P. 1
Migne. Patrologiae cursus completus : Series latina. 1800. Volume 172.

Migne. Patrologiae cursus completus : Series latina. 1800. Volume 172.

|Views: 128|Likes:
Patrologiae cursus completus : Series latina (1800)


Author: Migne, J.-P. (Jacques-Paul), 1800-1875
Volume: 172
Publisher: [S.l. : s.n.]
Language: Latin
Call number: ALV 0047
Digitizing sponsor: University of Toronto
Book contributor: PIMS - University of Toronto
Collection: pimslibrary; toronto
Notes: -no TOC -page numbers could not be properly marked because there are four page numbers per spread.
Patrologiae cursus completus : Series latina (1800)


Author: Migne, J.-P. (Jacques-Paul), 1800-1875
Volume: 172
Publisher: [S.l. : s.n.]
Language: Latin
Call number: ALV 0047
Digitizing sponsor: University of Toronto
Book contributor: PIMS - University of Toronto
Collection: pimslibrary; toronto
Notes: -no TOC -page numbers could not be properly marked because there are four page numbers per spread.

More info:

Published by: Patrologia Latina, Graeca et Orientalis on Jul 05, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/31/2014

pdf

text

original

Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur172mign

PATROLOGLE
J
CURSUS GOMPLETUS
SEU BIBLIOTHEGA UNIVEUSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA, OECONOMICA,
SS.

INIM
QUI

PATRUM,

DOCTORH SCRIPTORDMODE
SIVE LATINORUM, SIVE GR.BCORUM,

ECCLESIASTICORDM,

AB jEVO APOSTOLICO AD jETATEM INNOCENTIl III (ANNO 1216) PRO LATINIS ETAD CONCILIl FLORENTINI TEMPORA (ANNO 1439) PRO GRjECIS FLORUERUNT
:

RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUM QU,E EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA ECCLESLE SiECULA ET AMPLIUS,
JUXTA KDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQ-JA.lt DILIGENTER CASTIGATA DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU.E TRIBUS NOVISSIMIP S^ICULIS DEBENTUR ABSOLUTA3 DETECTIS AUCTA INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA CAPITULIS 1NTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATAJ OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA J DUCBNTIS KT AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, 8TATISTICIS, SYNTHETIC13, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, SED PRjELITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ALTERO SCRIPTUR/E SACR^E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATHES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SCRIPTUR.E VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. IDITIO ACCURATISSIMA, C.fiTERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITlDirAS CHART/E QUALITAS, 1NTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI.E DECURSU CONSTANTER CHRONOLOGICA SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PR.GSERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET
J

J

;

;

-

,

;

J

SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNE« ^ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS COADUNATORUM.

SEIIIES
IN

LATINA

QUA PRODEUNT PATRES, DOGTORES SGRIPTORESQUE EGGLESI^E LATINE A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.

AGGURANTE
SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SUNi

J.-P.

MIGNE,
liCCLESIASTICJS

Bibliothecse Cleri nniversse,

RAMOS EDITORE

*««-

PATROLOGIM LATINM TOMUS

CLXXll.

HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. RAINALDUS REM. ADALBERTUS MOGUNT. OLDEGARIUS TARRAC, ARCHIEPISCOPI. GERARDUS ENGOLISM., STEPH. DE BALGIACO AUGUSTODUN., EPISCOPI. ODO ABBAS S. REMIGII. GAUFRIDUS GROSSUS MON. TIRON.
,
,

PARISIIS
APUD GARNLER FRATRES, EDITORES ET IN VIA DICTA: AVENUE DU
1895
J.-P.

MIGNE STJGCESSORES,
208.

MAINE,

Glichy.

Ex lypis

PAUL DUPOiNT,

12, ti4 dictA Bac-d'Asni*res. 214 li.94.

THE

1NSTITUTF. OF
io

I

S7UDIES

ELrv
kj

TOROKl

b,

S^CULUM

XII

HONORII AUGUSTODUNENSIS

OPEKI OMNIA
EX CODICIBUS MSS. ET EDITIS NUNC PRIMUM
IN

UNUM COLLECTA

ACCEDUIST

RAINALDI REMENSIS, ADALBERTl MOGUNTINI, OLDEGARIl TARRACONENSIS ARCHIEPISCOPORUM, GERARDI ENGOLISMENSIS, STEPHANI DE BALGIACO AUGUSTODUNENSIS, EPISCOPORUM; ODONIS ABBATIS SANCTI REMIGII, GAUFRIDI GROSSI, MONACHl TIRONIENSIS

OPUSCULA, EPISTOL/E, DIPLOMATA

ACCURANTE
MVE CURSUUM COMPLETORUM
1N

J.-P.

MIGNE
KAMOS EBJTOHE

Bibliothecse Cleri uiiiversw
SIHGUl.OS SCIENTLE ECCLESIASTIC>E

TOMUS UNICUS

PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSOKES AVENUE DU MAINE, 208 1N YU DICTA
:

1895

ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM
QUI IN

HOC TOMO CLXXII CONTINENTUR

HONORIUS ATlilSTODUNENSIS.
OpERUM PARS
'

PRIMA.

DlDASCALlCA ET HISTORir.A.
Col.
41

De philosophia mundi. De solis affectibus. De imagine mundi. Summa totius de omnimoda historia. De scriptoribus ecclesiasticis.

102 119 187 1 U7

OPERUM PARS SECUNDA.
Hexaemeron.

ExKGETICA.
253

De decem

plagis /Egypti spiritualiter.

Expositio psalmorum selectorum.

265 269

(Honorii Expositionis in Psalterium ineditw Ezcerpia satis ampla evulgavil D. Bernardut Pezius Anecdot. tom, V. quibus Gerhohi Commenlariorum defectus supplevit. Vide Patrologioe lom. CXCIII.)
Quaestiones et responsiones in Proverbia Expositio in Cantica canticorum. Sigillum B. Mariae.
et

Ecclesiasten.

311

347 495

Operum PARS TERTIA.

LlTURGIC.Y.
;>41

Gemma

animae.
Ecclesiae.

Sacramentarium.

737
807

Speculum

Operum pars quarta.

— Dogmatica

ET ASCETICA.
1109 1177 1185 1192 122y 1239 1242 1247 1249 1257

Elucidarium. Liber duodecim quaeslionum. Libellus octuo quaestionum. Inevitabile sive Dialogus de libero arbitrio. Scala cceli major. Scala cceli minor. De animae exsilio et patria.

De

vita claustrali.
et

Eucharistion. Summa gloria de Apostolico

Augusto.

STEPHANUS DE BALGIACO AUGUSTODUNENSIS EPISCOPUS.
De sacramento
Chartae.
altaris.

1271

1307

GERARDUS ENGOLISMENSIS EPISCOPUS.
Epistolae et diplomata.

1319

ODO ABBAS
Epistolae.

S.

REMIGII REMENSIS.
1331

ADALBBRTDS MOGUNTINUS ARCHIEPISCOPUS.
Epistola;.

1337

RAINALDUS
Bpistoto
el

II

REMBNS1S ARClllEPlScnpuS.
1341

diplomaln.

OLDBGARIDS TARRACONENSis BPISGOPI
Epi-t.
'.

GAUFRIDUS GROSSUS MONACIIUS TIRONIENSIS.
Vita S. Bcrnanli de Tironio.

1363

.

ANNO DOMINI MCXXXVI

HONORIUS

AU6UST0DUNENSIS

PROLEGOMENA
DE VITA ET SCRIPTIS HONORII
NOTITLE HISTORICO-LITTERARLE
I

(D.Rogerus WiLMAXs.Procem.ad Honorii Summce totius Germanice clarissimi

et

Imaginis

mundi fragmentatomo

X

Scriplorum

Pertzii edita).

Singularis sane Honorio Augustodunensi prcsbytero evenit sors, quippe cui multorum liborum auctori inter eruditos sui a vi scriptores insigncm locum obtinenti (!), recentiori tempore ct nomen et patriam (uiimere conatisint viri docti. Et nomen quidem immerito ademerunt. Nam quai V.cl. F. Car. Lebretin Annalibus nostris (2) hac de rc disseruit, verum nostri scriptoris nomen esse Luitoldi omnino starenon possunt. Inspecto enim loco libri Mantissa Chronici Lunaelacensis (3), quo hozc Lebrelii conjectura innititur, facile itenlligimus, Luitoldi nomen non auctoris, sed codicis Luncelacensis descriptoris fuisse(k).—Multo vero majoris momenti sunt quce Lebeufio) dc Honorii patria disputavit. Ex indole enim libri tertii operis De imagine mundi, ex quo nos etiarn pauca ad res Germanicas spectantia dabimus, elicere vult, scripj

torem natione

tuisse (6>..t/ lioc

Germanum fuisse, minime vero ex Burgundice oppiclo Augustoduno oriundum essc pc~ unum opinioni viri docii atque dcmedii 02vi antiquitatibus opiime meriti obstare videtur,

quod Honorius in fine libri supradicti De luminaribus Ecclesise Avgustudunenscm se appellat (7). De Honorii vita nihil certi (8), de ostate paucaconstant. Ipsum sub initium s&culi xn floruisse, ex ejusdem opcribus conjicere licet. Secundo enim libro De Imagine mundi, de ratione inveniendi anni Domini dissercns, aperte innuit se post annum 1112 etantea. 1137 scripsisse (9). Quocum locosi confers ftnem hbri De luminaribus EcQlcsi&supra datum, ubi profitetur se ipsum imperante HeinricoV ftoruissc, non dubitabis quin ea opera quai hic ipse recenset et inter hcec etiam Summam et librum De imagine mundi jam inter annos 112-2; et 1125 absolverit, sed postea continuationibus auctum utrumquc librum
siepius ediderit. Libri vero De imagine

mundi primaeditio, quce desinit decimo octavo anno Ileinrici V,i. e. anno 1123. usque ad hunc diem nemini nota, a Pertzio reperta et in usus nostros conversa est, Exstat in codice Cotton. bibl., Cleopatra B. IV, memb. scec. xn.
Catalogum librorum, quorum argumenta plenihil faciunt,exhibet Honorius ipse in fine operis sui De luminaribus Ecclesiaz sive de scriptoribus ecclesiasticis (Bib. MaximaPatr. Ludg., XX, p. 1038). Omnes pene librorum inscriptioncs.auctoris nomine omisso, occurrunt in catalogo
(1)

rumque ad rem nostram

librorum quos
siaz

fr. Heinricus huic (Gohvicensi) ecclecontulit, quem saec, xn, exaralum juris fecit publici Pez {Xov. Thes. An. II, p. viii). Cf. praeterea Trithemium (ed. Fabr., p. 90) et Magn. Bibl. Patr.

Par. (a. 165!) IX, 1135. Archiv V, 528. (3) Monaci 1749, 4°.
(4) L. c, p. 39-2 inter libros monasterii Lunfelacensis recensctur Honorius Christianus ad solita:

naelacensis manuscriptos libros post abolitum mo» nasterium Vindobonam allalos fuisse. (5) Recueil de divers icrits. Paris 1838. I 254. (6) Nam nullorum nisi Germaniae regum atque urbium apud Honorium occurrit menlio. Quae de pallio Augustodunensis episcopi affertLebeuf p. 266, num recte se habeant, videant alii. (7) Bibl. Max. Pat. Lugd. XX, p. 1038 hoc modo de se ipso loquitur Ilonorius Augustodunensis Ecclesiaz presbyier et scholaslicus non spernenda opuscula ediditj etc. etc. Hunc libellum de luminarihus Ecclesia? po st Hieronymum et Gennadium, Sub quinto Henrico floruit. Quis post hunc scripturus
: ,

sit,

posteritas videbit.

rium de imagine mundi.Cujus liber primus globum toHusmundi,secundus de mundi temporibus,teriius de regnis mundi ab Adam usque ad regem RomanorumPhilippum Frideriri fratrem (tilium) dcscribit,
per

Commentarios in Cantica abbati Simoni, in librum David ejusdem antecessori Cononi dedicavit Honorius cf. Archio. X, 613. De his aulem abbatibus hucusque nihil amplius coustituere licuit. ex (9) II, c. 93 (B M. P. L., t. XX). Hunc locum
(8)
;

manus Luitoldi prof. Monsceensis. Membr , 4°, swc. xii. Haec aperte produnt eumdem esse atque Vindobonensem,quem Pertz inspexit (Arch. II 537 ; X, 497). Conslat praeterea, omnes bibliothecte LuPatrol. CLXXII.

Ad Watteabachiiconjectura ita emendatum damus inveniendum annum Domini, etc. (Vide Imaginis
:

mundi

lib. «l, cap.

93.)

1

11

HONOHIUS AUGUSTODUNENSIS

12

Alterum vero Honorii opus historicum,quod Summam lotius de omnimoda historiatn catalogo librorum a sc editorum ipse vocat (10), innotuerat jam pridcm Arnoldo Wion (lli, sed usque ad hunc dicm luccm nondum vidit. itat ut Pezius ipse (12) an adliuc rcperiri posset, dubitaret. Exstal in duobus codicibus Yindobonensibus, quorum. 1) prior,Bibl. Cass, 382, llist. prof. 81, olim 48, membr., fol. scriptus, Amoldo Wion tcstc, ex Laus libris in bibliothecam Cassaream transiit, nunc mancus, quippe cui ultimus quaternio desit,in quo historia rcrum inde a Constantin IV gcstarum contincbatur. 2) alter vero, 3415, II. pr. 4ol, char., f.,sirc xv, a. 1540 ab episcopo Joanne Faber collegio ad sanctum Nicolaum legatus, optimiv notir, a Wattenbachio nostro indc ab anno 7215 transcriptus editioni nostras fundamentum pnrbuit. Qui cum anno diiodecimo Lotharii impcratoris (1135-1136) desinat, apertum <st kunc nobis secundas aut tertias cditionis texlum cxhibcre (l.ii. Quo consilio ductus sit uthoc compendium conscribat,ipse inprasfationc indicatHonorius: Sunt namque inijuit, plurimi qui velut justse suae ignoranliae causas obtendunt, dum sibi congeriem librorum abssse ostendunt. His pie consulens de tota scnptura hoc collegi compcndium, in quo ad patriam vitae properantibus, sulliciens judicavi stipendium. Sed si in fontes inquiris, quibusin opere concinnando usus sit, res eo perduci non potest, ut nullum rclinquatur dubium. Nam rcvera Einhardi Annales Fuldemset Sigebertum(ib) non uno loco in purtes vocavit praslerea Honorius etiam Chronicon Wirzilm§ent VI, 17, 32) in usus suos convcrtisse fidem faeiunt mulla cjusdem Chronici loca 16) ad vcrbum ct tunc a nostro mutuata, quando chronographus Wirziburgensis cx suo aliquid addit (11) aut suo )lartc procedit (\H). Similis inlercedit ratio inler llonorium ct Annalistam Wirziburgensen (SS. //, :i2S sq.) ; huic His autcm exceptis nonnulla restant quorum originetn aut omnino aperte a?inos (1067-1087) dcbet. non licuit detegere aut tantum suspicari fas erat. llujusmodi sunt quai Honorius de constructis urbibus Brema, Babenberc, Spira,et de conversis populis ethnicis narrat, et quas iisdem fere verbis in Chronico Salisburgensi (SS. IX) inveniuntur. Quas cum in hocChronico certis ascripta sint annis, nemo non videt, ea ex llonorio fluerc non potuissc. Statuamus ergot oportet utrumque ei Honorium ct chroivgraphum, Salisburgensem ex fonte nune abscondito hausisse. Et hunc fontem librum esse illuui ex Hcrmanno Augiensi dccerptum atquenotitiis quibusdam aliuude desumplis a qundam Sangallensi monacho auctum tum vero Gotwici transcriptum (19), nonnuUa sunt qwc probare ridcntur. Pertzius enim, qui codiccm, hunc inspexit, auctor est eumdem quoquc a Salisburgensi monacho in usus suos conversum esse. Iluc accedit atterum non minoris vis argumcntum. Nam PerHio itidem teste (20), liliro illi Gotwicensi notitia inest a. llide Campidona. Basc autem fam in Chronico Salisburgensi quam in Chronico Wlrzir hurgensi ct in Hcrmanno ipso dcsidcratur, at in nostro reperilur. Ilanc Summam denuoin cpitomen redegit Ilonorius eum in libro tertio Imaginis miinli de dispositi me orbis adumbratam historiavi rerum ab Adam ad sua usque tempora gestarum dare sibi pro posuisset. Hujus libri quinquc saltem cditiones ab Ilonorio ipso in lucem cmissas exstitisse demonstrant codices manuscripli Monacenses.quos V.cl. Foringer, regias bibliothecat Monacencis, custos, diligentissime contulit, et quorum varias lcctiones nobiscum bencvole communieavit. Inter quas editiones. Prima cditio anni 1123, ab Honorio ipso laudata, exstat in uno codice Londinensi ^vide supra\ ; hunc signavimus 1 A. Sccunda anno 113-2 sive 1133 conscripta cxstat in cod. Iviisersheimcnsi (Bibl.Monac. 71) qui nostras i\), editionis fundamentum est, Alderbacensi (ib. 81), sasc xii exaralis, ct Londinensi (Arundel. n et Fuldensi sasculi xn exeuntis (23), desinunt in oclavo Lotharii anno. llorum ambos priorcs omnino inter se convenientes signavimus 1, Londinensem 1 H Fuldensem dcniquc 1 C. Tertia anni 1139, secundo Conradi III anno, inlietione n cxarata, rcperitur in codicibus, Latin. Mbnac. 53(3, sasc. xn (sign. r.mmeram DLXXIII, sasc, xm (sign.3.), Schefelariensi post Ottonis Frising. Chronicon, mcmbr. cod. Monac.i003.sirc. xn [sign 4.1,
;
(

;

.

Emmcran. FLXXYII,
Quarta post

annum

chart., sosc. xvsign. 4".), 1131) ct ante a. 152 conseripta, exstat in codd.
1

fegernseensi 368, chart.. tasc. xiv (stgn. ;>. Emmerma. CLII, chart ., tasc. xv (sign. 6.), Colmaricnsi, membr., 8 V ° sirc. xm quem Pertziut conlulil (sign
i,
,
.

.

6a

.).

membr., s/re, xii, a Pertzio collato (tign. 6^.), Mellicensi /). 23, fol y.wetlensi 111, a Wuttcnbachio descripio, membr., scec.xu sign. 6''.), ct in editione Basileensi Hcroldia 1544 (sign. 11.). Quinta, quic pnst annum 1 159 in luccm prodiit, cxstat in codicibus.
,

Kmmcram.

(i.

