcrentia

ad cumuliiin retiibitlionis eril

fecistis

Uttde

polcstalem se rcdiinciidi tonccssisscnl, inimcnsaiii
pro boc ab eo pecuniam cxpetivcrunl. Quain quia
nulio paclo polcraihabnre, nisi bomincs juis co

mibi lauiuin boimiii provenil. Si non vobis tamcn
[ai.,

lanuim] cbaiilas veslra remansil, a

me

oflicium
si

um

quod exbibuislis peoitas traosiit. IKcc igilur
considcrattonc allendinuis,
profeclo

recia

pccunia spoliaret ct nonuullos forsilan nrfisae
diciiaii subjugarei
;

perspicicmus

elegil vitam pcrJere,

owoquam cam

HENSCHENIl NOT.E.
(23)

Anno 1070.

Dc

a S. Augiislino (24) Esl ecclesia catbcdralis , primo cpisro, o dedicata in bonorcm SalvatOris Jesu
Cbiisti, cui adjuncius luil conventus

cjus anlitniitate cl posscssionibns agiiur lomo I Monaslici Angiic ni |>a'-. t8 el seqq. (25) Colilur S. Elpliegns 19 Aprilis, ad qiiem
dietn

monachoruin.

nooeuUadc

culiu propooonlur.

PATHOL.

CI.VIII.

3

,5
la!i

S.

ANSELMI CANTU.vn. AR€1UEP
A moduin
pit.

7G
cxcrcilus
csi
,

modo

cuslodirc. Quid hiuc igirur lua fralcrnilas
i

devote

qui» cl historiam

scntiat, atidirc dcsidcro.

Kl quidcm

ille,

siculi

no-

vilx ac passionis cjus

diligenti slutlio Ocril

prxce-

vns Anglix civis, hxc

summalim

pcrslringens Annecis bcati Elfegi

Onam quidem
lcgendum
a;l

bisloriam rton soliim pltno dicta,

sclmo

ptoposttit.

Atumen causam

niinc ad

vcrum

etiani

miisico modula-

liistorialitcr inlucnlcs videmns non illam solam, scd aliam fuisso ista antiquiorcm. Denique non ideo

minc

canendum

a jucund.T.

memorix Osberno
illius

Cantuaricnsis Ecclesix
nobililcr edilam
,

taiiltim

qnia sc pictntia rcdimcre

nolnit, sed eliaro

ipse sua pnidcntia pro
,

monacbo ad prxceptum amore
lcgi

ilbus

<|uia p.iganis

pcrsectitnrihus suis civiutem Cantua-

inarlyris celsins iiisiguivil

insiguilam auclorisavit,

nan;

cl

ccclesiam Clirisli in

ea silam concremanli-

auctorisatam in Ecclesia Dei
iuii
,

canlarique

inslt-

bus, civesquc iniiocuos airnci morte nccantibus [a/. omii. c. q.i. a. m.n.] Christiana libcrtaie obsistcrc cosque
.ib

nonicnqiie mariyris hae in parle »on paruru

glorificavil.

a sua inlideliUic convertere nisus, esl

CAPUT
ifonitorum tuaritat
43. Posthxc

VI.

cis captus, ct crudeli cxaniinalione est occisus.
I

cl eflicncia

mirncula.

41. Se

Anselmus, ut vir prudens, \iro priideuli
sihi
«

Ansclmus ad agenda propter quae
sludiosc
et ad di-

j;ixu
ita

inlerrogaiionem

proposilam simpliciter
cst

vcnerat, tcrras Ecclesix Becccnsis per Angliam adiit.

respondit, diccns:

Palam

quod

is,

qui ne

B
ulilitali

monacborum stiorum pcr omnia
serviens. Vadcns

lcvc quidctn conlra
iton

Deum peccalum
maxime mori

admitiai, mori
dtibilaret

sccundum Deuin
versa monastcria

autcm

dubital; miillo

r,on

monacborum, canonicorum, saoratio

priusqu.un aliquo gravi peccolo Deuin exaccrbaret.

ctimonialium
lium, prout
siir.o

,

ncc non ad curias quorumque uobi-

El rcvera gravius peccalum videtur csse Cbrisluin ncgare qua.m quemlibet lerrenum Dominum pro
,

cum

ducebal pcrveniens, Ixlis-

suscipicbatur, el susccpio

quxque

cbaritaiis
ille ?

redcinpiioue

vitae suae

boinines suos pcr ablationem gravare.

obscquia gralissimc minislrabanlur. Qtiid
lilo

So-

pecunix illorum ad modicum

Sed boc

more cnnctis sc jucunduin

ct aflubilcm

exhibcpcccalo

quod minus Cbristum neguret
boc morlcui
iniclligi

ininus est, Elfegus uoluit facere. Mulio igiiur
,

bat, rnorcsque singuloruin

in ipiantuin sine

si

vcsana raanus

eum ad

polcrat, iu sc sus.ipiebaL
bis qni

Nam,

jtixU Aposiolum,
sine lcge essct

inleulaodo constringeret. Unde dalur

siuc

lcge

crant

unquam

miram pectus ejus jusliliam possedisse (/ Cor. ix, 21), ciim sine Icgc Dci non cssct, scd maluit dare, quam spreta cbaquando vilam suam iu lcge Christi cssel, se coaplabal, ut lucrilacercl riiate.proximossuosscandalizare. Quamobrem longe cos qui non modo sine lege, ul pulabalur beali Beminalur ci per £ ne dicti, scd ct cos qui sxculari vitx «Jediti in muliis luil ab co illud vx, quod Dominus quem scandalum venil (Multh. xviu, 7). Ncc inimevivcbanl sinc lcge Christi. Unde corda omniuiu
,

rito.ul rcor, inlcr marlyres compuUtur, qui pro
lanla juslilia

miro nwdo

in

amorem

eju» vertcbanlur, ct ad cuiu

morlem spontc
et

sustinuisse vcraciler

audicndum famclica aviditate rcplebanlur.
46. Dicta cliam sua sic unicuiqtie

prxdicalur.

Nam
,

bealus Joanne3 Daplista,

qui

bominum

ordini

prxcipuus martyr et vencralur el credilur a tota
Dei Ecclesia

confonnabat
concordius
clcricis,

,

uL audilores

sni

niliil

nioiibus sui»

non quia Christum negare
justiiia ct

,

sed qnia

dici

posse fatcrenlur.

Illc

monacbis,

ille

veriialcm taeere noluit, occisus cst.
iiiler

El quid dislat

ille

iaicis,

ad riijusquc pruposiiuni

sua

mori pro

moii pro vcritalc 7

AmG)

vcrba dispeusabat. Monarbos ul ue iniiiima quidem
sui

piius:
ttilas

cum

tcstanle sacro cloquio, ut vcstra pater-

ordinis

coniemiicreul

admonebal, conlestaus
ruerenl in destru-

oplimc novil, Cbristus vcritas (Joan. xiv,
sil;

quia per coiitcmpium

iiiiuimoriiiii

<l jusliiia

qni pro jusiitia et verilate morilur,

clioncm cl despectuin

omnium

bouoruni.

Quod

di-

pro CbritMl iuoritur; qui aulcm pro Christo moritiir,

clum sub exemplo

vivarii

proponebat, diccns clau-

tffhwil

i«'st<*

,

martyr habelur. Bcatus vero Elfejustili.t,

suram

illius districtioni
,

ordiuis inonasticia^siinilari.
,

gus xque pro

ul beatus

Joanncs passus

Qiiandoquidem

inquil

siciil

pi&res

dcciirtcnte

cstpro
dc

veritale.

Cnr cr-o magis dc unins quara
sancloquo
rausa
Ilrf
iu

D aq

„.,

vjvari

j

„|

riunlur,

si

clausurx- ipsius miiiula
reliciiintiir
;

altcrius
,

vero

marlyno
iuorlis

qtiisquam
pcipcsbione

lim ac sxpe crcnaul ncc
ligio

ila

omnis

re-

ambigal

cum par
delineal?
in

MOMSlid

ordtuis

fniiiliius pcril,

si

cuslodia

iitriiuique

mo

qnidcui

,

rcTcrcmlc
,

(jus pcr

modicarum
sui

cojileniptum culparum paula-

1'alcr

,

qiianlum
raiio

pcrspicerc
,

pos<>uiii

rala

lim a fcrvore

tcpcscil.

aticsunic Scriplura
,

,

IjNI

ipsa

docel
li

atl imeii

veslrx
lioc

prtidcn-

qux

ail

:

Qm
I).

modtca
Clericos

detyini

paulatim

decid:l
in sorlc

iu- tst,

cl

inc

alilcr scntil

ab

corrigendo

(fcVrii.

xis,

quoque qnaliler se
,

rcvocare, cl quid potissiinum in lanta rcsciiticndiim
«.it,

Dcl cuslodirc dol.erent iuslruebal

cisque uiagno,

Ei

<

lokLr Dcidocciidn monslrarc.
«

»

Ad quod Lauvcbpmrnlcr
marcx
posl-

pcrc

HM

caveudum, ne

si a

corte Dei cadercnl

ta

francus:

FaU

or, inqnil, Miliiilvin pcrspiraciam, cl

soricm diaboli per ncglecium coiiver»ationis
dilecnone, qua f.imiliarilate

et or-

p rspicaicm

tflbtililaleni

nuj enii

lui

dinin »in deciilercnl. Conjugaios ctiam qua fide,
,

qua
,

froi>0
lyrcni (

i'l

vi-niror,

rirmaquc ralione lua edoclus

iiin fclffguni
hri<;ii

ut vere iragnuui el gloriosum
ino
i

quam
bt-riMit

serunilum sxrulum
cjoccbat
,

deii CtfH

CoWc
!o
»

cl

vcnerari
ij>sp

secundum Uiu Dctiin imicem copulari dcvirum quidem ul suam uioicui
sibi

b,

gi.ilia D. ijiiv.iiiir,

i;ji'i

OjioJ

sicul

scipsum diligcrct, ncc prxlcr iliam

aliaui nos-

77

Ml

\

\|

t

loiu.

EADMEHO

i

in

I.

eJcet im i..rnt. rimflM ilnt wl oorporl. ihiqin ownl tinUtr- A «rebrli oca iiuwilHM bus op.-in ib «» |irrob.ilnr • ispi. ioilU ruram huhercl. Miilicicm irw t|ii.ilcmil i-.lnr h,m. .... pri vi .inii quidam apparun monein ut ti prittm.i ct amoro ohleiiipc viro tuo runi omul subji-rt aauilaii rratitui vcllcl, lle« cuin ird, .i ipu>l ..bb.i rarcl, cumquc ad bene agrmlum icdola incil-rcl
i

w

I

m

.

,

ncc

iioii

aiuiiiiiiii

ijiis

ki

foile

routra

a-qnuui iu

tcin

Ansrliuuin

cOiccrrl

iju

U(

nui
,

;.(|iuin
in

,

ui
ill<

qncmquam lumrrcl, qua affjlnlilalr inili^arcl. 47. Hxc aulcm qux rom vcl admoiiuilt*, vel io•truxissr, vcl cdortiissc diruuui, non co ul -liii moi tM itorcnili modo cicrcrli.il sed longr alilrr tingula
,

nianus inlcr miitam auain laviirf I
ronfcrrcl. <Jui visioui crnlulus

potiim

quo

iiioiul.aiur,

m.

pi.rr lcndil
iiuuiliiil

,

atquo Ariiclmo rur adveitirel tccrvto
ille a.l

Stupet

vrrba

,

ri

Imnimrm
tibi

ut

la-

qu.Tquc Rub vulgari'ius

<M notis

excmplis proponetn,
,

libus «lcsisiii oiullia inodit adjurat. At iptc io

prr-

solidxquo ratiouis tcslimomo fulcirns

ac rcinota
«lcponciis.

cibus pertlal

,

ct

muito roagn ut
ut

onten -lur

omni ambiguitale,

in

mrntibus auiiiloruui
illitis

cioraf, nec
un«l«

palialur

ea
a«l

roedicma fr-u«Jclur,

Lxlabntur crgo quisquis

colloquio uti poierat,

quoninm
liliuin in

in

ro qnoilcun<|iir pelcbatur divinum concrat.
Ilinc cuin

fuluram pro divino promisso credebal. Quid plura» Vnii pirLn peclu^
bumililalis, et pro boinine Dcuin potiulalurus

tibi cclererw

talutem

pnunplu
aliisqne

omnis icxus

cl

ma-

Xlas mirabalur, ct mirando amplcctcbaliir, quoquc
potcnlior

'

l,,,mo

'cmporc missam iccreiius rclcbraL
.

Adn.iili

prxslanlior,

co

mngis quisque

cral ad ministrandum ci

«lcvotior alque proclivior.

x 8 er et I" 3 ™ pclebal aquam dc manu vin acCf P' Q»x in potum illico tumpta, cl botainem
,ur
1-

Non

fuit

coincs

in

Anglia scu eomitissa, vcl ulla
judicarel se sua coram

niorbidiini inlrgerriinx sanilati rcsliluit
(,e,n Dci
°.

,

et iu lau-

pcrsona polens,

qux non
si

multorum ora

«lissohil. tlain itaque

virum
ei

Deo merita
ris

perdidisse,

conlmgercl se Anselmo
oflitii

u

'

venerai a se Aiisclmus cmisii,

«leiiuiiiians

abbali Bccccusi graliam cujusvis

lunc lcmpo-

,n

"oniine Doinini nc uuquain boc facluin tihi asrrisola divina

non exhibuisse
(26), qui

[«/., babuissc]. flex ipse

Wilhcl-

berct, scd

miserationc perftcium
ita

<

sse

mus

armis Angliam ccperal et ea lcmpe-

certissime scircl, et

hoc

esse

tacita

fuuditus

staie regnabal,

quamvis ob magnitutiinciu

sui

cun-

clis fere viderctur rigidus

ac formidabilis, Ansehno

mentionc sttxpersonx sciscitantibus respondcret. W. Quo ctiam tcmporc quidam fratcr dc con
grcgalione, vatula
a <l

tamcn

ita

cral inclinus [al., iuclinalus] el affabilis,

corporis infirraitalc percussus,
est.

ui ipsoprxsente oinnino

quam

esie solcbat, stupen-

cxlrema
astilil
,

deductus
el
3b

Huic

in

sommo qm-

tibus aliis, flcrct alius.
48. Pro sua igiuir cxcellcnli
tius
talc

tlam

fama Anschnus

to-

rel

»

*' a<l ua

quod vitam atque saiuicm recupcraAnselmo sanetificata aspergeretiir.

Anglix partibus nolus, ac pro reverenda sanciicbarus cnnciis effecufs, iier repetcndi Nortbtngrediiur diiaius
utilitaii

'P si promisii:

cundum visioncm

xgcr ergo Ansclmum se visitantem se\al., tacita visionel, de aqua pie-

mnnniam
bonori ac

multiplici

dono, quod

cal,,s csl « ct » voluntatis

compos

eflbctus,

eveaiigio

Ecclesia» sua? usquc hodie servirc

sanimii restitiiitiscst.
51-

dignoscilur. Familiaris crgo ci dehinc Anglia facta
esi, ct

Hxc

pro ostcndcnda gralia

viri

paucis inle-

proul diversitas causarum fcrebal, ab co

fiequentala. Ul autem omnipoiens Deus demonslraret sc gratix ipsius

quam

iriYcnerai

apud homines

Ailamen de gratia quam merucrat ^pud homincs, non multum his qui morcs illius no*' erc mirandum vidco, proplerea quod quxdam npsint.

rim dicta

csse auctorein, el tllum apnd se

quam apud bomi-

petibilis stiavitatis ubicunqtie erat

cx conversatione

nes gratiam mvenisse potiorcm, quosdain viros per
vistim dignalus est visitare, et qualiter per

CJ» S

cmergcbal, qttx

in atr.icitiara illius ac familia-

eum ab

rit.i(cm

cunctos Jgcbat. Ipsius eicnim studii semper
,

inlirmitatc, qua nimis gravitcr vcxabanlur, conva-

crga omnes exstiterat
qua^
l'u>lc
,

ut ea poiissimum
t-sse

ngerel,

lcsccrcnt edocere.
icr mios

Horum quos dico, duos qui ir_non ignobilis famx eranl, exempli causa
,

aliis

magis comrooda

posse inielligebat.

cum

iutcrrog.iretur quid emolumenli ncquirevoluntati
in

proponam, qui,
cujus nbbas diu

sicui a veridicis ipsius monaslerii j) rent

qui scrvam xquitate aliorum

exsliterat,

monachis accepi

,

iu

qoibusciinquepos^eni concordaresaiagcrent;quidve
delrimenti occurrercnl, qui

eodcm
49.

ipsius roonasierio, ilMs prxsentibus, per ettiu

suam

potius

curali sunt.

leronim voluntatem implere siiidereul,
igitur vir nobilis el strenuus in cou-

quam cxboc modo

Quidam

reipondebat

:

<

Qui aliorum volnntati coneordareper
hoc apud jusltim jmlicem

fiuio Pontivi (27)

ac Flandrix prxpoteos liabebatur. Hic in corpore iepra percussus, eo majori mcerore
affliclus est, qtio se et a 6uis

omnia

in boito nititur,

Denm

mereinr, ut qitemadmodum ipse aliorum vo-

contra dignitaiem na-

luulaii iu

hac

vita

,

iia

Dcui

et onniia

secum sux

laluim tuoruin pro obsceniiaic lanli mali despici dcfcriquc videbat. Oinversus itaque ad Deum est et
,

voluntati concoidenl in alia vita. Qui vcro nliorum

voltmlaie conteinpla suaiu iwplere eontendit, id

HENSCHENII NOT.E.
occiipavit An»liaa» regnavit usiue ad annmn 1087. (-7) De l*oHiivo, regione ad dexicram m.am Soinenx,agendum cr it ad Vilam S. Ki<barii 1C Anrilii
|8fi)

Wilbelmus Conqueilor

auno

lo6(i, el

contigua est Arlhesia. lone pars Flandrix baavulsa aitno tl£)_, el sic Ftondna luc latc sumilur.
Ei
bila. inde

7*
ejttsdcm judicis
sciilrnlin

S

ANSELW CANTUAR. AHCHTEP.
ul
i|iio-

80
10.

damni subibii,

A

gravitcr invidens, in lanlam illum
ccllain licmcrsit, ut,

itmionis pro-

niam

ipsc in vita prxscnti voluntali nullius; nullus

succedendibus

sibi variis cogi-

quoqtic in fuiur.i vclii, aul dcbcal concors csse voInniati illius.
nliis

lalionum liimullibns, vi\ mcntis sux composcxiste
ret.

Eadera qnippe mensura
remetielur
ci

,

qua quisqna

Transieranl
liebat

in

bec quidam dies
tcntaiio

,

ei

seipsa

nicnsus fueril,

(Luc.

n,

36).

i

semper

immanior

cadem. Turbatus
adiit,

Huius
nivns,

igilur ralionis Ansciraus consideratione subuiilli
si

crgo et mcnte confusus Anselmum
sui

animiquo
inlcU

gravis, nulli volebal onerosus cxistore,
inslituliouis ausierilate bac de

Ductus

illi

exposuit. Al ipsc

cum

siugula

ciiam

amonachicx

lcxissel.hoc solum pio allcctu, iscilicctcousul.it
libi

causa dcberci aliquantulum lempcrarc. Et qoidem docebat, Donnunquan ab •ii niiii discrclionis onlo
ip-a scvciitalC nliis coudeaceiidciido lempcrabal. In
f|uo quid ln sensori siul
;ui

Dcus!

>

ci

rcspondil, illicoquc lr.ilrem a se

ili-

misit. Kvesligio

autem

tanla

tranquillilas

menlis

iilnm secuta cst, ut.sicui
ullra

ipsemet mibi rcferebat,
alius
fierct

po

t

nos

i»ta forlassis

quam

diclu credibile sit, subito

leciuri vcl audiluri suni,

prascirc nou

possumu.s.

ab co qui

fuit.

Ilaque omnis

illa

lcnlalio pcnilus cva-

Nos tamon qut
magis
sui
in

vitx

illius

mouum

icire
,

meruimus,

nuil, ncc quidquaui hujusmoJi in se ullerius scnsit.
55. Ficbanl prxlcrea ab

co laudandum xsliiuainus
al

quoil a

ngorc

Ansclmo plurima

in

bunc

proposili
si

1

ki

1

1

io

pru ralione
ipso rigidus

descendebat,

modum qux
,

nos brcvitati siudcntes cx industria

quam
conlra.

coutinuc in

indiscrele pcrcst, vitii

pr.Tlerimus. Silentio quoquc praterire placuit innu-

sisterct.

Raiionc siquidcm agi virlutis

vero

mcros bomines tam por lavaturas manuuiii

cjus,

quam
bxc quidam
clericus

pcr reliquias ciboi

um

cjus de aulc illum ctara

52. Inter

xtatc juvenis,

co sublractas, a diversis langnoi ihus, sed maximc
febribus curalos, dispensante Deo sua dona jnxta

Uoso nominc, Bccctun vcuit, abbalis colloquitim
expclcns. Erat enim idcm acer ingenio, cl quibus-

mcritum
leinus,

lidci

uniuscujusquc.

Nam

si

cuncla

qux

animum, ncc quemqiiam poteral qui eas sibi ad volum cvolverel. Loqnens igilnr cum Anselmo, ac nodos ci sui cordis depromcns, onmia qux desidcrabal ab

dam

pcrplexis qu.Tslionibus involvcrat

indc a vcracissimis viris accepimus dcscriberc vclloquacilali

ropcriic

potius

quam rerum

gcslaruui

simplici narrationi nos
cari posscmus.

operam dare

(ul reor) judi-

Qtiapropler uc
,

nimis louguni faistis

co sine scrupiilo deceplionis
cepil.

[«/., disceplalionis]
,

ac-

ciamus bujuscemodi immorando

omissis, tcn-

Miralus crgo Iiomincm cst

ct

nimio

illius

damus ad

alia.

Vcrum nc

inculta oralio prolixa sui

amore devinclus. Dcbinc crgo cum

cjns alloculionc
sa*cttli

conlinualione legcntcs S2u audicntcs fastidio gra-

tamiliaritcrpotirclur, illcclus ad coDtempliim

emenso

hrcvi jpatio

,

Becei

_ TCl, bic primuin coeplo operi lcrminum ponamus, quatenus illis qux magis dekclanl recreati aliud monacbus faclus esL
,

Cujus convcrsioui simul ct convcrsalioni diabolus

cxorditimscqucnlia nossc volenles expedilircpcriant.

LIDER SECUNDUS.
GESTA
1N

ARCIIIEPISCOPVTU CANTUARIENSI.

CAPUT PMMUM.
ArckitpitCOpatUt r.tsn»iptus. Quiet motmttica Aliaua cum retje dntcntio.
\.

gnoquc ipsum cum honore suscipiimt. Rex
tlilnla.
lio exsilil, et

ipsc so-

ad ostium domus virogaudcnsoccurrit,

ac in oscula ruens pcr dexteram ciun ad sodom
pcrducil. Considcut, ei ixta iutcrim
*e VCrba permisccut. Deinde

suam

bcfnncio mcmorato rege Auglorum Wilbeliuo,
(ilius

Wilbclmus

ejua

regnum

obtinuit.

Hic, sublato

Mler Anselmus sccrclius cum

qu.-vdam

dc bac vila vcnerabili Patrc Lanfraneo, ccclcsias ac
inonasleria lolius Anglix gravi
.ilHixil.

rogcaclurtis cxtcros sccedere moncl. Omissis igitur

nimium oppressionc
in-

monastcrii sui causis, proquibtis
nissc putabalur,

maxime

illuc

vcfcre-

Cujus oppressiouis annoquarto Anscbnus
dislricla

regem dc

bis quaa

lama de eo

Mt.ilus, in. o

intcrpcllalione

adjuratus

ab

bat Ansebnus srgucrc ccspit,

noc quidquaa corum

llugOUC Ccstrcnsi comitc, multisqtie ali» Anglorom
rcgni principibus,
q.ii

qux
nunc

illi

dicenua csse sciebat, sileulio presciL
lalia

Pene
rc-

euin

animarum sfarum meel insupcr

etenim lotius regni bomincs omuos
(

quotidie

dicuin cl
(

advocatum elegcranl,
prxceplu

Kcclcsix
ulilitalo

lara

nunc palam

tle

eo dicebanl,

qualia

piecc alquc

pro commujii

giam dignitatcm ucquaquam deccbanl.
quio divisi ab invicom sunl, el dc Eccb

Finilo collosi.c
su.t.

coacius, Aiigliam ingresSUI esl. Prulic igitur Nativilatia
rijs

iic-

beata

Dd

gcuitricis
veeil.

ci

pcrpetux virgiuis Macx

D

goliis oa vicc
'2.

ab Ansolmo

nibil

actum

osl.

Canluarism

Ubicumquasi
ci
laici

prassgio

Dcindo Ccslram ad romilciii
pcr plures
res

sbiil,

ac

in

parli-

futoforam muiii et monacbi
illum arcbiepiscopum forc,

.

coneUmarenl
a loco disibi

inis illisdegcrc

dies cx nccessitate

com-

summo msnc
sutcm

pulsns esL loteres
corripilurel penc
ci inlei slia a

Wilhelmua gravi

lauguorc

tillo

paclu acquiesccre petcnlibus, ut
oi

adeslrema pcrducilur, Suadelur
lotius

rarct, »oluil. Vcnicnli
t
'i<i,

»d

cu-

principibus ul dc malrc

regni,
,

optiinalei qunj

ic

slacrca occurrani, ma«

Ecclcsia vidclicct

Uantuarieoii

,

cngitet ("'

co-

M
ilUlui
|n
i

\n
.<"i

\

\\
.1
.

i.miu
,i

i

\i.\n iio
,

i

nt

ii

«'•hii

i prUtiue

viduiuui
rclovod

uiiit

.1.

A n uiuiuin
ii

ci

pro igcinii
.

i

|o/., hlil,
.

|>.

i

.,

'ii

i

Inaiilulionom ponlifirli
i't

\cquli nii

lllo

I
i

M
iii

i

|i
.i

||||

ii

ii

i

ii

i

pi

ini

MMiiiini,
jii

Aiisciiniiin ni

boc opui fora
li
.

digllllliniUIII

i

M

...

ii

oiiuiiii.ii.

Ai

ri.iiii.iiui

.Ji iiulvoi

tl dli

lun

|"'

,

Bt

Wliicni

iitcm

iii

mIIhii mi

iiii,

.|

,

'

odlelun] rogli
rcson.it ilu
dil
ull.i

i.nni.ii

clorui ol popului

onnlti

noc

r.iini, dedicavii ibl

tecloaltn

td parofkian

portl

cnnli nliclio ciijuslilicl Inniiiuis.

Au
mii
i

nciilcni, qii.nn quidrni
i

inlrrctMir
pr
i

rjm
dnlu

l.infrai

|UM

•"<',

0| forc

iiqui ld
i*l

cx.iuiiiialiiiiiciu
I'i

iinslriucr.H, Mdolnlil
A.l
i|ii;ini

vr-hlus

m

i..-.|tnr

contr.ulicil, reluclalur

olisislil (,i/., nlisi;il|.

vcral.
al

d( iIk

alioncm qnidan

cJcrtalfl ini.

v.dci tamofl Ri
cl

i

letiai

Dol

ceuvenlua.

EUpllur orgn

os

ilc

I.oinliinia
loiiiiiiiin
<

vcnicns, MOjttO itUl
ii

cJeHcOI

vm
fu-

vlOWUlOr

in vicinani

OCCtciiom

4ii

m

liyiiuiis

cl

qii.isi

td

ni.lnin millcns,
i

flfjl

innaloiiiioi

l.iiuliliii.s

porutur nnagii quan duciluri Aoia
Incornationii
nillet,

innl

|ioii(iIk is

l.nii siiliri|,nit,

t

in

lurbain
I

mcrtui

Ium

aniui Domiitico)

nonogo-

|tM
cil,

arripiul.

miiio lcrlio, prld<

Non. Mailn, prima Dominica Qua

ingrcssus

Dum igilnr ilrr, i|iiiiil .mnlon i.un ilucum furio fui.ssct, rcflciit grcssiim
[nl.,

drag.
3. in lubooqueuli

BM
aulon
i<>

antumans

|rtttMMI MlMtOM....]
fu^icli.it

Itd
Sc.l
<

a.1

rooio Paechai

WinionUm

lOOMJ qucni

\at.,

quo|

f.slmaic.
rO

mn
i

Anscliiuis idvonll, el
nis csi.

suburbio

ciTiUlii

hospiia- " rcdicns

adunaLr

pleliis

nolliUdinon
iicr

M

tl

I

,

Uni

Igllur rocIo In

locu luburbil por incuanJificia

aiiimadvcrtil

M ciipilum

pcruiuiassc,

tl
|

qua

riam ignlo dilabllur. Quo crciconte,
1
1

qux-

vcucral viam rrpctil

(«/., rcpcril].

Aliquanliun
co

que ptaain oontunebanliir. jan igiiM Idem boipllilin Ansclmi consumpniriis dlllbui lantnm do,

ccsscral, ct itcrum visum csl sibi

lcmlcro
niinc.

quu
bac.

fugicbal. Farluni osl hoc frcquenlius, ci

niiluis InUrpotilil, ailor.it.

Quibutdan

igilurca

qux

nunc

illac

nOKCieni quo iroi crronctis fcrobalur

Pt

in iloino

cranl liporUntibllS,

inlordixil iJoinina <lo-

pulus aulom qui

cum

sic sc

babcntcm

inluob.itur,
poiiiiii

miis, tfflmam M nullo modo sibi vcl suis aliqnid danni linero, qnsa unlum bospUen, lioc cst, An-

quiilnam babcrcl mirab.iliir. Atubi miuistii

cisvas cbriimalit perdilun csse cognovoruni,
fusi 01 lumultuanlcs disriirrunl, liinc

om-

sclmum arcbiepiscopum noraistot socum habcrc.
IVo
quibllS vcrliis Balduinus
vir

quod pcrdilum oral

llronuui ci niona-

inde quxrunt, ignoranies a quo vcl ubi idqux-

clms nulieri eompassus, suatil Anselmo
BiUQ subvcnireU At
uiquit, ci
ille
:

m

hospiti

rcro ccrlodcbcant. Ilumor danini ferlur in populuin,
Cl opinio

<

Egoin qua re?— Egredere,
igni

mullorum

cadil in
illius

crronciim (loricinn.

signum crucis
i

oppone

,

nrccbii illun

Capilur, cl sub cappa

vas abroplum invcuiiur
crat.

foric Dcus.
cis.
»

Respondit

:

Pro nie? Nihilest quod di-

p

Rcfcrtur
vullu
,

anlistiti

quoJ aclum

Al ipsc nodcoU
jussil

Egrcssuslamen domumcsl, limorcinccndii du-

mcnlcquc tranquilla stalim
:ul

MlMW
Tuuc
scic-

ctus, ct visis

uamnantibus
ct in

globis, a vcncrabili

Gunco-

ignosci, cl cicricum
illc ilcr

sua

liborum dimilti.

dulpho cpisoopo

ab eodeni Balduino contra ignem
altuni dcxtra, edcrc

quod fnrlo gravatus nullatcnus tcncro
ingrcssus
intcrposilis,

signum crucis, crccta

bat, libcr illico cl nibil bxsitans
6. Posl bx.c, paucis dicbtis

aclus csl. Mirabilc diclu.
ral,
COffO

Non

prius

manum cxtcndcquam
vorarc

agOMl. mandairarsiiu-

quain in sc ineondium retorqucri, flammas dcflccrnercs,
ita

lur ad curiam irt Ansclmus,

rcgem inare

ut

domum

ctiam

rum

sua bcnediclionc proseciilurus. Qui transihis

etvpcranl, scmiustam rolinqucrcnt.
\. Igitur

dum
qux
qu.-c

vcnlo obstanle

iJitTertur,

Anselmus opporluniini

Ansclinus, propicr mullas raliones

inlcrvcnerant, nondiim

consonserat clcctioni

sc tcmpus nactum cxistimans, rcgem pro ecclcsia rum qux dc die in diem dcslruebanlur relcvationo,

dc sc facta

iiicrat ul pontifox flerct;

sed tamcn de-

pro Cbrislianx

logis

qux

in

mullis violabalur rcqui in [al. omit.
niinis

tincnte illum rcgc morabatur in Anglia, conversantc

novalione, pro divcrsorum

morum,

cum eo

ex jussu regis prxfalo Gundulpbo Roffcnsi
ei

omni ordinc bominnm

quolidic

corrumpooiuiiia

cpiscopo, cl

qux opos crant
ralionibus-

miuistrante. Ablalis

banliir, corrcclionc occpit

inlcrpcllarc, qoae

autem de mcdio

illis,

tandem post lonNon.

D cum magna
illius

indignatione suscipiens, ncc se rausa

giim tcmporis spatium, obcdieniia simnl ac nccessilalc conslriclus conscnsil, et prid.

qiiiilquam de

omnibus aclurnm
prxccpit.

foro prolc.slan.s

Dcccm.

homincm
ibi

disccdcrc, nec sc transfretaluium diuiius
irattis

debito

ciiiii

bonorc ab omnibus episcopis Anglix,
consccratus cst. In qua consccraiione
scnleniia super

cxspectnre

Canluaiix
evangclica
eavit multos

7.

Considcrans Ansclmus post hxc quid

qniclis
s[ii-

illa
:

cum

rcpcrta esl

:

Vo-

perdideril, quid laboris invcncrit, anxiattis csl
rilu, et

Et

mii.it

invitatis ul vcnirent,

scnnm quia jam

mkm

hora cmna: dicer»

vehcmenti

dolorc attritus.
in

Duccbat cuini

parala snnl omnia. El

ante oculos sux mcnlis qualcm

prioratu el abba-

cozperunl simui omnes excusare (Matlh. xxn, 3). Dc-

lia posims vitaniagcresolo,l»ai,quamscilicei juctiiido

binc

cum

se regali enriae iu NaiiviUlo

Domini Jesu
[al.,

in Dei ct proximi cbaritate quiesccbat

ac dcloola-

prxseniasset, cl honorifice a rege susccplus, primos
ires dics festiviUlis circa

batur,

quam

devote vcrba vitx ioquens ab omnibus

rcgem lxtus
diaboli

duclu»]

andiebatur,

quam

dcvotius ad sux, ul sperabat, cu-

(ranscgisscl;

post

,

insiinclu

bominumquc
Ubraa dc-

mulum
banlur
:

rclribulionis,
ct

qux

diccbat,
in

operc oxcrco-

nialorum mulatus cst animus rcgis contra cum, co

nunc e convcrso cum

mclius pcr epiin-

quod

ipsc spulialis liominibus suis mille

scopalum proficerc dcbucrit, cccc dic ac nmtlc

S.
s.Tcnl;jril>ii3

ANSELMt CANTUAR. ARCIIiKP.
si)

M

lahorans vnlebat sc [aL,

nec

Deo

A

rei,

homines

sui

ex adveciione viclualium oppido

ner proximo sccumiiiin Deumjuxta

prislinum roo-

gravarcnltir; cl insuper a prxpositis [al., apppsitis],

rem intenderc
irt

posse, nec adeo

[at., a

Deo] quem-

ul

quain cx ore suo verbum vitx quod facto implerct,
stiap,

qncm

sxpe conlingebat, muttis cx causis oppressi si interpellarent, nunquam prxsenlem baberenl;
in

ut reputabat, dctrimentum

mercedis,

au-

magis ae magis oppressi
irent. Nttllo

dcslrucliooem funditut

dirc velle. Acccsserant istis in augmenlura mali sui,

tamen loco

vel

lempore sine suis mooaqui ad

rnrdcles

[al.,

crebrx] suorum hominum oppressio-

chis et clericiserat. His duntaxat exceplis,

ncs quotidie auribus cjus insonantcs, ct

miux malicir-

eum

ex divcrsis

locis

conQucnles raro deemnt. Oui-

snantiom detcriora
rcgiain

in
:

poslerum poiliceniium
euin

nes etenim ad se venienles dulci alacritale suscipicbat, et cuique

cuniquaquc delonantes

sciebaltir[«/.,sciel)at]enim
in

pro

sni

negotii

qualilate
islos

efficacilcr

meulcm contra

.uiorem concitalam

rcspondebat. Videres siquidem
scntcnliis ac

Scripturarum

cssc; et ob hoc quisque malus
(Jchat, si

beatum se
ullo

fore cre-

quxslionibus involulos

mox
[al.,

raiionc

quod illum exaspcraret
itaque
nulla

iugenio fa-

proposita ab eo evotvi, islos lu

morum

minodatis
isia

ccre possci. Multis

ac divertis
tcrrcni

injuriarum

rum] discrclione nutantes non
illos

segnius infonnari,
laboranles,
rclevari.

proctllia faiigabatur, el

honoris vel

necessarium rerura

ler.uilate

conmodi
forebatur.
8.

suavitate

,

uude consolaliooein haberel, ^ quibus opus habebant, ab inopia
largitas

Ncc
laicos

solummodo

monachorum seu clericorum
et in

omnes innosux puritate.j, modicum respirabal ab his, ct magnopere cousolabalur, si qunndo se monachorum claustro inferre, et qux instiiuiio vilx ipsorum expeteba?, coram eis e.Tari valebat. Quod ipse quadam vice capitulo eorum prxsidens, et ex more dc hujusmodi
satva in

Yerum,
sux

omnibus

et

ad

penuriam sublevabal, sed

quosque

ca

cenlia

coiiscientix [al., conscientix

indigenles ea sibi subveuiri petentes pro

posse, ci

nonnunquam

ullra possc pii Pairis redundabat.

40. Quoties

aulem opportunitas sesc prxbebat,

in

remotiorcm camerx sux locum secedcre, solusque
coclestibus sludiis consueverat inhxrere.

Undc

fidci
illitis

Chrislianx zelo commotus egrcgium cl pro

iibenus agens

,

dicendi fine completo, jucunda hi-

tcmporis statu peroeeesnriuBi op.is De lncamaiion*
Verbi romposuit.

laritaic allndcns, jocosa

coroparatione innottiit, diin

Quod opus

epislolari stylo conscri-

ceus

:

«

Sicut bubo,

dum
sibi

caverna

cum
est;

pullis suis

ptum

,

venerabili

cst, Ixtaiur, et

suo

modo bene

dum
male

vero

summo

poniiiici dicavit, destinavit.

Urbano sanclx Rom. Ecclesix Quod ille gra-

inter corvos aut corniculas seu alias avesdet, incur-

liose suscipiens, ac invincibili veritalis rationc sub-

satiT sc dilaniatur, omnino quoque
>ta

sibi

est;

r

etmibi. Quando enim vobiscum sun, benc mihi
ci grata

nixum inlclligens, iu lanta auctorilate habuil, tit postmodum conira Crxcos in concilio Barcnsj cu,

est,

ac singularis vitx

mcx

consolalio.

jos suo loco mentio

fiet,

dispuians inde

robur simc

Qiiaudo vero, remottis a vobis, inter sxculares convcrsor, binc inde variarum
«libcerant, ct

dispulationis assumcrct, el

quam

damnabilis fucril
a Filio

me causarum
sxcularia
sic

incursus

error

corum

in boc,

quod Spiritum sanctum

qux non amo

ncgotia ve-

proccdere negabant, astruereL

xant. Ma'e igilur mihi cst

quando

suni,

ac

trc-

H. Sed

nos

ista

prxiermiticntes ct cccplx

[al.,

incns pcrtimesco ue

mcum

hujusmodi esse procrcct
»

cerlx] narralioni operam dauies, dicamus quod ipse

immane dispendium animx mcx.
lirei
i.ifcrrc, cl ail
:

Ad quod verbnm

alludcns, ul dixi, cmpit amaris3ime flens stib«

Ansclmus ad refeclionem corporis sedens, modo dc sacra qux coram eolegebatur lectione, materia loquendi sumpta, convesccnics xdificabat,

Sed, quxso, mi%erem<ni mei, tnisereamici mei, quia
>

modo

ei

tnini mci, tallem vot
letigii

manut
in lali
sibi

Doniiui

sua partc sacra vcrba cdisserens loco sacrx loctionis prxsenlium

mt

(Job xlx, 21)

Qtiia
,

crgo
ea

conver-

mcnles insirucbat, mcdo de aliqua
rcquisitus rcquirentem
pari-

satione

magnopere re^pirahat

dcficiento

rc

titili

vel necessaria

craviier suspinbai.

Deum

leslor

me sxpe

illum

tcr [u/.,

partem]
rei

ct

coaudicutes mira suavitate rcfi-

sub vcrilatis (eslimonio audisse protcslantem, quod
lii>cniiiis vcllct in

D

cieb.il. Ilujus

cognoscenJx gralia, quod lcvius
causa

eongregatione

monachornm
pavcre,

pueri

occurrit excmpli
ulla

unum

subjiciam, non

quo
\el.,

loco ininr pucros sub vir^a magislri

quam

doctrinx ejus efticacia per hoc dcsignclur, sed

pcr pasloralcm curam

loti

Brilannixprxlatus in con-

ut in quibus lingua ejus inter caruales epulas

vrntu popiitornm calhcdrx ponlificali prxsidere.
9.

epistolas] versari solila fucr.t, paulispcr intiinetur.

Fortc diccl aliquis
crat
illi

:

Si

lam boniim lam jucun-

12. Ycnil ad ctun
lari vila

quadam
faclus,

vio.e

quidam ex
dc
locutus

s.cou

dum

htWtart CUJD monachis, cur non con-

monachus

consilium

viia

sna
Itiis-

linur boMtOhOI Cr.uuarix

cum suisTAd quodrgo:Si

flagiians. Itic ciiin alias familiarius ci
scl, inlcr

bor so!"n

s

!i pOttil i!e
o<

CMet, m.igno st consolalum

prandemlum ODportMiilalC

potilus dixil,

rrpmarot. Sr.l

bo-

,

artinireinntio villcrtimsuariim

quia cuin sc in s.xculari vita lenercl, intjlloxil non

partim u*us
omi> p
iii»c
it

(.
i

iuftftolU) anlecossortim
m. «.],

suorum

[nl.

rccium
brem,

fuissc ilor

suum pergeooH ad
ihi rK»sse

vitam.

i

Quamo-

c

parlim numcrosilas hominum,

inquil, rolicto sxrulo, voni ad

ordinem mona-

miil»usriiinossepoiiti r'r.'iishonornonsinol)al,iiii

chortim, sporans tne

pcnilusinlettdcrc vitx

adlmeb-»l.

•nmqnr por

v

l.as stia'

IrC ac inihi dcgerf!

poionni el Deo. Ecce autcm

ex

prxcopio ahbatis

cump«iirb«(

Pn

;rro?

it C,

mimiriaan ?ssi luo incole-

iuei '.xciilarihus ncgcliis inlendo, cl

dum

res

EccU>

R*

\irv

vtcTonE
mh.if<r.

i:\i).MKiio

i.iit.

K.
in.-.
<

itoooMn

mmkm
duui ca

n
,.

dofoaJari unrfc|M

mmn,
m| || Mfar
»1

^qnarH»,
na< lm-.
lar

phiiia,

,„,

plncilo, Utlfft, ncc mtlii fors;.n

rMfM
loi

f.ii

inatii i.i.iin,

raniqnc

in

*a» nutin

Bi ptWhwH to wm

4llfM>
lu

im-ro.

QaaaraMai

rcciplai,

m
|>n
.

In

Huki.ui

aVfaai.

Qao,

NMftM,

qu.c

latlajuJ

MMMk

MMof
diculi o

Nilnl

kMMMjMUoliam
ujutlilx
c

3g.il, nllnl

nno.l
'

«lc«>r adiiiiiiis(r.)re

Ad

li:vcAnkolinus lalisulirxcm-

Dcus jnolnlxi
.|iia-

iuri

fatfa fatlH.
ila

plo rennonJil

:

«

Tola

vica buniiiium conn»ar;Hipo(oit

||M

ii.jiinrla ril

iludr.l,

Bt

<i
.

1.1

niolcn.linosupcr
igilur
ii.

|ir;,-ci,nioio Ou*iiin»
•<!

roniiiluto. S.l

Km-Ii-iijc
I

conlra iminvs virililor jinu-qui: lucai
r-t ilc

hoc molcii.l.no

maiium houiiuis luulciu

<K'i.

nliaio pcr injiiflitiani ml> «lominium
rc.ligcre
ia(.->gi(.

utoU, qna qui moliinl
gunt,
|>ariti

alii lic

MMl

f.iniiaiit

nc b li
alii

Kccloalai

nilnl

Si

m
<

uojusmoJi
,>ro lalibu»

ul

tm.«

m

iIiimuiii

laMIM
<

ic

«lcfluat,

couvcrvjlur

cl vivii,

quamvii alu|iianJo

rctcnta parlcm

>

prxcrps

irc sinaitf , alii 4,0-

ni.uiai pcrdal, iu ctuiislro
l

iiuimuuqimn loqualur,

u.n frairci
fa< i:.t

(am

coiligaiU alque in ina

uslo.lu eouJanl. Ilnrum

><«ni, ct
qu.i:

qu.rdam

Minilia

hurum

tciliccl qni niliil silu Je farina servavil,

quij

m

ve-

m-I Jiuiitlal,
olicd.i i.h.i
ioii
;

ipsi

nec fjciunt nec <liimt(.mi,

spcro coii.cl.it noo

li:il><-lnt.

Qui parum rclinuil, pro

virtus, qmini cxcrcei,

luo

ctuicla .ui.su-

porliouc

su.i

paruiii iuvcnicl.

Qui

lolam collegit

.

ct

im Mium

iiiiegrmu servans, farinasB

<k

Urge bc paiccrc
13.
i

poieril.
.-«ssunilctiir, ut <Ji\i, vila

B

sua uiola Aucitlrni, BJOC illum

xiernaliler

pawjt,
...

llaquc i.K.lci.Jmn

tolam ac puratn

colligil

alque rocotnlii. Non cn
oltcJiciiiiani

liomimim; molx actus coruin.
flliqui«l
titllill

Nam
sic

sicul mol.i, «lu.n

seeuudom caruem scJ sccun.lum
ccJit
illi
;

in-

uiolil, in

circuitu «lucitur, et circunulucta
el

ac per hoe, ul Aposlolus
>

ail, nihil

Janiuaiiouu

corsu sxpe rednciliir;
icmporihiis
in

aclus hvniani

eril (/foiu. vill, I).

qniliusqiic

se

rcvertunlur.

V«r

i

15.

«

El quiJ de

illo

sciitienJom cst, inquil, qui se
villanim offcrt
:

gratia

:

Arant homines, seminant, mclnnt, molunt,

ullro aJ JiRposilioncni

aique ul

ij

paniiicanl, coinedml.
rgil.

En circuilum suum mola pcr-

quoJ cupil
l"f-.

a.l

effcclum pcrveniat, il.mi sibi aJj.ilorc*

quicscil? Ncquaquam. Rcpctilur cnim idipsum. Aratur, seminalur, mctitur, mnlitur,
TJItrane
fil

auJilorcsJ ;»Jvoc:.l, innner.i pollicctur, gratiam
<

spondel?» Hcfcit:
pcrtinet.
**ix»
i

Nibil

boc aJ proposiluuiuionachi
lalislicclhoc quo.l

paniselcoracilitur.

Hxc

fittnt

omni anno,

niol.u

recurrunl in iJipsum. ViJeas crgo

more homiucm
et

Ait

:

«Quare?Nonnchic
sine liccnlia
:

cupial,

lamcn
»

sui

pnclati

nil fa-

cuncta opcra sua pro tcrreno commoilo facicntcin,
iiilnl

cere lcntat?

Rcspondit
et

«

Liccnlia multos Jecipit.

in eis nisi

(ransitorium

qttiJ
;

dcsidcraiitein.

Obcdienlia

cnim

inobcdientia

contraria

suuu
vuli

l-lc siquidein

molit quta operalur

scJ tota faiina
fltixu

Harum media

licontia est. Is igitur

qucm

obcJicnlia

sua, qni faiclus estoperis, fluvio, iJcst a
cularis dcsideiii
iu
fiue vitac

sx-

^

"on consiringit clausira

«onaslcrii cgrtJi,

rapitur ac prxcipilalur.

Hic

cum

lamcn

cxire,

icgnlxqiic dislriciionem licentci dcnolil sine licenlit
id prxsunierc,

sux molendinuni egrcssus, alque in Jomumsuam revcrsus.operum suorum fructusmanducarc volucrit, nihil inveniet. eo qtiod fluvius lorrcns loliim absorbuit. Jcjiifiabit eigo, vas misero in

clinarc,

quamvis

et idcirco aciuin

suurn

licentia

qua

nititur pos>ii

tlcfcnderc,
latc.

peccaium lamen halei ei iliiciia \olunNec euim postquam mortuus tnundo clausirui»

ailcruum. Est alius qui suani non omnimodis farinam
per.l.i,

subiit,

facit,

quoniam ntmc aliquam pro Dco eelcmosynam nunc ad ccclesiam pro Dei scrvitio vadit, nuuc
nunc moriunm
scpelil. et aliis iu

ad mundi ncgoiia tc! volnnlate ullaicuns rcdiredebuit. Quia tanicn ipsum velle suum nonnisi

infirintiin visitai,

permissus facto imptere voluit, obedientia qtiam in hoc amplexatus cst, ipsum f.icmm cxcusabit; sed
vc " c Q 110 ** contra obcdicnliam babuit, periculosum, n s ' poenituerit,
'

liunc

modum

bonis inlenjil.

Verum

ctun

is

ipse vo>

hipialibuscamis inscrvii, pro
sxvit,

illala iiijuria

perodittra
ct ebric-

ilii

cril.

Quod

nooniilli

minus altcu

humanis laudibus pascilur, ctapula

^entcs, licenlia,

quam
dixi,

pro implenda voluntaie

sm

laie sopilur,
rinae pars

horumqtie sitnihbtis cncrvatur, ne fapcicat, ncqu.-vquain caulits invi- vv
njsi

etpetunt, sxpc fallunlur.
16.

maiima

Hxc,

u(

non pro ostcndenda docltinx
scd quibus
iuler

gibi. Quid Je islo eril iu fuluro,

quia recipiet

sux
si

qnalitate proposui,
levi

epuKis

piout gessil?
14.
<

occupari solilus erai,

exemplo nousicavi.
tctigi

Nnm
et

Jam

lertium genusinordinemonaclionirnat-

de humilitale, de patientia, de inaiisueiujinc,
obedienlb,

tcnde. Est
posittis,

igitctr

nonachus sub abbatis
in

sui

imperio

de hac quain nunc paululum

nec

omnibuscptx sibisecundum Dciun injunguntur professus, sua qnanlum in se est
votuntale

obedientiam

non dc

aliis

innumeris ac profunJis senteutiis, eiim,

ut singulis fere dicbus

audiebamus, Jissereutem

in-

nunquam

claustra monastcrii pro qnovis

ilroduccrem, aliud opus

cudendum,

el

quod mauu
ergo,
ait

sxculari ncgotio egredi volens. Iluic forte prsecipilur ut cxtra clanstrum

habcmus
aliquib,

essct

iniermitienduni.

QnanJo

ad custodiendam aliquam
fiat

inandiuabai? liandncabal planc iutcr lo
ct ut mirareris

Ecclesix vilUui cat. Excusai se, ct ne

obsecrat.

quendtnn, parce quidcni,
veret.

unde

\i

Pcrsut abbas
jubct
|«/.,

in

sententia sua, cl per obcdientiam

Verumlamen

fatebatur, ct vcruin essc cogno-

peragi imperata.

Non nudens

ille

rccusare

vimus, quia
eral,
qui

dum

alicui Iongxdisputalioni

occupatus
nobts
ei

excusarej. parct. Ecce venit ad molam, necesilluin

magis

solilo

nescienier

edebat,

sario

niolere oporlct. Insurgunt

binc

indc

propinquiores scdebamus,

chnculo pancm

87

S.

ANSELMI CANTIAH. AUCIIIEP.
vcro abscn-

88

nonnunquam

snbminislraniibus.

Lum

A dinem

hcurrebal.
rcipsa

Qnam consuotndinem
cogente dc medio
ci

ejui cdocti

lihns bospitibui privatim
qu.T.slio spirilnalis cujnsvis
liato polius

cnm

suis cderet, et nulla

sxpe illum
eduximus,

miiltiiudiuis

ex parte prodirct, prxli-

proponcntosque
illico

aliquam ex
ct

divina
ejus,

qtiam sumpto cibo

mox

ccssabat, lccliosi

pa^ina quxstionem
quasi
saluhri
[«/.,

corpus

animum
in

niquc intendms mandiicanles cxspcclabat. Quod

anlidoto

medicalum,

consiieluni

aliipirm ccrncrct aul pro sui cxspeclaiionc cclcrius

statum

stralum] rcdiiximus. Bequisitus nutem
sic imbecillis

comelenlem, aul
tantes

forto

qne rcdarguebat, ct

cibum relinqucntem, ulruinquo suo commodo nibil hxsitlbi

quamobrcm
\ul.,

ad sxculares causas ac
:

pusillanimis exislerel,

rcspondebat

1

Qui oninem

operam darcnt, affccluosc admonebal.
[al., n/ios]

omiiium] sxcularium rcrum amorcm ac con-

autem aliquos
a
fT.il.i (i

libenlcr edenlesadverlcbat,

ciipisccnliam

ab

auimo mco jamdudum pepuli,

vulius jucunditate

super cos aspiciebat, et
eis,

qualiter in causis
Iino

earum
dico,

fortis cl diligcns

csislam?

adgandcns levata modicum dcxtra benedicebat
iliccns
:

veritatcm

non mcnlior, quia quando
sicul iningori-

1

Beue

faciat vobis!

ipse mibi sese imporliine el ex nccessilale ingerunt,
II.

CAPCT

ita

mcns mca

illarum horrore concutilur,

Vflriarum rirtnlum exercitatio.
17. Exposilo igitur quibus modulis Anselmus intcr

fans,

D

tor

,

cum aliqua terribilis N ec in earum disposilione magis
in
»

imago vultui cjus

dclcctor,
illis

quam

suas epuias deleclari consuevcril, ut paucis exponatur qiiibuscliam aliishoris intenderit, repetam

puer

uberibus malris delcclatur, dtim

accrha

quod

amaritudine supcrlilisablaclalur.
aclus

Hisncccssilalilms

dc co
ori
<
I > 1 1 .

mc

superius dixissc

rccordor,

vidclicet cjus

numpiam
1

Chrislus dcfuil, sivcjuslilia, vcl quid-

tolam domus sux curam et dispositionem domno Balduino monacho, cujus supra meminimus,
imposuil
dcrent,
;

ad vcram
iri

vitam pertinct.

Omnequc lempus
studiis aut nc-

qualcnus ad

nuiuin
[a/.,

illius

cuncta

pcn-

perdilum
cessarix

asserebnt,

quod bonis

ct slatuta

conlra

exlra]

ordinalio-

uliliiati

uon serviebat. Opinari autcm illum
profiieor

ncm

cjus irrita

fiercnt.

Igilur

securitalc politus,

secus vixisse

quam docebat

nefas

csse.

spiritualibus
d.iliat.

discipliuis et

conicmplalioiii

operaui

Nam

cuin illum, ex quo religionis habilum sumpsil

usque ad susceplam pontificalus dignitatem,omuiufn
virluluin

19.
tes,

Verumlamen diversx
injuria, rcge

tribulaiioncs et anxicla-

ornamculis ralum

sit

sluduisse [al., cla-

quas lum proptcr terras Ecelesix, quas quidam

ruisse], ipsasque

virtiilesinqnorumcunquemenlibus
ila

maligni
tuni

non probibcnlc. invadehanl

;

potcral veibo el exemplo inscruissc:

nihilomimis

pro pccunnrium exactionihus,

ralum csseconfirmamus enra lotiusBrilaimixprima-

^

g„iim, scd

maxime

suos

qux totum rcbomines in immcnsum dc
et quotidic

tcm
ct

faclum

omnimndis

in

hac

parte cbruisse
nonnullis

\aslabanl;

tuin pro monasteiiorum opprcssionibus,

Unde eliam pro ipsarum
dia
lis

indiscreta ccu

quas scdare non polerat,
;

ad

eum

rcfc-

mihi quoque aliquando visum csl virlulum cuslo-

sxpc rcprehensus,

ct

quod monaclius clauslra-

rebautur lum pro sxpc paliebatur, hanc cjus quielem
inullis aliis

qiix in bunc

moilum

inierrumpccompcllcbant.
viro suhmissi
f.], fa-

quam primas

tanlx genlisesse debcret, prxjudi-

bant,

ct

aliena
hi

qnxdam

mcdilaii

ratus cst. Hoc pro cvcellenti humilitate cjus, hoc pro

Prxterca

qui

anlc episcopalum

immensa
ojus

palicntia

cjus, boc pro

nimia abslinenlia
accusatiim

cum

diligebanl diligcndo favchanl[«/. 6mit. d.

dicchalur,

diclinn

acrusahalur,
in

vendo quxque elccla de suis alacrcs confcrcbant,
ntuic lerras Ecclesix

damnahatur.

Prxcipue lamen

scrvando

man-

pcicre,

nunc cquos rogarc,
ad quod scilicet

suciudinem indiscrelionisarguehalur, qunniam sicut
a pluribus

ntinc pecuniam,
stia

nunc hoc

vcl illud

pulatum
eorripcre

c»t,

mtilli

quos

Kcclcsiaslica
Lcnitate

qticmqtie

voluplas [0/., volunlas] trahcbat, ab
iu

disciplina

dcUicrnt,

Intcllectl
licile

eo prccari. Adverlercs ilaquc pelila ©btincntos
prxscnlia ojus
ct
ficla

cjus, in suis

pravitalihus quasi
his

quiesccbant.

pacc ailgaudere, retributioncs
alios in conlraria

Veruni audita super

excusalionc sua,

nam

nc-

obscquia polliceri,

lapsos ho-

minein spernobal, nemini ralioncm ad inquiliis redderc contcmncbal, mox liqnido cognosccbatur ipsum
alitcr
l.i

D

nori ejus

delraberc, homincs cjus pro posse impu-

gnarc, in immciisum minari.
10.
Ille

quam
vo.l

faciebal,

minimc
se

in

lalibus

faccie de-

atilcm in

palicnlia sua

soicns

possidcre
cral pa-

ra

possc,

dum

in rcgula

vcrx discrctionis
ferrc ne-

animam suam, cum

his qui odcrtinl

paccm

vcllct .ih>que crrorc lcnere.

cilicus (Ptal. civ, 7),

vcrba mansncludinis el pacis

18. Sxcularia vcro negetil
qtiib.il, scil

xquauimilcr

pro sno pnsse modis omoibus suain cis
sublralteb.il. Si

pnMMlli mi
eiUCrgcbtt,
rerll »U
dii inin,

quando aiitcm

l.tlis

causa

scmpcr rcddcns iinpuRiiaioribnssuis, cupicns malnin qux in scqucnti illorum in hono vinrcrc. Altamen lcmpore polcrant Ecclesix sux damno esse, ncqua-

a

Ut <i nrrc>s:trio

tnlerosse opnrU-rel, soli

quam xquo animo

lolcrarc, aul sub
7

negligcniiara

ie icrc, nulli frauileni, naltl

quodlibet prxju-

quantuni

IM
li

inlrnral.piiich.itur inferre. Si
si

cadcrc palicbatur. Scd quid dicam Tanta cupiditas ca lempestaie dominalialur in mcnlihus quorumdam,
11I

\.nn clenoret,

eontenliones,
lUl
1

jurgia,

ul

fii,

ncc palionlia ipsiusdtlinili monilis ejus acquicsccnoc
lcrroritms pulsali r.icilalom
sni
coitlir,

orirlinniiir, BUl tt letlarC,

llittl

cnt.ilni. Nlli eniltl ila f.i"i'i,

1

-dio

MSC ahscnlarc ifcclM stalim

rcnl,

eiuerarl.
landtim.

Vorum
Ipsi

dc exlrancisnnn mtiltum forlc miproprii

•frimo dcficicbai,

ci

inutpcr gravem corporii xgritu-

Mli

ac

domcslici

hoiiiinc»

pj

\ir\
ct,

\l

t.HH.I

I

\D\IIHO.
\|"-"-i
iliqviboo
>,.....,..
i |

I.lll

II.

mmiW MM
quippe

ot mlMetai
,

leeli.

a

.i.i\.-.i,-.ii

•.

i"-i'"i
iii.tniii

HitiJ i|in».|«
•»«»!
i» ••
.

-,.. ,...„••
»,.i.i.,,t
ln iit... in

f

iii:iii»ik'|iiii.

li-iic.

llflipleiqM
i

I

M

fjuo, '"
lliqi
<i
''

iNcere

...M
i.
.
.

phtribuicouili freudulenl
nT.itoi.ibus fiiiu
iiliu»

i

dllJll iie,

eon poi

muttottM clrcumMMre,
dimiiiuoutoc
i

it

«« -»~

quim
nerOi
,

pc<<

1 i

-"

«orde

|iollnii>in

1,1
,

loram rogM
wi..

V

juri»

ccm debobinl
lugcnlcc,

M

csiiiilc

Quo

i

Jii

lum cum iliquibut

rum

>i

I.

»iu

«on

jiirc

quo

el

luerini

illigati,

flilein

DcrdlJcrCt

Qna dc

rc <""• i Deldulno, ililiqiic

mr reddiu rotione MMtol colw mok in
.

1empor4b.1l,
iafi
111.
1

dlroM
1

Cum
bu
... ...

lorquorl
n,
.

(kIcIiI.us

iuIi olmlci limplicllitli

mirtoricqoc

non
i>">

in <«>l.-.ii

i.k"" fovcri,
loirjniii,
.11

pat.t

boiiot

dontla rbralllirlior reprencodorctur, ilmpllcl Mfanll Qnnl cct bMl Noouc raiione rMpoodebet, diceni
!

fi-rno, li iIIik
111.vlor.ini,
|,i/.,

pMM
.

tCMri

debill

patrtf

I,,,

,1.,.

111

1

!,i

m

foi tO

HCCllJcr

i.iiristiiiii

suni?

i.i

tiChrlstioni,

oum
c-i.

|M/.,»on...mrii-

icccJcni),

fiui

rilere

telirilaie

bOMrum.
nitcbotur

liri]
mi.iiii

iIIcqJm roinmnili
scientcr

eCUU

vclleiil

conlra OJein

Il.rc

prnptef

mogM

UnoHo

d mpcf

nicnliri? Nilnl

TiUtO nompc
increduM

fltiJio niiln
li.ic su:\

loqurnlcs

IUC vrrba toiiipoiiiini, el 01

Motogtc doritcro; ct quidquid ric aliquim ouccodi oocMiortom potorol miniilrare,
poccotorom
ib

inicrposita

vorn

cmo

jureiit, ut

inlontioM

cm

omni

lolliciiiiJine

pro|

R Nec '" l,i$ mcmMojmm cnt. lo bli dcoiojM r< Utl putotur possc ocribl mIIc croderecM ipu mbatur quolidiana IfltlilUtio inoroio ejOO, in ritalis liriniliiilinc lllli. > Diccbal lixc 11«*, Mtimoni
i

I..,

ipsos sibi nollc qtiod scicb.il sc ncuiini f.iccrc vcllc.

jlabalassidii.icoiivcrs.Tiii) lilfl ejut, in lns
indeflcie.iis

ligt
(>
>

Cumqtic rcspondrrclur
aiebal
:

sui

moris

illos
illis

11011

cssc,

CIMOOlio
bis

proposili

cju»,

in

islis

1

Faleor, malotlccipi bona de
nesc.icnlc

credendo,
dociporc

scrviclmt, pro

quihiisqiie

bonis arccplui cral,

cliamsi

mc

mali

stint,

quam

><r

Ii.tc

viiam xternarn adipisci salagtbat.

mcipstnn, credcndo mala Jc ipsis quos nonJuin vcic
probavi quoJ boni non sint.
>

CAPUT

III.

/Egre landem imprtrala nb iralo rege adettnJi flomam
jacililalr, valedicit sttts.

2I.IIxclamcninprincipioponlilicalussui dicia mo-

minerim. Poslmodtim cnimrei vcrilns viro innotuit,
et qnre sibi a suis vcrc dicta

23. Ilegrin atilcm de trans

111

arc

rcgrcssum An-

fueranl,

nimis vcra

sclinus adiil, ei ul sibi ivomain id

papam Drbooum
Urboni lorbaloi

fuisse

cognovh. Quatnvis

igilur

solilam fidcm non
prrcbucrit,

pro siola

sui archiepiscopaltis ctuidi liccniiam darcl,
ille

cx toto vcrbis
stiis

corum dcinccps
fuil.

tamen
ccrlo

bumiliter petiit. At
dixil sc illiun

ad nouicn

rcbus in posterttm non parum obfuil, quod ipsis

pro papa non tcncrc, nec sux consuc-

in

principio lain crcdulits

Siquidcm

illi

q

ludinis ease, ul
in

absque sua elcclione

alicui

liccrrl

scicnles

cum pro

malis sibi

iilltil

ad mala reddcnda
[al.,

rcgno

sno papam

nomiuarc

llinc
in

igitur

oria

cor non

babere, a limorc suspensi

'suspendij
profeccre.

qncdom

d>.sseoiio gravis est, sed

aliud

lecopM

sibique ipsis deteriorcs effecti, in pejus

Jisculicnda cst dilala. Jubelur ergo ut (olius Auglixcniscopi, abbates el principes, ad dttcoiliooem dissidii

Quod Palcr

tractans apud sc, niagis illorurn

quam

6ubsequi prxvidebat, pcrdilioni,
transilorii dcccplioni. Pro
ct
fidei

quam sux

indoluit

btijus

apud eoctrom, quoJ RocLingcham
:

dici-

qua lamen deceplione,

tur, un.i vcnianl

fjchim

esl,

el tcrtia

scplimana

dicere solitns erat eos
iiberis suis

non servaue corruptione, saepe Anselmus qnandoque aul in se aut in
de rcbus Ecclesix, quibus lunc
in

Quadragesimx [al. omit. t.s.q.] juxiacdiciumcoiiTenerunt. Causainmediuin Jucitur.elAnsclmusdiversis
qucrelil binc inde

su1-

concuiitur.
regiaj

Siijiiidem

mulli, cl volcnlcs,
qtio.l

blime raptabanlur cxhxrcd.indos; et intiquae pa
perlali in

maxime

cpiscopi

volunlat;
id

faverc

qua nati furrant

cl nutriti

sttbjugandos;

spreto aequiialis judicio

probarc nitebaolor,

aulcerte aliqua gravi ct contumeliosa vindicla, anlc

Anselmus saha
posscl in reguo

fide

quora regi debebat, nullaienus
(jibanuin
se.lis

mortcm vel in morlc, quod deterius esset, ptinienJos. Quod ilictum ejus in quibtisdam jamcompletuin
vijemus, cl cx
conjectamus.
lioc

ipsius

aposlolicx
plura qu:c

praesulem pro papa leneic. Quibus

cum

quid

aliis

ctiam limendum

sit,

D

ra lio lulerat objecta

fuissent,

et

Anschnus eos ex
Lwsari,

Idco atitcm cos corrigcrc ncquibal,

verbis Domini
ei

:

Reddile qutc sunl Caj$aris

quoniam

ipsi

more dcnsarum spinarum
asscriionibus se lalcs

pcrplexi,

quai sunt Dei

Deo (Matth. xn,
ntilla rcfcllcre

i7), aliisijue

non-

argutis verlvorum

non esse,

nullis,

qux

ratio

poterat, pcuitus iu-

qui hujusruodi correctione opus habcrent, affirmabant.

IVcnassel;

iili

econtra quid dicereut

non habcnics,
cjus, nisi

cum
illc

io regeflC

blasphemare uno slrepitu conclama-

22. Al
ros, sibi
rcl, si in

contcntioni servircdcvitans, dimittcbat

verc, quandoqtiidein ausus crat in rcgno

limcns nc mensuram discretionis cxccderimandis actibus illorum nimis sludiosus

eo concedcnle, quidqnam vtl Dco ascribere.
24.
Igilur

ad unaui regia* indignationis vocem,
pri-

rxisleret. Nihi!

cnim

in

mundo, quanlnm pcccarc
tesle
11011

qnidam cx episcopis, archicpiscopo suo alque
niati

limebat. Conscienlia

mca

mcntior, quia

ouutera

subjeciioncm

profcssam oocJieotiair

sajpc illum sub verilalis leslimonio

profacnlem auhorrorem, hinc

uiio

impelu abnegant, cique unitaiem fraiernx so-

Jivimtis,

quoniam

si

binc pcccali

eietatis pari voto
in cis

miscrauJi ibjoraol; quidam vero
tamenj, quseex
se oucdiiuios
p;trlc

infcrni dolorcni corporalitcr ccrnerel, el ncccssi.rio

tanlum

[<i/.,
illi

Libani paEpiseopi

uoi corum imiucrgi Jcbcrct, prius infernur.i qnani

pai prxcipcrct,

ncgool.

?l

S.

ANSEUH CANTLAR.
inlo

ARCIMEP.
i

92
idcic, ct qcasi pro
,

itaquc
n:
t

omncs

qui adfucraul, llofcnsi

exccpto,

A

cqiiitibus aspeiil
l.ililiso
t

capla bcsiu
ui|
:

uno aut

alio

modo dcbium

illi

subjcctioncm el
ipse

fifna
fcl

laiare

sotiilus

iu

lacrymati,

obcdientiam abnegant. Rex
confldenliam ct

eii-un

eunctam

ei

Ilidelis?

uiiquo infclici buic millus risus, Ixti-

se< orilaicin in suis

omnibus adimil,
Pctri ** ultlics iu islo

lia

nullu csf. Ilostes ejns circa

eam

suni, et ipsa dc

nec sc

iliinn

pro arcbiepiscopo vcl patre ampliiis
vicario bcali

vitasollicila conftipit ad nos prxsiilium flagitaus. Iloc

habiluruni

jur.il, nisi ipsc

plane cslci nnimxbomiiiis. Namcuiiidccorporecxil,

tcrius obediturum stjiim dcneget. Trcs

mcx

ioimici sui, sciUcet maligni spiritus, qui

eam

iu

uegotio clainnribus in
gr jvidi expensi sutii, et
liue conclusi sunt.

Ansclmum
Uudera
in

ct

contumeliis

corporc dcgciiicin

pcr anfraclus

viiiorum iuuM s
par.tti

boc qneiu diii

modis pcrsccuii suul, rrudelilcr adsunt
r.ipcic ci iu

eaiu

mortcm a-tcrnam

prxcipilare. Ai ip&a
,

25.

per inlcriiunlios
ttitus

Tunc Anselmus, in suo proposito cousuns, conductum a rege posluial, quo
icultis

uunis anxia buc illucquc circuraspicit
tur

et

qua luca-

dcfcnsionis el auxilii
desiderio coocupiscil.
lident, et

inaoum

sibi porrigi iuef-

regno deceJat. Quod principes

dani-

fabili
ir.ii

Daemones autent ecoosi

nosiiui fore dignosecnles,

pro resliiucnda pacc indu-

10

magno gaudio gaudent,
i

iUam
dictis

cias iitrinque ad Peniecostem usque dari
et obiincut;
diinii.

precanlur

uullo fullaiu adminiculo invcniiint.

Quibn*

ac sic

eum ne regno

dcccdat impe-

D

laxato freno, in iter rediit,

bestiam ulira penequi

Spondei

igilur rex se

rcbus cjus ukjuc

ad

clara vocc canibos interdicens.
l.esione

Tunc

illa

ab onuii

pr.cfixiini

lcmpus iiiilurianim plenam pacem ettraoiilius

iramuni6 cxsultans ct hilaris prxpcti cursa
rcvisit.

quilliiaiem induliurum, cl lutic voluntati

pro

campos silvasque
sed non modicc

Nos vcro

«lepotilis joris,

sua

rcligione

mullum

in

r.cgotio

qtiod emerserat

alacres eflecti

de tam
itincre

pia

libera-

condcscensurum. Vcrumomnino
csi, et

in contraria lapstis

tione pavidi aniraalis, coeplo
vitnus.

viara

uetri-

Ansclmus, Domino Baldttino extia rcgntim
suis

depulso, hoininibusquc
lcrrisque vasiatis in
iti.

caplis

ci

cxspoliaiis,

imrocosum
lixc, el

afflictus.

pocnnu curo avicula io via (udcnlem. Qux avis pcdcm filo inncxum liabcus,
28. Alia vice conspexit

Atumen

post

Urbanuin pcr Waltepallium Anselmo

sxpe cum laxius

ire

permittcbatur, fuga sibi coonitebatur.

rura Albauenseui episcopum, qui

sulcre cupicns avoiare

At

puer

lilutu

Roma

Canluariaui delulit,

pro

papa

suscepil,

ct

manu

lencns, retractam usque
illi

ad se dejicicbal, et
Facluni esl id
fre-

piiiicipiim suoruin consilio aclus, in aroiciliam suara

boc iugcns gaudium
quculiiis.
^,

trat.

virum suscepit. Verum postaliquantum lempus idem
rex a Gallis viclor regressus, rcnovaia
mililcs,
ira

Quod Paler

aspiciens,

miserx

coudoltiit

propter

quos,

sicul

falso a

malignis

dicebalur,

avi, ul rupto ecce filum rumpilur,avisavolal, poer plorai, Paler
filo liberlati

redderetur optaviL Et

ina!e iiistruciosinexpciUtionera Anselniiis direxerat,

exsulut. Ct vocatis nobis

:

t

Consitlerasiis, inquii,

coutra ipsum coutiirbatus

cst.

Tunc Anselmus conoflkio poniifi-

jocumpucri?>Etconfcssiscoits:derasse, ait:

Simili

siderans apud se omni tempore lalia pro nihiloposse
oriri, et se eis
cali

constderationc jocatur diaboluscum multis boramibus, quos suis laqueis irrclilo» pro sua vttluoute in
diversa vilia pertrahii.

occupaiuui scmper ab

posse

impcdiri, tracUvit
cousiliuui a

secura sibi
Pciri

Komam

Suutenim quidam,
et
[at.,

ut verbi

cuii.liiin, et

scde bcati
iu

supcr bis

gratia dicam, aul avarilix, aut luxurix,

simiiium

|ieleudum.

Cum

iguur

solcuiniuie Pcniccosics,

flaramis succcnsi

;

et

ex mala

magna) consuealiquamlo ut sua

ad curiain apuU Viiidlcsboriam venissct, pcr familiares suos regi

tudine

illis

addiiti, kis

couligit

manJavii

sibi

pernccessarium esse
per liccntiam
inquil.

facta considcrcnt, deOeant,

scque amodo a ulibus

Ilomaiu ire

;

ct boc si ei placcrei, se
ille
!

cessaturos sibi proiuillanl. Ct

morc

avis se

liberos
[«/.,

cjus facere velie. At

*

Nequaquam,

Ncc

volaic auluinant. Sed quia pravo usu

irreiiti

cmm cum, aut in bis, qux
silii

agenda sunt, cujusvis congravi

allcctijab bosle lencnliir, volantes in eatlcm vitia
dcjiciuntur. Fitque boc sxpiut
.

insciuiu, aut
-ciuiiis,

alicui

peccato obnoxium
vel
illius

Ncc omnimotiis
rcspeciuio

libe-

esse

unje

vel

papam

consulere,
>

D

rantur, nisi

magno couaiu per

graux

absoluiiouem nccesse

sit Uli

implorare.

Et res igiiur

Dci fuuis
patur.
»

|fl/.,

lilum] pravx con«netadmis raruuv-

iu tunc quidein remansit.
11. Disccdenie autcin An.sclmo a curia, et ad vilI.IIU

20. Ilmc iteriim AjucIuius curiam venieus,

jam
sed

sujmii

ootuine

Ib-yscn properanle, pueri quos

pelium bcenliam

Romam

eundi a rege
in

petivit,

nu.ricbal, leporem sibi occuraanUmi in via canibus
invc. uli Miut,

eam uon
lalus a

obiiuuil. Posl

qux

ct fugiUnieui uifra pctb:» cqui, qiicin

regc Wiuioniam

vadit; el

mense Oclnbri inviqood jam bis
lerlio rogal.

P.ilcr ipsc sedcbai.
»i

snbsiJentem cooseculi sunt.
sibi

lile

rogavciai, aticuiius per

iiiternitotioo

icus

miscram besliam

suh sc Tefugio consuncc rupicanes

Turbatur
qucrilur.

illc,

et

ouuiuia

sc
:

vexari ab eo antie
<

luivSC, riMi-nic h.ibriii» r-quuin loco fixit,

Ad quod Anselmus

Et quidevn qoo«l Ro-

tum

l»f viu-

vobni prasnlium dcitfgaic.
I.

Quam
]

mam
in

ire

dispono causa sanctx CbriitianiUtis,

qoam
sic
lt-

circumd.iiil^s, cl tiiigms *ui» \al. omii.

s.

baud gralo

hac lcrra regere suscepi, cau»aquc salotis aoisui honoris

obscquio Uinr mtlc linnentes, ncr de sub ^quo po•rrant
cjii

ma: MOD| causa cuaro
crederc vcbl,
c<

et «tililatis,

ric,

BOC

M

.tliqmi Irderc. Qito<l \idcntcj,
ul
!

id

ago. Si crgo m.lu botvo

animo

A.lmir.iti

suinus

At Aiisrliniis

quosdaiu ci

nii.ua dcdcrit cundi, gr.iliosus aceipiam.

Si noo,

Ml
tgO
qtna
til itjii**

\

Al C.IOKI

I

MlUI.UM

I

III.

II.

94
iililJlmi
pi

<|Hi>.l
ii
1 1 1

|).u. prrctpil piislpnnrir UOII dcliro
.

A

ro,

nl

<|

m

>

m
.xullt

i

,,u-

|>iiiiu

l.njiit

h» r
1

1 >

csl

Obaltu

nin/ju l>co uyoricl
lUfl
•'"

i/uam

lltoil.isl.

r ii

ioiiY.iii.li-.,

u

lnprr

li.il*

llll

hoiHtmbui

(Arl. », 2-4).

QuoJ
vcl

HtM
jus

(

lurbalo
»e

qurinadmodiiin

mililrlit.
rii ini

Non
i,i

rriim

animo juhcl
libcl

ul aul rirpio

iIcmsI:i(,
sc.lriti

cl
I

iniuMf

do

iiiiliLini.

QuoJ

lcrrenururn rurii»
Kvl clciiiin

oiniKMMM mopnapiincrrw
<li-

iiiinqtiam Ite.itum

lVlrum

|tro <|iio-

ipiiui

v.ilcrc p.ioiiiii
iii

csl.

negotio

tpp.

11.11(1111111

jiircjiir.inilo

proiniltal,

M-ist oi.lim»
|u/
.

iua

curia milile»

lubcn».

IbUt

aul tine niora,

omni spc rcmcauJi
§||
:

vil.ljla,

iuo

Iiabcnl] naiiiquc qui pro irrrn

qua» dc

v

le-

rcgno dccedat. Klsiiliilcn»
rorplo dcsistcre
liinc

«

Si

rotci nlusistit
irc

iicnl, M-rvilio

SOO invigllant, liabel [/., b»beiil| qni
iii

el rcma«irrc

quam

dclegcril,

pro sliprnJns
babcl
|n/
,

mihlaribu» armi»

aibi Jesu<lanl,

volo quatcnus proul milii jinhr abil curia
illml
sil.i

mea
lcrlio
>

liabcot| cliain qui pro
(

rccuperanda Lxresc prrJi-

cmcndei, qtinniam
pcliit, in

conccJi |

me

reJitjtr, quatn ni

ulpa

pareulum suorutn

quo
:

sc

pcrscvcratiiium ccrius nou
csl,

fuil.

(lis»e ili-ploranl, invicla

mcnlis virlule voluulali

m*
nec

llcspomlil
tiicii

i

Domimis
quiil

quoJ

vull dicil.

Ego

ta-

parcrc lahoraul.
Jciit

1 1

crgo qui pro lcrris quni poftirailicali

sciens

:i.l

nssiimplus Min, cl quid in AniK»i
iinlii

serviunl,

j.im

sunt

cl

funJati,
sui
iu

glia gcrenduttt

HMMM fMI,

cstc lioncsluni
illuj

cvclli formiilanl,

dinii

M

in

iloniini

lolunlala
uiiliiiaui

pronunlio, ctijusvis iransitorii
omiltcrc, quod in

commodi causa

conservanl. Al
scsc <Icdcniui,

lii

qul

pro stipcuJiis
fatigati

OM

[al.,

opcre]

miscricordix Dci
»

nniuiiiiiqtiam

laboiibus a

spero

fiiluiis

'cmpori!>us Ecclcsi.e rjus ulile forc.
liij

mililia, qwani agjrrcssi sunl, segiiiier

caJunl; <lmu

Acla sunt hinc
scripsimus,
liic

mullo plura, qux qtioniam alias
it^ilur cl

forte magniliiiiini cicr sirnl
ipsi

ilii

atquc laboris maguilMJo,

pancis perslringimus. Kegc

cxisliinaiil,

non

xqualur impetiJii ae
arripuere,

curialibus conlra virum in iram pcrmolis,

ipsc

ad

rclrihuliouis.
talis

Qui vero rccuperanJa cansa bxrr.licondilioncm
qitamvii

cura placido vuliu ingredilur, cl ad dexlram cjus ex

serviendi
islis

morc assidcns
sed primo
abjicilis,

ail

:

<

Ego, Domiiic.ut disposui vado;
si

nunc

vcl [«/.,

nunc]

illis

laborum gcncri! u»
nunc]
illis

meam

vobis benedielioncm,

cam nou

opprim.ii-.tiir,

nunc

bis vcl [a/.,

contusi

dabo.

Quam cum

illc

se nollc abjiccre re-

mcliis ailicianiur, quaniiniler

nmnia tuslincnl,

sponJerel,

conqtiiesccnlem regcm

ad

hoc lcvata
Caniuariain

firimim rccupcrandae hxreditalis sux amoreinccrtx
spei gralia lcnenl.

deslcra bencJixil, sicqtic
vcnit.

relicta curia

31.

i

Hxc

fieri

inler

hominrs
fial,

liqucl

;

cl liine

qnid

50. Poslera dic adunatos

monachns

in

ipsa sede

in

curia principis
libcl.

omnium

re Ipsa moaslrautc

Domino Jesu Chrisio famulanies
csl
:

bis verbis allncutus

r

aJverlere

Dcus cnim,

cujtis
*

sunl omnia qt»x

<

Fratres el

lilii

mei

dileclissimi, sicul auJislis

snnl, in bis tribus gcncribus Jislinclam

ad sui ob-

cl scilis,
1«/.,

cgo rcgno huic proxime sum dccessurus

sequium curiam habcl. Habel quippe augelos, qui
3'lcrna bc.itiiu.iine slabiliti »ibt uiinisiranl.

discessums].