CXY, sar.

xit (sign. 7.), vcl xui (sign. 8),

Indcrstorf. 393, snx,

\u

(10) In calalogo librorum Gotwicensium supra Siimma tolaudato idcm lihcr occurrit hoc tiUilo Hut in quo Chronica ab inilio mundi usquc al nostra tempora. Eumdem Trithemius (ed. Fabr. p. 90). Summam historiam nominat. (11) Conleratur ejusdem l.ignum Vitce, \\, c. 69 hiuoriarwn sive chronU (vol. I, p. 426) i corum, magnum opus ; erat oliin apud I.axium, scd nunc cst in bibliothcca imperatoris Yienn,r ins.
:

(18) L. c, p. 31, inde a lin. 23. (19) f.f. lVrt/ SS. V. 7 i. f20) I.. c, p. 74. cf. SS. VII, A. 2.
(3Jj Olira Weingartensi sig. G. II.Eademmanus quue omnia nujus prsestantissimi codicis opera fCbronogiapbura weingartensem, llonorium Angv* Btodunensem atque Pulgentii fahulas) conaeripsit, brevissimam adjecit conlinualioneni ad morten Heinrici VI asque prolatam, quam infra dabimus. Huic vero manaa fere equalis, atraraento pallidiori

Summam

Ui

.V.

Th.,11, p. vi.

(13)

Hes tamen gestas ad

annum 1133 tantum

pcrducit.
fi4) a. 807, 822, 824, 825.

fl5J

(17)

A. 8-2."), 514, 877. Ann. 726 800, 824,841, 877, 888-1067. Exempli gratia SS. VI, p. 26, lin. 41,
;

l^i,

63

;

p. 28, lin. 47

p. 31, 59.

usa, subjunxit alteram explicitiorem coiitinuaiionein, qua; res gestu imle a morte Heinrici VI qaque ad annum 1:>0S amplrclitur. Hanc Gerardus Hess ex hoc ipso nostro codice juris fecil puhhci. Mon. Guelf. p. 71. Quo de.<eendcntc usquc ad png. 7G regno polilus est.
,

13

PROLEGOMENA.

14

Polling. 36. smc xn ve. xiii (sign. 9\ Oberaltac. 211, s<re. xv (sign. 9».), 10) (23) o/<y»r Spirensi anm 1883 («^w. 12). rffn/./wt' »m editionibus principe {sign haud diu post annum li&i obiisse uidetur, quod faeile conjicias de scnptore, guijam inter Monorius majorem partem librorum suorum edidisse discrtis verbis affirmat. unnos n-22 et 1125 s* floruisse quod sciam medii m* scriptore, Engelhusio (24), qui ejusdem Imagine mundi 1 audatur Ih norius ab uno Admuntensibus sa;c. tontinuatione aucta usus esse videtur. Summa vero sofpius exscribiiur a monachis Chronico Ottonis Frisingensis in margine additas hauset xv, qui ex hoc libro notulas nonnullas
.

n

Summam indc ab a. 726 integram, ex Imagine mundi partcm aliquam primi libri ad Germaniam svcctanlcm «t finem tertii libri dabimus ; hisvero subjunaemus Imaginis mundi continuatwncs, quas B. et Wattenbachius ex libri manuscripii Monacenses exhibent, additis Us quas Peftzius ex codice 1 ROGERUS Wilman. Admuntensi descripsit. codicibusV, Yindoboncnsi et
II
(flistoire littiraire

de

la

France par des religieux b&nddictins, lom. XII, pag. 165.)
§ I.

— Histoirc de

la vie

d'Honor6.

de cet arlicle (26) enonce presque tout ce que nous savons de certain sur la personne dTIonore. en croit Arnoul Wion (27), la denomination de Solitaire qu'il porte doit s'expliquer par celle de Moine, d'ou cet ecrivain conclut qu'il elait benedictin. Cest une conjecture que rien n'oblige d'admettre ni de rejeter. II n'en est pas de memc des recits d'autres historiens modernes (28), dont les uns placent Honore sur la cbaire episcopale d'Aulun, lcs autres racontent que, cette cbaire lui ayant ete offerte, il la refusa pour suivre le roi Louis le Jeune a la croisade. Ces anecdotes, visiblement enfanlees par 1'imaginale Beuf tion, ne mSritcnt pas que la critique se metle en frais pour les refuter. L'opinion singuliere de M d'IIonore, sans elre plus vraie, demande un peu de consideration. Ce savant, dans une sur la patrie de ses dissertations (29), entreprend d'enlever cet ecrivain non-seulement a 1'Eglise d'Autun, mais a la France, pour faire lionncur de sa naissance a 1'Allemagne. Voici les raisons dont il etaye ce paradoxe bistorique. D'abord il soulient que le surnom d' Augustodinensis par lequel on distingue celui qui nous occupe, des autres de meme nom, a fait illusion en deux manieres 1° dit-il, personne avant Trilbeme ne l'a qualifie de la sorte. Cependant il convient que cclle denomination se trouve a la fin d'un ouvrage Honorius Aud'IIonore meme. Cest son traile Des autcurs eccUsiastiques, dont le dernier article porte Ecclesiai presbytcr non spcrncnda opuscula edidit. Mais cet endroit n'embarrasse point le gustodunensis dissertateur, parce qu'il le regarde commc une addition faite par unc main ^trangtre. La preuve de cette assertion, qu'il se contente de mellre en avant, n'aurait pas <He de trop. Supposons neanmoins 1'addition du moins faul-il convenir qu'elle precede de beaucoup 1'age de Tritbeme, puisque tous les manusroelle Honor6 crits sur lesquels ont ele failes les differentes edilions de ce traile, la renfermaient. 11 y a plus porte ce memc surnom dans plusieurs manuscrits a la ttte des productions de sa plume. Nous indiquee rons spt^cialemeut celui de la bibliotbeque du Roi, cote n° 999, dont 1'ecriture appartient au xm siecle. son traite De la perle de idme avec ce litre qui est du meme temps Honorii Augustodunensis On y trouvc Gemma animai; 2°M. lc Beuf pretend qu'en admettant la denominalion contestee, elle ne doit point s'enEendre de la ville d'Autun, mais ou d'Augt pres de Bale, ou d'Ausbourg, capitale de la Souabe. II n'a point, a la verite, rencontre de monument ou le terme Augttstodunemis fut employ^ pour designer un citoyen de cette dernicre ville mais il a trouve qu'au vm e siecle un eveque d'Augt s etait dit : Episcopus Ecclesiu; Augustodunensis ; decouverle qui le fait pencher a placer Honore dans cette ville preferablement c'est aux dtux autres. Malbeureusement il y a ici un petit inconvenient que ce critique n'a point apercu que longtemps avant le xu e siecle la ville d'Augt etait detruite, et son evecbe reuni a ceiui de Bale; sur quoi nous renvoyons a YAlsatia illustrata du savant Schoephlin (30). M. le Beuf accumule ensuite des texles d'Honore, par lesquels celui-ci annonce, suivant ce critique, son origine allemande. Nous repondrons quecela ne prouve autre chose, siuon que les livres d'ou ces textes sont extraiis furent composes en Allemagne. Effectivemenl, l'affeclation avec laquelle Honore parle des partimais il faut convecularites de ce pays-!a donne tout lieu d^ croire qu'il 1'hahita durant quelque temps nir aussi, pour accorder toutes choses, que ce ne fut qu'apres avoir quill6 1'Eglise et la scholastique d'Autun pour prendre le parti de la retraile. Le choix d'une terre etrangere, de la part d'un homme qui veut se devouer a !a vie solitaire, n'a rien qui doive nous etonner. Les exemples de transmigrations causees par un semblable motif sont trop communs. Que si l'on nous dcmande en quel temps arriva ce chanf;ement de patrie, nous croyons devoir le mettre sous 1'empire de Henri V, environ l'an 1120. A 1'egard du ieu qu'IIonore choisit pour son domicile en Allemagne, on ne peut autrement le determiner qu'en disant d'apres lui-meme, qu'il etait situe dans les lerres du duc d'Autriche. Nous n'avons pas plus de lumiere, sur la date de sa mort. II vivait encore sous le pontificat dTnnocent II. Cest tout ce qu'il nous est permis

Le

litre

Si l'on

.

,

:

:

:

:

:

;

:

;

d'asurer.

§
voit

II.

— Ses

ouvrages imprimes.

Ilonore d'Autun a ete l'un des plus feconds ecrivains de son siecle. Quoique le denombrement qu'on de ses ecrits a la fin de son traite Des auteurs ecclesiastiques soit considerable, il n'est cependant rien moins que complet. On en a decouvert beaucoup d'autres posterieurs en date a celui-ci, dont une partie est entre les mains du public, 1'autre a 6te detaillee par D. Bernard Pez avec 1'exactitude connue de ce
(23) Simili exemplari usus est monachus Hamerslebensis cujus excerpta (Guelferb. August. 76, 30, chart. sa)c, xvi) Waitzius inspexit. (24)

tun, ensuitc solitaire.
(27)

Lighum

vitre.,

1.

n, p. 69.

Apud

Leibn. SS. R. Brunsv.

II,

1110.

(25) Cod. Admuntensis 164, fol., membr., saec. xii ex. Notulse hae reperiuntur ad calcem V, 31, 33;

(28) Vigner, Dibi. hist., ad an. 1120; Munier, Saulnier, Autun chretien, Tiech. sur Autun, p. 41 p 96. (29) Dissert., t. I, p. 254 et seq,
;

VI, 27; VII, 15.
(26) Honore"

(30) Pag. 677.
et scolastique de V4glise

prHve

d'Au-

3

15

HOXORIUS AUGUSTODCNENSIS.
;

!,,

critique (31). Obliges de rendre compte de toute cette lilteYature, nous commencerons par les productions qu'Honore lui-meme s'atlribue bien entendu neanmoins qu'il ne sera fait mention ici que de celles qui ont vu le jour; le surplus r^serve pour le paragranhe suivant. 1° Un traite" qui a pour tilre Elucidarium (3i). Les eritiques ont 6t6 longtemps divisos touchant soa verilable auteur. Fondtfs sur l'autorile de quelques manuscrits, les uns l'ont donne a saint Anselme, sous le nom duquel il fut imprime l'an 1560, a Poris, cliez Morelet, en un volume in-8°, par les soins de Claude d'Espense, reimprime^ a Liege dans le meme format en 1586, et ensuite inse>e dans toutes les editioos du saint docteur, parmi ses ouvrages sinccres, a 1'exception de la derniere, ou il se trouve relegue" dans l'Appendice. Les autres, par une conjecture beaucoup moins vraisemblable, 1'ont mis sur le comple de saint Augustin. Plusieurs en ont fait honneur a Abailard, quelques-uns a Guibert de Xogent; et il s'en est entin

trouve qui l'ont donne a Guillaume de Coventry, carme du xiv e siecle. D. Rivel ^3;)) sur saint Anselme a fort bien d6montr6 la faussete" de toutes ces attributions. Mais le doutc qu'il eleve toucliant lidentite de VElucidarium que nous avons, et de celui d'Honore, disparait en consulianl la notice que notre auteur donne du sien dans la liste citee dc ses ecrits. Car il dit 1'avoir parlage en trois livres, dont le premier concernc Jesus-Christ, le second, 1'Eglise, le troisiome, la vie future. Or telle est precisement la division de celui qui est entrc les mains du public. 11 est vrai qu'on apercoit quelques legere diflerence de principes entre cet ecrit et les autres qui sont sorlis de la plume d'Honore. Mais on doit observer quc c'est ici le coup d'essai d'un ccolier, lequel presse par ses condisciples admirateurs de ses progrcs, se hasarda de mettre par dcrit le resullat de ce qu'il avait appris. Saspe rogato a condiscipulis, est-ildit dans a preTace, quasdam quocstiunculas enodare, importunilati illorum non fuit facultas negando obviare.Uouvrage effectivcment annonce une main novice, mais capable de bien executer dans la suite. Toule la theologie v est trailCe succinctement par demandes et par reponses. II y a des erreurs, mais non pas aulant que ltii en compte Xicolas Aimeric, dominicain du xiv 9 siecle, dans l'6crit qu'il lui opposa sous le titre d' Elucidariutn Elucidarii. Malgre ces taches on a fait un grand accueil durant plusieurs si^cles a ces prcmices du iravail d'Honore\ \j'Elucidarium a eie traduit deux fois en frangais, et une fois en allemand. Aucune de ces traductions n'a encore 6te livree a 1'imprcssion. Des deux francaises, 1'une en proso, oeuvre de Geofroi de "Waterford, dominicain hibernois du xm e siecle, fait partie des manuscrits de M. Baluze transfertfs a la bibliolheque du Roi 1'autre en vers se trouve parmi les manuscrits du roi d'Angleterre (34). Xous ne pouvons marquer 1'age de celle-ci ni son auteur, parce que le catalogue qui nous la fait connailre n'en dit rien. A l'£gard de la traduction allemande, D. Pcz assure quelle porte la date de l'an 1314. 2° L'ecrit intitul^ Sigillum Mariw, qu'il faut joindre a une Explication du Cantiquc dcs cantiques, dont il est comme la suite. L'autcur applique dans le premier a Jesus-Christ et a la sainle Vierge ce que le texte sacre, qu'il commenle dans l'autie, dit de lamour de 1'Kpoux el de 1'Epouse. Le cas singulier que Martin Delrio, jesuite, faisait de ces deux opuscules, l'a porle a inse"rer une grande partie du second et quelque chose du premier dans son Commenlaire sur le inome livre, imprime a Paris l'an 1604. Dans l'averlissement il dit qu'Honore d'Autun a devoile d'une maniere courle, savanle, ingenieuse, les quatre sens du Cantique des canliques que son ouvrage tres-peu lu mtfrite ne^anmoins de l'6tre beaucoup et qu'en ayant trouv6 deux exemplaires manuscrils, il en a tire" lout ce qui lui a paru de plus remarquable pour rcdilication du public. II donne ensuile le pre^cis de cette production qu'on pcut verifier sur 1'edition qui en a Cl6 faite in-8° a Cologne, l'an 1540, et sur celles qui se rencontrent dans les grandes Bibliotheques des Pcres. 3° Un Dialogue entre le maitre et le disciple, inlitulC Ylnivitable (35). L'objet qu'IIonor^ s'y proposc est d'expliquer le mystere de la pr6destination, et de le concilier avec le libre arbitre. Cet ouvrage s celleut sans deux ou trois endroits qni exhalent une odeur de semip^lagianisme. On a voulu neanmoins accuser notre auteur d'avoir donn6 dans 1'exces opposc. II ost vrai que 1'ouvrage presente des conlrariei£s grossieres dans 1'edition donnee par George Cassander a Bale en 1528, et repeice a Cologne chez Svlvius en 1552 ce qui fait dire au Pcre Duchesne, jesuite, que tous les textcs ne partent pas de la mdme plume, ou que 1'auteur n'avait pas le sens commua (36). L'allernative est certaine mais il faut avouer que Jean Conen, premontre de Tongres, plus fidele, plus sense tpie Cassander, ct guide par de meilleurs manuscrils, lit disparaitre ces contrarietCs dans une nouvelle edition qu'il donna de YlnCvitablc a Anvers, en 1620 et 1624, edition qui depuis a passt* dans les trois grandes Bibliothcques des Peres. 4° Le Miroir de 1'Eglise, qui est un rccueil de sermons sur divers sujets. Jean Dietemberg le rendit public a Cologne en un volume in-8°, l'an 1531, avec les sermons de saint Cesaire d'Arles, qu'il nomme par nn prise Feliciaire. 016arius (37), qui ne connaissait point celte edilion, annonce comme iapremiere c( 1'iiuique celle qui fut faite en 1544 a Bale. 5° La Perlc de Vame, Gcmma avinur. C'cst une sommc liturgique divisee en qualre livrcs. Le premier traite de la messc, de ses ceremonics ct de ses priercs dc Tcglise, de ses partics ct de ses ornements des ministres dc l'autel ct de leurs habits. Lc second a pour objet les hcurcs canoniales du jour et de la nuit. Le troisicme roule sur les principales fdes de 1'annee. Le quatriemeexplique la roaniere d'accorder Poffice divin de toute 1'annce avec lcs jours et les teni|is divcrs dans lesqncls 00 le Celebre. M. Dupin (38) porte un jugement tres-sain de cette production, cn disant qu'elle est pleine de raisons et d'explications mystiques qui n'ont d'aotre fondemenl que rimagination de 1'autenr. Cependanl on y remarque, dans cc qu'elle a de litteral, dei vcsiiges precieux de la liturgie et des autres osagea eeelesiastiques du xn* siecle. On v voit, par exemplo, tpie, lorsqno 1'eveaue marchait a 1'autel, il etait accorapagne" de dcux pretrcv piiiedt'! de sept diaeres, de sepl soaa-diacres, ot d'on pareil nombre tVaeolythes portantchacun un chandejier (1. i, c. 4) confession il donoait le baiscr aux deux pretres (c. 7); que le premier qu'apres avoir fa.it diacre ct le premier sous-diacre baisaient l'aulel avec lui lorsqtul y etait monle «pie les hoi
; ; ;
; ; ;
;

;

u

Disscrt. iscuj., p. v-vu. (31) Anecd., t. II Disserlationom Pc/.ii habcs infra. f32) Anscl. 0]). nov. ed., p. 447-583. (33) //;.s7. lit. t. IX, p. 143. Bibl. /.'('</. Angl, p. 292, n" 11. Hist. du pridett. >2S V Inivitable fui pnblie a la saite du (36) En trotld Du librc arbitre dc Faasie do Rioz, ci cn 155 2
; i
I

a la stiile

de qoelques oposculea de
;

saint

Prosner

et

d'HJlaire, disciple de sainl Angustin Tune el 1 autre edilion in-8°, ainsi ijiie celle de Concn. On troove cncorc C6l OOVrage reimiirinic dans le recueil tlcs CEavres de Caasandre, p. 6-23-639.
(37) Script., t. I, ln. li. III* si.cle, p. 51«.

;

17

PROLEGOMENA.

18

forme il'un denier, un modum denarii (39\ et n'en cxcedaicnt pas la grandeur (c. 35) que rimage du Sauveur y eiait empreinte avec les lettres de son nom, de mdme que 1'image et le nom du prince sur la monnaie ; que les chanlres avaient des bonnets sur la tele et des balons a la main (c. 228) que deux d'enire eux presentaient a l'autel l'un le pain sur un linge, et l'aulrc le vin que la ibnction de larchidiacre elait de verser le vin dans le calice (c. 38); que le baton episcopal etait de bois et la courbure ifivoire avec uiie pomme doree ou de crislal qui joignait le deux parlies ensemble(c. 219; que la crosse que les prStres, iea ibbes differait de celle des eveques par la partie recourbee qui etait noire (c. 238) apres avoiroint d'huile la tete du baptiso, la couvraient d'une mitre qu'il gardait huit jours (1. III, c. 111, 113). Parlanl des ceremonies de Paques, Honore dit qu'a Rome ce jour-la, quand le pape entre a 1'Cglise, on allume au-dessus de sa lete des e"toupes dont les elincclles sont recues par les ministres, ou tombent a reremonie, ajoute-t-il, institutfe pour Pavertir que tout se reduit en cendrcs, et que lui-meme doit lerre retourner. Son exactilude, cn parlant de 1'eucliaristie, lui merite un rang distingue parmi les tCmoins de y ia tradilion sur le dogme de la presence r^elle. A 1'occasion de ce mystere il dit (1. i, c. 105) que « comme le monde a ete fait de rien par la parole de Dieu, de meme que par la parole de Jesus-Christ son Fils, la nature de ces choses de pain et le vin offerts dans le sacrifice) esl veritablement changc au corps et au on voit une « On use du nom de mystere, dit-il, quand sang de Notre-Seigneur. » Et plus bas (c. 100) ainsi )'on voit les especes du pain et du vin, mais on croit que c'est chose et qu'ou en entend une autre le corps et le sang de Jenis-Christ. » Si Thomas Valdensis eut fait attention a ces paroles, il eut ete plus equitahle envers notre auteur et loin de le mettre, comme il a fait (40), au nombre des sectatcurs de Bi renger, il leiit compte parmi ses adversaires les plus declares. Cet ouvrage est une desproductions de nolre auteur dont on a le plus multiplie les editions. La premiere parut a Leipsig in-4°, l'an 1514. La seconde, donnee a Cologne en 1549, fait parlie d'un volume in-folio dans lequel sont compris les traites d'Amalaire et de Walafrid Strabon Sur les rites ecclCsiastiqucs, avec la Liturgie de saint Basile et la Vie de saint Boniface, archeveque de Mayence le tout recueilli par les soins de Jean Coclee. La troisieme, faile en 1568, dans la mcrae ville, contient en un volume in-folio plusieurs autres traites de divers auteurs sur le merae sujet. La quatrieme est sortie des presses de Venise en 1572, avec quelques autres 6crils analogues, rassembles dans un volume in-8° sous le titre commun de Miroir de TEglise. La cinquieme, faite Rome en 15'.>0, et la sixieme a Paris en 1610, ne sont que des rep^titions de la troisieme. Enfin l'ouvrage a ete reimprime dans les trois grandes Bibliotheques des Peres. 6° Le Sacramentaire, ou traile des causes et de la signification mystique des rites. II n'y a de cet ouvrage quune seule edition, dont le public est redevable aux soins de D. Bernard Pez. Le sujet est le meme que celui des quatre livres precedents, traite dans le meme gout, mais d'une maniere plus abregee, et avec un peu plus d'ordre et de methode. 7° LHexameron, ou traite de 1'ouvrage de six jours. Honore 1'adresse a ses ecoliers, pour 1'usage et a la demande desquels il dit 1'avoir compose. II conseille a ceux qui en seront satisfaits de le metlre a la tete de son Elucidarium. On n'en voit pas trop la raison. Cet ecrit n'est quune explication mystique et tres alambiipiee du premier chapitre de la Genese. L'auteur compte 4184 ans depuis la creation du monde jusqu'a rincarnaiion. II ne donne que 12 ans a la sainte Vierge lorsqu'elle enfanta le Sauveur, qu'il pretend avoir souffert a J'age de 34 ans. Ce sont lcs seuls traits remarquables de ce commentaire que D. Pez a pareillement tire de 1'obscurite. Cet 6diteur pretend que la preface et le dernier chapitre ne sont pas d'Honore. La preuve qu'il en donne est que l'un et 1'aulre morceau manquent dans 1'exemplaire de Molk qui date de 500 ans. 8° L' Eucharhtion, c'est ainsi qu'il faut lire d'apres tous les manuscrits, et non pas Eucharisticon, comme il esl annonce dans toutes les ediiions du traite d'Honore des e~crivains ecclesiastiques. L'ouvrage, partage en 12 chapitres, renferme une exposition tres-fidele de la croyance de 1'Eglise sur le sacrement de l'eucharistie. Cependant, au rapport de D. Pez, une main de xv e siecle avait mis en marge du manuscrit de « II parait qu'on ne doit pas lire ce livre en public, a cause de cerMolk, d'oii il l'a tire, la note suivante tains points dans lesquels il semble que 1'auteur s'est ou mepris, ou du moins explique de maniere a ne pouvoir etre entendu sans une grande application. » Mais le savant ^dileur remarque fort bien que celte note est d'un scolasiique ignorant qui voulait juger des loculions des anciens d'apres les petites questions qui s'agilaient de son temps. II prouve ensuite qu'Honore s'est enonce tres correctement sur le dogme de la presence reelle et de la transsubstantiation. 9° La Connaissanre de la vie, ou Traite de Dieu et de la vie eternelle. Celivre, auquel 1'auteur a donne la forme d'entretien d'un maitre avec ses disciples, ou suivant le manuscrit de Molk, du solitaire avec ses auditeurs, porte le nom de saint Augustin dans un manuscrit de la bibliotheque du roi (41). Cest sur un exemplaire semblable que les Grecs, ayant connu cet ouvrage, en traduisirent un fragment considerable en leur langue avec ce tilre que nous rendons en francais Senliments de saint Augustin sur la Trinite, tires de son livre de la Connaissance de la vraievie,dans lequel, sous la forme tfun dialogue, les frires intcrrogent et le maitre repond. Ce lragment, qui comprend le chapilre ll c et les suivants jusqu'au 18% a la reservedu 15 e qu'on a supprime, se trouve dans un recueil des Peres Latins traduits en grec, imprime' a Bale l'an 1578 par les soins de Leunclavius. Mais les derniers editeurs de saint Augustin ont tresbien prouve qu'on ne peut meconnailre Honore dans ce traite qu'ils ont insere" tout au long parmi les ceuvres suppo.-6es du saint docteur. Dans la preface, notre auteur fait entendre qu'il etait en butte aux Iraits de 1'envie, et qu'il ne les recevait pas avec inditference. II exhorte ses adversaires a deposer le venin qui les consume, a prendre des sentimenls charilables, et a le suivre pacifiquement dans la vaste foret des Ecritures ou il est pr^t a entrer, non pour y porter de nouvelles matieres, comme ils l'en accusent, mais pour y cueillir le fruit de vie. Ensuite il expose son dessein qui est de traiter des principales v6rit6s de
elaient faites en
; ; ;

;

:

:

:

;

:

i\

:

:

la

philosophie chretienne.

(39) Cet usage de faire les pains a consacrer d une telle petitesse s'etait inlroduit des le siecle precelent et Berlinolde, pretre de Constance, qui ecrivait en ce temps-la, se plaignait, dans son Exposition de 1'Ordre Romain, de ce qu'on avait reduit le pain que 1'on offrait a une forme si petite et si
;

mince,
pain.
II

qu'il

n'avait presque plus 1'apparence de appelait ces offrandes par derision minutias
(a).

nummulariarum oblatarum (40) Tom. II, c. 90.
(41) S. August. op.
t.

VI, apprend. p. 169-183.

(a)

Geor Cassund., Liturg.,
.

ed. Colon., c. 21, p. 66-77.

19

IIONORIUS AUGUSTODUNENSIS.

20

Entrant en maliere il prouve que notre intelligence grossiero cl accoulumee a juger tle tout par sens ne peut, sans le secours de la foi, connailre ce qui concerne Dieu et les csprits crees. II parta. ceux-ci eo deux cspeces, 1'ange el 1'arae humaine. 11 montre ce qu'ils ont de commun et ce qui les dil: reacie. Quaot a l'Etre souverain, dit-il, tftant incompichensible de sa natnre, nous ne pouvons determiaer precisement ce qu'il esi. BsaayODS neanmoins, ajoute-t-il, puisque la substance intellectuelle veut cn quelq;;e facoa que ce soit le connailre, de le delinir au moins hnparfaitement el d'une maniere enigmati(|ue. Apres en avoir donn6 la definition usitee dans lcs ecoles, ilsapplique a prouver qu'il existe. I)e la il passe aux moyciis par lesquels on peut paryenira le voir el a le contempler dans sa gloire. Ses discipi satisfaits de ce qu'il leur a dil 14-dessus, Lui demandent qu'apres leur avoir dcmonlre l'unite de lesscnce divine, il leur apprenne commenl il v a dans cette meme essence trinile de personnes. Cest la maliere de lcur entretien depuis le dixieme chapitre jusqu'au dix-neuvieme. Ilonore repond a toutes leurs questions suivant les principesdesaint Augustin ctdcsaint Anselme, dont il emploiesouvent 'esparolessanslesnommer. Les chapitres suivants, au nombre dc vingt-huit, roulent sur la mise>icorde de Dieu, sa justi -c, son immensile, son immutabilile, la profondeur de ses jugements dans la dislribulion inegaledescsur 1'origine du mal, sur la misere de 1'homme, la cause de cette misere et les moyens de la reparer, sur la necessite et les caracteres de la foi, sur 1'etat des ames degagees des corps. sur la manieredont les saints entendent nos priercs, sur la rcsurrection des morts, sur le bonheur de la vie eternelle. Tel est le sommaire de ce traile ou l'on remarque une saine ct lumineuse metaphysique puisee dans l'Ecriture ct dans la tradition. Cest de tous les ouvrages d'IIonorc celui qui nous parail le plus chatie, ^ant pour le choix et la justesse des pensees que pour la mlthode et l'eloculion. 10° Llmagc du monde cn trois livres. Cette produclion est prccedtfe de deux lettres, l'une d'un nomme 1'auire d'Ilonore en rcponse a Chretien, qui qualilic 1'auteur homme doue des sept dons du Saiul-Esprit celle de Chretien. La derni6re phrase de celle-ci, commencant parces mots ad instructionem, se trouvc employee dans quelques manuscrils pour le commencement du prcmier livre, au lieu que dans tous les imprimea ce livre debute par Mundtu dicitur. Cette difterence a fait prendre le change a I). Hivet H: en hn persuadant que Ylmage du mondc dllonore n'etait pas le merae ouvrage que celui qui a vu le jour sous titre. Cest une de ces meprises qui, dans une entreprise de longue haleine ct plcine de discussions epineuses, echappent a 1'esprit le plus attenlif. Nous allons rendre un compte tres-succinct de ces trois livi. Le premier est un abrege de cosmographie tel qu'on pouvait le donner dans un siecle ou la g^ographii 1'aslronomie etaicnt encore au bereeau. L'auteur compare le mondo a un a'uf, et ne rcconnait que trois parties de la terre qui soient habitables. Le second traile du temps et de ses divisions, c'esi-a-diie d heures, des jours, des mois, des anniies, des olympiades, des differents cvcles, des reguliers, des concurreiits, des epactcs, du terme pascal, des fctes mobiles, de 1'embolisme ou intercalation. Le troisieme est une petile chronologie universelle qui finit dans les premieres editiooB a l'empereur Lotbaire II, et dans lea ce qui suivantes a Frederic Barberousse. Peut-elre dans l'auiographc finissait-elle a l'empereur Henri V est d'aulant plus vraisemblable, ipie cet ouvrage est antericur a celtn Des icrivains crclcxiastiijucs, dans lequel Ilonore, parlant de lui-meme, dit qu'il llorissait sous 1'empire de ce prince. On compte jusqu'a sept editions de 1' hnaijc du monde (4:-.). La premi's rc, sans marque de lieu nid'an concourt avec les commencements de l'imprimerie. La seconde fut ilonne"e a Nuremberg, l'an 1491, pir int Gaspar Hocfeder. Illyricus procura la troisieme a Bale, en 1497, in-4°, avec attribution dc l'ou\ Anselme. La quatrieme, ou le nom d'Honore se rencontre pour ia premiere fois (44), fut cncore doimc Balc, l'an lliii, aveccelle de six autres ecrils du meme auteur, par les soins de Jcan Herold, chc ritiers de Cratander, en un volume in-8°. La cinquieme, du meme format, date de Spire, Pan K>s:|., chcz Bernard Albin. La sixieme fait partie du XII tome de la bibliotheque des Peres, imprimee a Cologne. On C volume du meme Recueil publie a Lyon. voit la septieme dans le On a fait aussi l'honneur a ce livre de le traduireen ilalien sous ee titre // libro dc Imagine mundi composito da Uonorio filosofo solilario, pcr lotjualc sc potra intcndcre moltc gcntilissimc c ditjnc c Cetle traduction existe manuscrite a la Bibliotheque du Roi (46). tl° Lc traitc du pape ct de 1'emperewr, iutitule Summa dc Apostoiico ct Augusto. Lc desscin de 1'auleur cst d'etablir deux choses, la preeminence di\ sacerdoce sur lcnipirc, et lincapacitc des prioces •aaoliera pour confercr les dignite^s ecclesiastiqucs. Sur le premier chcl, I). IVv, editcur de ce livre, remarque fort judicicusement que si llonord s'etait renfermc dansdejustes bornes, en se contenlanl dc preiercr un gcnre a un aulre, il aurait, de. son temps comme du notrc, leneontre peu y\^ conlradicteurs. Car le point esscntiel de la disputc nc consistait pas a savoir lequel des deox genres dcvail l'emporter sur l'autre, mui determiner les cons6quences qui rcsuliaient de la preemincnce accordee assc/. universellement au premier. ant Cest sur ces coosequeoces qoa l'on dispulait, les uns lea exageraot sans mesure, les autres les avec la meme indiscielion. llonorc, dceide pour ccux-la, vajusqu'isoutenir que cestau pape 4 elire iVmperaor avecle conseutcmeni des princes, de rnerae qu'4 le saorer ct a le couronner. Sur le second chef, il lastiques sni.t splfait ca raisonnemcnt, qtii n'esl pas le pire de son livre : Je dem inde si les digniti la s scon le eap »ce. Je rituclles ou se^culicVes. Tout homme lenae me repoodra sans doute qu'elles sonl damande encore de qualle naturc est la puissaoce royale. On aemanquera pas de me dire quV culiere. Donc, repliquerai-ja, il n'apparuenl pas a cetta noisaance de conferer une dignite spirituelle. II recherche aosuite l'origiue iU' 1'oaage eootraire, ei eroit la trouvar dans un prctendu privih le pape I.i'on III a l'empereur Gharlemagne pour instiluer en son uom, et commeson vicaire, dans les Gaules et en Allemagnc. Mais dea que 1'Eglise a vu, dit-il, qoe des homraes sans mos respect pourelle s'ingeraient. aprcs avoir cnvahi l empire sans le consenlement du pape, de vendre a prix d'argent lcs evdoh^sel lcs autrea dignites ecciesiaatiqaes alare frappee de l'abus et de la profanatioo qu'ds icrees, clle a sagemeol relirc ses droits des mains des etrangers, pourle faisaient des cl clle-m6me suivant les lois de la eooveaance el de I'equil4. 12° VEehelle du ciel, ouvrage mystique divis4 en deux partiesqui B'ont pas greod rapport, savoir procure' l'edition, il passait pour constant, sor la rai grandc d la petite ^obelle. LvaotD, Pea, qui d'.\nt. Hierat, que YEchcllc <lu cicl ctait la meme choae que le traite Oes affectiont !u toleil, doot n pailerons plus b.is. Mais auJ0Urd'hui qu'on fl Ccs deux ccrils. mi voil qu'ils dillcrenl entre eux atitant quelfl moralc, objet do prcmicr, diflere de la physique sur qooi roole le Becond.
;
:
i

;

XX

:

,-

^

;

ma

(42) llist.

lil.
1.

t.

Kabric

vm,

1\, p. 451. p. 818.

Bibl.

S.

Illidii

Clarom.
n.

(45)

Bibl.

ms. Reg.

1M9.

I,

PROLEGOMENA.
13°

22

ainsi que celui du Cantiquc des cantiques, et le traite' Conon, le m«me vraisemblablement qui passa de 1'abbaye de Si1'abbe de Vlmagedu monde, esl dedi* dit qu'il a pris pour texte le Psauticr boura a I'archevech6 de Ratisboane, en 1 1-26. Dans (a preface, Honore en usage dans les Eglises du pays ou il se t rouve. Or, el non le romain, parce que le premier est eallican traduit sur les Septante, au licu que le romain est tait aioute-t-il. le Psautier gallican est celui qui a ete quel autre interprete. II explique ensuite ce que c'est que le Psautier, oVapres Svmmaque ou je ne sais de la maliere, de 1'objet, de 1'economie et de 1'auteur du et pourquoi il esl ainsi nomme. Puisil traite parmi bien des inutilites et des faussetCs, a 6te Psautier. Cette preface, ou il y a quelques bonnes choses nombre des psaumes commentes par Honore, savoir les psaumes mise au jour par D. Pez avec un petit non-sculement v l ii c, ci el cl. L'6ditcur avedit quil v a des exemplaires complets de cel ouvrage, i d^Allemagne, qu'il indique. parnii les manuscrits de labbaye de Molk, mais encore d'autres bibliotheques manuscrits un commentaire du meme auleur sur les cantiques qui se II ajoute qu'on trouve a la tin de ces et sur le Symbole des apolres. chantent a Laudes et a Vdpres, Ecrivains ecclesiastiques, mlilule De luminanbus Ecclesue. Des quatre { i- Le catalogue ou trail6 des Gennade, dont 1'auteur adopte livres dont il csi compose, le premier est tir6 de saint JCrome, le second de Prosper, en donnant gain de cause au premier dans les disputes qu'ils le jugement sur Cassien et saint pour la plus eurent sur la grace. Le troisieme n'est qu'un abr6ge de saint Isidore. Le quatrieme, emprunt6 dont Rupert est le gramle parlie de B6de et d'autr<ss bibliographes, ne contient que dix-sept auleurs sous le penullieme, et Honore lui-meme le dernier. II y est dit de l'un et de 1'aulre qu'ils fleurissaient ce qui montre que cet ouvrage fut compose du vivant de Rupert, mort sous regne de 1'empeieur Henri Y; addition faite par Lothaire II. On a deja remarque que M. le Beufregarde 1'article d'Honor6 comme une idee, sur ce qu'on y fait cet 61oge de notre une main eirangere. Avant lui Fabricius avait eu la meme expoautiur a 1'occaslon de son Commentaire du Cantique des cantiques Miro modo Cantica canticorum non videantur. Mais ne pourrait-on pas repondre qullonore, faisant la lonclion tuit, ita ut prius exposita qui est certain, c'est que cet d'historien, parlait de son ouvrage comme le public en parlait alors? Ce dans tous lcs manuscrits qui existent, et qu'on le voyait dans article se renconlre dans loules les edilions, e un des plus anciens sur lequel a ele copi6 celui de Molk, qui est du xv siecle. quatre Outre les Irois grandes liibliotheques des Peres ou ce Calalogue a trouve place, nous en avons de notre auteur, imprimes, comme on l'a dit, a aulres ediiion«, donl la premierc fait partie des sept ecrits analogues Bale en 1544. La seconde parut a Cologne in-8", l'an 1580, hez Materne, parmi les ouvrages Gennade, de saint Isidore, de Sigeberl et de Henri de Gand, par les soins de Suffredus de saint Jerome, de bibliographes, pubhe Pclri. La troisieme a ete donnee par Aubert le Mire dans son Recueil des memes renouvelee par M. Fabricius, l'an 1718, a Hambourg, avec edition l'an 1639 a Anvers en un volume in-folio des notes qui jettent une grande lumiere sur le texte. Tels sonl les ouvrages imprimes de notre auteur enoncSs dans le Catalogue ou Traite dont nous venons