Causa
el

quippe qiix inler domijau.Jiu

Habel

uuiu nostruin

regem
aut ca

mc

dc Cin istianx

cliam

Ii0!ii

ncs

sihi ;»ro

terrenis

commodis, qua»i
qnoqae noniubxrrnies

religiouis correctionc versata est, aJ

hocesl tanJcm
et

mililcs stipcnJiarios, servieules; habct
ikiIIos,

pcrducla,

iil

lcm uuiiui suul
sine

m

qux

contra

Dcum

bomsla-

qui dic

nocliique sttx volttotali
in

oporleat agere, aut huic regno
libens vaJo,
iter

aJ regnum coeforum, quotl

paltissoi

Adx

cnlpa

mora dcccdere. Et ego ijuidcm

pcrJiJerunl, hairedilarin jurc pervenire conteiiJuiil.

speians in respcctum misericordis Dci
libertali

meum

SeJ nobis ad heatorum spirituum societalem ningis
est suspirandum,

Ecchsix futui is lctiiporiluis noiiiiiluli piofiiiuruin. Supcr vos lainen, quos ad prxsens rciinquo, non ntodica picute moveor, ulpole quos
Lulationes el angustias, oppressioncs
lias

quam Je eorum
vciba

procinciu, quo

Deo percnniler
solidarios

astant, in prxsentidispulamluui.

>d

tri-

Dei

mililcs

vertamus. ViJralii

et

conlume-

quamplurimos
liis

in sxculari vila degenles,
1
.

Deuiu in
et

acerhius solito

mc

absenie

passuros intueor.

qttx possiden

spccic tcnus diiigcniet,

ejus

Licei euim conslel
fuisse

illas ncc rae prxsculc ex loto remotas, tainen quando emergebanl, ronlra

p pcrquxdam bona
jverdunt sua.
Qui-.l

opera

qux

faciunt, famulalui insi-

steutes. Supervenil his Dei judicio lcntatio aliqua,

cas vohisquodJam quasi

umbraculum
objcci.

exstili

:

cl,

dicam? Mulata prolinus mcnie,
bona qux faciebanl,
istis

ne

in

immensum

vos ferircni sculo

[al.,

scuium].

volantab amore

Dci, deserunt

mc

veslrx protectioiiis

medium

El quidem

murmur.tnt, injuslitix

Deum

accusanl. Quid de
itnpletur in
libi,
illis

majori pace ac securitaie vos usos existimo postquam inter vos veni, quam a decessu veuerandx

dicendum
dicil

:

Solidarii sunt, el
:

quoj

Psalmus

Conftlebilur

cum

bentfeccrit ei

memorix Lanfranci Patris noslri nsi fueritis nsqc.c adinlroilum mei. Dnde etiam videor mihi viilcreeo
niagis ipsos qui vos infcsare solebant

[Psal. xlviii, \$).

Hoc dc

sjrctilaribus d.cttim.

Sed

nos mouachi utinam lales cssemus, nl horutn similcs noit

me

adversmn vos aheunle sxviiuros, quo l Jominatu quo vos opin pi-xsenlia

esscmns

!

Nam

qui in

pro|iosili sui norm.t.
nisi ciiikii

qu.tm prolcssi sunl, stare rectisanl,
sibi

qux.

primebant vident se

mci dcjcclos. Scd
dcbcalii vos

ad votum

sunt

copiosius liabeant, nec hiuc
rci

yos non eslis rudesaul hebetes in schola Domini, ul
qualilcr in hujnsmodi,
l.abcrc,
si

proptcr Deuin cujuslibet

penuriam, nec hiuc refn/.,

ingrueiinl,

giJ;r Jisciplinam pali vohtnl

noluiit],

qtiilnis,

tqms habeatis doccri. Taucis tamcn su^gc-

obsceto, raliouibus juvalnintur, ne horuiu

siiuiks

9S
li.tlic.iiiiiM-?

S. In oinni

ANSELMl CANTUAR.

AltCIIIEP.
nulli

06
proptcr

qnippe opere suo prins mcrcc-

A

comedens,

quam

rcni

missus fuerat

tlom cxignnl, quain cui

merccs

dcbctur ministcrii

dciiud ire volobal. Dic vcro

nnmus

exsolvani. Et

lii

lale* rogni cadcslis
si

hxrc-

nauix urgcrcnt navcs pelcre,
patrcm palrix, primalcm

quintodccimo cum nos ct nos transire avidi
Biilamtix Wilhcl-

deserant! Kidenter dico, ucquaquatn;
tucrinl se tales fuissc.

non pccui-

ad hoc fatigarcmur, ccce vidcres rcm miscrandam,
tolius

32.

«

0»ii

vcro ad rccupcrandum

[n/.,

rccupcinlcnliu-

mus

ille

qu.isi fugiiivtnn ct

randx] vitx rcgiiuin obseqniisui

dirigit

iu liltore

dclinct,

nom, Deo per omnia inhxrcrc, et lotam fidiiciam suam infic\ibili mcnlis slalti incum defigcre nilitur,
nnll.i

ilomini sui jubet,

alicttjus criminis reum marc transcal cx parlc doncc omnia qux secum fcrcbat

ac uc

singuljlim

sibt

revclct.

Allatx
siinl,

igilur ante

illuni
il-

bunc adversitas Dci
al>

scrvitio dclrahil,

nulla

bulgx
litis

ct

manticx reseraix

lota

supdlcx

transcunlis vilx vuluplas

ejus

amore compcscil.
illius intcdil,

spc pccunix repcricndx subvcrsa alque cxqui-

Per dura cl aspera viam mandatorum
ct

sita est, ingcnli plcbis mulliludiiic circumstaiitc,

ac

ex spc rciribuiiouis fultirx cor suum indcfioimli

uefariuin opus
clante, el
sis,
l:

pro sui noviiate

admirando speevcrsat sunl in

cbarilalis ardorc siicccudil, ac sic in cuncti? vcri
palietitia frclus,
t-si

speolando cxsccrantc. Rcbus ergo cvcr-

cum

Psalmisla Ixlus canit
6).

:

Mugna

scd

niliil

borum qtiorum causa
sollicitudo

gloria

Domini (Psal. XX,

Quam

gloriam sic

cis repcrlo, dclusa

pcrscrulantis est et

in

hac pcregrinatione posiius

gustat,

gustamlo

Ansclmus cum
35.
Itaqtte
:

suis abire permissns.

ruminal, ruminando dcsideral, dcsidcrando a longe
8alut.it, ut

navem
iiaulx

ingredilur,

vcntis vcla

pan-

ad illam spe pervoniondti subnixus, ea
pericuta consolelnr et alacrilcr

dttnlur

el

aliquanlo

maris spalio promovomnr,
iutcr

se inter

mundana

cum

subilo

primo

sc

submurmu-

canlct

:

ilagna eu glona Domini. Et scialis quod
Dotniui nullo
in

ranles, ac

deindc manifcsla vocc

niunnur ipsuin

hic ipsa gloria

modo

dcfraudabilur,

dcpromcntes aflirmant nullo pcnitus conalu, nullo

quoniam lolum quod
famulalur, atquc ad

eo vigel voluutati Domini
dirigitur.

banc oblinendam

numcrosorum rcmorum impulsu , eo quo fercbamur vcnlo, Wilsandis pcrlingendum, imo si
marinis
fluelibtis

Scd

j.im

ab

islis

inlcr \os mihi cessandtun vidco
si

pariier

involvi

nollemus sinc
ista, et

fraircs mei,

obsccro vos,

hic dolcnlcs nttnc ab
in futuro

mora rcmeandum. Ingcmuit Ansefmus ad
ait
:

inviccm separamur, tcnditc ui
I

ante

Dcum

i

Si omnipotcnlis Dci jtidicio placel

mc

magis
il-

eli

ad inviccm conjungamur. Eslole

illi,

qui vcra-

rcdire ad prislinas miscrias,
lis

qunm
;

libcratum ab

citcr vclilis efflci

hxredcs Dci.

i

lcndcrc ad id quod ipse novit
ipse vidcat, ipsc

me

aninto propo-

53. Hisdicliscrumpcnlcs ab cjus oculis

lacrymx p
implcvit

suissc,

dispcnsct

ego voluniaii
lacrymas ocu-

cum

plura loqui probibucre.

Gcmilttm fratrum qni
? Ita flcltis

cjus

obsC(]iii

paralus
t

sum, nec cnim mcus, scd
el
stifTusis

subsecultis esl

quis cnarrabit
nulli

ipsius
lis

sum.

Dixit

in

omnia, ut vox

supcressel

ad

verba.
:

Tandem

cjus,
qtii

Patcr mcdios rumpcns singultus
inci, scilis

ait

«

Charissimi

stris

gcmitum cordibus nohxc audicbamus ac vidcbamus, illico
concussisqtic in
alio

quo vos tondcrc cupiam. Scd hora hxcpfura loqui vclal, Deo omnipocssc, cl
Icnti

quod vos

vcntus
sit,

cx

lalerc

srrgcns in vclum

pcrcus-

ct

bcatissimo

aposlolorum

principi

Pctro

vos

commcndo,

ul ci ipsc

Dcus inter suas ovcs vos
vos
suscipiat.

jam vclo rcflexo tcrram pctcnlcs, ad priorcm cursnm rcvcrti cocgil. Nos igilur non modicum cxbilarali, cl iu brovi prospcrrimc marict naulas

aguoscal, cl bealnsPclrus insui tuilioncm, sicutovcs Dci sibi
lircntia

nis
mtis.

fluclibus

evccii,

Wilsandis pro volo

apuli-

conimcndatas,
ct

Ego vcslra

bcnediclionc vado, ac ul Dotis pacis ac
oro.
in
»

5(i.

Egrcdieiitibus

atitcm nobis

dc navi,

hi

quo-

dileclioni*

vobiscum manoat

Posthxcsurrcxit,
ivit,

rum

navis crat, rciinontes

domnum
ci

Dalduinum,

cl dalo pacis osculo cunclis,

oralorium

po-

qiiom provisorcm ct ordinatorcm supra diximus,
oslcndcrunl

rerum Ansclmi

pulo sanclum

cjus

alloqufnm prxslolanli

pro in-

mirabilc

quiddam
virtun

slanlis qualilatc ncgotii

vcrbum

consolalionis cl

D

( l

,,0, l

accidcrat. In fundo clenim navis,

qux

exhortaiionri

ministralurvt.

pcregtl, aslantc

0"°d ubi excellenter monachorum, cloricorum ac niinicmiilliludiitc

por undas transvexcral fractura uniiis

labul.c fora-

mcn unum, fcrmc duorum
nis babcns, cfiecerat,
[at.,

spatio

podum magniludiclcmcnto
rcsctabat
latiim

rosa

popnlorum

pcrani ct

liaculum

quod
ca

fltiiianli

poiogrinanliiim moro. coram
nii

allari susccpit,

com-

lacum] domonslrabal,
in

sod
,

niillum

omiiino,
iiilro-

ihlaiisquc omntlius Chrislo ingonti flolu Ct ejulatii
csl.

quandru Anscluius
iluni.

fucrat

pTOK culus egrcssns
DttccMut
7.4.

Qu.c rcs

si

admiralioncin sose inttionlibiis iu-

iu

Calliam,
dio

CAPUTIY. mde Hotnam
porluin

et in

Samnivm.
a

lnlii, oon putO inirandum. Tuno Daldiiiims sunimo simlio cunctis rom cclarc prxoopit, cl ca rcs pcr

Ipso

ad

Pofias ivimiis, ibiquc
rogo ad
aiilem

id

tomporis non multis

inuoltiit.

EfO tamcn

\al.,

(lono.Jiin

qucmd.im Wilholnmni nominc
dirotlum
repeiimus.
vonio
«Jtebttl siimiis,

autcmj o.nm indo

Ans< iiniim
tbi
;
i

Dolouli

quxdam longum tcmpns dum islis,
scribomlis,

per^ensissem, ac
qii.e

post

in

nianu habcmu»
nihilquc

quindc.rim
•iiiniilo.

nobis transiliim

aiiiumm

appliouissom,
inossc

undc

In

qna mora idom Wilhclmui rum Pacxicns, ct
in

mibi

vd

letil

dubitalio

poteral

dcscriberc

tro inlr«.ns

ct

mcnsa

illius

quotidic

voluisscm,

intcrrogavi eumdcir.

viium dc ncgoiio,

<il

Ml
vorilalom mognopori
verllaiii
ii

\

\l

i

inKI.
Imci

I

\i»\;i 110
\

I

II:

II

M
|J
ll

ri

iciicilulii
<(••
.<

im

tyul

qum|iM quainpluroi ob
ll

ipMm
|H
i

prc,

lorlinn
i
I

poiliu

uioriioiio,
Innlll
«i«

lorvui Dcl
i

k
rooi
ni

ro
i

"'•

l

III

.

|

||

m.li

.11

rni

iikiii

liui

-in-i.

>

oufi

i

lnlit ilcill c.uii
I

n-liili

I

n

l.iin

,

nOQ quidquem

M
eo

prxbcrcl
limni,

ol

in

m
ii

(tod ubl

nliquanlum

prorae»

Hllfilllllll.

rcnll
ii.

Palri in mcnlcni qulbui
uiiui
<

acquieveril,

r»7. Aiisriniii:.

liaqtiooilri Angllem pooitni
eii
ol

ln

quid egei

Iiln

iiuii

i

i

magulflce

l.iiaius

mulnpllcei

Dco graiiai
fbrnnccm
quiciii
auiliiu

lantuin ctlndc conccpil incnrdc
diu
Cti,
iii.

ilobircin,

NlqoM
ip

ogii, i|inul sc i|iu.«i imiii.iiiriii

Ifcibylonii
pi.n

mi.i-

|n.i •• nti

ii|

rfuit,

pa niiutlo
rji

rv.iMsno ci

rtilincii

i|uiul iiiiinoili)

hi.i-

nl

UPDO

f.ilcli.iliii,

ili

-iiiiiiin

couligiooo

vldcbui.

Wiileliuui aulom

rei,

i\niolmum iroMfretaMe, confeiiim nraccpii cnncia
quei
iiinis

40. Nobii dcbinc

<

anptum iterdodM

ii iieoi
|,r.i
i

oceoi. Ii ii,

juris

fuereul

In

luum

ireiucribl domi-

lcranlibus,

f.im.i

viri

multO Cdcrlni

,u
rl

iiium, ol inu.i
luleto

lion ouinij qiirc

Mf

i|>sum slaiiila
In

el multiplici
coiiciiisu.s,

populoi

vmc

rcplcbal

l

imIc

U

ihum

proberi

polorant, cx

quo voncrai

ercbi-

eplicopatum.
Cliriill
diciii

Quoi itequc irilmlatiouoi
ilt iiiins,
iiiiii,

Eccleeie

uiiis ci,

uMmacboraai mi qeocunquc veniebal, ocmitmI '-ii gm>
ccbim,
i

clericorum

paoio

ci

cvtr.i,

eogiloUi

noiium 'dioei eiMliaii
noris Mliccnlibui

perciperc

ilo

mm

pronuolio.

eMcrapaiUes, ilfl mililooioo* Doo pro illins rnlvcniu <onjubivenioei
I,

58. Igilur Aiiscliiuts i Witiandii ineno
ci

diicedeMi

l.mics. Ciiin

autem Lugdunum
civitatli

et

ob er»

post dics

:ni

lencUim

Berliituin

veiiieM,

1'lcliis,

clericorum ec uionacliorum
ci

megne elecriialo mo«
luteei

ebiepiecopo

IpiiM

glorioM
liucris

iMceplM
Mnsilium
a

luisscl, posl tlics patiios uus.sis

ccptui eti,
rca rogatu

per qttinquo dies
[«/.,

ibi

deienioe.

Domino

papo dc

negotbj suo
.sui

quxsivit,

m

qnie

cenonicoram

amkoram

ctoo-

parlira imbccillilato

Mrporie, porlbei alus pb>
ultra

uic.J allaro uniini

apud saiiclum Audoiiiarum conlionorati qtii-

ribus cansis

pra-peJiliis

Lugduiium progrcdl
rrgo Lugtliini
ibi

scciavil.

Quo

farlo vcncriinl ad cuin
viri,
fiex.il gcnilitis

noquaqiiam posscl,
icscdii,

ci snggcssil. ila

dain dc jmligciiis
quaioniis
sacri
ita

obsecranies,

rodilum Duntioreu loorum

OTipoflani

lilios coriiiu

pcr impositioncm

maiius snac

Poel Icnipus

Koma

miutii rcdcunl, ot qtioniam miiiii

cbiismalis
:

unciioiic signnrcl.

Ad quod mox
in

sublala exciisalionc
crpcrit,

cnm ed
Illo

so

papa properare ptu.mor;c
ponlificali-

reipondil

i

Ei

lios

pro quibui petiiii libeui
lioc

referunl.

nCSCiui
sc

hac causa suscipiam, cl alios
lcs si

saoramonio rgeu»

bue jussis obeudit,

virc

pericodii

moriem pro
nos
abbali

prxslo fuorinl

iioii

alijiciam.
viri

Qua

illi

facili
**

Doo non voritus

IraJil.

tale rcsponsi

bcnignilalcm

aJmiranles magni-

41. Hinc Secusiain (28) vcniinus,
loci illiui pra.'sen(a\ii:uis.

et

ficelxlati suiil, cl gratiai

cgerunl, coiilirmalisque

Eramni quippe monacbi

pucris suis,

illico

lolani

urbcm

bis

qiwc ab

cjus

ircs,

dominus videlicclcl Paler Anselmus, domcl

nrc acocpcrant iinpleverunl.
inuliercs

Vidcrcs crgo viros ac
rucre, rer-

mis Baliluinus,
iiierus.

cgo qui basc scribo frater Eadparcs essemus, nulio
osieiulenics.
rogali,

inagnos ac parvos c domibus

Qui

iia

ibamus quaei

tatimque currenJo
gralia

ad nosiruin bospiliuin praedicti
properarc.
INtircs
sii|iiidcm

indicio quiseui prastarci

coram aUii

sacraiucnli

Ab abbale
paucis

igilur qui vcl

unde csseinus.inici

amii

jam apud eos
illic

Iransieranl, in
laii

quibus nullus
passus occu-

respondimus. Ei audito quosdam cx nobis

cpiscoporum
pari.

fuerat

oilicio

Becoensis ccenobii inonacbos csse, sciscitatus est
«

Fratrcs, obsecro vos, vivii

ille

atlbuc,

ille

Dei et

59. Sexio

demum
ipsius

die

cum jam innumeram midei isos

omuiumbonorum amicus Anselmus,
bii ipsius

sciliccl coino-

liludincin confirmassci,

a loco

discessuro3
fosiinaic

abbas, vir
i

in

longtim

ilcr

dici

quod inslabal

acceptus?

Baldniiiiis

ad Uxc

omni religiOM probatus ct < Ille ail, ad an bicpi:

coinpollerei,

ccce

puella quredam

domum

dc qua
pio-

scopalum
rj divi.

in aliud

rcgouui raptusesL

>

Aiiilc

.-

<

Au-

equos asceusuri egrediebamur
tatis affectu sc

introiit,

flebili

Sod
vidi
»

nunc, qu.iso, qualiier cst? valct?
ait,
;

Lqui

coufirmari

deposcens. (luoJ quidam

dem
non
cst.

ex eo lcoipore,

cx sociis noslris auJiontes niniis inolesie lulcitini,
ct

eum

Dccci
:

quo functus cst poatificatu, dicilur lamen Lene valere ulu
El ul valeai
oro.
>

verba

illius,

uipote qui jam

laiium eranl Uedio

Tune abbas

*

l!a?c <io so

affccii,

conlradiccudo depresserunt. QniJ plura ? Viium precibus puciLe asseasuiu prxbcre volcnicin
objecta longitudine Jitnn;o
qiirje

Anselnius dici audiens, confcslim lcclo
capiiio capile, dcmisso

cttttillx su;o

vullu

sedeba!.

Nolebamus
fieffcsnus

ipsi,

viae,

objcctis pcri-

enim agnosci, ne
lanti viri cuivis

forte

prxcurrente fama de adveniu
nosira
incuria

rnlis

nocuunos
patria

vialorcs

in pertgi ina

qnamobjocto

periculo

inaxime

coinprebeudere

solcnl

,

obnovii. Cclebralis dehinc

in cccnobio

i29) sancii

HE.NSCIIEMI NOl/E.
(28) Secosia

\ulgo

Susn

,

liauJ

procnl
ibi

monte,

in

Pcdemontana

diiione.

F.si

Seniso abbatia

v (

20)Celel>crrinHiin iHuJ Innc crnl coenobiumS. Mi-

S. Jusii, erecta attno 1029, cujus creciionis instru-

chaelis, an. 9(>6 consecratum. oui variae eranl subjectie abbaiirc nunc esl ecclesia rollegiaia canoni:

moiiKiin ctim cbronologia abbalum eihibet Frauci6cus Augiisiinus ab Kcclcsia in llistoria cbronobtgica iVdeiiiontaua! n-giouis p.

corum saecularium,
p.

uli legilur in ciiala

cbroncioD-ia

209 cl seqq.

237

ct

scqucutibus.

0)
Michaclis arcbangcli,
V(x:alur, passionis
i]U(Hl

S.
in

AMSELMI CANTLAD. ARCIIIEP
siliim Cltisa

4(*0

montc

A

e lu\il iu

wa

villim Scltl.ivian»

noniine,

qujc in
lcpcnli,
liabilatio

ac rcsurrcclioiiis

Domiuicx

so-

nionlis vcrtice 6ila

NM

jugiicr ac.ic aiquc
Igilur lucala,

lcmniis,

in iler revcrsi
:

Homara

feslinavimtis. Mi-

convcrsanlibus
nostra in
ruin

illic

lubilis exstal.

rmn

diclu

pauci alqtie ignoii

per loca pcrcgrina

iuoiilis eral

sumnniatc
spc futurx

a turlta-

ibamus, ncminem agnosccnles, ncmini qui vel midc
essenius
innotcscciiies,
et
sui

lumullu

instar

solitudiuis vacua.

Quod Anexlnla-

ecce

solus Anselmi

selmus advcrtens, cx
ralus ail
14).
:

quielis

aspcclus in admiralionem

pcpulos cxcitabal,

Hccc reqiuet tnca, hic habiiabo
igilur

(I'iat.

cxxxi,

cumquecsse virum vilx dcsignabat. Undc cum jam hnspitali eliam inlcr cos, quorum insidias nietuehnmus, fuisscmus, nonnuuquam vlri cum mulieribus Itospilium
intrare
[«/., intraverc], ci ul
lio-

Ad primum

conversationis

ordincu*

(quem antc(|uam abbas
iu pouiificaiii

csset

halebat, queinque se
deflebat,)

positum nuxime perdidissc

vitain insliuiit, sauclis opcribus, divinx
tioni,

rontcmpU-

minem
potiri

viderc ejusquc

nterereutur

benedictiouc

uiysticarum reniiu cnodatioui dic nocluque
inicndcns.

obnixe precabanlur

[ai., prccari].

42. Tali ergo vulgi favore

Komam

usque prose-

ctitus, Lalcranis, ubi tunc lcmporis summtis ponlifcx

Unde Cbnsiianx fldei amore pcriuotus, iusignc volumen edidil, quoil Cur Dtm homo liliilavil. Quod opus sicul in prologo ejus
mciiiein

niorabatur,

advcnit.

Nunliatur pontiuci Pailluni in
illo

B M ,sc

«estatur in Anglia

cccpit, sed hic

iiiCapuaua
luter

tiis
mii

advcntus, cl ovans jubct
palaiii

parlc ipsius

viilclicet

provincia

conslittitus absolvii.
fecil,

bxc

bospilari, cl dic

indulgere quieti.
nobilitas, ct

oiniiia

scsc omnibus
;

cuncta pro posse subve-

Mane

confluit

ad papam Roiiuna

de

nicr.s

cunctos qui sc audire volebaut,

non cousi-

novi bospilis advcntu scrmo conseritur. Adducilur

derala alicujus pcrsoiu, ad suura colloquiuiu admiileus,
cl siiigulis

cum

revcrcntia vir

in

medium,

el in

qua corara

pro qualitatc
aflabili
illius

moix quxsiionis
benignilate salisiu

papa ileccntcr scdcat,
niilial se

sclla profcrtur. Ingrcssus bu-

bcuigna aflabiliialealqtic
facicus.

pro more ad pedcs summi poniificis, scd
ipso

Quapropler fama

brcvi

circuiu-

$latim ab

crigilur ad
illius

osculum

ejus.

Scdct,

circa pcrcrebuit, ct in dilecliouein aique vcncralio-

ac pro advcntu

hclari se apostolicus cura Ho-

nem

ejus

cunclorum corda
videre,

convcrtii.

Quicunque

niana curia dicit,
silcntio

acclamal
iu

curia

diclo.

Postea

igitur

eum

cju&quc poluil bcncdictioncm

facto,

multa

laudem hominis-pnpa locuac
totius

babcre, bcalum se proprii censura judicii xsiiuuvil.

lus cst,

vinini

lilum virlutis

rcligionis

cssc

contesians. Et quidcm,
illuui,

inqnit, ila esl. Ctini-

44.

Monachus eiiam qui

villx

ipsius

pro abhalis

quc
Uiim

ulpole

bominem
innulrituni

cunclis

libcraliuin ar-

impcrio cusioi eral, quiqne nobis more boni bospilis in

discipliuis

pro magistro tcneaapo-

nonnuilis minislrabat,

considerans vitam ct
r.c

iims, et quasi

compnrcm

vel ut alteritis orbis

aclusPatris, conccpit apud

spem boni magniei

slolicun, et patriarcham jurc
r.r.is
;

ila

vencrandum censcatamcn cxcellcns mcnli ejus liumililatis
mariuis pcriculis, nec

gratiam Dei
iiuilia

in

co vigcre, crcdiditque quod Deus
mcriia cjus. Homincs au-

libcns faccrct ob

constanlia prxsidel, ul nec
longissiuiis
rit,

lem

villx

mullas incommoditales quolidie patic;

pcregrinx lcrrx spaliis lcrrcri potuc-

bantur pro penuria aqux

in

devexo lamen Utcrc
,

ouin vesligiis bcali Pelri pro nostrx parvitatis
tllius

moniis pniciis untis nimix profundilaiis habcbatur
scd
dici
iia singulis

ministerio se prxsentare, nosqtic m:igis

quam

diebus exhauriebalur, ul ab hora

ilium uosiro

cgcntcm

consilio, supcr cattsis suis

nuna

nulla

qux

extralii

possel iu

illo

aqua

coiisulciiilos adire

siudueril.

Quapropter considcsit cl

usqtic

mane
morc

rcpcrirctur.
iri

raie

quo amorc, quo honore stiscipiendus

stibvcnltim
renlis

Quo iucommodo fratcr illc dcsiderans, rem Ansclmo conqucsux
voluulali

amplecleudus.
liis
h.i

Hxc cum Anselmus dc
atidircl,

sc, ct inulio

iiuiottiit, el

inessc sub-

plura pro sui laude dici

sicnl

ipsemct

jmixit

pulcum

in ipso

quo habilabamus loco facerc,
lioc
iiiconitiio

pc fatcri solebat,

non

parum

eruhuit,

quoniam
r>

si forlc

Peus sua piclate digturetur

kC (alem apud se, qualis a tanto viro
tur,

prxdiubacrai
intcr
cjtis

duiii

propulsare. Latidal Ansclmus piara fralris voLa-tatur
illc

mininic

cognovii.
dcrcnliiis

Vcrumlamcn
forc

luntatcm, el rem lcniare suadet.
lixc, ct rogal qualcntis ipsc

ad

vcrba larens,
«nrxli

per|>cndcns

ad

locum

inspicial, ac

sderc

quam

loqui. Posl h.re de sui

advcnius
iiarravit

prxmissa precc
raui

cum

bcucdictioue sua prmius lerillc

causa pcrcnnclalus a papa, eo sibi

modo

apcriat.

Acquiescit

precanii, ci
sui.

noicns

eam, quo ventatis ac discrcliouis
Illc

ralio poposrit.

oiiemlcre

volunlatcm

hospiiis

Quid

dicam

I

«d

auilita

miralur, cl

bubveiilionem plcnam
stilivcnlionis ipsius

Cernchatur mirx celsiludinis rupcs,
meniia vidcbaiur
in
lali

el quasi dc-

pollicelur.

Prxccpil

ilaipie ul

loco

vclie

fouicin

aqux

cllrcttun

nrca sc Ansclmus
calor

pr.T.stoljrelur.

invcslig.ire. Vadil lamen Ausclmus nohis couuialu»
illis

43.
<.,

Ycrum quia

aililil

iu

pailibus

ad lociim,

ct

supplici prccc

prx-missa,

hoc

esl, ut
inil.i

>iitj

urcbat, cl hahilaiin urlits iiimium insalubris,

ahiindautiam jugis alquc saiubris aqux Dcus
largir^lur,
0,110 cpr.ri

kcd

prxopue

pcrogrniis

IioiiiiihIjiis

cral, Joanncs

icrlto

fcrieus

lerram aperuil, el

reli-

qjidam
pap.i

noniiin',

olim monachus Bccci, tunc
lclesun,

aulcm

dari

operam

jussil.

Pcrpauci dies co?pli

fcfctfl cocnohii Sancti Bftlvatoril

uunueme

opcns transierant,

et ccce fous vivus e durilia rupis

tusrepil

cum

Bl

|iopiiii:n

paircui in s-Ja, cl

cmnpens,

ingcuti cunclos

stuporc peicussil. Ncc

101
ininiiM
Itl

\ii
aqti.t oiiiin.
ItlllK llll llllS

\

ai

i

tohi. i.v Ui
iki
\

II

i

i.in.

ii

qiiain

M

in.i^islrr uporin

liiiin-iii

irniMii, oli.nlio
viiiiiui
.

illnM
iij

iloriiinuiii
ii i

(nparn

rl

pllll

M|MI

lllllllll

|Mll. lll.lt, 111)11 lllirillll

An
qur

.i

liniiiii
iiiijji
il.
i

li

iliini,
iiiij

finnlij uliorurn
<lu
i
,

Sl

HPpO fflW
|»ulrni

inroistTit brrti rri>trl:i.
III,

lYrferlut

ii.i

\

nli-ri-liir
i ii
I

ijiijik

u

>

fanlr
t

qnr

uimlirx

<|uiiieni

|ir<iliiudil.iii»

<

t-

qimis
Ansi

i

ian

p

ipnni, qui

nuii div<

ii' r.

td

kUiift, M'»l Iiih|iiiJi»m»iix

alquo

talubrit

aqua

jngi
\.c

liiiiiin.

I'..|ii

iiiii.ijik'
r

lolcluiur a r.umli», que
<

fonle roduiidaut.
ailininilioni

Qur
et

rot illico <Ii\uI#j1j

nun M4

iii.kIiko.Iiiiii
v<-

pjli

«l

pjslor

Oininoiii»,

Anvlinut

fmi,

r»ui

viri

niniii*
illr,

ommt

qui

ro diiigebalui ab oinmbiti, iirul Ihmiki utantuctus
Riilit,

auilivil ascripsil.

Ilaquc puleus

puirui f.anlnaiueoln iptiut

oi

oi cui

iuo judiciu

inliil

ilebrbiliir a
\

<|u<>

iirnsit arcliicpisciqii

usque hodie
Li,

ali

vis.

lu

paju denique

lupereiiiiiiont

igeb.il

rum
et

lorrx \or Jiur. hrrunt juicin

qui

ad nos inJe

dignilalis au< lontati: jMiujslat, in Anieltno

iihn

Mpl

vrnerunl, quia inulti
1.1

divcms langunribn* ac
ra.lf iii aiju.i,

qiu:

fuoclos

ilciiiiili

i-bal

pura

iiim

Mrupln lUlr

frbrihus Irnli, miiii|iU

potuin

pri-

bumiliian.

Mitlli

crxo,

<|nos

Um<ir prolnbrbai ad

fiina* sanii.iti tnos rcsttluuntui (JO).

papain accedere, fesliaabanl ad Aotelniain >cuir.-,

CAPUT

V.
in

amorc
Catliam. V aria
I

«lucli

qui

ia*scit

lnnere.

Majctta» clcnini

Kxcurtio in Campaniam. Htdilut miracuta.
45. His

MMI

solos adiinllcial

divilos, bnnianilas Aiiselmi

sine pcrsoiiaruni accojilioiic suscipiebat omnr».

Ll

diebus

Kngcrius dux Apuli.e rivitalcm
viri

Capoam
rogavit

obscderat. Qui fauia

pcrmotus

niitlriis

quos onincs? Pagaiios oliam, ut de Cbrisiianit laccam. Siquidem nonnulli laiiiiui, n.uu eorum mula
niillia in

eum

plurrs in

««ccndimus, ivimus, el obsidionc dics cxegimus, rcmoli in lenu!

veuirc

6C

:

ips.nn

cxpt-

!ilioiii«i:i

sccuin ajduxcral [«/,
roines do Sicilia;

on.ii. s. a.]

ho.no ducis llogenis,

tortisa frcijuenti.i el luinullu perslrepcntis excrcilus.

nonnulli, inqfam,

taliuu lama boniutis tjus intei

dcscrla,

Eral aulcni ubi erainus quxilain ccclcsiola pcnilus et juxla osliutn cistcrna dcsuper diruta
profundilatis liiatum sua dirupiionc prxicnIn

suos exiiii maiisioiicm noslram frequcntabjul, el sumptis ab Anselmo eoqiorali!)ii> ejbii graiiosi revencbanliir,

magnx
dcns.

adinirandain

viri

lieiiigmiateiu

suis

qna ecclosia vclul
quicti

in

camera pro

vclle

prxdicanies

qnam oxprriobmtur.

L'nde

iu

lauta

quam operi iti ea indulgeutes, et ducem ipsum cum suis uobiscum singulis dicbus nd qux volcbatnus in prompiu habcules. Quadam vero nocic euin in ea dorinireuiiis,
convcrsabamur, lam
conligit

dcinceps veucralioue eli.un apud cos liabitus csl, ut cum pcr taslra [al. , clauslraj illornm, qttx i-i nrnnn
locata crant, transircmus, ingens nmlliludo
elevali^ ad ccelum
lur, cl osculalis
i:on

eorum

manibus
ritu

ci

prospcra imprccaren-

Anselmuin

sui corporis necessilalc silenlio

pro

suo manibus propriis nec
pro sna

surgcre, et ne inquietarcmur suo

morc

Iento pcde

coram eojenibus

flexis,

eum icirigM
ctiaui

ad

i

siiinn tcnderc.

Quod cum
in

exissct, et

immemor
pro-

largiiate grates

agendo veuerjrcninr. Quoium

fovex pcr tcncbras
fundiim
cccidit,

partcin diverlissel, in

plurimi, velut comperimus, te libcntcr ojus doclrina»
insirc.cmlos submisisscnl, ac

clamosa

voce

cadendo dicens:
socii noslri
Iectis

Climtianx

fnlei

jugo

Sancia Maria! Ad qucm sonitum nos ae
qui
in

sua per
lis so.i

eum

colia injecisscnt, si credulitalem
in sc

comi-

lcntoriis
,

quicsrehant

expergefacti,
in

per boc

sxvituram non formi

l.issenf.

prosilivimus
vidiinus,
ct

accurronies

homiticm

profuinlo

Nam

revera iiulhim
licri.
niliil

eorum

pati volebal Ciirislinnuui

prx timorc simul et angustia cord s Quod ipse pcrcipiens, mox levato capile comi tuIiii, jucutufo intuilti nob s incxaniinati fere suiuus.
:

impmic
fatiebat,

Quod qua induslria, ut ila mea interest; viderit Deus ei
soluta obsi.lioue,
lioc

ilicam,
ipse.

47.

Dehine

Anseimus

nuilii

nuit nibil Ixsionis
igilur

sese perpessiim.
noslris

Duscendenics

prcce papain ad

Qccterc conalus esl, qujlcmis

quidam ex
.

ex altcra parte ipsius
desoendcndi, ediixcruiit

ab onere

pontillcali

eum

a!

solverct, et quieti

libc-

pr.Tcipitii

qua

tia

eral

rum vacare concederei. Verwa cum,
quidem ad
j)

in qo.inlu::»

cum

sanmn omnino aique incolumem. 46. Cum post hxc scdis apostolicx poutifcx Urbanus illo advcnlarel, et ei ah Ansclmo et principia loco
toiius

elTocimii speclabat,

in

nihilum laboras-

sel;

frclus benediclionc

ejas, Schlavian. rcversus

est.oppcriens

ibi leir.pus concilii,

quod idem papa

bus

exercitus obviam

iimn csset,

ingcnii

apud Banim Kalend. Oclob. erat ceiebralurus. Cui
conciliu

mundialis glorix pompa proseculus, duclus est in

dum Ansehmis
ir«

se prxsentasset, et persua-

tcmorium quod juxta mos
li-niius

sibi erat

cxteris cxcel-

sus a papa Grtecos uipotc

proeessione Spirilus sancii,

conslitutum. Sicquc doucc civiias in ilcdi-

quem

a Patre non a Fiiio proccdcre astrue-

liENSCllliNil NOT/E.
(501 Hiijus rei tesles liticras liabcmus a cl. viro l». Silvcstro Ayossa, presbyleio Capuauo; qui an.

cum

iuiO devotionis causa ad ptiteum illura profectus, inveuit profuudiim 50, latum 6 palmos; haustaquc inde aqua implevii vasculmn el Capuam deiulil deinde mulieri febrienti potaudam dedit, et cum ea subitam sainVttem. tx eadem rogaiuscommunicare aliquid juvem Noiario, Leonardo Fizzo, de viia desperanti, simiiis euectiis expcrientiam babuii; vivebatque adbuc juveuis ilie au. IGoO, quaodo s-.npia
;

episiola faclum in se miraculumprxdicans. Duravit atjua iila, modicis porliunculis dispensata, anuis oimiiiio irihus absque corruplione : postea vcro ejusdem Silvestii hortaiu, docior medicus cuidam

dcposiio xgro ex ipso puteo aquam cum Ide obiulit subilo fecit, cum sua magna a.lan. 1650, et mirationc. Hxc Ayossa, signihcans caslrum Sclavoruin esse in distric tu Calaiinx seu Csjacensis i \ilalis, distanlis a Capua circiler ix. V M. v< is.is

MNl

;

oricmcm.

103

S.

AMSKLMl CAMUAR.
A
liara

AIU.IIIEP.

104
qoi iiivcstiiuras

baal, crrantos, rationabfli aique calholica dispuu»-

lam

in

laicoa

ecciesiarum
illas

lioue eonfatassel; magni

apud omnes babilosest,
comprobalus.

d.mt, qtiam in cos qui de
cipiunl,
scnleiitia

mauibos eorum
papa
ct cos
s.icranl.

sus-

et vcneralioiic iligiiissimus

cum

tolo

concilio

iutorsil.

Eadem
oflicium

48. Finilo concilio, lloinain ciim aposlolico profecii

quoquc damuavit
aliqnem

qui iu

suiiuis.

Tunsaclis autcm aliqaantis diebos,
illc,

sic adepli Jionoris

vcnit

ilomam Willetraus
fecimos.
Is

cujus in exitu AngliiC

50. Solulo coiivenlu,

acccpla liceutia,

Roma

di-

meiiiioiieiii

iuter alia

hoc

effecil

apud

gredimur.
obnoxia,

Via vero rcdeundi mnltia cral periculis

spostolicum, til inducias rcgi Angljaedaret de causa Anselmi usque ad festum sancli Micliaclis archangeli.

scd

prolcgcnte

nos

Domino
ill.csi

pericula

cuncla cvasiimis, ac Lugdunuis
L'bi

perveuiiuus.
et a
[al.

Quod Ansclmus agno>ccns,
quod
sc lci lia

itlico

Lugduuum
csl

siimmo cum lionore gaudioque suscepli,
civilalis

redire volebai; sed
coiicilium,

prohibilus a papa

proptcr

poniificc

voncrabili

scilicel

iiugone

hebdomada Pasclur Honise itaque anmn* Komai ferme per dimidium annum, coutinae circa papain (lcgenles, et quasi in commune vivcntcs. Undc cl
liabilurum staiucral. Morali
ipsc

omk.l. s. il.]delciiti,mansioncin nostram illic fnmavimus amissa oinni liducia, vivcnte regc Willelmo,
Angliam remeandi.
»on
Il.ihitus

esl ergo ibi

Anselmus
ipse ipsins

sicul bospes aut pcrogrinus, scd vcre sicul iu-

papa nonnuni|iiam ad Ausclmuiu vcnicbal,
co scsc agendo, et curiam
in
ei

Ijcte

^

digeiu ct loci domino*.

Uinlc

nusquam

cum
ut
si

faciendo. Dedil ei
jure,
lio-

u rbis antistca co praaiaaHa suo voiebai loco nramtdore, scd prasidenie nbiqne Anselmo,
ille

«pioquc bospilium

quo convcrsabamur eo
redirel, contra

mira bu-

aliquando
illud
in

Romam

omncs

mililale el honcstale prxdiius, iuferioris, el quasi

mincs
lium,

sibi

vindicarct. Ipsc in couvcniu nobi-

suffraganci loco simul cl oflicio fungcliaiur. Super

processionibus, in sulioitibuc, scmper cl

ubiquc a papa sccundus crat, prae eonctis honoralus, cunclis acceplus, et ipse oniuibus simpiici hu-

hxc ut cpiscopulc ofliciuni pcr lotam parocliiam suam pro veile cxerccrcl, in voluulate cjus ac dcliberalione
couslituit.

Quod

ubi

pcr loca

vicioa

miliialu submissus. Praeterea Angli

illls

tcmpoi ibus

innotuil, illico frequrns
csi,

populorum concursus factus
confcrri. Al

Uomam
mani
Quibus

vcnicnlcs, pcdes ejus ad inslar

pcdum Ko-

unclioucm sucri cbrismalis per imposilioiiein
illius poscciitiuin sibi
illc

ponlilicis sua oblationc
ille

honorarc dcsidcrabant.

nianus

omnes
iu ut
et

nequaquau

acquiesccn.-, in secreliorem
lali

ad graliam

ipsius

sacrameuli admillcbal,

domus partcm
ticbalur
l.ilum csl,

fagiebat, el eos pro

re nullo paubi papae rc-

sxpissime

in

hoc lotus dics expcndcretur,

uos

ad sc paclo acccdere.

Quod

qui ci minislrabamiis gravi txdio aflkcrcmur, ipso

adimralus in hominc bumiiitatem inundique conlemptuiu, jussil scse in sc [«/., in co]
tcnere,
ct

scmpcr jucundo
aulein cx hoc iu
dileclio

cl

hilari

vullu

cxislculc.

Crcvii

cum
ct

inira

quaulam

ct incrcdibilis

nullum bcnefaccre ultra voientem pro-

omuium,
qui

bouitas cjus divulgabatur per

hiberc, sed
lienler

omncs pro
At
[al.

lali
ifle

c.iusa advcutaiiles pa-

circuitum.
51.
Igitur
illius
illis

admilteic.
,

modcsia quudam vere-

diebus saltem

reliquias

de

cundia aclus
rct
,

iclus], jussa profeclo poslpone-

mcnsa

poterat habere, contra

omuia pcncuLa
medicina
di-

si

non

iiiobcilienlix

mevo eoinimpi limc-

ct infirmilaies sc salutifera

credebal

ret.

lalum. Ncc

ista

lides fallcbal cos.

Nam

revcra noninfirmita-

49. Quid refcram noiintillos civcs Urbis,

quorum

iiullos

febribua tentos, et

quibusdam

aliis

ingcns muililudo proplcr
ipsi

fidclilaicm

imperaloris

tibus prcssos,

mox

sumptis ciborum ejus rcliquiis,

papae eral iufcsta,

globaios,

iiunlcm
lcnies,

Anselmum a cum stiis proplcr odium napx capcrc
iiiox

nonnunquam in unum couLalcranis ad Sanctom Pelrum
vo-

novimus
fcslivilas

inicgra: sauilati rcslilulos. Kxcinpli gralia,

bcali

Maurilii

(31)

celcbris
a

habelur

Viennae. Rogatus ilaque Anselmus

Guidone (oi)

sed

viso

vuku

ejua lerritoa projectia
iilius

ipaiua urbis archicpiscopo, in ipsa fcstiviiaic vcnii eo.

armis lerrx procnnibere, ct sc
dcposcere
insigiiiri
?

bcncdiclionc

Kl celcbrato solemni missx ac pr.edit alionis

ili

honorcs, ct horiim siimlcs

f) ollicio,

cum ad

refcctioiicm rorporis scdissel,

vc-

vulgi favores illuni ubiquc coniil.ibanlur, qnia
sui
in

morcs

ncriint anle ilhim inilues duo, vocc
tationis

cl vuliu asgro*"s,
fii-

cunctis

Dco lamulabanlur.

Ilinc ctiam cral,

molesliam qua premebantur prarierv:

quod non
clus

facile a

quoquam

RoittC simplicilcr liomo

rogantes quateuua dc mic.is
guarctur.

mi

pacus cis dare

vel arcliicpiscopiis,

scd quaai proprio nomine ^anci

At

illc

:

«

Nequaquam,
niicia

inqtiil; nec. ciiini

homo
crgo]

vocabatur. Quicunquc igilur
cl

scrvic-

pane integro nedum

vos iudigere conspicio.
locus csl,

bamus, amori
\al.
,

honori ciincli, eramus.

Cum

vcio

Scd

si

coincdcrc Vobia placct, aiuplua
ct

ad praefalnu conciliuu ventum cssct,
rccisn, ct qnse iiatooaoa vidc-

seilcte,
neiiliir

cum

bcneiliclioue
»

Dci quat vobis
>c

appo-

et

jim qnx reciUenua
st.itiii.i

comcditc.
«

Responderunt
aii,

pro

lioc
»

uou

b.iuiiir

faisaent, escotnmunicationia senien-

vouiise.
'

Nc« cgo,

vobis aliuii faciau.

Intellc

HKNSCIIENII NOI
(31) S. MainiliiiR
iti-nmi
~n>

Agauncnsis

col.tiir

ibideu

liis

delur indicari
cata. ,V2)
.ii'.

;

cslquc

illi

ccclcsia calhcdralis dcdi-

soleiiiui ndicio, ncilicel

Sefiienibria die naiali, et O.tolins, el iiiinni f. siuin rcvelaiionia
it

Si

Mjuiuii oorpora e fu
i

s

soiiiuum,
acl iia,
«-t

uuando
u

rtiitl

i

sarra niviias

ourum bk m-

Guldo Viennensia arcbiepisoopnsi creaiua 1083, l.icttiscbt ponlifex II l'J Calixtns II.

II)-.

Ml

\

MUKMll
I

I

\l>Ul.ltO

l.lll

II.

\.i.it oiiim (|-m> micihl. r.ni
iii

Um
inhlli
.

I"

'|"'

* slrusil, cl fjiinli ii.in iiln cflrctuin ul |Mikt
iht.
Ilit
iiiiiliin 11111

kloi

i

cjus

tli\h:i

scilcli.ini
i

>

.

illoi

lllulll
i|imi.|

lc .i.iniiini)

roinjxr uun>,

r><ldi-

propn.c oiii.im lulnic.

l

v
1«-

ii

iu lioi

ininl

mlrtculu poMtl ncribl
ini|ioi iiiini
iii>

\

.1

rictrc,

Qutil

ooraM

f.ic
iii

l.

mporluilN
.j<

,

l.limiariim

rinr

jnTt

iui
«>i^,

.

irrtpii

dewptr

rmmi

OObil OCt
llt

111

Quidtm
tt

m ordinit honin, lacrymoei ta ncnln
t»u.im

rrigmtnto pncbuli
ItOtdtlD monull.

>>i

m

ii«'

m

1 >

t-n

raUgiraoi
iii.iiIh iini

pfOCJMM rirum deprecani quatrnui
lororcm
nuper
Jcxtcra ina
siili.l.
11
.

Qul

>.t:ilini

11I

cvin.lc

inisii n nrtli.i*

ameulriu

;,u.tavoriiut oiim lioncilirlione viu tgrttil Minli 1'onl

ciicctam

benedicUouii digmroiui
I
• l

iiicns.im in m>< roliorotn Idciiiii nic lnlrnini,

mifUO-»J

IfieOfOi Ki
luri

.

ait,

111

viaqin

tr.i:

-

poN
8am

potlultnlot
Putrii
01

QutMnui

itljull

mti opt

mis-

oli» bjltf nntllDs
11

1.

111

inr, iperaiilrn

qma

wi

m,
illo

mtrtftnlur de rainu ojui Dottiuloum

•Jtiiniiic,

m

iiiinii

imuosaerii,

continuo faveni
Atl
Iijlc

corpui

unguiuom Mutcrti Quot cum llMBUff
tl

gialiu

Dci,

511.U

iiiruli

rtSliluerclur.

nudluoiu,

qutudu, quovi
yovi-

iu

looo

i

*

1

Itrot o4o*
l\t

inula

tOOi 04

QUOOl

MfOt pOfflMMW
magi» iiislanlcm

aurc.

I'ic-

cuiiMm, gratloM
ilcin onnii
IttUI, ll

roipoudorunl
sciiiiil:i,

1

nos quivcnieipsius

ihylcruin

aiitcm

eo

ac

prccei

UCUMUOM
mcJicina,
a

siiul

du

is,

mulUplicinttm

repulii a se, oniuihiib

modis nscrcni
ratnme lcnt miu

Mt

quam
«:t

iiiiuc

dO

MMMt

IM MlMMUm
tluni. Itilcr
li.cc.

fjclum imlla
pioccdiuius cl
coiniiius

sibi

tuteopimui
ci.au

qutrtanbj,
lertlonibui,

morUferii

febribui, ac

ill.im

mcJio

a.lu,

luuoUnoram
crii signuin
si

quibui Intolortblii cra«

nat.c

iiiiiliituiliuis

teiieri

conspieimu»

eonoutlmur, libtraU uon luorimiM. Ki boc
[ai. ,

liirihundos iiiolus, et inliniuanos nuius, vullu, ore,
oculis, et
totius

ligni] inltr

noa et
:

tt,

quouiam
si

OOrporil gcslu ctlcntem.

1'opuliu

Mnvtlutrirout, not voniemui
AJquievi Jicto
[n/.

veniemui
,

non
cl

iiaquc virum aJvcuiciileiu cireumdat, rrtentis ha-

convaliiimiis.
:ul

quihus diciil]

bonii prcccs bjgfimiuat. ut miscrx muiitri manuut

inviccm divlll sunius. Nou voncriiiit, quil

licttt
dfl

impontt, oral, ohsceral

Ohsi&lit

ille

diccn»

quoJ
ilii

accepi ab cis qui utrumque novcnint co quod

puttulonl iicqiiaquani csse lapieulut. Objiciunl
vulgi

mcnsa acccpcrant
riinl.

atl

plcnum Dci graUt convalucfoissct,

morc

tju.e

occurrcbant

,

tallein imporlunitJic

Quod quiilcm
illos

si ita 11011

quemadmovoluisse

vincere gcsliciitcs.

Tunc

vir
eis

aliler

se

11011

possc

dum

inflnuitaM

gravalM MnitaU

cvadere
licel

sciiticns,

hoc solo

niorcm

gessit, vjJe-

rcstitui crcJibile cst; ita cos al>

requiiiUone ittiui

quod

nulli ncgarc.

solehal, signo c.un saucla:

posterioris
noii est.

muJicin;c supcrscJere uoluissc Jubium

crucis lcvata

Je.lra

signavit.

(Juo

facto,

laiatis

liabenis ocior ahil, imposiloque cuculLe

52. Ccrlo

ncmpc lencbant
non
posse,

isla sc,

quin convale-

C„ capili,

UUC capitio

rcmotis

fiociis,

singularis vaJil, infclicis fo-

scercnt

falli

scientcs

qucmdam non
luiic noviter

minx ajiumnas
cmil. p.
alllicli
1.]

piclalis afToctu pei fustislacryniia [al.

ignoli nominis
sanitalis

virum co solo quod spc rccupcranda:
illius intcrfuit, a

tenerrime dcfleus. Ilac nos conlritione
iila

mitue

pari

Cluniacutn,

vulgi

manihtis acta

domum
altri-

invaleludinc convaluisse. SiqtiiJcm unus e priuci-

lclendit.
vit, cl

Necduin pes eJM iimen su;c douius
in
sic

pilms

tcrrx

illitis

Jitt

eadem qua
I!ic

ipsi

languoris
in

inlcgeirima: sanitati donala

lautlem viri

molcslia vexalus fucral.

agnilo

Anselmum

linguas omiiium solvit.

Quam rem

faclam diim

ccclcsia Beali Slephani (53)

missam ex morc
si

celc-

ccrla relalione Cluniaci ac.cepissemus, gavisi sunius,

braturum, feslinavii

illo

arbitrans libi
forc,

aJ recupeviri

ac pro sua

misciicordia

Dco gratiam

el

glar.am

randam sanilatcm

utile

missa lanli

dedimus.
fi».

ac beneJictionc moruissel

potiri.

Fateor, vijimus

Actis deinilc propler qua; Cluniacuin idvcui-

homincm suoruin manibus innixum ecclesiain introcuntem, morluo quam viventi similinrcm. Setlit,
ei finita missa egressus
vol

inus,

reversuri

LugJunum

iler

ner civilalem Ma-

lisconensem anipuinius

Ubi Anselmus rogalu cpi-

scopi (31) ei t anonicoruiii niissam publicc apuil cst. Nobis vero, nnc quis, unde aut cur atlveueril sciemihns aut curanli- p Sanclum Viuceiitiuui celebravil; et inler sernuinoni, quciii aJ populum liabuit, ul omnes Domimim bus, idem vir, evolutit paucis dicbus, ad Patroni venit, llexis gcnibus ei pro adcpia sanitaic graiiaa pro siccitalc qua iu immcnsum terra arueral, com-

agens.

Ad quod

cuni
rci,

ille

obstupesccrci, inJicavit ci

munitcr prccarcntiir, adinonuit. Dicuni se jain
s%piiis
lecisse,

id

orJinem gesue
qua sc missx

confirmans quoJ ab ea bora,
prxsenlavit, omni doloi
reslilulus
sil.
is

sed

nihil

cffocisse;

et

re.

ut

illius

vc\a-

preccs corum ipse sua prece coram
efficiat,

Deo

efficaces
?

tione depulsa, sanitati

Al

iile nihil

ad

magnopere oranl
ca-li in

et

obsecranl. QuiJ Jicam

se boc pcriincre, scJ ipsiut fiJei ac merilis beati

NccJum
die

prinsi oramus, et ecce subitn slupentibus

marlyiis, aJ qiiem diverlit, ascribenJum asscrens,
liis

cunclis serenitas

nubiium vertitur, ipsaquc

qu.e

saluii

aniinx

illius

conipoioront,

eum

iu-

priusquam civitate egredererour, uluvia dul-

HENSCHENH
Slepbani dc Fiircnnis, intra nonam a Vieuna leucam, fortasse iuleliigilur; si tamen eilra civilatem ipsani Viennensem, Logdttnenscm, aut similcm aliam quscreodusfl hoc lemplum
(33)

NOTafi.
(31) BornarJus
is fuit,

OppiJum

S.

esi.

anno 1097 factus episcopus

Matisconcusis.

Patroi..

CLVHI,

107

8.

ANSELMI C.NTIAR. ARCHIEP.

<0R

cis ol ecpiosa lcrris illabilur. Plebs igilur viso lioc

A

ct Willelntuin regem, ilctcrminaliun csl alquc scda-

faclo

Lenedixil

Dominum,

ct tjus

posl

Deum

au-

lum.

Ad quod

ille

alacrior f;iclus illico captil

hvavidil.

ctorcm maguis laudibus prxdicant Anseluium. Ilaque, iu liabilaculum nostrum Lugilunum revcrsi,

vit, cl aperlis ocnlis

circumspoctans neininem

Scquenti aulcm nocle inlcr matutinas unus noslrum
clausis oculis stabatel psalhbal. El ecce
illi

quictam vilam ab omni tumiillu ncgolii sxcularis

quidani

agcbamus. Anselinus vcro vilam vcfi servi I>.-i sanclis meditalionibus, in omnis sctus, xtalis
ordinis hominiim ad

in ct

cbarlulain

admodum parvam logendam
et

cxhibuit.

Aspcxit, et in ea, Obiil rex Wiltelmut, scriptum invcnii.

se veiiicnliuin xdilic.il ionibus,

Confeslim aperuit oculos,

nulium

vidit

ac in cxteranim virlutumcxliibitioiiibtis cxerccbal.
l'cr id

prxtcr socios.
57. Posl triduum abhinc ad abbaliam
tur

eliam lcmporis scripsil librum
c.l

unum De

qux vocaAnsclmus

coneeptu virgiunli

l>e

peccato originali, cl aliud

Casa Dei,

mullis prccilius invitalus

qunddam opusculum
<

mtillis
:

gratuin et dclectabilc,
rcdfmptivtiit

perroxit. Cbi

cum

honorilicc susccptus el hospilaloci illius posl

iii

tilulum

indidit

Meditalio

hu-

tns fnisscl, una

dicrum fratribus

mcn-

maiuv.

s.im in leclis suis pausantibus, subilo fragore ccelum

CAPIT
Mort Willielmi
difficnliut

VI.

iitlontiil, el

vibrantibus coruscis crcbraper

montom

regit, ct

ob invettiturat.

nova cum tuccettore llenrico Humana legalio. Haltlut

B

fulg"™

voliianl. Crescil

lempeslas

illn,

et mullipli-

cala non

modicum

fulminis super doiiium, qua fe-

inierdictut.

num
scdis apnstolicx ponlifex
iiiis

monastcrii servabalur, prxcipiiai. (Judc proti-

55. Inler

hxc Crbanus
dederat,

horridus ignis acccnsus

tclcmmum

alque feieuigilur

liuic viix dcccdil; ct ad inducias quas de causa

An-

icm ex se fuinum per aera

spargit.

Quicunquc
solo.

sehni rcgi
iiiulla

non

pervcmi.

Quo lemporc
Anpluultio

cum Anselmo
tlissiliuul.

in

hospilio eranl,

limorc concussi

eliam de rcgis interilu a mullis prxdiccban-

Remansi iiaquc solus cum
decumbere, inierrogavit

Al

illc

lui

,

el

lam cx

siguis

ghaiu moiislrabantur,
-

qux nova quam cx

cl inusitata per

lcctu volcns

visiouibus

qux

ignis, qui cruperat, sopittis esset. Cui

me ulrumnam cum responMclius csl ut

ribus

religiosis

personis

rcvelabantur, quia

derem auclum polius quam sopitum
ac vuliu placido atque modeslo dixil

csse, erexil se,
:

proximo eum pro pcrsecuiione Anselmi oppressura esset ferebatur. Scd Anselmus in nihil
divina iu

nobis provideamus, quia lua lunc res agilur, paries

horum animuin
salulc ejus

ponciis, quolidie pro couversione el
exsilii

cum proximus
veuil; eoquc

ardel.

Quo
illi

dicto ad

ignem

concittis
lc$ft

Deiim precabatur. Ilinc
ex quo

noslri

viso,

mox

sanclx crucis sigiium

MMM

tcrlio, qui

Roma Lugdunum venimus
(35) loqui

vata dexteia objecit. Videres evestigio

flammam

eral secundus, ivil

Auselmus Marciniacum

C

iu demitlentcm, ac pro suscipienda benediclione
illius

domino abbali Lluniaccusi llugoni el sanclimouialibus. Lbi ciiin anlc ipsum abbalem consedissemus,
ci

conquicscerct. Ignis ergo s:alim iu scmet rclolus

diens

elanguit

,

ncc

aliquid

absumpliirus

dc

his

qux

intcr

Anselmum
fit

et

regem eo usquc

usquain pjocessil. Quodque foriassis non minus slupeas, voratis
niliil

vcrsabaiilur, vcrba ut

nonuulla binc inde profer-

iculur, inlulil idein vencrabilis abbas sub tesiimonio verilalis proxime prxleiita nocte

cunulem rcgeut
sculeii-

mum

quibusdam xdibus, qux circa eraui, lxsionis intulit feno monacliorum qui Ansclhospilem habcbant, quo scilicct fcno domits

anle

thronum Dei occusatuin, judicalum,
in

fcrmc plena crat, super
corrncr;ii.

quam

fulgur ipsum

primo

liamquc damnalionis
Ltis

eum

promulgalain. E» qui-

verhis admirali non modicc sumus, sed pcrpensanclitalis ac revcrciilix ejus,

5S. Lvimle duo
rttiii,

sui

monachi ad Ansehnum vene[al.,

.lcutes emineniiain
liilem his

nmilianles

ei

deccssum

disccssum] prx-

qux dkcbal,

nullalenus non liabcrc nc-

fati rcgis.

Siquidem sccunda die mcnsis Augusli, qui

quivimus.

posl
ter

N.

Postcra dic ctim indc digressi Lugdtiiium ve-

primam visionem, quaro Lugduni faclam novireiuli secundus, et posl secundam primus illurc <

nissemus, ctinslanli feslo beali Pclri (30), quod cohiur Kalcndis Augusli,
circa
dictis

p

x it, ij ftm illuui

mane
in

in

silvam venalum

ivit,

ibiquc

malulinis,

nos qui

sagida

cordc pcrcussil,

cl nulla

inlervc-

Aiiselmum assidue cramus, quicti indulgere
clcrico nostro qui

nienlc inora exslinvit.

Quo Auselmus vchemcnli
esl
in

slu-

cupercmus, cccc quidam juvcms ornatu ac vullu
nun
vilis

poic pcrciissus,
conciissus.

mox

acerbissimum flelum

propc oslitim camcrx
vocans

Quod videntcs, admirali admodtimsumus.
cfliccrc posscl, niiillo

j.ucbal, el
nuiii

nccdum dormicns, oculos tamcn ad somaslilil

Al

ille si

singtilm vcrha ejus intcrrumpenlc, asseruil

clausos lcnebai,
'

eum
illc

noinine

quod

hoc

magis eligcrel se
ecce nunlii
ci

suo
rcl
:

Adam,
Al
lili

inquil,
ei
:

dormis*

C'ii

dum

respondc-

ipsuni corporc, quain illum sicut cral morluuin esse.

Nou. Dixil
:

Vis audire nov»? El libens, inail,

Nohis post lixc Lu^diinum

rcvcrsis,

i|uil.

Pro ccrlo,

noveris quia lotum

iinnsposl unuin Anselmo occurrunt, lillcras
precibtis

cum

iis

-nliiim ipiod cst inler

arcbiepiscopum Anselmum,

ex

parle malris

Ecclosix Angloruin, ex

ENSCHENII NOT/E
•j

ii

.Imji.,i

Uiiin,

Mjti iniacum, monasterium s.inctimonialiiim XiijfiKiodiincnsi a S. Hutfone ronslruuli ad leijus Vitam lalc dcducimus Apn

lis.

M

(3(>)

Est id fcstuin Vinculorum S. Pclri.

100
l>

urv u.uoiti.
llrnrit
i,

i

m.mi

tn

i.m

ii

ii«j

tirnnvi rogis
ri parlo

qul frnlri

lUMMMrHl,
i

nrc \ rcce qui vrurr.il,
n
1.
i

rriiii.loj.im \ullti

pauliiliuii

niiii

pi iiitipiiin

irgm.

tli-liitiiil

KUtnmoprri*
t

3»»i\lit.

n

|h-I<
ii

ni
i,

ilirl.i
»i
.

qnr
;

prl
iii

|Hinliil.inlri

riim lcslnulo grossti roilirr,

i-.-.rrn-

At

llli-

tipcrgH

lu in in

vi»
|.

|h

|

ics tot.wn Irrriiu iu atlvriiliim IIUui .tiioml.iiii
ni njiir nrgnii.i
Iliv

"<n

l>ll:i,

norli

lirli.t
i.l.

.i.ln

inn<, || tu.lil

(.ui

n-giu

,nl

nutuiii

Cjui pomlere

tlilata.
[<i'
.

obdoriiinnli,
.i|iparml
irili

qin nrruinlo
vulln
rinrl

appaiin ral, terlto
n*
lil.i

nrrrpCis
II.

Aiisrlmui vcloi
|».l.

Angliam

|>clil

inriilriu

omii.
fi!l.

a. A. v. A.
tiln

QlUir.
utl

ail.

l.i.-. <|.io.|
7

jlin

rl

i|.

riiiu

Vrriim

SerUcriani

rcgrm

vcnil, rl ci

fjrrrrsilm
ct Cr
.i

N.uir Ifiiur vrl lcrlio a.lmunilul turgr,
<

qni.l «Ir Krrlrsi:iruiii iuvruliliiiib in

Homano
rjtit

concilio

lo<

10 poiiliflris aiiiiHlo

nliilir.

> nn

tlico

liln

arroprril, plano trrmoiic iminluil; luiliaiu* rst rci,

qnia

ti

ullr;i

m

00

rt

rwrln» fnrns,

riperierll nilnl
illf
(

M

vclirmciilcr imloluil,

MC
,

milum
outif. ».

in

aliquo,

phanljsuulis rs»e

iu itlit qu.r .vnliv Tnru:

v.-lnj

sirtti

nunlii iliicranl,

MMM4M4

voluil.
)

Qn.r tgilnr
pr<» itto

iiicnlrr cxtcrrilut Irrio tleailil,
l.itis

cpltropuni
t

37

ivi

inlrr fi« |vr

Juos

si-tnis |n/

annos

mprr
j

ncgolio rontultnrus
in

rlrriut

ailil, eiqOfl

ur r'Olio
l.iliotirs

Mll

sinl, rl

qunt quanlasvr minis
»i',

M

lnl>u-

or.lincm rci

prxseutia niullomm ciponil. Kpitcoviri sanclilatrni

Aiisrlmus

DMMI

vrl

qomnmlo

uunlil
«Ir-

pu» auirin

11.1I11.I11111

famn disourilliut

somel ac ilcrtim Itnmam pro nnnaliouc ipsnrutn

' PMlO
cani

Otloctui. ac

niiperrimr r\ colloculionc

croiorum
volucril,

inissi

siul,

quwiquc cflcrriiul, qui
liiijus

itosse

noniuhil rvpoitup,
el

hmninis audariam «luriut
iusipientiuro

opus

illiul,

cujus in prulogo
ibi

opu&culi
\al.,
i

increpavit,
cgeril,
liare

quia
lecto

alnlie et

morra

mrnlioiicm fooiinus, logal, 01
pl.inc],
til

singula plrnr

quotl

ubi

\ir

lanlus uuievcrat,

cu-

ptilo, digestn

rrpciirl. Post

qux

outni

pra-ttimpsistr.t,

asscvcravit.

Eumdem
iri

ilaquc

mgavit Ansclmum rci, qualenus ipscmct
ircl,

Homnm
causx

lcctum
pit, et

rcvcrcnler

dcinecps acrvatnm

prxrc-

cl cuiii iiunlio qiicui co direolurus orat,

ne aliquis

in

co ulterius jacerc prxsumcrcl,
hotlie,
uli

qu;c cmrrscr.it, pro suo lionorc

opcm

fcrrol. lu

quo
quin

jussil.

Quod usque

acrcpimus, terva-

cum
ei

oiimcs lotius Anglix cpiscupi

[«/., ipsi]

abbales
rc,

lnin CSt.

principcsaequicsceient, el euin pro lania

irot

nullatenus siipcrsedor»* tlcbric eonclamarenl;
nih.il

61. Anseliniis nuicm, cum emcnso itincrc Lugduuo appropinquassel, Wiliclmtii pr.Tfalus coniilattun
illius

*e quitlem itiirum rcspondil, sed clrsiaruin libci taii,
stali,

quod

vol Ec-

ilcserere

voleus,

interdixit ei

ci

parlo

vcl sua: vcl

possel

obviare

liono-

dumini

sui rcgis redirc in Angliair, nisi ipse

omoca

suo vel rogalu

consilio
[«/.,

unquam pnpam

pairis et fratris illius consnciudines postposiia sc.lit
apostolic-J suhjectione el obetlicnlia, se ei servatu-

nritmim vlva voccspopondit

rrspondit]. Ilnquc

cr.m Huiiuin vcnissel, a domiiio papa Pascbali qui

^ rum
est,

certo proinilierel.
sciens sc alia
cxiissc.

Quod
nnn

ille

audiens admiralua
conditione An-

IVhano succcsscrat, tolaque urbis
hficft

nobiJilatc

hono-

[«/.,

alia]

susceplus cst. Die dehinc consiituto, Willelcujus supra mcininimus, a
lulil,

gliai

Perveniens vero

Lngdunum

rese-

mus

ille,

rege directus,

dit ibi

ex more antiquo in pace et quiete propriain

causani regia in iiicdium

m
rcx

ac inler alia, quod

prxfati reverendi
piscopi

Hugonis ejnsdcm urbis archic-

ipse nec pro regui amissione invcsliliiras

£c-

domum
qux

iuhabilans, et ne aJ

horam quidcm
ipse Paicr
ci

clesinrum
asscruit.

paterelur

amiiterc
:

,

minacibus vcrbis
dicis,

ab his

Dei suui, vcrbo se vel aciu elongaus.

Ad qux papa
donniioncs
quin nec

Si,

qiiemadmodum
scias,
capitis

62. Accidil

autem una dierum dum

luus nec pro rcgni amissione patietur Eccle-

celebralo solcmni missx oflicio, solus, proul

rou-

siarinii

amiliere

;

ecce coram

suetudinis erat, iu oratorio per fjetuin Deo sese
claret, ut

Dco
cns

dico,
illi

pro sui

redemptione

aliqiintidii

Pnschalis pnpa impune permitlet

litborc.

maquidam homo pedes suos baculo rcgeuiu advcuiret oratorium ipsum rumpcre gesliens. Quem fraler el socius noster Alexander monachus Ecclescilicet

60. In uis negoliuin regis ita finem lunc temporis

six

Cnntuariensis, qui pro foribus egressuiu

sumpsii, el Anselmus
ecclcsiasticnrtim

aliis

atque

aliis

cum papa de n

Pairis forteprxstotabatur, inluens Ecclesiam subiru

reium

insiiiutionibus actis, in iler

volentem detinuit, scisriians quidnam
ac vellc ut servus Dei

vellct.

At

illo

revcrsus civitatem Florcntiam

usque pcrvenit, et

clamosa vocc se oculorum lumen amisisse respomlit,
sibi

nocte una iu ea quicvit. Lecio igitur in quo sopori
anlisles indulseml,

manum
sibi

imponeret, sciens
Paier
discer-

pro more decubirii. Cui obdormienli
ignoti

dominus domus eo discedcnte aslitit quidam vullus hoino, monons ut lecto ocior decedcret.
te lun

quod sancla merita cjus
igiiur

subveuirent.

clamorem audicns, sed verba minime
ille

nens, innuil prxfaio fraiti venire ad se, et causam

Ncc enim deccl, inquit,
ripere, quo«) ox

prxsenlin loco prxviri

clamoris ipsius intimare. Tunc
ail,

:

Domine Palcr,
in

prxseulia

tanli

meruit obti-

pauper quidain venit conquerens se
precaturque per vos
illc

oculis

nerc. Qui uiane consurgcns, et visuni

mente rcvolin

afTligi,

ei

signum sancix crucis
:

vens phanlasmati dcputat,

ac

nocte sequeuti

imponi. Al

ipse pio vullu, veniat dixit

Itaquc

eodem

sc lccto nihil hxsilans collocat. Dormil, et

lenio super oculos ejus quod pelcbat signum crticis

HENSCHEMI NOT.E.
(37) R.iincrius

hic fuil, qui

Florenlinam sedem

4-2

annis lenuii,

n

1071 ad II 13.

III

S
pollicc pingens, oravit sic
:

ANSELMl CANTUAR. ARCIIIEP.
A
cial tibi. In verilale

112
quippc dico
libi,

cum
&li

Yirtiis crucis Cliri-

quia pro loto
liajje-

illumincl oculos islos, cl ab cis
dcpell.it,

omnem

inlinni

auro quod Conslantinopolim
lur,
sibi

cl ulira citrave
cnjiii cst,

lalem

integrxque sanitali

resliluat.

El

non omitleret domina ipsa
vindicaret
si

quin illud

aspcrgens cos aqua sanclificata,
ahirc. Alexander v«ro
ul
si

homincm prxccpil
illi

in

die

rcsurreclionis
illi

cunctorum.

mox

illum rcducens, monuii
liac vicc lioc
ille
:

Quamobrcm

dcbilam

rcverentinm cxhibueris,

facluin

viri

Dei non usqucquaque
rcdiret,

priiuo profuil,

mane

pollicens

quod

xque suscipiel ac si loli corpori <-jus cxhibcres. QuoJ cgo audiens acquievi, et qtiam decenlius polui
ipsum ex hoc huc usque servavi
plures dics Petrus
vir
;

ipsum

illi

rcpelila vice fieri impelrarct.

Ad qux

dc quo ossc post

Ego quidem, bone domine, hac de causa non
ilibo, quia gralia

ro-

Dei

et

fidelis

ejus

famuli, oinni
ita scripsi,

cxcilale fugala, clarissimc vidco.
sicnt

Hxc

quidam lnonachus Cluniacensis, magnx auclorit.itis, qui camcrarius eral domini papx Lrbaui alque Pascbalis ad
suo tempore (58)
a

ab orc

ipsius Alexandri, qui prxsculem se

nos veniens
illc

me

percunctalus csl quid senliret. At

hiisso lesiaiur, acccpi.

ubi

me

rcfcrcnte acccpil qualiler id adcp!us fne-

05.
in

Rci

autcm

Ilenricus
slarc,

ut

comperil

papam
in

rim, vera omnino esse coniessus est,
inde
dixerat,

qux cpiscopus
asseruit,

sua

scnlcnlia

mox archiepiscopalum
Anselinuin
6uis

scquc

prxsentcm

fuisse

siiiini

dominium
uno
ac

redegil, el

omiii-

B quando idcm

os a corpore uiarlyris sublatuin a car-

bus spoliavit. Acta
.miio

sunt hinc inler cos
indignatio
regis

mulla, et

dinali susceperat.

scmis

non

est

CAPLT
Heroncilialio

VII.

sopita.

cum

rcge. Redilus in

Annliam. Morbus,

61. Intcr siacensis,

hxc

venit ad nos

Walo episcopus

Pari65. Post

obitus, miracula.

vir

bene

rcligiosus, el ecclesiaslicarum

tonsueiiidiiium inslitutionibus ab iiteuule xtate imlniiiis.

Hic

Komx

nolus, et aposlolicae legationismi-

nisterin funclus, familiaritate Patris

Ausclmi potie-

hxc cum pro exercendo ecclesiasticx disciplinx rigore, lum pro Ecclesiarum in Anglia consliluiarum relevalione, reiicla Burgundh, Anselmus Franciam ivit. Qucd ubi regi Anglorum Hcnrico
iunoluit,

balur. Igitur isle a

Roma

ad uos vciiiens

quorumdam

rogatus

ad

eum

in

Norlhruanniam

sancloruui rcliquias secum fcrebat, quas, ut cerlo

vcnil, ibiquc rex limore simul et

amorc Dei corre-

comperimus,

sibi

Romx

datas habebal. llaquc ciim

plus rcveslivit illum de suis, el in amiciliam ejus le-

Anselmo me prxsculc loquens, iunoluit ei quid reliqtiiarum a Roma secum detuleril. Ad quod cum
illc

ceplus esl. Conversanle dehinc Anselmo in Norlh-

mannia, reversisque Balduino
jiissii

et Willehno, qui cx

Deo gralias agerct, cpiscopns iuuim
proltilit, ct
:

os, qiiod

de

regis alque pontificis

Roniam pro cxpletione
inler eos eo

<ai.iie

sancix marlyris Dei Priscx esse asscrcbal, c
id

C

ncgolii

quod de invesliluris ecclesiarutn

pyxide

qualilcr adeplus fueril illico

usque versabatur, direcli fuerant,

Willelmus An-

stibiufercns ail

Romx
in

eram, el oralorium nomi-

gliam ad rcgcm vadil, ac in brevi Beccum ad An-

nalx martyris,
dirulum

quo bcatissimus aposlolorum
s.icr.ivil, veltistalc

princeps Petrus altara
]ilum,
esl, el

consumnova rcest.

selmum regressusrogal eum ex parlc ipsius rcgis ut jam sopitis retroaclis qucrclis ocior Angliam visiici.
Cui

corpus niariyris

in

cum

ille

promptus acquiesccrct,

et iler aggres-

condeudum

ecclesia, ine astante,

levalum

Igi-

sus Gcinmclicum venirel, infirmitate nc iler cxpleret imbi
tur,

Ki r cuin loci ipsius cnrdinalis reliquias sanctae in

suo

jnre haheret, et ipse idem milii familiaris esisteret,
os islud quod
videlis
tnuttii

detcntus cst. Qua sopita Beccum revertiregem Anglix transfrelaturum illic prxslolalti-

dc sacro corporc

sumptum
halienda-

rus.

Lbi

cum pro

rcdilu

ejusomnes exsullalio mira
ipsum

mihi pro siguo
in
istis.

amoi
ut cx

is

dcdil. Fiuieial prxsul

tencrel, ecce infirmilas Auselmi rcnovala, el
lccto

Ati cgo earunulein
illcctus,

reliquiarum
ipso ossc

etsubversa cxsullalione gravi cunclos uioerore
Igilur ipse

niui

amorc

uiilii

partem
Accipe,
I>

proslravit.

ncc flnanducarc, ncc

aliqtiid

daret, depretari

episcopuin ccepi. Et
1

illc

:

iindc salulcui ejus sperarc
et

posscmus faccre polerat,
[at.
t

inquil, el quaniuin
rii,

tacl*

'

primo conatu frangcre pote-

dc morte

illius

tanlum

tanicn] nos formido

tutim

sit.

Accrpi, etencxlra

quam

sperabaiu

in

immensa tenebai.
aliquid sumercl
nibil sibi

Inier ha?c ut cibi [al., in cibuui]

principio mci ronatui, una inibi particula in dextera

diligcnli

cura pclcbalur,

sed

ille

manu
rcm

rcmausil. Cuiuque dc parvilale ipsius inccro-

animo

esse,

quomodo

poteral, anhelo spi-

aniini disiimulure
[al.,

nequircm,

rt ul

scmcl

aillinc

rilu falebalur.

Nobis tamen preces multiplicanlibus,

frangcre

frangcrcm] inde

milii

liccrcl

magno-

perc gcstirem

[a/., gcsiirc] rupil

dcsidcrium
;

meum
sufii-

tandcm ne penitus ncgaudo nos magis magisqnc. Fone, ail, de perdice comedcrcm si bagravarel
:

Paier Ansclmus,

n

.m

:

Noli, noli

qund habes

bercm.

Qmd

plura? Per campos cl silvas dispeisi

HENSCIIENII NOT/E.
de iubsei|ucuti lempore ngimr, deque illa auciorilaie qua Peirns sub Paschali floruii usque a«i aonum 1118; mspicarl quis posset, hunc eumdeiu csse famosum illuin gcsiis, icriplil ac sanclilalc
(58)
Si

Pelram, anni;

I

Wii

farliim

abhllcm

CliiniacciiKcni

;

conjccturaoi inorilur non t.un annus morlis, qui fnl Clinsii US7 (qniilm cnuii oclOijCiimiiui vi:x

anniim alti^crit aul transccmleril ?) quam qtiod nihil dc rebtis a Pctro antc prxlaturam gcstis invenialur quod istam fulcial; eltjiiod Eadmcrus scribens posl itius Pclri qui abbas fnil elcclionem, qux liainl dtibie Caniuarix cilo innotuil, non cxpresse addiderit, cuiii dc quo agil Peliuin, baud ila pi idcm fuisse

faclum abbatcm.

m
Mini
«|it

VII
•itic

\

\i
iii

i

ioi-.i.

i

\i»\n r.o

i

m
ccn

II

m
u
|aiU

Miimiin, ct
l.ilmir

iii.

,

iinii

.

roqtilrcmla

A

pll

Uodo paulalun
i

Mon

mm
rJoi

pordleo
lll

cauo

coniuniplui.
iililins

Conllgil iuUid,
ipvi
dn" |nr
\i

tnn
Ins,

oii

v

.. i.

«

;

1

»

1

.

luiegreque Mniuii
f »

lllllis

01 inonisliin s.i \o

DOO
I

<t Del
i i

llM
.

tl
iii

I

r tt«-

^ralu» r^t.
|>..mIu»

riiKiin lllvilD ilri foilr CipOrOl, IMtgOtiO <|><o aln

<><-

Qg

h
ili

i

i.\

Norlhmannij
i.i

cupabontur

nlhll Inlondoni, ol <<

<

<

In vli

qoi gradbj

i.itiii.iiui

,

ni

i.-nii.int in .|iu

m
.

lode

•<

i

hilur, beiiloli,
i'i

oro ferobot,

quim roartyram(39) rocaDi,pcrdk em Quao boiilolo, viio hornino, luom oi
comulult. Ai
lllo

iiuit,
lirni.i

qood
liln

fn. i.it
'

\iisriini

paee poUUi. Unda ul
sno
.loiiiiino

|m'

;i|>|il. iii. Irli.it,

lnlain

pradoin
iiiccm

roliqult, ilblquo fbga

per-

Nortbniannlam uibjugaleram. Quo.l

etfaciaai CM.

auumeni
in dlei

nl noi dolulli. Kx qui *ger noiler

Nim coMcrto
Ira illuni

gi <vi

pn

ii<>

fratrem

mom
,

Robcrun,
i

rofoolui, ilillm
iiriniim

melinnrl ib irgrliodlno

coapil, ic
prlill

Northmannhe comllem,
peremptii, lolin

«'i ;iii<> i

principei, qui con<
c.
|>il

moilui melioique habendo,

in l.i-llum vinniiiil,

imiiiin.i

iqilC
,

nani csi iinlialem adeptoi,
<>li.

lernm
ipii

victor obtinait, Idqitc
ei

Poil b;vc OpllCOpll 01
llllai

ahb.ilihns, qni

eiM*

Utterei
llinvit.

AaMlmo
<•;•

giadeater
Ii.it

gratioMi noi
tOJM

biti

qnlaram

cauia conveoeraoi, In sua remcanii-

Oinnrs viro
mcritis

gdU

lOnpi

hai, remeavtt cliam Radulphua (40), abbaicconobil BagiODlil' qui unus oril ex cis. Untis igitur ex lio-

aadiere,

concotdli.

qain rw ean knpan
bali

^ sclmo

fecciai, ascripscrc.

minihus cjus pcr viam ccepil Ansclmo detraliere,

ct

70. Ipso

anno

Ari.selinus cclebrala

solnnad
al>-

qnod
su;r,

Dterito nuiiiis

infirmiuil cjus eompatl deberet,

nitalc, in curia rcgis

apud Lomlomam

abiil

prtMertim
si

litquieni,

eon

ipsc cibo ct potu
vellcl,

uluti

baiiam Saoctl Ednuodi, electon
6iia aiiclorilatc

loibl (41)

abboten
oflici.i
s<>

rcmota jacianlia

facilc

succurrcrc

rolioraturus, cl alia qua>d.im

pouet, maicdica voce aitruere. Quod abbas audieai, boninen nonnit ut ilieret, ncc dc unlo viro quid
sinislri ullra profcrrct.
c.icns, ct in bis

poutilicalia

prostmjiirc celebralurus.

Qux

nbi

lcmniter cuncta percgit, gravissima fcbre eorreptai,

Qux

ille

subsaMiiamlo dcspi-

pcr plures dics pcnc usquc ad cmissioncm ultimi
flalus

qux

ccepcrat furorc quodain cxagi-

vcxalus est. Dro quo
<

illic

OClavai Pcntc.

o,t<

»

latus,

pcrsislcns eqtio

ca'caribu$

inslilil,

ut

al>

usqtic delcntus est, ct

oiisilium,

quod sc vidualis

abbate clongatus libcriui ederet quod sux mcniis

Ecclcsiis

rcx proposiicrai collalurum, propler ejua
in

anariludo

sibi

proponereL Veron cum ipse

pr;c-

abscnliam
lur

Kalcndas Augusii dilaluin
adunatis
in

eit.

Eo

igi-

peli cursu fcrri gcstiret, ac reniissis babenis ocior

lcmporc

palalio

regis

Loodonix
libcrtale

quem sedebat quadrtipcs corruit, emnquc magno cum dedecorc tergo suo exciissil, ac pcr dcvcxum montcm longo rolalu pr.rcipilatuui a
irc

inciperct,

cunclis primoribua Anglix, victoriam de
Ecclesiae, pro

qui diu laboravcrat Aiisclmus adercgimcn Ecclcsiarum sumcnec eas pcr daiioncm virgx

plus esl.Kcxctiim, anlccessorumsuorum usu rclicio,

viri

blaspbcmia linguam compcscerc docuit.

ncc pcrsonas qux
banlur per se

in

b'7.

Dcbinc

in

Assiimplionc bcatx Dci gcnitricis et

clcgit,

perpetux virginis Marise rex Henricus Beccora adveniens, omnia

pasloralis Ecclesiis quibus prxliciebantur investirit.

qux

inter se el

Ansclmum de

s;vpe

71. Scripsil ioter b;rc

Ansclmus libcllum
\n

iiniiin

fato ncgolio resederant,

modcrante sedis aposloliex

Deconcordia
Dei,

pree$eientict ei pr(edettinatiew$ t et gratUe

sanclione delcvit, alque de singulis ad
bat,

qux

tendc-

cum

tibero arbilrio.
in

sux illum volunlatis compolem fecit. Cum igilur Angliam repeicudi ilcr Ansclmi ccrtis ex causis

rem,
qtio

moram

scribendo passus

quo opcrc conira inoest, quoniam ex
solito

apud sancliim Edmundiim fucral iulirmalu»,
prxscnti
fuit.

aliquaniispcr demorarelur, rogaltis ab
dcdicavit capellam

abbatc

donec

vitx

supcrfuit,

iinbecilliur

Deccensi,

unam

infra

curiam

corpore

Quapropter de loco ad locum migrans,

ipsiuscocnobii silam.ln qtia dcdicalione qoidaiu clerictis

leclica deinccps non

equo sedens velicbatur. Vexavitam promiucre aodcremus.
obli-

pbrenesis valeludine lunc noviter captus, a

balur prxterca fretitienlibus ct accibis inlirmilaiibus,
Ipse
i\

suis est anle pontificem duclus. illicoque ad benc-

ita

ul

vix

illi

dictioncm cjus a suic mcntis alienalione sanatus.
68.

tamen nunquam prislinx coiivcrsationis

Cum

post haec prospero ctirsu Angliam venis-

viscebatur, sed

semper aut

mcdilationibtis bonis,

6d, magno sanctse Ecclesine gatnlio et bonore suscepius est. Indc evolutis dicbus nonitullis, Anglus

aut cxboriationibus [«/., exercitalionibus] sanctis,
aut
aliis piis

operibus occupabaiur.

quidam

vir nobilis

quidem

et dives vaiida corporis
sibi

72. Tcrtio igitur anno posiquam a serundo exsilio

infirmitatc gravalus, ab

Anselmo

pancm

a

se

pcr rcgem Henricum revocatus est, onmes
bus liumana natura vegetatur cl alilur,
in

cibi qui-

benodiclum transmilli per nuntinm

petiit, ct

accc-

faslidium

HENSCIIEMI NOTiE
Mariira, vnlgo martre, alias fouinc, Laiine wartcs dicitur, ovis pullisque infestumanimalculum, q.uasvis facile perreplans anguslias. (40) Daulo posl, sciliccl anno 1 08 Roflensis cpiscopus, et anno IH4 Cantuaricnsis arcbiepiscopus rreatus : in Sagicnsi autem abbatia (qux a Rogcrio Montis-goinerii vicecomite et uxore Mahilia reslaurala fticral an. 1000) successcrat ipse an. 1080
(r>9)
1

primo

cjns abbati Robcrio (41) In Monastico Auglicano p. 295 diciiur post moricm Roberti abhalis, an. 1107 dcfuncii , vacasse

abbalia'»

SEdmundi annis scptem; ac dcinum an. IHfi Auboldinn essc conlirmatum, qui fueral Priur

S. Nicasii de Melcnte. An auteni clcctns vivcntc S. Anselino, an postca cassala prieri clcctione subsii lulus, qiiis diccl?

115
ei

b.

ANSELMI CANTIAR. ARCIIiEP.

ili.

Manducabat lamcn nalurx snx vim A tionis millcsimo ccntcsimo nono, qui fuil annus faciendo, scicns se vivcre non possc sine cilio. Qna poniificaius cius decinraa scxtus [a!. xiii], vitx vero
vcrsi stint.
t

vi

pcr dimidium circiter

annum vitam

qttoquo

modo
ita-

sepluagesitntis scxlus.

transigens scnsim corpore deficicbat, animi virtuie

74. Loln igitur cx

morc eoqwrc
facics

ejus, pcliil supra

scmpcr idcm qui esse solebat exislens. Spiritu

sxpe mcmoratiis rcrum Ansclmi provisor ac dispensalor Balduinus, qualcnus
Palris halsamo,
v.ise sibi

quc forlis, sed carne nimium fragilis pedes oratorium adire ncquibal. Atlamcn consccralioni Dominici

quod admodum parum
atque peroptans eo

in

parvulo

majort

corporis,

quod

spcciali

quodam

devotionis

ejus parle perdila rcmanscrat, inungerctur, sperans

alTectu venerabatur, intcrcssc

dcsidcrans, singulia

modo

illam vel modire amplius
viri

diebus

illuc se in sella faciebat dcfcrri.
ei

A quo dum

scrvaium

iri

ne corrumpcrelur. Acquievimus,

nos qui

servicbamus, cum, quia mullum exinde
nitcrcmur; vix quinto ante

induslriam amplcclcntcs. Vas crgo ipsius liquoris in

faligabatur, declinare

manum
funcli,

cpiscopus sumpsit, cl nncturus vullum de-

sui exitus diem evinccre potuimus. Exinde ergo as-

digitum fundo vasis immcrsit.

Quem

illico

siduc lecto dccubans, anbela voce

omncs qui ad
**

cxtrahens, sed vix summilatcm sui digiti inadefa-

cum

accedere mcrebanlur, in suo quemque ordine

Oco vivere bortabatur. Illuxeral Dominica dics Paimarum, et nos pro more circa eum sedebamus. DiDomine Paler, ut nokit itaque ei unus nostrum
:
I

clam repcriens, raius cst balsamum ipsum ungcndx facici baudquaquani possc sufficcre. Quapr/qiler rogal, balsamum quod conficicndo chrisinali in majori ecclcsia

servabatur, affcrri, cupicns vidclicet
cjus,

is

inlelligi

datur, ad paschalem domini

tui

curiam,
si

una cum capitc dexlcram
norari. In his
sterio
illo

per qu* multa bona
tali

relicto sxeulo vadis.

Respondil

:

Equidem
mallet

vo-

alque divina dixcrat el scripscral,

unctura hoin

Iunias ejus in hoc est, volunlali ejus libens parebo
[<»/.,

cum

episcopo eram, el
Iinpressi post

non contradicam]. Verum

si

me adhuc

juvabam.

eum eum in

mini-

vas bal-

tam diu manere, donec quxstionem, quam de animx origine mente revolvo, abinler vos saltem

sami digilum meum, ct xqne, aut certe rninus digiio

solvere possem, graliosus accipcrem; eo quod ne8cio

madentem exlraxi. Iiaque rogalus episcopus mihi vas in palmam vcrsarc si forte inde aliqua
ejus

utrum aliquis eam
si

mc

defuncto

sil

ahsoluturus.

gutta defhierei

;

acquievil, ct illico stupentibus cnn-

Ego quippe,
rem.

comedere possem, spero convalescein

ctis liquor dcsiliens, copia sui

manum meam com-

Nam
nisi

nihil doloris

aliqua corporis parte

plevit et supcrcfQuxil?

seniio,

quod lacessente stomacho, ob cibum
nequil
[a/., ncqiieo], totus dcficio.

Hoc ipsum sectindo el lcrlio ac sxpius factum cst. Et quid dicam? Tanlam
abundantiam halsomi vas ferme vacoein ministravit, utinlaoio vasc ccclcsix non sohim caput et inanns,
sed brachia, pcclus, pcdcs quoqiic et loluin corpus
ejus non una sed sxpius repctita vicc

quem capere
•verha,

75. Vesperascente dehinc feria lertia, ctim ipse

qux

intelligi

possent, edcrc

jam nullavalcrei,
quoque
et rein

rogatus a Radulpho (42) Rofensi episcopo, ul nobis

omni cx pari*
ciiiu

qui adcramus, et

aliis filiis suis, rcgi

inungeremns. Dehinc more stimmi pontificis veslibns csl sacris
veneratione
indutiis, el in

ginx cum

liberis

eorum, ac populo tcrrx, qui

oraiorium debila

eins obedienlia sc sub

Dco lcnucrat, suam absolu-

delaitis.

lionem ac bencdiclioncm largirelur, dcileram quasi
nibil

75. In crastino autcm ctim sepulltnx Iraderettir,

mali paterelur crexit, et signo sanctx cnicis

sarcophagum quod

illi

fueral plurihus relroaclisdic-

edito,
in

demisso capilc scdil. Jam fratrum convenlus

bus prxpfiratum, longiludine
apliifn, sed proftinditate

quidcm

ct laliludinc

majori ecclcsia malulinas laudes decantahal, cl

iinus coruni qui circa

lextu

Evangcliorum

Icgil

Palrcm excubabanl, sumplo Passionem coram eo,
Yot
eslit qui
et

bens inventum

est.

magna cx parte minus haQnod consideranlcs aniino dcfivalcnlcs, ut

cicb.imus, nnlla

soliccl ralione pati

quan (45) ipsa dic ad missam lcgi dcbcbat. Ubi aulo.ni

stipcriori lapidc prcssns, sua inlegrilatc aliqiialcnus

vcnit ad

ve.ilia

Domini

:

perman-

Ixsus privarclnr.

Cum

ilaquc in hoc plurinii llucliia-

sittis

mrcum

in

tentationibut

meit,

ego dispono
ui

p

rcnt, cl

alii

sic, alii

vcro

sic

rcm possc componi
fra-

ro6ij,

ticut disposuil

mihi Vater

meut regnum,
in regno

diclitarent;

qnidam cx conferta mulliludine

cdatit et bibatit supcr

mentam ineam

meo

trnm, acccptuin baoiiltim episcopi Rofcnsis, qni funeris
officium

{Luc. xxii, 29), lcniius solilo spiritum trahcrc cocpil.

prxsens ngebat, pcr transversum

Scnsimus

igitur

cum

jamjain obittirtnn, cl dc

leclo supcr ciliciuni ct cincrcs posittts est.

Adunalo-

sarcophagi stiper corpus Palris duccrc ocepit, el jam illud omni cx paric corpon jaccnlis prxcmiiiere

qne circa eum univcrso
uliimiiin spirilum in

flliorinn

siiormn as;ininc,

manus

Crcatoris cmiltcns dor-

mivil in pacc. Transiit aniem illiiccscciile aurora
(|ii:i
i.T.

niagna nohis exindc adiniralionc pcnnolis invcnil. Canliia lla ergo vcncrahile corpns Palris Ansclmi ricnsis [al , Dorolwrncnsisl archicpiseopi ac primatis lolins

fcri.r

pnrcedcnlisCociiam Domini.quxeral

xi

Rriiannix scpulc.ro

iiiclnstiiii,

quid condi-

Kalendas Maii, anno videliccl

Dominicx

Inc.ania-

tio

sortishuinanc habeat,

ln se

onincs qui perlrans-

IIENSCHEMI NOTiC.
(42) Qni
soilicct ei
di.

ahbalc Sagiensi, jam anlc ascsl.

pro fcria
inchoala.

iv

Majoris hchdomadx,

qux

illa

uocleer.lt

sumplns
(43)
F.

^rat, ul
i

lum

ost P.issio si-cundiim

Lucam. prxscripia

Itt
rniil, sui

vn
OtOOiplo
i i

\

m

l

rOftl

KAOMIRO
ncgnlii
i

srrii

i.m
Ill

im
rnun euncla Mribaiilur.
f.irta,

inniHi lUOHderO.

S.inr

m

olniu \ VloWil mlrfrrrr.
l.

infliuii

cl posi nlniuni cjus, iiinli
<|>i.i-

iiiuliis \isa
stiii

liamnlur,
rnin

A|wrla drnupir Ml,
rl

quy l>m»

prr

ip-

ylDriain cjiik, qu.im pro mcrilit
.i

mr
t.i

mhii farrrc ilii/iiMlun
diitrssiiinis,

no»

laliuni nudi [>rn

pMM
j

pissr

DOO non

dubilaiiius, Bltrslanlnr.
l.iborrui
iiitrji <

^nilms

puln

aiifllrrrr a<l

nnliliam rrlrilnitioint
rjm»

nirn

lcribondll

nolniiniis.

BMgll

01 Convcraalionil vila? (•/., retrilmliont» vila*
Sil iiaquc

vulclircl ollgODlOO hilcnlh»
iinrinJn ra

nnslro onincs qui dorf.icrre,

Dco Palri nmnipnlcnli,
vi-<

el Filio, cl

vidrinnl

paros

qiiam

lotl Krri-

S|>ifiiui l.m,rl graliariim nriio. iiunr ri per

ancln omnia

Lcndo,

illa

non scribendo, untim

alii

quani poliora

hxculoruin

ula.

Amrn

AD EADMERI LIBROS DE VITA

S.

ANSELMl

SUPPLEMENTUM.
(WiimiON, Anqlintacra, lom
II,

pag. 181.)

(U) Quxdam
«I

atilcm

qux nonper somnitim
ejus
coi»6liiuli$

acci-

B

cjug.

Magna
qu.iin

I)ci

pielas,

!«»«•

cl

ipso posl oliiium

non longo icmporif
por mevis

cam,

sl.ilim

ad

magna polenlia. Nccdnni verbum comilis cospcrant,
subilo cvatoia redii, ct littus
Ixti

s;»alio, sed

ingravi tliscriminc

Dominicam Oralioncm perduicrant cum
nescente nebula,
:»d

inoriam

pii

noininis ejus provcnisse

ferunlur,

cceli

sencritis

amnris qno ergo

cum quidam

mcorum adhuc
filius

ar-

quod

primo feslinarant nou longe abcssc
oppauso

dcnl, paiicismc notare compellil. [C*r. LXVI.] Arnulfus
iniiis

conspiciuni. Gralias igilur l>co cl udcli fanmlo cjut
co-

quitlam nominc,
ct ipsc

agcntcs, animi xquiores effecli,

volo pro-

Rogcri dc Monte Gitmmeri,

comcs, dc
ine-

sperrimc sunt

in

porlum dcsideratum

cvecli. Inde

Noilhmannia Angliam redicns, marini

ilineris

petenles curiam llcnrici, regisAnglorum, euncta
illis

qux

dium prosperocursu pcregerai

;

elcccecontra spem
ncbula nimix
cl

accidcraul ordinc supra

digcslo ipsi rcgi, prx-

omnium

in navi consislentiiim sjibito

senlibus cpiscopis
runi. Qnoil

regniquc

primoribus,

cxposue-

dcnsilatis

exsurgit, supcrcrcscit,
cadit,

qtiin

venlus

aiidilum multis

omnis quo vclicbanlur,
rciiirvcniuni habcns, ncc

evanescit, dcpcrit.

dubilanlibus vitam ejus in

Navis in mcdio pclagi ntillum quo in ulieriora rapc-

quod

cl

boc el

multum plactiil, non mundo lalcm cxstili»sc, mullo majora dcbueril a Dco mundo
Kobcrlus nominc, assiduus
Rofcnsis opiscopi, cujus
est.
iu

quxin ea cousisiebat ho-

sublatus merilo oliiinuisse.

minum
iierct

prx densitate ncbulx quam tc- C viam dignosccrc valens, huc et illuc inter unmultiludo

Itcm mouachus crat,
in

scrvilio

Radulpbi,

<i:irum ciumilos navis

nullum

iter

explicans flucluaafflicia vi-

snpcrioribus babila

mcmoiia

Hic

per

ponlcm

hai; et consislcns in ea ixdio
roriiin lurlia

vehementi

Londonix co

fcrc

lempoie

pcrgcns, infortnnio quo-

animo
lali

deficicbal.
sibi

pcr dies duos

modo

Marc siquidem cos haud gr:ito obsequio
illoium,

dam subito pcicussus cst ex casu cqt.i qui manticam suam ferebal. Idem clcniui cquus miiius cautc
per pontcm liinc indc dirupltim a fatuulo traclus in
fltiviiim cccidit ubi

vinillcabar, et in d.vorsa

vola meutcs
,

quo

n

suo

retinaculo

solvereniur

cl

ora

eoncitabai.

major
Liccl

vis

undarum

cl

aqux prolr.>lcr,

Tandcm mcmoratus comcs, mcmorandx nn morix
Patris Anselmi ul sibi paucis
rocord.tius,

fundilas

cxsliiil.

igitur

nominalus

vota oinniuni itipit; ct

inlt

ndeicnl, brcvi alloquio ctiiictos adlil,

monuit
irem

:

<

Omissis,

oinnibus

aliis, in c:iusa

pix-

scmi converlamus cor
ct

et lingtiam

noslram ad pacujus sacra
s

bxc omnia cranl, damno aitimalis ct rcnun qnxinmanlica scrval antur, coniristatam aliqualcnus meuicin haberci, lamcn quasi eorum omniiiui immemor, prouno de libris bcaix incnorix P.iliis
cujus

poutiGcem uosiruin sanctum Ansc'mum,
vidimus, cui adhxsimus
,

Ansclmi, qui inter
valdc cr.U sillicilus.

alia

inibi

habcbaiur inirusus,
igilur

quom sxpc

Pcrgcbat

pcr ponlcm

d .diiita imbuli, ct bcala sumus benediclione

vpius

qtiomodo poierat,

pro

Iibri custotlia ct rcstilutionc

l»erfuiicti,imploraiiiesnotam nobis pietatcm pocloris
cjtis

ob mcrila
vipam

illius

qui

eum

focor.it

Dominum orans;
llncius
?

e:

quaicnus sanctis mcriiis suis impeirct a crcaio-

oqutts in profunditatc
forti

tumidi

lendcbal ad

re noslro ct

omnium Domino
ct

Jcsu Cbrislo

nobis ct

conamine

nataits.

Quid dicam

Utriqac

pcccatorain remissioncni,

hujus gravissimx in-

cmonso
rata,

iiiucre, istc pontis, illc

Buminis, allrinsccas

commodiiaiis,

quam pro

cis juste

palimui

,

cele-

scse consectili sunl.

Mox

dcposita manlica et rcserc-

rcm absolutionem. Assenscrunl omnes admonilioni
(44) In ediiis
r.ipilula dcsideranlur,

utqua plcna timcbalur aqua excuterctur,

duo hxc postcriora Vilx S. Anselmi quamvis ea in otunibtis qux
rcpcrianlur, cl ah Kid dc miraculis S. Ansclmi

vidi codicibus nianuscriptis

landcntur. Inibicnim Eadmcrus dicil sede niiraculis Arnulli comitis cl Kobcrti monacbi in caicc libroruin Dc Vita S. Anscluii cgissc. Wartho».

u oio in prologo ad librum

119

S.

ANSELMI CANTU.VR. ARCIIILP.
unam solam

120
bencvolcnlia
quaj corrigeuda
singula
loco

periunlur omnia quae intuserant praelcr

A

rans

cum

insita sibi

lineam vestem

ila

ab humore vacim, quasi eailem
liucta
fuissel in

corrcciurum, qu;e
sibi i-ompcleuli

alitcr so

babebanl

mantica nunquam

aqua. Reversus

ordinaturum. Nec aul spesaut opinio
iu ipso

ad episcopum, rcm gcslam

me

praesentc rclulil, ct

ruca

fcfcllit

mc. Siqunlcm

opusculo nonnulla

inlaudem Dei audientium ora resolvit. Ilinc fini prxsens opusculum subdam
ne$
id legere vel

correxit, nonnulla subvcrtii,
;

quaedam mulavit, quaccordc laclarer,
aucloritate suffullum
glo-

dum om-

dam
el

probavit.

Undc cum

nonnihil
lali

audire

dignantes prios brevi com-

quod edidcram lanta ac

moneam quatenus nulla incrcdulitatc ex iis quae descripta sunt menlem vulnerent. Taiibus enim in
eis scribendis aucloribus

fortc plus aequo penes

memclipsum Eadihcrum

riarer post paucos correcti operis dics vocalo

mibi

usus

sum

in

quorum

rela-

ad se pontifcx ipse prxcepit quatcnus
nes in quibus ipsum opus conjcceram,
struerein
:

quatcrniopcnitus dc-

tione

omnem

falsitalis

suspicionem procul ahcsse
libri

dnbius non sum. Siquidem plurima quoe primi
scries continet, ex
collegi. Solebat

iudignum profeclo scsc judicans cujus laulitierarum

verbis

ejusdem Palris Anselmi
ut

<|em secutura postcritas ex
prxtli cujusvis habcret.

monimentis
aegre
tuli.

enim nonnunquam,

homo

joeun-

Quod nimirum
niiilto

dilatc

prxslanlissimus,

inler alia dicta sua quasi

Non audens lamen

ipsi

prxccpto fundilus inobediens
labore compegeram,

ludcns, quid puer, quid

juvcnis, quid ante

snsce-

B

esse nec

00USf

j q Uor

ptum monachi habitum, quid
fcrre,

in ipso babitu positus,

volens omnino perditnm ire, notatis verbis ejus quaicrniones ipsos destruxi,
a ii; s
iis

quid prior, quid abbas egerit, simplici scrmonc re-

quibus scripti erant

autumans audicnles eadem qua ferebantur intentione et perfunclorie illa suscipere. Ea vero

quaternionibus primo inscriptis. Quod tamen

factum

meum

inobcdientix peccato forte non carei.

qux intcr miracula in ipso quxdam a Baldwino, quxdani

libcllo

computantur,

a Bosone, qua?dam a

Riculfo, monachis Reocensibus,

quorum me Eadmeipsi

Aliterenim impleri prxceplum ejtts ac illum intellexissc sciebam. Quapropter ab omnibus in quorum manus forte isla ceciderint, siquidem isthic quid-

rum monaclium

Ecclesix Salvaloris Cantuarix inibi
:

quam quod non omnino quantum ad
mopere postulo qnatcnus pro hoc
i; s

faUiitalem
iri

meminisse rccordor, accepi
rabanl, aul interfuerc,
lucre, aut ab
illis

quihus, sicut
in seipsis

nar-

narralionis displiccat, rcpererint, pelilum
et

suminc

aut

ca experli

pro

aliis

pecca-

qui lestati sunt se

duin fierenl
librosecun-

mc

/,

s

dignentur intcrccdere, ne moies
ut

eorum
posse

prxsentes fuisse, acceperc.

Qux autem

lantum deprimat
qualicunquc

ad illum cujus Vitam et aclus
digessi,

do notantur, pcne omnia aut propriis oculis intuilus sum.aul auditu aurium sensi, aul alio aliquo modo,
uipolc qui ejus prxsentia jugiter cx quo pontilicalu

slilo

perlingcrc

non

c

s inat.

Ncc cnim
n
iinis

animo elabi potesl qualiler mibi
vice

rcS pondcrit,
s j cu i
\

cum quadam

illum rogarcm ut
ila

fimclus cst potilus suni, per memelipsum

Eadmcrum

me

conSorlcm laboris habucrat,
rclribiilionis
la?te

addiccre merui. Falsa vero scientcr aliqucm in sacris bisloriis

et

j

n aupcris parlicipem snx

efllcercl.

scribere

nefas esse pronunlio.

Nam
scrifalso

All n cmpc id se quidem libenter ac

faclurum,

quoties eavel legimlur, vel
pioris occiditur, co

audiunlur, anima

quod omnibus per ca quae
Praeterea

p rov ideicm Io quo faC ercm.
a „i ma
j

«olummodo
si

ne peccatcrum mcorum pondus
in

hoc nimii pondcris

scripsilinfando ore mcniitur.
(45) [Cap. LXVII.J

pielale j„ s ii judicis acquilas

remota appcndcril pro-

cum

operi

mantim
dic

rccl0

primo imposiiissem

et

qux

in

ccra diclavcram, per-

an y SS

mca non sursum scd in profundum prxceps ibit. Unde qttemadmodum ego Eadcoepi, adbtic
sibi

^amenx magna ex
ipsc Palcr

parle tradidisseni

quodam

mcrus
a

Ansclmus sccretius mc

convenit, scisci-

tans quid diclarcm, quid scriplilarcm. Cui cumrein
inagis siicntio tcgere

q Ua tcnus juam

quibus possum precibus insislo impcndi desidcranl, mihi secuut

quam

deicgcre maluissem, prx-

mpit

qualenii3 aut coepto dcsislcr.3 aliis intcndercm,

r.iiiqiix

scribebam

sibi

ostenderctn.

Ego aulem

tjui

veniam deliclorum obtincant no, polliciius est pius n m s mft peccatis oneratum quo prop alcr s „blcvare non valcat. Quod sua clemeniia domiuaiur vivit, c „i nve rlat qui supcr omnia Dcus

Deo levamcn
-,j

el

i

jam

in nonntillis

qux scripseram
roboralus,

cjtis

ope frclus

ct

"

el rC g n at.

Amcn.

emcndatione
(45)
not.t
:

fucram
in

libens parui, spc-

Aabeiar

n»rghM

ilteriai

oodidi iiihac
hic
/i-

mrn pomt.

<W

viiti

.lesiimonium perhibait. Et pr»-

Eadmtrm

qui

hunc librum n compotuit,

ccpto lUdulpht ponufict» ptv\ccxl.

MIIUCULA
I

S.

ANSELMI
D.

v

ms. regin* St.ccix cn.it Mxnt. XOSriOI.

E-lidii

IfttTim, ampt.

Collect.

t.

Vl.col. 983.)

Cum
tt

Patri,

V-

lm,

minrnb

,-lur,

fcnnu.r.
operaltii,

R« «

iptd paneos jim cognita vix babcatur,
fu.t iila

o.per eam

Chriiiui

pecUUter nl

Ui paioat quanti mcr.t,

bca.us,

1*1
||uflcdani dliliiul, qusi

UIIUI

i

i

\

dlgnnm scrlbere dusli
mauriel
(46)i
4ll

A Mundui
i '.
l

si

iii

|

mi
p
i

|

<

Ik
1
1

i.

Bubnoclcns oporii
Vir fuil
iii

praidlclJ

mpora qoo
i

inclui

u

im
.

itoi
i

pigO

Potttll qul jungltUI

upi

Aii
i

joro

liu

bal,

Notui

dlvlilli,

Md

III'" Idui ni< era
i

irnli,

Pluribtti <v
I'i.i-i
i|

i

iii

i.

gnl Rnll
i

ortli
ll
i

Scivifi Vall.llllS, Ifd li|H.l

nnt.iimn llU»,

rcgi» (Juillclml,
i

junloi

Aciiluis Ipie bonli iniilteni quoUdianli,

ImpeU
Ec<

evitia

<

itc!

mltinlc
i
i.

m

FleUbui

:\iimisiis,

prooibui iimi uvlUplicstl
,

|ui
iHii
>

ini dirlpiendo,

Ctiri.slum piilsalul

Domiimm mc

OffllfiUbOl

Nnii srtl
Ili-c

iin

veraoi bominesvc farendo.
I

Quod mper illliun dlgnolur Bocure vlsun t nundindo cutora libl eonfernt Ipie ssluun.
(,,»111

pcr sr
t duii

ipioiii iin
i

iii,

BiUl

psti

li

Romsm

poUturus,

\i qui

eontrllun oor raspiell etilbJ itructuni

Coniliinm doninl pspa luper boc bsbilurui,

IpiluiBgraU non defuil insieuUi

A qoo
i

lusciptlur ninio prsrranlM bone

Imo

llbl

inira Mihvcnit Ol indice cura.

Urbii ct a
jus in

UU

venersUi nobiiiuu.
curren
msnii ibsi,

ln sniiinis igiiur

qusdsn

siib

nocu moneiuri
itque vlderli

oecursnn pooipose nsn propersbot,

Onod

il j.uii

Berl

unui

velit

Pnssoiissd

UoU rsnsu
iiluC

Hlnc beoe lecurui lurgst Beccun peUturui,

"

Tiiiii

quia lOUMllil
is

dl parlibn I0TJ
Petri,

Atque noositerii

Psimo
sibi

seoraUni owt|
eoitfone bibo&d
miissi oonciuil aems.

Venersl

ssncU rapeieni lonYagii

Onuiihus ipsc modis m.igis exUrquere Isborol,

Tum

quia nolus oial inir.iiuh- relligionis,

Qnod dignctur aquas

Aclihus hinc mnllo salis esperUl rsUon

AMmi

iukIc rasnui iiuin
liic

Ast ubi causa sui

fuit

advculiis manifeslj,

Craduhii

noniUs,

Sl

fscUl ccrlior

ipsis,

Intpiger licendit illuo, sed cl illico lcndil.
Indical,

Sumino ponUOci pcr eunden quippe relata, Bxtonc nsjoren sibi prateadebst boeonsii
Ll dccuil
lali

Ansclmo lunnitin lUggerit almo
pcr visuin fuorsnt oslcnsa supcriiuni.

penonSI

tatu speciali.
facil

Qua?

sibi

ISam rctinens lecura, sihimel

csse sccttndum,

Qui «tupct ex vcrbis primoquc repcllit acerbis
Yocibus, alquc monct nc talibus ipsc laborcl

Actibus in cuncltl secreUl ct manifeslis
Ipsius ad

Isudem quaniplurima icpo peroraus,

Non opus

essc suuin

proteslsni quod pelil ipsutn,

Nunc

in pri\a!o,

modo

coelu niulliplicalo,

Imo bealorum qui pracessere virorutn; Sc peccatorem, procul his sed el infcriorem,
Quique super Unlishil audiri non mercatur Quippe suis culpis poscenlibus impcdialur.

Sic ut mullolies vcrccundaretur in iisdein.

Urbis vero

silus, quia

morhidus haudquc salubris

jestivo snb lempore, quin peregrinis r Nosrilur Ex dominl papa» eonsensn consilioque At niagis in precibus pcrstabat horao miscrandus. Trsnsiit sd villam qux Sclavia dicilur, ni qua Altius ingemiiians, quod ferrct opem vcnerandus, Sxpe quiescebal, corpus recrcando fovcbat. Nec paicrctur ea fraudari sc racdicina, Hxc quoniam liti consUI sita monlis in ipso Undc siiii cclcrem credcbal adcsse mcdelam. Sanior inde dalur, cliviquc salubris hahelur, Vir tandcm Domini, clamoribus his slimulalus, Nec procul a muris Romana? sislilur urbis. afflictum de more suo miseratus, Et super Quo Patris ad jussum remcabat et ipse frcquentor.

Intrat in ecclesiam, prccibus conscendit ad

aram,

Mane rogalurus pro cura corporis bujns

,

Veslibus alque sacris indulus, milcs ut armis,

Grandia scd quolics iractabat ct ipsc pale.iler. lpsius at monlis homines pcnuria grandis Conftciebat aqux jam Unporis illud ad usque.

Concelehrat missam, scd non sinc lletibus ipsam. Astat ct argroius, prosternilur in prece lolus,

QuodJ>ene perpendens hujus cusiodia
Insuper el vitam sanclus

villx,

Orans cx imis animi cordisque medullis,

Jam

sibi

promissum complcri

ccelitus

ipsum.

quam duxerat il!e Et qttia plura suis preeibus jam commoda mullis Prxsliterit Christus morborum labe gravalis,

Attjue mysteriis

consummalis sactosanclis

D

Alloqttilur
l)l

sanclum

,

preeibus circumvenil ipsutn,

(Mira relaiurus sum, mira sed cxposilurus),
Accipil e

signare locum pulei digneUr ibideiu,

manibus abbalis aquas silibundus,

Queis dcguslatis devoie, queis magis haustis,
Miix opiala salus roembris infundiUr ejus.

Quod ntageconvcniens latici decroverit idom, Dicens velle suum fore, si jam forte valcret Id (ieri, precibusquc juvamen Icire placerel
Quod non
cssel opns descendere vallis ad

Nam
Et

caro mundatur,

nam

spurca culis rcparalur,

imum
in

sic in

laudem prxrumpens Oninipoientis,
toHob.it vocibus akis.
vir sanclus,

Gurgilis ad

lymphas referendas monlis

altum.

Non miiius Aiiselmum

Qucm compcscebat

eumque monebat
tanli,

Audiil Anselmus, Undemque prccatihus ejus Annuit, cl laudat quod disposnisse fatcltir
:

Ne sibi quid facti velit huie ascribcre Imo Deo soli pcrsolvat mttnia laudis A quo procedit lolius cttra saiuiis.

Assnmplisijuc
Exiil

sibi sociis,

monacliisquc duohus,

acunus

fucral

qnod sxpe rogatus.

Sed

mo:is sublimis cral ardnus et niinis ipse,
et rupes

Talibus instructus, hinc et nirais exhilaraius,
(4fi) In ms. codice roginx Succix cxs:ant Iti \-crsus ad calcem Viue S. Ansclmi ab Eadmero con-

Desuper

quo mons erat obsitus

ipse

;

scriplx. Iliuc conjicies honim etiam vetsuuin auclorcni fuisse pradictum Eadmcnim.

m
Au.tmcn
Impcral
anlistcs, scripii iinn
fi.lci

S.

ANSELMI CANTUAR. ABCIIIEP.
\ Fons
e vcstigio

121
roiis, ct uuria

Unde videbatur demeath snmm.i probari Quod quis il.i vcllet puleuin sallcm mcdilari.

prorumpcns

P<>rculil asianles stibilo

grandique stnpore.

immcmor
sit

exslans
sinapis,

llinc pro l.clilia niciiiis

cum

lauriis

liouorc
rcpcliiis

Quori qni halicns
liinc

qiiantnm

spcrma

Chrislum inagnificanl, sanctumqtic Dei
Vocibas acclamaul, tum
f.tcli

monli transrcrri, ciloqtic movcbil;
spc sicut cral bcnc suetiis,

pro novilale

Ac

ttinc ipse frctns

Muncris, cl divi tani inira pro novitaic.
Iloc cl Itabclur
ibi

Inspiciendo lociim, pciluslral slriclius ipsuin.

pro miro,

nam

patcl

omni

Tunc prece praemisu

,

qtne scmpcr crat sibi

prom-

Cum mons

procerus conslcl modiceqtie cavatus,

[pta,

Fonlc salubris aqtia jugis et Ol, cl ipse rcplclns.

Aiquc gcnuflcxo, crucis cxliibito qiioque signo, Tor fericns lcrr.im lapidi saxnquc propinquam,
Jnssit ul instarcnl opcri puleiimquc pararent.

Nam

febricnlibus

bxc

in pottim

sumpla mcdclur,

Insupcr ct variis languoribus apta probatur.
Ari Doinini laiiriem quo.l per! net induhilanlcr
:

Nnn

difliricntcs, seri in ipso

spcm

slalucntes,

Talia qui populu dat dona sno iniscrantrr.

Qui populo quoiidain pcr dcscrtum gradicnli

Prasul
Cujtis

>

el ipsc

i|ii

ricm imn expcrs lauriis hahcltir,
lioc

Firma de pclra produiil aquas

silienti.

amorc Dcus opus

patrasse vidclnr,
iu omiii

Pcrpaucis igilur Iransactis iudc diehus,

Hinc Sclavix pulcus palria vnciialur

Ei quo cccpcrunl

in vertice

scatpcre monlis,

Prxsulis Ausclmi pulous dc lamle pcrcnni.

SANCTI ANSELMI VITA BREVIOR
Ex
manutcripto codice bibliothecce Viclorinx.

Anschnus cx Augusla Burgtindix

civilalc

ari

AI-

quc

divinis

dediio,

pcrferri ac

sustentari

possct.

pium

radices posila oriundus, ac illuslrihusparenti-

bus, Gundulfo patrc acllcrmcnberga malrc prognalus, ct a pucritia ingcnuc
ari

Scd cuin ncquc hac suasione qiiidquam prolccisscl, proquc cerlo compcrissel proceres popuhimquc Anglix advcrsos
_.

liberalitcrque

insliiulus,
,

atil

tnintis firiossibi,

Becccnsc cccnobiuni, pcrmolus Lanfranci fama

cuinquc ad arcbicpiscopi nitinus

Ansclmo favcrc jam oblaluin flagi

sux anno viccscplimoprimum filmonacbus,dcindeLanfranco a Cariomenscm abbaiiam prxfcclo, in Bccccnsi priorato successil in quo ordinc quindccini annis
discenriique sludio, vcnit. Ibi xlalis
si.no
I

larc, apcrtc contradiccrc iioluil. Vcrumlauicn
ccpit posscssioncm
illo

cx-

rcrum ecclesiaslicarum

,

quas

vacalionis quadricnnio fecerat, ut Ansclmi quoaiictoritaie
ct seuteiitia ratae essenl.
illi

:

quc

Ad qux

Itetil

:

Tuni Eiluiuo Bccccnsi nbbatc moriuo, Ancrcalur;

Anschuus
obicnla

dixil

nollc sc Ecclcsix nocere inquani

gclmus abbas
eiiam

annis gcssil.

qucm gradum quindccim Tandcm ab Hugouc Ccslrix
sui

oflici: nihil

coululissct. Ilaquc

abhatiam Beccenscm,
liccntia (in

Uolhomagensis cpiscopi

cnjus

comile graviicr xgrotante, cclcbriiate

iiominis

dia:ccsi fuil) dcscrcns,
sis a

archicpiscopus Canltiarien-

pervulgala, in Angliam accersitus vcnil, ut

quxdam

Walchelino Winlonicnsi tum cpiscopo con,

illiuscomitisncgotiaprocuraret,ct Ccslrcnsis
sterii

coeium, exclusis saccrdolibus,

monamonacbis comaccepisscl

lirmattir

liriclilalcmque

Bufo

regi

ric

moic

fecil.

plcrcl.

De quo cum

Cuillclmits Uufus

Turn vcro

iu

ca scric localus ct conslilultis, cacpit cu-

c im

Caniiiatictiscm

arcbicpiscopum

nominavit.
lolo

rcgciu lilurius alqucsevcrius dc lam incxplcbili
piriiialc ct

Oiiincs

cnim arrhiepiscopaius provcnlus

qna-

rapina honorum ccclcsiasticoriimadmonc-

dricnnio rcx pcrccpcrat, plurimasqiic Ecclcsias vcnalcs

p

rc,

qua

nibil possit cssc cerlius

quod

lot

coemeleria

hahmr.u,

cl Iriginla

coRincleria

in

fcrarum

fcris

ipsisob ruinam ccclcsiartitncompascua fccissel.

pascua rcricgoiai, ct ccclesiarum vacanlium fiuclus
silii

Scri

cum

suis prccibus ct

cxborlalionibus, dc rcgis

rescrvavcral. Ctijus lucri suaviialcm,

cum

vel

animo spcm nullam
pcliil

concipcrc poluissct, veniam

«

prorsus aiiiiiicnilam, vcl valdc. niinucndam cx arhicpUcopalus conccssionc scnscrai, ixnniltiit illum
illieo liujus

Romam

cundi pro oblineudo ab Urbano papa

pallio. Qtia sivc pctilionc, sive

nominalionc turbatus
ct acriler

lam promplxcl piopcnsu:
I

in

Ansclmiim

cl acccnstis
tcnriit

vchcmentcr rex asscruil

con-

bcaefleentbe
nhlato
i

aquc uicjns

uUmmb

a lojeipiemlo

hoc Ansclmum coulra sux

lirielitalis

promis-

ar< hicpisropalti
cl.si

avcilcrct, simulale

priino

NB

fu-dus fccissc; fnisse cniin a palre suo
a rcgc. ntinciipalus

dccrclum
csscl,
in

\poMiil,

amorc
gr
.

el mcrilis cjus duclus Canttiaconliilis-ct
,

nc quisqiiam, qui

non

ncnsriii

arcliicpisrop.Uum

lamcn sc

Antdix rcgno p.ipx nominc ccnscreltir, cl qui sccus
fccisscl

jam rcrncn C mliiai ifiiM

uiialcm
iii.ijorcin

cl

magniludincm provincix

beM

majcsl.Uis

rcum rcgisquc inimicum,
judicandiim.

cssc

quam

qn;r ah

hominc

quod
Iliijus

rcgni

consuciudincm violarcl

moii.isliris ocrupalioiiilus, vigiliis, Iticuhialionihiis-

vcrorci vcrilalcm Farimcrus his vcihisdcscii-

m
bii
ftiliil,
«

viia
Reg0D1
lll

itiuviiiii
\
|«1

dr Irainuiiarr

rcgrcHsuiii AiimIiiiiis
I'
i

Mlll
iii.

rdacll popilliqui
>

m
i | .

II.

i

el

libi

Uumain |d pip.un
riiinli
illc

Ii.iiiiiid.

|m

n'
i.

..Inisi|ni
I

|.i

'

'*!»<
i

.

.

'

iubjn
;

lioii i
I

|

alolit

mii

ui<

Iiii'|>im'<i|i.iIiis,

Iik-iiIi.iiii

il.mi,

iIoim
i

nni"
i

ii.

i

"n ccrotil
revoritti
inilniiiiis
i>
*
,

buiuililci
dir.ii

pclut. At

nl noinrii

Urbani

liirlialui,

iom

M"
i

»

•»»

»•

01

>|

lul

.1

n

hv iiiimi pro ptpa

noa lonort, ooc

msoomm
MOl
M1
i|'i.t-

Ao"
infii

lini.

.1

|.ii, ilc

I.

.ii nturn

lo.lmis insc- ul ali»i|tic IIM clcclione lUoill Ik

gcrmduin
i

bclliiui

paruin idonrli, cl nova
i

crimina

rcgno soo papam noininarc.

IIIm IfllUC orta
I

c

ilc

bil

*

1

1 1

AnscloiiiH

ili

dani gravin iIiimmihio rsl, scd in aliud tcnipu
licnda OBl drlala. Jubcl crgo ut loliu»
HCOfi, abbatcs, cl priiiript".
dil
ail

liiK U

lalc ici nnri

MMU

lOJUO ichncin!

i

,

ncr non
n.
|>(
I

di

An^li.r

cpi

lOlOOI niin.i
I

rcrlrnaruin, qujc
p.ll.llll

rci^is
lllll

disciissioncin

ili^si

l.ll

l.llll,

lillCIIIIS lt

Cl SC(

V

ll llll

1

,'

hnjiiH fipud castriiin,

quoil Rih btngaiti tbcitur,
t.ili
i

»ci.

Qulbut iuii
ici

luclii rccensnis, d.ilur illicn

An.rl>

una vcnianl. Kactuill C.l,el

lcplinlana Qnadi
ll

i

nio nhiiis.|iir
iii

fOCUtUl alqnr oplm,
<'a

||\i

m.n

inli

gesimx, jntta cdictum, r.oiivcncrunl. COOII
dlnmdncllnr.il Imolmni divenioejueroUi

regM Anglix, cum

piMioiionfl

fideliiatii

ct

COMUlUor
id

;

siquidciu iimlli, tvA

Mm mdc maxime c|iisro|ii, rc"
in

obscqmi

rtfi, qnoin Juriojurondl locrioiinlo piuMi-

6cral, cl | supcrinril>us arrlmpist opis
siicvil, cl

prMllri M0><
>

piTV(diinlaiifuvcrcvolcnlcs,s|irc(o:ti|nil.ilis jiulicio,

00

qu.icunqut. OB re ad pi pottl

IttM
:

prnbare

iiitcb.iuluri|iioil Anscliiius, salva iMttJttltt»

provocarc.t, ct
vcl cx Angli.r
grin'* ct

ad scilem

apostobraiu

nppcllarct

rcgi dcbebal, iinllalcinis

pOUOt

rcgno

ipsitis

Ur-

rOgM

(lisrcdendi, quotl

bomini

pi

baniiiu srdis apoklolica. pr.rsulcm pro

papa (cncrc.
fnis-

advenx

dillicilc

non fucrat. Ilaquc
lodocill,
:

Aiiscliiius

Quibus
Mttt,

ciiin

plura

qux

ratio lulcrat, objccta
:

consiiliilis sibi

undecim tlicrum

inlra

quos

lirddile Ansclmus cos ex vcrbis Dommi qua' tunt Ctriarit, Ca'tari, el quas Uei, Deo (Mallh.
cl

confcrlis ralionibus suis, transfrclarel
regi ct prnceribus) vado, vobis

Kgo

(inquil

UOttM
ct
ibi

IwiiciIk
tjn.iin

lioncm
se

xxii, 21)

;

aliisque noiinuUis.qnxralio nullarefellcre
illi

incam,

si

non contcmnitis, impcrlior.

ciiin

|H)sscl,pciiitusinfrcnasbCl;

cconlra.quotldiccrciil,
strc-

rcx non spre.tururn dixil, Anselmus
bcncdixil, cl Canlttaria
discc&sil,

lcvatadcxlcra
qualuordct
iiu

non habcntes, cum

in

rcgem blaspbcmare uno
vel

pitu clainavcrunl, qiiandoqniilcinausus eral inreg-u.
ejtis(nisi

dics mjrnsit, el, postridic navein Dovcri rus,

MMCOMtt<

coconccdonto)qiiidqiiam

bco ascribcre.

lanquam

insigni» alicujus criminis rcus a quo-

Igiiur, ad

unam

regix indignationis vocen. quidam

dam

Guillclmo clerico regis ad id nuntio dclinelur
snpellcclile sna

01 episcopis arcbicpiscopo suo alque primali oinneni
subjcclioncm, alque professaiu obcdientiain unoim... ... ...... pciti abncgaut, ciqueiinitalem fiatcrnxsocielalis pari

doncc. m.igna plcbis aslanlc coron.t,

.

.

_

.

r t»

tota pcrscrulala
.

,

bonis oiimibus exiilus, Mperoto
.

mari, alicno

..

,.

....,._
tiiniiis

..

liltori

expositus csl. l'osl

._.

r.

.

_

cjus

voto miscrandi abjuranl. Quidain vcroin cis lantuni
qu.i'

disccssum, rcx proscripsil omnia
erant, cl in stium

qux Ansclmi juns
Am-clnius
a

es parlc l!rbanipap:r

pr.ci ipcicl

illi

se negant solo

dominium

IrOMlttlit. ct ojnaectin*

nbediluros. Episcn|ii itaque

omnes (RoQensi
debitam
illi

quc

slatticrat, irrita prontinliavit.

autcm

cxcepto)

fiut

imo lut

alio motlo,

subjc-

Lugdutium pemxit, inde
qui pcrbcnigno
Intcrea
in liitotc

Romam

papa acccrsilus,

ctionem

cl
ei

obedicntiam abncgant. Hcx cliam ipsc
confidcntiam el srcurilatc.m in
Sttis

eum

bospilio accepil.

cunctam
nibus

om-

Uornam
ut de

vcnil Guillclmus, qui

ademit, ncc sc illum pro arcbiepi copo vel

disccdentcm scrutatus

est, rcgis atl

Ansclmum papam
scquens
con-

patre amplius
bcali

babilurum

jurat, nisi

ipsc

vicario

legalus

,

Auselmi causa

ittducios ad

Pelri ultcrius

obcdilurum dcnegcl. Tres dics

Micbaelis arcbangeli
cesso,

feslum impctrarel.

Quo

in isto negolio clamoribus in Anselniuin, et contuincliis gravidi

Anselmus
,

id rcgre fcrens,

Lugdunuin

rcvcrti

expcnsi sunt, landcm

in

hoc

fine

con-

cousiiiiiii

sc.l a

papa ad concilium quotl lum con-

cludunt.

vocalum
in

fuit,

rctcnlus est. Inlcr c.xlcras bujus consenlcnlia

At Ansclmus

suo proposilo constans poslulal a
,

ciiii

sanclioncs, cxcommunicalionis lala
tilIU

rege ut tnlus rcgno disccdat. Quosibinegato

laclx

D

*&*

»n

laicos investituras

ccclcsiaruin

danies

sunt utrinquc indicixad Pentccostem, et plena pax
etiranqiiitlilas promisse. NibiloininusAnselmiis, boiniiiibiis

quam

in clericos

casdcm

a

laicis

accipicnles.
obiit

Kt

pendentibus de Anselmi causa induciis,
el paulo post

papa,

suis caplis, el spolialis tcrrisquc vastatis, in
afllicius eot.

Rufus rex, qui se vivenic, ncc synodos
pcrmisit
scd
ii-

immensutn

Post bxc tamen Urbanuni
pallium

ecclesiaslicas ad vilii corrigenda cclcbrari, ncc plu-

per Walierum Albanenscm episcopum (qui

rimas ecclesias a

clericis

possideri

,

Anseimo a Roma Cantuariam
ccpit. In

dclulit)

pro prtpa sus-

earum
ludcns

fructus perccpit, jocose
toti

semper boc versu

bac autem (raclanda conlroversia rex

cum

clcro

:

i^ffitis Clirisli,

pauis piuguis c*/.

Urbano papa privatim egit de Anselmo ab Anglia peniltis abduccndo. Sed cuni ob eximiam viri doclrinam morumque probilatem
sel,
id efticerc non posAnsclmus jam oecepto pallio, arcbiepiscopalcm curam cl aucioi italcm rcgc connivente excrcuil , cl

Rufo ittlem morttio, snccessit
a

fraier ejos, Ilcnricus,
coiistcialiis, qui

Mauricio

Londincnsis cpiscopo

calaniilosiiin et

disccrplum a fralre ecclcsix stalum
exsilio revocavil, ei>p:o

resarcivil,

Ansclmtim ab
favcril,

procuralioncm eeclcsiaslicam commisit.

Quanlum

Simnelcrr»

qucmdam Dublincnsem
Yaterfordienscm

arciiicpiscopum,

autem Ansclmo

es suo

atl

Londincnses de

llalcumquc

primum episcopnm,

Ansclmi scrvorum ctfamulonim inununiiatc, cosijuj

1*7

S.

ANSELMl CANTUAR. ARCHIEP.

123
viros

bene humanilcrquc Iraclando, misso diplomale quo
potu ni Anselmus ac sui tam libciicssc possint,
ac

A

Ecclesiis vacanlibus, rcx arbilralu suo
siastioos

eccle,

prxposoil, carumque posscssionem

pcr

Lanfrancus cum
lelni:

suis fucrit, ut c conrcssionc Guilinlclligi polcst.

invcstiluram, cl baculi pasloralis et :niuuli donalio-

Conquxsloris

El ut perspicia-

nem

tradidit.

Quod quidem
jtis,

invcsliendi ac in pos-

mus quam

liierit illa

xlas apcrla elsimplex. mini-

srssioncm inducendi
temporis

Cliristiani

principes

lunc

raeque prolixa

cl curiosa verbis,

non

crit alienuin

sibi vindicariinl.

Ex

his igilur qui

auctori-

ipsuin diploma, Laline Angliccquc scriptum vcrba-

lale regiaepiscopatibus ct Ecclesiis inducti fucrunl,
pcliil rex ul

tim inserere. Qitod loluin

in

utraque lingua comallingil.
fine

qui

sacrali

non esscnt,

;ib

Anselino
episco-

prchcnsum, ne paimas laiitudincm autcm rcgis sigillum, quod nunc in

Magnum
modicam

consccrarenlur; qui vero absente eo ab
pis consecrati cssenl,
in

aliis

diplomaium

con&orlium el consuetudi-

appcndi solct,in hoc anliqiiodiplomaie ad

nit-mbraii£ pariem paulaiim extensam et cxcisam

ncm suam ct cpiscoporum coetum pe-miltcret. lo ulroque horum Ansclmus regi resislit, lum quod
caMcri laicl rcgis excmplo, aitctoritaie privaia,
pre-

cx diploraatis

sinislro latcre

adlweret. Sigilla vero

antiquilus diplomalibussuisreges non appendebant;

sbytcros sine lcgilima cpiscoporitm approbalione,
:

quod lamen ab Eduardo regum Angliac primo iudusaccrdotiis praeficcrenl lum quod Urbanns Roinaclum fuit, qui charlis suis ad verilatis testimonium ^ n«s ponlifex supeiiori concilio statuissot nc quis ik ccram impressam appendebat. manu rcgis aul laici Ecclcsix alicujus invcsliluram
Diploma Uenrici
<

acciperet, aut laici
regis.

aucloritale

polcstalcm apprc-

lienderct.

Hcnricus, rex Anglorum,

Hugode Roclaude,

et

At rcx regnique proceres, episcopi,

el

cujuscun-

W.

Raignardo, et omnibus minislris meis Londoniac

qnc generis

aulici,

hoc pnclcr regni consuettidiucm
asscrcbanl

S. Prxcipio et volo ut onines

homines Anselmi Can-

abAnsclmo

faclitaltim imligne fe.rcntcs,

tuatiensis archiepiscopi, quos in Loudonia habel, ct

assensttros scse ntinquam

tam iniquo papae dcrrcio,

omncs

sui in

illa villa

eunleset redeunles,
sinl, sicut
in

ila quicti

etpoiius tam
Ecclesia

dc omnibusconsuetudinibus
fraucus arcbiepiscopus suos
babuil lempore
patris

unquamLanne
eis

Ansclmum regno exlerminaturos.ctab Romaua pcnilus discessuros quam hanc
regniqiie consuciudine

ea roelius elqtiictiiis

papx scnteniiam, a jure rogio
cl

niei, el vidcle

uliam

prorsus alicnam, ratam habcrcnt.

Qucin

proccrum

injuriam lacialis. TesleHug. comilc de Ce.slra apud

Wcstmonslcr.

>

episcoporum sccumconspirantcmcl cougruentem sensum cum animadvertissct rcx Girardo Ebora,

Anselmus vcro ecclcsiasticam suain procuratio-

censi archicpiscopo

suasit el

mandavil ul

ipsc lioc

nem
dini

diligenler exercens, lolius clcri

synodum Lonflagi-

c

cotisccralionis miiniis susciperct cl absohcrol. Gi-

convocavit.

Inqua

plurimos ab ecclesiastieis

rardus hoc oncris

in se assiiropstl,

dicmquc ad conin

dignila.ibus, ob
lia

Simouiacas pactiones aliaquc

secralionis hujus celebralionem Londini
ecclcsia prxscripsit.

Paulina

Guidoncm abbalem Wimondensem Eldwinumqne Ramsenscm Simoniacos, Galfricium P.triburgcnsem, Haymonein Cervellcnsem, et Robi rtum Sancli Edmundi, ol> varios dcfeclus et exdejecit
,

Quo cum plures (onvcnissent
episcopus luncsacrandus,

Guillclmus, Wiutoniensis

baculum pastoralc
sct,

el anntiltim, qtirc a rcge acccpissel,

itertim regi tradidil; dixiiqucqua:

injuste

accepisfacli

cessus. SynodusislaLondinciisis synodi appcllatione

amplius se non posse relinere. Cujus

no-

etiam vulgo ferebalur, cujus conslitulioucs slaiim spretx- alquc contempla? fuerunl. Nam Girardns
Eboraeensis archiepiscopits,

vitate,

quod

praeler

omnium exspeciationcm lam

subiloel inopinato accidit, pcrculsus rcx Guillelmi

cum
:

illos

canoncs

edi-

xissct servainios, lotns illius provinciae clerus rccusavil.

bona pro6cripsil, eiimqtie regno ejccil. Postca mul« tis in ulram(|tie partem sicut in omni dissidio ficri
solet,

Unde Ansclmo
ii

scripsil
;

«

Silio clcricorum

hucilluc inclinanlibus ad lanlain discordiam,
regi reccnlis regni vicloris
lilio
:td

nicoru

inlegril.iicin

sed praler in paucis

admo-

qux
[) rct

pcriculosa loscisciianduin

diim vcl aspidis
Prolbci
aculcis

surdilalem, vel fabulosi
Variis

ctijusdam
lingnariim

sedamlam,

convciUuiii

csl

ttl

mulabililaiem invcnio.

modo

ininas,

modo

convicia

infligunt.

Proilli,

papiE oraeiilum, Anselnius etGutUelmui Warelvasl regis legr.lus qtii scmper Ansclmi parlibus adversus
fuil,

iones rero niibl pcnitus abnegani

cammici

Romam

profleiscercnlur.

Ilis

Homx

antc papas
papa*

qul line profestione ad saeios ordinei inordinabiliier

Iribunal

hane.

causam agcntibus, Ansclmus
nec
judicis,

Mint protectl.

Ili etiam qoi in preebylerio rd diaconnln consliluli, cl uxorcs sivc coiicubinas inpublico

cansain, coram papa prxsenle ct judicc .Guillelmus
regis sui abscnlis,

causam
in rcgis

iracla\il.

baclenus liabueriint, et ab dura <er\ir

allari nttlla sc rcvercntia

Ctimquc Gnillclmiis veheinenlius
tutii

propoti-

conlinuermit. Cuin vcro ad OrdinCS BliqUOt invilo,
>
(

affeclus dixisscl

regem suum, ne pro regni An-

nniiimlur, ne
»

in

orclinando easlitalcm

gli.v

amissione, jus Ecclesias doiiamli ct

earum

pos-

proflleanlor.

Ohelitil cliam

nc

c

inoncs

liiijus

sy-

scssioncm tradcndi aniissiirum, respondil Pascbalis

HOdj leguin vim ct polcslalcm sorlircnlur,
Inter
i

ingcns

papa

(ut verbis

Eadmeri auctoris
eelesi.irum

ular)

:

Siqiicm-

rt

gem

el

Anselmum
Anseliiius,

discordia cl

conlcntio dc
illoii

admodtim
siia-,

dicis,
r

rcx ttius ncc pro rcgni sui aniis-

le^i.iruiii inve.siiiuris

orta.

Naui lOUi

iennio

sionc paliclur
(

donalroncni

amilli-ru

,

quo abfucial

sc libus

cpitcopaliuui cl

ccc

coram Dco

dico, quia nce pio sui captiii

120
rodompilono, oei
llll

Ml
illqnando PaaehaUi

t

HKI vion
\

i

papi

nilnik pci
illud papali

invcsiiliir.r
t

piiwl.

cium
,n

i

ornpo.il
,

Impunepormilioi ualx n
iloi

.iri'

'.icr.imi nliiiii
i

loiilirin.i
ii
.

lUOUe

|>:t |».i-

n-s|imi-,o

,

i

.hi.:i

•>•

.

iiniliim

An
>i

Papi

celebi m->

impt

itoi

imcniiiui
,

\.

i

lolmnm eonlra regem doBnlu Mt, Ain icrlbunl An.iliniiiii amlivissc Pasi liulrin papam llltm 0100
llicallonil
Pl

poi reill
ii.iiiiin
ii
-

Domino Imporalor .1
M.111.1
s.in.
1.1

<i%

Dom
pra
*>•>-

c\

VlrglMi paofnn
.1

<<<<
l.<

MnlOllllim
l.»i(

In

lliOtl invesliluias da/ilcs,

n ui

ipooUlica Unel
vcr
1:
|

1

leila,
1

dimui
• .

rlcricos cas a

is

capienlcs fiilininaulcm, CeqttO
i

lilii

in confli iiiationcin

1

i.-.

porurritnro, prlnclpi iuU|
dlcintli ooneontlra

mojoribui

mi |ni
eat

.<i -

Sumploqoe lecraroonU) Imporaurii paeem,
<

ini

non imum.
qnot

Nam

In

Uli oiooiih

munlcoiiono papa bujuimodl vtfMi naui
oreblio
vldofl raanoa,
In

<v

UaUin

emlneniiara

iIom InvoiUloranim papa nnooi m 1 Nunc .i.i Viri iinuiii iidi imui, qal Romadieecdeni Logilunum pervonil. Cul una iliuc pn niregii
legaiui
Cuiiiciiiiiis,

oxureveranii m, qood nnUI a\ngionunconcoaiamoil|

ci

regii

mandaU

inUrdliit In

Domliram cuncii croantcm sm> mlniaterio crcenti

«t

Augliam

rcdiliiin,

iii.i

oihihs regnl COHIUetudiiir-

oumdom ipsmn

pro

rederapiiono

ot lakito

lotiM
' !

potre oc fi.urc regia retooua ac oboorvoi
tiue

|no*

nuindi siimmi Dei Palris oblulibus offcraiil, in liano
igiioniiniam iradi nl

seivatuinm COItO proiiniicni
et obedieuiia.

,

poOlpeoiU OOdi

inciiUO Dant

camm

iiiannnin,

RonaiKO aubjecUone
scnlcnlia discodcrc

Sod Anaeimm
crmansit. R

1

qtUO

die

ac noclc

obsccnis conlagiis inquinaiilur,
llllgttinil
ciliisioni addictae

iioluil. Itaipii-

Logi Onl cumarrhij

rapiiiit»

ct InJnaUI

coin-

cpiscopo llngonc iricnnio pcnc loio

roaculanur.

lorom llomani
inter

Cortum cnim eal Bonricnm iinpenail scdandam nOJtO disOOrdiam quae
clcrum coepta
cssct, lanquain orbis

omnes
jussil,

ar< hicpiscop.iliis

roditUI
l.un

in

liscnin defcrri

landem pcr Adt

coiniiissam lilivnsoiii

rcgcm

cl

rcgis sororcm,
tur, ct

boc casn Ansclmus regi

ncmcilialabora-

Ctirisliani

scandalum,

vcnissc.

lloc

autcm

invc-

ad archicpiscopalus jura reeUUUsest. Adcla
morlio
diu

siicmli jns

a Crcgorio scplimo diclo

ilildcbrando

gravissimo cl periculosissinio

rcgibus delralii corpil. Deinde a succcssoribus cjus,
Yiclore el llrbano, inaximc auteni a
1'ascliali,

veral, ad lianc in lanla corporis

infirmiUU tonso-

sub

landam
ct

acccssit

Ansclmus.

Cttjttl

advcnms

UttUltt

cvcommuuicalionis censura interdiclum

fuit;

scd a

tam rcpcniinum gaudium comilissx (am Bgrai
piofligalo

Carolo magno Franciae rcge impentore, ct asequentibus

impcratoribus,

qui

treccntis

amplius annis

iinperabant, quibus

annorum

saccnlis scxaginla trcs
,

morbo valeludinem recuperavcrit. Ilaque rcgem fralrcm Norlhmannix su:n ditioni redigcndx occupatum pro Ansclmo adiii, el in
allulit ul

Ilomani poniillccsordinc scculisunt, boc invcsiicmli,
el in posscssioncm miitcndi clcricos in ccclcsiasiica

rogis colloquium adduxil.

Tantlcm
tle

iu

regis graliain

accepto Anselmo, prior
luris conlroversia,

illa

Eeclcsiarum invesli-

benoflcia per virg.v ct innnii ti-adiiioncm frequcnta-

qux

cos anlea disjunxeral, Pa-

lem

el

retcnlum

fuit.

Coulra banc Ca?sarum prmcicl

pumquc auctorilalcm

consuetudinem censcbanl

synodali judicio pontificcs ncc possc nec debcie per

virgam necpcr annulum cpiscopatus autEcclesix
laicimanuapprcbendi.clqui

ali-

animum quem irrilabilem anlea senserat, in Anselmum ilerum acccnderel, ncc laincn dc invcsliturx jure quiilijiiam disccderel, mediam quamdam in bujus
scbalis judicio ilerum rel.ua est. Is nc rcgis

cujus invesliluram possessioncmque a principis aut
id

faccrcntscntenlialaia

causx dccisione viam secutus cst, nt episcopi a rege ante invesliti, quos Pascbalis exconimunicaverai,
ab
iila

excomimiuicarc.nl. ilanc igiiur potissimam ob cau-

senlenlia

solvcrenltir,

cl

in

sedibus suis

sam, Uenricus imperator
bardosque
in via

Romam

properat, Longo-

confirmarenlur;

sed, nc tale quid in
fiat,

posterum a

sibi rcsistenlcs forlitcr prosternit.

rege aut laico quocunque

cavit

alquc slatuii.
0111-

Tum Ilomam
cinii

ingrcssus, acccpto diademale,
capil,

papam
inter-

Quo papx decrelo rex
nibus bonis el
eeplis el

acquievit, et

Anselmum
a sc

cpiscopis ct cardinalibus
dctinct.

ct

sub arcta

fruclibtis cxsilii

tempore

pcr-

cusiodia
venit,

Die

Paschx reconcitiaUo
in

retenlis

plene

rcsliiuil.

Redil igilur in

quo dic post

lecliim

missarum solcmnibus D Angliam Anselmus, summo
ct

lotius populi applausu

Evangelium, ad aliare apostolorum Petri
in oculis

Pauli,

regina ct oplimalibus

perlionorifice in

regnuin ac-

quam plurimorum principum,
is

Paschsiis
solus
in

ceplus:
erat,

rex

papa tradidil iniperalori privilegium, ul
suo reguo
investituras Ecclesiarum,
in

quo

scilato,

cnim Norihmannico molu delenlus Northmanniam iterum suo sulijccit
concilium
regni
fuil

pcr virgx el
iia
si

imperio.

Reversiisque
indix.il,

publicuni

annuli tradilioncm
posl invesiiiuram

clericos

transferrel,

Londini
regi, vel

in quo slatutum

non
cl

licere

ab episcopo, cujus dioscesis sint

cuicunque laico per baculum
vel

annulum
pro
scn-

ecciesix consccraiionem canouice accipianl. At hoc

episcopum

prcsbylerum qtiemcunque inveslirc;
episcopis regi fiai,

modo
l

invesliendi jus,

synodaU lanium consiilulione

salis esse ui

bomagium ab

papa, cxtcris dcmpmm principibus, iu illo rcgno solum retinelur, tanium lam lerroris anatbemalum ei

possessionibus temporalibus. His ex Anselmi
lenlia geslis,

ccepil prioris illius Londinensis a sc

excommuniraiionuma papa projecta fulmina regibus
inctisserunl ut

celebraiae synodi decrela

exseculioni mandarc, cl

pavido et trementi alicui

Ilerculi
illa

saccnlotuni nuplias dissolvere.

clavum, ut ditilur, exlorsissent. Sed Henricus
tonilrua compcscuil. Ilaec p:>x in

Sub

lincc

lempora mortuo Cirardo

Eboraceosi

missarum solem-

archiepiscopo,

Thomas

arcbicpiscojtus eleclus esl.

151

S.
ciini

ANSELMI CANTl AR. AKCUiEP.

132

Qui
sua-

ab Anselmo coniecrandm

cssct, provincicc

A

cramlus

mctropolilanus, prolitcor subjcctioncm ei

elero eein

pcllenie et inatigante, subjcciioncm

canonicam obcdicnliam sanctx» Doroverncnsi Ecdesiae, cl

Cantuariensi sc!i dcbitam, ct a prioribus Eboracens:l.ns arrliiepiscopis

cjusdcm Ecclesix primali canonicc eleclo
et

praslilam, proflleri rcctisavit.
euin conse-

ct conscrralo,

succcssoribus suis canonice infldeliiatc

01)

quam conlumariain Ansclmus ncc

tbronisatis, salva

Hcnrici regis, et salva
i

crare voluii, et ne ab alio (|uoque episcopo sacrarelur, pcr littcras veluit. Ilaque

obcdicnlia

mca Romanx

Ecclesix.

Thomas

sine con-

sccraiione lolo Ansclmi lempore vilae clcclus tan-

Ansclmus vero Cantuarix, iv Idus Augusti, Guillclmum V\'inioniensem, Rogerum Salisburienscm
Raynelium Ilcrefordienscm Urbanumque Gtamorga-

lummoJo

slelit.

ccrcs atque pracsules
archicpiscopi

Eo vero morluo, rcx, rcgni proad incundum de Eboraccnsis
conciliuin

mensem

episeopos consecravit, prxsenlibus Giran o
archicpiscopo,
et
aliis

consecratioue

Londini
probibili,

Eboraccnsi

Canluarieusis
cl

convocavit.

Kpiscnpi enim, ab Ansclmo
illum

provincix prxsulibus.

Multum aulem
ornando
coenobio,
in

oper»

et

consccrarc

nolucrunt.

Quod cuui

Tbomas
intiina

snmplus conlulit
stiix

in

et instaurando ecclc-

quondain Mclclensis, cojus
vioii quasivit

tiinc

fuitcum rege

siam Cbristi Cantuariensem, et

insiituendo Ce-

maxiinaque gratia, sensissel vultu sermonequc sa>
an quisquam bujusmodi
litlcris

monacborum
;

ab Hugone

comite

pa-

"

prius cxstruclo

cujus
ln

Ricbardum capcllannm suum
frcquens ct
noslra lempora reser-

rejc auderet sine rcgis auctorilalc ct scntenlia.
perterriti cl slupcfacli episcopi,

Quo
arse

abbatcm
assiduus

fecit.
fuil,

scribendis cpistolis

Samsonem WingorQui
id

quarum 567 ad
arbitrii,

nienscm C|)isco]ium, ul
chiepiscnptiui

Tbomam Eboracenscm
,

vanlur. Scripsil tractalus varios, 1.

De

veritale, 1.

consecrarel

rogarunt.

facturuin

nogavit,

subjcctioiiein

ex

nisi Thomas Canluariensi sciii more professurum promittercl.

De liberlate Grammalico

3.

Dc casu
,

diaboli,

.

Du

el

discipulo

5.

vocalur

Mnnolo-

gium. Mullas dialeclicas quxstiones
solvil. Scripsit

proposuil et

Cui

ct

rcx

assensus csi, jussiique ut quinto Kal.
in

ctiam libcllum scnientiarum, Proscpislolarum
ad
diversos,
lioiuni

Julii proxirai

ccclcsia Paulina prxsenlibus

epi-

logion

,

librum

scopis

Tbomas

sacraretur, cl pra?slilam a supeiio-

ribus

arcbicpiscopis

professionem

faccret.

Quo

lcinporc conveiiientibus cpiscopis, qui sacras cxreniouias
sigillo
legi

absolvereul, porrigilur

Thomx

profcssio

De incarnatione Verbi, librum cur Dcus bomo, ad hxc De conccplu virginali, De oratiouibus contcmplalivis, ct Dc processione Spiritus sancli. El biennio posl secundum in Angliam ab exsilio rcditum
transaclo, in
fcbri
;

obsignata

jam

oiira

a suis

prxdcccssoribus
revc-

ahbalia

Saucli

Edmundi gravissima

solita.

Quam cum summa

gravilate cl

rentia,

qua decuit, apcrtc lcgissct, opiscopo Lon- ^
Ecclesix
Canluaricnsis

cc i

coneplus, Canluariam feslinavil ibiquc d.u dccumheus , undecimo Kal. Maii, an. 1109,
lxxvi,
ct

diuensi,

dccano

,

priorc

x-tiUis sux
lull)l |loq>ic

pontificalus

onno

xvi, ohiit,

cliam

ejusdcm Ecclcsix pixscule, forma hxc eial.
,

tradidit.

Pro-

ad capul Lanfranci sepuluis et conditus

fcssionis
«

jacel.

Ego Tbomas

Elioraccnsis

Ecclcsix conse-

VITiE

SANCTI ANSELMI

CANTCARIENSIS ARCHIEPISCOPI

SYNOPSIS CHRONOLOGIC/V.
Anoi
tlir.

SS. rontillce?.
VIII.

1053

Benld.
.

Anselmus Auguslx ad Alpium radiccs cx Gondulpho patre
nasritnr.
,

et

Ermcngarda matro

4000

Nicot.

II.

Pnrcuiibus orbalus xlalis sux an. 27, Ansclmus Becrum vcnil, el ibi sub Hcrlmno, buiusce camobii. fundatore ac primo abbatc , ac Lanfranco priore monacbuin
induit.

1005

.

Alcx.

II.

Anselmus, t.anfranco
Scribil

in

Cadomcnsis coenobii abbatcm assuinpto,

fil

Beccensis

1078 «079

,

GRfc.

VII.

I03S.

Urba*.

II.

monastcrii mior. Monologiiii , Protlogwn , Contra GnunHcnem retpondentem pro inttpicntc , Dc verilale, De catu diaboli , Dc hberlate aibitni , De Grammaltco , Medilalionem Terri:t wt , clc, ct alias. Ilfiluiiio vii Kal. Scplemb. hninaiiiscxempto, Anselmus in abbatcm clcctus csl. Bencdiclus esl in ecclesia Becel a Gislcberlo Ebroiccnsi cpiscopo. lu Angliam proflciscilur. Cantnariae in conventa freifttsi scrmoncm dc cliaritate fraierna bafaeU Ansclnmin ad se Giiillcbmis I Anglia^ rrv, co inoibn quo proximc decessit ingrav.ic.Mic, ..(risil. rpte rrgcm adil , scd morbo correplus rcgi muricnli non
.

jpotnli

a 'Csjc.

IS8
A.nii Cbr.

\h.i

BYMHW
i

I

1*1

M.

r

H*i
IU
ii i-l :ili \rmil|iliM Im.iim n .1 \ Gllklll llllfl flbhnlO f,t ihhlti j; .lns luii.n.i lt$U$, «li cirea lioc leilipui SCripftll liiiiiiili.nn iii illnil i|Nam cnnvcnlii li.iiiiiui ili\i r.ii ln \ n ,' m lb HugOllC Iin ini:il liliruui si\o epl lol.im Dl i/i. miiiiiimi- \.'hi
i

1000,

,

101)4.

1

1

1

1

<

Ofl
i

CkfllnilHl
vi-nil.

OvOOOlOI

jiroln

isi

Hnr

,

el pridil

Nativllaill
.••>!

H.

Mnii

<

inin.ii

iiii

101)3.

In iircliicpiftcopiim CaiiluariciiHciii

Ansclinip

U...

i.i-

.

Ii
(

;iinr [.n ln:

KOO

lll

1001.

Quadragcsinuo. Winlonia ibjno Crueli Incendium «^vsiinnnii. VII h:il. Octobi Cantuarlam ingrodimr, <-t ledeoi pontllcri eonKonilii. ii.i pri Noo. llocemb. coiisii i.ilnr. Ali Anselmo Willrliniis rex cxi^u peouniam; quain ipsc darc reriikaits a cmia ili ilil. IVihcal eoclosiam ia villa qu.r fUffn ilioilui. Ail llablmgcs mn alns CpiSCOpil ac ,.i ni< qnlms convciiit, nl regem in .Norlliin..iiiii ain
i
.

Domlniei

<

iraiisfrcialurum beiicdiccrct. In inor.i KoU-iltioi
Jojunii , die

Ciooram
|»hu imi
stia;

,

Lun nlniciiscm saor.il lo C.ip t.: inln mitMnim nIcomIi •ortaomno babci eeoira oomaui

niooeii criniinis egerenl pctnilentiaai , catteroi i eincruiu iboOiulionil licnciliciionc Anscliniis snspomlil. Pcrllcil liliriim De tucarnatione Vcrbi, cl euoi Urbauo II (Jic.it. Incipit si ilicrc libios, C.ur Deui Itomn.
,

nuiricntcs

Siisccplionc ci

i

1005.
1008.

iv. IduiJoeil Goaliorm Albaucnsis pallittm (lcfcrl.

oalaoopw

ci sciiia

iposloUca legalei

tatcliao

1037.

I*ic ocl.iva P.ischac, et dic octava Penlccoslcs plurcs cpiseopos Aiiscim i- cn:i«.ci r.il. Soribit librura Ui nnpfiii coaiaagalxofam. Tcrtio pclila , ac tcrlio BOfmta comli Roinam liccntia , idiiins Oclohris Ansclmiis l rcgc disccilit ; el poalera dic Cantoaria cgro iiui ad porlom Dofrii venii; amlo post 15 dies navora conscendll, ct cx Auglia exiil Lugduuum.

1008.

Lugduno Ansclmus
IVrlicii

Posl deccin dies diveilit

dilccdil fcna nt aato Doiniuicam Palmanun. Romam pervenil. in villain Scltlariam in Capuana pruvinci.i.

1091).

1100.

Pakcii

II.

1

101.

libros Cur Dcus liomo. Obsidioni Capuanc cum (Jrbano II a.icsl. Kalcnd. Oclobr. inle.est concilio Uarcosi. Ihi coulra Cra:cos disputal ei conc.lii Palrea nc rcgeni cxcommunicenl , flexis gcnilius cxorai. Anselmus inlcrcst concilio Rom. in quo cxcommuiiicaiiliir dniites vcl aeetpiecte* iiivestilnras, ctc. Roma Lugdunum dUcedii; ubi, dum nioiatur Lrb.uium II ipiarlo Kal. Aug. vila (uncluui accipit Ibi lum scribil libriun De conceplu virqinali etc, ct medilalioncm dc hnmana redemplione. Duin Cluniaci degcrel, sermonem habuil De beaiitudine ctelestis patria: ci aonlialoi csl ciobilus Guillelmi II, qui contigerat niensc Auguslo hujiis anni. In Aiigham ab llenrico II revocalur, Kal. Octob. Dofris appulil. Ilominium rcgi faierc renuit. Ea de rc daiuur inducic ad pioximum Pascba. In fcslo Pcniccostes Anglia commola est cx Roberli , fralris llcmici II. rcdilu a Palxstina : pro Hcnrico rcge slal Anselmns. Scribit libruni De proccssione Spirilus saucti, cl cpislolam De Azumo ad Wale:

,

,

,

,

1102.
1105.

rannum. Anselmus Londonix cogilconcilium. Episcopos a rcge iovcstitos cousecrare recua.. Scribil epislolam De diversilatc sacrameniorum , ad Waleraiiiuui. PostPascba, regc anniienle Auselmusex Anglia v Kal. Maii egrediiur Carnoioui
,
:

venit. Recci feslinu Penlecosiescelebral

:

cl posl

1101. 1105.

4100.

4107.

1108.

1109.

Romam pergit. Circa Bnem Novembris Roma miui pcrvcml Lugduuum. Lugdtini manel usquc ad mcnscm Marlium scqucnlis anni. Concilium Rom. sub Pascb. II. Comiiem de Mellento vn Kalend. Aprilis excommunical. Anselmus ad cellam Cliarilatis ord. Cluniac. secedil; iiiJc Blesium ad comilissam llenrici II sororem; cnm ea ad easirnm ijuod Aquila dicilur, veait, ubi Kalend. Aug. cum llemico II colloquium li.ibc ii dcinde modo Remis, modo Cecci moratur. Anselmus Henrico II pra?senle iu feslo Assumplionis B. V. missarum solemnia Becci cclebral; posl kaic, rcbus cum rege composilis, in Angliam regrcdilur. A Pascba ad Pcnlecosien in regis curia Ansclmus inlirinilate detinelur. Kal. Aug. et iu eo pax ci libertas cst Bcdesbe reddita. Id. conveniiis (il Anglieauu.s Augusti plurcs episcopos consccrat. initio Quatlragesimae Anselmus juxta Londoniam ad regis colbvjuium vcnil. In Peulecosle rex cuin co agil dc clericorum inconlinenlia. Solutn cnria Ansclmus iu villa Murtelac plurcs in jejunio quarti mensis ordinat. Post festum SS. Peln cl Pauli Caiiinariam venil. Episcopum LonJoniciisciii consecrat apud Pagabam Canluarue vero cpiscopum Roffensein. Aiiscliuiis scribil traclaium Dc volunlnte : tres qua3Slior.es De concordia prcescientiiv, elc, el insiituil scribere de Origine aumae. His inienlus Anselmus anno poniif. xvi, xtatis lxxvi, Canluaruo morle preiiosa deeubuit. Vixii in saecolo abbas qt:indecim tres annos monacluis sine pr.datione tres prior quindecim archicpiscopus scxdecim ct bis complclis bcaio line devixit.
1 :

Assumplion.s B. V. fistivitateiu dtseedil, et pau!o ante Natale Do-

;

m

,

,

,

,

,

135

S.

ANSELMl CANTUAR. ARCMF.P

CARMEN
Hau.l habiturc

IN

LAUDEM
A

S.

ANSELMI.
eris,
cceli,

parem sumas, Pater almc, saluicm Quam mca disparibus musa vehit pcdibus. Quod mcamusapcdcs libiscribens non liabcl xquos,
Pauperlalc mei conligit ingcnii. Laudari prolcs procerum pedc dcbet Hcmcri.

Et tamen in lcrris ipsc supersles

Excipict primo quoniam lc gaudens curia

El

tibi

promissa sede localus

eris.

Credo

tuis

hominum

nullus succcdet habenis

In bonitatc tua qui

moderctur cas.

Da vcniam, timui pondcra lanla pati. Matcria?, fatcor, sum lantx ponderc prcuui
Ncc mca tnusa rci sustiuct hujus onus. Indcfeclivc jam si mca pettora clamcnt,
Et

Cum
,

Deus omnipotcns protoplaslum fecit abylc(i7), Tc nostris nasci temporibus voltiit. Cur tamcn hoc voluil, nisi quod le noreral anlc
Posse cruentaiis frena pararc lupis? Eccc cruentaius lupus assistit, aggrediturquc
Caulas, qunc firm.x le vigilanle mancnl.
Si

mca
te

ccnteuis vocibus ora sonent,
si

Fonte Caballiuo

mc

respergal Apolio,

laudandum non saiisunus cro. Tu gencrosus homo, magnisquc parenlibus ortus

Ad

quam

crudtis

ovcm casu
tc

luptis

ore crucntat,

,

Evadit fauccs

propcranle

lupi.
tc,

Exsuperas

Jam

iua

morum nobilitatc ser.us. fama domum solis replevit iilramquo,
B

Mundi lerapettai aliquemii dcpulitad

Armamenta

ralis

,

ne pereal,

reficis.

Et taiem munilus gaudcl habcre Patrcin. Axisel auslralcs lc novit hyperborcusque,

Divinis armis instantcm pcrculis hoslcm.

Divinis armis tula quiescit ovis.

Parsqne
Fulla luis

mundi nulla caret merilis. meritis si non foret Anglica lerra,
luis
vitii

Quod nolles, ovium periit lamcn una luarum; Ncc perit ex toto, si vigilarc velis.
Hffic

Corrueret

pondcrc quassa

sui.

dc qua dico, bahalans esl presbyler Hugo,

llla luis mcrilis, falcor, valet

atquc valcbit,
cfficitur.

ADstulit in scopulos

quem sua

sliillilia.

Alque
Quis
te

tuis

precibus nc cadal

non norit mensura vivcre rccti? Quis le sanclorum ncscit habcre fulem?

Sed quoniam, Patcr, cst miseris picias lua vallum , Auxilium, qnaeso, scnliat ille luum. Hoc quod vivit adhuc, quod non cst luinina fossns,
ElTectum cura quis ncget essc tua?

Tu delinquentcs castigas vcrbcre dulci Nc peccare velinl, ipsc mones homincs.
Arguis ut debes liomiiies pcccata lucrautes.

Nam nisi te rabics limuissel sxva luporum Quem non carccr habet, erux liabilura forel.
,

Te merccde

caret judicc curta fides.