VExplieatum du Patmlier. Ce commcntaire,
;>

:

,

:

«

;

de rendre compte. Parmi ceux qui n'v sont point nomm^s, et dont le pubhc esl en possession, le plus considerable est le ecrits d'Honor6 traile De la philosoplue du monde, parlage en quatre livres. On le voit a la tete des sept publie a B;ile en 1544. II a passe clepuis clans les grandcs Bibliotheques des Peres de Cologne et de Lyon. Notre auteur parle dans le premier livre de Dieu, de 1'ame du monde, des anges et de 1'ame humaine. Apres avoir prouve 1'existence de Dieu par la necessite dadmettre une Providence, il recherche la raison pourquoi pourquoi la creation est le Pere est appele la puissance, le Fils la sagesse, et le Saint-Esprit. la volonte attribuee au Pere, 1'incarnation au Fils, 2t la remission des peches au Saint-Esprit. Sur 1'ame du monde il propose divers sentiments, et renvoie, pour connaitre le sien, a ses gloses sur Platon, que nous n'avons plus (46). II dislingue deux sortes d'anges, les bons et les mauvais. II fait trois classes de ceux-Ia, dont la premiere habite selon lui le firmament pour regler le cours des Cloiles la seconde reside dans le ciel des planotes la troisieme est repandue sur la terrepour prendre soin des hommes. 11 ne dit presque rien de 1'ame humaine, parce qu'il doit en trailer a fond, dit-il, dans le dernier livre. Dc la il passe aux principes de la physique, et linit par des raisonnements sur la maniere dont s'est execut6e la cr6ation. L'ob|ei du second livre est la disposition du ciel. Le troisieme concerne l'eau, l'air, le feu, les cinq zones, les pluies et les autres meteores. Dans le qua rieme il s'agit de la terre et de ses habitants. Mais ce qui occupe principalement Honore, c'est 1'homme, dont il donne une description anatomique assez ample, et neanmoins fort superlicielle. Ce qu'il dit sur l'ame ne repond pas a ce qu'il avait promis. Dans les prefaces qui sont en tete de chacun de ces livres, il invective avec chaleur contre ses envieux, qu'il se tiatte de confondre par ses succes. Cet ouvrage netait guere propre a leur fermer la bouche. Le second ccrit est un abrege d'astronomie usuelle, inlitule De solis affectibus. II estle quatrieme dcs sept livres de l'e"dilion de Bale dont on a deja parle. Le manuscrit sur lequel il a et6 publie dans ce recucil, ainsi que dans les grandes Biblioth6ques des P6res, etait fort defectueuxj ou, ceux qui l'ont fait imprimer, de mauvais lecteurs car on y trouve des fautes grossi6res de calcul, et d'autres qui forment des contre-sens. Le troisi6me est le livre Des heresies, dans lequel Honore parcourt sommairement les anciennes her6sies ou sectes, tanl des juifs, que des paiens et des chretiens. II en compte huit parmi les juifs, neuf parmi les paiens et soixanle-sept parmi les chretiens jusquaux agnoeies, ou il finit. Cet opuscule, insere dans les grandes Bibliothcques des P6res, fut imprime pour la premiere fois a Helmstat, l'an 1612, avec le Catalogue des hcreliques de Conslanlin Hermenopule, en un volume in-4°. Le quatri6me, imprim6 pareillement dans la grande Bibliolh6que des P6res de Lyon, est une liste chrono'ogi(me des papes, qui se lermine a Innocent II. Elle est suivie, dans un manuscrit cle la bibliotheque du Roi, d'une pareille liste des empereurs d'Occident et l'une et 1'autre ne sont qu'une suite du quatrieme livre De la philosophie du monde, qui les prccede immedialement dans le m6me manuscrit. Les dernieres paroles de ce livre le prouvent manifeslement Non arbitror infructuosum, portent-elles seriem temporum huic 0} eri inserere, quo lector cuncta transacti mundi tempora queat vno intuitu acjnoscere. Le cinquieme conlient des questions et des reponses sur les Proverbes et 1'Ecclesiaste. Nous remarquerons, d'apr6s Cornelius a Lapide (47), que ces deux esp6ces de commentaires sont tires mot a mot de ceux
• >

.

.

;

;

;

:

:

;

:

(46) Honorii fragmenta in Platonem edidit nuper D. Cousin in appendice ad Abailardi librum Sic et

non. Edit.
(47)

Comment.

in Ecclesiasten., p.

6.

23
;

BONOMDS AUGUSTODUNESIS.

24

du Salonius, forivain du V siecle a cetle differcncc pr6s que notre auteur a transpose un endroit de cet interprete, ot en a retranche ou change un aotre en partie. Car ce que dit Salonius des trois noms de Salomon a la tete de PEcclesiaste, Honore" i'emploie pour la preface de s es explicalious <\<>< Proverbee, et a la fin de ces memes explications il abrcgc ou supprime re que 1'autre avait mis dans les siennes. Ce plafiiat n'est point honorable a la roemoire de notre auteur, auppose qu'il ait voulu faire passer le travail clc Salonius pour le sien. Quoi quil en soit, ces quettUms el reponses, aprea avoir ete publieesTan 1554 a Cologne sous le nom d'Honore d'Autun avec d'autrea ocrits dans uu volume in-8°, ont et6 inserees depuis dans les Bibliotlu'*ques des Peres de Cologne el de I-yon. Les ouvragcs suivants ont clc liies de 1'obscuritc par D. Poz. 1° Un livre intiiule Summa duodeeim quosstionum. Voici quelle en fut 1'occasion. Deux hommes, dit Honore, 1'un chanoine et 1'autrc moine, s'etant rencontres en voyage, se demanderent re"ciproqueraen't ce quils etaient et d'oii ils vcnaient. Uapparlicns a saint Pierre, dit le chanoine; et moi, dit le moine, a saint Michcl. Lt premicr soutient que son patron est lc plus dignr, comme prince de PEglise et porlier du ciel. Lautre prelend au conlraire (pie c'est le sien, etant non-seulement ange, mais pr^vflt de la cour celesle. La dispute s'6tant beaucoup 6chauftee sans qu'il y eut rien de conclu, quelques personnes, clit notre auteur, m'ont demande' sur ccla mon sentiment. J'ai d'abord rcpondu de vive voix mais cnsuile, a leur pricre, j'ai mis ma rCponsc par ecrit. Honore, pour resoudre unc question aussi fulile, enlreprend lc tablir douze points metaphysiques, a la tin desquels, on est ii peu pres aussi avance qu'auparavant. Cet ouvragr dedie a un nomme Thomas, tout rayonnemt de 1'cclat de la sagesse, suivant Pexpression de 1'auteur. 2° Un Dialogue entre le maltre et le disciple sur huit questions theolcgiques, que celui-ci proposc et que 1'autre resout les deux plus imporlantes sont 4° Jesus-Christ se serait-il incarne si 1'horome n'eut pas pech<5? Le maitre repond affirmativement, sur ce quc le principal molif de 1'incarnation n'a pas selon lui, la reparalion du peche, mais la deilication de la nature humaine 2' quelle est la destincc cnfants morts sans bapteme? La rCprobation et le feu eternel, repond le maiire;
:

;

;

:

;

3° Un traite De Vexil et de la patrie de l'dmr. Ce Thomas, a qui Panteur avait dcvlie sa Sommr ies tloitie questions, estencore le Mecene (ju'il celebre a la tete de c^. livre. Mais il avaii cru en digniie dams l'intervalle de ces deux ccrits, puisqu'Honor6, dans celui-ci, lui fait honneur non-seulement de tous les dons de la sagesse, mais aussi de la grace apostolique; ce qui sembledire quil avait et^ promu a 1'episcopat. La matiere dont notre auteur l'enlrelient ici, conccrne les sciences humaines et divines. II dit que notre exil consiste dans 1'ignorance, et notre patrie dans la possession de la vraie sagesse qu'il entreprend de de"velopper. II n'y a rien la qui merite d'6tre remarqiir; 4° Un trait6 Du libre arbitre, adresse A un abbe nomme' Gothescalc. Le dessein esl le meme que celui de Ylnevitable, mais execute avec plus de brierete. II n'y a que six chipitres d'Honore; lc reste consisle en passages de plusieurs Peres; 4° Un petit discours Sur la vie du cloltrc, qui contient une myslicite pcu assortie a la portee du coramun des lecteurs.

Ses ecrils rion imprimSt ou perdus. § III. Ce sera D. Bernard Pez, comme nous en avons averti ci-devant, qui nous servira de guide dans le denombrement des ecrils non imprimes ou perdus de notre auteur. 4° Un traite De Vincontinencc des pritres. II Ctait compris dans la liste des livres dont un moine, nomme'
Henri, avait fait present a 1'abbaye de Golwic, au \n" siecte. Mais il ne se rencontre plus aujourd'lnii parmi les manuscrits de cctte maison, et on ne peut dire oii il existe 2° Un grand ouvrage mli.tule Summa totius de omnimoda hktoria. II esl compris dans ladonationdu moine Henri, et annonc<5 sous le nom d'Honore\ D. Pez dit avoir vu et parcouru, dans la Bibliotheque de Gotwic, une chronique anonyme qui porte ce tilre, et dans laquelle on rencontre des cboses imponantes pour Phistoire d'Al!emagnc. Mais ce qui lui fait douler quo ce soit la merae que celle d'Honorc\ c'est qu'elle ne va que jusqu'en 1058, et que 1'auteur y nomme Adalbert, marquis d'Autriche, son seignear. 11 semble aise neanmoins de repondre a ce doulc. D'abord, le manuscrit Ctant du xu e siecle, comiM l>. Pe/ en convient, n'est-il pas naturcl de le confondrc avcc celui qui venait du moine llenri? Que cetlc chronique finisse au milieu du xi e siiicle, cela ne prouve absolunient rien eontre llonor< puisqu'on peul dire ou que le manuscrit est mutile, ou que 1'autcur n'a pas eu le loisir de conduire BOn travail plus loin. A l'egard de ce que celui-ci tdnoigne, qu'il vivait sous la domiuation du marquis dAutriche, nous avoi.connu ci-dcvant qu'Honore, voulant se livrer a la relraite, avait transporie Bon domicile de France en Allemagnc. Nous pourrions ajouter quelque chose de plus positif, si nous avions vu Pexemplaire de laClironique dTIonore, qui, au rapj>ort d Arnoui Wion, avaii passe* des mains de Lazius dans la bibUotheqv Pempereur au xvi« siecle. Quoi qu'il cn soit, Pcllarmin s\ st mepris en nommant une edition de cette chroniquc faite a Biile en 1514. Lottvrage est enoore dans lea tenebn 3° Des extraks de saint Augustin, anr la natnre el les proprietea de Pame, «lispose en forme de dialogue. D. Pex ne les a decouverts, dans Pabbaye de Holk, qu'apres avoir publte son second tomi ou il a renfermC les ouvrages d'Ilonoiv. II temoigne son regrel de cetle oraission, et promct de la par la suitc maia il n*a pas tenu parole; 4°Un livrc de Questions thiologiques, ou il esi traiie* dea limbes, de Penfer du ciel, etc, tirt pareillemcnt de saint Angustin et rTautres Perea. D. Pei avaii aussi deaaeio de le metlre au jour, el en est de;
: ;
, ;

meure la II v en a, dil notre guide, qui prennenl cet ouvrage d'Hoi o o La Clefde physique, Clafis physicas. ]»our ses livrcs Dc la philosophie du mond*. Mais, ajoute-t-il, le mannscril du monastere i\^ Zuctlen noua apprend lc contraire. Car il y cst diseriemenl 6aonee que la Clefde la physique etaii un abrege dea cimj livrcs d'un cerlain Clirysosloniiiis. Ccl OUTTOge n'a donc point cncore paru; nnis nous esperons 1« don;

ncr un jour au public.
C° l'n recueii intitul6

»

("cst ancore une promeaaa qui n'a potnl eu d'execution; 1'abulum vitee. II aal 6nonee dana la donation de Henri;

mais Pexemplaire do

Gotwic
ii

e-i

perdu,

ci

l'eo n'en

connaii poinl d'autre;
a
II

7° l'n autre rccir>il de

lermoos qui

ponr
inri,

litra
al

:

6galemenl partie dea livres oe jourd'bui ce qu'il eal derenu.
(48) Prodiit

exiatuil

Hefeetio mentium <tc festis Dominietsanctomm. II enc »re d lempa de Triiheme; raaia oo Baii aui

n

nuper

Summa

totius,

sed

non intc-

Vide infra. Ehit.

gia,

in

Monumentis Germaniai

clariaBimi Pertzii.

25

IilOLOGOMENA
il

26
ditsYtre
totius

8° Historia solemnis. Thierri d'Engelhusen nomme cet ouvrage dans la liste des auteurs dont servi pour la composition de sa Chronique des ckroniques. Mais est-il difterent ou non du dont on a parle ci-devant ? Cest ce que nous ne pouvons decider. 9'

Summa

Des Homilles sur la Evangiles i/ttc saint Grigoire na point cxpliquis. Cest encore un ouvrage dont ne peut garantir 1'existence. on 10° Un opuscule tres court sur les dix plaies de 1'Egypte. On en conserve un exemplaire, ecrit au xiv 8 siecle, dans la Chartreuse de Gemnic, en Allemagne. 11° Nolro auteur avail fait, comme nous 1'avons deja remarque* d'apres lui, des gloses sur Platon, ouvrage perdu ou profondcment enseveli (49). \± a V.n voliune de Lettres qui n'est connu que sur le tcmoignage de Tritheme. 13° Un ecrit intitule Suum quid de virtitubus et vitiis. D. Pez, parlant de cette production, dit Hoc quii monstri sit. nondum assecuti sumus. Quidquid id demum operis fuerit, certe inter Honorii opuscula in donationc Henrici monachi hoc modo c.vprimitur. 44° Doultlet (50) attribue encore a notre auleur un commentaire sur la Hiirarchie de saint Denis V Ariopagitc mais l'on ne sait ou cet historien a puise celle anecdote, et l'on ne connalt ni bibliographe qui lui donne un pareil ouvrage, ni bibliotheque ou il se trouve. II est inutile de refuter l'erreur oii est tombe Polvcarpe Leyser (51), en meltant sur le compte de notre auleur certains vers elegiaques rapporles par D. Mabillon dans le premier lome de ses Analectes, sous le nom d'Honore Scholastique. La nole de 1'editeur, qui met au vi* siecle la mort de Jourdain, ev£que de Ravenne, a qui ces vers sonl adresses, suffit pour montrer que Leyser a confondu deux ecrivains de merae
:

:

;

nom.
Quoique
la

Son ginie, soti irudition, sa doctrine, sa maniere d'icrire. § IV. posterite n'ait pas tire de grands secouis des ecrits d'Honore, ce serait n^anmoinsune injustice de dire qu'ils ont ete inutiles a son siecle. On n'y voit, a la verite, comme dans ceux de pre»que lous ses contempo'ains. aucune nouvelle decouverte, nulle trace de ce g6nie inventif qui sait perfectionner et agrandir les connaissanccs qu'il a recues; mais ils peuvent etre regardes comme un dep6t de la tradilion
sur plusieurs genres de savoir. Xotro auteur, en effet, possedait et a transmis presque tout ce qu'on savait alors de mathematiques, de cosmogra[)hie, de geom^trie et de metaphysique. 11 se distinguait meme dans cette derniere partie, comme le fait voir son traite' De laconnaissance de Dieu et de la vie eternelle ; ouvrage reellement digne des deux grands noms qu'il porte dans quelques manuscrits. Sans etre un theologienprofond, il n'etait rien moins que novice en theologie, malgre certaines erreurs ou meprises que 1'onapercoit Son Elucidaire, qui a donne^ le plus de prise a la censure aurait trouve dans quelques-uns de ses ecrits
.

grace aupres des critiques, s'ils eussent fait attenlion que c'£tait le fruit de ses premicres etudes thSologiques. Son traite de Ylnevitable marque plus de maturite. Cest dommage, commeon 1'adit, qu'onyapercoive deux ou trois taehes qui le deparent et 1'empechent d'aller de pair avec les meilleurs ecrits du temps sur le m£me sujet. Le don que notre auteur avait recu pour l'interprelation des livres saints se manifeste dans son Commentaire dtc Gantique des cantiques. S'il n'a pas ^te aussi heureux sur les Psaumes, peu d'interpretes dalors y ont mieux reussi. Les idees mystagogiques, qui avaient prevalu dans le xn e siecle, ne permeltaient guere de saisir le veritable esprit d'un texte dont la Ieltre sert de base a tous les autres sens. Ces memes idees l'ont jele dans 1'illusion et lui ont fait avancer beaucoup d'absurdiles sur les rites ecclesiastiques. Cesl ainsi que les bons esprits se gatent en se laissant entrainer par les prejuges et le mauvais gout que lcs esprits faux ont etablis. A 1'egard de sa maniere d'ecrire, elle nous parait defectueuse par plus d'un endroit. Dans presque tous ses £cnls, les diverses pieces qui les composent ne sont ni distribuees avec methode, ni rapprochees avec intelligence. Cest un auteur qui enfante pour 1'ordinaire, a mesure qu'il concoit, sans trop se soucier de ce qui precede et de ee qui doit suivre. De la vient cette negligence qu'on remarque aussidans son style. 11 eiit pu se corriger de ses defauts, s'il eiit travaille ses ecrits avec plus de loisir et de reflexion, comme reellement il s'en est garanti dans quelques-uns.

III.

(D. Bernardus Pez, Thesaurus Anecdot.

noviss., Dissertatio isagogica in tom.

II,

pag. iv.)