Judice tc dives pcccator vivit cgcuus,

Estgravc, conlitccr, quod commisit miser Scd non cxccdit culpa pravis vcniam.
/-.

ille,

Et dominus ncqi.am sal miser est famulus.

Quis quam primus homo peccavit acerhius unquam'
lllius inlcriil ctilpa

hoc acvo, Patcr, cs Iaudabilis xvo. Solus habcs vila», vir vcncrandc, niodum. Solus es in lcrris dcflcns pcccala maloruni.
Solus
in

lamen vcnia.

Altius incipiam
Iluic, reor,

:

quis crit Jud.x scclcri par?

esse comes nulla polcst vcnia.
li

Tu

solus limidises medicina reis.
lolo

Cxdc lamcn

sacra madidtis

poeniluisscl,

His quoquc pro meriiis mcriio, Patcr oplime Est nrojiagalum nomcn in orbc luum.

Qui pius cst cunctis, non fcrus cssct ci. Tu dcberc mauum dicis supponerc nanii,

qux primum magiil fuonmt, Nee qocmquam co.no limite fata regunt. Qul modo divcseral, forluna: corruil ictu. Atque niodo cum lim, non rcor csscdiu.
Intercunl casu
Iloc

Ne demcrgat

ci.ni

quae vcnil unda maris.

Mergitor hic, pappim magna feiicnlc procclla; Et ni jam propercs, viu rclinquit cum.

Ex

illo

lolo
si

uon altcndunl quos mundi gloria ducit,
fefollil

Quod
iilius

solum capul eminel undis; mcrgalur, hci mihi! viia fugit.

Quosquc
Al

amor non

salialos

opum

crgo precer fracio
uibi

tvecom

phasclo,

lu, prjelcrila qui spect is

quod sequiliitquc,

Qu.x uulluui,

dcs, litius habcrc rotcsl.
illi,

Scil quia qu;c

modo

sunl inlcrilum capicnt.
[)

Hxc

quae pcr spaliutn vi\ duranl unius liorrc

Aut igiinr properans lua cura mcdcbiiur Aut nullo cerlc tempore sanus crit.
Ille fuil miillis ct

Credis pcrpctuis eqoipirindl honis,

magnis

fultus amicis,
:

Netara paretqoidqoid mortale creaiur; Qnodquo fuil quoml.im, drsinil cssc modo.

in ortc dea Qn:c posiqnam risum subitam coninxit
ei
lllns fion
:

Durn ridcbat

qux Mal

in

iram,

Tu quoquc parcbis morii, scd disparc raclu N c tu rum reprobii ipse locandue cris. Tu runi BMtaotl lcnam cccln pntioii-.,
'.

puduilqiiin rclro lergl d.ircnl.

Illiini

uonnolii noa

cum

raiione rcmordcni,

Noc, quia dcsipuii, nossc fatcntur eum.

(4T) "Afov)o; intonsulins, praio consilio imilatut.

\',1

|

VKMI

N

IN

I

\l IX
,\

M
IUiiin.
I

W

I

!

\|l

Al, pulo, riun poMrtl stiiu
ll.lt

.

\ii
l

.11

iii

I

rrmu
,

lin
illi

i-il.-

M

i,

ilu

rir

ili

-liin

nil.
|iintl
i

llllOI
.

fllld

I

Ufl

iin i|Of,
.

NllllC

fr.ii l.i

li.m

i|illil

ilnrir

Spc», UOCtl
I
|

IMlllluiu,
Jii

.

lioiiiiuum,

Cnricic r.iiihus

liu<

pcr

in.iir dollUI

I'-

|int.| r
i

a

iin,
ii

pariJ- loliiu j\yluni.
iuitiii.i.
* ilti

Erfo oomauiiU cumiii

luloli

ni

,

I

nii

si

iu poU,

EPICEDION IN OBITUM EJUSDEM.
1'i.tsiiIis

\nsclini, i|iiem iiuprr olnsse tlnlriuiis,

Dcniquc
llle

li

irfei.nu quanto cplendorc tophiat
liftino,

l..iii.iiiiiis

nptarl liliori
l.inlii

noMrt

cupil.
,

niierel
111

quit milii credcl I101110?

Ksl lanicn a

quoil ine iletein.it aiisn
11011

Onii.rs

lallor, i|iios

lompon

1

erniiiiiis

ulo

Nc

res cliara ineiini
ile

aniel Ingenilim.

Vieeral elcclos cgrcgiosquo uro».
Si inilii

Aggrcdiar VCio,
Dicere
«tuoil

Chrisli iiiuncic liilcns,

non crcdis,
noii

illius

opuscul.i sajlrm

pOtMMi

dt lionitale viii.

Non imln
Qni legissc
lllic

poierunt visa ncgarc fidem.

Hes prcliosa

niinis, res ulilts

alque decora,

\oli:l

quos

sri ipserat

1

1

1 •

-

lilu llo-.

,

Vir rlarus, sapiens hic cl lionesltis eral,

perspii iel quain sapicn-. fueril.

NolUIOl ignolus, sapiens sinml
lt lolus pariier
1111111

iiisipicnsve,

Kl rcete sapuil qui Chrisinm MMMMnT amavit,

Jus amabal cuni.

Qui miiiqiiain MOfttrl prxbtiil oh>cquium.
Talis quippo
cuiii.

Ijns

amor

dulcis faslidia iiulla gcrcbal.

Deo sapienlia grala probaliir
qua plcnius
vigeb.il,

Cuiquc parum fucrat quidquid amarcl

Qux

vilium proliibcl justilianiquc docel.
ille

Quoque magis
Ncinpe fucre

virlulis opcin mircris in illo,

Scil dcjustitia,

Cliarus habebalur lioslibus ipse suis.
viri (48)

Quiddam dicendi tempus adesse
forct.

rcor.

quos cjus causagravabal

qitam justus eral qui non adversa timerel,

Laudabantquc lanien quod bonus ipsc
Qoidquid eral quod
lllonim plane,
eis

Ncc plus quam

satis cst prospcra diligeiet.

super

illo

displicuisset,

11011

suus error eral.

Non cral in rebus quidquam, quascunque vidcruu», Quod levitatis eum cogcret in vitium.
Intcr divitias, quas sufficicnier habebat,

Tota quideui (quid cniin vir pravi tanlus baberel?)
I

jus odore

bono

vita suavis crat.
ille,

q

Virtittum plenus, rebus egenus eral.

Diflie.ile

crcdas qnantuin vir claruil

Sic sibi vivebal ut nil habuissc putares.

Ncc
Ipse

tibi

lingua potcsiulla referrc satis.
falcri

Hxrcbal mundo corporc, non aninio.

Dcus novil quia spcro vera
fallcrc

Omnia
volo.

priidentcr et fortiter
sibi displicuisse

omnia pensans,

Ncc laiulamlo viruni

quemquc
ille

Nolcbal
Iutcr

Deo.

Teslor cuini Jesuni, ncc inanis opinio

fallil,

Quod
Iloc

satis

innocuos duxcral
,

dics.

Quein krsit vcrbo

nisi

quem peccasse pularei?
sobric feccral alque pie
illius
!

utrumque mancns, moderale cuncia geicLat. Odivit nimio quidquid erat nimium. Sunt auieiu quidam qui me fortasse notabuni,

quoquc

quam

Quod

lantis illum laudibus exlulerim.
:

Opprobrium duruiu quis ab

ore recepil?

Nam

Quod

ridcrcl euin diccre quis poluil?

Adeo non debuil ille lcvari, Qui nimium simplex atquc remissus eral.
dicent

Qucm male tractavit, vel inique movit ad iram? Quem vivcns borainum fraude sua nocuit.
Ncc mulium
fticral sinc

Qui, sicut lcgitur, seductx

more columbx,
fuit,

Quae cito dccipitur, sic sine corde

criminc ducere

viiani.

Qui probiberc ncfas ut pr;vsul non satagebat,

Si non virlutis plcna decore fuit.
Si ptacet, audito sanctissimus ille

Nec populi miscrum corripiebal opus

;

virorum

D

Qui dignos sapido non proiulit ore latratjs,

Yiriutum nierilo

quam

prctiosus erat.
fallit
,

Sed sese mulum
Qui
sibi

protulit esse

cancm

Ksl tamcn inccrlum, quia plurima copia

commissum non

cuslodivil ovilc,

Quid prius incipiam posleriusve loquar.

Imo Iocum
cxcus

sccleri dissimulando dedit.

Ceu videas aliquem qui temporc veris amoenum, Leclurus florcs, ingrediatur agrum.
Cogllal, bunc
Illiim

nimis insanc prxccps audacia meniis!
iiiniida

pro pielate furor

!

curpam? sed valdc pulcbrior
alii.

isle cst.

dccerpam? sed supcrant

Tu quis es ut servum damnare queas alienuin ? Non tibi, sed Domino subditur omnis homo.
Quid prodest
alios
si

lgnoransque diu quid agat, desiderat omncs,
Miralur, nescil
Sic ego mulia diu

liiminc cernis aculo.

quem

magisaccipial.

mccum

diccnda revolvens,

Ctim tamen ipse luam non videasnebulam? Respicc cor propriumqui sic delicta remordes,
Nigra videbunlur quaeque geruntur
il.ii.

Cogilo dc inultis quae recilare velim.
(48)

Rex

el conipliccs cjus.

Patrol

CLVlll.

r,o
Rifficile

S.

ANSIXMl CANTUAR. ARCIIIEP

011».

PAKS

I.

— DOCUATICA.
grande scclus?

1

10

prnpriam pnteris dignoseerc vitam,

A

Non
Ntin

statimp'iliiit pcltor?

damnas qnidqnid agnnl alii. Oiia sectantem nil impedit eMC loqtiacem. Pugnantis viiium pbngcre novit iners. Parce, miscr, jiistutn morsn lacerare canino
Qtii solus

iicsinc mirari.

Deus

est qui jndical

orbem.

homo

cor nostrum, sed Dcns ipse trahii.

Corripuisse malum, vel verha dedisse salutis
;

Erranti, passim quisque potest

hominum
rigasse,

Nec dabis

insonli

quod noctierc mali.
parcin.

Sed plantassc
lncrementi

nihil, nihil est planlata
nisi

Ktrdera, jura, fidem conlcmnit nescia vcri.

conferat ipse Dcns.
i

Odit majorem, non amat
Ilos igitur

iila

Quem

Deusindural, nullius cnra lcvabit
Dei nulu nil valct

quando ddectet habere niagistrom, Qui morcs hominum corrig.il indomilos, 0" doceat non essc bonuin conlemnere lcgcm,
«

Absque
Si
Ilic

omnis homo.
nieniis,
illa

Arida sempcr eninl

humanx germina

non rorc suo complual
lalis,

Deus.

Qui mandala Dei prxdicel ac teneal?

ergo

tam Adus amalor honesti,

Porrolimcre Deum qu.indo non

ille

moiiebnt?

llic fidei

prinreps ol dccus Ecclesix

Aut qnando
Si misii

latuit cjus in ore Detis?

llic arics
II io

gemiuis dcpellens cornibus bostem,
palmes, hic pietatisodor,

vacuum quem

sciret velle doceri,
:

viiis

Tnnc justc potuit displicuisse lihi Si rtiiquam veibum de rc qtiaciinqtie pcienli Non slalini plenam reddidit ipse vjccm
;

" Hic

lapis xierni rutilans in

imagine Rogis,
reliquit ouus.

Corporis

eumas

grande

Hoti quain nVlnlitcr,

quam

nnilin fusa dolnro,

lndigniiiii

nimiseslsi

le

rcpreheudcic frustra,

Mcnslanti recolit prxsulis exsequias
qti.imprctiosuserat.o
Illius

Aul

illum fjlso magnificare vclim.
si

quam

plurihus milis! Ergo

Vcriim quid noceat rcui

dcscripsern gesl.nm

mullos a^graval inleritus.

Qnx

vcre merituin ponlificalc probcl?

Fclix Italia

prx cunclis partibus

orhis,

Multis quippe liquet qtiod regia jussa volchatit

Qux

meruil talem prngeiuiisse virum.

Ul quiddam

fierel

quod minus essc houum
fortiler

Iufelix ilcruin qu:o talem perdil

alumnum,

Lex divina docet. Sed prxsul

idem

Infelix plane piguoris

orba

sui.

Reslilit, el fieri multolies vctuit.

Tu
haheiur

quoqiic ctenobium
iuiis

quondam Beccense vigebas,
fuit et

Unde

ratiini

Undem
eisitii

prxceplo

legis

Dum

Ansolmus dux Ansclmus

monachus.

Quatcnus

dcheat esse reus.

Amisil vetcrem faeies tua pene dccnrem

Qnid faccrct post
M.ilnit

Ii.tc

sanctx prudcnlia monlis?

Dum
P

liius

desiit essc Pater.

Regis ob imperiiim despicerelnc

Deum ?

Canlia tu qiiondam lotuni veneranda per orbem,
Prxsulis Auselmi lempore signa dabas.

ergo loco secedere
velle Dei

quam

vitioso

Coulra

subderc colla vim.

Tc minor

orhis eral; populus tua

ftaajaj.

per oiuiios

Quid moror? E patria depellitur, eisiliumque
Passtis, longinquas cogilur ire vias.

Fhixil amica bonis, invidiosa malis.

Hoc semel, hoc iterum, virtulis amorc coacius, Kelicem pugnam ducere promeruit.
Est etiain,
f.itcor,

dictu mirahile quiddam,

Quod

liluluin nostri prxsulis amplilicct.
iioii

Nam

cui

placeal

Oiiiuihiis csse

quod quamvis dignior e»sel lamen maluit inferior?
ftiihdiltis infcriori,

Te nionachus, clertis populusque docendus adihai, Dum tuus Ansehnus vixerat ille bouus. Nou erat in terris quisquam qui dicere vellet Mc minor Ansclmus est, similisve mihi. Nunc tua frons trahiuir scabrosis obsila rugis Nanc patitur miseram cervix demissa ruinam,
:
:

Qux quondain
Nunc
iuciilla

celsae lurris

ad inslar erat.

Infcrior ncino

quam
sux

jaccs lanlo viduala pasiore,
in

Qui sc nec minimo judical csse parem.
Sic honis
illc

Quantus ueino quidcm divus

orbe inanet

cnltor custosque

s:iluiis.

Quo

inoriente, siniul dispendia mnlia rcrepit

Qnot servos hahuit,
Uiilius repntans

lot doniinos h:ihuit
si vellc

Ecclesix matris rcligiosa Gdes.

proprium

relinqucns,

D

Nulltis

cnim sexus, nou xlas

ulla videtur,

Prontis »d allerius currerel arhitrinm.

Cui bonitas ejus ferre nequisset opem.
Felix

Laus
Qucin

soli

Romino, de

ciijus

inunorc lantx

qucm
tot

populi lot dulcia vola sequnnlur,

Cralls. virlulis venil in
l.in.l.irt'

hunc homincm,

Qucm
Mullis

commendant,

tol rediraunt htcryrax.
ista

[niim.tlc

quo meminisM) salubre.
iiiantis'|iie

comniunem morsiululit
qnid miscri

doiorem

:

Yiin

|nrt:iiis

opns, menlio laliscril.

Unius easus puhlica poena

fuil.

Sftl f.ilror colpaiii,

qnia sensiisqut'

Quid nos

,

moitachorum nomen
[

ha-

Qux
Mc

novi sallcm MriU-rc dfliciiinl.
.

bentesl

t|iioqiic miilta lalcnl

quis cnim sc

MM

pnt:ircl

Nohis semper
Onluiis
ille

oril

proprius iste dolor.

Oniini

qux

vila gcsscr.it ille siia?
cv.rla

decus, princops et semila noslri,

I.li.irins ille

quidcnt

ralmne valchal

Currus

cl auriga, porliis cl
vil:v

aura

fuit.

Qii:nn plcnc qnisquani ccrncrc |»ossil lionin.

Maumaspcb
Qui vclul
illc

nohis cvasil in

illo,

Nec meriio
Qni

iligniis

privari l.iude \idclur

.

Ncc supercsl aliusqui

sil ei similis,

i.uii.r

mcruit lamlis hibcre tidem.
si

pari nos possil honore beare
sn.ui ct illc capui.

Qui.l porro

niiram cum,

plebis iniqtix'

K.rigai el

nnslrum

Itl

MONOLOCII M
r.iii-i,
ii

ui
I

U
J

Ansolmo

^lon
li

i

|.Hiiiillr.iln.
|ii

\

Viupcr Iwbr»
liiu litn

liri^iniu

,

qnnn

irinpcr habrr

O

il.ru>..

O

lllllicil,
ll)S

|iii'

i-.nl,

ivo
lllllllll
,

[l«bM
tcmprr |Mniiu t.hriilu»
nullo
i.l.i

:

.»111 lllllllill

VII

IIMTIIISll Vllll

ITC

rril.
.

Sccnrii»

pla»<-iii;» j.iui

hi.hkiiii* in.inr»

:

Cautira
l.t

lacliliai
Iiih

irmporr

l.

l

Curnt

iu :iuiplciii»

irlc»li% cl oscula

Kegiv

iiim

cams

Cloria inagna l>eo.

Nullus porro

lui fini»

honoriv rnl

.

Anen.

S.

AIXSELMI EPITAPHIUM TRIPLBX.
(Kx
ihi

Vict. et ex

mt. Btcc.)

U
Nohilis el s.ipicns
,

Relligio

,

mornm
.

Littcr.i

bonus

ci

scrmonc rrfulgens

Viverc

si

spiemlor avoram formaque cum facic facercnt, non sic moa inuuibra jaccreni
prol.it.is et
,

ddioi.T

.

\bbas Becccnsis, posl pnrsnl Canluriensi», Ingcnio rliirns Soriptur.v cngnilor alltis,
,

llac coiislricta

domo

:

siceril oiiuiis houto.

Physicit» el logicus. nioralibus cl bene «lortiis, disposiior, veriquc freqiicns apectilaior; ContcmpUla styln, scribcns dictaininc cmupio,

Kerum

(Kxmi. 30 Thuan.)
Qoisquis disirictam complccti nilere viiam losignein moritis hunc speculare virum,

aimul omnibos omnia faclus S« s:ilvar« volcns, alios poslponere nolens. Mundi despcclor Chrisli perfectus aniator, Ora rigans lacrymis niinia dtilce<line cordis, Cum mccslis uuesius, ctnn l.eiis cxhilaralna: Inmslis rigidus, mansuelis milis ul :igmis, KlTocium voii cilo pra-stans. recla volenti Largiter atlribuens sibi vix alieua reposceos ; Factis composiius, vorbo gravis aique faceitu Efhcieti» prccibus miracula multa precatuc Conlempior laudis, tol pneditns apprcliandis. Undeciiuo Maias resolutus cirne kalcnd.is Creditur Anschnus ccelcsiibus associamlus.
,
, , :

Compos consilii De se sollii iius

,

collalor ct cjus egiMiti

:

:

Moribus
Ilnjii»

isto tnis

speculum
:

Ilcre

,

adeslo viri sisie gr.idum

,

vitale ministrai. linnc properalo sequi. qui cnrris ad impia , freno
:

ooliibons hnjiis ad iuslar cqtium Menlc gacrum, oarno niliduni, purumquu dicavit, Gratia sanctiflcans linnc peneiralc sibi.
Jtislili.e

Doxa

,

dccus

iiuindi, snhilo ageniia

casu
:

Coelica captanti displicuere viro Tcmpore quarqiie cailunl, decernit rejicienda

Mente, manu,

lingtia,

summa

petenda docens.

II.

(Kxmt.

Vict. et wi. Becc.)

Quid sis et qnid eris, lcctor , si noscere quaeris Per me scire poies si mea faia noris. lsnul idem fatum tibi credas ease paratum, Cura sit terra , cinis , maleries homiiiis.
,

Virluliim jubare decorab.it climata cosiui. Luce sncra rulilans nubila nostra fiig.u. IIunc regnare quidem super jcihera lividns liosiis Condolcat, quoniam victtis ad ima rcdit, Cui superi ccdant , applaudit curia orli. Hujus ovans titnlos praedicct Eoetesia. Exsuliet icllus, tain claro fuii» pairono, Tanto consorte stelleu* ans ovcl. Signifer isle Dei, donatus houore tropxi,

Arma

docet

fidei signifer iste Dei.

SANCTI ANSELMI
CANTUARIENSIS ARCHrEPISCOPI

OPERUM PARS PRIMA
DOGMATICA.
DE MTOITATIS ESSENTIA
1-3 PRjEFATIO.
De
Dieinhatis esuntia, per meditationit modum, uon Scripturce auctoritate, sed rationum momentis hie disurit Ansetmus. Nihit dixit quod SS. PP. el

MONOLOGM
beati Augvtiini scriptis

'.

maxime
hoc

non eokwreal.

Csm

dixit cap.

76 Trinitatem potu
personas,

dici tres substantias,

est tres

cum

Grtecis tocutus est.

Quidam VARIiE LECTIONES.
ill lll llii r.

fratres

saepc

me

studioseque

precati

Corbeiensi, Sagiensi S. 16, S. Michaelis in Monte, Thuc 13, el Ctsterciensi. Ms. Incipit Prologus in Mouologium librum Anseimi archiepiscopi Cantuariensis. m«. Ciuer. Incipit Prooemium in Monologium Anselmi.
ni«

JSftfff *? oO el 90, el

* OHolooi um " mmu r»m
.

Vtctortnis flff.

15

et

kE

113
suiii ui

5.

ANSKLMI CANTUAR
illis

MU.IIIF.I. OPP.

PARSl.

ROCMATICA.
dixi

li;
tliju-

qu.vdam qu.r

de* mcdilanda

Diviuitatia

A

c<al «•, dcimlc
tSirci/

secundum cos opiisculum mcum

essentia, elqnibosdam siliii btiic medilaiioni cnbaercnlrbus *, usitato sennone colloqucndo protulcrain, suii iinodam * cis mcdilalinnis exeuiph) descnbe-

Quod

enini

summam
51

Trinilaicm possc

dici ires sulisiantias,
lilciilui'

Gnecos

sccUlits

snm, qui cou**,

trcs subslanlius in utia

csscntia

eadcni

u-m/Cnjiis
fjciliiaicm

scilicel

scnbendx

incdilalionis

tuagis
rei

Rde, quh nos lies personas in nna substaniia.

Nam
nns
,

snconduui Buam voluntaiem,
*

quam

scciinduin

hoc significanl in Deo per
per personam.

subsianliam,
ibi

qiiOil
1S

xnt

ineain
:

possibililalem, hane

raihi

Quarunque amcin

dixi

sub

rarmani pnBsiiuierunl*

quaienus aueioritatc Sciipersuaderelor;

pcrsona secum sola cngilalionc disputanlis ct invrsligaillis ea, qtUB prius

ptunc pcnilus

nibil in ca

sed qubl7
,

non aniniadvcrlissol, prolata
illns

qnid per singulas invesligalioues linis assererel, id
it.i

siiui

:

sicui

Bciebam

vcllc

quonim

pciiiioui

essc plano stvioci viilgariims argemcnlis

sim-

obscqui inlcndcbaiu. Prccor auictn

cl obsccro vc-

plicique ilispulalione, cl ralionis ncccssilas brovilcr

hemeuter,
bcre,
iil

si

quis lioc opusculum voluerit

transcri-

co^rcl,

cl vciilalis

clarilas

*

paioulcr osiendercl/
faluis
,

liaiu -praTalioncm in eapile libctli

anlc ipsa

Yobjcrntti eiiaui ul ncc simplicibus peneqne

capilula

4

sludeal pnrponcrc. Miiltnm

ci.ini

'

proquis
sii.i,

objeciiouibus

mibi

occurrcniibus obviare conlcmlenlare recusavi, alque B

desse putu ad iulelligcnda ca qiue lcgcrii
prius, qna intentione,

ibi, si

incciiin icipsa

nerem. Quod quidem diti comparans, mullis mc rationibus cx:

quove modo dispotaia
si

cognovcril. Puio eliam qno.l
falioncin vitlerii prius,

quis banc ipsam prasi

ctts.no tcnlavi
sibi

qnanio cnim

id

<|iind
illtid

pelcbanl

iisu

non lcmere judicabil,

quid

oplabanl

farilius. tanto

mibi

actn injungeItim prccuni

contra

"soam

opiuionem prolatom invcncrii.
»•

banl

difficilhlS.

Taitdcm lanicn
invilus

viclc.s,

CAPUT PRIMUM.
*7

modcsia impcrtunilAle, lum
tcnincuda lioiicslatc;
difliculiatem, ct ingcnii

sludii coriiin

non conrci

Quod

sii

quiddam

opiimtim

el

tnaximum etsun:m:.m
naiuram cxi-

quidem

propicr

omnium
Consfectus capitis.

qucu sunt.

mei

inibccillitatein,

quod

— Uttam summam

scd libculcr proplcr corum quantum pntui secunduin ipsorum '• diirmilioncm cfTcci. Ad quod cuin ca spe sim addurttis, ut quidquid faccrcm illis solis " a (|uibiis cxi-

prccabanlcr incccpi;
charitaiem,

Bterc, sibi suHicientent, el a cnjus omnipolcnli houilale omnia alia sinl, pluraquc alia qu.c. de Dco

gebalur, cssct notum,

ct

paulo post idipsuiu " ul

vilcm rctn faslidicnlibus, coulcmplucssei

M obruen-

dnm

:

scio

enim mc

in

co non tam precanlibus sa-

r

libfaccrccisJcm poiuissc,

quam "prccibus
ut

inc pro-

scqncnlibtis fincm posuisse. Ncscio
sie

"

pra-lcr

spcm

evcnii,
alii

tamen quo pacto non soium prjndicli
IS

cx parie pcrsuadcre atiicm iuvesligandi summam naturam promptissimus bic cst. Non Ippelimos nisi quae bona puiatnus etpluriina hona csse ratione disceinimus. Cerlissimtim csl aiitcm quia quxciuique diciiutur aliquid, iia ul ad invicom magis aul uiinus aui aequalilcr dicanior, pcr aliquid dicuulurqitotl non sliud ct aliud, sed idem intelligiiur in divcrsis qux* in co uno convciiiunl. Crgo nccesse est ul nmnia sinl lona pcr aliquid quod uniim idem sil iu divcrsis bonis. Crgo daluronuni
potest.

crcdinms, sola ralio magna

Modus

:

1'ralrcs,

scd et plurcs

Scripturam ipsam, qtiisquu

eam

sibi

Iranscribendo in longum
:

memoiiae con-

demnare salagerenl
inlnl polui iiivenirc

tbnlicornm Palruin
stii|>iis

quam cgo sa?pc rctractans M mc in ca dixissc, quod non cacl maxime bcati Augustini
,

colucrcal. Quapropter,

si

cui videhitur

quod
niitc
f;;l-

pcr quotl cnncta euitt botta, ot iu quo bona onvcniunt. Quis aulem dubitel illud ipsnm, perquod euncia siint untia, esse magnum bonum, et csse boiiitui peraeipsum? Ertootunia albt bona suut per aliud ; et ipsum soluni est per setpsum. At quod pcr alitnl ost, niiniis csl co ojuod pcr se cst boniim. Krgo illutl quotl est per se bontim, esi siimmc bonum, ct Btimmura oninium quae sunt
(|iiid

divcrsa

<

:

in

eodem
iii

opiisculo aliquid prolulerim,
sil, atit

quod aui
rogn
aul

namqiiod cslsuminc btuitim, cst summc niagnilin. Lst igiiurunom siiquid borame magnom ei sumnie
bontiin,
iti

mis novtim

a vcrilalc

dissenlial,

csl

stimmiim oiiinium

(|ti.e

sunt.

meaul pracsuinplorem M oovilalom,

Si quis unain

nalutam

summamomniumqux su:it,
"

sitaiis

assertorem exclamei; scd prius libros pnefaii

solam

sibi

inaHeraa bcatiiudiue sua sofflcienlcm

Uocloris Auguslini

"

dc Triuilale diligcnler pcrspi-

oimiibiisque rcbtis aliis boc ipsum quod alnpii.l stinl,

VARLI LECTIONES.
a

libus mes. <A$ter. Vtct. Z.

QtNBdam deillisqoaedemu. Qtm. Corb. Sng Vict. Citt. quaedamquaa illisde 'Qujiismediiatlouicobxren" Uem. Corl. ^>. Mieh. hoiusmodl metliialioiti cobxreniibus Qoodaui cjms
^»<-.-*7.

B llci faculiaicm mt$. rei facilit.itcm ' Formam prsesiiierunt nu. quodaiu cis »i*s. lormani prasniloeruiii • Auginenlis irh. * Vcritalis clarilaiem Vict. Sng. S. Mieh. rt tdii, Cefen. 1578. arguuieuiis mu. vciita' Pencque fatuia lis tlaritas ms. Cister. neque faluis '" Poiul hi eorom mss. potui secuHdura ipsoruin 11 Pacerem solus nu. ftccrom illis solis m*. ii. Mith. r.tcerera illis solos " Paulo posl Ipsoiu mtt. M Coniemplora essei mss. Thuan. coiilcmptum csscl ,v Scio cniin mc in po pauln |»ost oistlcm id ipsum iiiin i.nii precaniibos BaiisTacerc poiuisse quara mt. Cero. Scii enim me iu eo noo lam precanlibua salikfa" Quomodo sic mt. Viet. Ctmmtt. C»rt. Sa§, i|iio pacto sic '• ln longum »»sx. Corh. Vict. i.">. rcrc quara >T M 4ul ul praeaumpiorem maa. tui prxsumptorem M iu li»ngo Ssepe Iraclsna maa. Baepe retractaos M Perspiciai maa.Gam. Cero. Viet. \7>. ProLibros beaii Augusl. maa. libroo praefalJ Doctoris Aogustini " Subxantias esae in ona oiaa. omiu. cssc ms Cisier. o»nt. subslaniias " Inuna persooa ms. ...t " Aiiirin (Iim SMS. aulcm ibi dixi * v Muliuni enim ma. Vict, EE. 13. lliulluill Viet. ~>. in una OSOOnlia " Si qiiid ci contra oiaa. omitt., ci *" ils. Sotj. Exemplum meditendi tli' ratione iuici. mt, Vlct. siiiem ipii Monologion liber Anselmi. n..<. Vtct. 15. Incipii Monologion ansolini Brcbiepiscopi. ma. S. Mich *7 lui ipii Mmiologiou libcr Ansilii.i BrchicpikCopi. ma. Citter. Incipii Monologiura Anselint. Quod sii quoth •i.ini maa. qnoo " Stimcicnliam mt. C.orb, Sumcieiitemqoc ail qtiiddani
I
i

II.
mil
(|iniil
.1 1
1 •

MDMil
|

i.l.ll

M
i

'

(i

'•

inodobl
III

h

i

|

IpolClllCIN
|||
>

\

l©flt,

"n

l

i

iii. ii

lilrin Vlticlu»

r%%e rclocil.tl

i

I

litlnll ilrill

il.llil

d.llilt

cl
ilf
i

I

i.

lrllli'1.1.
i

II.

'

|*ii
.

liulo
l.iiiiu

Verum
*• eil
.

»1

oqnut, quia est fortttet vcloi,
Ii> iiii ii
,
i

pliici, qn.c ilc

IVn, sim-

/is

ii .iIiii.i

ii.

i

.

n

ii

qni»
'iiin
.

l

vi

ln

I

iir
ri

.

n.

oredlmui,

.nii

non ludicndo, iul non crodendo Igno-

Pulim
iro nici
vri.it

i

queni
I

idmodom

i"i lii
;

a
lli

loi

i

<•

ru. paiil quli
orii Ingonii

m

Ipn

m

ini
Ip

'ii

pirte,
ilbl

*-i

rd

rocdlo

ni.iiii

.

qnli M

nosini ett
t

fortM

't
i t

" Mt,

poioil

e

M Mllen

wli

oqnui

iiiiini» bocjHC
..(I.
I

t,

mjtc
i.i

utdis
i

i.

rellono porioedoro,

Qood cum
iiii

raullii

modli facore
preen>

qiiulriii
ulilil.ili

mliil
iii

po|

irt l.iiiiiini,
ili<

IUI
,

|

pouil, nnuroponcm, quoni

DnllmoeiM
ul ioIIi bli

.ilnjii iin,

nl Ikmi.i

ilur

sjIiis

(

i

pilulrounx

I

u-iniM
;

t

nni

omnoi

'i

ippotonl,

Mlulfprecnnl; inl propter quamlibcl booectaii
sii ill
|>lll

qu.e bonn puiini
ll*

In

prompiu

eel, nl

illqoindo
illmi,

mco
unde

lirilii.l,»

isliii> ilur bOfl

i,

«'1

fM I pnl.iirihi
ratio

oculuw conrortal id Inrestigindum

dincm juvanl. Sed quoniim )am penpecia
iiiillii

'

" lniii.i M IpM, i|n B DOfl ippolit, nlll dicot omq ixiiM, ui deinde retlono «lu*- o n prosoquenie M id m, qjuci Irntionobiliier
fiUHl

QjUil jui**

polMl
lion.i

ilissnU

i

|..n i.i,

,

,t

onnc CJUOqtH)
p< r

oi

Ula

Olile

M'l lnmosluiu, si vcrc DOfll

MMt,
<

idipenui

ignorat,
disic

M

poi

qood noon

.»•

esl

in
i i >

mm,
I

Mtloncbilitcr proflclat. In quo
xoro, quod major
v
ito

,v

lcmcniiquid

qnidquid

illud ilt.

non mOOCtfCl

"

autiorilas,

|ut quoil CUIlCtl smit

Qms lulora dvbilet ipsnm. bouum bOM MM migMMI
im per
M'i|isiini;
<|tu>iii.iiii

'

ICCipl

:

ul i|u.inivis ex rilionibuC, qu.r

niihi viol>

Q

lllml igilur osi

1

OffllHI
Oiiini.i

doltuntur,

quul ncocMirlum conciudnur, non
scii

Imnuiu
llil

cst

| »4

i

ipsnni. Efgfl OOBICOjnitWf ul

bcelcmen omnino necMicrium,
aic

icnlum

sio intc-

boni
,0

linl pcr aliml qiiain qu.nl

|pu sunt M

ct

rim vidcri posse dicatur. Facile esi Igilur ul iliquii

ipsuin

soluin pcr icipsnm, Al iiiillum
cst,

bonum

qiiod

sccum

M

lcciiui dicat

!

Cum

iuni

M

innumcrabilic
el

pcr aliml
pei se csl

Ml

•Oqticic

aul

mcJM

co bono
eil
I.l

liona sinl, quoiuin

lam uiullain diversilalcin

100-

buuum. quod
r.cc

Illud ilaquc soliiui

quod sumine "
ui
•'

sibus corporeii cxpcrimnr, ct rclionc incntis discernmiiis, cstuc

bonunt, qiiod solnin cst per
itiuni •* est,

M

bonuni.

cuim sumnec

unum
b
tni

si il

1S

credendum eueunnmaliquid,pcrquod bona quxcutiquc bona sunt; an sunt

sic supereniiiict

aliis,

par babcat,

prxslanlius.

Scd

quoil cst

summe
id

"

alia per iliud.

Gerliuimum quidcm
ila

ct

omni-

bonum,
aliquid

cst cii.im

siimmc magnuin. Ect
suiil.
II.

igilur iinuni

bus cst volenlibus alvcricrc pcrspicuum quia qux-

summc

inagntiin, ct siimnic bouiim,

Ml

cuuquc

dicuitiur

lliquid

,

ui ad

inviccin

ma-

suinmiim onmiiim qnx

gU

anl miuus tut xqnalitcr dicantur

"

pcr lliquid
intcl-

dicttnlur,

quod non
.

aliud cl alitul, scd
illis

M idem
.

CAPUT
De etidem
-.

re.

Igitir in diversis, sive in
q.ialncr cons.dcrelur.
.,
, .

xqualilcr

sive inx,.

v Nam quxcunque
sive

jusla dicuuvcl

C

tur ad invicem, sive pcriler

magii

minni,

non possunt

intclligi jus,ta

nisi

por jusiiiiam, quae

non
sit

csl aliud ct aliud in divcrsis.
si

Lrgo cum corlum
confcranlur,

quod omnia bona,

ad inviccm

Co.NSPF.crus ckpitis. Sicul cslunumaliniiiih snmme |l0|)lim p q||jj| Clllirla l(on;1 per ,„„„„ aiiquid snut, qma ciiucta ixina U[iiU nniiin tpiod csl Ixmuin pcr sc ; ita esisltl inium aiiquil suinme masnum; qnia quxcunquc nugna sunt, per ununi iliquid magna sunt, quod inapnuiu it per seipsum. Mignum inielligo, non spatio, utest corpus, scd sapicnlia; quod inclius cl diguius csi.

^

i

aut xqualiler, aul inxqualitcr sinl
est ut

M

bona

,

neeesse

Qucmadmodttm atucm invcnlum

esl aliquid

essa
ali;

bona, quod iniclligiluridenui dtvenii bonis 4V licci aliquando videanlnr bona dici alia per aliud. Pcr aliud enim videlur dici bonus cquus, quia forlisesl; ct pcraliud bouus equus, quia velox esl. Cutn cnint videalur
sinl per aliipiid
,

omnia

°

inmnc bonum, quoniam
quid
•'

cuncla bona per

unum

sunt bona, qtiod e»l bouuin per seipsum
aiiquid

sic

cx ncccssilale colligilur

essc

suinme ma-

dici l.onus

per forlitudiucm. et boinis per velocita-

quxcunquc magna sunt, per unuiii magna sunl, quod magnun csl per seipsum. Dico auiem non magnum spatio, ul esl corpus alignuin, quoniam
aliquid

VARL« LECTIONES.
Aut quod aliquo ms. Corb.or.iit. quod "Ingcnii csluts.Corbeienscomit. esl "Polcslipse sibi ms. Corb omif.ipsc Lnilesinluiss.Vict.i»<«/.undcsunt ."lllapersequenle ms. illoprosequcnte 3V Proficial.ln quo, etc. ms. Sao-.Prolicial. Qnod cum nuiltimodefacerepossii, huncmodumpulo illicssepiompiissimum aiquefacillimniu;ulsicsecumtacilusdicat:Cam tam iniiumcrabilia,e/<r. »Non monslral mss. nonmonslret M Aliquis sil»i qni secum ms*. Aliquis sic secuin " Cnm lam mss. Corb. Vict. \ 3. cum lamm J8 liitum sunt ms*. 9 l'.em. Corb. Yicl. iinm.t sinl i0 Aut sunl bona mss. excepto ms. Yiclorino 15. an sutit bona Quxrunqne dicunlur abqiud, ua ut ad inviccm magis tlicantnr, per aliud dicuntur, quod non aliud el aliud, scd, ctc.iHs. Corbcietis. quxcunquc dicnnlur aliqnid, iia ad inviccm magis . dicunlur, per ali.iuid dicmiM Ms. Cem. Sag. Yict 3. lur, quod iioii ali.id, scd, eic. Uiclt. Cister. quxcunque (licunlur aliquid, ita per ahqui.l dicuntur . . 01 . sed, ctc. m$s. Tlinan. et Yict. 13. quxcunque dtcuntnr ad aliquid per aliquid dicuiitor scd, etc. »• Aut inxqtialiter sint ms. Vict. 5. omit. . M Necesso aul inxqualiier v es,l omiiiii mss. nccesse esi ut onmia » »« Aul vclov Diversis bonis ms. Corb. omil. bonis bonus ms. ci vclox, idcirco bon.is is Ideo maltis quia mss. Cistcr. ; Gem. Corb. Vict. Sag. idco ntaltis e.st, quia Po r specia ratio edu. Venet. pcrfecta ratio M Per ipstim csse mss. Vict. Sag. pcr i.lipsum esse M Qua ii qumi ipsa sunl cl ms. Corb. quam quod ipsa 5d Et ipsum, al mst. Thua. qiiam ip-a stn.l, et »' lia iiic 61 csl suinmem^s. itaque soluin esl summe Summun bonum cst quod mss. snmmum cst quo.l » 0"«mI perae eminct alns ita ut mss. quod sic supcreminct aliis, ut « Ibid C. Unuin aPquid E4HhVe**.WMva
.

»?

.

.

.

.

i

&

.

.

.

.

.

.

nn
'

:

U7
qnod; sed quod
dignius ,
csse

S.

ANSELMI CANTUAK. ARCHIEP. OPP. PARS
mjjus,
taiilo

I.

-

DOCMATICA.

US
doii

i|iianlo

mrlins csl aui A ccm, cl
polcst
siint

ip»i

hnmiucs qui rclmiiiUir, omiiino
;

ul cst sapienth. El qtioniam non
nisi id

per inviccm

cl ipsx rcl.Uiotics quibus reft-

summe magntim,

quod

esl

kiiiiiiiic

bo-

id cst

num, ncccsse cst aliquiil csse mnximiim cloplimum, suuimum omnium qnx snnt.

runlur, non omtiino stint per sc inviccm, quia cxdoin sunl pcr subjecta *. Cuin ilaque *• verilas oroni-

CAPUT
Quod
el
tit

III.

qutrdam natura per qnam

ext

quor per te etl. et ttt

$ummum "

quidqnid e*t. omnitim qutr

modo excludat piura csse, pcr qnx cuncta sunl 7 *, uecesse est unum illud esse, per quod sunt i-uncia qux sunt. Quoniam crgo cuncta qux sunl, sunt pcr ipstim unum procul dubio ct ipsutn unum est per
;

tUnJ.

ConswcTtJS capitis.

aut per nliquid, aut per nihil. Non pe** niliiS; ergo pcr aliquid est. Hltil atttein per quod ctincla siiut, aut est unom, nni plura : si plnm , hnec phira sunt singula per se : et ita est una rafio seu vis qua plura b;ec habent ut sinl pcr se. Ergo est untim aliquid pcr quod stiul quxctmque sutil ct illud soluin est pcr sc N.illa cnim, ncquc ca qtis rcferunlt.r nequc ipsx relalioncs, sunl pcr inviccm. At quod pcr nltiid est, ininus csl eo qttod pcr se est. Esl igilur unum aliquid qttod solnm maxime
:

— Omne qttod ost,

seipsum. Quxcunqiic igilur
et ipstnn soltim per

alia sunl,

snnt per aliud

seipsum. At quidqnid cst pcr
illud

aliud, miniis esl
alia, ct

quam

per quod cnnela sant
illud qttod
ali-

quod solum
,

est pcr se. Qttare
est.

est

per se

maxitne onutiuin

Esi igilur unuin

quid, quod solum
quotl auiein

maximc et smnmc oninium esi maxime omnium est", cl per quod est

B

qoidqni(1 esl

^^ vd
ol

„,„„.,„

cl

^i^ qMid

.

quid aliquid
el

cst, id '*

nccesse cst c^sesumme iKMium,

5

et

sutnme omninm

est,

summe maguum

existit;

stimmeque bonum el ulpole per qnod cst
,

summc magnum,

summum

omnitim qux

stint.

quidquid bontiiu ct

magnum

Quarc
et

est aliquid qtiod sive esseniia, 3ivc substan-

el aliquid csl.
tia, sivc

natura dicatur, optimnin ct tnaxinium csi,
sunl.
IV.
re '*.

Denique non solum oinuia bona per idcm aliqnid
stinl

bona, et omnia magna per idera aliquid sunt
est,

summuiu omuium qux

magna; sed quidquid
cssc.

per

unum

aliqtud videtttr

CAPUT
De tadem
Conspectus cvpitis.
res dignitalc
;

Omne

namqtic quod
;

est, atitesl

pcr

aliqttid

*\

aut per nihil

sed nibil est per nihil.
*•

Non

eniin vel

cogitari poiest nlsit aliquid

non per

aliquid. Qnid-

quid igitnr
ila sit,

est,

aut est

non nisi pcr aliqcid Ml. Quod cum unum, aut sunt plura, per qux sunt
Scd
si

cuncUt

qux

sunt.

sunt plura, aut ipsa

B*

rc-

feruntur ad

unum
si

aliquid, pcr
;

quod suui
pcr

;

aut eadem

plura singula sunt pcr se

aut ipsa pcr se invicem
sttiit

sunl

**.

At

plura ipsa
;

unum, jam non

sunl omnia pcr plttra
per quod

scd potius pcr illud
••.

unum

*',

hxc plura suut

Si vero

"

ipsa plura

singnla sunt per se, ulique cst una aliqua vis vcl

natura exislendi per sc,

qtia

habenl ut per se sinl

**.

Non omncs nalurx sunt pascdalixaliis suntmeliores. Ergo una dalur qux cxtcris sic supcrcminet, ut non hnbeal sc superiorem : alioquin naliirarum mulliludo cst absurdum. nullo ftne claudcretur , quod Supcrior autcm i.alura aut est sola, atit plures sunt xqnalcs. Si plures, xqnales non sunl, nisi per aliquid idem quod ipsa sit carnm esscnlia : si cuim per aliud esscul xquales, essent illo iniuorcs ; nec proindc sttmma esseiil ac cxleris su|>criores. Est igilur uiia quxdnm uatura scu csscnlia, qux csl stimmum oinnium qux sunt qux pcr sc bona ct inagua ; qux per sc esl id quod ipsa esi, el pcr quam esl quidqiiid aut bonum aul magnum aut aliqvid cst.
Amplius

outcm dubiuin quod pcr idipsum ** unum sint, per quod babcnt ut siut per sc. Yerius ergo pcr ipsum unum cuncla sunt, quam per plura, qux siue
est

Non

n

nolil, senlit

rcrum naluras, volii, nou cas oinnes conlineri una dipniatis
:

Si quis inlendat

paritale

";

sed

quasdam earum

distingui graduuin

eo uuo cssc non possunt

:

ut vero plura per se in-

iinparitatc. Qtii ciiim

dubilat quod in

natura sua

vicem

sttil,

nnlla palitur ralio; qtioniam irrationalis

ligno
is

'*

mclior sic equus, ct equo pnestautior bomo.

cogitalio

est

ut

aliqua

res sit per
sic

'* iliud ctti

dat

profcclo non cst dicendus
aliis

homo.

ossc

:

nam
cuin

ncc ipsa relaliva

suiitpersc invicem ".

turnrum alix

ncgari

uon

Cum igilur napossinl " meliores.
sic stiper-

Nain

dominus

cl servus'rcieranlur

ad iuvi-

nihilominus pcrsuadcl ratio aliquam in cis

VARIiE LECTIONES.
Ibid. I). Sed quod quanto mnjus lanlo mclius nitl dignins mtt. Cem. Corb. Tku. S. liich. scd quod tanlo mclius ctl aul dignius mu. Vicl. Sacj. scd qitanto niajus, tanto mclius esl aut dignius mt. i.itttr. sed qttod quanlo majns. tanio niclins rst ant dignius **Ca.p. 3. In Tit. Qux pcr secst, etesl stimitiuin mt. S. Micli. ct quxper se esl el suinmtim nui. Thua. et qu.v pcr sc esl, et cst sutnmum mi Sag. " Attl per aliqnid mts. aul cst per aliquid ** Non enim cst, vcl cogilari qua: per sc csl, ct cst simima polcsl, til si aliquid mt. Corb. non cuitn vnli cogttari, nl si aliquid Ml. Cem. Thu. non cnim vcl cogiiari " ** Tunc ipsa m«». aul ipsa pole»l, ul sit aliquid uu«. Viet. non eiiini cogiiari potcsl, tit sit aliquid " Pcr illnd Singuln stinl pcr sc aul ipsa per se inviccm stinl ms. C.orb. singuU siuii, pcr se inviccin smil
,
:

*'

*' IV: r qtiod pl»r.t sitnt mts. |mt quo.l hxc plurn sunl *' Si veo mts. Vicl. mi. Coth. omii nuuiu scd vero •* Quain liaboiil nt pcr se liat mt. Corb. omtlt. itla. uitt. Tku. qtia haucnl ttl pcr se sinl ** QikmI " Aliqua ftil |mt mtt. Vict, tt S. itich. aliqua rcs sit * T Sunt pcr invil" t ipsum mii. quod per idipsnm mi. Corb. stnii pcr »o uiviccni '" Ibid. C. Eadcm siiut subjcctn imi. cxdcm suiitper snbjccia **Ctim " Sunl ctincU mu. cutirla smii ** QitOil aulem maximc oinniuin cst nut. Corb. Inve ila mit Cnm ilaqtc '* Quicqui<l eiu altqiiitl cn. id mts. qiiicqin<l nliquid csl, id " L)e eadcm rc. Qtnxi sicttl illa est oiimt. |mt m, i't pcr ill.nn , lli alia sitex sc, et aiia cx illa »u. Corb. Quod ilb non sil, uiln juvante causa, t.i -d r»sc; nec sit quo^l p<»r niliil aul ex niliilo; ct qnommio intclligi possit csse pcr sc cl cx sc mi«. Tkm Cincr. do cadcm rc '• Ibid.K.tn Tcxtu. Amplitis ihi. Ci«i*«r. omitl . " Parilalo mt. Cister. pahli* Natura suo liguo nu*. tulura sua li|M. " Ncgari iion posbunl »u«. B0g«ri uon possinl. tatc

unnm

CM

MM

• • • i •

140

IIOAOLOGIUI
ui

\'m
;

muniTC,
iinlliitt

iion

habcal 10 »uptrmrcin.

rnnn
iil

,\

cx.tlcnlium
c»l |icr »«\

aul c rouver»o
<

i.l

quod <m iiniununi,
,

Iiii|iimiiiiiIi -r:.diiiiin '• iluliurlin »n: cst r

lnllnit»,

el

uni

i

ali

i

prr lllud

atit

crunl
. i

;

|||

iln
;

grmlu.s
ail

sii|»itiiii

,

i|ui»

Mi|Miior aliu»
,

suinma. Sed plura Riiuima non c«
esl.

i

r«-%i<j

>•

nnii inwni.iliir
iiiiii iiiiiIiiIikIo

hor raim

•*

«1*

ilurilur

Ri i|»»allor

Quarr
qu

»'»'
i

quadani nalura,
«<

\el tuhstanlia,

icl

iialuiariuu nullo llnc cl.iuil.ilur

ckaenli.i,

c»l jmt

l.ona el

in^ni

**,

<

l

pcr

M
i

nulcm

iiitiio iioii

pulal alihiiriluin, m-.i qui

iiiiuis

C»l

c»l ul

quod

Csl

",

cl

|<«t ijuani c»l

quitlqiud

»crr

abtiirdmi. 1,1

igimr cx neressilale alu|ua nalura,
aln|iiiliiM

aul bouuin, aul inagnum, aul aliquid
csl suniiiiiiin

"

rti, rl ijuj:
.

||im sic cnl alicui \cl

Mipcnor, ul

iiulla

bonum,

hiiniiniim iiiagnuni.uiiumuiii

..

mi »ui
csi,
Hiinl

«ii

ilim iui
»«rla c»l,
si

infcrior. Il.rr

vcio n.ilura qu.r

lali»

«ive subhis.cn» ", idcsl, »umniuui omniuin qu.c

»ui.l.

aul
:

aul |»lurci liujiuniodi cl aqnalr.s

verum
cftfte

plurc» M.nl

cl

a-qualcs,

<

u.n

•'

Quod

aequalei

uon po»»int ", per divcrsa
,

qu.c«tani,

^

CAPUT V
|//fl

m

pff

^

ff

^

'49)

pff

^

.

|(-

(//-

*t-

rx te,

el miim

ex

tllm.
,

ied pcr itfcm aliquid, illud iinum
lcr

per <|uod a-quali

Quoiiiam ilaquc placcl
indagarc ulnim
liarc

" quod
ex ipw
.

invcnluin e»t

juvat

lam magiiK Minl, aul

cslidipsuiii
•',

id e«t, ipsa

rerum essentia
si

quml ipt» sunl, aul aliud quam quod
ipsa earuai

ipsa natura e(
uisi

q„„| ,„„1, „ n sinl

iptc •nnt. Scd
csscnlia, sicut

nilnl ctil

llM quam

B

|lo|| 8l|||l

ni%i

^

CUncU qux aliM quemadmodum
,

,%

iv%im ^,| %^mg$

po^
id
:

jj 4

,

camm

csscntia:

non sunt pluret, sed
,

q„j a q ll04i Csl
el

C x aliquo, est cliam per

ipsum

;

un»

;

iia

cl

naturas

Idcm

namquc

non sunl plnre* naturam Uic iiilelligo,

scd

una.

qund

e»l pcr aliquid, e»l

eliamex eo ipto
**

qucm-

quod e»-

adm«Mlum quod

e»l

cx malcria

et pcr artificem,
artiflce
;

ecnliaiu. Si vcro id, per

quod plurcs ipss nalur»

i>oieh i c iiam dici e»se

pcr materiam et ex

quam quod ipsa-stini, pro cerlo minorcs suui, quam id per quod magnac Minl. Quidquid enim per aliud csl mjgnum, niinu» cst qicim id per quod est maguum. Quarc non sunt sic magnae. ut illis nibil aliud sil m.ijus. Quod si nec
laiu n.rtgn.c sunl, aliud csl

q„ niam pcr
r j ain c ,
fl
.

utruinqiic, el ex ulroque,
sil,

id

esl

ab

ulroque haliel yl

quamvis

alilcr »il

per malearti-

cx nwleria,
•»

cc Conscquitur

quam pcr ariificcm el ex ergo ut quomodo cuncta
;

quse

SU nt,
iila

|ht lioc quod sunt ", nec pcr

aliud

possibilc csl
sil

persiimman naluramsont idqnod sunl, el ideo est pcr ipsam, alia vcro per aliud iU omnia

M

lalescssc pltircs naturas, quibus nibil
tiiis**;

prxsun-

q U « sunl,
circo
illa

sinl
sil

cx
'**

M

eadcm summa natura:
illa.

el id-

nullo
**.

iusmodi
t

modo possunt cssc nann.c plurcs liuHcslal igitur unam et sohm nalur.im
i .

ex

seipsa, alia auleiu cx

CAPUT
C Quod »
ilta
,

VI

I

al

V

'*'
i

nliquaiu cssc, quae sic cst aliis supcrior, ut nulli sii
• infenor; sed quod Ule csl,

.

esl omiiiuin qu.c sunt *'.

max.mum cl optimum Est igilur quxdam nalura,
aiilcm*'
;

non

tit ulla

JJ amfH

„,

inteUigi '** postit

J ^ etu

juoanle cauta duela ad txte u JJ £% e( per u, el ex tt.

JJ^

.

^J^
;

qu.e csl

summiim

oi.inium qna; suni. lloc
sil

csse uon poicsl, nisi ipsa
1

pcr se

id qu«>d csi

ct

cuncia q.ix suni, sint per ipsam id quod sunt. Nam t^ i i > cum panlo ral.o docueril id quo«l pcr se cst,

HK
alia

ct per

quod

cuncu

sunl, esse

suminum omniuua

Quomodo siimma ualura per Coksfkcti!» cipiti». «5 «>se dicemla esi? Quidqmd enim per aliquid aul r A insiru.nciitu.n essc vidclur. Quod auiem aliquo ex minus eo |,j s roodisesl, per aliud esl, et protnde per quod babct ut sil; suuiuu vero uatura MC

Jl

^ SJHfJS ^ TKSZ?*J£iX

VARIjE lectiones.
lliijusgraduummcs. hujusmodigraduum "NiiIhusiiiMj.CiiJcr. omii. sil "Abhoc raiio mst. Ad hocralio *' ElUMpiales sunl, cuin mtt. Cem. Vict. Thu. Corb. Citter. omitt. smit ** Esse uon possunt uttt. esse non possiut u Ipsarum essenlia mtt.Vict. Cem. Corb. Citter. ipsa reriiin esscnlia **Nec perhoc quodsunlms. 8* ** Nihil est prjestanlius mst. n.liil sil prasianinis C'or6. nec per quod suut Plures hujus mss. plures hu** jiismodi Qiiaesunl. . . Hoc aulein mts. qu;c sunt. Est igitur quacdam natuia qu:e csl suiiimum omnium qua* siiut. Hoc aulem ** Phira nou csse mtt. plura suutina non esse ** Uona vcl m.igna mtt. Thu. bona et magna ** Per scesl i.l quoti cst mtt. Tltu. per sehoc cstquodcsl *' Magnuin aliquid utst. Vict. uiagnuiu aut aliquid ** Summuiii maguuiii, summumquc boiium, summum cns sive evistens mtt. suiniuuui Umuiii, ftiimmtim magnum, summum cns sivesubsistens ** Quoniam iuque placct, ctc. in mtt. Cem. Corb. Thu. Citter. hic incipil Cap. 5. tub eo ttiul. in mtt. Cem. Thu. Cisler. quud sicui illa esl per sc et alia pcr itl.iin iu sil ex se, et alia ex iila in nttt. Corb. quomodo omnia alia sunt pcr illam et cx illa. Ibtd. II. Quouiaiu ** Non sunl nisi ex ipsa mss. non sinl uisi cx ipsa ** Non nisi pcr mst. iUque mt. Citter. quoniaiu iu non suul nisi pcr ** Sed licel posset dici quiu quod ex aliquo esl, eliam per idipsum quod osi pcr ahquid, csi et ex eo ipso qiieniattuiodiim ms. Corb. sed licet possc dici quod quia ex co ipso qucmadmoduiu nut. sed iiquet possc dici quia quoti esl ex aliquo, csl ciiain pcr idipsum cl quod csl pcr aliquid, esl eliatn ex eoipso qtiemadmo«luin *T Quemadmoduin elcsl ex iiialeria, et pcr arlilicem, potcsl eniin dici esseper inaleriam el e\ artiiice quoniatn per ulruinque, ei ex utroque, el ah utroquc habet ul sil, quamvis alilcr pcr iiialeriam mt. Corb. queiiiaiiniodum quod esl ev maleria cl per arliQceui, potest cliam diti per malcriam ct ex artifice quoniam utrumquc el ex ulroque habel ut sit qnamvis alitcr sit pcr iualcriam mss. quemadiiiodum quod est ex materia cl per arlificem, potest elia.n «lici essc per ni:<teriam et e\ urlilicc quouiam per utrumquc el ex ulroquc, id esl, ah utroque habet ul sil, quuiuvis alilors.l pcr ma•* Conseqtienlcr crgo mts. conscquiliir ergo ** Quc sunt, si.nl tv mst. qu.c s;inl, leriam sint c\ '** Idcirco illa ex wd. idcirco illa sil ex Cap. 5. iu mss. Corb. Ceni. Thmtn. et Cislcr. cst ca\t. i>. '** Mt. Corb. Quomodo intelligeuduro sil, quia fecil oiuuia du uihilo
T*
;
: : : :

:

:

:

:

:

m

NOT.C.
I

i'J)

Alias esl pars capilis 4.

1"'

S ANSELMI CANTUAR. AIICIIIEP. OPP. PARS
aliu.l r*f,

I.

-

DOGMATICA.

tf52

per

nec minor aul poslcrior seipsa, aul

\

lexere.

Quoniam namque id uagnom
;•*

sjfanija:
maieria
ul esset,
fnii,

nndo fierct aut aliqua res ipsain, adjuvil. Sed nec intclligi potesl ulquod
;
-

srwBJTAjwa

•*- ~
p raet erire
.

*-

-*«* *nil.il
.

nullam vel simpliccm pencque faluam ohjcclionein

- -**
.

ct cVlcrlahiie

mihi dispulanli occurrentcm, Itegligendo "', folo
:

Ji

jl«'.«««»n" natura P r nil,il S HSl "| ,° 'J« cst ex nihilo , aut per se. aut pcr aliud esl cx nibilo. Nim perse, alioquin ipsa csset seipsa prior: lion pcr aliud alioquin ipsa non essct summa,
1 '
,

quatenus et cgo b
,.

ambiguum
,

in pr;e-

..

cc«cnlibus relinqucns,

ccrlior valcam ad scqiicniia

procedcre; et

si

forlc cui,

quod spcculor, persua, aJ
, .

sod inferior eo pcr quod esi. Deindc, si siimma naluia per ahquid est nihilo, id quod cnusa tanli boni fuit, magmim bonu.n cst. Nulliim auiem bonum inlelligi polcsl auie illud hoiium sine quo nihileslhonum, hoc est. anie siimmam naluram.
a P"PCede 5 P cr nnJm summa nalnra sit ex n.hilo. Ilein Si.' h«eu V"i quam cst aliquidcx nihiio, aul pernihil , vel ipsa non est ex se et pcr scg, vel ipsa esl nihil. Ergo ipsa

dere volucro, omni, vel modico, rcmoln obstaciiln
•,-, , . , . „ qu,1,bel tar(J,,s ,n,c,,cclus
.

a,,t,lta

r

-,

fac,,c

I

,0SS|1
nnlt.t

accedere " k . Quod igilur

illa

nalura, sine qua

estnalura,
du.n erit
n,,,l
«

sil nil.il,

tam falsum esl; quam absur:

^SLSStJnf

'

S

«

si di.

atur »• quidqnid esl nihil cssc
»

pcr

:

vero n0 " est
est

°.

uia n,,Mo

mm, °
At

•» le ,l| g

1

polcsl,

ut

quod aliquid
., .,

sit

pcr

nil.il.

si

quo mo.Io "•
aill
.

null.ileiius csi pcr nil.il aut cx nil.ilo, se.l ipsa pcr se et ex seipsa esl; co modo qno lux Incere et luccns esse per seipsam el cx seipsa inlel,

esl ex hinilo

aut per se
;
;

B

esl ex nilnlo
e-i

sed COOSlal

nnl per a i iu( , „ qma nullo
.

^

r llihi
..

i

ligilur.

per " :

niliil.

Si igitur csl aliquo

modo modo cx
si

aliquid
nihilo
;

aut per se, aut pcr aliud esl ex

niliilo "•.

Pcr se auquid esl cx
esl,

Quoniam igiiur non sempcr habcl eumdem scnMim quod dicilur esse pcr aliquid, aul csse ex 10> aliquo, quxrendum Csl diligcntius quomodo per suinmam nalurain, vel cx ipsa sint omiiia qu;e suut
ct

lem

nil.il

pottsl essc cx nihilo;

quia
i.l,

nihilo per aliquid necesse "' esl ul

perquod
per sc.

prius

sil.

Qtioniam igiiur hrcc essenlia prior scipsa
mo.lo esl cx uihilo
l10

non

esl, nullo

At

si

quoniam

id

esl per aliud,

quod est pcr seipsu.n, ct id quod non camdem suscipiunt cxislcndi ravidcamus dc
constet
,ov

diciiur per aliquam
bile,

naiuram aliam

exstitisse ex ni-

non

esl

summa omninm,

sed aliqua inferor "';

tioncin. Prius separaliin

ipsa

sum-

ma

nalura

qux

pcr sc esl; poslca de his, quoe per
igilur

nec est per se hoc quod cst, scl •" pcraluid. Ilcm: Si per aliquid esl '" ipsa cx nihilo; id, pcr quo:l esl,

aliud sunt.

Cum

quia

illa

cst per

magnuin bonum
lu.n

fuit,

cum
:

causa boni
illud

fuit.

At nu.

seipsam quidquid
id

esl, et oninia alia

stml

pcr illam

honum
nihil est

potcsl iniclligi anle

boruin, sine

qw>d

siini,
,0 *

quomodo

ipsn est

pcrse? Quod cnini

quo

bonum

hoc aulem bonum, sinc quo
satis

dicilur

csse per aliquid vidcliir cssc aut per ef-

nulliiin

esl wl bonum,

liquci

hanc esse sum-

ficiens, aut

per inalcriam, aul per aliquod
,0 *.

aliutl atl-

£ n»m naluram
intclleelu
sct.

junienliim velul per iiisirumcnluni
aliquo cx his liihus
,0T

Setl quidqilid
;

, tle qna agilur. Quarc rcs nulla vcl "• prxccssil, per quam ista ex nihilo-es-

modis

est,

per aliud csl

el

Denique

si

ha*c ipsa nalura csl aliquid aul

per

poslerius.cialiqiiomodominuscsleo, pcrqiiodhabet
ut
sil
:

nihil,

aul cx uihilo,

proeul dubio aut ipsa non esl
:

al

summa

nattira nullalcniis csl pcr aliu.l

;

pcr se el cx se qui.lquid esl; aut dieilur ipsa nihil
quo.l iiirumquc superfluiim osl cxponcrc

ncc est poslerior, aiilminorseipsa, aul aliquaaliarc.

quam Wsii

Quarc
luil
;

siiinnia

nalura nec a sc, ncc ab alio
sihi,

lieri

po-

suin sil. Liccl igilur suinn.a
aliqui.l

suhslaniia non
,

per
ali-

ncc ipsa

ncc

aliquitl aliud

illi

matcria 1M,
ali-

cflicicns, aul
atljula
:

cx aliqua materia
,

nec

undc

fieret, fuit;

ncc ipsa sc aliquo modo, aul
cral,

qinbus
lur

sit

catisis

ut ad cssc

pertluccrc-

qua res ipsam, ul cssct quod non
Quid igilur? Quod enim non cx qua malcria, anl qiiihns
csl "•, pcr nihil eise,
iis

adjuvil.

"6

niillalcnus

tamen
,

csl pcr nibil, aut

ex ni-

est a
,0 °

quo

facicnle, aut

hilo; quia per seipsam
csl.

ct ex seipsa esl quidquid

atljuincnlis ad csse

Quomodo crgo landcm
se;
sic
,

essc inlelligcnda csl
sc fecit,
sc
i.ce

pt r

pcrveneril, Ul vi.letur aul esse
ei

nil.il; aul, si

aliqnid
liecl

sc el cx

ncc ipsa

ipsa

s.bi

ox nihilo.

QuaJ

ex

malcria
Bt

cxstitil

nec

ipsa
,

q.iolihcl

niotlo,

"', qua? laiionis lucede

summajam

nniinatlxcili

qnod non

crat osscl

atljuvit

'",

nisi

forle

snbstaniia, pulein nullaleniis in illain possc cailcrc;

D

co

modo

inlelligenduin
vel

videttir,

quo

duiliir

non lamen negligam

liujus rei

prohalioncin

eon-

quia lux lucel,

lutcns csl pcr scipsam, cl cx

VARIjE LECTIONES.
Qitod Cnim Vidcamus tlc MM. G*M. Corb. Cist. vi.le.iCir dc "• Vel inslrnmenluinmM. velulpcr insliiiinenliim m». UU. velul tlicitur MJ S. Mirh. (|uod autcm tlicilnr ,08 Aliud illa maiena m.s Cor». aliud illa Inttrumentum ,0 ' Kx alb|uo bii trilms mu. aliquoes his trihus "* Ant si alind est mm. nnt al aiiquid eal '"" Quod V in. aut quihus Antea pjuMnm mm. materia ut Quoddaiii me MM. Vict. qni.l.lam me Nejjligcnler nil. negligendn licel ex his ..«*». qu.T li< el c\ iis "• Audiia Eiit aul il dicalnr »».«. erit, n dicainr . aoeedere aecipere mm. ad au.iiia . "• lv r alind eit, esl ex "• Aui si qnomodo »««. atsi quo modo '" Al.ud est pcr mii. allquid est per Nullo lw IVr alit|oo.l neeesse MM. p<T abquid neresso nilnlo mt C«r». pOf lliud Ml, Mjl ex nil.ilo Wl 8ed alfqno Inferior mm. Gem. i.orb. sc.l abqua mimNlo e« niliilo m$». nullo mod« est ex uiblM "' Sine quo »• Si por abu estMM. si por nliould elt '" lloc.sl, sed tms. hor qiio.l rst sed feriOf Ad cssc m^. V. Tku. nulla »cl Inielleclu Nulh rel intellecia nibil r-i inm. lincquo nullum esl "• Co'M. ,\. Quod dici"' AiQuval bim. adjuvit //.«. Viel. id essr perdocerelor producerctur mu

m

Aut per essc

o.x

MM.

aut essc cx

••'•

m

.

.

.

"

"

'

"

I

Uj.

MM.

tpi"

ilii

ilUl

153
soipsa. Qiiomailinoiliiiii riuin
lnx, et Incore,

1IMMU
|C««
lialiciil

Ol.ll
,\

M
iniiinl
i

'

nl

e i Iucimm ; ik mnl
i'l
«'ii
.

id
ii-n
.

Invlceffl
iii-

himi rni '"
n
i'l
!•

i|ii:mi iIim,

m

r

molil mfllf

I

I.
I

jni
l

in.ili

1

1

isi aliqu
|1

in

II

i

»ii

i

ii

s

'

*

.

t

MMIItlfl
Ileill
i

M
ld
i

'\

Imo

i-

l

i-m
< l

mpiHT
'.

( n
si-u

ErgO

siiuim.i
-,i

OSMMta,

siiiiniii-

MM,

sniii
I

rf

m

ilbllium,

m
un
1

liiibillnm

.-.

f

ms,

itimrae nliieni, aive

ileni non rilMlmiliicr ilbl rouvenlcnt,
lucere,
<'i

lumme mb qoam lui,

qu
u.

m
(

ria, pri
i
'

aolum non
'"
1

|

tt

dici pote

"i
i

iMti
»

i

.

qi im bi
>

lnrciis.

lamma
r

natui
;

i,

"ii

iol
iiiilla
.si

dl |c

lertl
'

i

capi
(Jnomodo

vii [•/., vi

»«
i

'*•

c.Miiiii

i|ii

c

Qtique
|H'ii-.i i"
i

Mt> Quipi
|

"

atin OMfl/fl l/lN BOff 1/fOM,

ct

tX

itta

m

nino \cl cogilun
.

i

i-li

r

illml

itiiiinii.i

CON

ri r.-nis

C&PITII

l'lrum iiineia

linl

per mimi-

omnium, quod Ml
iiini <|ii.o iuii.
|u-i

Mipaum;
si'i

ei
.'i

unlverallslew

m
|fl

naiuram, ut csnMm efllclenlem. vel iii.i, uinqunni <\ niiieri», lic inquiriiur Quutuor olemenin linc luii formli, qun conap cinuii in
iikiiii iII.imi

m

m,

pei

idi

Mimmnm mnl
rei
i

qoare
l
1
1
i

<i'i"
.

I

nullo ntodo iliquid eat, nnlliua
\
i

rebui formaiii, IniHligl poMiint. ll<<- informii boii eonfuM nnroni nniura unde Mll I. Bl ei diqua iiiatcria mi, vol <-m ei nimma nalura, vel ei lolpsa, \i-i ei aliqua lerlla esMiitia, qosj uulln mi. ISou o\ so; tnm ijiii.i hoe im:i per sc m-iI per alilld «•si, ium quia enm nlliil lil ponterioi Mipio, nihil ost matci 'iallter <\ Mipao non <'\ niaieria lunima nttnraj; alloquinex ipsa aliquld minna Ipaa Deret, ei proinde ipsa mutaretur el corrumperetur :qitod nerai Ml dicere. i. INon esi bonum, perqood nmlaiiu vcl eorrumpitur lummum bonum. At qoioV i|unl csi, pcr summam ossonliain esl BlfO liquid esi e\ iiimml boni matcria, mnimam eMentiam eorrurapitur etmutatnr luramum bomim. Et Ita
:

I

i

iimii itainr.i

ni

niii
;

Unh
si
<|i

I

per sc non eat,

potesi

qooniara
i»or

i,<,r

eiMt, allquo raodo eaaei
\\

perM

<t
<-i

aliud,
i

pei

iii

per qood iunt cuncta,

non

m

l

olom
•*•,

ld

per quod onncta
Item,

iunt;qoai omnia
<\ maieria Ml, cx
igiinr

mut fsau
j\u>
<-^i

"'.
.

omne

<|noil
;

i

poaleriua

Mt eo qnonlam

niliil

esi

aliuii

i

soipso, vel poslerioi

Mipw, consequliur ui nibil 1 ,M Mmmas nalura materialitcr ex Mipao. Al si ei
ossc
aliqniii

m.itoria polosl
lioiiuni

mimis
:

ipsa,
i|iiod

soinmimi
nof.it

mulari

ol coiruuipi

polcsl

est
<

siim

iiiiiin

bonoffl, luillalcmis osl bOOUID

:

quod

eai

dicere. Qunpropter, quoniatn

omne

quoil

aliml

-i

inconveniens. Eigo iiullu minor nalnra Mt malorialiler cx summa naluru. Ergo elemenlornm ossentiu ex nullu materia cst. Ergo lumma esscnlia lanlam rerum molem sola pcr scipsam piuduxit

quaniipsa, raiiiusMl IpM; impoMibile
aliml boc

Ml
:

aliquid

modo

csse c\ ipsa

u '\ Amplitis

Dubitnn

non eat quia nullutenua
i ur ve | corrunipiiur

ex

nihilo.
i!e

Restal nunc

rcrum carum universilate, qux
sinl

niinor nattira csl

Mt bonnm, per quod mutalummum honum. Qood si q<»a cx sumtni honi maloria, cum nibil
nisi

per aliud siinl, disculere quoniodo

per suinuniversa,

p

sil

uiidecunque

,,s

ntam

suhslanti.Tin,

utrum quia
sinl

ipsa fecit

lalnrel eorrumpitur

per stimmam MSentiam, inusuinmuin bonnm lM pcripsam:

anl quia maieria fuit universoruin.
esl qtiJircre

Non

eniin

opus
;

ulrum ideo
,

'" universa per ipsani

quare suintnn cseentia, *J quae ^sl ip^<im sutnmum bomnn, nullaieiius esi boiium; quod eal incoiiTeniens. Nulla
is;ilur

quia alio faciente
lanluin quolibel

aut alia matoria exislenle,
ut rcs

illa

minor

naiui.i maierialiier

esi

cx

veril m ciim repugncl his
si

modo,

omnes essent, adjuquae jam supra patuerunl,

Mimnia natura.
cx summa

Cum

igitur eorura

essentiam,
U7
,

qna?

per aliud sunt, consiel non cssc velut cx
essenlia, nec ex se,

maleii.i,

secundo loco el non principaliler sinl per ipsatn,

nce ex

alio

nia<juo-

quxcuuque sunl. Priinum itaque mibi quxrendum esse puto ulrum universilas rerom, qux per aliud
snnl,
sil

nifesium est quia ex nulla inateria*est. Quare,

niam quidquid cst pcrsumniam csscntiam
per ipsara aliquid aliud esse polest
nisi

esl,

ncc
fa-

ex aliqua matcria.^on aulem dubilo

om-

ea

aut

ncm
ut

banc ,w mundi molem, cum parlibus suis, sic,

ciente aut materia e.vistentc, consoquitur de necessitate, ut praeter

videmus

forinatatn constare ex lerta et
:

aqua,

eam

nihil sit,

nisi

ea faciente,

ei
f.i-

el aere et igne

quoe, scilicei,

aliquo

modo

inlclligi

possunt m sine his formis quas
ut

quatuor •" eleraenta,

qiioniam nibil aliud est vel
cla sunt ab
illa,

fuil, nisi illa, ol

qux

uibii omiiino facere potuit

peraliud,

conspiciraus in rcbus formalis,

eornm informis aui cliam confusa natura videatur esse matcria omniiim

D

adjiimenlum, quani per se-« U9 quod lecit sine dubio aut fecit ipsain. Al omne ,
vel inslriimentuin, vel

corporum

suis

formis

riiscrctorum

;

non

in13 ",

ex aliquo,

veltit

ex malcria; aul ex

nibile.

Quoniam

quam, hoc dubilojsed

qu;ero,

unde hxc ipsa
Vict.

igilur ccrlissime patct quia

esscnlia

omniiim, jfsm

1S0 a Cap. 6 e&t 7 in m«. dem. Cotd sunt ad se inviccm ,31 Ms. Corb. Qnod ea qiivE facla editis Tliu. /n ms. Saucti Mick. distribuunlur capita nl iu beiens. El est titulus simi de nihilo, non nihil crant antequam Qerent, quanlum ad ralionem IM Ijirum a Deo sint mss. uiriim ideo sinl 133 Essent adjuval mss. essent, adjuvenl capitis 8 in cditis "• Duhilo hanc mss. dnbilo omnem hanc 13a Qu;« sunl qnaluor mss. quiip, scilieet, qnaluor li " Intelbgi ,39 ,iS 137 Alia vcrius mss. illa verius Unde hio ipsa mss. unde hxc ipsa posse mss. inlelltgi possunl uo Ex aliqua lertia m«. Tht. ex alta Potcsl ex alia wss. Cem. Corb. Vict. S. Mich. polcst essc ex alia IV1 Quouiam por id per quod sutit cuiicla oi non solum id per quod cnncta stint, quac suirt oraniu lertia faisa. ms. Cort. quam per id per qiuxl suul ctinota su.it; qux orania falsa sunt. mss. quam per i.l per lif Bx aliqno est quod sunl cuncla; ct non esset soliim i<I per quod ettncla sunt; qu.v oinnia falsa sunt. u5 Sil unumeunque ,,!l l ** Esse majus ipsa. mss. esse ex ipsa Ac si ex ihss. at si ex mss. cx alio est ,w Nec alio f.is^, uo Sumnmin peripsum boaum mss. sumniuin bomini per ipsam tnss. sil undcciinqiie nec cx alio u8 Ac onme mss. al omno

VARIiG LKCTIONES.

"• Sunt ad invioem ms*.

:

153

S.

ANSELMI CANTUAR. ARCIIIEP. OrP. PAItS
stinl,

I.

DOCMATICA.

15G

prxter suminam essenliam

ab cadcm
matcria
quia
illa

suiimia
1V9

^

aliquid; consequi vitlctur ul quidqtiid factum est,

«sseniia facla csi, el quia es nulla

esl

factum

sil

cx aliquo. Quod

si

vertim cssc ponilur,
1,J
,

procul dubio nibil aperlius
cssentia

quam

sunima

omnibus, qux supra disposila snnl

opponilur.

lamen rcrum molem, tam nuiiierosam mullain onlinalc lilpdincm, tam formose formalam v_.riat.am, lam convenicnler diversam, sola per se,

Unde quoniam quod

crat

niliil,

aliquid eril; id quoil

mavime

aliquid erat, nihil eril

"\ Ex

co namque
esi-j facla

v

•psam prodiixit cx

nibilo.

quod qiiamdam siibstauliam maxime omniuni stentem invcneram, ad hoc ut omnia aha sic
cssent ab ca, ut nibil '• esset umlc
fa» ta

CAPUT
Quomodo

VIII [o/., VII] "•.
tit

C-scn»,

inlclligeudum
nihilo

mquod omnia
.

fecit

tx

CoiispecTtJs capitis.
nibil

Ipsum

nibil

causa aucujus nuod esl : el de nibilo. Unde viilelor lial ex aliquo. Qnod si verum est, corruiiril omiiia qux supra posita sunl <le summa esscnlia , qux onmia fecil cx uibilo. Tribus quidcin mndis substantia dki polesl facla ex nihilo: 1. ita ut pcnitus nonfaeta inlclligalur sic de tacenle dicilur, de uibilo loquilur. _. Cuin sic facta cx nihilo, quasi
:

non polest csso vox onmiiim cst, quod quidquid fil,

si illud umlc facla quod putabam essc nihil, est aliquid qnidquid inventum xslimabam de summa esscntia, csi nihil.

ratiocinamlo pcrvencram. Qnare

snni,

;

Quid
qiioil

igilur iiiielligcmlnm csl

de nibilo? naiu nibil videain possc objici, vel pcne faiuum ,M jam
,

sialui in
_

hac medilalionc negligerc. [a/.,Cap.

8.]

"T

Tribus ilaquc, ul pulo, modis, quod ad prxseiilis

B "npedinicmi
si

sufl.cit

exi*dimenlum, expom polest
nihilo. lliius

el hxc si^niflcalio seuqier est falsa. 3. Ciim sic facta ex nihilo diciltir, ul facla iioii ex aliquo intelligalitr. Eo sensti euncla, pr,T'ter suminam esscnliam, facla cx nihilo ilicun-

n

qua substantia dicilur esse facta cx
esl,

aliquo significalur

:

quidcm modiis
mile est,

quo volumtis

intclligi

pcnilus non
'**
:

cssc faclum quotl diritur ex nihilo essc

eni si-

cum

qtirerenii tle lacenle,

lur hoc cst, qttx prius niliil erant, nunc sunt aliquid : sic.ut quis dieitnr dives fieri ex paupere, sanus ex inlinnilaie. Et hic est seusus, qui paupcr vel xger crat, uunc esl dives vcl sanus.
:

rcspontlctiir de nihilo, id cst,

undc loquatur, nou loquilur. Secimcsscntia. et do
esl,

dum quem
co,

motliim de ipsa
fuil,

summa
nec

quod penitus ucc
sil,

quxrenli undo
nihilo, id csl,

Sed occurril quxdam dubilalio de
ex quocunque
lit

nihilo "*.

aliquiJ, id catisa csl

cjus m quod

Nam

factum

rccte responderi polest,
:

tlc

ncquaquain facliim cst
qtix
est,

qui seusus de nullo eoruni,

cx sc

omuis causa ncccsse cst aliquod ad csscntiam etTecti "• prxbeat adjumcnlum. Quod sic
fit

"\

et

facla

snnt, inlclligi
dici

polesU

Alia

significatio

qux
9
:

quidctn polest, vcra lameu esse non

omncs
Si

leiicni

experimento, utcliam

uulli

c

rapiatur

polcsl

ul, si dicalur aliquid sic esse
ITt
, :

faetnm

1T *

ex

contciitleitdo, el vix ulli

subripiatur decipiendo. '" faelum est ex nibilo aliquid ipsuin crgo
,

"7

nihilo, ut ex ipso nihilo

id est,

cx co quod pcnisit
:

lus

iioii

est, factuin sit

n.h.l fuit
<itioisu><lc>

causa ejus, quod ex ipso faclurn cst.
id ipiod

Scd C
ali-

V*** exislcns

m

quasi ipsiim nihil

ali-

,

cx quo possit aliquid
esl; quolies esse

fieri
,T '

quod

nullnm balvcbat essc, adjuvil
Si

quouiam scmper falsum

ponilur,

qnid
_

' ;

ut perv.nircl ad cssc?

aulcm nullum

impossibilis inconvenienlia cousequilur. Terliaiiiterpretatio, qua dicitur aliquid essc faclum
est

Ijninemum de nihilo provenit ad abquid, cui aul

qualilcr perstiadeaiur quia ex nihilo aliquid cflieiainr? Prxlerea in nihil aut significal aliquitl, aul
,

cum m

dc nilnln,
,

intelligimus e*se quidein

factum

scd
si-

non csse

aliquid,
,7 '

unde

sit

facltnn.

Pcr similem
1T *

non Mgnifiea.
cititqiu; facta

aliquid.

Scd

si

nihil cst aliquid,

quxnon

gtMiicaiioncm
ttis

dici vitielur,

cum homo
si

eontristanihilo.

sunl ex nibilo, facla sunt esl aliquo.

sinc causa, dicilur

Si vcro nihil

non esl aliquid
'•'

quoniam

iulelligi

Secundtitn igilur

m

contrislatus de

hunc sensum
est,

intclligatur,

poiesl ut ex eo

quod penitus non

est, fiat aliquid,

quod supra conclu.um
esscnliam cuncta,
fact.i

quia prxtcr summaiD

mhil
tfe

fil

ex nihilo; sicut vox

omnium

est quia nihil
fit,

qux

sunl ab cadem, cx nihilo
:

nihilo.

Uride videtur conscqui ut quidquid
:

suut, id est, non cx aliquo

sicul iota concluila

fiat (:x aliituo

atil eiiin.

lii

Siie igilur nihil

m

de aliquo, aut
,

tlc

nibilo.

sio prxcedctilia

convrnieuler consequctur "•,
nihil

sit aliquid

sive

nibil

non

sil

cx cadcm conclu.ionc

inconvcnicns subsequc-

VARI.T. LECTIONES.

"• Quia utilla nnleria mt*. quia ex nulla materia **• tilla Cap. 7 materta '" Mtt. Curb. Quod illa ratin sit, elc. ut in lil. capilit 9 Thuan. Causa ejus mtt. causa estejus dc niliiln mtt. qtiiilam dc niliilo '" Aliquid ad esseuliam eflcclus nitt. aliquod atl esscnliam c/Tccti u

tti

8

in

mtt.

..'.»_.

Corb.

*t

"* Quxtlam dubitaiio '•* Qtiod cx se fil mt. quod e.%. "* Ul ctiam nulli mt. S. ilich. 1IT ,M Si crgo mtt. Vicl. sed nlli wii nt «t rmlli et vix nlli mtt. Thuan. el vix illi vix tM Adjii\il ..bud nitt. adjuvil aliquid "• Propierea mtt. prxicrea U1 Polest ut eo «iii. potcsl ul rrgit "' Dis|Milala sunt mt. Corb. dicta siint mu. disposiia ei <>o *** Si igilur niliil mii. sivc igilur nihil "• Alia ab ea fail.i »iml " v Maii-M :iliquiil »r.il, nihil erit. mtt. Thu. mavimc eral, aliquid nihil erit. "' Posse objici sibi pene jarr faluinn slalni csscnt sie ul nihil mu. alia sie facta csscnl al> ea, ut niliil " T In mtt. C.cm. Cnrb. el Thu. 50. roii/i»t_a/_i ctipul pxrce. nti. objici pos><- v. pi-nc ratutim jam i-latu; '** Qiiinl diriiur ex niliilo csm: wi*s. quod facliim ilie.tiitr dent. cx nihilo "• Oiei potesl quidem vcra, cssc "• Dicalur sic esso i imrii iiim potesl, niM. Thu. rllci qnitleui poteat, vcra tamcu esse nou poiest , "' lll ex ipso nilnl wti. Vict. San. nl cx ipso nihdn l.iriuin nitt. iliralnr aliquid si< CtM facliim Sit "• Quotiens esl mi*. quoiiens essc "• De nihilo, eiim tNU.de »liinl exisiens nat. sii aliquid cxisieus "• Per similem significalionein mu. Thu. per siinilem eniiii ndiilo esi ( t ni%. C.nrh. ilr nifailo eat qnod |:T '"' Conlrisi.iiii, d>: Wm\ Thu. (oulrislari dc signifn niniiriu Sccutiduin igilur MM. Tliu. Sccuudiiiii I einiii citiciilcr cons ••pictur. Couvciiienlcr sequclur HM. COO?

m

in

ediiit.

I

i

:

1

m

'

III
lur;

MONOLOGIUM
quamvi» non
i

l

|

in<

oiivcnicntcr ol
ftiilll
.1

i>in<-

oiiiin
--.

rc-

A

i

iPI

I

pilgnaillia, c

<|ii

r

[.ii l.i

cic.ilncc "'
,

1 >

-.i.in

Quml
I

tltti

1,1(1,1

M

\

\„l

..

11]
'

"\
l.ruliu,
tinil
"

ii<

ijuifilnKi

,,-,„„i

lia dici poftsinl

HM

|| nitnlo

'"° l.ul.i

|0 imxlo

tliri

(|iio

ill, ll

jinui

ii)iuil

<r iftiuil

^j'

hirut rit.
in
iii.

«hct solci divcs facliiH

ci paupcre,
I

M MOOOMM
iiim

ipir.

i.,,\\t\,

n

|

,

uiii

1'onni

nr
i

nlr

,I|

kanilalflin c»

MjriUtdiM

|d

Mt, qui prim pauprr
rral; rl qui

vina csl cariiin ipi olain ij.vi fJSic lalicr opns. i|iini| fai inrns
|;>in
iiiijiii

m

nlklM
sl.


i|i<

mlra \c

u
:

vral,

nunc
li

e»t ilivrs, qtiod

nntea

aulcm

tripln

il.-r

loipji

|>ns .uiniis

piins

il.i !>.ii

.vgriltidincm, nniic
halicbal.

hauel sanilalcm

1. Seiisiinliicr,

MnalhilitHia »iguii
sii^ii
i

mIomo;

!•

m-

qiluni anlea

ii. >i.

Hoc
si

igitur inntlo

nnu in-

MHtibilitOr, Iitc cngilando, 5. ncc
lorulioiiis

n.siiiiilnlilcr

sciisil.ihlcr

inlr.i ims nrc insrusihiln* r.
Ilis

convcnicnlcr

inlclligi

polesl,

dicalur crcalri* c»hivc
:

noii Mgn.i scrl rcs i|»sas nicnlc ilicemlo.

irihua

srniia iiinvcrfta frcissc

ilo niliilo,

quod univcrsa

pcr

ill.nn

farla miiI "' do niliilo
iiiinc

id c»l,

qiw

priu»

gcnrrihus singola verha convcniiinl. Tcrlia Inculionis vciha sunt ualurnlia, <l proin.li*
eailcin apuil

nnincv

II c<

nlu

Mllll,

unllniii

alnnl
:

iiilul ci.nii

Mini aliquid. (lac Ipsa quip|>c vnco
ill.i

qua

diciltir,

quia

fccil, »ive,
ill.i

quia isla "* facla

•unt;

inlclligitiir
is-.i
I

quia cuin

fccil, aliquid fccil"*;

ol ciiin

ni.i snni, noii

lf| aliqnid facia

siiut

"\
"

Sic eniui "* aspicienlCB aliqucin

forluna,

niullis

do valdo lnimili opilms, honorihusvc "' a'i aliquo
:

exnlialum,

iliciiniis
illc

Cccc
islo

ille fccit
:

isluin

oV

vcrhiim esl nrrrsftarinui ad miii rognoMeiiil.sin cl uhi li.i.c cs»o non pnvsunl, omnc itliuil vcrbuiu rsl inulile ad rem ilcnionstt aiul.un VofM naiuralia stiiil veriora, ipiia iclms sunl MBgil siuulia. llndc verhum naturalc Okl MlthM piopruini el prini ipale rei vcrlmni. H;vc OVM loriilio fuil, qi.a Hiiiumj csscnlia ilixil omiiia, UMMJMOI css.nl, ul pcr ill.nii licn.nl.
Illa

nihilo,

am

faclus rsl

nb

dc nihilo
,

id est, ipse. qui
illo

nulem forma icruni, qm?
iu ipsa

in ejus

lalione r

»

priusquasi

uiliiliim repulabattir

" T nuuc

creanijas pnrcedchal, quid
facicnto

alhd

est qnani

rvriiiu

vcrc aliquid xsiimalur.

quxdatn

raliouc loculio; veluli ciini fahrr

IX (50). Qitod ea quae faela tum "' ex nihilo, nonnihil erant nntequam fiereni, quantum ad rationem facientit. CoxsrECTCS capitis.
lit,

CAPUT

faclurus aliquod su.v arlis opus, piius illml inlra to
dicit

mentis coucepliouc? Mcniis atilein " 7 sive tionalis locuiioncm "' hic intelligo, non nito

r.i-

«MM

— Nihil

rationabiiiler
rei

abaliquo

faciendx forma. Erat igitur in ralione summa nalurx quid, aul qualia , aul quomoilo ftilura esseni universa,
nisi

in

ipso prxcedat

rerum singuilicativx COgiUttlur; scd cum res ips;v, vel futurx, vcl jam e\istcntcs acic cogitatiouis in

priiisquani fierenl.

Ergo antcqnam esscnl, non

mentc conspiciunlur "'. freqnenii nam<;ue tisu cognoscilur quia ivm unain triplicitcr loipii OOOMMMa
Aul cniin rM ioipiimur
siguis scnsibilibus,
id cst,

erani

ncc cx nihilo BUItt, quando suut, quanlum ad rationem facicntis.
niliil;

qux

sensibtis corporeis sculiri possunl, scusibiliter
atti

Verum

videor mihi videre qniddani quod non nc-

C

utendo;

eadem sigua, qw.v

foril soiuibilia suni,

gtigentcr "• disccrnere cogil,

sccundum quid ea qux
possint "° fuisso potest aliquid rafacienlis

iulni nos insciisibilitcr cogilaiido
biliter,

"'; aul ncc

sciisi-

facla stmt, anteqtiam (iercnt, dici
nihil.

nec inscnsibilitcr his

t4t

signis ulcndo, scd

Nuilo namqiie pacto

ficri

lionabiliicr

M

rcs ipsas, vei
iiiicllcctu,

ab aliquo,

nisi

in

rationo

corporum imaginationc, vel ralionis pro rerum ipsarum divctsitaic, inlus in

pnecedal

aliquod rei facier.dx quasi uxcmplum, sivc (ut aptius ut dicitur) forma, vel similiiudo, aut
regtila.

Patel

ilaque

quoniain
lti

priusuuam Gerent
naiurx, quid
:

universa, erat in

ralione

summx

nicntc diccndo. Alitur iiamqtic hominem cum cnm hoc nomine, quod csl, liotuo, signiiico; aliicr ciuu idcm nomen lacens cogito; ali:cr cum eum ipsum lioiniuem mens, aut pcr corpori

nosira

dico,

aut qualia aut

quomodo

futura essent
sit nihil

quarc

cum

imaginem, aut per rationem iniuetur

;

per corporis

ea

qux
,

facta sunl,

clarum

fuisse

antequam
nib.il

quidem iinagiuem, ut cum cjus

tot

sensibilem figu-

fierent,
stini

quaulum ad boc, quia non erant quod nunc
nec crat cx quo fiercnl; non tamen
faciculis, pcr

ram imaginalor

:

pcr rationem veio, ul

cum

uni->

versp.lem ejus csscntiam,

qux

cst,

animal rationalo
scd

erant,

quantum ad ralionem sccundum quam ficrcnt.

quam

et

moitale, cogilat.

Hx

vcro tres loqucndi variclatcs
;

singulx verbis sui

gencris constaiil

itlius.

VARI^: LECTIONES.
,M Fossunt ex nihilo mts. possint essc ex nihilo "• Facta a crealrice mst. facta sunt a creatrice "' Per ilia facta gunt tiut. Vict. Sag. per illam facta sint 18t Sive quod ista mss. sive quia isla facia "-' "' Sic enim Aliqua fecit mu. aliquid fecit lS * Nisi aliqua facta sunt mts. nisi aliquid facta sunt "* Honoribusquc mss. Vict. Sag. bonoribusve ,BT Heputabaiur mts. Vici. Sag. m«. Vict. 43. sic aulem deputabalur ,,s Verum videor mst. Gem. Corb. Thu. Vict. Sag. ab hit terbit inchoant eaput 9, quod in ms. Corb. nnllnm prafert titulum : mss. vero alia hunc pmmiuunt. Quod ea qux facta sunl, etc. quie sunt "* Quoddam quod negtigenter mss. quiddara quod non uegligcnlcr lilulus capilis 8. in exeusis. Dici
Sivc ut apiius mss. sive dici possinl Aliud ralionabiliier mss. aliquid rationabililcr ift Mss. apiius "'Eranlin ralioue mss. Vicl. Sag.Gem. Cor&.erat in ralione Cap. 9 iu mst. cuput It). Corb. Quod lainen, etc. ut in titulo capitis 10. in excusis. Mtt. alia Quod itla ralio sil, el c. ut in liiulo capi"' Quod faclum esl. mss. quod faclurtis cst. " 7 Menteui aulem mss. meiiiis auiein "• litd. inedilit.

possunl

mm.

'•'

m

m

m

Raiionis conceptioncm et locutionein mss. omitiunt concepiioncin, '" Coaspieiuntur ms. Vici. 3. conci>0 * 10t Scnsibiiiler cogitando mss. insensibiliter cogiiando Kiuutur Ncc scnsibiiiter bis mss. uec sensibii02 ler ncc inscnsibiliter bis Cum rius ms$. ut cum ejus

MVL£.
(110)

Alias csi pars capilis 8.

S.

ANSELYI CANTUAR. ARCIIIKP. OPP. PAHS
locotiottii vcrba,

I.

DOCMATICA.
id

160

quam tcrtiam ct uliimam posui, cum de rcbus non ignor.iiis ""
suiit, ct

A

conciperc imaginando, nisi
miil, ant

quod

am

lotiim

ii-

sunt,

natnralia

pcr partes, cx aliqnibua rebus aliqtto inoilo

apud omncs gcnlcs sunl eadem. Kt quoalia

jr.m diilicil; ncc opns nicnte
desit

cnnccplum

perficcre,

si

niam omnia

verba propter bacc aunt invenia

aut

inateria,
fieri

anl aliqnid *",

sincquo* u opus
vcl

ubi ista snnt, nullura atiud verbura cst neccssariuin

pracoogitatuni
i:»le

non possit: quanqoara eninilinmo
pingendo,
conlingerc;

ad rcm eognnscendam ;

ct ubi ista cssc

non possunl,

aliqnod

animal possit cogiiando
Bit,

nuliura aliml cst uiile ad

rcm ostcndcnd.ini. Posstmt
similia

quale nuaqnam

etiam non absunle
rcbtis,

«lici

lanlo veriora, quanio magis
sunt, ct eas
* oi
,

quarnm snnt verba,
ipsis

eipressius signiflcant
illis,

cxcepiis

namqne rcbus

nequaquam tamcn lioc faccre valet, nisi eomponendo in co parles, qnas ' ,8 ex relms alias cognitia *'• in mcmoriam allraxit. Qnare in lioc diiTcrunl ab inviccm illx in
creatrice subslanlia, et in fabro

qnibus

utimur pro nominibus suis ad

suorum operum
illa

fa-

eaadem significandas, ut sunl quacdam voces, vebit A YOcalis exccpiis, inquam, liis, nullum aliud vcr:

cicnilornm iulimx loculioncs, quod
pia,

ncc assuni-

nec adjuta alionde, scd prima, ct sola causa
poluil

lniiii

sic

videiur rci

*°*

siniile,

cujus cst verbnm,
illa

sufliecre

'"

stio

arlifici

" s ad suum

optts

aut sic
in acie

cam

exprimil,

quomodo

similitndo

qux
'
'

pcrficicndum;

menlis rem ipsam cogitantis expiimiiur
jnre dicendum est

5

.

D

sullicieus csl

ista vcro nec prima, nec sola, nee ad suiim incipiendum. Quaproplcr ca

I.bid igilur

maxime
si

propritim ct

qnae per illam crcata stinl,

omnia non sunt quod non

piincipale rci verbum. Quapropler

nulla de quali-

simt per illam "*.
nitus non csscnt,
suiit

Qux vero
nisi

bel re locuiio lanlum propinquai rci, qnae Imjusmodi

qnantnm
cxistehli

illa

per islam fiunl "°, pcessenl aliquid *" quod iinn

verbis consiat; ncc aliquid aliud
vcl

pcr ipsam '".

lam

siiiiilc

rei

fuiurx

* 07
,

vcl

jam

in

CAPUT
Quod
ha'c

XII fn/.,XI]*".
essentia' locutio sit

ratione alieujus poiesi cssc
potesl

:

non immerilo videri
lalein

summtv

apud

summam *• subslantiam,
anieqnam
esse,

rerum

essctitta

m

summa
per sc-

.

loculionem ?t ruisse,
fierent;
et

cssent, ut per

cam
eain

cum
XI
sil

Corspkctds capitis. melipsam onmia

— Sumina
fccit.

siibstautia

facla

sunt

,

ul per

Pcr naturalem anicm ct intiinam lociuionem omnia fccit. Krgo natoralia

sc antur.

:

CAPUT
Quod "° lamen multa

[«/.,

X]

».

in

hac simililttdine fabri

bxc locutio csl ipsa siiiuma subslanlia. Sed cum paritcr ralione doccntc sit cerlum quia qnidquid summa sulistanlia fccit, non fccil pcr
aliud

dissimiliiudo.

CoifSPECTOS cacitis. Summiarlificis et fabri dissimiiitodo est:l. in eo quod summus ailifex formam est:i n-iii aliu nde eompingat; 2. in eo qnod Bummui ariifcx iiuliam exigat maleriam cx qna prxconceplnm opus pcrlicial; 3. in co quod creatricis Silbstanlix opcra non sunt aliqnid nisi qndd sunt qux vero a fabro flunt, penitiis non per ilbm essenl nisi csscnl aliquid quod non sunt per ipsum.
:

" quam
,

pcr scnictipsam

;

el qnidquid fccil,

pcr suam intimam "' locuiionem fecit, sivc singula .r s,n ,- vcrl,,s SIVC ollus un0 vcrbo Sl,nul on,,,,a C &" ,,s P
i

i

«

diccndo

;

quid magis

ncccssarimn

videri

potcst,

quain liauc
aliud

summx

essenli.e lociilionciu
?

uon etse

quam summam cssentiam
pulo
:

Non

igilur ncgli-

genlcr prxlereuntlam

Itiijus loLiilionis
illa

considcralioiraclari,

ncm
tcs

scd priusquam de

possil

Scd quamvis
in
<-e

summam

subsiantiam conslcl prius

diligenter

quasi dixisse cunclam creaturam,
ct pcr

quam cam
f.iber

ejesdem summx substantix proprieia'" aliquas studiosc invcstigandas cxislimo.

secnndnm camdcm,
menle
eoncipit,

eamdem suam intimam
prius

CAPIT
Quod
sicut

XIII [«/., XIII*".

loculionem eonderel;

qiicinadmndum

omnia per

smnmam

csscniiam facta sunl,

qnod postca sccundum menlls conperficit.

Ua

vigeant pcr ipsam *".

cepiioncm opere
mililudine

Multam lamen

in

hac

si-

CoNsrrcTCS cumtis.

inlueor dlssimilitndinem. Illa namquc omnino aliunde assumpsit, umle vel eorum qna factura erat "", fbrmam in sc Ipsa eompingenihil
rct, vcl ea i|)sa,
id qtiod

nnom

omnia qux snnl, pcr qimd aolum est per seipstiiii; iia omnia per unum aliquid vigent, quod soluni viget per seipsnm. Ergo sicut nihil factum est nisi
aliquid sunl,

— Sicut

sunl ••, pcificercl; fabcr

^

pcr creatricem essentTam, ita nibil vigct niai pcr eamdem servatricem prameatiam.

ftn

pcnitus ncc incnie polcsl aliqoid

corporcum

Constal crgo per

Mmmaa

naturam cssc mctnm,

VAUI/E LECTIONES.
,8<l "* Noa Ignorator, mm. non ignoratia 'unt, Sic diExpressius ilgnanl m<. cxprcssius gienificanl IM Cogitantii cxprimit mm. Viet.Sag. eogitantisexprimiiur '° 7 Rci rntnnemM. ciiarreioM. videtor rei Cap.iOinmu. eaput ii. ,l, Quod bscaummx, rd vd fiiiiirat Ipaam anmmam ma«. omtti. ipsam

m

m

m

*" Kacicn-la crant MM. capilisM. ineintsis. Hlss. alia cinndnn hniuui iilnlum, ac cdila. '" Id ouod suni mu. Vicl. Sug. boc quodsunt *• Materia aut f.iriuraej •< ms.l.orb. qu.c fiiini.i ciaui, tu par,,v Aliud, sine qun mm. aliquid, sinc quo •lind mss. Iiut. matcria, am inalrumenlum, sui sliouid rebus alim cognitis *" s,,1 » eam sniiiRebni bIim cognitui mm. Tkn partei slias, qiias '1'Quod "" Sno artiflci ma. fkt. 15. anmmo ariifni i-oiuii miii m$. sola causa sufllccre poiuilsuo "• Per ipstm flunt mm. per istam fltinl "' Niai esstt perillam i. qnnd non aonl Cap. II :.li.|.i aliqmd Quod non sit per ipsam mm. qood noo sont pcr Ipaam cst Mt. c.mb. Qnoil sicutomnia per sumtmrm, eic. est tirains capiiis 12. "" Sub,M Per intimam nua. per snam Intistan id mts. tabatantla focil* nnn fccit per aliod •" Mss. Coro. 1" "" Cap. 12 est caput 13 ia mss. ii.i-ii per proprietalca mm. Vici. Propii
:.i

in ntulo

"

m
i

m

m

.

-

-

Qnod

8*f.
\~>

illi sil,

ctr. ut in litulo cnpilis

ui itlilit.

|0|
(i<ii
i .

MO iOLOCII
|

\l

• • i

na.ii

«••

i

Idotn

tiii

Dul
iiiiotl

>i

lotera

n

\

ln

ilii|

lelim
'

i

• i

.M.

iptiim
'"

i,

rai

II

in.ni. oiiho pntosl,

euncle,
»i

qua

i.i.u
1*11

",'
il.
i

*;•"
.,,„.

HOII lOlpll
,
,

••!
.

lnijii illlliill.

I

II

siim,
l-SSC
,

oodem
l|ll.lllillll

Ipen

insllnenli ilgenl
i|llil

pereoi
li

I

,,„.,

m|

,|

,,„,,„
nl
, I
• .

,

p

Slllll,

IjimiiIii

||0

nilnlii

ilirlil

Mll
'"

II

N.iii i|imiiii

,

s

.•

u '

I

uinl.

Blmlll
ii

naiuque
...

tuoli

n

ne,

'"'
in.
,

•'"
'

'!"
.1
i i

iiiiiin

n

i

rtm
,

-ini|.i

i

ii.

i

iii.

Ini

n

qnn wlloc
nor illud:
1"»"

oi

qiufl

iuni, esee por
, •

unum
i

>m

„„„


(

.

,,

,,,,„,„

eliquid, umlo Ipiuin luluin e»l pcr lelpmni
ilniili,

ilie

non ceiin
rsl
.1
i

il

quomcliu
"•'

qu
' I

iiii

iininium
'
l

Ni uiruni
...

luqui

roiioue poieel
pei

proberl
.,
vl
,,,

'"

••
II
.

""•""
i

n'«w«nque gonni >H :undo illud eoluinvigel per
vlgenl

unum
oeee

,

l.jin.l i.llllllini
:

iii.

.11,
,

iii

i

I

,ni

ellquid

a

,.„,

,

,,„,

,„
ip
i

m

lMi
••-,

eolpeuini ol nlle

niliue e»i inrlior.

Krgo
;
i

non
i

por illud. Quod
n.s.
;>

qiiouloin
. ,

eliler

uon

poleel,
.

eliqnid
Ni
.

corporeum
(

n»m
xi .,

eel

nliquid
j||§|

eorpom
i

m
\

-

nl eo,

qoa mnl

...
.•«

leeie, por illud rigeenl

M

.

lilll. siilii'1

inClil

iltoiiali».
,

hs

S)(M1 ., 1S

lis>

quo

lecte innt, vlgeei per

Mipaum, neceeee

eel ul

,t

quidquid lueoluk nieliai

i

.i

quam non

n
iitui
<ii<i

ftlciit niliil

faclnm oei nlei por rreairicem pnoeenieoj
Iti
n.iiii

lem uon

Imineriio relde itovoor ojtiam
,

ojtontiam,

vigeet, oitl per ejuedooj eerve-

poeeum iuquirerc qoid omoluei

qnas de sttqoo

Irioom praDeeuiiem '".

poeeunt, buietem edmirabill nalonr qooet roovo[ii., \lli| *".
,

9 GAPUT MV
n Quna
.

ulro eubstaniiulitcr. Qoanquara enlm mireralpi

i

... ""

ii/n si/ wi

,.

...
e.i

omnibus,

•.

siut

ilta, cl

.. i-ui "* ptr omuie <t i>mma pcr illum, ci ;« Ula.

cl

...

,„

in

nominibui

vcl verbis.

d*

niliilo, reporiri

m

'

q '

nus rebui
.li.atnr de

fa
I
I

quod digne

„ CoNspiCToe CiPiTie. ipea non est, niliil
nie,
i't

,, l'.\

ill.

ln

omuibiuj

cst.

quo consoquiliir ul iln Ubtquc Igilur, cl peroraCum enim crcnlnm nulleet

.,

....

irice

universorum lubelaniie; lentaiidum lemei

ad quld henc indegeliooem reiio perducei **. Iteque
de relelivis quidem
iiulli

dubium quia nullum eorutn
ai
,

fovenlii iininensitatem, crcans vcro ol ravens exceocre possii oiiiuo est, liquel quod siimma csseuiie quod crealu
u-n.is valcei exire crcanlis

M

belanliaie csi
,

illi,

dc quo n lative dicilur. Qoore
'

m

m,w

dc

M,mmr
«v«

-

,i:,lur; ' lJ,c,lu,
,*B
.

ipsa csi

qun cuncia
'

alia portai

,

superal, cbtudil
et

ligniflcalivura Bubelanliao

"> °i" s llndc Imc ipoum qnod
'

r( -'- ,ln

'"'"

ct ponetrat; el ipsa

inoninibus c>t
.

peromuia;
sic cst,

summa
illn
..
.

mnium
. ,

••'

sivc

el ipsa, ol pcr ipsam, cl in ipsa suut oiunia.
*

Ouoil v

si ila

t,s

lacta sunt,

r

,,..,. vcl aliud aiiniud
-

major omiiibne qus ab
,

1V, smiililer '*' rcl.unc
, .

cst,
'

imo quia cx nccessitaie
'

.

dici polcsl

consoqiulur ut ubi ipsa non 1
'

csl

,

mlnl

sit.

liUiquc

ralcm dcsignat csscntiam. Si cnim

,^

.

.

manilosliiiii cst qtiomaiu c•

r

non
n

iju.s

natoro-

null.i

earum

icilur b

esL
*

cl pcr
'

oninia, ct in omiiilms.
,
. '

At quo'

niam

,,s

absiirduin ost, nt, sciliccl
,.
. .

qiiomadmoduiu
'

n L

iiiillatcnus

aliqmd crealiim potcsl cxiro ncant.s cl 1
, ;

"

,

rtim uiiquam ossct, qtiarum iclntionc sumina el ma.... ..... jordiciiur; ipsa ncc summa , noc major inlelligorc... lur ncc lanicn idcirco nwnus nona cssct, aut esscn.
.

,

,

.

:

fovonlis

immensilalom

sic

creaus ct lovcns ucqua*

...
ti;i!is

suai
.

....... magniliidinis in aliquo

.

deinmeuliiin pa,

qiiam

valcal

aliquo »»

modo excedcre factorum
ipsa

lcrclur
.

Quod cx eo mani fcstc

univcisiiaicm; liquel

quoniam "•

coguo.ciu.r, q ,.on,n;n

cst

quae

cuncla

alia portat ct
l.a-o illis,

Bupcrat, claudit

"9

et peneiral.

Si igitur

qu.c supor.us sunt invcnta, jun...

gantur, cadcm cst qua;
nia, ct

ex qua,
v

ci

omnibus esl, per quam, ct in qua.
**'
L
'

et

pcr

om-

^

^

qlid quldbonl vel magni.esl, non cst per alind Si igi(ur smnm nalura sic po . ppr ^, ,„ nQn u| luI1)en neqlwqaalll jn|cl|jgi
,

wmm9

(

inajoraiU minorf quara cuin mtelligiiur
.
. .

u

f
J

omH m
,:o

}

eumma manifeslnm eM qnosiguificat illa.u

»« Qatd vossU »« aut non possh de
/s

niam
suhlani

summum

non simpliciler

itla dici

esscnliam „,
onidnuid non est
'

Nullum in creatis relalivuin Conspcctijs cArins. est subsUiiliale illi de quo relalive dicilur. Ergo quod do siimma natuia relative dicitur, v. g. quod major sit omnibus, uon signiflcat cjus essenliam. Ipsa enim per se et non pcr aliud aul ad aiiud esi quidquid est. Pweier iclativa quidquid est, aut ipsum melius est quam non ipsum; aul non ipsum

v

I.

.•

.•

omnino major cl nielior cst) qi: , iri est. Quod aulem raquod ipsa

m

l

'

'

.

tio

docet de

summo, non
quia nu n um

dissimihter inveniluria
,

similitcr rclativis.

llhs ilaque

quje velalive dicunsimpiiciter dcj.
..
,-

D

tur

omisbis

eor uin
,

"lonstrat alicujus cssent.am

...

,

ad aha disculienda se
si

converlat inlentio.

Etquidcm

quis singula

dili-

VARIiE LECTIOiNES.
*" Aliquid vigcnt mss.Vicl. Sag. aliquid vigcant ,M Polenliam mss. pracsenUam !3S Cap. iTtcsl caput 1 1 in * 33 manuscript. Ms. Corb. Quid possil aul non, etc. ut in litulo capiiis 14. in editis. 83V in oinnilius. el oninia ,3 * Qund sil it;i mss. in onmibus, elper omnia, el omnia mss. Tliuan. quod sit in omnibus, etc. ut in cdiiis. s37 * iA Valcanl atiqno mu. mss. Quod si ita Ac quoniam mss. Thu. Corb. Cem. S. Mich. Al quoniam s* * 39 Cap. li valeat aliquo * 3 * Liquet quomodo mss. Liquet quoniam Etclandit mss. Vicl. omiit. et ,4t sv " Quod possit mss. rst rapul 15 in mss. Mss. Corb. Quod idcm sit illi, etc. ut in tit. capiiis 15. ** 3 Vicl. Saij. S. Mich. Thu. quid possil Reperire, quod mss. reperiri, quod ^** Perducal mss. Thu. S. Mich. perducel -'* Ejus signilicatum subslantiale mss. ejus signifioativum stibslaniiic ,M Quae summa mss. exceplis Thuan. quod sumnia *'*' Est omnibm mss. exceplis Thua. omit. csl *' 8 Aliquid aliud quod sv ' similiter mss. exceptis Thuan. aliud aliquid simililer ms. S. Mich. aliquid aliud simililer Sil, potosl ,50 iiilelligi mss. sic polest inlclligi Thuan. 50. hwc omiti.it. " l Hanifeslum csl quoniam summura ms. Signilicai illam stnnmam essenliam ms. Corb. sigmlicat summam essentiam mss. signilicat illaiu esseniiam %it Quod ip>a. Quod ms«. Thu. quod ipsa esl. Ot.od

163

S.
,

ANSELMl CANTIJAR. ARCHIEP. OPP. PARS L
quidquid est prxlor rclaliva
,

DOGMATIfA.
,

101

gcnter inluctlur
tale csl,

aul

a

jacent

,

tanlo major est

qiiani

"• quodlibcl conim.
laccnda est esse
,

ul ipsum
aul lale
,

omnino

meliiis sit

,

quam non
sit
,

Pcnilus cnim ipsa
aliquid

summa
:

esseniia

ipsiim;

ul uon ipsum in aliquo inclius
,

comm
docct
,

,

quibtis cst aliquid
ct est

quod non esi
sicul raquibits est

quam

ipsum. Ipsum aulem et non ipsum

non aliud

quod ipsa sunt, supcrius
lio **•

omnino,

hic intclligo,

quam venim non verum,
similia. Melius
:

corpus non
cst

diccntla
cst

quodlibct

eorum
,

,

corpus

,

et his

quidcm

aliquid quam non ipsum

ut,

omnino sapicns qtiam non

omne, quod non
neccsse est
ei

quod

ipsa sunl

inferius.

Quare

ipsum sapiens

,

id cst

,

melius est sapiens

quam non

eam esse vivenlem, sapientem, potentem omnipolentem, veram, juslam, beatam, xteruam.

sapiens "*. Quamvis enim jnstus non sapiens melior
vidcalur, qtiam non justus sapicns
lius
,

ct quidquid similiter

m

alisolole

roelius

quam non
sil,

non lamen mc:

ipsum. Quid
illa sil

ergo quxralur amplius quid sumraa
si

simplicitcr

csl

,

non sapiens quam sapiens
,

natura,

manifcslum
sit **'?

cst quid

omnium

omnc niai non
sapions, est

sapieus

simplicitcr

inquanium non

aul quid

omnium non
idem
;

minns quam sapiens; quia omnc non sapicns mclitis esscl, si csscl sapiens. Simililcr omnino mclius csl verum quam non ipsum, id est, quam non

CAPUT XVI

[«/.,

XV]
,

••».

u Quod
iila

$il

illi

e$te

ju$tam

quod ,M

t$l e$te

justitiam
dici

verum
non

;

et

jusium quam non instum; et

vivii

quam q

eodem modo dt ki$ quae timiliter de. pot$unt ; et quod mhil horum momtret
el

vivit.

Melius atilein est in aliquo non ipsum
ut

qnali$

illa, vel

quanla

$it,

$ed quid

$it.

quam ipsum,
vis forsiian

non aurum quam aurum.

Nam mequam

liusest liomini csse non

aurum quam aiirum; quam-

Coptspectus capitis. Siinima natura non pcr aliud sed per se est quidquid est ; ipsa auiem esi just.i,
el quidem pcr jusliliam. Ergo ipsa sumina nalur.i esl ipsa sua justilia; et cuiii pcr jusliliain jusla dicilur , pcr se jusla inlclligiiiir. Deinde si qux-

non aunim
scilicct,

m esse, ul plumbo. Cum enim utrumque,
sil

melius essct alicui aurum esse

Iiomo et plumtium

non aurum, tanlo
,

ralur quid
deltir

sit

summa

naturu

,

quid verius respon-

melius aliquid est
rioris iiatiirx

homo quam aurum
,

quanlo infeet
,

quam

juslilia?

Ergo de stimma natura uon

essct

si

csaet

aurum

:

plumhtim
si

tanto vilius csl quanto preliosius cssel
essct.

aurum

Patcl atitcm ex eo quod suinma

natura sic

inlelligi potcsl

summum omnmo melius sit quam non summum; ncc non summum alicui melitis quam summum multa rcialiva esse
uon summa, ut nec
:

proprie dicitur quod habct jusliliam, sed quod el cum dicitur existens justiiia , : rion dicilur qualis scil quid csl. Ergo cum dicilur justa, non dicilur qualis sit, sed quid ipsa sit : cl idem est ac si diccreiur, ipsa est justitia. Sic intellige et de cxteris qux de Deo similiter dicuntur. Porro quodlilict lioiium summa nalura sit, siimmc
exislil justitia

,

qux ncqiiaquam bac

contineantur divisionc. Utrum
,

auiem aliquj conlineanlur inquirere supcrsedeo, cum ad propositum "" suQiciat quod de illis nolum
est, nulluin, scilicet,

C

est. Illa igiiur cst stimma cssenlia, summa summa ralio, stimma juslitia, eic.quoil non est aliud quam summeens, sumine vivens, summe ralionale, summc jusluin, elc. 10 Sed fortasse cum dicitur justa vel magna
illud vita,
, ,

eorum simplicem summx na-

vcl

aliquid

turx sulist.mtiam designare.
aliud est,
lius
sit
si

Cum

igitur

quidquid
sil

sed potius

m qualis,

similium

'**,

non ostcnditur quid
quanla
,

sit,

vcl

sit.

singula dispiciantur, aut ipsum
,

mequod
sit
Illa

quippe, vel quantitatcm
vidctur.

quodlibct

Per qualiiatem horum ,M diri
esi, per justi••'
,

*• quam non ipsum

aut non ipsum in aliquo

Omne namque quod
alia

justum

melius

quam ipsum

;

6icut nefas cst putare

liam jusium est; ct

hujusmodi

similiter.
nisi

s ibstanlia
sii

summx

nalurx

"T
;

sit aliquid,

quo

mclitis

Quare

ipsa

summa

nalura non csl justa

per

aliquo

modo non ipsum
qua pcuilus
,

sic

necessc cst ut

jtistiliam.

Videlur igilur

participatione qualilaiis

quiilqiinl

omiiino mclius est

quam non

ipsum.

juslitix scilicel, jusia dici

summe bona

sub&lantia

:

enim

sola est,

nihil cst mcliiis; et

qux

quod
lioc

si

itaest, pcr aliud estjnsla, non per se. Ai
veritati
,

mclior cst omnibus

qux non

sunt quod est ipsa.

conirarium csl

perfcctx; quia boua,

Non

esl igilur corpus, vcl aliquid

conim qux corMens cnim
,

vcl

magna,

vel

subsistcns

quod

rsl oinnino

,

per

porei scnsus di6cernunl. Quippe his omnibus melius
csl aliquid
ralionalis,
lis.

sc cst, nou per aliud. Si igitur non csl jusla, nisi

quod non

est

quod

ipsa sunt.

pcr jusliliam, nec jusla csse polesl
q»«d magis conspicuum
,

**•

nisi

pcr sc

qux
»'*

nullo corporco scnsu quid
sit

vcl

quasi

quid magis nccessarium,
:

vcl

quanti

pcrcipilur; quanio minor csset,

quam quod eadcm

naiura, csl ipsa juslilia
,

cl

cum

cssel aliquid

eoruni

qux

corporcis scnsibus stib-

dicilur csse jusla pcr jusiiiiam »"

idem esl qro.l

VAHIiE LECTIONES.
*" Quam non sapicns ms$. quam non ipsum sapiens "' Quam non aurum esse m$$. Virl. omitt. c«sc "* Aul si mclius mt$. Thu. aul ipsnm sit melius m$s. Virt. Kl ail proposilummj.i. cuin ad proposilum llumanx nalune mit. summx nalurx *•• Si essel aliitd mss. si csset Gtm. Corb. Sag. aul sil mclius
*>*

m

••* Sic ralio m$$. sicut ralra esl quaa Mt, Corb. Vict. 13. melior essel quam •*' Et uuod non sil mts aut quid non sii edirio l.ot. atil aimplifjter nu. qateqiid simililer omiiiiim iioii sil ,s » Cap. 15 I* ntss.ett caput |(i. quid »•» M$. Corb. Quod ita sit. etc. ul in tiluto capiti$ '" llli jusla qund mss. illi etM juslam tpiod "* Vcl aliud similiuiti mtt. vel aliquid siniiiii editis. It, ui \r\ jtoiiiis mss. M Qtiodlibri rerttm mt. S. Mich. quodlibul borum "• Ali.i lnnn Wd polins '" Nec summa potest csse mtt. nec jusla cssc potcsl '" Cum jusia pcr hujui m$$. ah.i liujnsmoili %r ilirilur esv, noii almd niiclligilur qiiam D6T jusliliam m$. Corb. El cuin diciliir justa cssc per jusliliarn, e>l quod pcr non iiilclligilur qtiain pcr jusiitiam mss. Vict. Sag. Cem. El ciim dicilur dtcilur ( cisr jusia pcr jiiNiimm, UJeni Ml «|»iod pcr s*; el rum }usll per dicilur osm-. non aliud inlclligilur qiiam jii^iiiiain $Mii. Thuan. S. Mirh. El riimjusla persc <li« ilui alunl inlclligitur.quainper justiliain. \» (

iliqnid

m

"' Major

QiikijiiiiI

i

M

MC

,

i

MM MM

M

101
|Mir

MONOLOGIUM
ao
;

m
nmuia bona non piura
i!l
<•

ol

rum
tit

just.t

p«-r sr «lirnnr

MM,
«I»-

M*J aliml A

intclligilttr

<|ii:«iti

pcr juililnm. Quapmpler,

m .|m
jt^iiur
|

dicnnlnr, nci <-%%c (li ul n.n ted iinuni ainl Krgo uuiiiti

.1

i.lrm

<|u<.<l

raitir

quid
vrriiiM

ipta

vimm.i nalura

<jna
T

quid
igittir
qtitt

rrtpomlciiir

quam

jmtllia

Vnlrmlnm
illa

<|tiomodo Intrlligflnilum

ail

quamlo

nalura,

cat ipaa Juatilia "*, diriitir

Jtittn.

Quoniam rnim
lia-

omnla, tife mnul, uve lingnlj. Kl «nni tuiunia nalura una cnuti<lcraiioiii'*iil rjuidquid e*.l, «juu ratrniialnrr rtl boc loniin »|u<wl ipta r^t iulul «Uj illa iliciiur iii 10 quod quallt v«l ijuanla |aj »<:<J ro i|iio«l <|in<l tii.
;

homo non
juatitia
,

polrat rasr Jnatitia

,

juatiliam aulein

bere poieal; non inlrlligiiur jualus hoino exialens
aeri

Quid rrgo, ti illa suinma nalura tol rnlnc OOmposill Uin plunhua "* l>oni«

l>ona
;

cal

.

an poiiut

babena juallliam. Quoniam
proprio diritur
:

igiiur de

•uinina nalura non
Juatitiam
,

•'•

quia hnhrt
,

non auul plura Imna, sed uniim honum lam plunou» nominibua tigmncaium? Omne enim rompotiinm,
ul subsislal, indigci his cx quibut compoiiilor
illis
;

ae«l

exialit Juatitia

cum

dicilur Jutta
,

et

proprie "*

intelligilur cxislens justitia
ai
.

non

amem
rnnae-

debel qtiMicm
llla

«jtiod

"' eal,

qttia

qunlqtiid rtt.

habens Jusliliam. Quaro
insiiiia,

ciim ditiiur exisiens
;

per

eat; ct

illa

quod sunl, prr
non

illud

nnn suul
na

:

non

dicilur quaiia esl aed quid e*l

el idrirco penilua
Itira

aummum

ral,

Si i-iiur
l>onia
,

quilur ul,

cum

Ml
'

dicitur Justa,

non

drcaitir qtialit ait,
illa

illa

compotita est ex plunbua

li.-rc

sed quid
lia

til.

Deinde, quoniam

M

«uprema esaen- B
"•
josli-

<Mnn,a

u:c on,nl c«i«po»i'o <l
:

insuni, in illam inci
falsii.itis

idem csi dicerc quia
:

esl Justa, el qoia cst c\i-

dere neccase csl
lionc
**'

qttod nefas

anc.it

i

ra.

sions Justitia
lia
,

et

cum

dicilur, ost exislrns
:

destruil

d

obruit loia, qiuc anpra palutl

non

cst aliud qnain est justiiia

nibil ililT.rt in

necessilas

verilatis.

Cum
*•*
illa

igitur

illa

nnlura
illa

nnllo

illa.

sive «licalur, csl justiiia. sivr rsl jtisla "•.
illa

propter ruin quatrilur de

Quaquid esl, uon minus
juslilia
:

modo compotila
•il
,

sit rt

taincn oinniiitoiln lot

bona
,

nccesse cst ul
sint.

omnia non plum

sed

congme
in

respondcliir Jtisla,
justiiix

excmplo

quod vcro raium esse conspicitur, hoc de

qunm

nnum

Idem
,

igitur cst quoflibct

unum
;

illorum.

quod omnia quod

sive simul ***, sivc
,

singula

ol

rum

omnibtis, qua? similiier do ipsa sumuia iiatura dicunlur. intellecltis senlire per ntlionem ronstringitur.

dicilur juslilia
nlin, vcl

vel

csscniia

,

itlein

tigniflcal *••.

omnia simul,
,

vel singnla.

Quenudmo-

Quidquid igitur eormn dc
csl quia quodlibci

illa

dicalur

,

non

qualis, vel qtianla; scd magis quid sii moiistraiiir.

dnm itaquc unum est qnidquid csscnlialiler de summa suhstnnlia dicilur ita ipsa tino modo una
;

Sed palam

sii, summe illud csl. Illa lis, ct homo non uno mo«lo vel consider.tlionc hxc summa vita summa ratio, summa salus, surama * ria dicilur. Secundum alrwl est enim corpus, el justitia, tumma sapientia, sumina veriias, summa C sccundum nliud rationalis •", et singuluin liorum bonilas summa magnitudo summa pulchrttmlo non csl totum id •*• quod cst homo. Illa vcio summa immorialitas summa incorruptibiliias summa cssenlia nullo modo 6ic est aliquid, nt illud fumma immuubiliias summa bcatiludo snmroa idem secundum aiium modum, aut sei^undniu aliam .rieniiias stimma polestas summa imitns qtiod considcrationem non sii; quia qnidquid aliquo n»o«'o non est alitni quam summe ens, summe vivens et
, ;

bonum summa nntura igilur esi summa cssciiiia,

ronsideraiionc esl
eniin aliquis

,

quidquid e*t essenlialiier.
dicilur el corpiis

Cnm

bomo

MT

et raiiona-

,

,

,

,

,

,

,

,

,

,

;

:

alia simililer *".

csseniialiier est,
igiitir •••

boc est tolum qtiod ipsa
quanla
••'

est. Nihil

CAPUT
Quod
ita tit

XVII [al., XVIJ "«. "• simpUx, ut omnia, qucv de

qtiod de ejus cssentia vcre dicilur, in eo
,

ejut etsen-

quod qualis
accipilur.

vel

;

sed in eo quod quid
,

sil

tia dici pottunt,

de ea
quid

tint in ilta; et nihil dtci pottit tubtlantialiier, uiti in c<? quod

unum idemque

Quidquid enim est, vel quale
aliud
in
'**,

vel

quau-

turo, est etiam

eo quod quid cst, uu.le

ett.

Conspectus capitis. Omne composilum indiget his ex quibus componitur, illis debct quod esl et per illa esi quidquid est; quod autem illa sunt, per illud non sunl : el proiude sumroum non esL Hasc autem de summa natura dicere nefas est. Ergo illa non est composita. Et cum ipsa lot bmia M, vtia, ralio, booiias, jusiilia, eic, qux dc Deo

non simpiex

sed compositum esl.

CAPUT
Quod
r>
tit

XVIII

[«/.,

XVII]

•**.

tine principio, tt tine /Sne

Conspectos capitis
habei.

pium habet, aul ex

Non

Si summn substantia princise, aut ex alio, aut ex nihilo ex alio, auiex nihilo hafcet : cum pro-

VARIiE LECTIONES.
justa

"• Non propric dicitur jusla ntst. Viet. Sag. Thu. omiit. dicitur jusia, proprie mst. Thuan. rum dicilnr Justilia, proprie **• Cum dicitnr est existens mtt. Tkuan. cum dicilur existens "» Est justitia, sive est justa mtt. Vict. Sag. est jtisia sive ; *" Aha simpliciler tnts. alia simililer "• Cap. 16 in mtt. est caput 17, esl juslilia "• Mt. Cotb. Quod sil sine, etc. til in tiiuio capitit 18. in excusis. "• Tot pluribus mss. tam pluribus Debei qmdem quod »is«. Thu. omitt. quidem •»• Si igilur summa mss. Cem. Vict. Sag. omittunt summa Apta raiionc mts. Vict. Sag. S. Mich. aperta ratione •* Necesse til mss. necesse esl ui *•• Omnia sunt simul mst. omnia, sive simul »•« Unum signilicat mss. idem significal Dicattircormtt. diciltir et corpus ••• Aliud ralionale mst. aliud ralionalis ••» Toluni id msi. lotum hoc Riis ••' Esl el aliud lihil dicilur nus. nibil igitur mts. Vicl. Saq. Est ctiam aliud *" Non simpliciler. sed
est m Ciim
justitia mss. quae est ipsa jusiiUa

•" Qu«e

"

"

w

m

rna».

noo simplex, sed
18 tn

•" Cap. 17

in mts. est caput 18.

m

Ms. Corb. Quomodo

nihil

fuii.

elc. ut in

tttulo capitit

editit.

m
:

S.

ANSELMI CANTUAR ARCHIKP. OPP. PARS L

— DOCMATICA.

108

qnod essc snpra inexpitgnabiiilcr inventunt niliilo. A nilas balum sil cam non osse o\ aho, anl 3,1 hahcl sic Non oliam ex sc vcl pcr v inilinm csl. Deinde eofritet, qui potcst, quamlo incccpit, enim P-8l ei so vol per sc, ul nnn alia sil osscnli.i aul quando non fuil boc vcrum; scilieet, quia fuluqux cst p<r se ei c\ se, cl alia pcr quara el cx rum c.ral aliquid aut quamlo desincl, cl non cril qua esi alioquin jam doji enel per se, sod por incmpit pci sc hoc verum; sciliccl, quia pnr-lerilum cril aliquid. aliud. Siimina igilur naiura non Scd ncc lincin habcbil. Si enim lincm vel ix se. Quod si iieiilrum lioruni cogitari potest, et ulrumquc I. Non esl &uinme vitr», scil iminoibaliilnra cst hoc vcriim sino vcniatc cssc non polesl; impossivolcns ant noh-ns
:

M

:

:

:

l;ilis

ct inooiruptibilis;
:

2.

8UI

dolioiel
ntiin

bnbonuin; si vero nolens, non csi summe potcns ; 3. non csscl xierna ; 4. vcrilas principium vcl finctn habcro

non volens, quia non
volinilale perit

csi

siinplcx

bilo cst vol cogilare

quod verilas principium vcl
si

fi-

oiijtis

siiinnnim

nem

habeal. Deuique
;

verilas habnil

piiucipiiim,
,

vcl habebit fincm

anlequam

ipsa incipcret

vcrum

ncqnit cogilari. Nnnqiiam enim non vernm Inil qnia fnluriim cral aliquid; et iiunquain non verum erit quia prxteriluin esl aliquid.

orat tunc quia
nita erilquia

ao *

30 *

non
:

non eratveritas; ct postquam IM> vcrura non poiel erit. Atqui
crat igilur vciilas
,

essc sinc

vcrilate

.

anlequam
finita

Ex quo
\igor
poiiiis

igilur bsec lani
fnit,

simplex natura crealrix cl
usqucqiio futura csl?
;

ewct

vcrilas; elcril verilas
;

poslquam

erit

omuium

vei

An

vcritas

quod iuconvemenlissimiini esU Sive

igilur

ncc ex quo, nec usqucquo est scd sine prin,M est? Si cnim principium habet cipio et sitie fine aut cx se vel per se boc babet; aut ex alio ve! per
aliud; aut cx
v.
i

B

t | ica

,

ur ve ritas haberc, sive inlclligatur non babere

principium vel

fmcm,
:

nuilo

claudi

polcsl vcrilas

principio vol (ine

quarc idcin

sequitur

dc

sumnu

niliilo vcl

pcr nibil

*' 8
.

Sed conslal per
alio,

natura, quia ipsa sutnma veritasest.

iiatcm

jam pcrspeclarn quia mdlo modo ex

CAPUT XIX
Quomoao
iiiinlialionis
niliil fuil

•*•.

vel cx nibilo, vel per aliud, vci pcr nihil est. Nullo

ante, aul cril posl illam.

igiinr

modo

pcr aliud, vei cx alio, aul per nihil, vcl

cx nihilo initiunt sortila cst. Ex scipsa vero, vel per sc inilium habere non potest, quanquam cx seipsa,
et pcr soipsam
sit.

Conspectus capitis.
:

— Duplcx cst scnsus bujus
essel,

Nibil fuil aute

prosninm.im csscntiam.
fuil,

1.

Esl

Sic

cnim

est cx se et per se

** T
,

,

priusquam sumina esseulia
niliil; 2.

cum

cral

Esl, ante

summam

ul nullo

modo
pcr

sit alia

esscntia,

qux
cst.

cst per se et ex

se, ct alii

quam

et

cx qua

Quidquid autem

non fuil aliquitl. Primo scnsu fal>a sensu est vera. Duplex scnsus pariler e.->l cum diPosl sumroam csscnliam nibil esl fuiucilur
:

osseutiam esl; ^econdo

cx aliquo vel per aliquid incipil csse, non cst

om-

rum.
Scd ecce ilerum insurgilnibil,ct quxctinquc hactcnus ralio vcritale

uino idom

illi

ex quo, vel per quod incipit esse.

Sumraa igilur natura noi: inccepii pcr sc, vel ex se. Quoniam igimr nec pcr se, ncc ex se, nec pcr aliud,
nec cx
alio,

m

et

neccssiiaie concordilcr

C

aiteslanlibus, disseruit, asscril cssct nibil. Si
ca, qoaa supra

enim

ncc per

nibil,

ncc cx nihUo babel prinfi-

Cipiura, nullo

modo

babcl principium. Sed ncqiie

ucccssarix vcritatis muniminc (iniiala sunl, non fuil UT aliquid anlc
digcsta
sunt,

noin babebit. Si
Miinine

enira (incm habiiura cst,

non
;

est

summam
Nam

essentiam, nec erit aliquid posi
ct nihil eiit
i

,0T

cam

:

immorlaiia ct sororoe mcorroptibiUs

sed

qtiarc nihil fuit antc cain,

ost

cam.

oonslat quia csl
liilis
:

summc

immortalis ot incorrupli(incui.
,

aul aliquid

"\

aul

niiiil

necesso

esl

prxccsquia

BOn babcbit igiiur
,

Amplius

:

Si finem

sissc, vcl stibscciilurum cssc.
mliil fuii

Qui

aittciu

ilicit

habilora cst

aut volcns

aut nolens deficiot. Scd

antc ipsam,

et nihil crii

posl

ipsam, id
(|uando

pro corto non cst simplex
peril

bonum

,

cujus volunlatc

pronnniiara videtur. Quia fuitanie ipsara,
nibil cral;

suinm.um bonum

:

al ipsa

cst

vcrum

cl

sim,

cl eiil
nilnl

post ipsam, quando nihil cril.
eral,
ill.t

plex

bonum

;

quare sua sponte non dcficicl ipsa
csi cssc
ost.

Quando crgn
mbil
cx
oi il, illa

uon erat

;

el

quando

quam cerlum

summuin

bonuin. Si vero no-

lcns m pcrilura

non cst sun.me poiens, ncc om-

niliilo,

nipotent; scd rationisneccssilasasscruilcam summe jK)ienlcm csse cl omnipotenlem. Non crgo nolens deiir

si illa

omil.}
Quitl
si

bon cril. Quomodo crgo non inccepit quomodo non dovcniel"'* ad niliilum \al. iiomliim oi.it, cnm jam cral nihil ,10 cadcm jam non crit, cnm atlbuc cril nibil? el
aut
:
;

.-t.

Quare

si

nec volcns, neque nolens
,

[at.

omii.]

summa
(inoni

nalura fincm babebil
habebit.

nullo
illt

*'*

inotlo

H

crgo"*
facilc

niolilacst lanla molcs

tam

domolilur iiibilum

inoliinina

argumenlorum, eonim?
csso nibilo

Amplins

:

Si

siinima

natura

Si nainqtic "' (Oiislitiiilur

ut stiinmum

lincin

babct

***,

vcl principnim, non C6t vcra a:lcr-

cl prxcedenli succcdat, el subscquenli

dcccdal "*•

VAUIvE LECTIONKS.
•*• Vcl pro nibilo. *" Fsl Sedasss. vel pcr nihil. Scd *** Nolcns vcro noiens m. S. Miek. Si igilur nolens ,0 ° Sag. Fiucra babebit, vcl mn. Vict. Kurama naiura linem babebil, niilio m$$. Citt. noteps; nnllo Mt Qnod eet aopra intenlum asaa. qaod csso supra invcntum cst * VeMUh. Buera babet, \<l S. ,0> Vonim crit ipiia msi. vertiin cril tunc quia ,,v At iiiin or:it luni tpn.i ms.Cnt. vonint oril qtna tuiic 106 "^ 6 Ralio in vontatc mst. Yict.Gem.Sag.S. Slich. mss. esi rayut 10. ;iii(ni m*.«. C«*. 18 laj 08 M1 Aiiinl ante * Nara aliud aliqold post . . aiimi post mss. aliqaid ante t.urU. r.uio «entalfl M* Erat nlhrl : Quid ergo mm. nam aut aliquid "• N<m devenicjl ad asaa. Tku. non il«vcinctad \ ,a. tic«\>\\% mst. 7/iu. crat mliil, ol o.nli-m j.im BOfl oril, cura adbuc crit nilnl. Quid igilur Edil. I a eral nihd el eadem lam nmi crit lamen adbuc crit nilul. Quid crgo "* Si naraque m$s. Tkm. sic

^

Sine flnel Simss. sine flne
i

esl

?

Si

v

o\

s«-

ot

perse

**•

Si

:

l

.

.

.

.

:

i

«M
quldquid iupn
•'•

MMMH.IM.H
.i.inm

.1

vcrtim,

iieci

•'•

iliultur a

rreitriCD
•l'i
I

m

.

.

nn-

|mt

ni.iiun.- loi
.

iiiiiiiiini.

An
i
i

poiiui
a

rcpugnindun
»

ii"
I

.1

M

iliquiil

Dcnlqui
,
I

qui uunjiijiii qu
n|.|
.1.1
<

*e|
li
1

iiini
.1
1

i<

ml
I •

«lu

Ulli Cl aliqilJllllo

r

1

i|.,.i

n ,n
U>

»1,
III

inhiio.

itruetui
ol

n

i

i

Ihllo

llll

llllll.l

Cst
<
1

.

I

lll

I

III

11,11.

•ipugnejitui

lumnutu imiiiim, quoJ lucerui M, inllUlur pra vorlUUi qunillun el lovenlu
Potlui Igitur iiseritur,
fuli
;

000 l"<o

I'

iii|i"i<-

,

10
1

ro
cii
1

|" r
.

MSM
iniM

1«ii< 11I1.1111
i

;

uaiii
1 >

poti nli
•<

1

•jii,

1> .1 11

..,

iiiiuio.

ilAeri

poteit,

quU
erii

ubique

iu|>

'

.1

inini iiun

utle

iiiiiiinaiii

euenUiBi, 00
dllur

QoonquoM ioion MOfi eooduiun
Iru lui njiur.i
iiIikjiic,
i|'u.i
<

iii,

quucrea• |

po»l ilbim

quain,

etini

loCUI

IOU

vvl pOOl
iiiud

1

111

oinniliu», <i
inrurpil,
luit,

r

oni

iibm

iiiiuio, pei

iiiiniiiiii

reduoetur td nlhiluro

ma

sil

.1 r\

co,

nci

nc<
1

<l<-\inoi
<

cisc *". Dupllcen

BiMi quod per Mlpntn coaduxlt i*i quod ertl nihil, moumo uui pronuutliUo gerli Molentitn, cuoj dicliur quii nihil fuil inu sum111:1111

e»»c "' cousoqualur quia

»cmpcr

1

,1

"*, <t
sui<

cni,

m

iiiiu t.imcii

quiddan *" OMirodk 1U001
nic COgit dilipeuliot,

inuriiiurarc "•;
qiiaiulo
1II.1

quod

uM

<i

euonilm. Duui

euiin eti (Jui itoiui,

quU,

sit,

indagarc.

priutquon
niini. Aiicr
iiiain

Mnui eoiontii
11011 fuit
:

Ilaquc biuniua rs^oulia,

euel

.

fuil,

oun eni

voroejui eel intellectut, qoie

mu sumtl iiicani,

aul uliiquc
..

cl

scnipcr csl, |u| lanlum alu nlu
<

M

.1I1-

quando, aul nusquam
in ouiui

1

nunquam
;

eiMoiian

eliquiJ '", veluli

nilul docuil nic volaic

lUl

DOC

ftlc

*" cxponain,
"' aliquid,

lOM

ct

lempnre " 7

quod dicn, aul aul dclcnuinale "• in
|

aliquo, vcl in rmllo.

Sed quid vidclur rcpugnanlius,
rsl, ul

quia i|>suiu

inliil,

quoil

llglliflcol
:

noii

OOCOil uic volarc; ci cril falstini

aui quil OOO

me
io*

quaiu ul quod vcrivsimc ol sunune
el

nutqOOn
v<
I

iiunquam

sil

"'. Falsuni

rsl igilur

nusquain

docuil aliquid volarc '", quod esl vcrum. 1'rior iia-

nunquani illam osse "*. Dciiulc.
3,1

quoniam
:

iiulluiii
si

qne sensus

cst,

quon

Mqttitur

supia irtcUU

lionum, nec ponilus aliquid cst siuo ca
vel

IpM

couvenienlia, ei onoioiodo raUooepro tabo
litur.
l»a, ret

repei-

nusquam
alu|iiid

nunqiiam

cst,

nusquain

v,|

uunquani
dicere

Altcr vero esl, qui supoiio.iluis

perlecla

co-

iliquod lioiuim cst, ct
cst.
:

nusquam vd nunquon nonloo
falsuin

'"'convcnioniia et UiU
csso conpellitur. Qoaru

illormn

conlcxionc

Quod qiiam

m

sil,

1100

voms
inl

oun
sic

dicitur

quU

ni-

opusest
aul

faUuu

igitureslet illuil.quod
sit.

illa

nusquain
ali-

'•• fuil

aulc

ill.un,

sccimdnm postciiorcm
cst
luissc,

inlcl-

nunquam J "

Aulosl crgo dclcrniinate

loctura

icciplendum cst; nec
aliquaiulo
;

ul

inlelligalur

exponcndum, quatido illa nou

cubi cl aliquando; aul ubiquc cl

senpr. At
;

si

do-

crat, fl nihil cral
ill.iin

Md

ita ul inlolligatar

quU

tcrminale *" est in aliquo loco vcl tcinporc
lunc taiuum, ubi el quando ipsa cst, polcst

ibi cl

anlc

aliquiil

non

fuit
si

aliquid.

Eadcm

ratio
illan.

csl

duplicis

intelleclus

nibil dicalur post

cssc fulurum.
cst do
nibilo,

C

csse. Dbi

vero cl quando iDM non

est,

ibi

cl

UMC
csl
:

penilus nuila cstcssenlia,
Si crgo

quia sine ca

niiiil

hxo

inlerpretalio, qua: facta

diligenler disccrnilur,
uiliil

vcrissiine

ncc

aliquid

ncc

unde consequelur "*

ut sil aliquis

locus et aliquod
nibil
c-sl.

suimnaiu csscnliam aut pra-cessisse aut subsc-

lempus, ubi et quando

oronino

Quod

culiiruin csso, cl nibil fuisse antc vcl posl illain csse

quoniam

est falsum

;

ipse

namquc

Jocus et tcmpus

socuturuin *" concluditur, et lamcn nulla

jam cou-

ipsum aliquid
tur

esl;

non potest cssc suruiua natura

alicubi, vel aliquando delerminale '".

Quod

si

<Jici-

Sliluiorum soliditas nibili inauilale conculitur.

CAPUT XX
Quod
sempcr
illa sil in

[«/.

XIX] 3 ".
loco et lempore.

quod determinate

ipsa

"T

per se alicubi et

ali-

omni

quando
vcl

est; sed per poteuliam

Gonsmctos GtHTlS.
esl. 1.

— Creairix
nunquam

qttandocunquc aiiquid

ost;

suam cst ubioiinque, non est vcruiu
:

quia

essenlia ubique et incoepil aul desinct

quoniam enitn potenliam ejus

niliil

aliud

quam

ip-

surama natura aul uluque et scmesse ; por ost, aul laniuui aliculn ei aliquando, aul nus quam el nuuquaui. At repucnat, i ut quod vo
$. quia
sil; i.

sam cssc manifcblum
sinc ipsa esl.

cst; nullo

modo

polt-nlia

cjus

Cum

ergo non

sit alicubi vcl
s.l

aliquanclo

rissime et sun.mc cst, id nusquam ct nunquain ulullura bonunvel aliquid sit sine ipsa

D detcrmmaic
LECTIONES.

,

ncccsse est ut

ub.que et sempcr,

idcst in omni loco et tempore.

WMAi

'" Niliii ad esse mii. Vici. 13. ad nil.il ei<>c Nocessiialc dosliiniiur nis*. ncccsse dcsiituilur »" Non 1'uil aliud mss. 11011 mts. ei 1'dil. Cothica niliil ad esse m«. Cister. niliil essc , ad csse ,u lloc aiilem sic 1/1«. S. Mitk. hoc aut sic ,1T Quod signal non mss. quid siKi.ilic.it non fuilaliquid •u •" Porlecla oohaerM Non me docuit volare mss. Vtct. Say. S. Mich. non tiif docuit aliquid volare "° Qui cuiu dicilnr : nibil mss. cxc. Thu. quare cum dicitur quia mti. Thu. pcrspecla coliaret "' lllam essc secuitirum mss. Tliu. illani essc subsccunihii Ed. Cot. et Venet. quia cum dicilur nihil "* Sem'•* Ncc desinit csse mss. el Ed. Gotli. nec desiuel esse luruin "• Cap. 19 i* m>«. est caput 20 •" Tamen quidan wii. et edit. per fuit, est miii. Yicl. Cem. Corb. Sag. et edit. Coth. seinpor fuit, el est *' 7 ••• Conlradictionis sub.nurnuuare ms. S. Mich. submurmnralionis Loco vol Got. Umen qui<1dam "* Id nusquam ct nnn•*• Aut deterainante msi. aut determinate tciiipoic mm. Thu. loco et lcmpore quaiu esse mts. excep. Thu id nusquam cl nunquam sit 3 " Igilur uusquam ct nunquain esM M4*. Cem. **' Qiinmo<lo nullum msj. Vict. Vict. Suij. Cisler. el td. Coth. igiiur nusquam vel nunquam illam esse. Ccm. Saij. quouiam uullum '" Quanqiiam falsuin mss. «l ed. Coih. Qnod ijuain lalsuni *•• ULi nusquam Al si determinate mu. Thu. Aul si doionm • cl nuuqiiatii mm. ct ed. Coth. ilia uusquam aul nunquam *•* liudc conscquilur »111. natc Vwt. Sm§. el ed. Coih. unde consequetur •" Alicubi cl aliquando deter'" Quod dclerminaro ipsa mts. Vict. Thu. niinata nm. ei cd Ce-th. alicubi vel aliquando dcteiuiiualc Cim Sd(). qui.i delenniiiale ipsa
:

u

m

rtTROL. CLVIil.

Q

r\

S.

ANSELSH CANTUAR. ARCIIIKP. OPP. PAUS
"•.

I.

DOGMATICA.
loei
stinl

172
singiibe

CAPIJT \\l [al. XX] QhoJ in millo sil toco aut

A

singulis locis, pcr singiih

lolx.
loca

lempore.

Sicul cnim locus a loco distiuguitnr ul singula
sinl,
ita id

GosWKTBS oahtis. — \ siimma num esl habcre composiiioncin
sioncnt.

nalura valdc alicparlium vcl diviloia in

qund totum

csi in

uno

loco,

ab eo q iod
aliqto

Ergo ipsa uou

il.i

csl

omnihus

codcrn tcmporc lotum csl in alio loco distingniinr,
ul singula lola sint.
loco,
niliil

locis el icmpnribtis, ut pcr partcs sil in singulis. Ulrum sit lola simul in singulis !<>cis et tcinpo-

Nam

quod

lotiim csl in

ejns cst

quod non
sit in

sit in

ipso loco. At du
nihil

Si loia csl siinul in singiilis rihussic iiiquiriliir locis, pcr singola lora sunt singtilx lolx. Nam qund loluiii csl in aliqtio loco, uiliil est cjus extra islum locum; sctl de qno nihil esl cilra islum in alio loco. Ergo lociiiii, nihil cjus csl simul iinitm lottiin non potest esse siinul in tliversis locis totum. Eigo pcr siugula loca, singula sunt toia. Ergo si suinina nalura cst tota siinul in singulis locis, quol singuia loca esse possunt, tot
:

quo

nibil csl

quod non

aliquo loco,

est

de co quod

sii

eodcm tcmporc
sit

cxlra

cumdem
niliil

locum.
s

Quod
quo

igilur

loltim esl in aliqito loco,

csl ej

quod codcm lemporc
nihil cst cxtra

extra ipsum lucum. Sed dc
niliil

qucmlibet locum,

ejus est

eodein lempore iu alio loco. Quare quod toium est
in quolibct loco, niliil ejus cst slmul in alio

'"

loro.
lo-

csl tota siniiil in oinnibtis lotis. Sic ncc ipsa esl lota sitnul in omnibns tcmporibus; cum ipsa lempora non simul sint nec cst tota simul distinctc in singulis icmporibiis; alioquin cju9 xlcrnitas, qu;e
:

singulx sunt naturx

summx. Ergo

ipsa

non

Quod fgilur tum quoque simul

lotum '"
cst

est in aliqtio loco,
**• in alio

quomodo
uiliil

loeo, si
igilur

de eo

D

potest esse in alio loco?

Quoniam

unum lotum
si

non potcsl esse

siniul in divcrsis locis totura, cnn.c-

parles, prxsens, prxierilum ac fuiurum. Ergo nullo inodocst in oiiini loco vel lempore. Scd qtioniam aliquid sinc ea nec usquam nec tinquam est , necesse est illain
est ipsa cjns esscntia, babcret

quilur ut per singula loca, singula sint lota,
singnlis locis simul aliqui
si
I

in

est loium.

Quapropier

summa

nalura toia est uno tcinpore in singulis
locis,

essc ubiqtie etsemper.

omnibus

quot singula loci esse possunt,

tot

12 Q»od

si iia est,

aut tota ost in

omni

loco vel

singulje suut naturac

summx, quod
*•*

irrationabile c>l
iu

temporc, aut tantum quxlibet pars ejus, ul aliera
pars sil exlra omnem locum ct tempus. Si vcro pariiiu est, et partim non in omni loco vel lcmpore,
parles habcl
:

opinari.
locis.

Non

esl igilur lota
si

uno tempore uno
loco,

singulis

At vero

divcrsis

lemporibtis toia e»t in

singulis locis,

quando

esl in

nullum bo-

quod falsum
[al. omit.

est.

Non

igilur

partim
est ubi**»

num

et nnlla esseutia est interim in aliis locis, qnia

cst ubique et seniper. Tota

autem quomodo
T. a.q. e.u.e.
s.
]

sine ea prorsus aliquid n*>n exisiii.

Quod absurdum
sed
ali-

que

ct

semper?

Aul

esse vel ipsa loca

probant,

enim
gulis

sic est inielligendum,

ut lota limul

sit

»" in

quid sunt. Non est iiaque
gulis locis,
ilivcrsis

qnx summa

iioiiniliil,

nalura lota in sin-

omnibus
;

locts vel temporibus, et
sit

aut sic, ut toU

per partes in sinetiam •" in singulis. Ve-

temporibus.

Quod
••'

si

nec codcin

G

lempore, nec diversis lemporibus
gulis locis, liquei qtiia nullo
lis

tota esl in sin-

rum
tniin

si

per paries est

In

slngulis,

non
:

eflugit par-

modo

cst tota in singu-

compositionem el dlvisionem

quod valde

omnibus

ioeis.

Nunc

igitur est *•»

indagandum

si

alicnum a

summa
slt

natura inventum est. Quapropter

cadem summa natura

sillota in singulis teinporibus.
*•'

non

eel Ita toia in

omnibus

locis et

temporibus, ut
pars discusil lola

aut sinuil, aul distincte pcsingula tempora. (51)

per paiiei

in singulis. Reslat altera

Sed quomodo cst aliquid loium simul
lcmporibus,
si

in

singulis

liends, teiliccl, qualiler

sunima nalura
lemporibus

in
ni-

ipsa

lempora simul non sunt?Sivero
in singulis

omnibns, et tlnguiis
miriiin ctsc

loci» et
niai

**'.

Hoc

separalim et distincte lota esl

tcmporibus,
et

non

potetl,

aut simul, aut diversis
ratio

qtiemadmodum
die,
crit.

aliquis

homo

lotus esi heri,
fuit, et

bo-

tcmporibm. 8ed quoniam

ralio loei, aut

tcm-

et cras

;

proprie dicitur quia
nihil

est, et

poris, quatliacienui tiinul progrfiisas cisdem vcsligiii una potult in.lagare proteculio
•**,

Ergo ejus xtns, qux

aliud c«l

quam

ejus

tiic

ab

invi-

xlernilas, non cst loia siiuul, sed cst parlibus ex-

ccm

•**

digredienlet

•*•

ditputationem vidcntur disuis In-

tensa per temporuin parle*. Al ejus xtcrnitas
aliudest,

niliil

versis quaii fugere anrraclibui, tingillalim

quam

ipsa.

Summa

igitur csscnti» "*

crit

vesligentur discutiionibiil . Primuin crgo vidcatur m summa '" natiira tola potiit ctse in singulis lo< is,
aul simul aut pcr diversa tcmpora. Deinde

divisa pcr parlcs,
Si

sccundum lemporum

dislinclioncs.

enim ejus xlas pcr icmpomm

curstis produc'tur,

idipsum

babet

cum

ipsis temporibtis

prxscns, prxlcrilum ct
xias,
vcl exi-

in tcinporibtis iuqiiiralur. Si igilur lota csl simul in

ftiluruin.

Quid atiiem aliud esl cius

esl iibiquc ct semper. Ed. Coih. Sag. (iem. ut tola seiiiel sit •*' Aul sit ut tola '*' l.ocis vel riiain mu. aul sic ut tola sii cliam lemporihus mtt. Vicl. Sag. locis et temporibiis IVrxnilio ni.ti. Can. Mct. Sng. Tliu. I.itlcr. pmseqnaii» •*• Mic alt invirein ed. Colh bxc ab invicem. 1%fc **' Nihil csi sinml iu alio mtt. niUil Si in samma mtt. si nsima Mtfredientes ssss. Amdieatei * k * Quod ipilur loiiiin m». Ccm. Id igiinr Iniiim »*• Quomodo loiuni siiitul esl mtt. ijiis <si siiiiul in ilio mo Al rero Yicl. Sm. N. Uiih. Ckttr. .|iiomo<lo loiuni qnoqnfl ett SMBMiI ill iliversis mtt. ct cd. Gotli. "' Ncc in iliv.rsis mn. Yict. Sag.Ci.iter. nec diversis »" Niiiic igiltir esl mst. Vict. 13. \< in si iliversis "• Cup. il etl in mtt. fnjNtl 2i *'* Q:iam ipsa esscnlia summa mti. quam ipsa 7/ik. ( iticr. ininr esl

»" Cap.

20

etl

m

mtt.

cmvhI

MK

uiniiiil

'»•

Ut

lol.l

sinnil

lil

21 mtt.

VAUI/E LECTIONES. • Tola aulem quomodo
Vici.

m

M

siiinm?

NOT,E.
(51) Alias hic incipit cap. 21

17',
sleiuli tliulurnil.M,
«•jiiM

Mi»\oi

(x.uu
\
.iini in |o
|,.i
,

I7J

qumn

1

|tj|

ic.inii.is

'

KrgO <iim
|>nil.il

.ilcinttn

uiliil

jliud

hii

qujtii

rjnn essciilu,
:

,

o cl lcniporr, diulm nil ilnu iii.
l..(
>

nt
i'

lui

i

k|i

itioin »i
Ilh
in lo
toluili
i

I

i.hi-

uil.

iluiiia».il i.i c>t

iis.

.

ii|u

r-

sn ol siipra ilgWll rtdO
cjlls

iiiiliilnl

ilnlilrr

».
i

iiiiisi

i

ii.it

M
\l
'

Miin
i

i

.1

rlfitillJs

li

ilicl

|*

I

ilcnlu.l»,

plJSCIH fl

flllll-

:ilii|i|0(l

lini|iiis,

iiijn^
ii

iIiiiIiiiiiiI.iIiiii

llicl
'

ruin. «•(iiisci|iicnicr
tcriluiii,

i|ui»i|iic ftjlll i'sm nii.i

lulici |M
pi
1

l.rinin.ii
ililur
,

Minni
(

iiui.i
i,
I

i

lau-

prMtMi M
csl pr.ctcn»

luluiuin. Al
vcl
fiiluriiiu

ICil

jul polonii

>p>

>

<|

n<

<<l

1.

i

iiuni
(iiiiin.i

miIi
i

M

"n

l'i

lii

rg«»

ip»lMI

csl, iioii

j

cl

qiitul

M
;

IMl
i|tio<l

eat, lioi» Csl pr.tlet iluni,
ruliiriui) cit, iiun est
st.ilui

ncc

fiiliiruin

"*

c(

pr iicriliiin, vcl
i|uo(l

pra-scns

***.

Quoiuodo crgo
nalura
*•'

supra raliomli
i|iii:i
ill.i

ol

eatm nnl ain Ui lemporii vci lemporalii diilen ioiiia magiiilndinoiii vcl poi Mi.iti in sicut in( parlom, micipiat; inillo Imo aul lciii|ior>- irci.niw ribiiur. Ai laincn n<> s.iijs c\it<it suiiiinaui c.sscntiain lotin uulli |OCO *OJ
ohibiiio ku<
Itjdil, el
>
>

pcrtpicua noccsiilalc cbruil, scilicct,
in.t

suiu-

uiillo

iuodo

Ci)iii|iosil.i,

scil

suiiime

simplcx ct suininc
alitid csl iu ihvcrsis

iiicoinuiulaliilis, si

aliiul

'"

ant lcuiporis nulla lcv Iik lompoH >!(•("•' .>• prollibel lanioinni loco <i lempOfJ snnnl loi.uo adeaae. ijis.i igitor lou aimul omuibna et f ngulii
>

i

i

cl

lcmporibus, cl

|>cr lcinjiora clissi

ii.lniias

imo
lnlia

(|iiia

vcrasiml; habcl partcs; aul polius, liquido "• vcra sunl, quoiuodo llM possiilla

'*

sunl?

iSullo igilur

modo

crealrix.

essenlia, aul

lemporiboi prxoetta eal Llco enim in lo o onliui lur iruqiorc eaaO (Ikiuii. non (|ina sed quia prcseni eai A|»uus natfin Ihm di< i cSsc cmn lOCO Cl tOmporOi qu.am tn lo> o cl t> inporc; quia essc iu lOCO vcl tcinpoic, proprfct inselligitur coolineri. Ii aqno in omni loco ei len
locla ei
v<
I

i

;

xlas, aul xlcrnilas cjus rccipil prxlerltum vcl fuluriiin.

suiiiina

naluia

csi

,

quia

iiulli

iboM

;

M

in imllo

Prxscns enim quomodo non
signilicat

liabct, si vcrc

Mll

loco vcl lcuqiorc csl. «luin niill.i clauJilur, loci aul lOJDporia lrc,ibus siilijn aur.

OOC

sed

fuit,

pnclci iluni
fuil,

;

M

crit,

fuluniiii.

Quomodo ergo convcuicnl
secumlum

Iijjc

laui

ucccisaiia

Nunquam
disliucte
lis

igitur illa
*••,

vel

cril;

quare non est

prolalioueni, ct t.nn neccssaria s ..•cuiuluiii

sicut nec simul tola in divcrsis singusicut discussu.n

icinporibus. Si igitur,

m

est,

probalioncm? Foriasse quodain niodo est suuinu nalura in loco vel leinpore, quo non proltihctur sic
essc simul lola in
ul t.uncn singulis locis vcl lcmporibtis *",
sola lota
;

ncc

sic est lola in ouinibus locis vcl teinporibns, ut

teiuel sit lola in

omnibus, ct per parles

iu singulis;

uon sintplures lotx, scd una

ncc
sii

nec

sic, ul loia sil in singulis,

manifesluin csl quia

cjusxtas,

qux

non esl nisi vcra xlernilas,
cl

non

non

est ullo

modo
vel

in onnii loco vel leuiporc lota.

Et

distributa in prxierilum, prxscns

futurum. Non

quoniam
iu

siinililcr

pcrvisuin est *" quia nec sic cst

enim vidcnlur

liac lcge loci

ac temporis cogi, nisi ea

omni loco
sit

lempore, ut pars

sil

in

omni,

ct

qux

sic sunt in loco vcl lempore, ut loci spaiium vel

pars

exlra

omnem locum

vcl lemptis, impossi-

bile esl

m

sit

ubique et scmper. Nullalcnus enim
atit

c

lein p 0r i s diiiiurniialem

de

|)is

qua n „j nsmotji
,

non excedanl. Quare, sicut sun1f unum idemque toium siin diversis

poiest intelligi esse ubiquc et scmper, nisi

lotn,

mul non posse esse totum
T

locis vel tein

aut pars. Qtiod
aui

si

uequaquam

esl ubique cl

scmpcr,

poribus" omni veritale asserilur;

ita in

hisqux hu-

eril detcrminate in aliquo loco vel lcmporc,

aut in nullo; dcterminate auteiu

eam

in

aliquo non
igilur vel

jusmodinonsunt.idipsum nullanecessilalcconcluilitur. Jurenamquedici videtur, quod tantum ejtis rei sit
aliquisl3locus,cujusquantilaiem locus circumscribendocontinet, et coniinendo circumscribii, ei quod
ejus rei solum sit aliquod tempus, cujus diuturnita-

posse esse, jam discussum esl. In nullo

tempore,

id cst,

nusquam
nisi

el

nunquam

esl *".

Nou

enim potest essc,

aut in

omni, aut in aliquo.

Scd rursus.cum conslel inexpugnabiliter non soluin
quia esl per se, et sine principio, cl sine fiue; sed
quia aliquid siue ea nec usqtiam nec nunqtiam esi,

neccsse illam csse

m ubique ct scmper.
XXII
[«i.

tem leinptis metiendo aliquo modo terminat, ei tcrminando metitur. Quapropter cujus amplitudini aul diuturnitati, nulla meia vel a loco vcl a teinpore opponitur; ulli ntillum esse locum vcl tcmpus vere proponittir. Quoniam nanique ncc locus
facil

CAPUT
*

XXIIIJ

,c ».

M Quomodo

til

in

omni, et in nuUo loco •". yore Ui

et

tcm-

illi

D

Conspectcs ciriTis.

secundum prolalionem, et necessaria secundum probationem, inter se conveiiiunt : siquidem unum toium i.on posse siintil esse in dive.sis locis vel temporibus, veru.n est duntaxat de iis qux sic

— Hxc um

n0( ,

quod locus; nectcmpus, quod lempus irrationabililcr dicitur quia nuUus locas esl
:

,

contraria

ejus locus, et nulltim lempus esiejtts icnipis.

Quod

ver0 |U|lUim j 0Clim anl „ "» P rofecl °
. .

t

em

piis
,

baberc conspicilur,
.,
.

BMenM ^a

, e ., aut lempori» lcge;n svb-

ire convincitur. Nulla igitur lex loci

aut tempoiis

VARIiC LECTIONES.
Non erit prxterituin nec fulurum mts. n.m esl fiiturum ncc prx;eritum ms. .S. Micli. non est *** prxieriliim nec iuturum Non est prxteriluin vel pncsens mst. Tliu. non esl prxteriium ncc prxsens MT Claruit, quia snmma illa natura scilicct nullo niss. Gem. Vict. Sag. Cister. claruit, scilicel tiuia sumu a *»* Non est illa nalura nullo Sin aliud mts. el ed. Goili. si aliud "* Liquido mss. M. Sag. liquida 3 *M " PnGotlt. si igitur, sicut tlisxussitm distincta mss. non est dislincte Sic igitur discusstim mss. ed. visum cst mss.Thu.el ed. Goth. pervisum esl "' Nusquam el mmqiiam cst mss. Tliu. nusquam vcl r.un*•*

M

?uam
niodo
cap.

esl,
sil in

w Necesse illam
;

esl maa. Vi.

Gem. Sag. necesse
* fi *

est illam tjsse

*6*

Cap. i2

est in

mfs.attqutbis

ap. 23. tub lioc tiiulo

Quomodo

melius

intclligi possit esse

omni

cl in nullo loco et

tempore

21

loco nis*.

S.

Mich. Thu. loco et

ubique quam In mss. \ict. Thu. Gem. Cister. Vict. Saq. cominuiitur "' Locis vel temporibus mss. Mci. Gem. Sag. List. tcropore
in

omni loco maa. Gem Quo-

locis ct

lemporibus

475

S.

ANSELMI CANTCAR. AllCIUEP. OPP. PARS
lio
,

I.