Honorius, Augustodunensis Ecclesiae in Burgundia presbyter et scholasticus ab anno circiter 1090, usque ad annum H20, non modica scribendi laude tloruil. Eum ante vitae finem monachum induisse vero simillimum reddunt plurimi, iique Honorh temporibus proximi, manu exarati codices, qui nomen Solitarii disertissime preeferunt. Idem autem esse nomen solitarii et monachi constat ex GrimPrimum igitur indalaici presbyteri Regula solitariontm, cujus caput primum his verbis incipit gare oportct cur monachus vel cur solitarius vocatur, et sic demum auxiliante divina clementia, ad ccetera exponenda rite transeamus Monachus enim Grceca etymologia vocatur, eo quod sit singularis.Monos enim Graice, Latine singularitas dicitur. Ergo solitarius interpretatur vocabulum monachi. Idcirco quse eo fine prolixius exenim sive dicatur monachus sive solitarius, unum atque idem est, etc. cerpsimus, ut palam omnibus esset ratio propter quam Honorius monachis Benedictinis accensendus uobis visus fuerit. Arnoldus Wion in Ligno vitre, lib. u, cap. 69, ex Nicolao Aurifico et Melchiore Hittorpio Honorium non solum monachum sed etiam abbatem vocat addit tamen ab iis haud explicari quo in loco eo munere Honorius funclus fuerit. Ast nobis eum monachum dixisse satis fuerit, cum abbatialis nominis nuilum in tot veteribus, quos inspeximus, codicibus vestigium, aut veterum ea de re testimonium ullibi exstet. Catalogum Operum ab Honorio editorum passim apud eos reperire est qui de scriptoribus eccle«iasticis tractarunt. lis porro omnibus ipse Honorius praeivit, qui accurata suorum opusculorum recensione librum quartum De tuminaribus seu Scriptoribus Ecclesioz conclusit, Caeterum Honorium alia plura post mox laudatos libros De luminaribus Ecclesiaz scripsisse,
: . ;

,

(49^ Vide notam 46. (50) Hist. de l'abb. de Saint-Denys, p. 128.

(51) Hist. poit

.

medii

cevi,

verbo Honorius.

a
27
dubitare

HONORIUS AUGUST0DUNEN6IS.
non
sinunt

28

mine

Gcmniccnses, cx qoibus non pauca hactenus incdita ct Honorii nolueem proferimus benevolentia vcn. PP. Lcopoldi Wydemaoni et Sebastiani Tregeri, cbartusianorom Gemoiccnsiam quos alibi comraendavimas. Quia vero io bibliotbccarum perlustralione qussdam dod speranda nobis occurcrunt, equibus etiam cditi Honorii libri liuneii accipiant, ojus opuscula non tadtum bic a nobis evnlgaU, sed eliam typia alias jam exeu^a, ordine ab ijiso Hunorio scrvato, paulo accuralius juvat rccensere, prcCtcrmissis tameu iis quae vulgo
codiccs
insignita

nunc primum

in

,

,

nota jam sunt. [taque-scripsit
i.

:

primum de Christo, secuudum de Ecclesia, tertium dc futura vita distin.rj. Bxstat ms. in bibliolbcca Clanstroneoburgensi in merabraneo codice in fol sa;culi aii, ubi incipit Elucidarium, ut dicitur, Anshelmi. M. Smpius rogatut ctc, ot in editis. ln codice membraaeo
Elucidarium
in tribus libellis:

ctore,

Gemaicensi aouorum quadringentorura lia-e praemituntur Gregorius : Superfluum cst qumrere de cum Spirilw sanctus credatur. Ejusdem operis translalio Germanica babctur in duobus lnis mss. bibliolhecae Mellic. (piorum prior sssculi xv est allet* anno 1414 explicit ncc vcrsionis
:
i

,

dialeclns antiquior cst. 2. Libellum de Sancta MariOj qui Sigillum
cis

sanctm MarUs inlitulalur. Exstat passim

in

Bibliothe-

Palrum
r)iiu)i
b,

edilus.

.'].

lit.

num.

de libero arbitrio, qui Inevitabie dicitur. In oodieo Mcllicensi membraneo, fol., signato vocatur Inccitabilc, edili a Solitario, genere et nomine 64, exstanl exccrpta iibelli, qui

incognito. Codex is quingentorumannorum est. 4. Hnum libellum Sermonum, qui Speculum Ecclesice nuncuvatur. IIoc Ecclesim Speculum Basilcoe an. 1544 lypis excusum csse cx Daumio monct Olearius in Bibliolh. Scrip. Eccl., tom. 1, lilt. //. Sed et nos tani in bibiiolheca Gotlwicensi quam in IJ. Marice V. Scotensi bujus Speruli excusum excmplum in 8. Colonue, in mdibus Quentelianis anno 1531, atque adeo tredccim annis editione Baaileensi antiquius vidimus. In coloniensi bac cditione Speculo Honorii adjunguntur etiam Adi et scrmoncs Veliciarii episcopi Arelatensis ; tameo nominc in Catalogo archiepiscoporum Arelatensium apud Dionysium San-Marthanum in Gallisc Chrisl, tom. 1 nullus legilur. De incontinentia sacerdotum, qui Offendicutum appellatur. Hunc librum nullibi hactenus reperimus. Goiwici habelur codex membr., in folio, sexceolorum annornm in quo exstat recensio librorum, cjuos frater llcinricus huic ccniulit Vcclesiw. Hic non pauca Honorii opuscula reccnsentur, inter quae etiam sunt V.tiu idarium bcnc corrcctum cl Offendiculum de incontinenlia sacerdotum. Scd hodie hi codices Gotwici desideranlur, uti et plerique omnes hbri ea Heinrici donalione c imprebensi. 6. Summam totius dc omnimoda Historia. Hoc opus in mox laudata Heinrici don.atione ita recensetur Sacramentarium de mysteriis : Summa totius, in quo Cronica ab initio mundi inque ud nostra tcmpora. Evolvimus quidem in bibliothcca Gollwicensi ejusmodi chronicon ab orbe condito in codice membraneo, fol., manu sarculi circiter duodecimi exaralo, in quo multa praclara ad res Germanicas perlincntia insunt. Verum quia id opus non nisi usque ad annum 1058 pertirgit, et auctor Adalbertum Austriae marchionc-m suum vocat, a Summa totius Honorii diversum esse credimus. Arnoldus Wioi lib. n Ligni Viiae, cap. 69. auctor csl, hoc magnum opus olim apud Lazium fuisse, sed niinc (circa annnum 1595) esse in bibliotheca imperatorts Viennm. Quod si wrura, est fallit G Olearius, qui loc. cit. opus Honorii De omnimoda hisloriu cum pluribus aliis dubio procul intcriisse scribit. Imo Possevinus in Appar., pag. 7i>7, id. IJasilc.T 1544 edituro fuis.se aftirmat. Sed hic auclor llonorio lot errores commiltit, utnullam lidem mereatur. 7. Gcnnnam aninur de divinis officiis. Opus ssppius sub prelum missum fuit. Joannes Mabillonius in llinere Italico, num. 27, leve t/ttidan esse, scd tamcn liaud rcticendum sil*i existimavit, quod libcr dc retibus ecclesiasticis, qui Gemma animse inscribitur, auctore, Uonorio Augustodunensi, nomen Honorii Solitarii prmferat in Ambrosiano codice annorum quingentomm. 8. Sacramentarium de sacramentis. Quem libellum, ol ipse Honorius in Prologo scribit, collogii sanctoriDn scriptis, ut,quibus deest librorum copia,per hoe compendium illorum sublevetur inopia. \all autem ibidem Ilonorius ut httjus operis nomen Sacramentarium scribatur, co quod per illum omne sacranientum dirini officii ignaris aperiatur. Prodit id nunc primiim ex codice Gemnicensi sseculi xiv, opera et studio eruditi P. Leopoldi Wydemanni.. Aliud ejusdera opcris exemplum ms. olnn etiam Gotlwici exstilise probat donacio Heinrici, in qua Bdnorii Gemma animm de divinis sacramentis, Sacramentarium de Mysteriis, etc, memorantur. Sed is eodexperiit. 9. NeocesmUM dc priinis sc.r tlicbits. Iloc opua in mox mcmorala Uoinrici donaliono prccter alia Honorii opuscula recenselur, cum codex nune Gottwici inter deperdita numeretur. In monasterio licncdicloburano duo adbuc nianu exarala exempla exstant unum in cod. membr., 4", annorum quingentorum, ubi Honorii Augustodunensis Hexameron inscribitur allerum in cod. membr., fol., annorum sexcentorum, in quo Neoeoemi litulum prsefert. Habeturetin codice memb. in folio 13. 6 bibliothecse Melliecnsis, hoe Titulo Opusculum cusjiisdam solitarii de operibus qua' fecit Deus inprimis sc.r dicbits : qui eodex Meliicensis quingentorum anaorum est. Nos id ex codice Gemniceosis CarIhoene annorum quadringentorura damus, adjoti a saepius Laudato et laudando P. Leopohio Wydemanno. CsBterum praelatiunoula illa, quse in noslra editione capiti I prsefixa est, cum a codd. diotoburanis el Uellicensi absit, nonvidetur genuina nec ab ipso Honoiio profecU. Bamtamenadicto loco abesse noluimus, propterea quod codex Gemnicenaia eamdera baberet. Idem Judicium nostrum cst dc capile linjus opuscull uliimo. quod pariter in codice Mellieensi desideratur, Igiturgeauiiium cjiis inilium ccnscniiis esse Ctpul Quia iitiiUt iiiuita dc prisnis sex diebus, etc, tinein aiilcm
•').
:

m

,

:

:

:

I

I

:

per quem adhuc omnis corporea creatura in meliorem statum in islis utem transformatur, UfneUi in codice Melhcensi finis opusculo paulo ante ita impooaiur tsmporalibus omnia temporalia et corporalia realiter per species ct formas fecii Postremo mirari lubet cur Ilonorius in CaUlogO siiannn luciibralioniim hOC opusculuin Nei COtmum dc primis scx diebus inscribat, ouin capite I, quo gauuinam Honorii prafaetionera conlineri monuimus, ipsa optare \ideator ot eiueidario buic mm in eapite prmfigatur Hexamerpn. Sed de inscriplioaa libii, auctori arbitraria, non admodum ipia ronilum ost. dum de ro ac opere modo constcl. iO. Eucharistion de corpore Domini. Bdiiiones librorura Honorii Dc luminaribus EccUtim male Buclutri*tict<n habent. EucharisHon enim non Eucharisticon legendum esse docenl omnea, quos tndioias, codices, in quibus exsUt bic liber !> corpore Domini, nominatim Sanct Crucensis in 4" mcmbr., quinin

capitc

5

bis

verbit

comprebendi

:

:

.

. .

PROLEGOMOXA.
; ;

30

Dorotneanus, signagentorum annorum Donalio Ileinriei monachi Gottwicensis, saepius jam citata tus n.im. 5i, quadringentorum annorum et deniqne Mellicensis, ex quo librum primi publicamus, iu quem Wolfgangus de Eraerstorff ad fidem vetustorum exemplarium cxaravit, ut fol., chart., I.. 58, votumen istud conscripsit frater Wolfgangus Frichman de Emerstorff ipse in tine bis verhis DOtavil bita monasterii Mellicensis, apicibus quidem simplicious, nec bene compHs, de exemplaribus tamen vetustis. Cujus pro Dei amore meminisse aigneris optime tector, quiquis ex eo profeccris. Opus quoijue ipsumfine suscepit in crastino Margarethai virgtnis,annoDominimillesimo quaaringentesvmo quinquagesimo primo. Porroinhoc codice incipit EuchariStion, quod interpretatw bona gratia. Denique Eucharistion, non Eucharisticon diserte habct opus Honorii de Lufninarious Ecclesice, in codem Wolfgangi manu exarato volumine. Quaedam sseculi \v manus in laudato Mcllicensi codice ad librum Honorii De corpore domini adnotavit, hunc tractatum in publico non vicleri legendum propter qucedam puncta in eo contenta, in quibus auctor videtur errare, vcl saltem magna indigere discrctmiis consideratione, qiue sine dubio liominis scbolastici, et vctcrum dicta ad subtiles lemporis sui qurcsliuneulas exigentis animadversio est. Xihil enim cxstat apud Honorium quod a vulgari vetcrum doctorum doctrina aut oratione dissideac. Vel solum caput 5 dcmonstrabit quam Catholice de sacramento eucharistiae, quod transsubstantiatione lit, senseril. Christus, inquit, Vcrbum Patri exstitit, per quod omni.i condidit. Idem Verbum naturam panis etvini in substantiam suas carnis et sanguinis, sicut aquam in vinum, convertit, et non aliud quam suum sulstantivmn de Virginc genilmn corpus suis edendum tribuit. et idem in crastiuo pro vita mundi in ara crucis Dco Palris obtulit. ldem etiam et non aliud Ecclesia hodie per manus sacerdotum conficit, quod Maria genv.it. Idem nihilominus et non aliud, quamvis ex alio panc confectum, popuhis fidelium hodic occipit, quod et Christus manibus suis tradidit. Et licet singuli sacerdotes singvlas hostias offerant, non tamcn singularia corpora, sed omnes unum, quamvis diverso tempore conficiunt. Et licct oblatas in plurima frusta dividant, non tamcn partes, sed singuli totum accipiunt. Alioquin si Christus scmel divisus a populo conhederetur, non esset quod denuo csuricnti daretur, aut tot essent Christi corpora, quot saccrdotum sacrificia. JSunc autem unum Christi corpus ab omni populo ct ab unoquoquc iotum comcditur et tamcn totum integrnm in dextera Patris permanere vcrissimc creditur Quodque humana ratio non votest probare, catholica, ful snerninem sinit dubitarc. Qui autem, non credit, hujus corporis non particcps erit, quia deteriorinfidelie.xstitit.Elcapile 8, ubi quaerit cur eucharistia sacramentum dicatur, vel utrum veritas an figura credatur sic /;; Christo ducr substantice pnvdicantur, visibilis Ivumanitas et invisibiiis diviplanissim'; respondet nitas. Sic in hoc sacramcnto duo considcrantur Et quia species et gustus panis et vini cernitur, foris,
:
'

:

.

:

.

sanguis Christiintelligitur,iaeo sacramentum dicitur Omne sacramentum aliud sicut et littercv, in quibus figurceexterius et characteforis ostcndit, ahud inlus intclligendum innuit res vidcntur, sed potestas el significationes interius intclliguntur. Unde licct in veritate caro et sancjuis Christi credatur, tamen non incongrue sacramentum vel figura nominatur, etc, quibus nihil magis
intus

autcm corpus

et

.

:

catholice scribi poluit.

Cognitionem vitcv de Deo et cvterna vita. Habetur in codice Melliccnsi, 8, p. 40, manu sseculi xii, sub nomine beati Augustini, quod lamen ipsum recentiori manu dcpictum est. Nolat vero ibidem alia sceculi xv manus, Videri cssc Honorii ex stylo et ex suo inDe luminaribus Ecclesice. In aliocodiceMellic, membr. Cognitio vitce asotitario quodam diaiofol., B. 64 quingenlorum annorum, hoc opusculum ita inscribitur cjice edita, ubi ilerum alia, sed sseculo xiv vix recentior manus in margine advertit, hoc opus Honorio ascribt. Xec id in postoriore islhoc codice observatione indignum, quod in dialogonon ma,gister discipulis aut fratribus, sed solitarius auditoribus loqualur, quod noslrorum Benedictinorum Patrum, qui hoc opusculum, S. Augustino aliquandiu suppositum, in recenti hujus editione tomo VI, primi Honorio Augustodu1 1
:

nensi vindicarunt, sententiam egregie confirmat. 12. Imaginem mundi de dispositione orbis. Hujus operis tres antiquas editiones vidimus : prima est Xorimbergensis in fol. per Casparum Hochfeder anno 1491 adornata, in qua auclor Honorius inclusus vocatur : altera est Basileensis in 4°, anno 1497 per Vag. Joannem Amerbach emissa, in qua non Honorio, sed sancto Anselmo id tribuilur, cujus opuscula utraque editio praecipue spectat etexhibet. Tertia demum cditio ect in folio minori, in qua nec locus nec tempus, quo aut ubi procurata sit, additur. Ejus exemplum possidet bibliolheca Mellicensis in codice partim ms., partim lypis commisso, signatolit. E, num. 55. Etsi autem haec editio per quam rudibus typis curata sit, ea tamen longe sincerior et emendatiorestquam ilia quam post Andream Schollum S. I. et Antonium Hieratum, theologi Colonienses suse Palrum Bibliothecce inseruerunt ut adeo facile crediderimus, hauc ex veteribus a nobis memoratis edilionibus esse antiquissimam. Inscriptio trium librorum Honorii in hac editione sic habet Christianus ad Solitarium quemdam de imagne mundi, Honorio : Septiformi Spiritu, elc Tum sequitur Prologus de imagine mundi. Honorius : Sapienlice alumno etc. Opus hoc pluribus Austriae bibliothecis ms., servatur. 13 Summcun cjloriam de Apostolico et Augusto. In hoc libro agit Honorius de praeeellentia sacerdotii prse regno, qua de re magnum sseculo undecimo et duodecimo certamen ex^titit, aliis contendentibus regnum nulla ratione sacerdotio subjacere, aliis contrariam sententiam magnis clamoribus luentibus. In illos non uno loco acerbius invehitur Honorius, utpote a quibus sacerdotio regnum exsequari non posse atfirmet, nisi aut adulatores principum, aut ignari rerum, aut denique stupidi homines audire velint. Jam illosjnquit, cap. 8, familiariter qacvriimus quorum causa hanc lucubratiuncalamsusceperamus, quiob pecunice amorem ob laudis favorem, ctpro adipiscendm ab ipsis principibus dignitatis alicujus honore prcedicant indoctis ipsi iii vime indocti,ubique in manu regum omnes dignitates pendere. Hiqui hcec dicunt, autlaici, aut monachi autclericisunt ? Si laici sunt, tuncutinsipientes suntirridendi, velpotiusutignariasapientibus corrigendi Siautem monachi sunt ,tunc•dcsipiunt quc aut veritatemignorantes errant aut scienter erroremob avaritiam sapientes, verum se scire dissimulant. Siautemclerici sunt, vesanicapitis sunt,qui ecclcsiastico ordnijus ab ipso Dominocollatum adimunt, illudque laicali potestati confcrunt, imo se ipsos propria hbertate spoliant, acservili laicorum dispositionicam Cain subjugant. Igitur horum omnium stolidce assertiones a sensatis sunt confutandas, imoab omnibusratione utcntibus reprobandce, cumregnum sacerdotio, populus clero jure subjaceat, et sicut sol lunce .spiritusanimce contemplativavita activce ,sic sacerdotiumregno prcsemineat Haec Honorius, qui si intra justos comparationis limites se continuisset, conlentusque fuisset genus generi pratulisse, nec suis nec nostris lemporibus, qui ab eo vehementer dissentiret, reperisset. Nempe nontam de praecellcnlia horum duorum generum, sed de necessariis consecutionibus, quEe ex alterius praacellentia eftluebant, disputatio et controversia fervebat. Ilaque dum illas alii coarctareut, ampliarent alii, Honorius noster cum posterioribus faciens eo cap. 4, progressus est, ut existimaret, imperatorem Romanum debere
: :

m

,

i

31

HONORIDS AUGUSTODDNBNSIfi

32

ab aposlolico eligi consensu principum, etacclamatione plebisin caput populiconslitui, a papaconsccrariet coronari. Sedhicforte, scribit Honorius, contensiosi sermnneetscientiaimperiticrumpcnt, et imperatorem von ab Apostolico, scd a vrincipibut cligcndum affirmabunt. Quos ego inlerrogo, utrum rcx a subditis, an pnrlatis sit coiutituenaut ! A praelatu, inquiunt.A quibusf A ducibus et comitibus. Scd duces ct comites episcopis, ut vuta dominit suis subditi sunt,quia abeis beneficia cl Ecclesiarum vrcsdia habent : ergo rex a