— DOGMATICA.
propicr
3SI

MO
nna sK protat;i

naiuram ultam yt aiiqun modo cogil, quam nullua A de localibus
locus
.iui

sivc lemporalibus natuiis

leiupns*' 1 aliqua coiiUnenlia claudit. QuaeJ1 °

piopicr loqucndi consucludiucin, diversus
inlcllccliis,
rcriini

nara nuiera ratkuialis
lione non concludat

considcralio omnimotla raui crcalricem

incn Cst

dissimiliiudi*
i

*,
,

ramntamque
esi

nem
cl

* 8 *.

In

illis

namque

duo quaedau eade
dieunlur; et quia con

omoium subslanlinm
csse
ci

qnam

neccss»:

alicnam

prolalio signilical, idest, quia ""praesentia snnl locis

liberam a natnra ci jnre
*7 *

ouinium, qure

temporibus,

in qtiibus esse

ipsa fccil de nihilo, nulla loci

COhibitio vcl lcm-

lincnlur ab ipsis. lu
lanluin prxcipilur,

aumma
*••,

vcro cssentia

unum

cum potius ejua poientia, qu;e non aliud quam ejua csscnlia, cuncta a se facta csl sub sc conliiiendo concludai. Quomodo quoque non w* quod suiinux ual impudcnlia impnideniiae dicerc
porls includat,
* T>

id esi

quia prcesens cst; nou
,

cliam quia
di

conlincntur.
,

Uudc

si

usus

loqiicn-

admiitcrci

convciiicntius

dici

vidcrelur

esse

cum

loco vel temporc,

verilatis aul bictia circuinscribat

quanlilalem,

aui

Vcrius

enim
In

m

quam

in loco vel

lemporc.
aliquid
,

signilicalur
alio,

contineri

leinpns melialur diulurnilatem

:

quae nuilam pcnilua

localis vcl icmporalia dislensionia

ni magniludiuem
loci h;cc

cum cum
prio

dicilur esse iu
alio.

quam cum

dicilur

essc

nullo

ilaque loco vel

lempoic proalio cou-

suspicil vcl

parvitatem

?

Qiioniam itaque

dicilur
:

csso

,

quia omniuo a nullo
in

csl vcl lcmporis cnudilio *", ut

lanlummoilo quid-

B

tinclur

et

tamen
dici

omni loco

vel

tcmporc suo

quid eorum uielia claudilur, nec partiqm fugiat ra-

quodam modo
linctur
:

polC6l csse; quoniaui quidquid

lioncm,

vel
,

qualcin suscipil

locus ejus

sccundum

aliudest, ne in nibilum c.ulal, ab ea prxscnie susin

quantilatcin

vcl quateiii patiiur
;

tempus cjus sccunpossil totiim a
:

omni loco
nec
in

cl

lempore

csi

,

quia nulli

dum

diiiiurniiatcin

ncc ullo

modo

abesl

;

cl iu nullo cst, quia nulltim
,

locum aut lemvel alicubi

divcrsis locis vcl lemporihus &inuil conlincri

quid-

pus habel
aut

sc recepit distinctiones locorum
bic vcl
illic ***,
,

quid vero

loci vcl
,

icmporis coiilincnlia ncquaquam

lemporum; nec

vel

cocrccuir

nulla

locorum

vel

leinporum lepc ad

tunc, vel nunc, vel aliquando; nec secundum labile pr;c^cns

paiiium mtdtiplicitaiem cogatur; aut pnesens csse
letiim

tempus quo ulimur,

csl

m aut

sccun-

sinml plurihua locia aut temporibus prohi-

diim prnelerilum, vel futurum, fuit, vel eril, quo-

bcatur; qnouiani,
aut lemporis, qu;c nulla
null.i

inqnain, haec est condilio

loci

niam

ba?c circiitnscriploriim cl mulabilium propria
illa

procul

dubio

summa

substanlia
cingitur,

suut; qtiod

non

est.

El tomen

li.co

dc ca quoesl

loci

vel lcmporis

conlinentia

dammodo

dici

possunt;

quoniam
ct

sie

pr.isens
si

coruni b-ge Cfllillringilur. Quare

quoniamsum-

omnibus cirntmscriptis
circumscribalur cisdcm

muiabilibns,

ac

Ula

inain esseiiliaiu lotamei iuevitabilia necessitascxigit
nulli loco vcl

locis, et niutetur

tcmporiad dis-

temuoii dccsse

,

et nulla ralio loci a-u

C

bui.

Palcl

taque, quanium *"

satis

csl

lcmporis piohibct omni loco vel lempori simul lo-

solvendam, quac insonabat, conlrarielatem; qualitcr

tam adesse
eidm, quia

,

ncccssc cst

cam

simul tolam omuibus

summa omuiiim
ct

csscnlia ubiquc et scinpcr, cl
i
I

ct singulis locis ct leinporihai
liuic loco
illi

pntsentem

csse.

Non
id-

liuaquam
Inco***,
***

nunquam,

csl, iu
.

omui

ct in nullo
inlcl-

vel
illi

tcmpori praesens cst,

aul tcmpore

sit

juxia divcrsorum

iirco proliilxliir
:

vcl

loco.am lcmpori

iiiiiul

locluum

concordcm veriiatcm.

.1

littliliter

pneseiM cssc; nec quouiam

fuil, ant est,

OAPUT
"° Quomodo meliut
i/i

XXIII
intelliiji

[al.

XXIV.J

aul cril,
prjcaeiitl

ideo xleruiialis ejui aliquid •" cvauuit a

pottit tttc ubique,

quum
{ul>i,

tempore cum

pra-teriio *'*,

quod jam

iioii

omm lao

eal

;

aut transil

vcnitirum e»t

cum prseseati, quod viv cst; aut cnm fuiuro, quod nondum c.i. Nulla*

CoNsr-Ecrus cantii.
ibi
,

(.iiiu

localia

\<tIu

lenus namqiic COgitur vcl piohibclur lcgc

m

cu.) aaepe irrctt/ebenaibiliier RUribiiaulur rebui qu* nee loca muI, nec circumscriptione
oontinentur. ul

locovel

kjeiti

rum vd lemponim,
rlaudil
<li

alicubi

aulaliquando csmj
vcl

lcclus in

non esso, quod nullo modo inira locum

tempua

aeum

csse

Naiu,

si

ipsa

sumnia •iienlia
ill.i

ilur Csse in loco aul

temporc, quainvis dc

K
'*'

qarai dicilur ibi eMe intel* ulu rst rationaHtai suiuma nalur.i ubique, Ideat iu oiuiiibua qu*e simi, »>se apUus dicitnr, qtnun ane in omnibne Locia. INon enim velul quae iinitineatur, aed quat penetraudo

anima

,

CUUCla coiilincal

in

omiubus

cst.

VARME LECTIONES
'"
BC
te
;i

N.ilur.uo

illam
iidii

itiJtt.

uaturani

iiIIjiii

pua

" c Qu rnmn aul rationatia mtt.
hu
eicludai

ct ed.

i.ath.

LoCUI aut lcmpus mts. Vict qiianam aulciii raiionalis

.Srr/.

C#*H.

locus

*"

Non COncludal

i/ui. rjrr. 1

"" linpudenlis qu*. nibil Ml iinrro "« Di^sonsnniis m$$.
I

" J 0"«' noneal •»«*. Yi. Sng. mai. VL Stuj. s. Mkk. ulla loci Vtct. 13. <i Cittei. el cut. \ enetm impriid nlis iiiipm lcnli* diccrc mst. "* Loci hoc Csl vcl lciupons (ondilio mst. loci li.ic ei ed. Cot. dislcnsionis v7 rst \i temporii roiidilio m*. (litter. loci vol lemporii barc eal coudiiio ius aliquia ma. et tdii. Goih. "* Kt prxterito mn. Vi.Sao titm. Cuter. cuiu pi.«:tcnio *" Pruliibelur legom HIM. #1 cdit. liquid T *** Iterum t.ith. probihetur lege diaainiililudineni >m. Sug. omtt. rernn ma. Viet. l > propter reram simi'*' In ill.i n.imquc mtt. n»;in el edit. Cotli. in ilhs n unque Signiflcatio c>,l quia nui. el e.l. Co'li. *•* rcreipitnr, id eal asaa. Thua. percipitiir ideu ••* Veriui Kcat, id eii qubj rnin mm. plui enim JkS ilict iiot illic mii*. ni liic vcl illic Prxsens quo utimur lempui csi inm. praeMna teinpui, <|uo ii, c.l Qvod qiiantum tmt. oim:i. quod 3 , ln nillio lOCO RMI. Say. emilt. in "" IMversoiuin IH Cop. 23* /n ailealaaa mm< c<ip. 1i tub li»c tituio ; Quoiniclleciuuin w... CiUtr. raslt. knteilectunm ;liui iuieiligi posiii tttt Mmper quani iii omui lemporo
'" NuIIj
loci
l
1

*

.

m

'''

177
\riuiii cinii

MiiM.I oi.H M
conilot CAnitlom
In

178

ummun
i

niiiinm

\

bilfin
i-iiin

vitam limul pcrieclt
••

lotnm

ol
U

non mi

i

omnlbui
qilflB
ii

lo<

v
.

rju

i

omnihu
<|ii i-

ijiih
Ui

i

ii

i

nii ii
i
'

14
n
I

qu.c Minl, ROn
Ir.imlo CUnCll
I

VOllll
"Onlilii
,

tiiilinc.iliir,

p
nl>i

iiuiil
.

pcifci
ii

101

I

llli

Mi.

i

nnn
i

Itfpl

cnr non iliraiur

«•->• <•

|in

ii

qnud
.

idi
'•!'

m
'

ub laniia

n

t

liuil

quc,

lioc
i|n

Mnm
*-

ul

poiiui Inlelligatur

ssm
.

in

nmnl

i|n.iin

rlu
loi

ma

61

nll

bni
l
1 1

ii •» t

,

quam

lanlnin

In

omnlbu

loi li,

cum
>

inoiio

ininaldlii "'
.iini Iftit

.

nei

i

inol
i

t

pei

f

i «~

Inielloctum

el roljvorliai

eshibcat,

«t Ip

h.

UMi
\c

.

sjnld
,

vftfi
iblll

elftriilM, qnfl

"i

>

on-

caliivcrbl propriolai

ncqusquam probiboai Soiemus
ittrl

«ii

qnam
* i •

intermin
ral bot

riu ilmul
.

ct

p

uamqtte localli verbi Mopft IrroprftheniibJllier

esiitftnsl

Nam

"i<»

roram pMrnltatftin
iola

buere rebui,

<|u.«'

ncc loci

Mint, nuo clrcumiertil

Inoa e
factrli

kobstaftlia),

qui

non

facta,

n

i

pllone locall coniinentur,
iiiicilcctnm in
Ibl, el
loeali

velut

dican

Ibl

eaie

cim

Invcnta

eit,

npertc perclpitor; qno-

mima,

ubi eai raiionalitsi.
,

Nimeum

niam vera alornilfti principil
IntelligilOI
nifft,
i'i
i
:

Inrsove mftta ean

ubl,

idvcrbla localii irnl "'

non tamnn

i|ii(iil

riulli
lc

iiTiim
llibilo

rrcilarum 600
Miit,

clrcufflicriptione iui inima cnntinet illquid,

f

-.<>

i|iiinl

fai ti

ronvin-

aui

intolloclui aul

ralionnlitai

continetor.

Quare
• I

cilur.
II

amma
ot

tiiur ubiqne

natun iccundura rel eue Mt iniiluin haiu ligniflciiionr-m, intelligatur osm in omnibusqua) sunt,quam il

m

voritalem, ipiiui

-

CAPI
Quod
elBciunl
cst,
iiullis

I

\\\

(81)
sit

mulnbilts

aeridcinibus.

qooniam, sicul lupm cxpositae raiioucs dorcnl, lliter rsse non
Intclligatnrlaotuffl in oronibui
locii. El

••

COKMKCTUI CaMTII.
:

Ac< -idcnlia alia roul.-uionrni

alia, ut

relationei, nnilam nratalionem

potcsl
stiui
,

;

ncces&e eil

eam

sic ess«

in

oronibui

ui una eaderoquo perfecie ioia simul

m

qux

sii in

6ingulis.

CAPUTXXIV
3i *

[ct.

XXVJ.
«

Snmma anlcm nainrj, quia limplel non siihcsi accideniibui qun mutationem f.i(iiint. Krgo ncc Miceptibilii est ulliui iccidentis: ;n Identli cnim improprie dicantnr, qu;r rem non imitanl. Iftitor imllo prorsns motlo Mmma essontis mutabllii ost; cnm lemper sit cailcm
iiuIik uiit.
i

Quomodo nulius quum, <

inlilliqi possit,
iii

essc sempcr,

t

OMRI tcmpore.i

lubstanlialiter, et nullo secidenlaliter.

noqnau modo

tliverba sfl

Suiniua natur.i non liabct C.ONsrECTUS CAPITIS. principium aut Bnem, nec prasens, proieriium aut niturum, quso lunt loinporaloa diflerentfce ; quoniam
teternitas ejus, qiiae nihil

Scd bxc
sibi

esscnda

*•',

qoam

patuii

omnimode
csl
ali-

quando m a

cssc

eaniilcm

stibslanlialiter,

nonne

sc divcrsa

vel

accidenlalitcr.
si

Vcrron

aliud esl

quam

ipsa

,

iro-

mulabilis et sine parlibns cst. Gum ergovoi semper, magis pro|irie signiflcot auernitaiem, et tempusdicat variclatem, magis congruc sununa naluia dicilur sempcr esM , quara esM in onmi temporc. Et ciini aeternitas sit interminabilis viia simul pcr1<* tola e.xislcns, soli f. huic naltirx sunima' conve1

quomodo

cst

inmme

incommutabilis,

per aro-

C

dcnlia polest, non dicam esse, sed vcl intelligi va-

El cconlra quoinodo non est parliceps accidentis; cum et hoc "• ipsum, quoil major csi
rialiilis ?

omnibns
esl

aliis

oaturis,

et

quod

illis

*•*

dissimilis

ini

,

qme

principio et fine et

omoi tcrmiao

caret.

w *,

iili

"' videatur aceidere? Scd qttid rcpugnanl
,

Kaniilcm quoque

sumniam subslantiam

constal

quortimdam

qtiarj

aocidenlia

dicunlur,
si

suscepii-

sinc principio et sinc fine csse; ncc liabere

pnvlcriabilc

bililas, et naluralis

incommutabiiiias;

cx eorum
k0i

ilum, aui fulurum, nec tcroporalc, hocesl,

assumpUone
riabilitas
?

nulla 6ubstaniiam

consequaiur

va-

prxscns, quo nos ulimur, quoniam xtas sivc xler-

Omnium
nisi

quippe quae accctieutia dicun-

mtas ejus qu;e nibil aliud
lis

est

quam

ipsa

,

immulabtqtiod vi(si
,

tur, alia
ij

non

cuin aiiqua parlicipanlis varia-

et sinc parlibus est.

Nonne crgo scinper

one adcsM et ahesse posse inlelligunlur, ul omncs

delur dcsijjnare totum tcmpus, multo verius
illa

de
quae

colores, alia

onmino nullam
id

ve!

accidendo vcl recc-

dicilur) intelligilur signiftcare xlernilatem

dendo mulationem circa
qnia bomini posl

de quo dicuntur, efTicere
nascituro, ncc

sibi ipsi

iumquam
Quarc
illi

est dissimilis

,

quam lemporum
esl
in aiiquo
,

noscuntur, ul quasdam rclationes. Conslal namque

arictalem, quai
similis.
si

sibi ipsi

sempcr

non

annum prxscniem

dicitur

seroper cssc

idcm

cst

csse el vivcre; nihil mclius intelligilur,
id cst,

quoniam D major, nec minor, nec tcqualis sim, nec similis. Omncs aulem relationes bas, ulique cum nalus
fuerit, sine

quam

oeternc osse vel viverc,

interroina-

omni mci mutaiione, ad illum babcre

VARI^: LECTIONES.
381 ubi et ibi sinl localia verba continenlur **' Dieitur II i el ulii adverbia iocalia sinl cominciur mts. Tliu *" Q»am intelligatur in oinuibus, et m«. quam si intelligitor apiins ubique mss. aptius dicitur ubique lit Cap. 2-t est in nliqmbus taiiium in ninnibusIocis,et wk Simul pcrfeclam »i<«. lotam siinul perfecle totam mss. eap. i5. mss. Gem. C.ister. Quomodo mclins inlclligi possit esse soinper, quam in omni tempore '"' *** Videtur antem mss.Gem. Sag. videtnr enim Modo terminabilis mss. Thu. modo deierminabilis **' Cister. incipit Inr aipui 25 siib lioc tiltiio. Quod nullis mutabilis Fed b;cc cssentia. clc, in mts. Gem. Tliu. 39 * accidtuilibus. Non esl aliqtiando. . tass. exetpti» Thum. nonne cst aliquando .. .? i,() Cum et hoc 4<M mss. Snij. Cister. cum boc El quod illis ms. S. Mich. et quod ipsuro cdiiio Goihica. El quod simul * 93 *•* Dissiinile cst mss.et ed. Goili. dissiroilisest Quidrepugnal aus.quid icpugiiant i0i Nulla subsianliae ed. Gotlt. nullani stibstaniiain conscquatur eonscquitur mss. nuila substanliaro consequatur
.

NOTiE.
(;«i!)

Alias est pars capiiis 24.

473

S.

ANSELMI CANTUAR. AflCUIEP. OPl\ PARS.
secunJuui quoj crescet
,,,)5
,

I.

DOGMATICA.
quomoJo non

180
csl singula-

pnlero ct amittero,

vcl
fit

A

"ilio, rilcr,

csse quiJqniJ est;

por qualitates iliversas mulabilur.
tjuit

Palam ilaque

absquc surc crealurx consorlio, quiJquul ipsa

eorum qme

acciJcntia dicuntur,

quatcnni attiahanl cnmmiilahililalem,
igiiur stiinma uatura aoriJcnlibus

quxJam quxJam

ali-

esl?

veio

Umle si quamlo illi csl cum aliis nomints alicujiis communio, valJe procul Jubio intelligcnda est
diversa significalio.

niillaicnus subtrahanl incoroorotabilitalcm *••. Sicut

mulationcm

ciTi-

CAPUT XXVII
Quod non
liarum;
ritut.

[al.

XXVI] •"

cieMibiM niiuqiiam
commulabilitali

in

sua limphcilale loctim

trii:i-

buil; sic sccuiuliim oa,

qux

millatcnus
43T
,

suinmx
dici

contincntnr in eommuni traclatu substanel lamcn sil subsiantia, et individuus spi-

repugnant

aliquanJo

ali* 08
,

quod non
iimlc

resputt, et tamcii aliquid cjus essentix

ipsa
lioc

variabilis

inlclligi

possit,

non

acciJit.

Uude

qtinque conchiJi polcst, quia nulliiis ac:

cilonlis susceptibilis esl
aeci.ie i.tia,

quippc qucmaJiiioJum

illa

qux mulalioncm aliquam acccdenJo
* '

vcl

rcccilcmlo faciunt, ipso suo offcctn
rci,

vcrc acciJere
illa,

Omnis subslantia aul est, uniConspectcs ca,pitis. vcrsalis, hoc esl phiribus communis, aul esl individea, qux cum aliiscommuiicmhabet. Summavero nalura ncc in plurcs siibstantias se diviJit. noc ciim alia sc essenlh commuuione rolligil. Ergo iioo inclujilur in communi subslanliarum Ira-i clalu. Quia tamen summe cxisiit, ideomaximc
i.

qiiam

tmiiani,

perpemhtntur ;

sic

qux

a

simili eflectu Jeficiunt, improprie Jici aceidenlia Je-

preheudunlur. Sicut igitur scmpcr

sibi

esi* 10 omuiest a se

moJo caJem
Jivcrsa ullo

subslanlialitcr, ita
vcl

iiunquam

substantia Jici polest cl quia Jignior est, iJeo non corpus, scd spiritus est; el quiJem inJividuus, quia ncc parlibus eonsial, nec diffcicnliis aul acciJcntibtis esl mutabiiis, nec proindc ulla ratione Jivisibilis.
:

modo,

acciJenlaliter.

ScJ quoqtto
quia

Conslat igilor quia
traciatu
tiali

illa

substantia nullo
incIuJilur,
a

communi

mnJo

scse babeal ratio de proprielale nominis acsine

substaniiarum

cujus essen-

ridentium, iliud

dubio

verum
niliil

cst,

de

couamunionc omnis nalnra excluditur. Nempe,

summe

incommutabili natura
intelligi.

polesl dici, imdc

muiabilis possit
411

CAPUT XXVI [ef. XXV]. Quomodo illa dicenda sit essc snbstantia; el qnod sit exlrn omnem tubslanliam et singularile.r t,it
,

quidquid

est.

Cosspectus capitis. Ctun summa natura nullius muUtionis aut accidentis sit latceptibilit, non Jicitur subltanlia nisi subslautia Jicaturpro csscnseJ ipsa cst el extra et supra omnem substanliam ; quia ipsa sola pcr se est. Iiaque non habet nisi iionien conrimune cum creaturis.
tia
:

cum omnis siibstantia tractetur aut essc univer6alis, qux pluribus substantiis esscntialiter communis est, ul, bomiocm csse, commune est siugulis bominibus aut esse individua, qux universalem essentiam communcm babcl cum aliis, qncmaJmoJum singnli homincs communc babent ctim singulis, ut homincs sint; quomodo aliquis summam naltiram
;

C

in

aliarum substanliarum traclatu conlincri

intelli-

git,

qux

nec in plures substantias se dividil, ncc

cum

aliqua ala pcr essentialem

conimunioncm
*'* cxislil,

se

Scd si ratumcsl qttoJ Jcbujus naiurx simplicitatc pcrspeclum Ml cst, quomoJo subslantia est? Nam

colligit?
cxistit,

Quoniam tamcn
sod eliam

ipsa

non solum

certissiinc

summc omnium
Jici

et

cum omnis
vcl

subslantia

aJmislionis diflerenliarum,

cujuslibet
cto,
dici
si

rei esscniia Ji<S

solol substantia; profe-

mulaiionis accidentium sit susceptibilis, hujus imiimtabilis MI sincerilas nmniiiioJx admislioiii,
live rootationi cst inaccessibilis;

quid digne *"

polcsl,

non probibetur

subslanlia.

Et quoniam non noscitur dignior
spirilus

quomodo orgo*
ct
sic
sit

1

*

esscntia

quam

aut corpus **°; ct c\
:

bis

obtinebilur

eam

essc

quamlibct substanliam,
suusianiiam?

nisi

dignior cst spirilus

quam corpus

ulique

caJem
nec

dicatur ubsiantia
ii

pro esscntia,

extra,

asscrcnda est csse spirilus,

non corpus *". Quoniam
spirilus,
spirilus, nccessc cst

est supra

omnem
cssc

Nam quantun
oiliilu

anlem ncc ullx parlcs sunt cjusdem
plurcs essc possunl ejusmoJi
ut
sit

illuJ

esse, quod per sc est quidquid, ct Jc

facit

omne

aliuJ
fil

,

Jiversum

cst

ab co csse,

omnino inJiviJuus

spirilus.

Quoniam cnim,
intclligi potest

quoJ per aliud

de nibilo quiJquiJ csl
siibslaulia

M,
J

taiHiim
j,

sicul supra conslat, ncc parlibus cst compositus,

oinnino distat stimma
sunl idem quod ipsa.

ab bis qux non

ncc

ullis Jiflercnliis vel

acciJcnlibus

Cumque

ipsa sola

oinnium

» lR

csse mulabilis, impossibilc csl ut qualibcl scclioua
sii

naturarum babeat

a sc,

sinc allerius

nalurx au-

Jivisibilis.

VARIjE LECTIONES.
*"• Quol ereteel nsf.rAsi.quod ereseil ""'AUrahunt. . subirahuul immulabilitaicm mt.Sag. aitrah.ini. .. 01 tublratnni incommutabiliiate n **' Incommulobiliter repugoanl mss. ineotomutabililati rcpugnani * Ejus *'° Sihi cssc mtf, sibi cst *•• fptl suo effeciu msi. ipso suo effectu ituc ni«. Viet. ?>. esse essentia 411 Cttp. ?.*> cst >n mss. cap. 20. Titulut in mss. Tliu. quomoJo illa sit diccnJa esse subslantia : cl quoJ sit omnfjeA subslaiiiiam.el singiilaritor sit quiJquiJ csl in communi contraclu siibslanliarum.ot lanien sit rab tantiael Individuus spiritus. *" Penpoctom ostsssi. Vict. pcrspicuum csi *" HujusmoJi immutabilis *'* Quomodo ergo, ctc. KSfM ad hirc : nam quantum, clc, detunt BSSI (>cm. Vin. S<i<i. hujui iinmui.ibilis *'• \h | tn Mt, Thu. 30 quoil per aliuJ fil dc nibilo quidquid est. mt. Gem. ab co cssc, quod pcr •'•Cumqut sola oinnium •liud esso ilivcrsiun etf ibec etse, quod per aliuJ lit Jc nullo, quicquiJ ost m$. Thn. TiO. cumque ipsa omniiim nu. Thu. 90. c.umquc ipsa causam omninm hi»». Sag. Viet. Gem. cumM" Summt omnium mm, lumroe omnium »'• ProHrisomnium » M Cap. ttf f« Mt* ctpiil 17. *" Spiritus Cl corpus mst. ficlo ila'|iic si tuid «liM pOlttl ilipno mss. jirofcclo si qiiiJ Jipnc Jici potcst ipirllUltUt corpus »" Esso tpfrilut el non corpus Btf, Vict. Sag. Thu. Litto: omitl cl
.

M

ISI

MONOf.OI.II

\l

CAPIiT XWIII
\)utni

|<i/.

XXVIII

••*.

A quim
illi

\*rr

»r, nl r»i, p*»r

hoc quod iptr
inirlligiiur
it
,

rvi,

iiotMie

tdem iptiitm mniilinlrr
cuinyuiatii
tioti

m
mtl.

rl

'" creata

lnijiis

r»v
<t

inriiio
<i

holnin
.

limploi
»i.

l.iiiiin<|o,

"•

,,|.

.1

1

1

<

'

i

(iii.,.|

xro
r.l

kiuipli-

Ci.snch tuh

caiim».

Summii»

R|iirilOI

proplcr
<

ii>

r

incniiiiniUalnlciii

;rlrrnil.ilrni nnlln

moJn

oiniinnoil
ci

i

rii,
,

I

iiu

perfeelUM,

dlcl
<

|">
'•

losl, (|iiia fuii aut rril,

»ed timpliritcr Ml.

timplri
> >

»" abiolulum
s>iliini

id
:

>

niuiium |M)(Umin
l

vcro, qnli niiil.ibili.i kiint, «cciiiiiluin ali'|iinl lOl fiiiriinl aliquanilo .int rruiil quml unn «inil, <-t

jurc

dii

i

poicst

MM
.

<

<*<

onln "\ quidquld
n.
fi
|

iimipcr non M> iiiuni atl cs»c non per »c, scd pcr aliml <•( u.i rcilcuiU ail non MM| nit4 su»linc.inliir ncr aliud. Solus crRO »11111111119 ftpirilu» tiniplicilcr vcrc jmt1. i<" ct ohsolute cil; MMMl aut non tuni, uut vii miiii non tamcn oininno non hiiiiI; ii.iiii dc niliilo aliquid lact.i 111111 ali co i|ui solus absolutc
lior.

quod IUOI

Vll

Ml

:

I

«-

MM
:

pcr tupcnorcin ialloi|cin
fcctc,
c*tui

nc. vli

mii[>Ii< n.-r,
'

ncc ibsolulc rsvr
id

,

»<cd

ssc, aut

re noti

MfMMCitur;
dicilur.

ulique oliquo

modo

rrele,

non

esie

Scriimlum banc
ctl,
*•'

ijiiiur

1

:

•olns crcatnr Bpirilui

cl

rallMMM omnia rrrata, non
il-

sunl; nrc lamro oninino
Iiiiii

non tunl, qnia per

e»t.

qni tolii» obnoliilc c»t, de nilnlo ali<|unl

fa< la

15
l>le

Vidciur crgo ronscqui ci pra-ccdciuibtii. quod

•unl.

•piritm, qui lic »uo

el singulariler
•olus sil;
coll.ua,
alia

quodam mirabililer ningnlari miraliili modo est, qnadam ralione B vero quxeuoque vidcntur csse tiuic
Si

CANT
Qitod rjui
ritui.
locittlo

XXIX

[u/.

XWIIIl
itnt

»'».

idiptum nt quod

non

cviisubstantiutts,
sint.

enim

cum non

iptr. tt ipn ut duo, itd uiiui Sdi-

diligenter inlcndatur,

ille

eolus vidcbitur simpliciler et perfecte cl absolute

cise; alia vcro omnia fcre non cise

*•*,

ci vix csse,

quoniam namque idcm

spirilus, proptcr
,

incommutaali-

lilcm xtcrnitatcm suam

nullo

modo sccundum

quem molum
citer,cst
atil
:

dici potcst quia fiiit.aul ciil;sedsimplialiqui<l,

ncc mulabililcr est

quod aliquando
est

non

fuit, .iiu

non

eril;

ncquc non

quod

ali-

Suinmus Spirilus niliil feclt Conspectus Capitis. msi per scipsum ; quidquiil autem fccit, |>i-r smm loculioncm fecil. Krgo ejus loctitio «cn vci l>um non Ml aliud (|tiam ipsc mimmns S|iiritus. Dcinde isia locutio pcr quam faclum cst quidquid crealum esl, non cst crcalur.i, sed c-i oinni crcatura prior. Isla locuErgo ipsa cst creans Spiritus. Ruriui tioeslsummi Spirilus inlelligenlia ; lurr.ma aulcm
:

natura,

quando
mul,

cum

fuil,

aut cril; scd quidquid cst, scmcl et si-

Ergo summa nalura
esl illi Spiritus.

el iiiicnninab liter esl.

Quoniam, inquam

**•,

simplcx, cst ipsa sua inldligenlia. esl ipsa sua loculio; cl ha*c ronsubsianlialis, quia ipse indivijuus cst
sit

liujusmoili esi cssc tjus; jure ipsc simplicilcr el ab-

Soluleetperfccledicitur essc. Quoniam vero omnia
alia

Jam vero

**•

hii

qu» de

proprietalibus hujui

sum«c-

secundum
,

aliquid

miilabilitcr

aliquando
;

aul

mx

raiurx ad prarsens mibi duccni ralionem
occurrerunt m perspedis,

fuerunt

aul

erunl quod

non iunt
,

aut

funl ^ qucnli
:

opportunum exifacia sunt

quod
el

aliquaudo

non

fuerunl

vel

non erunt

stimo ut dc cjus loculione, per

quam

om-

quoniam hoc quia fucrunl, jam non est; iliud autcm, scilicet quia erunt, nondum csi; cl boc
**• in labili

nia, si quid possim, conslderem.

Etcnlm cum omnia
cogit de

qunc de

illa

supra potult inimadvcrtere, rationis ro-

quia

brcvissimoque et vix exislente

prae-

bur

inflcxibite teneint, illud

me maxime

illa

senti sunt, vix csl.

Quoniam ergo tam

mutabililer

diligemius discuierc, quia id ipsum, quod ipse 6ura-

sunt, non immerilo negantur simpliciter ei perfecto
et absoluie esse
;

mus

spiritus est, probatur eise. Si

enim

ille

niliil

el asseruntur fere

non

esse, vix

fecit, nisi

pcr seipium, et qoidquid ab eo facium cst

essc.

Deinde,

cum omnia, quaecunque

aliud

sunt

per illam est faclum,

quomodo

iila
:

csl aliud quaru

quam
esse,

ipse*»\ de non esse venerint ad esse, non per

quod est idcm

* tT

ipie? Amplius

asserunt uiique

per aliud; et cum de essc redeant ad non quantum ad se, nisi suslineanlur pcr aliud, quomodo illis simpliciter convenit, aul perfccte sive
sc, sed

inexplicabiliter ca

omnino
spiritus

poiuit

quc jam unquam aut

inventa sunt, quia nibil
polest lubsistere pncter

creantero spiriium et ejus creaiuram.

Hanc vero

absoluic essc, el non magis fere vix non csse?

Cumaut

ejusdem loculioucm impossibile est *" inter
:

que csse solius ejusdem
nullo

incffabilis Spiritus intelligi

cr^ata contineri
sistit •",

quoniam quidquid creatum subilla

modo

possit, aut ex

non esse incceptum

*'*,

per illam factum cst;

vero per sc flcn
ficri

aliquem

pati ***

possc, ex eo

quod csl

in
&ii

non csse,
pcr aliud

oon

poluil. Nibil
lll,

quippe pcr scipsum

potesi,

defectum; et quidquid ipsc est, non

quia quidquid

posterius est eo per quod fu; et

VARIvE LECTIONES.
Cap. 27 est in mst. caput 28 *" Tit. Creala . . . non sint m. Thu. 90 creaiura . . . non sit "* Vere nou mss. Yict. 3. Sag. Thu. S. Mich.Cister. fere non esse ••• Quonlam in qnantum mss. Vict. Sag.S.Mich. cssc Qtioniam, inquain *" Hoe quod mss. Iioc quia *" Deinde, cum omnia quaBcunque aliud sunt quam ipse ms. Thu. 30. deinde cum omnia quaecunque aliud sunl quam ipsa. ms. Thu. 90. denique cum omnia alia sunt qnam ipsc. *" Aut non esse incepium msi. autex non eise inceptum *•• Aut aiiquam pati mss. aut aliquem pati *»• Merito inlelligiiur simpliciler solum perfeclura et mss. Viet. Sag. Cisier. meriio soitim *" Solura est perfectnm siinpliciier ei mss. Vict. Sag. Cem. solum cst inielligitur sitnplex, perfecturoque perfectum simplex ct **• A coulra mss. e conlra *•* Nec tamen omnia mss. nec tamen omuino *** Cap. 28 esi in mss. cap. 29. *** Jam nunc mss. Vicl. Sag. Thu. Citter. Jain vero *" Scqucnli octurrunl mss *" Quam cst idem mis. quain quod cst idcni •** Impossibile ex mmi txc. Thu. sequenli occurrcrunl *»• Crcalum subsisiit wii, Thtt. cieatum cxistit i.npossibileest
*••

S

ANSELMl CANTUAR. ARCIHEf. OPP. PAHS
Relinquitnr iiaque ut Iitc

1.

DOCMATICA

m

tnlnl esl postorius seipso.

A

suinnii spirilus loculio, cuni creatiira cssc

non pos-

ipso magis sit ot prnestantinr, quo similior csi illi oss«'nli:o qu.v sumnio osl ot summe pracslat, ma-

mi,
li.rc

non
ipsa

sit

aliud

quam summns
alind

spirilus. Denique,

locutio nihil

polosl inlelligi

quam

ejtisdem spirilus inlclligcnlia, qua cnncla inlclligit.
0»iil

nifesium esl qtiia Vorhum non cst ereaiur.T similitudo, sed vera osscntia; ot in crealis uon est absolnta osscmia, sod ver.T cssenliT imiiatio : sicquc ipsa creata oo magi» vel miniis siml vera, quo magis vcl

cnim

cst aliud

illi

rcm

loqui aliquam, lioc lo-

mimis

illi

appropinquant.
VVT

queudi modo,

quam

inielligere?

Nam

non,

til

liomo,

Sed ccco vidclur

n.ihi suboriri

ncc

faeilis

imc

iion scinpor dicit **•

quod

inlclligit. Si igilur

summc
VVI

uliaicnus sub amhiguilate rolinquenda qua^stio. Et-

simplei nalura non cst aliud
telligonlia, qiicniadiiiodum csl

quam

quoil osl sua in-

idom quod cst

sua

enim omnia hujusmodi vcrha, quibus ros qnaslihol menle dicimus, id ost COgilauiUS, similitmliuos rl
imaginos sunl rerum quarum vcrha siml; el omnis
simililudo,
vol

sapienlia, noccssc cst ut similitcr

non silaliml quam

quod
t

osl sua loculio.

Sed quoniam jam inanifosliim

imago

vv

\
VV9

lanlo nagis vol miims cst

st

siiiiunum spiritum

unum
v

lantuin cssc, cl omniilli

vera, quaulo magis vcl miniis imilatur
simililudo. Quid igitur

rcm cujuscst
Eril,

luode individuum, noccsse esi ut sic
tulio
sit

hoec sua lo-

lcnendum

est -dc Verho,

consubstanlialis

", ut non sint duo, sed

quo

dioiintur ct per

quod

facia sunt

omnia?

an

uiiiis spirilus-

B
[al.

non

eril VB0 simililudo

corum

qua: per ipsum facla

CAPUT XXX
Quod

sunl? Si cnim ipsum

csl vera

mutahilium

siinili-

XXIX]

"'•

tudo, non cst oonsubslanliale
biliiaii
:

summx

inconimutav

euttcm locnlio non conslet ex pluribut verbis, ted sit ununi Verbum.

quod falsum

cst. Si

autcm non omnino

"
:

CoNsrr.r.Ti-s capitis.

consnbslaiilialia Bummx naturx quse limplei et una esl, pariler siniplcx et una esl, nec plurihus proinde constal verbis, seJ es! ur.uin Verbuni.
ista loculio sil

— Cum

vcra

,

scd qualiscunquc similitudo mulabilium est,

non esl Verhum summ.T vcrilalis omnino vcrum

quod absurdtim
similitudincm
,

est.

Al

si

nullam mutabilium liabct
illius

quomodo ad
nihil

exempium
v

fjcla

Cur ram,
an
in

igitur dtibilein

quod supra duhium dimiso-

sunl? Verum rorsitan
biguilalis,
si

hujus remanobil
in

" am-

scilicct, iitrum hacc iocutio in plurihus verbis

uno vorho consistal? Nam si sic cst siimmrc naiurx conitibsiantialia, nt non sint duo, scd unus
illa

16

qiiomadinodum

vivo hominc

voritas bominis esse dioilur, in piolo vero simil.litdo
sivc

imago
v

illius

veriiatis,

sic exislcudi

veritas in-

spiiilus, utii|iic sicut
et
ist:i.

»'*

summc

simplcx cst,
;

ila

(clligitur

"

in

Vorbo, cujus cssentia sic
illa

summe

esi,

Non igilur constat pluribus vorhis sod "" Vcrbum, per quod facta sunt o:nnia. unum

ost

utquodammodo
ri

sola sit, in his voro qu;c in ejus
ct lainon

comparalionc qiiodaminodo non sunt,
sooiimlnm
V3V

por
ali-

CAPl.T XXXI [al. XXX]. C illml *w Quotl iptum Verbum non sit timililudo factorum, qua
sctl rrritns esscntia',

illud

facta

siml

aliquid

,

imilatio

rllius

BUmnuE csscnliT porpcnda,

(acla vero sint aliqua ventniis
sint el prastanliore»

imitalio. Kt qna:

nalurw magit

tur.

Sic

quippc Vcrhuni siimniT vorilalis
esl

quod

quum

ti.hi.

et

ipsum
vel

SMinma

vcritas
sonliei,

,

imllum

augmenquod
posed

Coxspsctos capitis. Vcihnm quo dicunlur et pcr quod facta sunt omnia cst consubsiantiale sumoue
inoommoialiiliiati,quia consubstsntiafa est sumnue naiune quae cst ipsa sua incommutabililas. Ergo Verlium iilud non cst vcra similitodo mulabilium, qn.v ItiiiC:i ad ilhus oxcmpltini faola sunt. Vcrum nin illius cssentia snmmc sit, cl sola vore sit, ipsiiii» rsl oxistcndi vorilas, c.x-iora voro non sunt nisi illins infitatio. Undc creaiura tanlo magil est, etianio prawtanlior, quanto sjmilior csi illi Vcrbo quod sunimc esl, ci siiinmo magimm. Ilinc nalnrac viventea pneatani non viventibui, senlieutes non •enlientibus, ratinuaics non ralionalibus. Hinr otiani liipiel quia illn magis sunl qnam isia nam llla natura magii osi qu.c similior esi summae es<

tum
lius

deirimcnltim
ininus

socundiiin hoo
sit

magis

vol

crcaturis

simile;

ncccssc erit oinnc quod crcatum csl tanto

macsl.

gis csse ot tanlocsso prTSlanlius, quanto similius

csl

illi

quoil

summe
forlassc,

cst, ot

summc magnum
fortasse,

Hinc etenim
corlo, hinc
lihct

imo non
v

sed pro

onmis

intollorlus

"

jiidioal

naluras quo-

modo vivenlos prrslare non vivontibus, scnnon scnlioiilibus, rationales irralionalibus.
v6fi

liontes

Quoui.im enim siimma

nattira

sun quodam

modo

d

smgulari

V8T

non solum

cst, soil ct vivii, ct sentit, el

ralionalii esi, liqnel

qnonlam omnium qu.t sunt*",
illi

lentia).
scii

Qus auiem
|»,inr,ii«.
1

m
1
1

narticipat, liinilior eil est similis sumni.i' esseillix; illa
pl.ira

M
libel

I0()

ali
.

n 0(lo *» vivil magis C st
, *1

sin.ilo,

vem
ru

iij
oi,<;

1.' i

.iufcrn.

panicipat, cui plura poMunl laltem Purro cuui oiiiuii csscnlia eo

1" :HT1

"'

vel

nullaioims vivil; oi qood modoqnoI" corporeo scnsn cognoscit aliquid, magis

WUI.l, LECTIONI S
VM * v * iit Est id quod ost mst. ost idem quod osi t llomo, icmpcr <!int n:**. homo. non sempeT dicil vv * siia locutin (oiimiIisI. mtt. ui m< illi sua loriilio, sil oonsubslanlialis sil illi liax Cap. i!) ett in mtt. * iV Vk " capnt SO. Scd iiniim mtt. sod osi iminn vv * C.npnt 7>i tub Uliqae sirnl ille m«* iilnpio sioul ill.i
v

Sed «'Oio videlur, oto. incipit tUnlo: Qnod ipsum rcrbum, etc, "< in litut* CapiftiSO. in ercuiis. v" vv * in »t<s Ccni. n Citttr. Qnid igin.r mtt. Simililndo ei in.ago hki. Thn. Chttr. limiliiudo vcl imago ** Krii aiil non erii mi. Sag. t- n i an iion orit VIU Pion rst omninn mt$. Virt. Saj.Ciner, quiil ;iut iii nonomiiino k(* llujuimodi rcmanebit mt. Sog. kujni remanebil *" Verilai iniclligitur mu. Vcritas inlelli,tinr Immuiatio mm. Vin. Sny. CUter. imilatio v " llmo otiiiiis iuielleciiii mu, Tim. hio omnii » M iiiiriifrtns Quoniam cnim iniuuii mn. Thu. quoniam enim sino nimma v " 7 Quodammoilo tingnlari mM. Vict. S/rg singulan «piod ;m mo lo % " (»«ini.i iiu o winl mss umilllllll qnai sunl ''" El quod mnilo mtt. fcl quo fnol
ii',r
i
.

VVT

186
i

M(»noi OGII M
i|n>t.i

i

<i

ini

"•

iniiii

ornnlno Mnlll

.

<

i

'i'""
(

1

'

^

11

"

h non
il
11

A

'

Irollltodo

'

i

'i

ll.ilc

l'M

,

HinuiH

i|ll.llll

qtJOd l:ilinilli

'"'

;i|»l\

rt'l kll
i

IIIClllO «llUllll

ililillo
<

•.

l

n

,

osi.

Qoonltn rara

ilmill

rtUonc qundan nitarti
tll.o *••,

nt verbom eoruni
1

rlpoon,

magii mlnuive tunl quim pertplcuum Ml< Quemtdmodum onlm Dtlari lllud pnMltnlitt ost, quod pcr nilurtlem MMntltm proplnqulai mi bmv

'i

"

k>

contitbil qul

>mm
i

wrbara
|oti

ilieajai

rn verbam
i,

Denique
l

il

nun-

itiun
igitarl

nullura

eji

itfMMk
.•

uUque llli nilart ntgti ott, eajai Mtenllt ilmllior ott tummo) euentit). Qaod ilo qaoitnnilitlno, ila

Qaid
raodoi

Aa oonclodondum
irotquine

etl
it

quit

nallo
illud,

Verbam

qno tnUntdvertl

ftclle

potM
'

exlillmo.

Nempe

il

Qu

inrat el uulliui Indigi
1

niia;tutfor<

ciiillbet lultitanlla,

qua et vivlt,

ct leniibliii, et rt>

U leipMtammt
icnlli
ll

lia,

qui

lionaili etl, cogilttion

tufbntur qood rtUontlli
fittlli,

quiden

ettcl 0)101111, ied

Verbam Verban nooi
I

Mt

(

doinde quod Miitlbllii, el pottM qood

nlbil

unqoin
n<-<

per llltu Dei

nin

poilrono Iptan nadan
ii*»n

mm,
ninai

quod rontnot; qati
**•

non fmt,

etti noi

faturun Mt, nullum
i

m vorI

inteliigti
:i*i

qaod
i'sm'

llb
ei

Mbtttntii qam ik ptulttin
ette, et id ulU-

bon
il

mm

potesl
ulli

Verun ocundam btnc
4:
'

tionem,

detiruitur,
nitini

ninai

nunqutn

preter

rannwm
I

ipiritan etoei

id iiim
**•

grtdttim perdacttarY

lingulaliiu
niis ei

iMumptt qntmlibei

Qustutem H MMnUa, nulluin omnino cttet verbom Inlllo. Si nuieuenUtn a*l milun in iilo verbun euei, uibil ipe si dicerel •'*, si
niliii

ninut
ill.nn

mm

dedueont, etdem ordintUn it-

tpnd

m

diceret.com idem

sit

ilii

*",

tic

dicera

inmptt,

td ratgii oi mtgii ette

perducunl*M

.

tUquid quod etl intoliigere, non iliquid
si

intelligi

n

i,

Ptiet Igiturqnii mtgii ost viveni lubttintii

qunm

nihil inielligeret,

crgo tarani itpientit,
ipirilui,
nihil

qac noa

non vivcns, ot
quod
ooe
oiiinis

teniibilit

qutm non
Non

tentibilii, et rt«

cst

aliml

qotm

idein

intelligeret

Uonnlil qnain noii rttiontlit.

cst ittque dubiiim
ett,

qnoil absurdissintum Mt. Quid igitur? Si enim Dihil
Intelligerel,

enentii ee ipso mtgii
etl
iili

pnettantior»

quomodo

estet

Mnunt npienUa

I

knl

li

ost,

qno timilior
praetttt.
* 67

Mtentiai quac

summc

nullo niodo csset aliquid prater illtra, qnid Uli In-

e^t et in

lurome

Verbo, pcr quod

StUt itaque minifestum cst facla sunl omnia, non cssc
cs-

leUigereif Sed nunquid teipMro non inteliigeret? At

quotnodo
tia

*T *

vcl cogilari poicsl

quod tomni sapi.m-

eornn linilitodinen, sod veran simpliccmqnc
lamquc
osscnliain, scd ver.e
illios

sc tliqutndo non intelUgat;

cum mcns
,

4: »

ratio-

sonliam; in faolis voro non cssc simpiioom absoluessentix vix
ali-

qtiam iiniialionem. Undc ncocsso cst non idem Vorbnm, soounilum rerum ereatarun simUitadinem, C memoriam

nou solum rainel, sed et illius Eommai Mpientia reminisci cl illam * ,c ot se inlelliger. Si snim nicns hnmaut miliain ojus aut sui baberc
nalis possil
;

aut inteUigcnliam

*

Rt

posset,

neqnaqnam
nunc ineni
spiriius,

magis vel minus cssc vcrum. scd

omncm

* 6S

crcatam

sc ab irrationalibus crealuris, oi illam ab om.ii crealura,

nalnram oo
bislerc,

iliiori

gradu essentiai dignittUsque contlli

secum
facil,

sola tacite dispuiando, sicut

quo magis

propinquarc vidotur.
[al.

mca

discerncrel.

Ergo summns

illc

CAPUT XXXII
Quod summus
CoaspsGTUt caimtis.

XXX]

*••.

sicut cst sternus;
lclligil sc

ita seterne sui

memor
illc

est, ct in-

Spiritus scipsum dicat coatcrno Yerbo.

ad simililudinem mcntis ralionalit; imo
,


:

I.

Siimmus

spiritus est ipsa

non ad
el

ullius simililudinem

sed

principaUier,
si

tnmma

rapientia aMerne ei sumiiie

sapienUa sc ipsam ct idem cst dicerc q..o*l iolelligere. Ergo surorons spiritus «terne se dicii,etpn»iiidcliabeiVoibun)coxtcrnum.2.Ciim mcns rationalis sc et ipsam summam sapienliara
intelligit,

summa

mens
se

rationalis
•.

* lerne
dicit ,

• ,nteU, 8 u * lcn*
'

»d cjus

simililudinera. At *• csc d,oL bl xlcr " c
• .

M

aHerne est Verbum ejus apud ipsnm. Sive
ille

° Sl X US pri "," oipainer a:icrne se mtelligit. ?i si se xternc m;elAi ligit, anerne se dicii si ajierne se dicit, seterne ost Verbum ejus apud ipsum. El ita eliam si nulla

iSIS^JSSS BHiiK
;

,

T

jgimr

cogitetur nuila alia oxistente essentia, sivc

'

»««
nuin

exisicntibus, necesse ett
.

Verbum

iUios coxlcr-

.

'"'

ess0 c,im

'

uso \ni
'

aba existerei estenlia, nccesse foret Vcrbum
osse
illi

r\PlTT \\\lll

illius

XXXV AAA, I*
dical se, el

coa-leniiini.
ila sit

D
quomodo illud quoil simplex esse Verbum eorum quorum

*« Quod consubstantiali uno Verbo
faci! -

quod

Sed cum
est
VT
*

"°,

vcritas poiest

Conspectus cvpitis.

Verburo, quo seipsum sum-

VAm/E LECTIONKS.
kro Wfl Magis csi quam quod mss. magisqnam quod Magis quam ralioms mss. magisquam quod rationis ***Minusye suni quamaiiae »»<s. Tku. roinnsve sunt quam aliquae »lia? M, Cogitatione »ss. Tlm. a cogitatione *** Ad niinus el a«l minns mss. *•• Perdacent Viet. Sag. ad minus et mintis v65 Singillatim mss. singulatim m». pcrdiicunt " 7 ln vcrbo, quo m«. in verbo por quod * 68 Sod oronera mss. Tlm. si oir.ncm u * Cap. 50 est in rnst. captu ol et ir. tnss. Ccm. cl Cisler. capu! 7>ii. sub Iwc liiulo : (Jnod suninius SpiriUi*:, olc. «*' in titulo * 70 cnpilis 31. in cdilia. Cum ila sil mss. Thu. cuiii ila siut 4Tl Siinplicilor est mss. shnplct ox Si nunqiiam crcatura mss. Thu. si nunquam hatura nu. S. Mich. si nunquara cre.tta * 73 lila summa *T * * 7S mst. Ipsa summa Nec futurum esl , nullum m$. Thu. 90. noc fulurum non cst Si * 78 Nibil opud liunquam ulla ms. Thn. 50. Si nunquam illa diceret oiun mss. exceplo S. Mich. sc * TT Nibil apud sc diocrct, si nibil apud se diccrct, oum Ant quomodo mss. Sil illi mss. Tlni. sii illa * 79 ai quomodo Ciim aliquando mens mss. Vie. Sag. lliu. omitt. aliquando k80 Sed el illain nas. oi **« Et se *H» illam intelligere mss. Thu. a se inlelligere Ant iiiielligcnliam ntss, Tlw. ner iuiclligcnUau ** 3 Ct?p. 51 in mss. cst capvl 52 ia mss. Ccm. Cistcr. cst cnpul 55. tub lioc tilulo : Q«o;l UHO vcrbo ctc ut in ututo capitit 52. I). tu timlo Cosctcrno vcrbo m^s. Thu. 50. ccaclerniiro vcrbo
.

m

m

fc87

S.

ANSELMl CVNTUAIi. ARCIllEr. OPP. PARS

I.

-

DOGMATIC.A.

rnns SpiriUM dicit, est idipsum quod summus spirilns. iit supra dcmnnslraltiiii esl. Vorhum eliun, quo dicil ca qu» facta sunt, est ipse summus spinlus, ul supra pariter est probalum. Ergo umim csl sibi consubslanlialc Verhiim quo suminus spirilns se dicit, ct quo ca dicit quae facil. Prxterca Vcibum, quo se dicit summa sapicntia, convcnien«issime dici potest Vcrbuin ejus, quia pcrfcclam
ejus lenel siniililudincin
:

A

imaqincin

***,

ad ejus siiniliiudiucm

m

m
,

lanquam

ex cjus imprcssione formalam. Qiiainciinquc cniui

rem nicns, seu pcr corporis
lilmlincm
***

iinaginalionoin scu per

rationcm cupit vcraciler cogilare, cjus ulique simi,

quanlum

valct

,

in ipsa

sna cngitalioiic
vcrius
facit,

conalur exprimcrc.

Quod qnanlo
cogilal; et hoc
ipsa
**•

Vcrbuin cnim csl imago

tanto

rem ipsam vcrius
aliquid aliud

quidem,
cst, et

cum
ma-

r i ex cogilatione formala; cl ideo tanto verius esl vcrbum, quanlo vt rius rcm mcns cogilal. Ilciiim, inens raiionalis, cuni se cognando intelligit, imaginem suam scu verbum sui producit qtiod a

cogilal

quod

non
milii

xime cum aliquod
spicilur.

cogilat

corpus.

clarius per-

Cum cnim
cjus

cogilo

noium

hominem ab-

se non nisi ralione polesl scparari. Ergo ct summa sapientia, cuni sc dircndo inlclligit, gignit consiibstaulialcm sibi siniililudiucm suam „ id est Vcrbum suum. Verbum istud dici polest ct imago ct figura et cliaractcr ejus : Vcrbum autem quo

scnlcm, formatur acics cogilatiouis

mex

in

lalem

imagincm
in

qualem
;

illam per

visutn

OQilorum

mcmoriam altraxi qu» iinago in cogitationc, vcrbum csl ejusdem hominis, qtiem cogilandn **• creaiuram dicit, vcrbuin, aut imago, aul figura dico. Habet igitur mens rationalis, cumse cogitando crealurx dici non potest; quia csl piincipalis ejus B inlelligit, secum imagincm suam cx sc nalam, id est cssenlia. Ergo suuimus spirilus crealuram non cogitationem sui ad suam stmiliiudinem, quasi sua dicil Verbo crcaturx, scd suo. Ergo quidquid dicit,
dicit

Verbo suo dicil. Ergo unico codemque Yerbo seipsum ct cuncta qux fccil.
di-

impressione formatam, quamvis ipsa se a sua imagine,

non

nisi

ratione

sola,

scparare possii,
**•

que

Sed eccc quacrcnti mibi de Verbo quo Creator
cil

imago eju6 verbum cjus

cst. (53)

Hoc itaque

omnia qux

facit, oblulit se facit.

Vcrbum quo seipsum
dicit se-

modo, quis neget
cendo

summam

sapicntiam,

cum
?

se disibi

dicil qui

omnia
alio ea
dicil

An

ergo alio verbo
;

intelligit *'*,

gigncrc consubslanlialcm

ipsum, et

qux

facil *'*

aut potius

Verboquo

seipsum,

dicil

eodem ipso quxcunque facil*"?
dicit,

similitudincm suam, id csl

Vcrbum suum

Quod
non
imaVcrsimili-

Verbum,

licet

de re tam singulariler eminenti pro-

Nam

hoc quoque Verbum, quo scipsum

necesse

prie aliquid satis convcnienter dici non possii,

est idipsum csse

quod

ipse esl

*•*,

sicul constat de

tamen inconvenienler,
go, ct figura
* 90

sicut simililudo,

iia et

Verbo

illo

quo

dicil ea

qux

facla sunl a se.
nisi

Cum

etcharacter, ejus dici potcst.
dicit,

cniin, eiiamsi nihil
illc

uiiquam aliud esset

spirilus, ratio
dicil

lamcn cogat
ejus
si

**'

summus Verbum illud
*

bum auicm quo creaturam
tcr est

ncquaquam

verbum crealurx, quia non

cst ejus similituigitur

quo sc

ex necessitale esse

,

quid verius
aliud

M

^

j

,

sed principalis essenlia. tonscquitur

ut

quam hoc Verbum
quod ipse esl? Ergo
est quia

non

esse

quam

ipsam crcaturam non dicat verbo creaturx. tujus
ergo verbo

et

seipsum, et ea qux faVcrbodicit, manifestum

eam
dicil

dicit, si
,

non

dicit

cam verbo
nihil aliud

ejns?

cil***, consubstaniiah sibi

Nam quod
verbum,

verbo

dicit; et verbiim alicujus est

Verbi quo se dicit, el Vcrbi quo crea-

id est

simililudo.

Sed

si

dicit

turam
si

dicil,

una subsiantia
*•• cst,

est.

Quomodo

ergo,

quam

se

aut creaturam nihil diccre potest, nisi aut

una substantia
1

duo vcrba sunt? Sed

17

suo, aut ejus verbo. Si ergo nihil dicit

verbo crea-

forsilan

non cogil identitas substanlix Vcrbiunitatcm admiuerc** Nam idem ipse qui his vcrbis lo.

turx, quidquid dicit, Vcrbo suo

dicil.

Uno

igilur
fccit.

eodcmquc Verbodicit seipsum,

ct

quxcunquc
••'.

camdem cum illis *•' habet substantiam, el tatncn Vcrbum non csl. Sed uliquc verbum, quo sc dicit summa sapicntia, convenienlissime dici potesl Vcrbum ejus sccundum supcriorcm raiionem,
quitur,

tAPUT XXXIV
Quomodo
tuo
»••

[«/.

XXXIII]
••* pottit

Verbo tideri turam.

dicere erea-

tONSrECTtsciPiTis.

— Ipsc csl suinma ratio, in qua
prima cxistendi
vcril.is.

quia cjus pcrfcciam tcnet similiiudinem.
ralioue negari polest,
cr>gilando inlclligil
gitationc
:

Nam

nulla

cum

racns rationalis scipsam
ipsius nasci in sua cosui esse
rj

sunt omnia qux facta sunt. Ergo cum dicil seipsum, dicit oinnia qnx facta sunt. trcaturx autem n scipsissunl csscntia mulabilis; in ipso sunl ipsa

imaginem

prima cssenlia,

et

imo ipsam cogilaiioncin

suam

Scd quomodo tam diffcrcnics

rcs, scilicet

crcans

VARLE LEETIONES
Qtiod ipsum est mtt. Et ea qux fecil mtt. mt. Thu. si una summa snbsiantia *•' Unilalom adinillcre mt. Vic. <i •'•Eanulom illis wui. T/iM.camdem cuniillis ***Sui essc imaginem nui. sui csso suain 3. unilaXcm amillore Imaginom ***Ad sui similitudincm MM. ad ojus similitudincm *'" Sua cogilalinnemis. Tan. sua cognitione * ,T *" Cum aliquid cogiiat mtt. cum aliquod cogilat Quom cogilando mt. Thu. 90. qnam cogilandu
* ,v

Ea qux

fecit

mii.es

qux

quod

M

*"Tamen cogil qnx farit *»• Si ma substanlia
ipsr cst

Quxcunquc fccil mss. qiixeunque facit mtt. tamencogat **• Quod verius Ml< quid verius
facil

*••

***

*••

*••

Cnp.
.

7,1.

m

m.«. omnibui conlinunlnr
ol figura

CmMI MWtfMfsiM
in litulo

•••

Ita ot

imago

MM.

T>iu. 90. omilt. ila et
ctc.

uiuln

Vidcre

Quomodo »uo vcrbo vidcri mn. cl ed. Gol. vidcri

ut

imago capitit 33

*" Diccndo iulollijjjat mn. direndo intclligil ••' Cap. 33 €il in mu. capul 34 cum hnc *** ••• ln tH. quod suo mu. quomodo suo

NOT/F.
{'-3)

Mi.is hic incipii cap. oi.

189
ri
i

Mll.MH

iM.

II

M.
I
<

inli tOMHtlt,

ihi

i

poMunl uno Vcrbo.praicrliin \
iln
,

'<

rtoo,
.

qu

i

iptii; riu inlo »eriu

i

eal

cum Vcrbum

i|)siiiu

|||

,,n io.fiiri.iim
'

,

,

i,

iiura

Irii
i

<i<i ii.i

i.

ijuu.i

bu

m

ItttOOJ IIOOlll

IHI

OMMoriM
<i
i

foi

lllOfl

<|iui
iii

IpMMl
Mini
ijihkI

ooiprelieiidera nuu
.

|><>|

wtiim
<|hi-

inplenlii
I.kii

iii..

r.iini.

i|iu

Qui
Irst
<
i

\

ro '"
<li<

iii

n

OHlDll

iiul,

i|u. iicnliu.iiliini
,

i>|iiin,

quomodo
i1

ii

kI.mi

Kpinlu»,

v<

I

quom.
i

ln sccim.liiin ;ilii|ii.nn
vi-iiiin ci

arlcm
.

nnii

ii

...luui .|<i.iinlu lll,

i|u r

facla

«iiiil, j|) lniniiii..

mmiiI

inlequtm Bil
iii

n

poelquam dinolvii«r,

prclnn.li nou
.

000M

'"

.Yun

nulli
in

dubiuin
»'

trcalM
r|tiarn

Minpor Ml

Ipea. itiiino

IpM irle noa illnd qnnm qood mI ars nim IpMMmmuiSplrllua dieil MipMm,

i.

,i

ii

"' niullo ahlcr

esM

i|.si ,,

m

OOOtra
stiaui
i

sin-nii.i. In s.i|.si', ii.imr|.io srnli.iin;

sniit

|i.-r

i|is.nn

dlcJtomeie ejva facta Mnl.
sou aliquo nioilo
noii
i|ii.iil

Nam elanioquim
<

Ho-

m
,,T

nnstra

Mfn

icienlil
'<

MM

MOl
i

renl, 01 cuiiij.iin lacla suiil, || ciiin
varienliir,

orriiinpuiilur,
i|»so

f.irinn i's»Ciilix
i

scd r.iruni limililu
iii

.1

MfflpOf lo

suiil,
ips,-

<iur ul l.inlo vcrius sii.t

sfij.si-,

•'"•

"''.'i 'i.ini
»'•

iu

sutit in

Mipoif, sod qnotl

0M Idem
,,

noslra snrnti.i; quanto \trius sunl alicubi pcr
<

"". Kicmiii in Mipoll sunl

mOMlUl
ot

inulabilis

\

|0-

ssciiiiain

,

i|tiain

pcr siinn siimli Hnlincin.
<

(M

'•'

Cnnduffl iiiiniulabilem ralioiiem

••'

cicata,

|n

lOM
sunt

('.'iiii

itjjo

M

OOC

•onslri,

qnil

omni» creata »ub-

vcro

suiii ipsa

prima oooMlio,

priuu

ojistciuii

B euolin

tanto vcriusosiin Yc.bo,i<iest
iii

m inidiigcnii

i

verilas cui, proul magis
•••, ila

nlOttnqoO

UU

siniilia

•" Cr<'atons, qiiam

scipsa; qiianlo \crius exislil
:

verius el prxslamiim ciisluni. Iloc
naneri

ilaquo

Croatril quain crcata csscnlia

quomodo compr.
sii

moilo iion ImUoaebilitor

potoat

qala,oam

bendal liumana mcus, cujusinodi
illa

illud diccrc

<

t

scipsiun dicil sununus illeSpiiiws, dicil eliain quid-

scicnlia, qua» sic

longc
siC

supciior

et vcrior

cst

quid faclum csl uno eo<leinquc \ei

tio.

crcalis

subslanliis
B

;

uostra

scienlia

lam

Inngc

CAPLTXXXV
QHod quidquid faclttm
Cossrr.CTUS capitis.
Bpirlln,
in

[at.
ffl

XXXI V|*°\
l/ttl

supcralur
tcientia,

" ab

illis,

qu.intum

carum

siuiililudo

est,

Yerbo

et

dislatab carum csscutia.

tit vilu et veritat.

— Omnlaqna

CAPUT XXXVII
sunt in

[at.

XXXVI] •».
,

summo
Qttod qttidtjuid ipse etl ad creaturam Itoc nf et Verbum ejus ; nec tamenambo timutplurnlitcr ,,k . Sumnius Spirilus pcr Verbtim Conspfxtus capitis.

cadem

et

quia ipsiim csl
iilcm

illi

Verbovilaci illi qnod dicere, sicut omnia sunlin Verbo
cuni eonsiei quia Verbuin' 10 ejus consubilli

eodem modoiuntinYerbo ejus, consiibslanliale. Ergo omnia sunt verilas. Elquaiidoquidcm scircest

vilacl veritas, iiasuntiii scientia ijus.

Verum

siauliale esl

et perfecte simile,
ilio,

uccessario

con-

G

scquitur ul omnia quae sunl in

eadem

cl

codem

modo
esl,
6

sinl

in

Vcrbo

ejus.

Quidquid igilur facluin

omnia. Ergo ct ipsum Verbuin fecit eodem omnia: quodcihinsuinmiisSpirilus per Verbum facit per sc facit ; et Verbi summifjuc Spiritus uua esl essentia, qu.r sola esl crealnx el piincipiuin omniumquxsunt. Quidquidergo summus Spinius ct esl ad creaturani, boc et Vcrbum ejus est proinde sicut iile cst creator, ita el istud; nec tamen sunl duo, scd unus creator et unum prinfccil
:

sive vivat, sive

non

vivat, aut

"

sit in sc, in illo cst ipsa vita ct veritas.

quomodocunque Quoniam
inielligere,
,l *

cipium.

atitemidemeoj summoSpirituiscirequod
sivc diccre, necessc esl ut eodein

omnia quae
veriias, ita

scit

quod ea

dicit

aul

inlclligit.

modo sciat Quem-

Verum cum manifcstc raliones superiores doceant siimmum Spiritum per Verbum suum fecisseomnia, nunquid non et ipsum Verbum feclleadcm oinnia ?
Quoniameniin
iili

est consiibstaniiaie, cujus est Vcr-

admodoffl igiiur omnia sunt in Yerbo ejus viia et

bum, necesse

est ut sit

summa esseulia. Summa autcm

sum

in scientia ejus.

essentia non est nisi una, quoe sola creatrix et soluni

CAPUT XXXVT(54)
Qtiam incomptgiiensibili
CoNsr-ECTtjs capitis.
sinl

modo

dicat,

vel sciat res

a

se factas.

— Cum

qux facla sunt. Ipsa namque solafecit, nonperaliud quam per se.omniaexnibilo. Quarc qua^cunque summus Spirilus facit, eadem et
principium cslomnium

resin noslra scienlia

non seciindume3rumessciitiam,sedsecundiim

Verbum cjus facit, ct

sirailiier*".

Quidquid

igitur

X8

similitudii.eni; verius suni in ipsis, quam in nostra scientia. Et tan.en constalquod untoveriussint in

n u

suramus M8 ejus cst.

s P irilus est

ad "ealuram
;

hoc

et

Verboaa

et

similiter.

Nec tamen ambo simul
quod

ARLE LECTIONES.
»

n

Quia ipsa est mss. quia

essenlia inutabili esse ihj. T/ut. 90. quod Essemia mutabilis • 39 os Similia sint mst. sunilia sunl labilem valionem mss. Yut. Sag. Gem. imnmlabilem ralionem * M Quia edtiis. Cop. 34 cst in mts. caput 35. sub hoc tilulo : Quod quicquid elc. ut in tituto Capitit 54. vcrbum mss. exceptis Thu. qui; verbum ejus •" Aul quodcunque m*s. aul quomodoeunque •" Quod eomss. quia *" Qua ex rc in mss. hic incipil Caput 56 sub hoc ttiulo dein mss Vict. Say. Thu. Gem. Cister. ul eodcm ss. Quam inconipiebeiisibili elc. ut in tituto Capitis 55 i« excusis 8U Aut buiiiana mss. ab bumana Coinpreliendi non posse oiss. Thu. 90. omiti. non posse •'* Crealas substanlias mss. Thu. 50. increalas ,,B - ,,s •" Eoruru essentia mss. earum essentiai • l8 -* t9 Silinscipsis mss. sint in seipsis ^ In tms. siibstai.iias jssentiai Tanlum superalui mss. conlinualur conlinuatur capttt prwcedent. *" Et inlelligentia mss. id esl in inteliigenlia •" Cap. 5b' csl inmss. Capul 37 ,tv Simililer pluraliter wss. exceplts 7 hu. simul la.n longe superatur

ipse est 80 * est ipse

m

Quod

cst

idcm

ipse

ms.
Tltu.

Thnan. 50.

est

idcm

mss.

m

.

"

pluraliter

•" Facit

simililer. mss. facit, et simililer.

"

s

Iloc cl verbuin m*s. T/iu. boc

autcm vorbuin

NOT.E.
(oi) Alias csl pars capiiis54.

55) Alias

liic

incipil cap. 55.

191
pluralitcr, quia

S.

ANSELMI CANTUAR. ARCHIKP. OPP. PARS

I.

-

DOCMATICA.
Verhum naniqnc hoc
eSI aut

192

non suni plures creatrices summae
illc <

A

tudinom illerina nd ilterum, quia nec duo verba,
ncc dux imagines.
ipsunt qtioil
;

csscntix. Sicul igilur

rcalor cst rcruni cl prin:

ripinm;

sic ct

Verluim ejus

nc<

lamcn sunt duo,

Verhum
sunt

esl,

aut imago, ad allerum csl

quia non

sed iinus crealor, ei

unum

principiom.

nisi alicnjus

Vcrhum

imago;

el sic propria

<:aput xxxviii
QuoJ
dici
til

[fli.

xxxvii]
tint
,

•".

non possit qnid duo

quamvis neceste

csse duos.

nequaquam allcri coaplcntur. Nam illc, cujus" 7 eslVerbum aul imago ncc imago, ncc Vcrbum esl. (;>f>) Conslal igilurquia 8M exprimi
allerius, ut

hxc

Consifctus ciriTis.
et

Qnidqoid

summns

Spiritus

nonpolcst quid duo siiit,suminus Spiriltisct Vcrbiun
cjiis,

Vrrhum sunt in cssentia ct ad creaturam. nempe quotl sil vcritas.et quod sit creator, hoc
unie.uique et ulrique sic convcnit; nt tamcn non sint doo, aut dua? vcrililes, aut duo crcalores;

quamvis quihxisdam singoloreoi propriclaiihus coganlur esse dno. Elcnim propiium unitis csl
illo

css« cx aliero, el proprium cst alteriusallcrum csse

tamen, cujus est Verhurn, non poiest esse verbum siiuin nec vcrhum polcst esse ille, cnjtis cst verbum. Ergo in co solo quod Ijie non cst ei isto, hoc aulem est cx illo, admitlilur pluralitas. Constat crgo quod sint duo; sed exprimi non potesl qoid <luo sint non enim sool «luo spiritns, ncc duo crcalorcs, nec duo verba nec <lux imagines.
Illc
: :

sed uniim sint.

cx

».
CAPUT XXXIX
(57).
si(

Qnod idcm Vcrbum

B

Sludiosc itaque aticndcndum est quiddam, quod, valde insolilum aliis rchus, in summo Spirilu el

Conspectis capitis. Verbum BUinmi Spirilus sic ex eocsl. quasi idem ipsuin dc eodom ipso. Et ila porfectam ejus, quasi proles parenlis, lcnel simililudinem. Ergo non oonvenientius cogilari polcsl ex illo esse, quam nascendo. Etqtiidem congrucnillo nasci dicilur; quam mulla dicanlur nasci dc aliquo a quo babenl siot, sed cum quo niillam habent similitudincm ul capilli qui dc capite nasci dicunliir.

a sumnio Spiriiu, nascendo.

lius de

Vcrho

cjus

vidctur

eveoire.

Nam

m
:

cerluin est sic

iinicuiquo "' singnlalim, el ulfisqne "» siniul inesse

quidquid sunt in essenlia, et quidquid sunl ad cnea-

Quod ipsum

nullo

8k *

utiquc vcrho videlur famisi

turam
ot

,

ut ci singulalim pcrfcclum "°
<

sil

ambohus,

iiarius possc proferri,

quam

dicalur proprium esse

tamenpluraiitaiem non admitlat
ct il!c perfecte sit

in

duobus. Licct
ct

unius nasci cx ahcro; cl proprium allcrius, oasci

enim singulatim
tor; non tamen

sttmma verilas

allcrum cx ipso. Ccrtum namquc jam constal
quia

,VI

Creator, et verbom cjns

duo crcalores.

sit somma veritas et creaamho simul sunt dux vcrilates, aul Scd cum haec ita sint, miro tamen
ille,

Vcrbum
ca

fiitmmi Spirilus

non

sic cst

cx co, quem-

admodum

qux ab

illo

f.icta
,v *,

sunl; scd

qucmad-

modum
r>

rnodo apertissimom cst quia nec
htun, potest cssc
test csso isJc

cujus est Vcr-

Vcrhum suum; ncc Verbum poest " Verbtim,

ctijus

ot in co quod

siguificat ?cl quid sint subslaiilialiler, vel quid sint

suinmum desummo. El ut plcna brevitale omnimoda ahsolvatur simililudo 8i, ,penitus idem ipsum cst dc codcm ipso, el ila ulnullatenussit nisi ex co. Cum igilur patcal Vcrbum summi Spiritus sic essc cx ipso solo, ui perfectam
CrcatordeCrcatorc
cjus quasi prolcs parentis lcncal Bimilitodinem
si
:

nd creatoram temper individuaro tcncant unitatcm. ln oo vcro, quod illc non cst cx isto: hoc aiilcm cst
8,1

nec

csse cx ipso ut 8U

fiat

ah co, profcclo nullo modo
illo

cx

illo;

ineffabilem admittanl pluralitatcm

.

mcf-

convcnienlius cogilari potcst cx
BCeodo.

esso

quam

na-

f.ihilcm ccrtc;
sint duo,
iiiillo
.

quamvis

cnim ncccssitas cogat ut tamcn niodo exprimi potcst quid
clsi forle

Nempe
,

si

innumcrahilcs rcs induhilantcr

dicuntur nasci ex hisex qoibus hahenl ul sinl;

cum

diio sint r;a
aliuii

N.im

duo parcs autaliquid
ipsis

nullam corum

de quihiis nasci «licuntnr, lcncanl

similiter adinvicem possint dici, in bis
rolativis
si

simililudinem sicut prolcs parcnlis. Dieimns cnim
capillos nasci dc capitc rt
ilh capilis,
ii.uli.)

lamcn
«liim

qossraior
<!ioi

dicuntur, non polcsl

qoid sit illud de quo ,M pluralilcr, quemadmo-

poma cx

arliore, licel

ncc

ncc

iitl

arhoris similia sint. Si, inquam,

linese, aut duo homines Quippc ncc renl duo M* pares spirilus, ncc duo parcs crcatorcs, neo duo aliquid, quod significet

diconlur

dux parcs

hujusmodi non ahsurdc dicontur nncl, lanlo
ilici

sfmilei.

congruenlius
illo

polest Vcrlnim siinimi Spirilns cx
;

cxistcrc *•, nasccndo

in

snt cisenliim iuI babiludioem ad crcaturam;

d

proles pirentis, trahit cjus

qointo perfcclius, quasi "• siroililudinem cx iilo

scd ncc <Iuo aliquid, quod deiignel propriam habi-

cxislcndo.

VARI.-E LECTrONES.
Cnp. 37 r.« in mst. capul?,& " ,fl Esl, nnicuique mtt. cst, sit uniciiiquc WJ Et ulrisquc mtt. Tlin. cx •" Essc cujna «st mm. esse ille nlrisqne •'• Singulitim perfcctmn »»»*. Tbu. singniatim perfectimqM "" Sic aiilcm <-sl mtt. hor automcsl •" Quid diio sint mtt. Tbu. quod «luo sml ,*» Nam si oujiis CSt ^ 8 Non forte ct.Sag. namotii forta •" Nmi poteti <lioi mtt. Ytct. Sna. Citttr. non polerildici '" C.np. 7>n. ln mtt. continnatmr ctnnt pfwcedetu. Qnod idcoi liio mti. Ti.ii Vict. Sag. nec sunl duo l vcrbum mtt. S. **Alierum ick. qnod ideoi verbo ••jConilil igitor quod »»**• oonstat BRtemquii ,kl 3'> ^* Jam eonslll, ei illo mtt. Tliu. omil. osso Quod ipsiim nullo clc. in mtt. bir incipit Capul qnod mtt. iim eonslal quii •" Qnemadmodom de crealore mtt. rrccpiit thn. qnemidmodnm Crcoior <lo ilnre Es eo iioo ut mn. Vict. Sag. Absolvatur limilitndo miii Thn. 90. obiolritur plenilodo ,v ' *"• Trahil ejus ms. Vict. t3. Tliu. rwi. CitttT. cx ipso iil I.v illo cxislcri- ms. fict. \7,. v\ illo siihsist^rc.

M

*

m

liah

l

|
|

NOT/I-.

Mias

liic

incipil

c.ip. r»s

(.*i7)

MiasCsl

p;>r=

<ap. 38.

\r.

.ii

OCII u
_\
\
.

l'M
j

CAPUT
Quod
i

M

[of.

\\\i\|'''
|//H(/

s

,

ii.hi

nii

i|

1

1

.i.

ni

"

.

.

i

h
i/ei

llliHll
-<•

iviuiiimc
ii |

1/1V

/'.iirn,
I.i. .l.i

bh
i

.1

r

.»i.ii.

NTt "' ]''lct. u.ins 111« NNMi
lllo

Imi
Iu

P
-

'""

"'I"
.

r
i

.1

.

I

'

.

.....

ore
'

s
I

i

ui
i

<

i.

i" gll

inliiin

19

i

iini

prolei dicllur

quaulo inugii

id Imiic

10 Paltl

I

"''.

(

'" Bttli
<

fii ilii»

gencrailouera aoluiauflli n. el leiud liuillludlni in «ins eiprimil nulii idmleii diaaliulllludlui Krgo
llliua

ipU Mt
t

appell ilio

.

i''"
'

i"

proprium eii, reriMlmuni
ll

i

ia<

i

ireuloui

n -ii.i

Njui

al
I

IdcJn "
ilms,

nw.
ui, r.|in:

laiiui vcro, etae verlaairoaii

prolem.
<ln ilur

cl
t.'in

pnMM

rjns

quil

Ml BpirilM
<

:

QllOd
similc

coiivcniciiii-.sinic
1

nasri, cl

cur noii |..m

ratioM ilurl
c
i

,

"» luviliir •", cur Ml 'II" <'«• ilmiltt oomI prolM partatti; mm p«»i
«I
»

.i.liintlur
,u,r

lUrl Rliam, nnia uttrqM
\n
<iui.i

veritti

i

wpieniia?
iliflen

in bll nalurl

,

qat
\<
I

leiui babenl
<

qtii.i

URlU

vcrior csl
llbj

illc

pjiciis,

M

isltul

urolfl *",

tiani,

meliorj lexui
vcio,
nialrcin
la
iii

rsi

pauoui

^c rd llium;
Kl hoc qunlcm

i|ii.inio

magiaei

adbujoi "'
i't

mUvIuUi Mrfe-

iiiinoris

llUtttf
,

otlonera aolui MiBicit,

quml niacilur ojm ilmiliiuin

'" Mluralittr
cconii
:u i"
,

plaribM
J

i"

quibui

bm

dinera exprimill

Nium|m
eal

rebua iliU,

bmj

parcn-

ui

Ui proIUflM Mrtura

habiludiuem bibero, nulia

quibui

1'iiiincu»
„|

,f

quibuidam avium gOMribus, in ipim aemper major ei vnlidior
MIBOJ

lUgeJBll ul oiniiino
adiuisU

iiullius

indigOM

sola pcr se ad

B

esl;

,

MIM

mns

V cro

M

lllflrmiw. AUl
Spirilui
tii.
i

I

gignciidani prottiB Mifllciil;
niilla
ilissimilitiitliiic,

nultt alc gignltur,
oiiiniiiiotlaiu

ui

Idcirco roagii

convMil lunimo
quii prima

Paln
i

siinililu-

quam matrem,
aeraper
libet

ei pi ini

ipalU

i

m

pioln
pio.

diiit-m parenlis cxhibeal. Si ergO Vcrbiiin

smniui
i

eil in patre.

Spirilut sic

Mt

oiuinno c\ IpslM sola
illi

MMuUl

cl

nioilo

Nam ai mattrnam eaMam scmpcr MlerM praecodil, i.iin.s
illi

-i

sic singularitrr csl

siimlc ut nulla proles Ift sil

iMoiigruun ut
tris,

parer.ti adaplelur *" MMIIM ma-

oiimino ei Mtt pirenlii csMnlia,
parcnli,

aui sic iimiiia

cui ad gigneiulam pnilcin nulla alia
Vcrissiiiiiim

MUM

aut

profectt

nulUl

rcbus

l.nn

convcnicnlcr
prolis,

sotiatur, aul pr.ecedii.

videtur ipttri habiludo parciili*

«I

quani

inuni
(ilius

SpiritUM Palrcin cssc proUa

Ml igilur siimsuc Quod si
fllia;

Vcrbo cjus. QuapropUr illius cst proprium vcrissiinuin *" cssc parenlcm, tstius vcro vcrissiruau» "* essc prolcm.
Mimino Spirilui
et

lempar lirailiM

cst

palri

quam

u lul

lUtCin similius esl altcri

quam

siimino Patrl prolcs

aua; vciissimiim cst hauc prolem uou
sed Filium.
([>!))

ewe

filiaaa,

CAPUT XLI
Quod
illt

[«/.

XLj *".

"* Sieul igimr proprium

cst iilius

verissime giijnat "*, iliud verittime gignalur " JJ

ver issime gignere i isiius voro gigni, sic prapriam

CONSPF. IK8KCTU8 CAMTIS. verissime gignere,

Ergo siimini Spintus csl
nisi pariler
illc

P **

esl

et Vcrbi ejus verisiiroe gigni.

««« «*

illius

ro cssc verUliroum gignilorem, ialiua vcr

genitum "*. Ei ueui
verissima pr<jles

alicr
;

mI vensreru
allcr csl

Al hoc "" consiare non poterit,
igitur illmi est perspicuutn, itt

sinius p.irens, altcr

sic

verissime gignat; et iitud vcrissime gignatur. Sicut

verissimus Pater, aller verissimus Filius.

hoc cssc certissimum

CAPUT
Hclraclalio communionis

XLlll (G0).

nccesse est. Quare

aummi

Spiritus esl vcrissime gi-

amborum,

tl

proprielalum

tingutorum.
gncre, et Vcrbi cjus verissime gigui.

CAPUT
Qued allenus
CoNsnxTus
est, iion
(iltttius

XLII

(58).

vcrissiwe sit essc genitorem el ijtnitum et Filium.

Patrcm

,

capitis.

Ergo

liic

Pater, hoc

Filitis

vcro bic mater, et boc filia dici debei nec nlla in iiis sexus diflereniia sil ul plurimum scxus inasculinus se»l polius quia Paltis noiuen magis quam matris liuic COBVCnit, cui ad ^ignenduni imlla alia causa socialur:et iioinen Filii magis quani filiaj liuic cum Filius scmeongruit, qui similior estPairi per sii Patri similior, quam lilia qu;e est disparis

non quod sit quod validior

;

Iia inipossibilc e^l euniiicm CojispECTrs c.AMTis. esse qui gignil, ct eum qui gigmlur ; ul lanicn nccesse sil ideni esse illuui qui gignil, ci emn qui gi^nilur et ita alius esl genilor. alius genitus; ut non aliud sil genitor, quani i|iiotl esl genitns. Ilaquc palet quia duo sunl, scd quid duo snnl lalcl : ncc eoini sunt duo Spiritus, nec ;iuo Pures.
:

:

_.

u

Sic enins solis reiatiouibus oppos ti uanquam siiscipiat, quud est proalicrius : ct sic concordes nalura, ul alt<r prium seinper leneat alierius cssentiam. Unde nec Paier

nec duo

Filii.

snni, ut alter

:

unquam

dicilur Filius, nec Filius

unquam

tlitiiur

scvus.

Pater; sed in Paire est esseniia cst csscntia Pairis.

Filii,

ci in F.lio

VARIyE LECTIOKES.
v !llud mst. cnput 40 » * lllc vero mss. illud vero mss. Gem. Ciuer. ct illud Cap. 39 est t3 *" Et isia proles nii. et isiud piolcs A<J cjus mss. qtiod nascitur mts. illi de quo nascilur "* Veracissimam »iss. ict. Sag. Mct. Sag. adejus "* Verissinuim proprium mss. proprium verissimum " 5 illc verissime gignalur mss. illud verissime giCap. 40. ett \n mst. caput 41. S. Uick. verissimam " 7 Vellem jam qui.lem, eic. ui mss. gnalur mss. Citler. ille gignatur »'* At boc mss. Vict. 13. Sag. et lioc El incipii Capul sub hoc litulo : Quod allerius verissime, elc. ul in tituto Capiiis 41. in editis. luc *6' 5'9 Feuiinimis mss. El lioc qnidem mss. esl boc quidem an malris m«. Vict. Sag. Cister. an inaf.is * tJ f6 ' VcnitiIn mss. conlinualur Capv.t prwcedens. apictu Adaplclur femineus * u Adaplelur nus. Vict. Sag. apietur muiii essc geuiluiii mtt. Vicl. Sag. omit. esse
'

,M

m

"*'

m

i*

H

'

NOT-E.
(58) Alins est pars cap. 40. (bd) Alias hic incipil cap. 41.
i^GU)

Alias est pars cap. 4t.

195
Invcnlis lol el

S.

ANSELMI CANTUAR. ARCHIEP. OPP. PARS 8 dici tanlis " singulorum propriclali- A polcst
qucedam

I.

DOGMATICA
ul
suniina

196
simplicitasque
dici-

unitas

bus,

qnibus

mira

Um

incffabilis

quam

commeniletur eomniunia nnlnne. Non tamcn

inevilabilis in suinina unilaic probalur cssc pluralilas,

valde milii videlur dclectabile rctraciare sxpitis tam
impcnclraliilc sccrctuni. Ecce
sibile
sil
;

cnim cum
gignil,
cl

sic

imposqui
:

*

u eumdcm

cssc

qui

eum

gignilur

atquc eiimdeni cssc parcntcm cl prolcin

ut nccessc sil alium essc genitoicm, alium gcnilum;
cl alium esse Patrcm, alium

Filium

:

sic

tamen nc-

cesse

***

est

idem csse rllum qui

gignit, ei illum qui

gignitnr, nec non
bilc sil aliud cssc

parcnlcm

el

prolem, ut impossi-

gcnitorem *",

nilus;
litis.

aliud
*6 *

esse

Palrem

,

quam quod est quam qm<d esi

ge-

Fiut

(61)

Et

cum
*7 *

ita sit alins ille, ct alius illc,

omnino patcat qnod duo
ct

sint •••; sic

lamcn unum
illc

tur Paler esscnlia Filii, et Filius csscnlia Patris; quasi alter non per se, sed per alleruin cxislat summa enim csscniia semper est per se, sicut summa sapienlia seinper sapil per sc. Undc Palcr per se est, cl pariter Filius per se esl; quia Paler est snnima essenlia, cl parilcr Filius esl summa essenlia. Filius quidem cst csscntia nata de Patris esscniia, et sapienlia de sapienlia; sed non idcirco minus perfecla esl, miiiloininus euim ipsa per sc esl, cl per se sapil. Nec repugnat quod Filius cl per se subsistal, el de Patre habealessc Nam a Patre habel ul per se sil el per sc sapial alioquin non essel idem esse Palris ei Filii. benique utriqtic non aliud est habere essentiam, quam cssenliam csse. Ergo sicut babet alter altcrius essentiam ; ita ali.r cst allcrius essentia, hoc csi, idcui csse cst alteri, quod est alteri.

idem ipsum

csl, id

quod

csi

et

ille,

ul

B

Undc eliam
non erratur a

si

*7*

alter allerius dicaltir
;

essenlia,

penilus lateat qui duo sml.
alius Filius,

Nam
quod

sic est alius Paler,

vcritatc

sed sumnia unilas simplici-

ut.cum ambos dixerim, videam
cst,

mc

duos
ct

lasque coinmcndaiur communis nalune. Nou enim

dixisse; et sic est idipsum
Filius, ul

cl

Patcr

vis

namquc

non intelligam quid duos dixcrim. Quamsingulus Patcr sit pcrfcclc sinumus

quemadmodum intelligiiur sapieniia hominis, per quam homo sapiens est, qui per se non potesl esse
* 77

sapiens;

ita

intelligi polest, si

dicalur Pater esut

Spirilus, ct singulus Filius sit pcrfccte
ritus; sic

summus
non

Spi-

tamcn unum idemque *"
sed

csl

Spiritus

m

scntia Fi/ii,
*'* sit Filius

et Fiiius essentia Patris,

eo

modo
per

existens per patrem, et Pater per Fipossit aiter existens tsse
«

Paler et Spiritus Filius, ul Palcr

cl Filius
:

sint

Iium, quasi non

nisi

duo

Spirilus,

unus Splrittn

ut sicut

singula

alterum

;

sicul

homo

propria singulorum non recipiuul pluralitatem, quia

pcr sapienliam.

on potest essc sapiens, nisi Sicut namque summa sapicnlia "'
ita

quod commune est ambonon sunt duorum; rum, individuam tencat unil3lcm, quamvis tolum
ita id
sit

scmper sapitper sc;
per se. Est auiem
Patcr, et perfecte

summa

esscuiia semperest

perfecte

**°

summa

essenta
parilcr

singulorum.
lilii
;

Nam

sicut

non sunl duo palres, aut non sunt duo, ^
Patris, el

summa

cssentia Filius;
csi, cl pariler

duo

sed unus Pater, et unus Filius, quouiam
;

crgo pcrfcctus Patcr per se
••"

perfectus

singnla sunt singulorum propria

ita

Filius pcr seest, sicut uterque sapit per se.

Non

sod tinus

Spirilus;

quamvis

cl

singuli

enim idcirco miuus perfecta
tia Filius,

est csscntia vel sapien-

singuli Filii, sil perlcctuin

essc Spirilum. Sic suut
alter

quia esl cssenlia nata dc Patris csseniia,

oppesiti relaiionibus,

ut

nunquam

suscipiat

et sapienlia de sapicnlia; sed

luuc minus perfetta

proprium altcrius;
*7
'

sic

sunt concordes natura ut

essentia vcl sapientia esset,

si

non cssct per se aut
ut

7 semper tcneat esseniiam alterius. (62) * * alicr Sicenim divcrsi sunt, per hoc quod aller cst Patcr,

non saperel per
Fiiius

se.

Nequaquam cnim repugnal
subsislat, ct

ct alter
Filius,

Filius

m

el per se •'*

dc Palrc habeat
el sapien-

,

ut

ntmquam

dicalur

aut Patcr

esse. Sicut
tiani,

enim Paler habct essenliam,
in

aul Filius Pater; et 6ic idem sunt per subFilii, cl in

et

vitam

scmctipso; ul non per alienam,
sit,

siantiam, ut sempcrsil in Paire cssentia
Filio

Md

pcr

cssentia Palris.
|»lurcs.

Esl cnim non divcrsa,

sed

sapiat, pcr

suam csscniiaui suam viiam

per suam sapienliam
ila

vhal;

gigncndo, dat
ct

Cudcin; non

scd una ulriusquc essenlia.
(G3).

Fiiio et>sentiam

babcre, ct sapienliam

viiam in

CAPUT XLIV
Quomodo

scmelipso; ut non per cxlraneam, scd

suam cssenneeeri.

aller alicrius sil essenlia.

tiam, sapienliam cl vilam subsistat, sapiat ct vival;

CoMKCTUi
**•

c.Ai-iTis.

— Alter
*'•*

allerius essenlia reclc

p

alioquin non cril idem esse Palris el

Filii,

VARLE LECTIONES.
incipit capui 43. sub lioc litulo : Helrarlalio, etc. ut in titulo •*" impossibile sic mss. Vict. Saq. cuni sic impossibile sit Sie •" Alium cssc geniiorem... alium esse mii. aliud taincii neceHC mss. Tliu. si laincn ncccsse •'• Quid duo ••• ln mss. cominuaiur capul prwcedens. sint mss. csse genilorem... aliud essc * 71 *7 * Unus llnum cl idem ipsiim uui. Cem. Cister. iiuum cl id ipsum duo sint Thu. qnod *7 ' *'* Sicut siinl Summiis spiriliH nii. S. Micli. ouut. sniiimus iil.inqne MM. ununi idcmqtie *7 * /n mu. con.)ik onlrs ii.nitra, cl aller Ml, sic sunl nalura coucordcs iu allcr ms. Cister. omit, sunt *7 * *'* El alilcr lilius mss. Viel. Sag. omit. cl Unde etiam si etc. in mi$$. hie imutitur Caput prorctdens. 7T tnnpu Caput 11. cum eo titulo : Quomodo aller, ctc. ut in tituto Capitis i3 in cxcusi$. * Non polesl esse *7 " •*• Utco modo imt. Thu. ut codem modo Namquc summa sapicnpef sc Ml, p>T so noii potesi essc ••' El pariter per•*• Est 1 iiein perfecle »u. Vict. 3. omit. pcrfecte nuiitt. suinina ti.i iui. Tliuav. 3o. -. lus diii. Vin Saq. Thu. omil. paritcr •*• Rcpugnal ul lilius pcr se m$$. Vict. Sag. Thu. Ctsler. repu-

lnM

niis lol cl

lanlis, etc. in mss.

Itic.

capiiis 42. in

excusii.

Ctim

sil

<

I

Kuanl ut Qiiua

ei

per se

NOT/E.
(Cl) Aliashic incipit cap. Ai.
(G
7

))

Alias cst pars cap. 43.

[M)

Alias bic mcipil cap. 43.

191
pti

UONOl.OUl
Ptlri
Kiliui
:

M.
1
i

4

qood qntra uiban

Ullitjvl

|

FUtat Palrli
vinniiiiiis
l'.iii-r

n

quin
i

Pttti
'

iiiu,

ltieon«

dlislmc luprrlui pervliun Mt. Qnart nnn ropugnil
Kiliiim 01 lllbllllefO por

ilm pottsl
Naiu
li
i

itus
li.il

esteniia
prol
iiio,

quam

M|

Ul

MM

dl PllftJ

qtll

Kilii

<:

una

-i

boc

iiitiim,

iil

esl,

ptf *o Ipton POttt Ptirt btbtrt

Mbtltltff|
*i

:u ui.i
tlctii
i-

hn viuic
.

ioiiiiiioiiil.il

Kilititn
I'

non
,

nri-rssc osi iiiuin

iii'

'" Nin
"""

qni»

rnli

iiii

lnl.i-i-

'

iiiii

ih
I

ftcil

I1.1111.

ips«M

s:i|iirns Miiiin iito *'•

sapicnliaiu, riijus
lii»i

pims eipcis

btbtft

M

Ptlft
i::.l,

tl

btl

ii

"'.

Ubjl

<

»1

MMfJMl
ile

MMM,
iMtft

docer.
iion

l,

tiiiquo

lOM

liplMlll tjui

Palris, quoil

r ilnis esl ic.ti <lill'.-rtM
1I1

ttsCnlu

lueongrut diotMMf,
illius

Md

qotnfbj

M

l
,

rairisoksoniia, jinn

Palre rsscitiia
01

••'.

Sitnilili r

•apivnlia ab
lainon ouni
1100
j

Mpltnlil btbtftl

MM

ot sapero

tfft est
v.-riias ii

Kilius

Pattis virlu»,
;

sapienii.-i,

nn

"'

uii cssct, noniiisi hii.i

ossenliu cssol Mf ,
igilllT
llKli;is

|mUUi

tt

qnidquid lumiiii Spirilus ronXI. V) •••.
\\c

Slperol

IIMI

icipfta

*•'.

Mnll.i

vcnil osscnii.c

artertu Palris co.i Irriius lilios, qui sic

btbtil PtlN
t=a-

CAPIJT

ILf|[if|,

cssr, ul iimi siut
pil et vivil.
Kilii,

dux

csscntio, por sc subtislil,

Quomodo

ijinrdiim ci

Mj

quir

prnfcrnniur, nliter

Nnn

igitur sic intclligi pttttl quotl Pstcr
sit

qunqnc CoNsptciis cvoitis.

pvtiilll

llltclllijl.

aul Kilius Pttftf

osscntia; quasi aller non
;

Kilius

ilici

rtiain

pMMl

Ift*

possil subsisterc
sigiiiflcandiuii **•
siiaplicis,

por so
quain

sed pcr altoruui

sed ad

B

lialienl

couiiiiunionemsunimo

summcqiio

uniiis

OMtttin,
sic osl

•** dici cl intclligi

polcsl

qilit

m

sic

congrue
allcr
id-

etgaiuo 1'atri»; qiiu InleUitii, s< it oi novii ptin PtifM MMMitm. Vorilis otiain Palris co scnsu cltci potet, qnil non csl ini|H?rfi ( l;i inulnlio, ttd iiiUyr.i ferilM el insa pMtfMI Mbttttlia, cl nun csl
iciiii;riiii:i

ci

Mpieatit, MlenUi
I

et

MMMM

aliud qudin

quod

osl Palcr.
•**

ipsum quod

alior, ut allcr

habcal

csscnliam alleutique non aliud

Vidcnlur laincn
ferri cl inlclligi

tjMMMt,

cx

liis

qnae sic pro-

rius. Ilac itaque ratiouo, qiioniain

esi baberc essentiam, qiiam

csscniiam

20

possunl, aliam quoque non ir.oonipsa

ossc

gruain sub bac

pronunlialione inlclligcnliam

sicul babci altcr altcrius csscniiam, ita
aliorius
alteri.

csl altcr

suscipcrc. Liquct
csscnlia, id cst,

idcm cssc

cst alteri,

quod
id est

cnim Kilium cssc vcruin Verb;:m,
lo-

pcrfcclum inlclligcniiam, sivc ptlMCttM

lius

palcrme subslantiac coguiiionem,
id

cl scictiliani,

CAPUT XLV
Quod
Pater etsentia
Palris virtus,

[al.

XLIV]

»ti

ol sapicnliam,

cst,

qux ipsam

Ptlfil intcliigii

aptiut dici potsil Fitius esscntia Patris, quam Filii : et ifuod similiter sit Hlius
<tt

csscnliam,

cl cognoscit, cl

scit, ct sapil. Si igitur

boc scnsu dicalur Kilius Palris

intolligentia, ct sa-

sapientia, et similia.

CoNsrsxTiiscAriTis. — Magis lamen congruil Kiiium C
dici esscntiam Palris, quani

pionlia, oivloniia, cl cognitio, sivc

notilia; quo-

niam

intolligit, sapit, soit ct

novit Palrcm,

ncqua-

Paircm

dici

ciMnliam

dici

cum ounn rilius habciil csscntiam a Patie, polest baborc esscntiam Patris, cl proindc esse csscntia Patris. Sic Kilius dicilur Patris virlus, sapicntia, votilas, juslitia,elc, quiabxc babot
Khii
:

quam

a vcrilalc

discodilur. Ve.itas
«,.,.

quoquc Pal.is
,

aptiss.mc dici

potest

r il.us,

non solum eo scnsu T
oliam

quia esl eadcm
jaui

Kilii vcritas

qua? csl cl Palris, sicut

perspeciuui

cst;

sed

boc

se.isix

ui

a Palre.

in co inlclligatur

sccundum pcr$|>eclam ralioncm verum sil, valdc lamcn magis congruit Kilium dici esscnliam Pairis, quam Pairem esscnliam Kilii, quoniaui
licot

Quod

non imperfocla quxdam imilatio,
esl Paier.
(64).
el

scd intcgra veritas patcrnx substantix, qu a non csl
aliud

quam quod

namque Pater
ipso,

a nullo babci essenliam nisi a sc-

CAPUT XLVU
Quod
Filius
sil inlelligenlia

non

saiis

apie dicilur habere csseniiam

ali-

inteUigentiw

Yeritas

cujus nisi suam; quia vero Kilius essentiam
liabct a Palre, ct

suam
Conspectus caiitis.
lelligcntia,

verilatis.

eamdem quam
aliter

babci

'**

Paler, ap-

ld paiel, quia Kilius esi in-

tissime dici poiest habere esscniiam Palris.

Quare

et scicntia,

el

sapientia,

ei

vcritas

quoniam neuter su
existendo cssentia
;

palernx subslanlix, qux ipsa esl
scionlia, ei sapieniia, et veritas.

inlelligontia, el

babei cssenliam,

quam

sicut aptius inlclliciliir babcrc j)

Al

si

ipsa

subslaniia CM Paltis est

iuitlligcniia,

YARIjE LKCTIONKS
De palre babere mss. Tliu. ex patre bafaisum mss. quod quara falsum ••* Utique bxc ipsa hms. bere Suam me babere sap. mss. excepto ms. S. Mich. omit. baborc •" Tamen cum jam non essct, nisi sna sapiculia csset mss. excepto ms. S. Mick. tamen utique hoc ipsa Cister. cum jam esset, non nisi sua esseniia essei mss. Tku. la.itcn cum jam essei, sua sapientio csset ••* Nec separet nisi seipsa ms. Cister. nec sepaict tnincn cum jant esset, non nisi in sua essentia esset. ••• Ad designandum mss. ad signilicandam "* Si congrue mss. sic congrue » 91 Quod sic nisi in se ipsa *9 ' Cap. 44 esl in mss. caput 45. ,03 El eandem habel mss. et eaudcm esl mss. Yict. Sag. quia sic est quam habet Ut hic sil ms$. ut hoc sit ••• Imnio Quoniam neuler mm. T/i«. 30. quoniam neulrum •" Patris essentia, virtus el sapientia sive jass. Cem. Vict. dc palrisesscntia mts. immo de palre essentia Sag. Palris virlns el sapientia seu * 98 Cap. 45. est in mss. caput 46. ••• Videtur tamen mss. videnlur tamen. *•• Al si itisa subslantia etc. in mss. Iiic incipil Cap. 47 sub Iwc tituto : Quod filius sil intelligenlia etc. ut in litulo Capitis 46 in excusis. mss. Tltu. Quod filius sil inlclligoiUia inleliigcntix, el veritas vorita•*•

Quodque
•••

m

nt

m

m

lis

:

ct similitcr.

NOTiE.
(64) Alias est pars cap. 45

ni
et acientia,
ct

S.

ANSELMl CANTLAK. AHCIIIEP. OPP. PAHS
veritas,

I.

-

DOGMATICA.
;

2<K)

sapientia, Cl

consequcntcr

A

ipsa noslra ipsc

60 *

memoria
sit.

scd sic csl mcmorsui, ul
itaque ul quo-

colligitur qtiia sicut Filius cst inlelligentia, etscicnli.i,

meiuoria sua

Conseqiiilur

el sapienlia, et veritas palcrn.c sulislantiae

;

ila

nioilo Filius cst inlelligenlia sive sapientia Patris, ita
sil ct

e>l inlclligcnlia

inlclligcntia:,

scienlia scicnliac, sa-

patcrmc memoria\ Al quidqnid
;

Filius sapil,
* '

pienlia sapiei.lsac, ct verilas verilalU.

aut inlelligil
••».

cjus finiiliter et mcminit. (65)
Patris, el

Esl

CAPUT
Qiwd
tin
cl

XLVIII

\al.

XLVI]

igitnr Filius
id cst,

mcmoria

mcmoria mcmorijc,
esl

mcmoria nicmor Palns, qui

mcmoria,
cl Filius

tjnomodo Filiut sit iutelligentia vel sapienmemorice, et memoria Patru ct memoriw.

sicut cst sapicntia Palris, cl sapieulia sapienliue, id
cst, sapienlia

Conspkctls capitis.

— Vcrbum

sapicns Palrcm sapicntiam
nala dc mciuoria,

:

rci cst ipsa cogitalio

ad.ejussiroililudinem cx memoria formalae. Ergo Verttiim exmemorianascilur. ErgosicutFiliusdicilur Verhum sicPaler, ex <|iio gignilur, dicipotcst memoiia.EigosicutFiliuseslinlelligcnliaetsapicnlia Patris, ila est intelligentia et sapientia paternse memorix. Et qnia Filius quidquid sapil ct intelligit, ejus ct meminit; Filius esl uiemoria Patris. et memoria memoria\ id cst memoria memor PaIrisqui cst memoria dc nullo nata; Filius vero cst niemoria nata de memoria, hoc cst dc Patrc.
;

quide.n mcmoria

sicut sapienlia

nata de sapientia; Patcr vero de nullo nala
ria vel sapieulia.

mcmo-

CAPUT
Quod summus

XLIX(f»).
Spiritut j? umet.

B

Stimmus Spirilus, sicnt sui Conspkctus capitis. inemor est et sc iiitclligit, ita se amat. Naiu el ipsa mcns ralionalis se cl illum amarc posse nmvmcilur ex eo quod se cl illum possil inlelligerc.
Sed ccceduin
tes

Dc mcmoria vcro quid scnlicndum

esl? an

xsli-

mandus

est Filius

inielligcntia memorias,

sive

mc-

" bujus Patris Filiique proprielacommunionemque dcleciahiliter inlueor, niliil
6

moria Palris, aul memoria memoriae? Equileni cum

delectabilios inillis

contemplandnm invcnioquani" 1

sumina sapienlia
nihil

sui

competenlius

memor csse ncgari non possit, quam in memoria Pater, sicut in
;

multii amoris alTectum.

Quam enim
cl

* 11

absurde ne-

gctur

summus

Spirilas se amare, sicul sui

mcmor

Vcrbo

Filius inlclligilur

quoniam de mcmoria uasci
in nostra inenle per-

est, et se intelligil!

cmn

mens u
*

ralionalis el se

Verluim videlur, quod clarius
cipitur.

ct illom aniare possc convincalur cx eo,
iilius

quia sui ct
:

Quoniam naraque mens bumana non scmsui

inemor cssc,

cl se

ct illum

intelligere po'.ebl

per se cogitai, sicul

scmpcr

mciiiinil, liquet,
° 02

otiosa

namque,
amelur

el pcuitus

iuuiilis est

ncjnoria el
ratio exigit,

cum

se cogitai, qoia

verbum
t>i

ejus

nasciiur de

inlelligcnlia cujuslibct rci; nisi, prout

memoria. Unde apparel quia
eteniin cogitarc,
csl

scmpcr secogilaret,

res ipsa

aut leprobelur.
sicul
sui

Amat ergo
ct

seipsiim
se
iu-

scmpcr verbum ejus de memoria nascerclur.
cujus

Rcm
hoc C
for-

summus
tollinit.

Spiritus;

mcmiuil,
•»«

meuioriam liabemus,
cx
meiuoria

mente cam diccre; vcrbuiu vcro
Btmililudiiicn)
Ilinc ilaquc

rci, esl ipsa

CAPUT L
Quod idem amor
Co.nspf.ctus capitis.

\al.

XLVIIIl
u

cogitatio ad ejus

parilcr prncedul

Pulrc

el

Filio.

maia.

liquido

animadverli potesl de

summa
scmpcr
cj-.is

lapientia,
stii

quoe
est,

sic

scmpcr 6C
nascilur.

dicil, sicut

amorem ex

Patct aulem co procedere quia sui
:

summi

Spiriltis

mcmor

cst

c

ie

mcnior
601

quia dc xterna

memoria

coaetcrnum

Verbuiu

Sicul igilur

21mlelligil nulla enim res amalur siuc eius meiuuria el inlclhgcnlia.Er.gn amor ille procedil a Puirc
qui est mcmoria, cl a Filioqui esl iiilclligcutia.

Verbum cougruc inleUigitur prolcs; ita mcmoria, parenlis nomcn aplissime suscipil. Si ergo proles,
quaj oronino de solo suinmo Spirita naia esl, proles
csl

Palam ccrlc
circo
ei *

esl

ralioncm babenli,

eum n*n

id-

sui

mcmorcm
cum
se

csse aut se inlelligere, quia
sui

mcnoriae ejus;
t0 *

nihil
**•

couscquenlius

quia roemoria 6ua cst

idem
sic
;

ipae.

eo
ria

(|tioc|

sni

roemor

c^t,

est

\ quani Quippe non iu iu sua incmoea

,0

se amat, scd ideose amare, quia
intclligit;

incmnit, else

nec

possc amarc.sisui

non

sit

mcmor,

attt

sc non inlelligal *". Nulla enim res am.t-

60T
,

vekil alia res in alia
iii

quemadmodum
ut

qux

lur, sine ejus

memoria

atit inlelligenlia •»•

;

cl

mulia

sic

suni

humaua; mcniis mcmoria,

non sint

tenciilur mcnioria cl inlelliguulur

qux uon amaulur.

ARI.E LECTIONES
vel MpieuUa mss. capul 48 sttb hoc titnto : Qu»<\ ei qiiomodo Filius sit inlelliacnlia Ml Quod verbnm ejns m»s. Vtct. S«e. quta verlmiii »...!•; B el merooria Palria et nteroorix ot Nilul couycmeuliui " Memnria coxiernum mss. neinoria ejus ceclemnin * ej •" Meworia ehjs eat mu. ntenoria ana «ai *°* Q"'I'P'aero. Sm. S. Mick. Ciattr. nibU consequentius '"Siccsiin sui ineroona mu. Gm.S. Mich. ( itter. noii c*t, iu eo ntM. S. Mich. quippe non In eo ,0 » l» •• luaa 111 nostra inw. Ipti noaira merooria mw. continuutur P ut ir roi ... s.... memoru Qoodiummus bpii<oc itiuio : •'• Sed ecce duni ttt. »> mt$. Ihc incipit -4'J ««* pr*(cd*Ht. Quonuin •" Inwni. quain mu. mvemo. «|uam titulo Ctvitii 48 in cdmt. rilUI sc amrt. ut mts.ca*" Cun neui nus. Vlct. Sag. Thn. cum ci mens "*C«p. 48 '• m. qnani enin enira wi Quod iden amor nariier procedal a Patre cl Hho.m m tuulo ctmuu 48 i»i cdtus. rai o sub kot utulo * IJ " Lt intciiigcnna nas. Euni idcirco mai. euu nou idcirco •" ^ uon inielligit hui. to nou iutcUigai

•"Cep. *Kcs:

m

fc

u

m
-.

Mi»

1

'

iii.i

NOTyE.
II

....

Iiic

incipi» cap. 47.

(Cb^ Alias cst pari tap. 47.

Ml
Pattt dore,
Igitur

\IO\OI
jiniMf.li

Ol.ll
\

.1

m
DouIi|im
^i

snmml
rsl, c(

Rplritai

o*

M
-

prooi

plrltiM

nails

qnu

siii

mcnior

M

lltloll ^i

Quwl

I

m

niliii
i

nnqusm
i

illuil

ossct

anquam creaiura, ii qusm tummiiN Spniiu»,

i

in iiifiiiiMi.i tiiiiinii Bplrtloi Inlelllgllur Piier, bi In
(oliigonii.i Plllui
ifir

Pslct
01

Flliui niliilominui
(nii
<

I

iinii

i

iii

I'

.

maalfettam
ftiiiniiii

csi quli i Pelre parl

PlliOSllillgOri nl
!.,(• .ii.ini
i|

.|'i

tir

i

i

n
1

l.iiin
1

.iiiioi •->!

et a Kilio *'",

BpirltUI

lOMf pTOOOUl

non
OOt

u.i in

iio»]

r»i

Pater

I

llius,
i

ijini.i

CAPOT
Quod uterque
pari

U
-

[a/. xi.iX! "•,

MmOM

OOOOOtiO.

A(

qiioiii.im
i|iiid

iiiui

amoie

dilignt ic, rl nltcium.

pluics cssc non pnfttunl,

niagi»

nct

c»kanuiu

(.oxsi-n.Tds c»nTli». BummUI S|nrilus F.rgo Paler imit: 01 imit, at Flllas

m

m
i

M

uni.it.

1

qnam

Pslrcin »1 Kiliuin.
cssculi.uii

ci
'

nirnniuc ainonin uoiin
K»l
igilur
iilcni

1«*

Oiie siiiiimain

uoor
Iiuiih.ii,

Indlvlouw Spt» illoram imil winroui onlm riniH oot Pator ot Fltlui, 01 imbo ilaial iuoi nnui ipiritui. Ulerqui otiaui m oi iltoraw inlalligii, i|in.i iiil ot olMriai mominit, Klqooniain In ulroqao quodamat Idipiuia esi quod unotar, ntorquc pori amoro sc c( iltorum dUlgll,
i <

snoinia MplenllO, stimma \cnlas, snmiiiiini
el

quidquid

»le

MMMl
I

Bpfrilui

MMMMio dici
•"•
,

po-

IOKm

CAIi
Quoa
non

1.1

V

[«/.

111]

Bod

si

io

amat stimmus
inut

Spiritus, procul dtibio

M

lolus procednt a 1'nlrr, loius n Filn,
ii(

ct

'OttMl

niii

utuis

amnr.

iroot Pator,
singiilus

m

PiUuo, ct iltor ntorum;

Paler osi

kuiiiuiiis *'• Spirllui, ol

Filius, siiiiimns Bpiriltti; ct anilio sininl,
ritus. K(
nit, et
I

A.noriste non ooprocedii in „ coNspr«: T iis camis. quo Pnli eiFiliui pluros suut, iod eiin iu quo ilagnhn siinl iiniiin. Non f in iii prOCOdll 01 ii ilioiiilnis, i|ii.c iinus spii

<nn:i

1

quia ntorquo pariler lol 01
!

ittOriui niemi-

plnies siint, ciun
;

alia sit

rcljlio

l'.ilns,

clalii

ic ct altcriun iotolligil
quoil

el

quoniim omntno
in

JipMM Ml

amat, vcl amaltir

Palre *", cl
di-

quoil in Filio ncccssc csl ul pari
ligat se c(

amorc ulcrque

allerum.

CAPUT LU
Quod
tantus siliste amor.

[

U.

L]

"
esl ipse

quanlus

suminus

rclsiioFild Md cx Ipoi mm menllo, nn;»- plara* litStOm iion ailmillil, raltr Ol Filius CUlittUUl l.iuluiii boiium sic taiiien, ut lulus u Pltro c( UHttl a Kilio ct totus ab UtTOqae unus Ideosqaa proceil.it; qnii Pstre, qui iingului et Mimmoi Spiritus, noii proeedil nisi summus Bpiriias, eta Filio iini siugulus pniitcr csl sumuius Spinlus, noii proccdil uisi summus Sptritus; <t a Palre cl Filio, qui iioii iluo scil unus sunl Spiriius, uon
;

Spirilus.

CONSPEf.TOS CAP(TIS.

prooedcre potcsi

nisi

unus

siiiinnus ipiriiua.

1(1

amor
lcm

istc,

quaiilum

illc

COIISUI l|lli:l (aillllS CSl sc inlclligil; lantiiin au-

Itttuendum eit diligenler ulrum sint duo amorcs,
Ottttl a

inlclligit,

quanius

cst.
iilo

Patrc proccdcns, altcr

a Filio

:

an uuus, non

Quanttis crgo est
sic
gil,

amor

summi *" Spirilus,
si

tolus ab uno proccdens, scd parlim a Palro, partim
a Filio
:

communis

l\uri cl Filio!

Scd

sc lanlum dUi:

an uec plurcs, ncc unus pariim proccdens
tnttis a

quaiituin sui

mcminit

ct se inlclligit

Unttim

c

a singulis, scd unus lotus a singulis, cl idcm

autcin sui

mcmor
ejus,

est ct intelligit se, qiianla est cjus

cssculia, quoil aliter cssc tus est

non poiesl
cst.

:

profcclo tan-

duobus simnl. Sed hujusmodi dubilalionis cerlitudo hinc indubitantcr cognoscilur, quia uon cx co proce-

amor

qunnlus ipse

CAPUT
Quod idem amor
tus; ct
ritus.
sit

LIH

[al.

Ll] "».

quo plurcs sunt Patcr et Filius, scd ex eo in quo unum suut. Nam non ex relationibus suis, qma
dit, in

idipsum'quod est summus Spirilamen ipse sil cum Putre el Filio unus spi~

plures sunl

,

ali.i

est

enim

relatio Palris,

alia Filii;

sedexipsasuacsseniia.quxpltiraliiaiemnouadmilli.,
cmitttmt Paterct Filius (anlum paritcr bonum. Sicul

Conspkctus
istc

citPiTis.

— Nihil potcst cssc par sitmmo
Spiriius.

ergo singulus Palcr esl
Filius csl

summus

Spiritus ct sin^ulus

Spirilui nisi

summus

Cuin crgo amor

summus
uiius

Spirilus el simul Pater et Filius

lanlus

sil,

que( quia
cisi mliil

isle

qi.anlus csl summus Spiritus, lianior esl suminus Spiritus. Deintle
existerct
iste

non duo, sed
iiiauai totus

*"

spiridis; ila a singulo Patre

unquam

quam suminus

Spiri-

amor summi

Spirilus cl a singulo Filio
Filio

lus

,

Palcr et Filius nihilominus seipsos ct inviccm

lolus; et simiil a Palrc cl

non duo

loli,

scd

(liligcrent.

Ergo amor

quiHl esl Paler et Filius, lkmiquc sutumx essentiac plures esse. iieqiieuut. Ergo ulriusqne amor una esl cum Palre ct Filio sumnia cssenlia. Ergo ainor ipse est sttnima sapientia, summa vcritas, sumintnn bonum, el quidouid de sutnmi Spiritus substantia dici potcst.

non esl aliud quam quod cst summa esscnlia.

unus idcmque lotus.

D
Cosspectus

CAPCT LV
Quod non
sil

[al.

LIII]

"8

.

eorum

Filius

amot

r.APtTis. Amor t.iinen isle nec Patris nec Verbi, a quibus procedit, es( Filius, quia cx
il>
.'

Verum

quid polest csse par suinmo Spiritui, nisi
Islc

quo

illis

procedit, non refcrl

(linciii

licel

oinnino idem
si

suminus Spirilus?

ilaque •"

amor

est

summiis

Filius.

Dcinde

corum siuuliiiiquod esi Patcr el prolcseorum esi aniallcr eorum
sit
,

vahi^: LECTIONKS.
«It

Et a
elc. ui

Filio mss.
t)i

quc,

snmmus
sil,

*"
elc.

tus Spiritus. his. Tliuan. 50.

cl Filio Cap. 49 est in mss. 51 $«/> hoc litulo : Quod ulcr"• Paier summus est mss. patcr est in edilisms. Thu. 90 omitt. et alterum. •" Cap. 50 est in mts. capul 52 sub lioc tilnlo . Qtiod lanln p.itre mss. Vict. Sag. a patre \a in titulo Capitis 50 in editis mss. lliuan. 90. Quod Lmtus sit amor istc, quaiilus sumniiis
titulo capitis

Vict.

Sag.

49

Quod

lanltis sil

amor

isle,

quanlus esl ipsc Spirilus sumiiMis.

"3

Sag. Thu. S. Miek. cstamor isle summi * ;v Cup. 51 esl in mss. capul 53. 6" Spirilus? Islc itaque mss. Vict. Saq. Nisi sitmmi Spirilns ainor? Isl(> naroqoe Cnp. •" Filius, non duo, scd uiius mss. Thu. 90. Filius, non dico, dtio, seJ unus fiu 5t msf. caput 55 cum hoc. titulo : QnoJ non sil corutii Filius.
Vict.

mi m$$.

Ksl am;i«- sunisunniius 52«? msa. ca•'• Nisi

m

* i8

Cap. 5o
7

csl in

1'A-rnoi.

CLVIIf.

20->

ANSEL.MI CANTUAR. ARCIIIKP. OPP.

PARS

I.

;

DOGMATIC.i.
vcrissiinam

k

in\
ci

maler. quod rcpngnat; ctim non aliler • Palrc quam l Filioprocedat aul ntcrque patcr sive mater ejus cst nulla antem natura admtttil dtio aliqna qnne sitigula pcrfeclam et
eritp.iior.eju-., allor
:

A

potcsl; quia Verbtim

cssc prot.mt,

\ertssiinum filium
aut prolem
csse,
dici

amorcm
ille,

vero nullatcnus
est.
is

filitim

:

manifcslum
cuj
esl

Polcst iiaqtie,
csl, geui-

oinnino

aliquid uiium, patris ct habcanl habiludinein.
ctini

eamdem ad

matns

imo dchet
nullo
liiin
,

solus

Verbum

lor cl ingenitus; quia solus

Paler cl parciis, et

Quid ergo?

hic

amor
sit

paritcr

habeai essc a

modo abalio
qui soltnn

esl

:

solmn antcm Vcrbum gcniprolcs est. Solus vcro

Pah-e et Filio.ctsic giniihs
dissimilis
sil itlis,

ambobtis ut nullaiciuis
illi
:

filius cl

amor
fiiius

sed omnino idcm ni quod

uiritisqtic,

nccgcnilns, ncc ingcnitus, quia ncc

nunquid Filius eorum, aut prolcs, xiliinamlus csl? Sed sicut Verbum, mox ut eomideratnr •", *e pro-

cst, ncc prolcs est •", nec

omniuo non
[at.

cst

ab

alio.

CAPUT LMI
Quod amor idem
sic
sit

LV] •».
et

lem essc cjus, a quo cst, eviileniiss.me probat, promptam praefcrendo *", parcntis imaginem sic
;

inctealut

crentor, sicut

amor apcrtc

sc

prolcm negal; quia dutn a Pairc cl

Pnter el Filius : et lamen ipsc cum illis non tres seJ umtt increalus, et unus crcnior. El quod idem
possit dici Spirilmt Patris et Vilii.

Fili" procedcreintelligiiur,

non «uiirn tam perspicuam

exhibel sc coutemplanli cjus, cx quocst, similitudioem, quamvis ipeumconsidcrala ratio doceal omnino
i.iipsum esse,

ConsrsxTUS capitis.

— Cum amor

isle

una eademquo

B

quod
csl,

cst

Pater el Filius.

Deniquc

si

prolcs

eorum
;

aui altcr

corum

erit paicr ejus,
:

alier mater

aut ulcrque paler, sive mater cst

quae

omnia veriiati repugnare vidciitur. Quoniam iiamqnc nullateiius aliter a Patrc proocdii, quain a Filio;
nulla vcritas

palilur

til

dissiutili
.

vocabulo ad illum

Patetet Filius referanlur
ejus,
alter

non cst ijitur aiier patcr maler. Ui autem duo aliqua sint, qux
pariier ad
aliquid

singula pcrfectam, ci.nulla considcratione diffcren-

cinn Paire cl Filio siimma csscniia, qua; sola a nullo facla. pcr sc omnia fccil ; ncccsse est siculPalcr clFilius, ila ct isteainor sil increaitis el rrealor : cl islc ires, non plures, scd unus sint inrrcalus el tintts crcator. Pairem ilaque nullus facil, sive crcal, aul gignii. Filium Pater solns gigmt, scd non facil. Patcr el Filius nnn faciiint aut gignunt, scd spirani sutim aiuorem, quia ab cis prncedil non discc.ilcndo a stimma illa esscnlia, sed exislcndo ex illa. Ilinc stimnnc esseutix* Spirilns recle potcst ap|>cllari. Communio eliam Palris elFiliidici polesi. lum quia nomen habet commuue Palri et Filin tum quia ipsc illud ipsum omnino
sil

tem habeant

unum,

patris

aut

est, qtiod Paic-r ct Fiiius.

maifiK habiiudinem, nulia natura aliquo monslrari
concedit exemplo. Ergo

Quoniam auiem idcm amor
esscntia, sicut Patcr ei Filius, el
et Filius, et utriusquc

singulus est

summa

non

csl uterquc

,

scilicel

lamem

simul Paicr,

Pater ct Ftlius, patcr aui iuater amoris a se mananlis. Ncquaquam ilaqnc vidclur vcrilali convenire, ul
idcra

amor non
fecit.

plures *", sed uua
facta,

amor eorum

filius sit

aut proles.

C

summa
clind

esseniia,

qux

sola a nullo

non pcr
ui

CAPUT
Quod

LVI

[«..

LIV] •".

quam admodum singulus
crcalus
ct

per sc omnia

Ncccssc cst

queminsit

Patcr, et singulus Filius cst
ita

solus Paler sil geniior, el ingenitut; solus t ilius genilus, solus umor uec genilus, nec ingcailus.

creatus cl creator;
crcalor,

ct

et

amor singulus tamcn omncs tres
el

in-

6imul,

OoNsrxcTUS capitis.

non potcsl sed ncc 32 proprie dici gcnilus, sicul Vcrbuni oiiuiiiio iiigeinlus diccndiis ost; quia non oinutno non csl ab alio. lloc ilaqnc soli Palri onveuil, quod qtiod sit gcnilor ei iugciiitus; soli Vcrlio soli amori, quod ncc proprie geiutus »il gcnituiii net niiiiiiuo ingcnilus, sod ptoceilons sil; qttia uec prolcs csl nec omuiiio uon cst ab hlio.
isic
:

noo

*•''

plurcs, scd unus incrcatus
nulltis facit, sive

umis creaior. non

Ergo amor

Patrcm itaquc
Filiuin vero

crcai, aut gignit

Paicr

solus gignit,
el Filius

sed

facil

•"

<

Palcr aulem pariler

uon facinni, ncque
polcsl, spirant

,

gigiiunt; scd qiiodamnodo,

si sic dici

;

Se.l vidctur

lamen amor idcm, nec omuino,
loouiionis

sc-

amorem qnainvis cnim non noslro mmlo "* spircl summe iuconnnutabilis csscnlia, lamcn ipsuin suum amorcm '" a se ineffabililor proccdcinom
suuin
;

,

ctindtim

communis
ita

ustim *", dici

possc

non discedcndo ab
non
alio

illa, se.d

ctislcndo cx

illa,

fursilan

ingenilus; ncc

proprif , sicul Vctbum, genilus

Solcmus cn.m sxpc diccrc al.quid gigni cx ca rc dc qua cxi.slil ul cum dicimus splcndorem aut calo rem gigni ab ignc, seu aliquod iffcclum •" cx causa
:

D

terc

modo vidciur posse dici apiius ex sc emitquam spirando. Quod ll dici polcsl, sicul Vcr
csscnlix Filius cst cjus;
ila

bum summx
amor
ojus
:

cju&dcm
Spiiitus
sioul
;

satis tonvcnicntcr

apprllari poiest
ipsc sit

sua. Scrunduin

banc

igilur ratioueoi,

amor asuuuno

ul

cum

csscntialiicr
illi

spirilus,

Spiritu cxicns
ila

non omuino asseri polcsl ingcnilus vcro proprie, slcul Vcrbum, dici gonilus non
,

Paicr olFiluis,

non puicnlur alicujus spirilus
alio csl,

quia ncc Palcr ab ullo

ucc Filius

a

Patrc

VAllliE

UXTIONES.

Promptam pr.Tfcrondo mss. Thu M. Pron.pi..., fi.nsidcramr Ltsler. loouiini.is *" Lnciilmnis mmlnm wfc.ni. I.rm. «Hf« Hb*»" 1 m«i. I hu. -««' cmjta m inu. cuput 56 hi iO reserendo Ncc hlius ncc ingcmtus esl ahqnml tttXKsm ••' Cititr. Ali.i.ic.u efoctrtm mss. V.n. Um. Tkm* ufM '" Up. 55 t$t in mss. capui y. m» koc tkmto : Uiiod an.nr klem s.c Ici ew. IUm e$i, wc .111 ai. k T/..J iniiir nrtn nln. \inor __... plurcs ...» nnn ..1...-..^ wf. Thu. 1M). an.or non plura t>iulo capiiu «i w.t increaltc, ttc Paler solus g.gml; scd non .aut m«j. Ihu. •" Sim.il el non mss. Vict. Saq. Tkm. S. Uuli. siiiiul, non •' Tanien ipsiim amorciu '" Noc nosiroamorc mss. non nosiro inodo oon icd |igml
11

~ M,_
,

llllllltnci II ••• '•• Lap 54 est
.

m

II

mox

M

" " LNMMi.Min
m

m

«.

w

.

i

ptjiei
iuij.

ioIus

tadl.

S.

Uich.

(.tsitr.

laifieu

lpsum suuni amorcm

W.i
qttnl
ins uii
i|»«raiiic
iiis<|ii<'
.

»I<»V,|

'It.lll \|.

M
nteMiuii, «l
1

MMllur; aultm miiinolur «iii II» qma iiliiilr(M|in 110
•*•«.,

Sptrl
ii.

\

gcniiu

ioiom

imM;

lolM
aulrui

,

i|

I

n
i,

i

I

iiimii,

1

iuiiiiN

Inlclligil

Inlillifrilur

bili nioiln,

spir.inli'

iiiii
1

ilnliicr

|iiiii
I

<

,ln.

Qq|
iiun

,

,

Mi

•no
••'•

ria

Paicr;

m

iuii-lllfOoUl FllMO;
1

.,,.,.

ei eo

i|iiia

cil fiiinniun » PjIip. rl

iln,

n

,.ju.-

|O0 8plriMO<
S|,inlUS,

<»i

.

i

:'iui r

i'

,

,

,

l

iinis

>

.i

rtliooi i|iiim proprluM RMUincra
«jiiiiI

poiM

riootoi

itl

»lllils.|i,

l.jll
.

llilMO
,

MOU

lOMi|.!<

llii.lnr
.

nonicii,

quod

Ptlrl

Fllloqiie

«-«•iiiiuiiiH'

sii,

m

||
il.
1

si.iil

111

M

".*»
10

.1.

nl

,,,

„||, |X

b

Uum

v<<

-

|irt»|»rii

uniniuik

tllgil

lodigOUtill.
»11101

iim.il

quidcm
S|iinliu,

111I

siiii-

rw

pn.belui
I.X \„l
ulin
i.7

•i **' lial,
«|»«>
I

•cilicel, ul

ipse

ihmiiiu<<
«<l

siilnMauluiu puriler Palns
|»ro|»ri«»

CAPUT
Quud
r</

l.Mii :«'.

Filn Mgiiiliea*.
in-

nullut toriiui
iiilflliitnttum,

tmlujnit ad

qutti

dcttgnetor
111

:

.*l

lior

MMOJM nnn

MIMMOUrfUI
'/u/.i
.

.

innumlum

,

littgulut

imliu-r vaicbil,
1'aior <t Filius,

pcr hoe

i«li|iMi»i

cssr, <|»od «»(

quamvis

alt illi»

euie •uunt babcai,

fOMfOirol memorio, el tiiieltiuriiim, ci uiuqt, ifuidifuid necette ttl tnet\r ,tinii,„.

MMMM

'nlimetur.

COOMOCTOI UMTM.

Mer lamrn

n<illus

r.,riiiu

CAPUT
Qnod

LVIII

[al.

LVIJ

***.

ticul Filiut ett etteulia vel tnpienlia Putrtt, eo tentu, quinhabet eamdem ettenliam vel mpienttam quum 1'uier ; tic ttlent Spirttut tit Vulrtt et fi/11 ettenlia el tapientia, et timilia.

II

ad memorandum, sivc a.l Ih fOMOOM, lift ail ainamluin. Ciim enun qu OJI IQMMl rMMllia, IJMJPJMO «000)00)1 p< s, ,1 !,,<• moria, iulclligeiilia I ainor; <l 1I.1 llogQMU quis (|iie per sc incmiuil, pir inielligu, «i per •<•
alio lodigel sivr
1
1

<

M

auiat

;

sicut |tcr se

0M<
negligenlcr

Putcsl qiioquc qucinadmodiini Filius esl substan
tia,

el

sapionln, ct virlus Palris, eo sensu

Sc<J in his nullalenus
<|iiia

MOOMOOO

1

<un

habct

***

caiiKlcm MOOQlliM. cl sapicnliain, cl virita

tutcm, quain Pater;
essentia,
vel

utriusquc SjtinUis

inlclligi

mciidandum, quod intuenii inilu occurni, isiMMMK Sic onim necessc esl 11I Palcr inU;lligj|ur inemori
1

Filius

sapicniia,

vel virtus Palris el Filii,

intclligcntia, Spiiilus

amor;

ut

nee

Paie.

quia liabel omnino

eamdcm quam
LIX
[al.

liabenl
* v *.

iiidigeal Filio, aut coiuuiuni Spiiiiu, ncc
illi

Filius P.i

trc vel

codem
,

Spirilu, si\c

CAPUT
Quod

idcm Spirilus Palrc aui
Filinni.
;

LVII]

Filio

"•

quasi Pater pcr sc mominissc solum poi-

Pater, et Filiut, et
tinl in te

eorum

Spiritus, pnriter

sil, inlclligerc

autem nonnisi pcr

elaOMr.!

inticem.

tres sniit tina MMJOM lli CoNlPEr.Tiis capitis. siimma essentia, qnae ncc sinc sc, noc eilra sc, ncc major vel minor seipsa csse putost. F.rgo Iti ircs sunt in se inviecm, iia ul niillus alium exeedal. Deindc mcinoria sumni.r OMOOtia loia csi in cjits iiilelligeulia ct amorc, et iulclligenlia in cjus

nonnisi pcr siuim Filiiquc Sptrilow cl Filius pcr se inlcJligere laolttM quoat, per Patrcm aulcm »
1

mor
l,,s
.

sil, cl

P*
illi

^
sit

pcr Spiriliun suum ainet; cl iilem Spin » on a,i,,,J T'-1 »' »"»»re «»• lUMOl, s d Pa

(
^

lcr
in

mcmor,

cl Filius

illi

inleHi^il. N.im cuiu

liis

uiemoria et amnre, et ainor in nieuioria ct iutelligenlia ejus. ErgO lolus Patcr qui cst mcmoria,
est in Filio, qui est iniclligenlia, ct in Spiritti, qui csl amor : el lolus Filius csl in Palre ei Spiriiu, ct tolus Spiiilus in Patreet Filio : ot uuus iliorum uon potesl essc sinc aliis.
Juciini!ura csi inlucii in Patrc, ct Filio ci ulrius-

tribus, iiiiiisquisqucsiugiilus sit siiiiima csscnsuiiinia
sil

tia ct

sapienlia sic
inlelligril,

perfecia, ul iisa per se

menior
uiillus

ct

el

amet, nensse

csl

u<
n
I

liorum

triuni

''*

alio imligcat,

23

»ol

mcmorandum,
mcmoria,

aut ad intclligcnduni, niu *4

moor
r|
i

dum. Singulus cuim quisque
que
Spiiiiu,

cssentialitcr est

quomodo

cl intclligentia,

ct

sinl in

se

invicem

amor,
•**.

cl

quidqui

tnnl.i

a;qualitatc ut nullus alium exccdat. Pitttor hoc cuim,

siimm.c cssentia; neccssc esl incssc

quia umistpiisque eoriim
csseniia,

s<c

cst

pcrfcclc

summa

CAPUT LXI
Quotl tamcn non
Filiut
,

[<i/.

LIXJ

«•*.

ul lamen

cssentia una

omnos Ircs simtit non sint oisi summa, «pirc ncc sinc sc \ei exlrise,
:

siil tres,

xcd unus. seu Palcr seu utriusiftu SpitUiu.

,

t

1

nec majorvel minor seipsa «?sse potcst ponJogiibM lamen idipsum non ininus valct probari. Est etouiio
totus Palcr iu Filio cl

i.o.\srF.CTLS cvr-iTis.—

communi

Spirilu; ct Pittus
iu

D

iu Pativ, el eotlcm Spiritu; ct

idcm Spirilus

Pa"'*

trcetFilio;

quia mcinoria suuiina: csscnii.c lota

est iu ejus inlclligcnlia ct in
in

amorc,

ct inieiligenlia

mcinoria ct

in atnore, ot anior in

inemoria et in

iniclligenlia.

Tolam quippc suam "* memoriam

Quamvis antem Pslersil i:i nnwir, non lanten esl Filius , aut alieujus Spiriius; quia non esi iotolligentia geniia, ncc am.ir ali aliqno pioocdcns. Ll liccl Fiiius sil mciiioiia et ainor, lamoii osl Paicr. ;iut Spirilus aliciijiis qui.i non c-4 mctiioiia giIfUCUS, noc amor ab aiio proccdcns, sioul SpirilflS. Sie etsi Spii itus cst memoiia 01 iOtcHigeotia , nu CMiien Pater, aut Filius, quia non cst inemoi i:«
lcUigi-nlia cl

mm

;

gigneus, ncc inlolligcutia genila. Unus iUMWe

i

.

siiminus inttlligii Spiriuis.et amal; et tolius intclli-

summa

e.-sci.tia

Patcr, ui.us Filius,

uuus Spiri

YARI.E LECTIONES.
mt. Thuan. 50 quod iilcm si <M Cap. 50 cst in mss. capul 58. tM Qu a n»heat mss. 6,$ Et amorc cl intclligcniia tnss. fict. S.ia. Tnu. 50. Cisler. quia habel •** Ca/>. 57 esl iu »/3*. eapnt 59 '''• " T Cmp. SS Toiam qtiippe. siiaiu mss. Thu. 90 lotaoi quippe suumiam et in amore el inlelligentia **• Spirilus Palre et Filio mss. Gem. Yict. Suy. S. Mtch. Spiritus Palro el l iliit «I in mst. eaput 00 •*• Spiriius pcr so non aliud quam ainarc mss. Thuan. Spiritui pcr uou per aliml amare *• Nuiius -••*•* Suinm.e csl necesse incssc c^scnli;c tnss. rum triiim iius. 5. J/ic/i. Cisler. iiullus liorum irium Firl. Sag. Citier. Summx csseutix m^ccssc ost incsso *M Cnp. Z>D cs! in niss. capui 0'1
•*'

Q1101I

quidem

si

,-

M

207
lus
:

S.
ci

ANSELMI CANTUAlt AKCIHEP. OPP. PAKS
Filii;
btiin

I.

DOGMATICA.

203

non

Ircs Palres, ncc ircs

ncc ircs A aliquid quod exlra cjus mcnlcm csl.non nascilnrvercogilatx rci cx ipsa rc; quia ipsa absens csl

Spirilus.

Quanidam
si

hic video

quxstioncm occurrcro.

Nam
mecst

.1

cogilalionis intuilu, scd

cx

rci

aliqua

simililu-

Paicr

ila est

inlelligenlia ei a;nor, sicnl est

dinc vel imaftinc,
fortc

qux

csl in cogilanlis mcmori.i.aiit

moria, cl Filius sic cst memoria ct amor, quotnodo
esl inlelligentia
;

qux

lunc,

cum
sibi

cogiial

,

pcr corporcum scnalirahilur. In stnniiia

el utriusque Spirilus
:

non miiius
el

stim ex re prxscnti in

mcnlcm
sempcr

nemoria
csl Palcr,

et intclligcniia,

quam amor quomodo non
*" Spiritus;
ct

vero cssenlia sic
ler, cl

'••

sunl prxscnles Pa:

Filius, el alicujus

quarc

Filius, ct eoruin

Spiriius

csl

enim, sicut
niinos
i;i

nnn est
cst

Filius,

Pater et alicnjus Spiritus,
aliciijus

cur non
?

jam pcrspcclum
aliis qtiain in

cst
;

,

iinitsqtiisqiie

non

idcm Spirilus,

Patcr, cl alicujus Filius

scipso
ipse
,

ut ciim

inviccm sc dicunt,
,

sic

sk quippc

inlclligcbalur

quod inemoria csset Pater,
amor. Veritm
ea

vidcalur idcm

qui

dicilur
a

gigncrc vcrbum

Filius inlelligcntia, iilriiisquc Spiriius

6uum, qiiemadmodtnn cum

icipso dicilur.

Quo-

Imt qu.xsiio non
csl

diAlcilc Kolvilnr,

si

qux jam

ra-

modo crgo
Spiritus;
si

nibil gignit

Filius,

aul ejus Palrisquo

lione invenla suiil considcrcnttir. Idcirco

enim non
licet sil

Patcr Filius, aut alicujus Spiritus

"\

unusqiiisquceortim verbum gignil suum, cutn a seipso dicilur vcl ab alio •" ? Quot aulcm
ve rba probari possunt dc siitnma nasci stibslanlia,
lot

iiilclligentia el

niia, aul
csl,

amor; quia non est intclligenlia ge- B amor ab aliquo procedens; sed quidquid
lantum, ct a quo procedil
alius.

eam

neccs6c cst, sectindiim *" supcriorcm con,

gignens est

sideraiionem
rilus.

filios

gigncre

,

ct tot

cmittcrc spi-

Filius
riltts;

quoque idco non

esl Pater, aut alicujus Spi-

qtiamvis scipso et

mcmor

•*»

sit,

el

amet
ad

CAPUT
Quomodo non
tit ibi niti
el

LXIII (G7).
uriut uniut; hoc ex tolo Valre.
ett,

qnia non cst

mcmoria gignens,
gignilttr,
cl

atit

amor ab

alio,

unum

simililudinem sui Spirilus, proccdcns; scd quidquid
exislit,

Verbum,

cedit.

quo Spirilus proSpirilum qtioque non cogil cssc Patrcm aut
cst a

lanlum

Conspectus capitis. Atiamcn ctim ncc pltnes sinl dieentea, ncc plura sint quas riicnntor , scd una sit
csscntia

Filitim, hoc, qtiia
ligcntia sua,

conlenliis csl
*'* sit

cum non
,

mcmoria aul intclmcmoria gigncns, aut
concludi quia unus
,

qux
;

mtelligil cl intclligiliir, conatat quia
pltircs palres,

neque

plurcs

inielligcniia gcnita

sed solum, quidquid cst, proceprohiticl

dal

ki1

Qtiid

igilur

nec plura vcrba, ncc sed unus csi diccns.seu Paicr cl unuin Verbuin, scu untis Filius. Licel ergo Paler, Vcrbutti, cl Spirilus paritcr sc cl ambos alios dicanl
6iinl
lilii
,

tanltnn csl in

summa
et

essenlia Patcr

unus

Filius,

unus Spitilus;
rilus?

non

trcs Palrcs, atit Filii,aul Spi-

CAPUT LXH
Quomodo
CoNSPCCTUI capitis.

[al.

LX]"«.
uatci videanlur.

ex hit tribut pluret filu

— Cum singulus quisque illorum
:

proindc dicat, vidcinr qiiod siiujultis quisque pruducal suum Verbiiin seu Filium el quod proiude plurcs sint
iriuni sc et alios iiitelligat, ac
Filii.
Si-ii

uniiui solum ibi esl Vcrbum, qttod nec tillaieniis otnnium tiiun,, scd dunlaxat unius ipsorunt scilicct Patris, Vcrbttm dici potcsl. Non cniin imago atil Filius estsuimel, aul a sc proccdenlis Spinlus. Nam nec cx seipso, nec cx proi-edcnic a se nascilur nec scipsuui, aul proccdenlrm a se, cxi6tcuilo intitalur. Heslai igilur boc soluui Veiburu illius solius cssc dc quo nascendo hahclcssc,
, ;

ci

ad eiijus

omnimodam
cl

lliiiilitudinem cxislil.
in

Ilac ilaquc rationc "* videntnr

ilh cssc

iioii

solum mulli palrcs,
nc forie
repiignel huic asscrlioni

lllii,

cl

procedentcs, scd cl
,

quod

in-

alix necessiludiucs; aul ccric Palcr

ci

Filius, cl

lucor

:

nam dubium

essc non dcbct qtiia Palcr,

et

coruni Spiritws, de quibus jam ccrtissimum csl quia
vcrc
exi.stvinl,

Filins, et ooriim Splrilus, uutisquisquc seipsuni

cl

non
ait

sttnl ires diecnlcs,

qnainvii suiplura
,

nlios
si

ambos

dicit; sicul sc, et alios intelligit.

Qnod

fiilus

quisqtic

diccus

;

ncc

sunl
,

qtix

ila cst,

qitoinodo non Biinl in Mimiiia csMiilia lot

dicuutur,
dicil.

cum unosquisque leipaam
suinmx sapicniix
niique
natuftJe
iia

ct alios rinos

verba quol sunl diccnlcs, clquol sunt qni dictiniur?
Si

Sicul eniin

inesl

scirc cl

cniiu plnrcs

boininrs

tiniiin

aliipjid

cogilationc

intelligere;

cternai incommniahilisqnc
csi,
id

llicant, lot ojus vi.Jcnliir

essc vcrba quot sunt co-

identiae ci

intclligcntia

sem|ier

gilanies; quia
ijtis csi.

m

singuloruin CogitaUooibui vcrbuni
boir
^

U

pneteni iniueri, nuod
alind est

acii ci

lnielligit.

N

lnl
v
,

nntem

Ilem,

m unus
in
in

cogilal aliqu.i

pluta,
rea

tummo

ipiritui
;

hujuimodJ dicerc**
licnt

quam

toi

vcrln sunt

mcnic cngilanlii quot mnl

quaii cogitando intneri
uiliil

nostrx mentii locutio

Cdgilatx'.

Scd

liomini» COgilatioiie **•» ctitn cogilat

aliud cst

"•

quam

cogilanUi inapectio. Cer-

VAHLI. LECTIONES.
'••

P-urr

i

i

Kiliits ct llicnjoi

rilus
su.i
.

'"

Srij)«.o

cuin n^u gitaiMNie mtt.

m

mu
rn

•" Ant llicujui Spirilus »u«. aut allcrius Spimtt. Palrr Filius, Cl llicujlll * mtt. Vut. Sag. CititT. leiptO tH iiiiiiinr llllvlbgeuUa,Clini nnn MSI. inlcliigClllia *" Eal, prOCedsl imh. 77iu. esl, procedil "* Cnp 60 <»( i»i mtt. raput (ii. "' ln oinm CObominii cogiuiione "• Sk Ubi lemper mu. uc libi lemper '"' A seipao dicitur wel .ibo

mcmnr

M

i

sr iliriinr %t\
hii •••

kb

alir»

•" [feceiSC

seiiiii.luni

ma. neceue

esl
*''

MCUOdum

,M llae ilaqUC ralionc,

ctc.

m$».

imcipH

fiinii

ai kec tuuto Quomodo non sit ibi .^uiiui hnjiu iluerc mtt. Spinlui blljoainodi dii ere
H7»

mcwi

nisi

nniui, ui in tilult capitit bl in Nilnl .iliiul eH mtt. Tliu. non jl.ml esl

nnm

NOTiE.
(01
1

Miii

tll

bi<\ cap.

i.j

1IY)
i

MllMll
Imuiu

ill. II

M.
Hll

.•I

)

luMm

j.im

(

onildei
i.iiiii.i

>i

i

raiioni

i

riddliU

\'\

Uuui irfi Piter,
n.
iii
|

mo
.,

ptorM

poiri

.

lom
i I

iiini,

quidqald luininoo
le

Inoii oitenilaliMr, Id
,

r.ims.

luret liin, Kiiii» proi cdeni Spiriiut,

pcr

c

cntivinlrc
;

Piirl, et Fillo
i.iiih

ei
il

eoruM

Bplri

plurck priM

(

.l.nl.s
tici

spmln
iil

innl

m

iiiiiiiiu
|'jii
r

rMOMi
.11
I
|

lnl, «lnguhitltii

il

n Idlptum,

ilmul dlcilor

Oni
.nii
l

cuill

il.i

||| I,

iiiiiii|iiiin

do tribun,
conslel
«•t

nnn ndiuittoro
si.ul
i

pluralilaMtn.

Con
s.

orfo
icnlia

procedeni Splrlloi;
.

noi

Flliui iliquondoiil
".
ii
.

I

i|in.i

|it'iliiiri :ul cjiis

csvnii mi
inMlligoro

II

.iut

Bpll

lll

dOMJ
mi P imi
.

iiin|ii.iin
ilii

Spiniu,

Intolllgiiuli

ilc ejui
Id
:

mIn

«t

imuom

Patrli ct rtlil
i|ins.|iie

*'

i

i

.i
ImU|

alimi quiin dicero ••,
(|ii

nl

ictl

|| ||lMtli|ll

nl Mmper proMoni loMorl nOOOIM Ml iil qiimiaihno••'

tJc

ili

pcrfoeMi *•,
||c
(

m mUo
,

l.nncn

i|iniil

siinl,

.1

11(111 III

ii I

sicul dc m.|
•iiniil.
I
t

tiniii

ilufttlui

Piler, sinmiu»

Filiai,

n

itogulM

pluralilcr dici
ciiiii

non

potr-st,

lM ncc irihus
iiiril ibi
,

r

miiiii

Bptrllai
iioii

su ieleM
iiiiiis

et latolligeni, ot

liaMa

iii

parilcr iiuusqiniquc iciptum, cl

omnct

iuvi
tc.l
ti-

liOk simiil

Mint plurcs scicnlcs uut iaMlligOaMl,

ccm scdicanl; non lamrn
iiiiuin
:

plura verha,
iiiit

»od

iiiiiis

seiens, ct
sit

•" lalelligeai
sini

;

iM liagulM
diceaMi
li11

ct

ipsiim non niiigulorum

omiiium

Qultqac
suiiiii

dieeai;

nec leaiea

tros

inul

,

ied uiiius (anliim.

•**,

ied oaui dlceat*

Hiac Hlad quoqnc
iii

CAPUT L\IV
Qund hoc
licel

[a/. I.XIIJ •'•.
tit
,

quidi cognoic] poMit quii, cuin
Vel a seipsis, vcl

trei dlcualur,

inexplicabHe

lamtn crcdendum

nl.
1

nb

iiivicoin,
ibl

nun stml plura quanisi coriini cs,

CONIII CTOI

CAMTII. —
,

lloc ccrlifsinn- sic

dicunlur.
scnlia
I

O

inl

n.unquc
Ittl
:

dtciliir,
* °

bumaiia COffUOICOl

chain

si

OM 1 pcnclrare MfJOMl

MM

Si

irgo

nna sola cst
si

Oit, qnoil diciliir

crgo

iiiiiiin

soliini
;

unuiu soluin csl '" in illis,

qMIOOdO

summa

sii. Incoii.prchcnsibile csi quomoil.t sapiontia sciat ca qu.r fecil. Ergo DuHo iniuiis polcsl eipliearl quomodo scial aut diut

qnoil dicil, cl uiiiini,
pientia cst, quac in

quod

dicilur

una qtiippe II-

scipsam.
Vnlctiir
iiulii

lllis

dicit, el
ibi

una siibstaulia qnjo
sc.l

luijiis

lam

subliinis

rci

secrctuni
: .

dicitur

:

coiiscquiKir non

OHOptari vcrba,

iransccndcrc oitinein intclleclut
idcirco

acicin buiuani

I

iininn. Liccl igitur
iiiviconi sc diciOt,

iiniisqiiisqiic seipsuin, et

oinncs

conalum cxplicandi qualitcr
pnto.
Snlliccre

lioe sil, conli-

impossibilc lamen cst in suiunia
aliml pratcr illud, de quojaui

neii.lum
i

i:aiuquc

tloborc cxislimo
a,l

c s-ntia cssc

vorLum

.'iii

incumprehcnsibilcm
ut

iudag

uiti, si

boc raessc co-

constat quod sic

nascilur cx co cujus est

Verbum,

liocinando pcrvcneril

cam

ccrlissimc

ut et vora •" cjus dici possil imago,
ejns
sit.

cl vcro Filius

gnoscat

;

ctiamsi pcnclrarc ncqucal iolellectu, quosit
:

lu

quo iiiirum qiiiddam

cl
sit

inoxplicabile

modo
nulla

ila

ncc idcirco minus bis adliibcud nu

video. Eece

enim cum mauifestum

unumqucm- £
uiiiiin

Bdei certiludiuem,
llia

qux

probationibai

necessariis.
si

quo, icilicel Patrem, ci

Filittm, ct Patris Filiiquc

rcpugnanlo raiiouc asscruntui;

sua;

Spiritnm, paiiler so ct ambos alios dicere, cl
soltim
ibi

naluralis altiludinis incomprcbcnsibilitale

expliiaii

cssc

Vcrbum

;

millatonus

lamen ipsnm
triiini,

non palianlur. Onnl niilem lam iuconiprebensiljile,

Verbiun videlur posse

dici

Verbnin oinniiun

tam

iueffabilc,
si

quain

ri "

id

quod supra omiiia

csl

sed lanliim imiiis corum. Conslal cnim ipsum esse
iinaginoni ct Fltium ejus cujus cst Verbtim

671

Quaproplcr

ca, qti.x dc siimma cssentia baclemis

quia m ncc imago,

:

ct palet
*'•

dispulata sunt,

nocossariis ralionibus suul asscita,

ncc Filius suimct, aul a se

quamvis
dinis

sic intellectu

penctrari non

possinl, ul

<

t

procedeniis Spiritus congrue dici potest.Nain nccex
seipso, ncc cx procedentc a sc, nascitur ncc scipsum,
:

vorbis valcant explicari; nullalenus lainen ccilitu-

corum nutat

soliditas.

Nam,

si

superior cou

aul procedenlem a se, existendo imitatur. Seipsum

sideralio rationabililer couiprcbendil
sibilc esse,

incomprcbcnsapienlia sciat

quippe non

iiiiitalur,

nec

a se trabit cxislcndi similitu-

quomodo cadem summa quomodo
aul vix
si

dinem; quia imitatio
sed in pluribus
;

cl simililudo

non esl

in tino solo,

eaqux
cst
:

fecit,

dc quibus lam mulla nos scire ncccsse
seiat aut dical scipsam,

24 '" uin vei'°
islo *'*.

" on

uuiMMr ncc ad
illo

quis cxplicel
niliil,

ejussimilitudinem existil.quia iste uon babct ab
essc, scd
liini

de qua aul

aliquid

ab liominc

sciri
68,
(

ille

ab

(68) Keslat

jgitnr

boc so-

D

possibile esl?

Ergo

non co quod scipsam
:

dicil

Verbuin

illius solius

esse, de

quo nascendo hasimililudinem

general Paler, ct generatur Filius
tjiu quit cnarrabit? [Isu. liii, 8.)

Gcnerationcm

bct esse, el ad cujus

omnimodam

VARLE LECTIONES.
dicerc **' Singulus Pater, singulus utss. Yict. Sny. Luus sciens, ei unus mss. Vict. Sag. omitl . el iS9 Ncc tamen sint tres sngulus Pater, et singulus • 70 Si ergo itla una sola esl ms. Thuan. 50 mVenies simul : mss. Nec lamon omnes simul lre6 dicentes * 71 Ergo nnuin soluin est mts. ergo si unuin csl ms. Cistcr. ergo si unuin soluin illa sola una esl si ergo * 7J •'• Ut eiiam vera mss. ul ot vera Conslat onim esse mss. conslat eniin ipsum cssc Elpaler, esl 67 " Nec a se ms. S. Mich. aut a se 67 * in mss. continualur prwcedcns cnput. .1. auod nec mss. etpalel quia *'' Patris aul Filii ln titul. Sil timis uuius mss. sil nisi unus unins ms. Thu. 30. sil nisi umis uuius Filius. C7 ' *'* Si sit pcrfcclus ms. Cister. sic sil pcrfeclus Cap. Gi. esi in mss. caput nis*. Yict-Sag. Palris et Fiiii csl *8 * Quod seipsaiu dicilnis. lncoinprensibile quam mss. incomprchensibile, lam iuuflabi.c, quam Hi.
*'*

Non

est

aliquam dkere

»(**.

non

est aliud

quam

•*"

m

Tliu.

50 quod ipsam

dicil

NOT/E.
(68) Alias bic incipil cap.

GL

?11

S.

A.NSF.LMI

CANTLAIL AKCUIEP. OPr. PARS
(n'9).
sit.

!.

DOCMATICA.
:

i!l

CAPUT L\V
(Juomodo dc
ine/fabili
re.

A

miitus ineffnhilcm
piitctur pcr

porsislere

si

ncquaquam

ill;i

verum liispnlatum
nilul

essentix sux propriclntem

cxpressa

.

<.t),>srtr.TUS capitis.

— Iloc antem
,

licci incffabile sil

scd utcunqnc per aliud designata.

Nam, quxcunque

6ccnndum propriclnlcm

proliibcl

vernm

nomina de
inibi

ill.»

natura dici possc videnlur, non

Um

csse quod haclcnus tle siimma nntiirn dispnlalum csl per xnigmatn, imngincm nc similitHtiincm. Qnaecuittpic noiuiiia, qtix tle iila nalura tlicunliir, nnii

cam oslcndunt pcr propriclatem quam per

uliquam innuunt similitudincm.Elcnim

cum carumquam
«I

lam

illius

prnprielalem inninint, qiiam similitutlicsl tpiotl [>er verba
tle

dcm vooum
pio incnic

signilicaliones cogito, familiarius conciin

ticinrsigiiilicanl cniin ipiotl in rebtis f.tclis concipi-

qeod

rebus faclis conspicio,
inlcilcctiiin
aliqitid,

mns: nec lamcit falsnm

ipsa

iniitnattir vcl xslimnttir. Quotl

de ipsa cognoscilur,
tpioij

quod
in

omnem
:

lnimanuin

transccnderc

\crnm

<

sl

;

licet

non lotuin cognoscalui

ipsa

inlelligo

nain valdc niintis
stia

imo longc aliud

vcre csl.

mcnlc mca
illml

significalionc

constiluunl,

quam

Scd riirsmn,
liabct, iir.o
i!!a

si

it.i

*" sc
:

raiio ineffabililalis illius
qttitlqtiid ()e

sil

ad quod

iiilcUigcndum
ipsa

pcr hanc icnuem
proficere.

qnia sic cst

quomoilo slahil

signiricalioncm

mens
omnia
nec

mea conatur

***

srcun lnm ralris, el
liabiludincm

Filii, et Spiritus proce-

Nam, ncc nomcii sapiculix mibi
illml,

sufficil osteitdcrc

i!eatifl
illutl

dispulatum esl?

Nam

si vcr:i
illa

pcr

qiitnl

facla sunt dc

nibilo, ct scr-

rationc explicifum esl

"\

qualitcr csl
,

inefita
,

R

vantur

a uibilo;

nomcn es=cmix mibi
pcr
siiigularem

valct ex-

ibilis?

Aut

si

inoffabilis •"* cst

qitomotlo csi
*••

primcre
longc

iHu.I,

quod

alliludincm

bicul dispnialu.u esl?

An quo

iantenus

dc

illa

csl supra

omnia, el pcr naluralem propricilla

potuii cxplicar:

:

cl

ideo nibil proltibcl cssc

verum

tatcm valde est exlra omuia. Sic crgo
ct
ineffabilis

nalura

quod dispiitntum
rcsponderi

cst.

Scd quin

pcniliis

nou potuil

esl

;

quia
:

per verba
ct

,

siculi csl nulest, si

romprcbemli, idcirco csl
'piid

ineffabilis.

Sed ad illud
in

latcnus vnlet intimari
ill.i,

falsum non

quid

ilr

poterit,

quod jam supra

bnc
cssi

ratione

docente, pcr nliud

vclut in

xnigmale

ipsa dispulniione cnnslitii; quia sic csl

summa

potcst xstimari.

entia supra c( extra

omuem

aliam naturam, ut

quandodc
iuit aliis

illa

dicitur aliquid vcrbis,

qux communia
sit c-iii.muiiis ?

LXIVJ «•». Qnod per rationatem mentem maxime nceedatur ad
[al.

CAPIT LXVT

naturis, scnsus nullnlcnus
iu

cognotcendum

tummam

ettentiam.

Qucni cnim scnsuin
>

onmibiis bis vcrbis,
et

qux
?

Conspectis capitis.

ogilavi, iiitellcxi nisi

communein

nsitatum

Si
ill.i

crgo usitalus
'

sensus vcrborum alienus csl

ab

Nibil ilaquc de ill.i nntura potest pcrcipi per pi-opriclatem, scd pcr aliud. Ergo lanto aliius crealrix esscnlia cognoscilur, qcanlo per propintpiiorem ipsi crcalurain indagalur. Sicul ilaquesolamcnsralionalis ad cjttsinvcsiigationcin assnrgere valel, ila cndem sola esl, pcr

'; qiiidquid

ratiocinatus sum, non pcrtinct nd
igilur

il-

latn.

Oiiomodo

vcrum
;

esl inveiittiin
li

cssc

•••

c

aliquid dc

siinima cssenlia
illa?

quod

esl

invcnlum,

longe diversum csl nb

Qnid ergo? An qoodam;

qiiammaxime ipsameladcjnsinvenlioneniproficcre queat quia hxc illi propinquat. Lnde quanlo studinsius mens ail sc thscrn.lum inU-mlil, lantocflica:

motlo invenlum cst nliqnid dc incomprcbcnsibiJi re
ct

cius ad
dil
:

illitis

summx

CMCBlix coguitionein ascen,

el

quanlo

quolammodo

nibil

pcrspeclum est dc ea? Sxpc
rJetil

esscnlix

inlueri ncgligil tinto a crealricis speculatione ct iulnilu dcsccndil.
c,v

u

namqiie mulla dicimus, qtix propric
<

sunl non

Cnm
sil

igilur patcat quia

nibil

dc bac natura pos,

\priinimis

;

sed pcr uliad
•*'

significainus iJ

quod

pcrcipi pcr

suam propriciatcm
quod
illi

scd pcr aliud
ejtis

,

l»ropric aiil noiumiis, aut

uon possumus depro-

ccrtiim csl quia pcr illud magis ad

cognitio-

merc,

ul

cum

videmus
ipsa esl
;

aliquitl,

pcr xi.igmata loquimtir. El sxpc non propiie •" qucmadmodnm rcs
simililtidincm aul

ncm *"
stat
illi

acceditur,

magis

*»*

pcr simililu-

dinem propinquat. Quidquid cnim
esse similius, id
prajslanlius.

inler crcala con-

sed per aliqtiam

imaiu

ncccsse csl essc nalura
id el

gfMMM,

ui cuiti

vultum alicujus •" considcramus
iinaiii

Qnaproplcr
juvat

pcr inajorcm simili-

neeulo. Sic qitippe
t-t i-t

eamdcmqtic rem tlicimus
non vidcmus
et
:

ludinem
vcritati

plus

mentem indagaitlem summx
pe.r

non dicimus;
videmus pcr

vidcrr.us ct
aliu.l;

dicimus

propinquare; el

cxccllentiorem crealam
crcantc

non dicimus
csse
;

non vidcmus

csseniiam plus doccl quiJ
bcal

ile

mens

ipsa de-

l>cr

suam proprietatcm *".
prnbibci ct

(70) llac ilatpic ralionc quotl dispnl ilnm
cl i(»sain

xslimare.
csseiit'a

Procul

dubio itaque lanlo allius
,

niliil

vcmm

est

cicalrix

cognosciiur

quanto pcr propin-

•lactenus dc sumitia

n.iltir.i

Umcn

niltilo-

qiiittrc-n ?'bi

crealuram indagaiur.

Nam quod om-

VAHI/E LECTIONKS.

m

Setl

rursiiln

si

ili

csl, ctc.

cn% snbsuiilia MM. Vict. Say. Thu. Ccm.omiit. I)e illa bilirc.^c. »ii M litulo caput (>X. i;i edilit ••* Raiinnc. explit-atam rslm.i. Vtci. ralioiic cxplit nium csl im». Sag. Thu. ratione explicilum ufMlMitia "• Si ilia ii.«lT..bili, mm. Tkm. Vto. Sag. Cisler. omitt. illa •** Aul quo.lanleiius MM. an quo.lam sl MM. vcriim cst inveutani ICMM '"' Alit-niis si i,l ill.. nut. alu nus cst nb illa ••• Vcrtim invcnlum est 'r Vullum cujns mt*. Aul \oliiiniis .iiii mm. lOl iioIiiiimk, aui *•• Non prope MM. non propiie "• Paleat **• Cap. (il ctl in mts. caput W» *" ht mts. f»niiitiiuiur cnjnU priecedcns. >iiliuni aln nji;s ° 5 Ejns cognitionein mt. Thu. 50 cjus cogilalioncin. '** Quod illi magis ms. niod MM. p.icat, qma !liu. T>li tpio il!t magis
.

m

uiss.

hic

incipit

caput

85,

>ub

hoc titulo

:

Quommlo

de incffa-

MM

f

'

m

NOT£.
(0<J) Ali.is.
si

piis

...p

C2.

(70) Alias bic ir.cipil cap

03.

:i
llil

MONOLOCII m
csM-iiii.i

III
i

inq

i.iiiliiin

csl,

iiil.iiituiii

sil

mimiIi.
«I"

V

lim

iinii
iii
.

in noli

l.tli

'

ln
ii

iit

iii

tiiiuuir esscnlir-, r.ilio

Jtlll

supu COntidertM
iteti

M.luiii
i|ii iiii »«
»i .»

M
i

hcimli
I
'I

noti
i'

ali
r<-

ilcin

.

jiltlum
i

a
lioiifi,

iioii

juvio,

bllari iton
|
i

pormluiu Ptioi luqno qola
uilcr

vcriiio
iiiiiii
.i

iioii

vcro,

Ihiiiiiio
I

imfi

mtgN
rwili
,|

Ud

inciis

rtliOlinlll

OMIMI M

•iuu.ts, i|u.v
.

ad

iiiiiius liono.

Mi

,li

i

.iiilrm

ivu
i
,

m»i
rel

OJlll
r.i

InVMtlgttionCltl IMOrtJOrO ftlOtl
snl.i

Il

i

nilulmiiiiiii»
ail

quoil
voi.i:

ilisccriul
ilisi

,

tltiPl

vel
.

rrprolx
iriat^il
I

m-ciiiiiIum
l

!rin

csl

,

|mm

<|ii iiii

inixiinc ipvniicl
i|»c:»l.

25
j.iui

rilionis jililicium

vulclir.

iiinnis tllttodo

quod nugii
,

vi

11111111»

boiuini

rMr
»•,
.

QJUldOM
OOgnllOM
Csscilll.U

uivculinneiii
<-si

proficcrc
illi

N.nn,

jiulu

.ii.