Chrishsaceraotibus,quiveriEccles'uBprincipessunt, estconstituendus :consensustame7ilaicorum rcquirendus. Igiturquia sucerdatiumjurc rcgnumcon.siituet.jurc icgnumsaccrdotio subjaccbit. Quae ratiunculae et consccntiones, qualenus ad cleclionem imperatorum cl regum pertinent, i|iiantum inter sc cohaereant, ab aliis doclissimis viria jam dudum lieinonsiraiuni est. Caeterum hunc Honorii Iibrum, quem Antonius Hicrat, in Bibliotbeca Patram Coliniensi cum cjusdem Honorii terie Romanorum pontificum perperam confimdit c ms. codice Gemnicensi trecentorum annorum cxlulit P. Leopoldus Wydemannus, cui el sequens Honorii opusculum debemus. Summa Gloria exstat et in bibiiotheca canoniar- Tirusteinensis in codice chavt. 4 manu ssecub' xv, ut in codicibus Melliccnsibus mcmbrancis E. 8o, et L. 24, quorum ille quadringentorum, liic treccntorum annorum cst. 14. Sculum cxli de gradibus risionum Etiam hunc libcllum cumdcm esse atquc Honorii opus De solis Offectionibus, malc opinatus est Anlonius Hierat seu Andreas Scholtus, quorum edilionem adoplaruntcuratores BibliotbeCffi Patrum Coloniensis, qua ulimur. Neque enim Scalu c<rliiargumenti philosophici, ut libcra dcsolisa/fcctionibus, sed theologii seu ascitici est, quam honorius eoium gratiia struxit, qui ad spiritualia, utipse in prologo ail, scandcre nituntur scd ordincm graduum ignoranlcs, pcr abrupta se pracipitunt, et dum non gradatim tcandendo, scd perprcecept inconsulteruendo, nechujusnecillius retinaculum rectitudinis, quo grcssum /irmcnt inveniunt pondere penduli, visu pressicassum iter linquunt, atque in profunda? fabulcBopinionesettenebrasignoranticeerrabundiresiliunt. Quorwnanimiinopia pie permotus, navemeisde cxsilioadpatriamopimisopibus instruxi et sealamcongruis gradibus ordinabiliter disparatam de cwno ad cazlum crc.vi. Quainsiritcscandcrecontcndunt,r<gein glorioein decore suovidebunt. Undesiuidetur, libellus Scala caeli vocetur. Porro istud opusculum ven. Leopoldo, qui ex inox cilato suae Carthusiae codicc. leetu sane quam difticili eruit. acceptum referendum csso, leclorcm jam monuimus. Idem in donatione Ileinrici monachi Gottwiccnsis his verbis recensetur Neocosmus dc sc.r primis diebus. Scala cxli de tribus catlis. Gcmmu animcs, etc Sed horum nihil amplius in bibliotheca Gottwicensi rcstat. \'o. Dc anima ct dc Deo quosdam cx S' Augustino c.vccrpta, ct sub dialogo exarata. HicDialogus in codice Mcllicensi membraneo, lit. P. 40 signalo, et circa duodecimum sseeulum colleclo superest, id quod nos non nisi po-<t cxcusum secundum tomum deprehendisse serio dolemus. Ast illi suus locus in scqucnlibus voluminibus erit.in quibus etiam liber amplus theologicarum Qu&stionum de limbo Patrum, infcrno, coelc, etc, indidem depromptus comparcbil, quem lum ob similitudinem styli, tum ob opinionum consensionem ejusdem Honorii esse non dubitamus Interim ordinem et initium Dialogi <le anima et de Deo cape. Primo plusculas veterum sententia: de natura anima? ponuntur, ex Cassiodoro, ut scriba in margine notat, aliisque decerpta?. Incipit prior Anima hominis proprie dicitur, non etiampecudum.quiaiUorumvita in sanguine noscitur constiluta, clc. Tum sequitur Honorii pra'falicunula : Quce de opcre fieati Augustini decerpsi, studiosis quibus libri desunt, sti/lo trudcre curuvi. Dcmum dialogum ordilur D. in hunc modum Sa-pius mihi de anima cogitunti, ct unde vel guid vcl i/uulis, vcl quanta sit, pcnitus ignorunti, rogo, ut, quiv. Dco inspiranlc de his sentis. pandas sciscitanti. Rcspondct M. Ad hocnegotium non eroimparatus.guia freguentimeditationc in hoc sum occupatus, etc. Quec omnia lectori perspectiora in ipsa cdilionc redaentur.
.

:

.

:

:

16. Kxpositioncm totius Psalterii cum cunticis miro modo. Ita enim hunc locum interpung<ndum essedocetms. cod. Mellic. L. 52, non Exposilionem tolius Psalteriivumcanticis. MiromodoCanticacanticontm c.rposuit, etc, nt habet novissima cdilio Fabriciaua. Kxslat ha>c amplissima Honorii Expositio in duobus Moseensis seu Lunsclacensis bibliolhcca- voluminibus chartaccis in fol., in quibus opus llonorii soliturii, viri religiosi explicit anno 1438, et in codice membraneo Claustroneoburgensi, manu sseculi dccimi terti conscriplo, in quo lncipit prologus llonoriisoliturii viri religiosi. Ghristiano Patri, etc. Et in tnbus membraneis voluminibus in fol. eadcm a:tate perscriptis, bibliolbecae Hellicensis, quorum primum Iit. h. 54, alterum J. 45, ultimum J. 14, signalum est. Spccimen quoddam hujus Honoriani Commentarii cx codice Gemnicensi quadringenlorum annorum habes id est Prsefalionem, Expositioncm psalmi i, l, u, c, i, et cl, qu:e si viris doctis non displicucrint, fortassis non deerit qui ad integri opcris edilionem se accingat. Caetera qua* in Mellicencibus codicibus observalu digna sunt, adnolantur ibidem. 17. Canticacanticorum, ita ut pra-c.rposita (bi) non vidcantur. Eiposilio Canlici canticorum dudum typis exscripla esl, sed sine prologo, quem tandem cx codice Signiacensi cl. P. Edmundus Maricuc in Thcsauri novi Anecdotorum tomo I, col. 363 publicavit. Porro c\ co fides codicum MeiUcenshim, in quibus Honorius Exposilioncm 1'salmorum Ghunnni abbat i dicat el inscribit, comprobatur, muluoquc ab, his quem illud C. in prologo Canlici canlicorum DOtet, innuilur. Ast eujus monasterii abbas illc Chunofucril adhuc incognitum manct. Prologus in Cantica a Martcnco cditus cliam exstat in codice ms. canonia Dorotheanre, chartaceo, in fol., trcceniorum annorum, Zwetlensi, et Axpacensi. 18. Kvengeliu ijiur II. Gregorius iioii exposuit. Hob Opus in nulla haclcnus bibliothcca vidi-nus. 19. Glavcm phijsieir de nuturis rcrum. Siint qui pulcnt boc Honorii opus idcm omnino esse ac ejusdcm editoa librot iv de mundi philosophia. Sedeodex monasterii Zwetlensis alius nos docet, in quo isthx notantur Istc liber dieitur excerptUS ab Honorio tolitario de quinque libris cujusdam G'irisolomii. Tum Incipit prologus in Clavem physicas. Cum multotmente intuear, etc. Codex esl iquingenlorum annoruni, signatus nuni. -2f)l Itaquc Ciavis phuticce Honorii adhuc incdita est, sed nobis landem in sequentlbas tomis in luccm vindicanda (53). Quod jam f;ii tum esset, nisi criditorum viro;um opinalio nobis impcdimcnto fuisscl. Vide BibUotheca SS. IM'. Colonicnsis tom. XII, part. i, pag. .>2^. 20. Refectionem mcntium <lc festis Domini ct tanctorum. Latei adbuc opns. Bxslitit olim in monasterio Gottwicensi, ut constat cx donatione Heinrici monachi, ubi inter alia Honorii opuscula Hcfeclio mentium in guo sermoiics ad fratres in capitulo, collocatur. Trithcmius De script, ecclea., C 357, malc hoc opusculum vocat Refectionem mcnsium, nisi forte is mcrus crror typograpbiOUS sit, .|uem tame;i rcccntiores cdi: :

i

:

:

.

(

tiones rclinucrunt. 21. Pabulum vitivde prcccipuis fcstis. Id nullibi
(iSi\

adhuc nobis occurrit. Indonatione Hcinrici una cum

aliis

Kdit., itu ut prius expos.

(53) fromissis

non

stctit.

33

PROLEGOMENA

34

Honorii libris raonasterio Gottwicensi confertur Pubulum vilw, in quo sermoncs in festis diebus. Sed Gottwicense exemplum deperiit 28. Ltitellum de luminaribus Eeeleske. Is simplici plus vice typis excusus est, tametsi correctior et castigalior editio ab omnibus merito flagitetur. Egregius est codex MellicensisL. 52, in folio, a Wolfgango de Kmerstorf de veteri exemplari, ut ait, descriptus. Alius ejusdem Mellicensis monasterii codex est in 4, II. 24, ejusdem setaiis, puta sseculi decimi quinti. Atque ha?c sint ad caialogum operum quem ipse Honorius concinnavit, animadversa. Quia vero, ut supra scripsimus, post opus De luminaribus Ecclesia; is alia plura opuscula in lucem edidit, eorum etiam elenchum, quatenus quidem licet, attexemus. •23. De Xplagis .Egypti spirituatiter. Opusculum hoc perbreve sub Honorii nomine habetur in membraneo codice Gemnicensi, quem sceculo decimo quarto pereleganter exaratum esse V. P. Leopoldus
testatur.
24. Scala cceli minor. Desideratur nomen Honorii in codice chartaceo Gemnicensi in folio annorum trecentorum. Nec opusculum Honorio tribuit P. Leopoldus nisi conjectando. Nobis id nihil aliud quam sermo quidam vdatur. Numsanctus archangelus Michael 25. Liber duodecim qucestionuni Prsecipua barum qujrsiionum est Honorius primas defert beato Petro c. 6, ubi haec ejus Petro apostolo, an Petrus Michacli prwcedat beato verba legas Igitur quantum ordo scraphin prcetellit dignitatc ordinem archangelorum, tantum proccettit Petrus prmceps apostolorum Michaelem unum de ordme archangelorum. Hinc cst quoi Roma caput munti Petro aposlolo, non Michaeii archangelo primatum rcgiminis obtulit et universa Ecclesia per ort-cm non solum in privatis locis, sed etiain in pnecipuis urbibus episcopalem sedem Petro contultt. Ita Honorius. Opusculum in publicum emergit ex ms. cod. Gemnicensi quadringentorum annorum. 26. Qiuestioncs VIII de angelo et de homine. Erutee sunt ex laudato ejusdem Carthusise ms. codice. Porro hce queestiones non sunt de nihilo, sed earum qusedam res apud gravissimos auctores hodieque controversas atlingunt, cujusmodi illa est Cur Deus quosdam innocentes, videlicet infantes. quos unda baplismatis n«n regeneravit, in miseria relinquat ? Quod Honorius ait non plus a nobis posse investigari, quam illud possit indagari cur angelos non fecerit archangelos, vel illos non fecerit thronos, vel feminas non fecerit viros, vel bestias non fecerit aves, vet cur pavoni tantum decorem pennarum pruz coeteris avibus dederit, et muita his similia. Omnia enim, quwcunque voluit, fecit et facit. Hsec Honorius prudenter sane ac sobrie. 21 De animce e.rsilio et patria, alias De artibus. Libellum bunc idem nobis codex Gemnicensis bibliothecce suggessit, curante P. Leopoldo, cujus benevolenlia et studio etiam sequentia omnia consecuti sumus. Eum Honorius cuidam Thoma: dicavit, cui librum quoque XII Qua'stionum, numero 25 relatum, inscripsit. Argumentum totum asceticum est, quod vel solis inspectis capitum, in quee id divisimus, summariis com.
: '! :

,

:

:

plecteris.

28. De libero arbitrio. Libellushicab altero Honorii opusculo De libero arbitrio, quod inevitabile dicitur, penitus diversus est, tametsi doctrina utrisque contenta fere eadem sit. Eum Honorius nuncupat Godsehalco cuidam, fi.de et opere sudanti in sancto proposito, verbo et exempto gregi Christi pr&posito, que innuere videntur, Godschalcum abbatis munere alicubi funclum fuisse. Opusculum in codice Gemnicensi quadringentorum anuorum auctoritates Palrum Ambrosii, Augustini, Fulgenlii, elc, excipiunl, ex quibus, ni fallimur, manifeslum est Honorium in doctrina de libero arbitrio nihil aliud sentire aut tradere voluisse, nisi quod a majoribus traditum accepisset. 29. De vita claustrali. Opusculum sub Honorii nomine una cum aliis certissimusejusdem lucubrationibus eomparet in codice Gemnicensi, in 8°, quem ven. Bertholomseus, Carthusianus Gemnicensis, et anno 1459 prior Carthusiee Eysbacensis, exaravit. 30. De philosophia mundi tib. IV Exstant in Blbliolhecis Patrum. 31. De solis affectibus seu affectionibus lib. I. Hunc male confundi cum Scala cxli de gradibusvisionum, ex iis constat quee ad numerum seu potius opusculum 14 adnolavimus. 32. Ser-ies Romatiorum pontificum. Exstat in Patrum Bibliothecis. 33. De hasresibus lib. I. Ibidem habetur. Manuscriptus multoque emendatior exslat in codice Mellie. "Wolfgangi de Emerstorf, notato lit. L. 52, ex voteribus exemplaribus exscripto. 34. QuKstiones et ad easdem responsiones in duos Salomonis libros, Proverbiaet Ecclesiasten. Vide in
Bibliothecis Patrum. 35. De Anima lib.
I. Ita Trithemius De script. eccles., cap. 357. Sed vitioso codice deceptum virum non dubitemus. Est itaque Honorii liber de anima nullo modo distinctus ab ejusdem de anima et de Deo exS. Augustino, quem more dialogi exaratum in bibliotheca Mellicensi asservari

magnum
libello

fuisse,

super num. 15 diximus. 36. Dialogus ex opusculis Augustini lib. 1. Ita iterum Trithemius, quem falsum esse paulo ante dicta demonstrant. Nempe ex uno eodemque Honorii opere tria procudit Trithemius. 37. Epistolarum ad diversos lib. I, secundum eumdem Trithemium. At de iis nos adhuc nihil videmus. 38. Suum quid virtuiis de virtutibus ef vitiis. Hoc quid monstri sit, nondum assecuti sumus. Quidquid id tamen operis fuerit, certe inter Honorii, ni fallimur, opuscula in donatione Heinrici monachi hoc modo exprimilur. Quse donatio quoniam in illustratione Honorii lucubrationum insigni nobis usui fuit, aliaque continet quae veterum opusculis lucem afferre possunt, eam integram hoc loco exhibere non gravabimur. Isti sunt libri quos Frater Heinricus huic (Gottwicensi) contulit Ecclesiw. Psalterium insigniter expositum. Cantica canticorum mirabititer exposita. Matthaeus glosalus. Apocalypsis exposita. Item Cantica canticorum cum glosis. Clavis physicce, scilicet tiber de Perifision excerptus. Specutum Ecctesice, in quo sermones dulcissimi ad populum. Refectio mentium (54), in quo sermones ad fratres in capitulo. Pabulum vitus, in quo sermones in fcstis diebus. Elucidarium bene correctum. Offendiculum de incontinentia sacerdotum. Eucharistion de corpore Domini. Neocosmus de sex primis diebus. Scala cceii de tribus ccelis. Gemma animce de divinis sacramentis. Sacramentarium de mysteriis. Summa totius, in quo chronica ab initio mundi usque ad nostra tempora. Imago mundi in quo totus mundus describitur. Snmma gloria de Apostolico et Augusto. Suumquid virtutis de virtutibus et vitiis. Sigillum sanctae Marias, in quo Cantica ad personam sanctos Marice exponuntur. Cognitio vitce.
(51) Videtur

cod. habere moerentium,

.

38

IIONORIUS AUGUSTODUNENSIS.

36

Inevitabile, in quo <le libero arbitrio ct prcedestinatVme et Gratia disputatur. Anshelmut De libero arbilrio. Eucherius De Hebraicis nomintbus. Isidorus breviter supertotam Bibliothecam. Item sententioe Isidori de utroque Testamento. Thimeus Platonis. Bucolica Virhilii. Theodolus. Musica Odonis. Serenus De medicina arie, iu guo excerpt /.'' ia de Gallieno et Ipocrate. Abacus Gerlandi. Priscianus abbreviatus. Abbo De regulis. Focas De urte grammatica. Item libetlus De penultimis. Libellus versuum. Bhrt
i

Di

ta de Martiano. Priscianus constructionum, guo et exemplar metrorum. Liber orationum, Liber De luminaribus Bcclesias, id rst de scriptoribus ecclesiasticis. Liber, in quosancta rantilence. /" rpta de libris S. Augustini de Deo et anima. Qucestiones dvoersai. Glosai diversce. Computus Dionysii Grorce, i>< quoabacus et mappa mundi. Martyrologium, in quodiversae paginoe compuii. liodale, in quo septem liberales artes depictce. Item rodale, in quo Trojanum bellum depiclum. Itcm liodale, in <juo varia pictura. Item Quaternio devxctus. Hucusque Donatio Heinrici in membrano codice Goitwiccnsi in folio, manu sseculi duodccimi.

Alerani.

m

IV
Fabricius, Bihlioth.

mcd.

et inf. lat.,

t.

III, p.

277.