ErgO

r.ii toii.ilik

iicaliii.1

td

bOfl

EtCM

i|ui.i

Ium

ni.ixiiiic

|m r

niiiualis
iglltll

ptnpiliqil.lt

SllllllltllllinCIII.

tjllhl

ul miniuiaiii esviiliam qui- cnl uiminuni Imiiiiiiu ainci siijicr oinuia BOOt Iwo ut inlul .iiiict
,

m

i

ill.nii, i|ni.i

illi

cst

bona pcr ic
i|uo«l

,

fcl

mliil ikl liu-

&,icriius, qii.uii
diusiiis
:iil

quia

nicos

raliunalin qu.inio
;

Mu

iiiiiii

nisi |icr illam.
7

td 10 disooinluiu

iiilcudil
|

l.inio

cflic irius

('.onscqui iiuquc
niliil

"

vidctar

ratioiuliscrealura
luiic iinaginem
,

illms cognilioncm nsrcnilil

01

qnanto kciptain

iJiiiuin dol.cl
iialiirali-m

kludcrc,

i|iijiii

iiilnoiit ncgligit, Ijiiio ali cjus
«lil?

ipocnljlionr ilcsccu-

mIh pOf

potOOtlOM

imprcxsam

|mt vo.

luiilariuiii clTi-ctum

cxprimcrc. Llcmin pfMMf l«"
(|iiimI

CAPUT
Quoa mcns
Conscictus cantis.

LXVII [«i.LXf]"*.
cl

qtiuil
«i/.
''

crcanli

M

dtbcl boc iplum

cdI

:

liiui
• l

ipta tpecutum ejus,

imago ejut

— Ouoniam
:

qiioque 1 ", quia uilnl lim prxcipuuui

posw,

uaui
,

sola

meui

ct

sui

rcmiuinci el inlclligerc el amare lumiiiiim
cogiioscilur,

bouum

cl htijus siiinin;c csscnli.c nicinor cl iiilclligens cl

amans
illillt

cssc

Csscnii.c

polesl idoo ca sola vcr.i ttl mcmoiiam, , qu.e per sui

niiuiium

nibil

lain

prxcipue dcberc

itn:ic.o
iiilclli-

vclle coiivin» ilur.
liora suul
in

Quis cniin oegel quxainquc meca magis ctv: dcbcrc in vo-

gcn:i im.ot amorcin,

Trinitalc incffabili cuusi siil. Maxiinc aulcin in liuc niens cslsimilis suiiiiikc OMOnllM qttotl possil rcminisci , inlelligcrc ct

m

ppMMtM,
quam

iunUitc? Dcniquc rationali nalurx- uon csl aliud c«sc
lalionalciu
,

amarc idquod optiiuum
suiiimam OMOnlMM.
Apiissimc igiiur
luin dlel
8 *'

cl

maximum

cst,

boc

esl,

posse disccruero juslnm a

nim

juslo,

ipsa sibimct cssc vclut spccuspcciilelur, ut ita dicam, imaail

poMtt,

in

quo

ginciu
N.iin
,

cjiis
si

qtiam faeic
ipsa soia

facicm vidcre nequil.

vcnim a non vcro, bonum a non l>ono, malioc aulcm pussc omgis bonnm a minus bono™ nisi quod diilli ct supcrvacuum nino inntilc osl sccrnil amcl vel rcprolicl sccundum verx discrclionis
:

,

mens

ox oiniiibus qtw facla sunt,
,

judicium *'. (72) Hinc
discrctivytiis aliquid

ilaqtic satis palcnler

7

"

vidc-

>ui iiicnior cl

inlcHigons cl aniaus cssc polcsl
illa

non

lur onine rationalc ad boc exislcrc, ul sicul ralionc

vitlco

cur nogotor cssc in
qnx* per tui
in

vcra
,

imago

illius cs,

magis, vcl 7M minus bonutn lifO
;

tontfat,
ot

mcmoriam

ct inlelligcnliam
consislit.

non bomim judical

ilt

magis aul ininus

id

amel,

amorciii

Tiinilalc

inelTabili

Aul

C

CCrte**' indo vcrius CSse illius sc ptobal itnagincm;

1 ** quam raliona aul rC spual. Nibil igilur apcilius lcm crcaturam ad uoc cssc factam , ut summam cs-

quia

illius
I;i

potOSt 08SO

mcmor,
el

ill.im
illi

jnlclligerc cl

scnliam tmol supcr omnia bona

,

sicut

ipsa

esl

amarc.

quo cnim major csl
non polcst

siinilior, in

eo

summtim
proplcr
aliud cst

uotitiin
;

:

imo ul
illa

uiliil

amcl

nisi illain,
,

aul

vcrior illius csse iinago coguoscilur.
cogiiari

Omuino auiem
,

illatn

quia

csl

bjna pcr sc

el

nibil

raiionali crottnra naliiralilcr

bonum

nisi

pcr iilam. Atnare autcm oaru

csse

dalum aliquid lam praeipuuu tamque simile summ.c sapienlix quam hoc, quia polost reminisci,
el ainarc id

neqttil, nisi cjus reminisci, cl
ligerc.

eam

studucril intcl-

Clarum

cst crgo
ot vclle

cl inlclligere,

quod oplinium

et

maxi-

lum suum possc

m ad

rationalcm creaiuram, to-

MOMOraadoni,

et iu-

iiium cst
cui

omnium.

Nibil igitur aliud esl inditum alisic praferat

crotlura quod

imagincm Crcatoiis.
(71).
illuui facta sit.

sutnmum bonum impendere debere, ad quod ipsum esse suum sc cognoscit
telligcndum, cl ainandiMii
Iiaberc.

CAPUT LXVIH
Quod
itiiioi<alis

crea!ura ad ainandum

CAPUT LXIX
beale

[al.

C0i>spkctus capitis. Eigo uiciis i*u tioimlis ilillll lanltnn studerc debel, qttam banc imagiiiom nattnaliter sibi iniprcssatii pcr voluiilariuin cffeclttin cxprimcrc. Krgo cum pracipuum qtiod po,

Quod anhna semper illum amans
vivat.

LXVll]"». aliqmudo
,

vtrt

^

tcst, si

renunitci et intclligere, et
velle

tmare
:

summum
meVAIIL-E

bonuin, id pracipne dcbei

qnat cnim

CoNsrucTCS cacitis. — At anima humana esl rationalis croalura. Krgo ad lioc facla est ul amci suiumatt cssentiam, ei quidem sinc linc. Nefas enim ad boc est xotunaro quod sutnma sapicntia

LECTIONES.

«»» At »• **• Aplissimc igitur »ts. Thu. 50 apcrtissime igitur Cap. 05 i,*5t in >nss. caput 07. 700 in mss. Itic incimt cuput G8 sub hoc titulo : Quod ralioceric mss. aul oorle Conscqui ilaqiie etc. i, 7<M Huie quoqtie, quia »i«. Gem. tl S. Mich. Innc nalis crcalura, efc. ut in tiiulo cdpilh bb' iit editis. ,0 * quoque, quia »is. Cisler. hic quoque quia Majus bonum a minus bono ms. Gem. magis bonum a ntinus '•* Aliquid majus bono 1t3 lnmss. comimuilur capulprajcedens. »•* Salis paUonMr mss. satis patenter 74d Niltil enim aplius mss. Vict. Sag. Thu. S. Mich. vcl mss. Vicl. Sag. Tlm. Cisler. aliquid magis vel 70 * ;07 Cap. 67 esl tnmss. rojnM Cister. tiilnl igitur aperiius Vclie et posse mss. Vict. Sug. posse et vellc *•*

m

N0T.€.
(71) Alias
'-5'

pars cap. 65.

(7^) Alias bic iucipil cap. 66.

fill

S.

ANSELMI CANTUAH. ARCIIIEP. OPP. PARS
\
Qtiod
illtt

I.

DOGMATICA.
[al.

2IG
Tl *

foocrit ut

ntnorem
f.iol.im,

aliquando vcl sponte vcl violeiiter Imnc Reslal igilur eam cssc ad lior ut sinc finc amel siimmam es?enliam. Al
amill.it.
,

CAPUT LXX
te

LXVWl™
ul aterue

amanti seipsam relribuat
beatu
$it.

hor facerc non polest

nisi

sempcr

vival. Sic igi-

tur csl facta nt scmpcr vivat.si sempor vclit facerc ad quod facla csl. Deinde Deo bono non eonvciiil n l quod lecil csse ad se :>inanduin, id faciat non esse, quaiidiii vcrc amavcril; el quod sponlc dedil non amanti, lit Ktnpcr amarei, id auferal vcl auferri perniillat

amanli, nlex neccssilale nonamet: cuni nibitari non dcbeat qnod ipse onincm naluram se vere amanlem amel. Lrgo liquet humaiuc na-

sempcr lune nunquam sludcal amarc summam vilam. Scd ahsnrdum est ul aliqna natura semper amando illum qui est summe boniis el omnipotens, scmper misere vival. Ergo anima humana, quia ralionalis esl, ad hoc cst facla ul si servel id ad qtiid facla esl, aliquando secura a raorie el ab omni molesiia beate
auferri

suam

\ilam,

si

Rcpugnat cum, qui justissiCosspectus capitis. musesl, non discernere inler amantem el contemnentem id qnod summe amari dcbet et etim non amarc amantem se, aul niliil prodcssc ah eo amari. Ergo repugnal cum nihil rolribiierc amanti se. Al hujus amniis, quo rationalis crcatura aliis cininet , nihil potesl csse prrrmium nisi qnod subonus enim qnod pcreminel in omnibtts naturis sic se amari exigit, non niii.us sc dcsidcrari oogit. Niliil ergo summa bonitas retrihucre poiesl amanli ac desideranli sc, nisi seipsam. Si cnim vult amari ul aliud retribuat, non vull arnari propler se, sed propter aliud el ila non se. sed aliud vult amari.
:
: ;

Constat ergo quia

vivat.

B
est
:

" l dehct, deis qui illam , sideraveril, summa perfruetur baalitudine; ct quod illam nunquam amittet, quia ncc ill.im potcrit non amarc, nec illa amanlem se poieril descrcre.

26

Dubium autem non
ralionalem crealuram

animam humanam crgo necessc cst eam

esse
esse

Ergo aelernc beata

erit.

factam ad hoc ut
esl igilur

amet summam

essentiam. Necessc

Dcnique nullatentis verum videri potest, ut juetissimus ct potentissimus nihil retribuai amanti se perseveranter; cui non amanli tribuit cssentiam
TI
*,

eam

essc faclam aut ad hoc, ul sine fine
ut aliquando vel

ut

amet; aut ad hoc, lenter hunc amorem amittat. Sed nefas

spontc

,

vel vio-

amans

esse possel. Si

enim

nihil relribuil

amanli,

est aestimare

summamsapicnliam ad hoccam fecisse.ul aliqitaudo lauium bonum, aul contemnal, aut volens tenere aliqua violenlia perdal. Keslat igitur cam essc ad
hoc factam
,

non discernit justissimus inter amantem, et conncc , tcmnontein id quod summe amari debel amat amantem se, aut non prodest ab illo aniari

m

:

qu:e
sc

ut sine ftne

amet

summam
,

esseniiam.

omnia ab amare persevcranti. Quid autem
illo
:

dissonanl
T,,
si

retribuit igilur

omni
Si

retribiiil?

Al hoc facere™ non potesi nisi semper vivat. Sic velit faigitur est facla ul semper vival si sempcr
nimis cere ad quod facta est. Dcinde inconvcniens
cst

nihilo dedit

^aliollaIem

essentiam nt amans es-

set, quid dahil

amanti,

amare non
,

ccsset? Si

summe bono, summeque
nf ut

sapicnti

,

et

om -

-.

tam grande cst quod amori famtilalur est q, 10(j amori recompensatur? Et si

quam grandc
amoris

tale cst

..:.Ai« n i: Crealori, nipotenti r.noiAr!

mwwl quod

1'i'ril essc fecil P.SSC

sc linUIIad Se aman-

non esse, quandiu vere amaverit; et quod sponle dcdit non amanti , ut sempcr amaret, ut ex neid auferat vel auferti permillal amanti

dum

,

id faciat

'hmhimI \im fiilcimenlum, qiialcestamoris emolumenturo? Nam, inulilis est sine hoc si rationalis crealura, qua' sibi
...
i
.

_:„

amore,
hil

si

cminet

in

omnibus creaturis

:

uliquc ni-

,

polest csse prtcmium hujus amoris, nisi quod

nullacebsitate non amet; prscsertim cum dubitari vere tcnus debcal quod ipse omnem naturam sc humanse amantom amct. Quarc manirestum cst animsnunquam aufcrri suam vilam.si sempcr stuvivel? deat amare summam vilam. Qualiier ergo moleQuid enim magnum cst longa vila nisi sil a
,

stipereminet inomnibus naluris. Elenim ipsum idcm

bonuni

,

quod

sic se aniari exigit,

non minus se ab
quis sic amct ju-

amantc dcsiderari cogil™.
sliliam.

Nam

dum stiarum incursionc verc secura? Quisquis eniin subjaccl vivil, aut limondo, aut paiicndo molesliis miscre vivit ? inl f.Isa sccurilate fallitnr. quid nisi 7 9 vivil, bealc vivit. Sed Si quis atilcm ab his libcr
'
-

vcritatem, bealiludincm, incorruptibililalem ulhis frui non appclal? Quid ergo sutnma bonilas rctribnel amanliel dcsidcranli se nisi seipsam?

Nam

quidquid aliud

Iribiial,

non

relribuil; quia ncc

,

amancio .disiirdissimiim esl ul aliqua natura sempcr som iilum, qui esl summe bonus et omnipolens,
p«r misore vivat. Liquct ipitur lii.jii,mo.li esse, Bt si scrvcl
.|'.;.:ido

, D

compcnsatiir amori, ncc consolaltir amanlcm, ncc salial dcsidcraiilem. Aul si sc vult amari cl desidciaii.

^^^
Nihil
lis, si,

ut u.

U....V.V....— aliud rctribual

proptcr sc,

non sc vult T,T aniari cl sed propter aliud; cl sic non
, ,

bumanam animam
ad quod est
cl
ali,

vull se amari, scd aliud

M

quod cngitare ncfas csl crgo vcrius quam qnod omnis anima rationa:

T,, .

vere sccura ab ipsa mortc

omni

alia

mo-

qucmadmodum
stimmam
,

debel, sludcat

amando
T,,

dc-

sidcraic

bcatiludincm, aliquando illam

ad

leslia

beatc vival.

fruendum poicipiat tit qnod nnnc vidcl tpeculum ct in anigmale tiinc vidcat

quasi per

farie

ad (a-

VARIAi LECTIONES.

-

»»- '

tfj-ws ;it%ss "'•^s,^~'rv^.t,'r

5n
ncin (73)™. tltriim atileni II
bilaro
Nliiliis.iiniiiii .si
.

M080L0CII u
iIM

iin
(

OM
ill.i

li.iaiur, ilu-

\
f>od OMOl
niit H-lnin
r

\l

I

I

I

Wll
fJi
rffa
l
i

i|iioiii;ini

limoro lorquorl
i

pounii, noo

ralliel

hrOHM lioc Mcurluii <<
iii.nn

||MM
iiuiriu
,

quod
u/
i

m>l

u/i./M/Jrt./

trr,

/•.../.!

Ipl

.

ooc cjui lodlfontlam val

|om exporto;

CmIVMTM
Kteroc
inlur.T
lliqUM)
iunlr
:

r.AHTiv

polOrll noii aniaio,

ncc illa dOOOfOl nn.iiil.ni sc, ncc iHquldetil poteniluii qood ooi otporol Invttos,
Qliaru (|iu
iiui
cuii(|iic

iinsri.i esaet iniiaa,

Vcrnmurr a-lrrno bcata, m nhi mortalii.
.

I

iii.iiinrtaliscst

Oiniirs autrin

crgo
nii

onmo
•.

aniiu.i

siuniii

i

boOlllodlM MMOOJ

iniiii.iri.il.

inim tunl jus.l. in immnrialrt, ruin »alinii mmi. Porro omnc quod vivit, .mi
i

iint

ru-pcnt,

MMfM

licala crit.

nunquim,
ii.i

LXII (74). Qnod illam tOOllMNtM MOfM MMffi *t/. F.contrario i|in MMMOl boni CORIfOCTM CACiris. imorom eoolomnei ntcrac roiior ifli imn v«l
CAi-i r
,
,

iHquiodoeril rorooM iymm imoomI ergo omnis inimi bnmooi lol ioomm t

miicra cril, aul
Scil
ii. -c

nn

iliquoodo

»010 In-aia

lOMOMMO™
ifif

Lcai.im

moj

.iiiim.nii OOOHOI cst MOffM foniomnf nlcin iwloci 101 m %h
, ,

.lcMuei eOMi vcl in alcin.i crit iniseria. Non sufftclt aiilcm ail pOMlim, qood 000 llt; csscl cnim |iost ralOOM iil iiiiii.l auic eolpOM niil, cl si.' jn stilia noii disrerneict inlcr ul qood niillum bOOUM pOtMti cl luilliun malniii vult, cl id quoil inaximtiin dooum poteot. ci maxlrooM malum vult. In xteina OfflO Offit nuseiia, si stimmam csseuliaiii

OfftoHo. Sive
quo.l

i«ilur ainci,
,

si\e

MMMMMM

i.i

ad

IMOOdOM crcala csl DOMMMOSl eam iinmorlal.ii. OMM 51 IOMM lUqoa oonl inimz rationalos, qux ooc anianiis, nec contcmnenles judieaodoi smi, •lcol csso vldeolor mImm iufanium, quid de his sciiliomlum csl? Sunl MOfUMO), an lOMMfftOMO VM f
Sod procul duhio oniucs

amarc coutcmnal.
Hinc ulique conseqiieiilcr™
qu.-v

OMMOM

aniinx

OJoMMM

colligilur, quoil

illa

,

naliir.i'

sunl. Quarc, qtioniam conslal qiiasdam cs»c
,

summi

bOol IMOffOM contcmnit, rclcrnam mi-

immorlales

seriam incurrel™.

Nam

RMOIM
,

Ofl

oinncm humaiiaru animaiu

si

dicitur quoil pro

lali

con-

cssc immortalcm. Veiuin,

cum

OOUM™

quod

viv.t

lemplu

sic Juitlui punialiir, ut

ipsum cssc,
nl
,

vcl

viiam

101

oooqoiM

aut

iHqooodo

sit

vcrc scctirum ob

pcril.il; qtiia

sc non iililur ad

ad quod cst facta

omni molestia; nihilominus

csl necessc

omncm

hu-

nullalciius hoc admitlit ralio

01, post (aiUam cul-

manam loiMaM™

aut scmpcr miscram

esse, aut

pam, pro pOMI iccipial essc quod™ orat anlc omnem culpam. Qui; 'jfl antcquam cssot ncc culpam
,

aliquando vere hcatain.

liabcre,

noc pccnam scnliro polcrat. Si crgo anima
id

CAPUT
Quod
nulla

LXXlll

conlcmncns
niliil

nd quod facla
aul ul
in

csl

,

sic morilur, ul

animu injusle quod omnino ad ip$um

LXXI]™. prtvetur tummo
[al.
sil

bono,

et

nilendum.
oiffll

scnlial,
el

se habcbil,

0801110™ nilnl sil; simitilcr maxima culpa cl sine™ omni
,

Qtiac aulcm Conspectus capitis. amanles, ut aliquando bcal:c; aul

animre sic

eulpa; ncc diieernet™
iuicr id

summc

sapicns jusiitia 7 "

C

quod nullum bonum
;

polcsl,et iiullum

main-

contemnentcs, ii t aliquanoo miscr.-e fuiurx sint, comprehendi non potest ab hominc. Sullicial quod summe
sic

lmn

vult

cl id

quod maximum honum poiesl, el
vull.

jnilus
tota

nemincm

injusle
ct

illud ilaqttc

omni homini

privet summo l.ono. Ad lolo corde , lola anima,
cst.

HMXiMOM malum
sequentius, et
niiuis

At hoc

salis palol

quam

mente amando

desiderando niiemlum

convcnicnssil™. (7S)
niliil

Niliil igilur vidcri

polest con-

Qux
sic
illo

vero animx incunctanter judicandx sint™,

credi dcbel

ccrlius, quain ho-

amanics id"*, ad quod amandum faclx sunl, ul

animani

sic

essc factam,

ul

si

confemnat

quandoque
illo

frui

;

qux aulem

sic

contemneules

,

amare
ila

summam
:

csseniiam,

xtcrnam

paiiaiur™
el sicul
illa

ul

scmper indigcrc inercauiur, aul
illx,
dici

qualiicr,

miseriain

ul sicul ainans xlerno gaudcbil prxinio,
:

quove mcriio
nenies

qux nec amanics ncc coniemdis-

conteionens xlerna pccna doleai

possc videntur, ad bcaliimlincm xlcrnam

senliel

immutahilcm

suflicientiam, ila ista

sentiat™

miscriamve distrihuaniur, aiiquem mortaliuin

inconsolabilem™ iiuligenliam.

puiando possc comprchendere, procul dubio

vel

VARI^E LECTIONES.
^Jnmst.conlinuaturcapulprixcedens "'IndulgcntiammM. indigenliam T " Hinc uliqueconsequenler, ete. inmst. hic incipii caput 71 sub hoc tiiulo : Quod illam contemnens xlcrne miscra sil ms. Thu. 50. Quod illa conlemnens, xterno misora sit Vict. 13 lueurrit. fflss. Vict. 5. Sag. Thu. 30. Cisicr. incurrat ms. T " incurret. Recipial esse quod mss. Cister. recipiat non esse quod E. Aul omnino mss. Vicl. Sag. Thu. aut ut omnino 716 Culpa sine mss. culpa et sine 7 " Nec discernil mss. ncc discernet Sapiens

m

justiliam mss. sapitus juslilia Coutciniiat amare siimmnm '"/n mss. continuatur caput prcccedens. 731 justitiam, xternam paiietur mi. Cister. contemnal justitiam, xlcrnam paliatur Ita isla senliai mss.
7" Inconsolabilcm ms. Thu. 90 incomprehensibilem '** Scd tiec isM scnlicl cuput ~rl sub hoc titulo : Quoii oinnis auima humana sil immorlalis utir hic im i/»i/ ** Sive immortales mss. an immorlales 7J * Verum cum omne, etc. in mss. hic litulo eapitis 79 in edit. incipit capv(73 sub hoc tilulo : Quod aut semper inisera aut aliquando vere beata sit ut in titulo capitis "' Omncm animam mss. Thu. Vicl. Sag. Cisler. omnem hiimanam animam " T Cap. est i» 70 in editis. mts. caputH sub hoc litulo: Quod nulla anima injuste privetur summo bono, el quod ad ipsum uilenduoi bit, «I in litulo capiiisl\ in editis mss. Thuan. 60 et Cister.. Quod nulla anima iujuste privctur summo T38 sono; el quod omnino ad ipsum intendondum sil Judicandxsunt tnss. Vict. Sag. Thu. judicandx sinl Amantes illud mss. Thu. Ctsier. ainanies id

Cem. S. Mich. Cister. amanicm, etc. in mss.

ila

:

WYJE.
(73) Alias hic incipil cap. 09. l"4) Alias csi pars cap. 09.
(75) Alias hic incipit cap. 70. po) Alias esl pars cap. 70.

210
tlllinlliinum
vcl

S.

ANSELMI CANTUAK. AllCMEP OIT. PAttS
Quod tamen A csso
in illam,

I.

DOGMATICA.
si
«lici

220

impossibile cxislimo.

quam

lur ad illam.

Hac

itaqtie

•*• Miim.c

jnslo
l

milla oo Imxio, a

siimmcquc boiio Crcalorc rcrtim fM quod lacla rsl, injuslc privclur,

lalionc pulo congriioniius possc dici
in illam

crcdcndum esse
"».

quam

ad illam.
[at.

eoriissime csl''*
nuiii cst omiii

lcnrmmm

;

el

ad

idcm ipsnm botola

CAPUT LXXVI
QhoJ
ct

LXXIV]

homini toto cordo,
t!csidcraii<'o

anima,

lola

in Palrent, ct t'ilium,ct

incnio.

auiando cl

nilcmlum.

in tinijnlvt,

et

eornm Spiritnm partter timul iu tret credendum ti;.

CAPUT LXXIV [,tl. LXXII]'". Quod tumma estentin tit spernndtt.
CoMSfFiris capitis.
potcst, praeter
si

CossrEcrus camtis.
ipsi lres ct
tia
;

vcro lcndcrc remo adillud sc poueperveirire desperct. Ergo
illinl

— Ad

Sic crcdcmlum est, quia singulus eoniin cst uua stiimna essenin quam solam omnis liomo debcl credere,

amorem ecwarta
hac
si

est ipec

Scd

in

inlentionc tuimaiia aititna nullatcnus

sc poteril cxerccre,

dcspcrcl quo intcndil sc posse
illi

baec sola cst iinicus linis qucm iu omni cogilato, acluqtic stto bomo per atnorcm dcbet inicndere. Qiicmadmodiim autem in illam tcndcro, nisi cred.it illam, nullus polcst, ila illain crcdcre, nisi lcndal in illam, nulli prodesl.
sicut

pcrvenire. Qttaproptcr quaiiliim
a.lnitcndi
LCIldi.

cst ulilc sludium

tantum uccc&saria cst spes pertin-

Credcndum igitur ost pariler in Pairem, cl Filinm, el corum Spirilum, cl in singulos, et simul in trcs;
quia cl singulus Patcr, et
siiigtilus

Filius,
:

ct siocl

27CAPUTLXXV
Quod credcndnm
,

(77).

K gulus eorum

Spiritus csl

summa

csscntia

simul

tit itt illam hoc ett, credendo tendauSuoi in illam.

Palcr, et Filius, cuin suo Spirilu stiul una cailcmqiic

summa

esscnlia,

in

quam solam

otnnis
in

bomo

debel

C.ONsrv.CTUs capitis. Amare ;.uiem atil spcrare non potcsl, quod non o.rcdit. Ergo cl fnles ncccssaria cslqua iinn modo stunmaui cssenliain ct ca sine

crcdere;

qtiia cst solus ftuis,

qiicm

omni cogitalu

acluque solo per amorcm dcbct inicndcrc.
manifesttim cst quia
sicul
in

Undc
nisi

illam

tcmlere,

scd qua crcdcndo tcndat in illam. In illam cnim crcderc est orcdcndo tendcrc in illam. Ergo non credil in ilhm qui,per iioc qtiod credil, non ad illam tcndit. Qui vcro crcdendo in illam tcndit, ad illam sic pcrvcnict ul inlra illam pennansurus sil. Unde apiius dicitur crctienduin ct temlcndum cssc in illam , quani credendum aut lciidcndum essc ad
quil.us
[>oicst, oredat
;

amari non

credat illam,

nttliiis
nttlli

potest; ila

illam credcrc, nisi

tendal in illam,

prodcst.
[ef.

CAPUT LXXVII
Quce
til

LXXV] ™.
morttta
fules
fitet.

vita,

qu#
Ergo

Conspectus capitis.
inuiilis csi, cl

sinc tlilectione

illam.

Amarc

atttem

***,

aut sperare
ilaqtic

™ non polcst quod
aninia:

noii credil.

Espcdit

cidem limnanx
crcdcndo

quasi morluttm aliquid. Fidcs vcro cum dilcctionc non est otiosa nain quod smmnam jtisliliam diligil, nibil juslum coiitcmncre, nibil valcl injiislum admitlcrc. Ergo ct opcrosa lides
:

summam
poiest,
illam.
'

cssenliam, ct ea siuo qnilxis
illam

credeic, ul

m

illa
,

amari non
tcndal in

vivil, qui.i

q

opcrarcltir;
vita

babct vilam dilcclionis sinc qtia non cl oliosa lides non vivit, quia carel

Qnod idcm
si

aplo brcvitisqtic signilicari posse

*

puio,

pro eo quod ost credcmlo tcnderc in
dicatur credcrc
in

summam

csscnliam,
si

summam
proGtcilla
:

cum qua non otiarcliir. Idoo mortua dicilur quia nou babct vitam, quarn semper babcre dcbct. Porro viva fidcs ca diciiur qua; credil in :d, in quod crcdi debcl; ntorlua vero fidcs, ea qux crcdil tatiluin id, quod
dilcctionis,
fidcs

aulcm

esseiiliam. Nain,

quis dicat se crcderc in illam,

credi debet

sulis videltir oslcndcre, cl pcr fidem

quam
,

Quapropter
tanla

quantacunquc ccrlitudine crcdatnr
quasi

tur, ad

summam

sc

lcndcrc cssciiliam
T4 '

el

sc

rcs', inulilis crit fidcs, cl

mortuum

ali-

orcdcre,

qux ad hanc pcnlnent inlcntionem
In

nain,

quid, nisi dileclionc valeal ct vivat. Etcnim nullalenus fidemillam, quani compctens oomitalur
clio, si se
dilc-

non vidclur crcderc

illam,

sivc

qtii
,

crcdil
qtii

quod ad tendcmhim

in

illain

non pertinct

sivc

opportunitas offerat

pcr boc quod crcdit, non ad illam tcndil

™.
in

(78) El

csse,

sed magis sc
,

™ operandi, oliosam qttadam ™ operutn evercerc
tlilcclionc

forlassc indiiTerenter dici poicsl, crcilorc
• t

illam

froqucnlia
T

quod sine

faccrc non possel,

ad lilam

:

sicut pro

codcm

accipi polcsl crcdendo
nisi

"

vel

boc solo probari polcst; quia qtiod

sumuiani

l-mlcre

in ill.un cl

ad illam,

quia qtiisqnis len-

jusliliam diligit, nihil juslum conlcmncre.nihil valel

itendu ad illam pervcneiil, non cxlra illam rcinanebil.

D

injuslum adtnilicre. Ergo, quoniam
opcratur, inessc sibi
valcrcl
,

scd

intr.i

illam pormancbil.
sigtiificalur,
si

Quod exprcssius
tcndcndum

quod aliquid vilam.sine qua o|»crari non
dicilur ct

€t fnniliaiius

dicilur

ostcndil

:

non absurde

opc-

VAM/E LECTIONES.
n * Cerlissimc esi mu. Tltua. 30 qnod lamcii a El boito ad ntti. co bono ad. tkf H9 C*p.Tt*H mMM.78 Amarc aiilem, etc. in mn. adnilcndi Adniltondum icrtUMOHiw eM ,M F.l n/|t. hic incipit capul Hiiub huc lititlo : Quod crcd.ndum sil, etc. ut in litulo capitit 73 i« edilit.

Q

m„| i.mii a

mtt

m

m

b|M -iaro »iii.

Xictor. Satjicnt Cittcrcien*.

Ln.in peeie

mu.

MM

•-tuituiu.ilur

•ignificarl poeM cnpm piinnimt.

'" Ofteral mtt. non |»o-. si mst
i

1

lk%. (onfcrai 1< ere mm pe

M

Siaut nperare Ul illa credcndo mn. ul illam crcdendo 7 '*»n Thuan. 30 non videnlur crodcrc Noi» videlur rrodore mt. " x Cap. "I ett in mtt. capul 11 CtJp, 75 ett i» »ui. capul 78 Facere quadam Magis o^sc quadam mi«. 7/m. Ocm. inagna
'**

m

Tv *

m

M

VVl.E
(

'.:

pan

cep. 11-

(7|

\\\

i

i.:>;|>:l

rap. 73.

vm
...
.

MO.NOLO
"

.11

M
ll'l

litlcs

\l\d.

.| l||fl

li

lli.

1

Ml

1

1

11

.lll.

.

I

I..III .

|||M A H
i|ul
.

l

plillc,

|.n
Irrs, iln
<

i

ij.i,-.

il.i|ii.I'

ii

qninonoporirctin
OnrOl Vlll
si s

;oi oiiotafl
,

>lilc( '.ioiii-

.nin

i|ii

i

lc»™ mom
(|iii

iion

*lvcrotM ,

..ll. II.

l.n|ill

i|ili.l

1

.

s

•..

n.

i

l

r ilniin.

oiiarclnr. Qu.ie
penliilil vi.iiim
li

ii
|ll

iiiini
H|.i
l.'
i

iiiiiiin, i.im

foilc indigcnii.i iMuiiiini
I
.
.

i.itiis ilicitiir,
,1

noii lanliiiii
lialn ic

,

(MIWiMCMlln
ii'.,

l

...i

clcyjri il,

.ili.|l

i|.n iiiim ilcbel

",

noii

il>ci

-

«

ur ik>m
.

illis

"'

iiiiiiiinil

ini.

i

nlni.ililrr in Miiiuiij
mI tignini
jikImiii '**

.

•imllllor iinicsi diii /ii/ri »'m,-

,iii,.

iloM| Mirloi

mm
.

•liii

immi

pnssiuil

'*"
i

i.l

>|n.).l

qnll

vit iim

suani,

i.l

csi, diltOll

n

pcrtliiMr

t

led

OMgTOO
m.iIiii.hm
Ii.it ilim

iniiiinic iln

uon
i

MMMt
••
,

iu

bi

Jicnl illaui
vti

«jina iioii
ailiiioiliim

babcl .piam xc nper hahrrc oVhOtT
IgilUf
illa

QnMN
ixtu-m

idnirebilon TrloiUteai
,

iMn moomUim.
ihii.inii.is

lidcs

,

fBM

ff\

i///c.

||

trc,

l lfl l il

NMH
aud.un

opcrulur, viva csso rognos* ilur;

ila

illa,

QJUM prr
S.iis

noniint
iu

ipliui eligunlur

il

»i

piiui
|"
i

contcmpltim

oti.ilur,

inoilna

MM coiiviocilur.

'" pluralitalcm
(luiinr,
iii .i

Mimm.i rsvnli.i, qnia

vui.1 u«'ii

iiaijuc (oiivvoicnier «liri |»olcsl viva
i.l,

in

(|uod crcili
i.l,

fcuM crcilcrc iu vcro lnlcs «n-

ilc

in.liM.lua rationali nalura;
diciliir
.1.;

r\ suli,

«lebel; iiiortiia
civ.li «tclicl.
[ol.

Manlia
iuaviinc

|>iiin ijulilcr

iuiliviilnis

«pu:

«!orc laiiiMin

quod

in

plonJilltO

subMsliinl

™.

IhiIhi-Imi
...
.

CAPOT LI xvhi
Onod
cii

L\xvi|

'•'.

ii.imii|iic

itiaiiinc
:

liibitanl, id

Mt, suIjh.i.i
i

.-

ttes

MMMM

cssenlin
-

tjuodnmmodo dki

pjttii.

B

dcntibus

ct idco

magis prnprir uoincii wibslanlix
sl

CftnracTOi capitis.
il.it

Onnl bominl

expedil

»i

siiscipiiiiit. IJinlc

jam supra inainfcMuin
subjarcl :u«
nisi

siiiMinam

in triiiain iinilalcui, cl Miiain Triiiil.iiciu;

iiiiain

prnpter

MtenUMi; irinin,

pvoptor

im

MMntilM| MUB
iiou

nulli.s

i.'cMlib«is,

propiie

BMciO qnid. Dic.i cnim non potMl <|uiil sinl Ircs pcrsoiKC, quo IpKB plorOI liant. NOC cuini sunl lol SMhslaiilia' quol persouc, ul in liomiiiilius, «pii
,

possc

di«

i

MMtinUin;
Tolcst crgo
illa

lUMIlMM
nOCHMllllll

poialur

pro csscnlia.

liac

MliMM

irrcprcbcnsibililcr
trina unilas, dici

«piol pcrson.c, tol imlivi.tiia: sunl subslanli.r. Ila-

Mnmt

cl

uua Tiinilas, sivc

quc

in suuiina MMnlll sicul nou sunt plurcs suhslnniix, ila ncc plurcs ncrsonx. Sola crgo iudigcnlia nominis, qilO pluraiilas in esscnli.i una signiflcclur, ilicilnr cssc trns pcrsonas sivc suliklauii is in una suinnia csscnlia scu nalura. Individua maximc sulistanl accidenlibus undc magis propric nonicii substanlix suscipiunt cl ila siiinma csscnlia qtix iiullis subcst accidcntibus, non poicst propric dici stibslanlia, nisi siihslanlia pnnatur pro csscmia. Hac raiionc irrcprehcnsibililer illa stnnina cl uua Tiinilas dici polest uua cssenlia, ct tres pcrsonx, sivc trcs subslantix.
:

uul eiacniia,

cl tics pcrsona-, nt*l

trcs substanlix'.

28 CAPBT
Quod
ipsa
lit

LXXIX
Teg.il.

(79).
et

Dcus, qui tulus omnibus dotuinnlur
otnniu

:

,

CoNsrFXTus cantis.

qux

C

Ecce paict omni boinini ctpcdirc ut crcdal
qtiamdain incflahilcm
Trinitatein
:

in

trinani

uiiitalcin,

cl

uuain

Hulc soli summx csscniix, omuibiis doinin itur cl omnia regil, proorio nomon Hci assignatur. Dci cnim uoinine nou intclligilur nisi lubstiniii qrae cst supra omncm uaturam ab bominibtis vcucrauda proplcr dignilalcm , cl cxoraii..!a proplcr immincolcm qtiamlibcl nccessitaicm.Sicui autcm a summe bono.summcquc sapicntc Spiritu facta sunl omnia; ila ipsc
el omnia regil. trgo non ab ncc casu cuncta rcgunlur. Is ergo solns est qucm oninis alia nalura dcbct diligcndo vencrari, dc quo solo [irospera sunl speranda, ad qneni solum ab advcrsis est fiigicudiim, cui soli pro quavis rc supplicandum. Ilic crgo solus vcre est cl dicitur Deus, ir.clTabililer trinus et unus.

unam

qtiidem

ct

unilalcm, proplcr

omnibus dominatur,
alio,

unam

csscuiiam; trinam vcro el irinilaicm, proplcr

lics, ncscio quid. Licel

enim possim diccrc Triniuon
lamen possum
7C1
si

tatcm, proptcr ratrcni, ct Filimn, ct ulrioMue
Spiritum, qui sunl trcs;
profcrre uno iiomine,

proptcr quid ircs; vclut

diccrem proptcr ires personas; sieut dicercm
unilatem
,

TSI

Videtitr ergo '*',

imo incuuclanter
quod

asserilur quia
et

proptcr
tres

unam

substanliain.

Non euim

ncc nibil '" est

id

dicitur Dcus;

buic

soll

putandx sunt

pcrsonx; quia omnes plurcs pcrseparatim ab inviccm, ut tot
,

sonx
quod

sic subsistunt
sit

summ.e cssentix propric nomen Dci assignalur. Quippc omnis qui Dcum essc dicit sivc unum sive
,

neccsse
in

esse substantias

quot sunt personx

:

plures, non intelligit nisi aliquamsubsianiiam, quata

pluribus bominibus, qui quol persoux, lot
cognoscitur. Quaie in

ccnsct supra

omnem

naturam, qux Dcus non
,

cst,

ab
1T *

individux sunt stibstantix,

"

bomiuibus

et

venerandam

propter ejus eminenicm

summ^

."jseniia

,

sicut

non sunt plurcs subsianiix;

dignitalem, tt exorandam sibi proplcr qnainlibei

VARLE LECTIONLS.
" Oliosa fulcs mst. el oliosa fideic ' ,s Non vivcret mim. Dicuur operosa niss. dicitur cl operosa '*• Qui cum 7/ju. 30 no.i iu juste mss. Vict. Sag. Cister. non vivcre dcbel babcrc mss. Thn. qnicunquc T" 76 ° '*' Cap. non laItl quo Credl mss. in quod crcdi 7G est in mss. captil 79 quod debet babcrc 7C * "* Aliquid dc illis uis. Thu. Sictit si diccrcm mss. omitt. si incn possum niss. T/iu. omiit. |X>ssum Dici non possinl mss. Thu. S. Mich. dici non possunt 30 aliquot dc illis ms. S. Mich. aliquod ex iis. ' 6* TB * 1'luralitata Ad designandum mss. ad siguilicandam '*' Ad designandain mss. ad signilicandam
•*
T

snbsistunt mss. pluralitate

constunt

'*'

Videlur

crj;o, ctc.
'

in mss.

hic incipil eaput
nihil

Quod

ipsa dominetur, elc. ul inlitnlo capitis 77. iueditis. pter quamlibcl niss. Vict. Sag. conlra quamlibet

70

Quiavcro

80 sub hoc lilulo TTI Promss. quia necnihil

NOT.E.
(79) Alias cst pars Cip.
7rj.

223

S.

ANSELMI CANTUAlt.

AflCIIIEP. OPP.

PARS

I.

imniincntem necfSsifatem
pro sua d-ignilate
dcprec.indtim.

Qtml aulcm lam A bcne esi, el ex quo, et per qttem , ct in qtto tttitt vcnerandum el pro qualibet re omnia. Ctim igitur solus sil ipse, non soltim bontts
.

m

DOCMATICA.

224

(80)

quam snmine bonus
omnibus

et
ct

summe
regit

potcns

Crcator, scd ct polenlissimus Dominus ct sapientissimits

omnia? Sicul cnim constal qnia omnia pcr stimmc bonam,
Spiriuis, qui dominatur

rcclor

soliim
(i)ttim

esse,

omnium liquidissimuin csl bunc quem omnis alia natura, secundum
:

summeque sapientem omnipolcntiam
rtvigcnl,
ila

ejus facla sunt
,

suum posse, debet

diligcndo

venerari, ct
siuit

nimis inconvenienscsl
a

T7a

si

aestimctur
;

venerandodiligere; dc quo solo prospera
randa, ad qtiem solum ab adversis

quod rebus
bono,

se faciis ipse non domiuelur
illo,

sive

m

spe-

fugiendum,

quod factacab

ab alio minus polenlc, minusve
penitus ralione, sed
:

cni soli pro quavis re supplicandum. Verc igitur bic
esl

vel sapientc; aul ntilla

sola castinm inordinata volubililale regnaotor
ille

cum
nulli

non solum Deus 7 trinus cl mius ".

,

scd solus Deus, ineffabililcr

solus sit, per

quem

cuilibet, cl

sine

quo

SANCTI ANSELMI
PROSLOGION
SEU

ALLOQUIUM DE DEl EXISTENTIA.
29 " PROOEMIUM.
r

B

mentis acicm omnino fugerei, tandcm
volui cessare, velut ab inquisitione rei,
niri esset

desperans

Lno nrgumenlo
Deus
tas
est, et

in hoe opusculo intendit probare qttia qucccunque de Deo crsdimus. Di([iculoperts. Auctor scribit sub persona comiemplanlis
et

quam

inve-

impossibile.

Sed cum illam cogilationcm,
occupanrio, ab
°,

Deum

quoerenlis

intelliyeie

quod

credil.

lluic

ne mentem

meam

fruslra
T,

aliis, in

opuacuto hunc litulum dederal : Fides quxrens inlellectum. Deinde Proslogion, id est Alloquium hoc opus nuncupavit.

quibus proficcre possem

impediret,

penilus a

me
781

vcilem excludere

;

tunc magis ac magis, nolenti

ct defendeuti sc cocpil cuin

imporiuniuie qua-

Postquam opusculum quoddam (ilonologion), vclul exemplum medilamii de ralione fidei, cogentibus

dam

ingererc.

Quadam

igiiur riic,

cum

vclicmcnier

ejus imporlunilali

resislendo faligarer, in ipso cooblulil

me

precibus qiiorumdam fratrum,

iit

persona

ali-

gilationuin confliclu sic se

quod despcrave-

cujus tacite secum raliocinando quac ncscial invcstigantis

m edidi

ram, ut studiose cogitatioretn
solticitoi

amplecterer,

quam

:

considerans

illud

esse

mulloruiu

rcpellebam.
si

iEslimana

igilur qt:od

me

concatenalione contexlum argtimcnioiuni, coepi me-

gaudcbam invemsse,

scriplum csset alicui legcnti

cum
se

quacrere

si

forle possel iuvcniri

unum

argu-

placiturum, de boc ipsoeldc quibusriam

mentum, quod
Deus vere
cst,

nullo alio ad se
;

probandum, quam
quia
iiullo

persona conautis erigcrc mcnlem

'•• aliis, siih

suam ad conEl quoniam
li-

solo indigercl

ct

solum ad astrucnduin
esl

C lcmplandum Dcum,
credit,

el

quxrcnlis inlelligcre qnod
opusciiltim.

cl quia

summum

boniim
ul sint el

subdilum

scripsi

m

alio indigcus, ct

quo omnia indigenl

bene

ncc islud ncc
bii

illud, cujtis

supra incmini, digniiiu
78J

sinl; el qunecunqtie crcditmis de divina subslan-

nominc,aul cui auctoris 78 ' pr.rpoueretur
;

iiouicn,
lilulo,

lia, sufficcrcl.

Ad quod

ctim sa?pc sludiosetpie cogi7

jiitlicabain

nec tamcn cadem sinc
,

alitpio

tationem convorlcrcm
dcrelur jain capi possc

atque aliquando

milii vi-

quo aliqucm

iu

cttjtis

manus

venircnt, qiiodam
,

ijiioJ

quxrebam, aliquaudo

modo ad
nimis
ct

sc lcgcndum invilarcnl

dimillcnda

pu-

YAM£
7T '

lectiones.
inconvcniens cst mss.
Vict.

In mss.

omiit. et

m

conlinuatu'

caput pra-cedcns

TT '

Sag.
liber

Cister.

|o advertif SSM. ab ariversis

"* S.

ilich. Vicl. 3. Cislcr. Explicil

Monologion

An.sclmi

7T * C.ollalit*

CC

csl liber Proslogion cum mss. Gemmettcensibus, 1'eccensibus, tribus Viclortnis lltl 3, 13, 9, Corbeiensi 307, quatuor Tliunnis, 90, 391.4!>l et 633, ttno Cistrrrtcnsi, cl utw monasterii Muhaelis in pcrieuiomaris. Ms. List. incipil Prologus in Proslogion Ansclmi Caitiuaricnsis archiepiscopi ms. Cem.

EE

Proonniium in Proslogion librtim Anscltni archiepiscopi. mt. Virt.Tt. Incipil Proocmiiun in Proslugion librtim Anselmi. ms. Thua. 391 lncioil Piafalio in Prosolopion liliri Attsciini Canltiaricnsis arrbicjiiscupi i>u. Thu. G33. Ittcipil Proslogion, itl csl, alloqiiiuiii, liber A iisclnii mt. S. Mich. Incipit Proucmiimi in Proslo77T 7Ti gion librtim Antelmi at< birpiscopi Cauluaricnsis Investigandia mas. Ilcr. Can. itivcsligautis Ut Cogiialioncs couverterem mtt. cogitationem convertereiu kinl benc mss. Thu.CltUr. ntsiiit ct ui bcnc 7" *** Proilo ''iit Mtt, GtM. B$C. Vict. 13 ct (,i»fcr. proliccro nosseill nagis volcnti ihjj. 7/m. " 8) "• El qnibosdam m$. S. Mirh. ei de miibosdam magis nolcnii Rxigerc mcntcui mss. crigcre mcnieiu CoiamorisssM.coiaoctorit T " Tamen sinc mu. lamen cadcmsinc
Incipil

m

m

NOI.l
(80)

Abas

bic incipil

i

i{i

"7.

ItfJ
tub.iin
,

PIIOSLOGIOM.
uuiriiiqur
suiini
dc.li

liiiiliini

nl

|

\

detldoril, 01
i<
<

ill

lil
il

Mt

l.>l.nn<>
ii
i

UM

lutniiro

eiompluin modllnndl rto rttlont Rdoi, '" Qiloi qoi toni Inlelltetum, iincniiii
jain
ti

ei
.

»cqiicni
s>'.i

ujnt.

'

i

ii.

l<« ni.

i

i

ciim
ii

ti

Ignortl vullum luom.
i

Pom
llll
>

pluribui

tuffl

bli

tiinli»

w
i

.

>>•

»%

m tj<
i

I

niii

|uu

in

Dominuimoti ».
••ll

<

i

tMMjuim "*ic
li..n
:i.l

«idi.To inr
iiiiIii

icriplum*" iuet, ooegonml mtplum,tl nuxluM rtvtrtndoi orchlopiioopui Lu|ilunemii lluto no
i

rl

i

I.

.

i

h,

i

l

OIIIIIU
i''.

lu

COIlUill
(>.

>

i

iio.iiIiiiii

nori

Ii.i.i.jih-

lo

vidrndum
l.iin.

iui

ntlne, fungeni
nniii

In Gtllli

logatlono
pi
i

ipootolicii
.ni.

i)iil

Mm;Ol
niisrr.i

Mffldum

fccl

|ih)|.Iit i|iiod
lio<
i

luin.
ijim,i|

hoc ti ipotiollei
• 1
1

•t'«*|Mi

"**"

loriltlti nt
"'

ims bmiinii,
.lnrii,,

riiin

|irrdidil,
kiis
illc
!

ad

(j.
I

nomon mtum
ilortlf iliml

1

.

preicrlberein.
i«i

Quod

tpUti
,

<lns

i-.i

<l

dirus
7

DtVlltt
<

quidoin Monologluro,
'*',

ttl Solilotjulum

perdidil, el qtid inrtnll

tjmid tl

i

mM

n

iltud

vcro Proidogion

nl ttl

AiMftMM

noini-

mtntll

I

Ptrdidil bcaliliidiiicui ml qiiarn
|irn|iiiT

farUNJ ci,

ntvli

tt ItVtnll niisiii.nn

quani

fji
a

lns
(i

non rsl

:

GADUT PIUMUM.
Iscitnlio mcntit ad contciitplniidum Dcmn. Abjictl curnt tl ttMit tf«Ml Dcuin exctudit ul Dcittn qutrrnt. llomo ad riticnduiu Dcum \aclui cst. Ilomo ycididii bcntitudtiiem ad qiiam faciut ett ; et im cmt mitcimm ptopicr ttttM \ncttit iion esi. lioitum non cutlodnit, cuiti \ucilc pOUtt.

ibietmit, sino

>|iio

mini

f.iix

tti wi

rnmtmll,

QtOd
hoino
.,

ptrM

HOhiii-,1

iihm riiin osl. M.nnlii. .ibal lunr.

duetl tUtC
J|,.,,i

MMII

ptntm infdtnmi, iMtn mmc Mtnt; mtt> ttlMM doloruin, qucui lunc ncscichal.
lioiiiinuui, BUivi
i

pulilictit» li nthliCUI liicllis

s ilis jil.mi

in|

llliorini)

\d;c

!

Illc

rtettbtl silurilale,

nos suspirailic

Sine Deo Mo/l
tiiiil iirilt

e*t

HObit,

LitboM

ei

fOROtM

notiri

inus rsuiic.

llic

tbtndtbtt, nos

momMfiimn
;

tnic Dco. Dctun Itomo tfUtriere non poiat,
;

feliciter lcncbat, cl

iniserc doscruil

nos infilniier
\.i-

ncc tiiceniic, iii.ii i}isc sc ostcitdnt. /V»i,< liomincm cravit ad inuijinem suam, ul sui memor tit , ifitum cogitet ct ipsum amcl. llomo fidetis non qiurril inieliiqcic ul crcdal ; scd crcdtt, ut inleUigat : quia, msi credident, non iiitettigcl.
niti ipte

doceal

Ogemut,
cui

ct

miscrabiliier detidtrtnmt; tl betl
cuslodivii, cuin
••'

remtnonmt! Cur non nobis

fa< ilo

posscl, quo lam fcravilcr caroremus?

Quare

sic

nobis obscravit luccm, cl obduxit nos lenebris? Ul

Eia nunc homuncio, fuge paululiim occupntioncs
uias,

H"'d
n01, '>

absliilit

nobis viiam.ei

inllixii

abscondc
lnis.

tc

modioiun a
T

luniiiliiiosis cogitalio-

un ^ c

snmus
?

OiptJti,

nibus

Abjioc nunc onerosas curas, cl

m postpncter
ct,

.Erumquo sunnis iinpuUi?
it-iu?

moi

^ n(
a

'

c pnteipiltli

Quo

obruli

?

A

paii

i.i

in oxsiliuin,

pone laboiiosas distcnsioncs
lulum Dco,
in
el rcijuicscc

"

luas. Vao;i alii|iianin eo. Intra

visiono

Doi in cxcitatem

noslr.un, a jucundiiaio

aliijuaniiiliiin

immorlalilalis in amnritudincmct liorroreui mnrtis.

cubiculum menlit lum;

Dciim, ct

qux
:

tc

juvenl m td

exclude

ommt

qumrendum cum,
tuiim

c

Miienf nmltlio de qntnio bono inqntttumBMJtml Grave dtmnnm, grtrii itoJor, grave lotui». Scd bttl

clausoostio, quanrccum. Dic nunc, loluin cor incuin,
dic

me miserum, unum
gatis a

de

aliis
?

miscris

liliis

Uv;c, clon?

nunc Dco

Quxro vultum

;

vultum iv.um,

Dco! Quid inccepi
?

Quid

cfleci

Quo

lcn-

Domine, requiro {P$al. xxvi,

8). Eia nunc crgo, lu,

dchtm

Quo deveti

?

Ad
in

quid aspiraliam? In qnibus

Domine Deu* meus, doce cor mcum uli

el

quo-

suspiro? Quxsivi bona, ct eccc turbatio.

Tendcbam
qua.'iccl

quomodo te inveniat. Doqumrtm tbtenlem ? Si aulem ubique"*es, cur non vidco tc prxsenlem™?
teqiuciat, ubi cl
si

modo

miiic,

non es hic

,

ubi lc

inDeum.ct offcndi ham in sccreto meo,
invcni
in

meipsum. Requiem
80 *

et tribulationem

dolorom
gaudio
i.

iniimis mcis.

Volebam ridere

a

Sed ccrtc habitas lucem inaccessibilcm. Cl ubi cst
lux inaccessibilis, aut

mentis mcx, ct cogor rngire a geniilu coniis nn

quomodo accedam ad lucem

Sperabatur

inaccessibilom
illam gnis,
;

?

Aut quis
lc iu

me
illa ?

ducct, et iuducel

w

in
si-

Et o

tu,

laslitia, et eccc unde dcnseniur suspiria. Domine, usquequo ? Usqucquo, Dominc,

ut

viueam
facie te

Deiudc, quibus

T

"

oblivisceris

nos, usquequo avcrtis fucicm tuain a
rospicics ct exaudie.s nos
?

qua

quxram? Nunquain

lc vidi,

Do-

nobis

?

Quando

Quando

mine Dcus meus;
faoicl, allissime

30
?

" on

" 0VI ftciem tuam.
isto

Quid

illuminabis oculos nostros,et ostendes nobis faciom

Douiinc, quid faoiot

luus'* 9

tuam ?Quando

reslitucs tc uobis

?

Rcspice, Dominc;

longinqiius exsul

Quid

facict

scrvus tuus anxius
?

D

cxaudi, illumina nos.cstende nobis teipsum. Reslilue tc nobis ut benesit nobis; sine
csl

amore

tui, el

longc projecius a facie lua
illi

Anhclat
te

vidcrc le et nimisabcst

facies tua.

Acccdore ad

nobis.

Miseraro

laborcs m

quo tam mnlc
nostros

ei conatus

VARLG LLCTIONES
1,16

Unicuiquededi
titulis

niss. uniciiiquc
789

mts. cuni bis
milii
lioo

'*' suumdedi El scqucns ms. S. Mick. Transsumptum mss. trnnscriplum "° Aposlolica.

78i Et bis lilulis el frcqucns prsecepil uus. Aposlolioa. Qui

'•' Mss. Lxplicit ox aj)ostolica prxcepit auclorilalo Proocmium. PHOSOLOGIfN, etc. tnss. 7S1 liber Ansolmi, Oanluariensis irehiepiseoipi. Onorosas el mss. unerosas curas et 1,1 '•* Qikc in Disscntioncs mss. Yict. Thu. el S. Micli. tlisleuliones »is. Yicl. 9 inlcnlioiies tc juvcnf mu. oMiii:. in si crgo ubique mss. si antem ubique Video le prasentem msa. Tnu. Vict. etCister. 7,: 7- s omiit. tc Aut iuducet mss. ct inducel Deiiide quibus ms. Cister. Donique qtiibus Quid hus 8t" l-.ius miss. qiiid faoioi iun luum. Doininns nious cs ol Dous mens et iuinquam mss. looum Loi isiC tuus luuin quserere tc allootai, ci ignor.it vuiluin liiuin, Doniine, Deus lncns cs.ci Doininus nieus es; el nuoqoain 80i ••' Quo inficlix esl msi. quo niliil foclix est Careiuus. »i*s. carcremns BM Mco, Iribiilaliouein atw. •* Misererc lahores mss. Tnu. et Vict. Ccm. Bec. Cister. uiiserare Tlm. et Vict. mco, cl tribulationein

Incipit Proslogion

m

m

m

:

laboros

327
a«l tc,

S.

ANSF.LMl CANTUAR. ARCIIIEP. OPP
nos""
;

PARS

I.

— DOCMATICA.
nondtim
fecit.

2-28

qni nihil valemus sinc te. Invilas

ad;

A

<1«m cssc inlelligil quo«l

Cum

vcro
essc

juva nos. Obsecro, Doininc, nc dcspcrcin suspirainlo
sel rcspircm speran<lo. Obsccro, Doininc
,

jam
811

pinxii, cl babcl in

inlelloctu, el

intelligit

amarica*
**

"* quod jain

fccit. Convincitiir

crgo cliain insipiens

tum

csl cor

meum

sua desolalione; intlnlca

illtnl

esse vel in
potcst

intcllcctu
;

aliquid,

quo

niliil

majus
;

lua coiisolatinnc. Obsecro,

Domine, csuriens
lc
:

incoppi

cogitari

quia

lioc

rum

audil, inlelligit

ct
id,

quxrcre

te,

ne desinam jcjunus de

f.imclictis

quitlquid

intelligilur, in

intellcclu csi.

El ccrle

acccssi, ne

recedam

iinpastus.

Paupcr veni ad

di-

vtiem, miser ad misericordem, nc rcdcam vacuus et

contempius. Et

si

antequam comedam suspiro,
nisi

d;i,

quo au majus cogitari ncquit, non potcst case in inlcllcclii solo. Si cnim vcl in "" solo intellcctu est, potest cogitari esse et in "* re quod majtis esl. Si
:

vcl posl suspiria,

quod comedam. Dominc, incurva-

ergo

i«t,

quo majus
,

* IT

cogilari
,

non

pniest, cst

in

lus

non possum

dcorsum aspiccrc

;

erigc nie

solo intcileclu
potcst,
e&t

idipsuni

qtio

majus cogilari non
:

ut possim

sursum iulendcre. luiquitates

mex superme nc
vel

quo inajus
cogitari

cogitari potcst

scd

ccrte
ali-

grcssx*" caput incum, obvolvunt
gravc, gravant
geat puieus

me

;

ei sicotonus

hoc esse non potest. Esistil ergo pror.ul dubio
quid,

mc
•••

Evolvc inc, cxoncra
inc
:

ur-

quo umjus

noa

valet, ct in intcllcctu,

carum os suum super

liccal mitii

et in re.

suspiccre lucem
fundo. Doce

tuam, vcl dc longe,
te, et

de pro

^
Quod
id

CAPUT

III

me quxrere

ostendc

te

quxrenti

quia

nec quxrere le possum, nisi tu doceas, ncc

«..vcnire, nisi te nslendas.

Quxram

te desiderando,
in-

rtrus non possii cogitari non tttr. Deut ett quo majut cogitari non potetl. Id quod potett cogitari non etsc, non ett Deut.
sic

«lcsidcrcm quxrcndo, inveniam

amaudo, amem
tui

Quod utique
non
csse.

vere est, ut nec cngitari possit

vcniendo. Falcor, Dnmine, cl gralias ago, quia crcasti

Nam

polesl cogitari esse aliquid quod non

in inc lianc

iinagincm tuam, ul
:

nicmor sim,
ui

possit

cogitari

non csse; quod majus
cogitari potesi.

esl,

quam
:

te

cogitem,
,

te ainein

sed sic est aholila nllrilionc

quod non esse
juii
81 *

Quarc

si

i«l ,

quo maid-

vitiorum

sic

est offuscala

fumo pcccaionun,
lu

ncquil cogilari, polcst cogiiari

non cssc

non possit faccrc ad quod facla esl.nisi
vcs ct rcfonncs eam.
alliltidincm
;

rcno-

Non

lcnio,

Domiue, pcnelrare
illi

ipsum quo majus cogitari nequit, non est id qno.n:ijuscogilari ncquit : quod"'convenirenoii polcsL Sic
ergo vcre est aliquid quo majtis cogilari non potest,
tit

luam quia null.ilcuus comparo lcllcctum metim , sed dcsidcro aliquatentis

in-

intelli-

ncc cogitari possit non csse
cs,

:

et

hocc*

tu,

Domino
enim
dc

gcre vcriiatem luam,

.
• .

quam
«.I

crcdil ct

amal cor incim.

Deus nosier./Sic crgo verc

Domiiic, Dcus mcns,

Ncque cnim"* quxro
credo, ut .inlclligani.
«!•

inlclligcrc, ut

credam
A
.

;

sed
.

_

ut ncceogitari possis non cssc; ct mcriio. Si
,.

Nam

ct

.1

.

hoc credo quia

nisi

aliqtia

mcns

posscl cogitare aliquid inclius tc, asccu,

..

|-

|

.

crcdidero, non intclligam.

derct
II.

crealura supcr Crealoreui
:

ct judicarel

CAPUT
IJuod vere
tit

Crcalorc
ui

quod valdc
igiitir

cst ahsurdiim.
te,

Et

quidcm
ct

Deus, eui intipient dixil Non cst Dcus.
fulei

cordetuo:

quidquid csl aliud prxlcr solum

potcst cogilari ideo

non cssc. Solus

v^rissime

omnium,

Ergo, Dominc, qui das
ul, qiianttiin scis

intcllcctum, da mihi,

maxime omnium habcs
cst,

csse; quia

quidquid aliud
essc.

cxpedire, inlclligam quia cs, sicut

non

sic.

vcrc csl, ct idciico***

minns habct

crcdimus; et hoc cs, quotl crcJiinus.

Et quidcni

Curiiaquc

dixit insipicnt in corde

crcdimus

lc

cssc aliquitl, quo nihil majtis cogilari
lalis

(Psal. xiii, I) cuiii

lam

in

tuo : Non ett Deut? *" promplu sil ralionali
sttil-

possil.An crgo uon csl aliqua
insipient in cordc tuo
Sc»l ccrlc
.

nalura.quia

dixit

mcnli,

te

maximc omiiium
?

cssc. Cur, nisi quia

Non

etl

Deut? (Ptal.

xiii, I.)

lus cl insipiens

idcni

ipsc

iiisipiens

"*, cuin audil boc

CAPUT
Quomodo
-.

IV.
cogilari

ipsum qttod dico, aliquul quo majus niliil cogilari polcsl; intelligil quod audil, ct quod inlelligit in
inicllcctti cjus cst
;

intipicnt dixit in

ctiamsi non inlclligat illud essc.
cssc in iiilclleclu
;

A'iud csl cnim
lell.gere
l

•" rcm

aliud in-

res cogiiatur. 1. noii potetl. V0I eam significant cogiialur. 2. cum ipta ret inletligitur. Secundum vocem, Deut poletl cogituri

— Duobut

M corde tuo. quod

modit

tnw

rcn cssc
csl,

Nam

cu.n picior ptxcogi.al

qux

»«»

«*. ******

»"». »•» V»««suo*-

, i.irus

hahct quidcm

m

intcllcclu

,

scd non-

Verum qnomodo

dixit n.sipicns in corde

VAMJS LECTIONES.
Invila nos Dec. omiit. suiu.

SupergrcsW! tiinl mts. C m. "• Ne.|uc cimn siisp.tce lnccin .ns.pic.is, IJS. I hu . 4ft I scd ccrte ipsi «M«l Hf. Flfl. »" Kssc iiilc.ligil in«. lulc.l.git csse "' Aliudcsl cliam m.u. Thu. Vkt. et S. Nich. Ali.id »-sl cn.m nr. *• •»• Convincilur crgo insinicus mis. Gtm. Dec. Ihnan. Cnnvmcilur eliam n.s.p.cns •»•*(«* "' Si enun yel ... " ,v Cc. tc id quo »».Ci$Ur. cei te u\ quod Thuan. 451 et Ciitet. ConvinciUir ergo ciia.u •" lil , quonwjnt mtt S. Mich. tu/cr. ... rc ... mm. csscei i mm. 7/«u. Ouicqtiirtenim in "* Esse l.ogilan ncpi.i Lot. U*\i si i.l quod t.iajus M tuo in.j.w "" Si .d quo maini mt. S. MUh. et Uit. Thuun. 151 «oR.tari ..cqu.t, majus scipso cst ; qu.Ml, esl id quod majns COgitari ..c.piil quod, cic. Ml. tic. ^roest, idelreu mt. S. quid cofilari neqait tie. mt. CUler. cogitari nequU, nou est kJquo majus '" Dixit n.s.picns ... mm. Ihuan. et Vkt. Utter. "" Cumcauea ... mm.cnm I»m Uich. verc el Wdrco '" Cor4fl stio »»»*. Citter. omit. sno omili. insipicus

M

"* Siim -ipcv« l.iccn. MM. Vkt, el Gem. etc. S amil. cnim "* Scd ccilc i.lcm ipsc ilMlpicM,

mn.

lnvilM

nos

"6

l.ululcora

mts.

.n.hilia
et

"

7

Bee.

!

*«*

.

.

.

MM

:

m


<iuo«l
i

l'll<>M

Of.lOX

c

;ii.ir«-

uon

|»iiiiii
iii

,

.nii

i|ii<iiin>il.)
'

I

r>|

i

r

31
<li

A

•••»»••
'•"

'''

iiii|i.umIiiIi» 1
' ,

N.un

-i

»<>l

i

rWMMO
pn
,

M
1...0
1

oon polinl,
i«t«
iii

.|ihmI .luit

roiilt*

iiiin
»i

i.I.iii

|||

'l"

:

'

i|iioni:iiii
,

vn

.

i

ror«l«".

ii
1

OOflUlt Qlfod
qui.i
«livil
ii»

vrrr
<!<•
,

nno

i|iiia
lll-

porn

siini

i|iiomu«lu

icntibilU,
,|.ii

wic
kjl

cl togilavit ",
i|in.i

«)»i

cl IIOII
•>"<>

COrpui;

m
ni

il

inminu»
1

S|.iiiius.
.-si

ini|mi.'
i

01. Idii

incordV,

OOfliare

MM

pOloll

.

non

l»»

l

Snl
:iil
(

Miitin-

m,,

.

ogno*CCr<
cnl
1
<

u

11..11-

tnm

iuoilo «liiiiur lliquld in

cordo vd

OOfUalVf •".
»>i»<iiilir.»ii%

niii

ogiioirciultiin

,

i|in

rinni

Aliler cniin OOfiUUir rv», cuiu voi

MM

OfMM

||

cuuilnin scniiium

|>ro|>rli-i:ilrui, ul \*-r
;

m
d.ilor
...

cogiiJlui
gitur.

,

ililrr ciiiii

idipium, quod rrncii,
poteit
cofilaii

inlilli11»

pcr guiluni isaporc*
aliquu
gno»<ii.

noo

iiicnuvctnriili-i

Illo

il.npiu

nioilo

non

moilo
Blfjt,

MMlro,
Duiii nr,
,1»

•|in>lqii>J

aliquo

mo.lu
si»

MNtJ MlO
i.l

vit«, iniiiuur.

Nullu» quippo

imcllig.-ns

quanivii

non

rorpus;
,00
1

«|iio«l ••• itiut

ignu

cl

aqua. pulnt
;

MM
1I11111

:o|iiain st« iiinluni

rcm

lirel

MfMirt ifMM lioc pomtti, m rnn
itl

MW
MMI

u
cngnusi

•iiiiinu'

oiuuia

MMMM MMiMM M, MfMM»; imui «|»io aniiiul eutu»
010U0

»

vucci.

I1.1

igilur iicino inlclligrow

i|iio«l
!•<
<

Dcu»

it.

<•••,

polCit

MfiUrO

quia

Dmm MM M4

;

MM
Quomodo
,.

CAPIir

Vli.

vi

rli.i

dicai in curdc, aut »in« ulla, aut cuni aliqua

vtraiira tiguiliraiionc.

Deus

ciiiin csl id «|iio innjus

•-«•gii.iri

nou

polesl. (Juod qui lu-nc
lic cssc, ul

iuiclligii, uiiqiie
i|tical

111 MMMjMfMM) cum mnliu nnn >*>«,//. (orrumpi ant ineniin pour, *on potcuim cit, »,«/ i/ii/iuic/iiia. Otut poleit mliil pcr tmfotenttum ,1
,

tulitt

potett contra tptun.
cl

inlclligil
11011
«'iiiii

idipsum

ncc rogilatiniic

Sc.l

ciic.
11011

Qui ergo

inlclligil sic

csse Detiin, ncquit

oinnipoicns <|uoiuo«Jo
li

poics
csse cogilarc.
;

?

(•rati.u liln,

bone Domine,
faccre
lc

Aul

es, ii nnn omni uun polis corrtimpi, tux mcuiiii, mc
t

gralias

lihi

quia qtiod prius

cretlitli,
;

donanie,
c$*c no-

vcrum cssc ulsum

jam

sic iuiclligo,

te illiiminanlc
11011

m

es»c raclum, cl plnr;»
si lc

m
-

:

ul, quotl
:

ficlum

«st, 11011

limilitcr
,

MMMMM MMI
;

lnn crederc,

non possini

«oniiiia? aut Ikcc possc ,aa

11011

intclligere

cst poirntij

s<«l

im-

^PUJ
ciie
;

y

/
otnma

Quod Deu* ut quidquid meltu. eU eue, quam non
el

10/ui existau uer te,

m

MlMtit. ROM «'iii li;«c &>i ° l qU° d n0 " ,1H,ct '
polcsl, l.inio
in

|»olcst, quo.l sibi 11011

cxpc-

no,csl

1««
ilbs.

WMMO >»>^
Qui crgo
sic

faciut de

magis

advci»ii:is cl pervcrsilas |>ov««inl

uikilo.

illuin, ct ipsc

niiiius coalr.i

Oominc Dcus, quo niliil majus valcl cogilari? Sed qnid cs, uisi id quod '" summum omniiim solum c\isicns pcr scipsum, nmnia alia fecil de niliilo? Quidquid enim lioc non csl,
Quid
uiinus est quain
le

igitur (> * es,

polc.-t,

non

polciilia

cnim idco dicilur
quia sun iinpolcntia

m

potcst,

sc«l
«|iiia

impolciili.».

>on
:ili-

pos^e,

ipsc

pov.it; m*«I

f.icil

aliuiNn
sicul

m

possc, sivc

quo

•*•

gcncrc loqiicudi,
til

nmlla

impropri»,'

quod

cogilari

*

M

possit; sed hoc dc

dicunlur,
P ro c °
<J
l,

cuui poniiuus «$te pro iiur

«?.vie,ei
rji//ii

faecre

cogitari

non polcsl. Quod ergo
cst

bonum

MMl
es
m«:lius

od csl non fucert, aut pro
diciinu-j ci, qui retn

facete.
:

suiumo bono, pcr quod
itaquc jnsliis,
esl

omne bonuin? Tu

Nam

sspc

aliquam cssc ncgat
:

verax,

bcatus, ei quidquid
:

Sic e$t,

quemadmodum
:

dicit e$$e
est,

cum magis
:

propric

csse
,

jusluui

quam non esse mcliiis namque csl esse quam non jusluin; beatum, qtuin non

vidcalur dici
«Tiie.

Sic non

quemadnwilum

dicit

non

Item dicimus:

l»le sedet, ticul ille facil
:

aul, iste

bcaltim.

quiescit ticul

ilie fucil

ciun sedere
niliil

sit

quiddam non

CAPUT
Quotnodo Deus iii*"

VI.

sensibitit,

cum non

tit

corput.

faeere, ei qnicscere sit

faccre. Sic itaque cuni

quis dicilur liabere potcmiair. faciendi anl priticndi

Deusesl seusibitit, ouuiipotens, misericors, impussibilis : quia metiut rsl lnvc eise quam non esse. Mon inepte dicilur aliquo modo sentne qui utiquo modo
cognoscit.

quod

sibi

non cipedii, nul quod non dcbel

,

impo-

tenlia inlclligiiurper poieuiiatn; quia

q-.io pl«:s

hoMi

banc polenliam, eoadvcrsilas
sit le

el peivcrsiias in illuiu

Verum cum meiius
esse;

essc sensibilcin

**',

om-

sunl poicnliorcs,

cl

ille

conlra cas

iinpoteuiinr.
omni|ioteiis.

Dipotcutem, miscricordem, impassibilciu,

quam uon
;

Ergo, Domine

Dcus,
|>er

indc verius es

quomodo
si

omnipotens,

non es corpus aut non omnia polcs •" aut misericors
cs scnsibilis,
si

D

quia poies

niliil

•" iinpolentiam,

el niliil poltsi

conlra

* v*

te

VARIiE LECTIONES.

u

•" lntelligcns id quod Deus esl, etc ms. Thu. 591 iniellrjjcns i:l 451 quod sunl ignis eiaqua, polcst cogilare ignem 11011 csse cl aquam secimdum roni; licel id possil sf-cimdum voces. Ita igitur nemo inlclligens id <|uod Deus Ml etc. mt. Thu. 451 intetligeus id qnotl suui ignis et aqua polest cogilarc igncm esseaqnam secundum res; licrt lioc possii secundtim veces. Ita agilur ncii»<> •" Omnia alia facil ms*. Vict. Bec. Gem. S. Uich. omitt. alia **• l>ii inlrlligens id quod Deus esl ete. "" Quis cs nisi quod mss. qnid es *" Mimrs uisi id quod igilur mu. Thu. Vict. Citter. quid igilur **' Quon.odo sil nm. quoino<io Deus s.t M* quain cogitart ms. Thu. 451 minus est quam quod cogilaci '* Si omuia non r.otes ms. Thuau. 451 si 11011 poies Sil esse sensibilem »n*i. Thu. sil le cssesensibiiein •'* Veram *' k Sola cornora nm. sola corporoa oiniiia ut qnod faclion esi essefalsaM mm csse f;»cium * ,s An li.xc jmissc m*. Vict. 3 ad liaec posMim. Vict. 15 el plura ms. Tku. 451 verum falsum, et plura ** T A. Non enim dicilur ms*. 11011 cnini i«leo dicilur "• Sine ali.jno atit baec posse Ttttt. ci Vici. sivo •" Poles nibil per TJiji. fiot. nilul potCS per '" Nilii! poios coiilra tr.ss. S. Mich. Vict. iuhii aliquo
.

Vcre, et cogitavit m*. Thu. 451 Aliquid in corde dicere el cogilare

cl

vcre cogitavil

***

Aliquid in corde vcl cojjilalnr ms.

TIih.

,

«•

1

:

,

m

potesl conlra

251

S.

ANSELM1 CANTUAR. ARCIIIEP. OPP. PARS

I.

es.

DOGMATICA.
Et

252
vidcalur cur
illud ccrle pe-

CAPUT
Qnomotla
sit

VIII.

tnincricort et impatsibitis.

A
Deu$
cst

stimmc boiuis
niuis cst

cum

ibrsilan
:

mttericors sccundum nos,qui scniimus misericonlis e/fectum. Dcus non est misericort secundum se, qui non senlil compussionis afjectum.

bonis bona, ct malis mala rclribuas

mirandum, cur

tu tolus cl

summe

jtisius

*", cl nullo egens, malis el rcis luis bona tribuas.
aliiludo bonilatis luac, Dcus, cl videtur

Sed
cs?

el iuiscricnrs siinul ct impassibilis
si

quomodo
si

unde

sis

Nam

cs impassibilis, non compalcris;
libi

nou

miscricors, et non pcrvidclur! Cernitur undeflunicn

compalcris, non cst

sinnc miseri; quod esl

miserum cor cx compasessc misericordcm. Alsi non
8

manat,

cl

8M
.

Nam

non pcrspicilur 8M fons unde nascalur et de pleniliuline bonilalis est, quia pcccact
in

cs miscricors, nnilc miscris est

"

tanta consoialio?

toribus tuis pius cs;

akitudinc bonilalis "*
cs.

Qiiomodo crgo
nisi

es,

cl

nou cs misnricors, Domine,

lax

ialct,

qua ratione boc

Etcnim

liccl bonis

quia es miscricors

cunduni tc?

sccundum nos, cl uon cs scEs quippc sccundum scnsum noslrum,
lu respicis

bona, ct malis inala, cx bonitale relribuas; raiio

lamcn

justitisa

hoc poslularc vidclur.
sciltir

Cum

vcro

et non cs sccuudiim luum. Eteniin cum

malis bcna tribuis, et
facere voluit, cl

quia

nos miseros, nosseDlimus miscricordis clTectiim **;
lii

mirum

esl cur

vcllcpoluil. Ojmiscricordia.dc quia miscros salvas, ct peccatoribus luis parcis; et ^ ccdinc, el dulci opulcnlia nobis profluis! immiscricors non cs, quia nulla mlseriyc compassione mcnsiias bonilalis Dci, qtio aflcrlu anutnda cs pcc-

non sculis afleclum.

Et miscricors cs igilur,

summe bonus lioc summc justus boc quam 8, *opulcnla dul-

32

afliccris

8V8
.

caloribus! Juslos enim salvas, juslilia comitaiile;

CAPUT
Quomodo
totus

IX

juttus 4U parcat malit, el quod juste miserealur malis. Meiior esl qui bonis cl malis bonus est, quam qui bonis taniuiH. Cum Deus sit summe juslus, tatet iuulc tii misencors. Deus ideo est summe misericors, quia summc justut ett. Justos satvul,justilia comiianle : peccatoret liberat,juslilia dominaute. Deus parcil matis ex juttitia : quia justum est ut Deus, quo menio melior aut poientior, etiam malis bonus sil, el dcmalis bonos faciat. Si Dcus non dcbel misereri, injuste miserelur: quod diceie nefns esl. Ertjo Deus juttc miteretur.
juslns,
et

islos
lilis
Illos,

vero liberas, justilia doniinantc
ailjuvanlibus
;

858

.

Illos,

me"*'

summe

istos,

mcriiis
;

rcpognanlibus.
islos,

bona qux

dcdisli

cognosrcndo

mala

qux

odisli ignosccndo.

immcnsa

bonitas, qua? sic

omnem
ricordia

inlellecium excedis, vcuiat supcr
illa,

mc

miscI

qux de

lanla opiilcntia

lui

procedii

Infltial in

me, qu;c

profluil 8,T
8>8

de

le.

Parce per

clcctsi

mcnliam, ne ulciscaris
diilicile

pcr juslitiam.

Nam

sil

inlclligerc

quomodo misericordia
;

tua

non absit a lua

jiistitia

ncccssarium tamcn esl

Yerum
cl

malis

quomodo

parcis; si cs tolus jiislus,

ercdere quia ncquaquam advcrsalur juslilix, quod

summc juslus "". Quomodo cniiu lolus juslus ct q summe jusius •*' facis aliquid 8 * 7 non justum? Aut
,

CMindal cx bonilale,
vcrc concordal
cs, nisi quia cs
8 '*

qn:r. nulla

csl sine juslilia, irao

justitiss.

quue juslilia cst
lain

mercnli moricm aHcrnam darc
,

vi-

Nempe si miscricors non summe bouus; et summc bonus
:

sempiternam' Diulc ergo, bone Deus
libi

bonc

non
888

cs, nisi

quia cs suinnie juslus

vere idcirco cs

bonis ct iualis, uudc

salvarc malos;

si

boc non
?

miscricors, quia
et miscricors

summe
Dcus,

juslus cs. Adjtiva mc, jcsle

cst juslum, ct lu iion facis aliquid

non jtistum 8W

cjus lucem quairo; adjuva
dico.

An
boc

quia bcnilas lua est iucomprcliensibilis, laiet
in luce inacccssibili

mc, ul iniclligam quod
ricors cs, quia juslus.
scilur cx juslilia
lia? Si sic esl,
est.

Vcre crgo ideo miscttia

qtiam inhabilas? Verc

in al-

Ergonc miscricordia
docc

na-

lissimo el secrclissimo bouitalis lux lalcl fons tindc

lna? Ergonc parcis malis ex justisi

manal

fluvius misericordia: UKC.
sis
,

Nam

cuiii

tolus ct

Domine,

sic csl,

mc quomodo

sumiuc Juslus
bonus csscs,

tamcii idcirco cliain malis bcni-

An

quia juslum csl lc sic cssc boniun, ul nc-

ginis cs, quia lolus stuiimc
si

bonuscs. Minus namquc
* v9

qucas

iniclligi

melior; ct

sic
?

poicnler opcrari, ul

nulli

malocsscs

bcuiguus. Mclior
cst,

non

possis cogilari

polmlioi
8* 1

Quid cniiu
si
;

lioc jii-

ciiim cst qui el bonis et matis

bonus

qiiam qui

slius? Iloc
I.iiiIiiiii

uliquc

non

fieicl;

esses lionus,
ct si f.icercs

bouis lanliim cst bonus;el mclior csl, qui malis cl

icLnliucndo, et non parccndo

punicndo
laiituin.

ct

parccndo

csl bonus,

quam
,

qtii

punicndo.

8

|)

"

dc non boius lanluin bonos, ct non cliam dc maIloc ilaquc

Ideo ergo

misericors cs

quia (olus

H

lis.

modo juslum

csl ul

narcas malis, cl

VAlllif-:

LECTIONES

8 ** Scnlis aficclum mss. Yict. 5. et 13 scniis miscris cst ims. tister. uinlc misoris cs ik * Nulla miserias compassionis afllcerismi. TUu. 4.M nulla iniscriu ex cmnemqmssioni i affccium Hk; Totus justus ct summc passiouc aillccris mts. S. Mich. C.istcr. nulla ntiscris compastioue alfircris "*' Es loivs iustus ci summe justits afi. Tiiu. 451. cs toms JuSius uu. TAh. 90 uiius ac suranM iuslus 8k ' "''' suinnio juslMS (-'iii iii lolus (•l.siimmc juslns mtt. Thu. Vicl, cnim loius juslus <i siimmc juslus >M Aliquotl non Justum mss. TUu. Vicl. sliqnid injusimn 8 '* Malo essc Facis aliqnoil mii. hcil a!iq*iid mss. Thu. ef Vict. S. Muii. malo esset Cum toioi el siimme iustus »ii«. Thn. 4.">l ci S. iVuii. cora *" Perspicilur »u*. Dec. Cem, S. IfifA. percipllur 8,t Nascitur mss. Thu. et tjtu. Coth. 1'iins jusius " ,k Misericordia IHi deqoemu. Thu. ci Vict. Vt*. Gcm. UMscatar •" Boniiatis '"**• //<». bonlutis Uia *** Ipsis mala mm. ••* A. Demnanle mii. iim. tloininaDte lUn. </ riVi. C**iier. mieericorUia . «le nuem iswe, mela "*' Profluit ile ms. S. Mick. ilefluit de "" Ne etcisceris ms. Ciiier. nec ulciscaris '••Simisuricnn es , qui.i es mu. Tku.l&l, slmisericors mmes, nisiquiees >M Juste ct suinino mss. TUu.et Vtci* ontitt. snmme " 51 lloc utiquc wi. Cisier. Bociteqiio '*' Et si faccrcs de mii. Tku. cl si nou fuceresde

*' Und«:

M

m

,

:

sy
iil

PUO
f.uias hiMins
iioii
ili-

I

OGION.

'.I

in

ili ..

Dniiqur, qiiml min
I

jusli-

A

(

II

IM

iJmiiiiMM
kiiiiiiii iin

Mllil

BOfl
iii
,

utagU
il

MltC»,
in.i(m

qu.tni
i