Ilonorius, Gallus, Augustodunensis, in Bnrgundia presbvter cl scbolasticus, cirea annum 1130, Solitarii in veteri codice Gemmce animce Ambrosiano, quem inspexit Mabillonius, pag. 14 Itineris Italici, et in Gotbano commenlariorum in Cantica, de quo D. Salomon Ernestus Cyprianus in Catalogo mss. Gotlianorum, pag. 101, ncc non teste Bernbardo Pezio, in codice Zvetiensi Clavls PhysicOJ de naluris rerum et alio Melbcensi utroqne 300 annorum libro, cui lilulum Inevitabile Honorius imposuit. Quid quod inrlusi venil nomine in edilione Norimbergensi Imaginis mundi an 1491? Efligies eju

eliam nomine venil

,

,

codice librorum IV De philosophia mundi, prssmissa Diario iheologico (jermanico Unschuldige Ifachriehten von Alten und Neven Theologischen Sachen, an 1718. Catalogum scriptorum suorum sivo ipse texuil, sive, quod magis credo, amicus ejus Bubjecit liltro quarto Dr luminaribus Ecclesioe, capite ultimo, quem cum observationibus meis subjiciam, collalis etiam iis qiue laudatus Pezius in disserlatione isagogica ad tomum seeundum Anecdolorum crudile observavit. 1. Elucidarium in tribus libellis, primum de Christo, secundum de Ecclesia, tertium dr futura vita dislinxil. Prodiit Promtuariuin boc sive Elucidarium sub Anselmi nomine Parisiis lotiO, 8°, atque hrter Anselmi Can(uariens's Opcra. Alii Guihrrtum (55) Novigenlinum alii Guilebnum Coventriensem Carmelitnm, alii Augustinum ipsum voluere auclorem. Iluic Elucidario an. 1393 Elucidarium Elucidarii opposuit Nicolaus Eymericus. Vide Jacobum Quelif tomo I, pag. 71 1 seq. Versionem Germanicam Elucidarii an 1414 scriptam viilit Pezius in bibliotheca Mellicensi. 2. Libellus De sancta Maria qui Stgilhim S. Marice intitulatur, expositio allegorica in Cantica caniicorum in Bibliolhccis Patrum Colon. tom. XII, cl Lugd. tom. XX, pag. 1217. ex editioue Colon. 1540, 8°. Dr prcedestinalione et lihero arbitrio, qui bievitabile diciiur. Dialogum hunc edidit Georgius sander, Colon. 1552, 8°, unde recusus in Cassandri operibus pag. 62-3-639. atque inde ex Joannis Gonen, in Cassandri manes injurii editione Antwerp 1620-1624, 8°, in Bibliothecis Patrum, Paris, tomo IX, Coloniensi lomo XII. et in suppleraento an. 1622, et Lngdunensi tomo XX, pag. 1128. 4. Libellus Sermonum, qui Speculum Ecclesias ouncupatur. Prodiit edente Joanne Dictenbergio Coloniaj 1531, 8°, cum Frliriarii (ita vitiose expressum pro CcesariC] sermonibus. ;j. Dr ineontinentia sacerdotum, qui Offendiculum appellatur. Non exstat. 6. Suinma totius, de omnimoda historia. Videripossit diversum ab hocesse, pro eodem liabitum a Possevino breve De atatihus mundi Chronieon, ab orbe condito ad auctoris tempora, quod libri quinti locum OCCupat inlcr septem Ilonorii libros, editos Basileae 1944, 8° el nim libro De temporibus (infra num. XII tcrtius liber esi in hnagine mundi , editaTSpirse l'683, 8*. [idcm videntar quos in bibliotheca Cseaarea exstare testatur Lambecius, II, pag. 3 et "0. Ilononi De muiido ettemporum rt rmtm ad Conradumlll, sive annum Chriati 11.37, successione lihri III. Certe nondum hactenus m Ineem prolata est , qwe ab Arnoldo Wion tomo I Ligni Vitse, pag. 4-26, inler llonorii scripta memoratur Suinnm Historxarum, sive Chronicorum, magnum opus ; erat olim apud Lazium, sed nunc est in bibliotheca imperatoris, Yirmuv mss. Haec ost Cbronica Bolemnis laudaia Theodorico Engelhusio desinens in Lucio III sive in anno 1181 7. Gcinma anim<r, dr divinis offiriis, de officio .Missre, dc rainistris Ecclesiae, de horis canonicis et totius anni solcmnilalibus et cerimoniis. Li|is. 151 I, recusum in Speculo antiquse devolionis, Colon. 1549, fol., vulgato parJoannem Cochleom cum Amalario, Walafrido Strabone, Liturgia Basilii e\ \ me, Bxpositione Hissss, el seriptore Vilae S. Bonifacii martyris el catalogo episcoporum atqui ehiepiscoporum sedis Mfoguntinse. Deinde inter ejusdem argumenti scriptores Colon. 1568, Rom. Paris, liiio, fol., et in Speculo mis&te Venet. atque in ibliotnecis Patrum Colon. lom. XII, Lugd, tom. X\, Citatur a Theodorico Engelbusio. sive de c.uisis el signiticatu myslico rituum divini in 8. Sacramrnturium, dc sarramcntis oflicii, quod llonorius protiteiur sr collegisse r.r sanctorum scriptis, ut quibus deest iibrorum c hoc compendium illorum subtevetur inopia. Primus edidit vir celeber. Bernardus Pcz lom. II. Anoedol., p. 249-545. 9 Neocosmus dc prlmistex dirbus. IIoc est Hexameron quod ab eodem Pezio vulgatum haberaus tom. II Anecdotorura, pag. 71-88, 10. Eucharistlcon <lr corpore rt sanguins Domini, sive Eucharistion, quod interpretatur hona ijratia idcni laudatus Pezius edidii lom. II Anecdot., pag. 3 11. Cognitio vitot <lc Deo ri cetema vita. Exsiat in appendice Operam S. Augustini, cdit. Benediclin., tom. VI, edii. Ain-i., p. 649. Sub Augustini nomiue de S. Trinitate ex libro Hfi"^ yv<*>«uk d).r,0oj; occurrit ex hoc libro fragmenlum Grsece cum Latioa editum Basil. 1878, 8°, a Joanne Leundavio ationem sfanuelis Comneni ail Armenios, p. 584-599. 12. Imago mundi <lr dispositione orbis. Prodiil m duoa divisa libros ^ l de globo toiius mundi, ct Sl dc
Vftteri
, ,

,

l

,

-

,

i

',

i

i

I

,

:

i

i

;

35 Diarium cruditorura Ualiw lom.

XX,

p. 39.

3"

PROLEGO.UENA.

38

lemporibus, matbesissive institutio). Primus inier libros septem Basil. 1544, 8°, sed jnm nnte cum libro secundo de temporura differentia el tertio de rerum aticcessione usque ad annum Cbristi 1137 prodiit sub uascentis typograpbise initia sine loco et anno (56) in fol. el Norimb 1491, fol. Basil. 1497, 4°, el Spirnc 1583, 8°, e*t sub Anselmi nomine Basil. 1497, i", et un Bibliothecis Patrum Colon. tom. XII, ct Lugd.
pag. 964. gloria et Aposioliro et Augusto, sive de prsecellentia ^acerdotii prae regno, in Bernardi Pezii II Anecdot., p. 119-198. tom. i Scala cceli de gradibus visionum. Scala mojor, Dialogns de or.line cognosccndi Deum in creaturis per gradum triplicem, corporalem, spirilualem e! intellectualem. Iu Bernh. Pezii Anecdolis, t. II, p. 157170; et Scala niiiior de gradibus sive virtulibus charilatis, id pag. 1.73-^i 76. 15. /)(• anima et de Deo qucedam de Auqiistino e.vcerpta, subaialogo cxarata. IIoc in codice Mellicensi serius reperlum, deinceps publicaturum se laudalus Pezius recepit, qui nolat ex uno hocce scriplo duo fedialogum ex opusculis Auguslini. ci<se Tritbemium cap. 357, unum de anima, et alterum lii. Kxpositio totius Psalterii cum Canticis, miro modo (57), ad Cunonem abbatem. Ex hac proofalionem cum expositione psalmi x, i.i, li, c, c, cl, edidit Pezius tom. II Anccdot., p. 97-154, ubi notat Honorium Rcnedictus, finito Psalterio exposuissc etiam Canlica quoe in laudibus quotidie dicuntur, uli et Cantica
to;n.

W,

13.

Summa

I

,

:

Magnificat.

Honorius ait Psalterium se Gallicum, non Romanum explanaturum quia in nostris Ecclesiis psallimus. Est antem Gallicam Psalterium, quoda LX\ Inlerpretibus (58) est translatum Romanum autem quod a Symmacho vel neseio a quo alio est interpretaium. 17. Cantiea cantieorume.rposuit ita ut prius cxposita non videantur. Commenlarium hunc primus edidit Andreas Schottus in Bibliolheca Patrura, Colon. 1618, recusum in aliis editionibus, ut Lugd. tom. XX, p. 1153-1217. Prologus brevis vulgatus ab Edmundo Martene torrr. I Anedotorum, p. 363 seq. 18. Euangelia quce B. Gregorius non exposuit. Nusquam exstat. Cum 19. Clavis physicte de naturis rerum, excerptus dc quinque libris cujusdam Chrysostomii. Incipit multos mente intuear. Opus hoc diversum a quatuor libris.Dc mandi philosophia, editurum se pollicitus

Nunc

dimittis, Orationem

Dominiram

et

Symbolum apostolorum.
: :

In praefatione

:

est clarissimus Pezius.

20. Refectio mentium (59) de fcstis Domini et sanctorum. Non exstat. 21. Pabulum Yitaz, de prxcipuis festis. Non exstat. 22. Liber de luminaribus Eeelesire, in quatuor libellos distributu?, quorum primum ex Hieronymo, ex Gennadio secundum, tertium ex Isidoro contraxit Honorius, quartum vel ipse addidit, vel ex Beda allisque collegit. Hic sextus est inter libros septem, editos Basil 1544, 8°. Deinde cum Hieronymo, Gennadio, Isidoro, Sigeberto et Henrico Gandavensi, curnnte SufiVido Petri Col. 1580, 8°, et in Auberti Miraei Bibliotheca Ecclesinsticn, Antw. 1639, quam cum auctario recadendam dedi Hamb. 1718, fol. Denique in Bibliothecis

Patrum.
Prpeter ha?c

Honorio

ipsi, vel

De philosophia mundi
De

libros IV, qui locuia terlii

ejus amico raemorala, referre deinceps juval et haec edjta quidem occupant iu septem libris Honorii ediliS.Basil. 1544, 8°,
:

recusi etiam in Bibliolbecis Patrum.
solis affectibus, inter

De

haircsibus librum in

eosdem septem eadem Basileensi

liber quartus pag. 277, Basil. 1544, 8°, in Patrum Bibliothecis. sylloge septimum et in Bibliothecis Patrum, et Helmstadii
,

Grasci scriptoris Catalogo haeresium et Fidei professione, Latine. De decem plagis JEgypti, spirituutiter. Edidit Bernardus Pez tom. II Anecdotorum, pag. 91-94. Litrum XII Quasslionum adThomam. Ibid., p. 201-212, ubi inter alia capite 6, pag. 208, legas hsec verba. Quanium ordo seraphhn prcecellit dignitate ordinem archangelorum , tantum prcecellit Petrus,

1611, 4*,

cum Hnrmenopuli,

princeps apostolorum, uninn de ordine archangelorum. Librum VIII Qiuestionum de angelo et homine. Ibid., pag. 215-224. Libellum de aninias exilio et patrin, alio titulo De artibus, quas sub decem civitatem describit imagine, grammatica, rhetorica, dialectica, arithmelica, musica, geomelria, astronomia, physica, mechanica, ceconomica. Ibid., pag. 227-234. Libellum de libero arbilrio, nd Gotschalcum (longe diversum ab altero ejusdcm argumenti de quo supra num. 3). Ibid., p. 237-246. Afferunlur loca ex Ambrosio, Anselmo, Augustino, Fulgentio, Gregorio Magno, Joanne Chrysostomo, Isidoro et Petro (Damiani). Qucestioneset ad easdem Responsioneshi duosSalomonis libros, Proverbia etEcclesiasten. Colon. 1540, 8°, atque in Patrum Bibholhecis. Seriem Romanorum pontificum, quorum amplius xxx martyrio sunt coronati. Occurrit in iisdem Bibliothecis Patrum, ut t. Lugd., pag. 1026-1027. Nusquam exstant liber epistolarum ad diversos, cujus meminit Trithemius neque Suum quid virtutis, de virtutibus et vitiis, quod npui Pezium nominatur inter libros Honorii quos frater Henricus olim Gotwicensi contulit Ecclesiie, sed temporum injurisc abstulerunt. Videtur nescio-quod opus quoddam suum nolare Honorius ante prologum in Gemmam animce ita scribens (tom. Bibliotheca? Patrum Lugd., pag. 1046) Postquam Christo favente, pelagus Scripturcc prospero cursu in summa totius transeurri, atque naufragosam cymbam per syrtes et piratas multo sudore evectam vix ad optatum littus appuli, rursus habitatores Sion me in fluctus cogitationum iniruditis, etc. Ad Glossulas suas super Platonem remittit lectorem lib. i De philosophia mundi, cap. 15. H. p. 999. Honorius Augustodunensis. Libellus De gemma animice inscriptus exstat apud me in ms. codice veteri membranaceo, multisque variantibus lectionibus ab editis discrepat, quare non inanem operam daturum credo illum, qui ad veteres mss. codices recensitum opusculum istud recuderet. Atque in primis animadvertisse juvat in codice illo ms. inscribi opusculum illud non quidem ut in editis Gemma animce, sed Gemma Ecclesioz. Tum in ipso priori operis capite additamenta quiedam occurrunt non spernenda etenim post illud verbum prodesse, ndditur in nostro quatenus memoriam tui omnium oralionibus jucjiter liceat interesse, etc. Mansi.

XX

;

XX

:

;

:

Vide indicem librorum saeculo xv impressoquos po^sidet V. C. Chrislinnus Goltheb Schwarlzius Norimb. 1727, 8°, p. 68 seq. (57) Haec non videtur ipse dese Honorius, sed alius quidam scripsisse ex ejus amicis.
(56)

rum

(58) A LXX Interpretibus intellige ac si esset ex LXX Interpretibus. Sic mox a Symmacko, pro ex Symmacho versum Latine. (59) Viliose mensium excusum apud Trithemium

cap. 357.

;

39

HONORII AGUSTODUN. OPP. PARS
V.
Veterum

I.

-

DIDASC. ET IIISTOR.

M

(Bibliotheca

Patrum

,

ed.

Lugdun.,

t.

XXI,

p.

963.)

Antonius Hikrat pio leclori salutcm.

Damus en, Lector, uno fascc publici boni gratia colligata Honorii Augustodunensis, qua? quidem ad nos etsi membranis exstant, Omnia, recensita nunc demum a P. Schotto Soc. Jesu, amico nostro singulari anliquis calamo exaratis hic destituerelur. Sed quid Basileae primum typis Cratandri ex parte ea in hieem prolulit, is qualuor se nactum codices perantiquos hnaginis mundi, eosque invicem commisisse profitetur. Altera vero editio, quadragesimo post anno secuta, ejus saeculi anno octogesimo quarto post millesimum Suingentesimum, Spirae Nemetum Bernadi Albini typis, ea longe et emendatior fuit et locupletior uno libro. oc opus video etiam a Joan. Trilhemio abbate Spanheimensi llugoni Victorino attnbui non nemo Anselmo forle quod eadem traclantes tituhim sus Cosmographirc tribuerint eumdera. AiIIkpc Canluariensi ascribit Inclusi, alii Solitarii dant co nomenlum plerique presbytcri, ul eumdem esse equiJem opiner. Tertio denique pedatu accessit nostra edilioni ejusdem Honorii Gcmma animce, sou De divinis o/ficiis, riluquc sacrificii missae libri qualuor, in quibus et de horis agitur canonicis : quos libros auctor Honorius libro Deluminaribus Ecclcsioz, seu ecclesiasticorum Scriptorum exiremo suas enumerans vigilias, pro suis aguoscit et principium demore Trilhemius, ut legilimum, commemorat. Exiit hoc opus Lipsiae quondam anno ejus saeculi quarto decimo post millesimum quingentesimum; et nuper Luletiae vulgalum in Lilurgicis nihilo
,

;

:

;

emendatius, cum tertia Veterum Patrum Bibliothecae edilione. Nos universa a^opaor.v ctlita conjunximus, et vides, et paulo quam antea meliora fecimus imo et locupleloria. Accessere etenim in Proverbia et Ecclesiasteri Comment. et in Cantica canticorum.

HONORII AUGUSTODUNENSIS

&

OPERUM PARS PRIMA
DIDASCALICA ET HISTORICA.

DE PHILOSOPHIA MUNDI
LIBRI QUATUOR.
(Bibliolheca vct.

Patrum, Lugdun.

edit.,

tom. XXI, page

99,">.)

INCIPIUNT CAPITULA.
LIBER PRIMUS.
1
.

Cap. I. Quid sit philostwliia. Cai\ II, 111. Qiuv sunt ct non vidcntur, ct qun vidcntur. Cap. IV. Quid sit perfcctc alitjuid cognuctre. Cap. V. Quibus rationibus probclur Dcum csse. Cap. VI, VII. Quare Patcr dicatur potcntia, Filius Sapicntia. Cap. VIII. Dc (jcnitura Filii. Cap. IX. Qaare Spiritus tancUu voluntas dicatur. Cap. X. C.ur a 1'atrc ct Filio proccdat. Cap. XI. l)c coirtcrnitatc ipsorum. C\i> XII. Qimrc inii prrsonir qundam attribuantur, cum lin» alia nihil optrttur. Caj», XIII. Cur Filio incarnatio altribuatur ! Cap. XIV. CurSpiritui sancto pcccatorum remissio? Dr aiiinia mundi, qiur T CAP, C.u\ XVI. Quid tit cirlcstc animat ct (vthercuml

C.\i\ XVII. Quid acrcum. CAP, WTII. Quid humcctum. ClP. XIX. Ftrum corpora sint vel spiritus angcl. Cai\ \\. Dc da-mouilms. CAP. XXI. Dc clcmcnlis multa. rcationc piscium ct avium. f.u>. Wll. /)<• Cap. XXIII. Dc crcationc catcrorum animalium ct hominis, ct quo tcnpore facta mundi crcatio sit.
(

LIBEF SBCUND1
CAP. I. Quidsit a-thcr, rt ornatus illius. C\r. II. Quod uijiur cotuirliitirsupcrirthcra non sint? CAP. III. Quiil illud : Dirisit (Ujiias quu' sub /irmuiiunto sinit. ('\i\ IV, Quod suncr trthcra nihil vidcatur. tuclorittis loquatur dc tHptrie* Cap. V. Quot modis 01
ribus,

W.

.

.

.

.

.

41

DE PHILOSOPIIIA MUNDl
et stellis.

LIBRl

QUATUOR.

LIB.

I.

42
,

Cap. VI. De (irmamento
Cvi>.

A

Cai>.

XVI. Unde qucedam aqua dulcis

quccdam

VII.

De

infi.vis stellis,

utrum woveantur.

salsa.

Cap. yill.Quot circuli dicantur esseinfirmamento. t.vi'. IX. Qui sint visibiles Cap. X. C/fci incipiat Galaxias. Cap. XI. De wdiaco, et unde dicatur. Cap. XII. De dispositione signorum. Cvp. XIII. De invisibilibus circulis. C.u\ XIV. De duobus coluris Cap. XV. De horizonte et meridionali circulo. Cap. XVI. De motu Jlrwawenti et de polis. Cap. XVII. De Saturno, et ouare aliqua stelta dicatur frigida et quot moais nomina quaiitatum
,

Cap. XVII. Quod aqua celata et attenuala fontes dulces gignat. Caj>. XVIII. Unde putei habeant humores. Cap. XIX. Unde aqua puteiet fontis in cestaie sit frigida, in hieme calida. Cap. XX. Unde exustio, vel diluvium. Cap. XXI. Unde sit quod in lunatione modo crescunt humores, modo decrescunt.

LIBER QUARTUS.
Cap. I. Dc terra et mundo. C~p. II. 2e diversis qualitatibus. Cap. III. De habitatoribus ejus. Cap. IV. Ce terminis Asice, Africce et Europce. Cap. V. Unde in quibusdam montibus perpeluce sint
nives.

rebus nttribuantur. Cap. XVIII. De Jove. Cap. XIX. De Marte. Cap. XX. De Venere. Cap. XXI. Eadem stella Lvcifer et Hesperus quo-

modo cadem.
Cap. XXII. /)' Mercurio. Cap. XXIII. De statu et retrogradatione prcedictarum stellarum et solem esse sub Mercurio et Venere, et de circulis ipsorum. Cap. XXIV. Quando circula Veneris et Mcrcurii
,

B

liberius appareant.

Cap.

XXV. Utrum planetai moveaniur cum firmamento vel contra. Cap. XXVI. Quare sol oblique moveatur,et dehieme
et vere.

Cap. XXVII. l'nde altius moventur infirmi in vere et autumno, et de quatuor anni temporibus. Cap. XXVIII. Quid sit naturalis et usualis dies. Cap. XXIX. 1'nde ina?qualitates etaiqualitates die.

rum.

Cap.XXX. Unde

eclipsis sit, et

quod singulismen-

sibus non contingat. Cap. XXXI. Quare luna

non habcat splendorem et calorem, et de novilunio et plenilunio. Cap. XXXII. De eclipsi lunce, et quare singulis mensibus non continqat, et de fiquris umbrarum.

Cap. VI. Qnas qualitates contrahat terra ex diversis ven tis Cap. VII. De insertis arboribus. Cap. VIII. Quid sit sperma. Cap. IX. Quare in pueritia coitus non contingat. Cap. X. De matrice. Cap. XI. Quce sit causa sterilitatis. Cap. XII . Si aliqua nolens possit concipere. Cap. XIII. De superfluitatibus. Cap. XIV. Quare homo cum natus est non graditur. Cap. XV. De formatione hominis in utero. Cap. XVI. Unde puer pascatur in utero. Cap. XVII. De nativitate et quare nati in septimo mense vivant. Cap. XVIII. De infantia et sensu. Cap. XIX. De digestionibus et lapide urince. Cap. XX. Quod homo naturaliter sit calidus et humidus, et unde longus et parvus, gracilis et grossus. Cap. XXI. De somno. G Cap ; XXIi. Unde somnia, et de animahet spirdali

LIBER TERTIUS.

DK METEOROLOGICIS.
Cap Cap Cap
I.

De

aere.

Qualiter quinque zona? sint in aere. III. Quce diversitates ex aere in terra sint.
II.

Cap. IV. Unde sint pluvice. Cap. V. Quare solis radii et calor ad ierram tendant. Cap. VI. Quare sol calefacit terram, et non ignis
superior. Cap. VII. Quod ante finem mundi guttce sanguinis cadent, vel quare dicatur sanguinem pluere. Cap. VIII. Unde grando et nix. Cap. IX. Quare nives nunquam contingant cestate, cum in ea contingat grando. Cap. X. De tonitruis et fulminibus. Cap. XI. Quare in sola cestate contingant fulmina. Cap. XII. De eo quod stellce videntur aliquando cadere. Cap. XIII. Quod cometa non sit stella. Cap. XIV. Dc re fluxionibus Oceani. Cap. XV. De ortu ventorum.

„ mr ^S',„ ^ Cap. XXIII. De capite. Cap. XXIV. De cerebro. Cap. XXV. De oculis. Cap. XXVI. Quatiter visus fiat. Cap. XXVII. De contuitione, et intuitione. Cap. XXVIII. De auditu. Cap. XXIX. Quid sit anima. Cap. XXX. Quce actiones sint animce et corporis. Cap. XXXI. Quomodo motus corporis contingant. Cap. XXXII. Qualiter anima sit in homine Cap. XXXIII. De tempore conjunctionis iliius cum
corpore. Cap. XXXIV. De virtutibus, seu potentiis animce Cap. XXXV. Quare non discernat et intelligat infans.

Cap.

XXXVI. De
XXXVII.

D

Cap. qucerendus. Cap. XXXVIII. Qualem esse discipulum oporleat. Cap. XXXIX. Qualis complexio doctrince sit conVBTIX&IIS*

juventute et senectute. Qualiter potissimum magister sit

Cap. XL. Quce
et vitce.

cetas, et quis
sit

dicendi terminus
.,

:

quis
,

Cap. XLI.

Quis

ordo in discendo adhibendus.

LIBER PRIMUS.
PR.EFATIO.
Quoniam,
«

quentia autem

maxime

prodest,

»
,

errant qui, postadhaerent nocenti
est

ut

ait

Tullius in prologo Rhetoricorum,
;

posita proficiente et
et

non nocenli

eloquentia sine sapientia nocet

sapientia vero

non

proficienti. Id

namque agere
(60), tanta

Mercurii et

sine eloquentia, etsi
(60)

parum, tamen aliquid cum elo-

Philologice

coniugium

cura virtutis et

Apud Maroianum Capellam. Patrol. CLXXII,

2

!

.

43

HONORII AUGUSTODUM. OPP. PARS
,

I.

DIDASC. ET HISTOR.
actionibus
ejus
in

ii
infinita'

Apollinis quacsitum

omnium convenlu deorum ap- A pichendimus;
Id etiam
est

enarrandis

probatum
acuere
,

,

solvere.

gladium semper
Mullos

linguae

non

sufficiunt.

Quid

ipsum agatur, non
sit,

sed

nunquam

in praelio percutere.
sibi

potentia agentis, sed permissio est volenlis. Ubi

tamen nomen magistri

usurpantes, non solum

supra omnia, infra omnia
in

to us et

integer? Qualiter

hoc agcre, sed etiam aliissicesse agendum jurantes cognoscimus; nihil quippe de philosophia scientes,
aliquid se nescire confiteri erubescentes, suae imperiliae

loco sit, qui localis non

est.

De tempore vero

illius,

qui ante omne tempus est. Quid habet, qui omnia palmo continet nullus perfecle explicare
,

solatium quierentcs, ea quae nesciunt, nullius

polest.

Nec ergo
:

illum

omnino ignoramus
cognoscimus
,

,

quem

ulililalis

minus
:

cautis praDdicant.

Sed, quia,

ut ait

esse scimus

nec perfecte

de quo

Tercntius

Non

cst

mirum

si

mcretrix impudenter
ut
;

praedicta ignoramus.
C.yp. V.

agit(6l), impudentia illorum postposita, de philoso-

— Quibus rationibus probetur quod Deus
in

sit

phia aliquid dicere

proposuimus,

diligentibus

ipsam pro posse nostro proficiamus

non diligentes

Et quoniam diximus

hac vita

sciri

Deum

esse;

vero ad diligentiarn cxcitemus. Incipientes igitur a t prima causa rerum Deo, » usque ad hominem continuabimus tractatum, de ipso homine mulla dicen- g tes, illud autem principium dictionis ponentes,ut si
aliquid in hoc opere imperfectum videalur,

rationes quibus eliam incredulis hoc possit probari,

aperiamus
trariis

:

scilicet

per mundi creationem,

et quoti-

dianam dispositionem.
sit

Cum

enim mundus ex con,

elementis calidis et frigidis

humidis

et

humanae

siccis; vel natura operante, vel casu, vel
tifice,

ahquo ar-

imperfcctioni deputclur; nec ideo, quod in co utile
eril,

in

compositione
appetere

mundi

illa

conjuncta sunt,

viluperelur.

Neque cnim propter unum male

sed proprium est naturae semper contrarium fugere,
et simile
:

dictum, bona vituperanda, sicut nec propler bene diclum, mala laudanda. Quandoque enim vigilat
Thersites et dormit Ulysses.

non ergo natura contraria ele:

menta conjunxit. Casu \ero conjuncta non sunt si enim casus mundum opcratus esset, quare domuin vel aliquid tale, quod levius est non faceret?Iterum

Atque operi longo fas

est obrepere

somnum

(62).
sit

De

philosophia igitur tractare incipientes quid

mundum operatus fuisset aliquae praecessissent mundum, quarum concursus
si

casus

,

car.

opera-

philosophia dicamus.

CkP.

I.

retur illum. Est

enim casus, inopinatus

rei

eventus,

Philosophia est
et

Quid sil philosophia. eorum quae sunt et non videntur

ex causis contluentibus.

Cum
,

ergo nihil praecess.t casu non
Artifex
est

mundum
mundus,

praeter

Creatorem

factus
ille

eorum
Sunt
et

quae sunt ct videntur vera comprchensio.
II.

homo non fuit. Ante enim mundus est factus quam non videntur incorporalia Sensus enim C homo; nec angelus quidem, cum angeli cum mundo exlra subjectam materiam nihil potest. creati sint. Deus igitur est qui mundum fecit.
et
:

Cap.

— Quce sunt

igitur aliquo

artifice.

vero

non videntur.

Cap.

III.

Quai sunt et esse videntur.
,

Per quotidianam vero dispositionem
probatur.
lur.
lia,

,

idem

sic

Sunt, et esse vidcntur corporalia

seu divinum,

Ea

quaD disponuntur, sapienter disponun:

seu

caducum habeant corpus. Corpora namque sub-

Ergo aliqua sapientia
sapienter disponitur.

nihil

cnim sine sapienilla
,

jacent spiritui.

Cum
,

igitur

io

cognitione utrorum-

Sapientia autem

>el

que

sit

philosophia

de utrisque disseramus, insunt
,

divina, velangelica, vel humanae.
est, qua; res facil

choantes ab

eis quae

et

non videntur. Sunt

vivera

et loqui.
,

Humana vero non Nam, si humana
alterius animalis

autem
<".

haec

:

Creator anima mundi daimones, aninue
perfecte aliquid cvjnoscerc.

sapieutia

homim m.
w.
IV.

operatur,

formam hominis motum illi et vitam
sapientia
,

vel

eonferre non polest.
ipsos

— Quiil

sit

Angeliea \e o
disponerel?
fecit.
I)

quomodo angelos
quae
alicujus sapientia

Sed (|iioniam Creator omnibus prior est, omnia cnim ab ipso habent existerc, et ipse a nullo ab Bed quia.dicunt sancii in hac vita ipso incipiamus
;

vina igitur sapientia est,

hoc
c

Sed omnis sapientia

non posse Deum perfectc cognoscere, quid sit pcrfecte aUquid cognoscere, ostendamus, ut cognoscatur quia Creator in hac vita perfecte cognosci non possit. Undecim sunl quos ioquirunlur circa unam-

D

illa sapientia, nec idem eat anDeus ergo. Sic per quotidianam disputationem pcrvemtur ad d.v.nam sap.ent.am, ,1.P er Bapientiam ad divmam substantiam Lnde

Bst ergo, aijus est

gelus ncc

homo

:

.

vina ^pient.a d.c.tur s.gnaculum
,:Uis

,

et

imago

D.v.n.-

quamque rem

ad auid iit,qualerit,quidagat,quidinipsumagatur, ubisit,qualiterinlocumtitumrit,quandorit,quid
.

An

tit,

guid

rit,

guantum

rit,

ln ,m>c

WvinHate

ommum

cond.ir.ee. el

omma

gabernanto, dixerunt philosophi
operandi,
l ''

inesse

potenliam

habeat. Perfecte ergo aliquid cognoacere,

esl ista

neacivit,

aapienUam, voluntatem. S. emm potait quomodo tam palchra fecittSi .len.m
vel

undecim de
esse, quid
litas

illo scire.

Sed, quamvis sciamus

Deum

fecil et ooluit,

ignorana

,

vel coactus

fecil

sii

perfecte uon
qoi

comprehendimus. Qaan,

quid ignoraret, qui etiam

oovit cogitaUonea
1

homiquaa

vcro ejusdem,

omnia implet

angasUas
1 ,

onm?

quis cogeret illum qui omnia potest?

nostri

pectoris excedit. Relationi illius explicanda

in Divinitate,

potcntiu, tapientia, voliuitas
illis

:

humana
(61)

sapientia deficit. Qualilales

illius
ti

non comfacit

sancti tres personas vocant, vocabula

a vulgari,

Mirum

vero

impudenter mulier

Verum opere
(^IIorat.

longofasestobrepere

somnum.

(TBUMT. And.

IV, iv, 16.)

De arlc

poctica, vcrs. 361.)

;

4;.

DE PHILOSOPHIA MUNDI LIBRI QUATUOR.
quamdam
transferentes, vocantes

— LIB.

I.

46
;

propter affinitatem

A dam

potentiam divinam Patrem, sapientiam Filium, voluntatem Spiritum sanctum.

opera referuntur poientiaj, et sic Patri qute quaxlam voluntati, ct Filio dam sapienliae, et inde
;

ideo Spiritui

sancto.
;

Attribuilur

potentia?,

id

est

Cap. VI.

— Quare potentia dicatur Pater.
omnia
creat,
et

Patri Filii missio

quam tamen

operata est sapien-

Potentia dicitur Pater, quia

pa-

tia et

voluntas.

terno aflectu disponit.

Cap. XIII.

Quare

Filio attribuitur
,

incamatio.
incarnatio

Cap. VII.


illi

Quare sapientia Filius.
ante
saecula

Atlribuitur

sapientia?

id

est

Filio
et

Sapientia vero dicitur Filius a Patre
genitus, et

quam tamen
set,

operata est potenlia

volunlas, et

mesola

tamen

coaternus

:

quia ut filium temet

rito sapientia? ascribitur.

Cum

enim tam potens es-

poraliter est

a patre, ita sapientia aeternaliter

quod de potestate

diaboli

humanum genus

substantialiter est a potentia.

Cap. VIII.

— De qenitura

Filii.

voluntate cripere posset, maluit tamen divinitatem conjungere humanitati, ut qui Deum et hominen
et

quod hominis est et Dei haberet. Si enim Deus tantum esset, nunquam diabolus tamen illi coaeternum esse, de illa genitura aliquid in eum manus injiceret. Quippe quomodo servus in dicamus illud ante orantes, ne si inveniatur illud Gcnerafwnem ejxis quis enarrabitl {Isaun, 8)pute- B Filium potentis Domiui cognitum manum injiceSi cojnovissent, nunquam ret ? Unde scriptum est tur nobis oflicere. Illud enim dictum est, non quia Filium Dci crucifixissent (I Cor. n, 8). Si iterum impossibile est, sed quia difficile est. Pater ergo getamen homo esset, quomodo captivus homo captinuit Filium, id est, divina polentia genuit sapienEt quoniam diximus Filium genitum a Patre,
reconciliaret, in se,
: , :

tiam,

quando providit

qualiter crearet res, et crea-

vum
Deus
ut

liberaret ?

tas disponeret, et quia ante sacula hic providit, ante

gratia Dei

Omnes enim peccaverunt, et egent (Rom, m, 23). Redemptor igitur noster
homo,
et

saeeula sapientiam, id est, Filium genuit
se,

:

et

hic ex

fuit et

adhuc

est,

ut

ex

divinitate

non ex

alio,

quia neque alicujus doctrina, neque

salvare posset, et ex humanitate diabolum lateret,

usus experientia, sed piopria natura hoc scire habuit,

cum prater

jus et fas diabolus

innocentem invajuste amitteret.
?•<?-

ex quo ante

fuit, si fas est

dicere,

de asterno,
igitur

deret, potestatem sibi

commissam

ex quo hoc scivit, non
aeternas est,

fuit

quin ista sciret. Sicergo
seterna
est. Sic

Cap. XIV.

— Quare Spiritui sancto peccatorum
missio tributa.

quia sapienlia

Paler genuit Filium C033ternum,
tialem.

sibi

consubstan-

Volunlati vero et bonitati divinae remissio pecca-

torum

attribuitur, quia

ex voluntate
et

et bonitate

concito

Cap. IX.

— Quare voluntas Spiritus sanctus.
spiritus halitus.

donat, quod
est,

ex

potentia

sapientia

quam

Voluntas vero divina dicitur Spiritus sanctus.

Est C factum

punire posset. Sed, quia

dum

loquimur

autem proprie
et

Sed quia
iratus,

in

spiritu

anhelitu,

ssepe

voluntas

hominis perpenditur,
divinitatem

de Divinitate, angustias nostraa scientia; trangressi sumus, tacentes interim de ea, ad reliqua transea-

ahter enim spirat lstus,

aliter

translative vocaverunt spiritum, sed avTovojxaaTtxw?

sanctum.
Cap. X.

quod scriptum non non alibi, hic inveniatur, h«resis judicetur sit enim quia scriptum non est, heresis est, sed si conmus,
illud orantes
;

ne

si

aliquid,

:

Quare a Patre

et Filio procedat.

tra fidem est. In particula

superiori,

de

his

qua3

Spiritus iste a Patre et Filio procedit, quia voluntas divina et bonitas inde,

quod
:

ita

potens, et

sa-

piens Deus effectu ostenditur

nihit

enim

est Spiri-

primum posuimus Creatorem animam mundi. Finito igitur tractatu de Deum, Creatore, de anima mundi aliquid dicamus.
sunt et non videntur

tum sanctum

a Patre et Filio procedere, aliud,
et

quam
usque
ctus est
:

Cap.

XV.

— De anima mundi.
Spiritus san-

divinam voluntatem ex potentia

sapientia

Anima mundi, secundum quosdam
divina

ad creatiouem

et

gubernationem rerum extendere.

enim

bonitate

et

voluntate

quaa

Cap. XI. Hasc bonitas
Filo.

— De co&ternitate ipsorum.
et

Spiritus sanctus est,

ut proadiximus, omnia vivunt

voluntas,

Patri

coaeterna est et

quaa in

mundo

vivunt. Alii dicunt

Animam mundi

Non enim
bonus

fuit

potens

et sapiens, ita
:

quod non D

esse naturalem vigorem, rebus a Deo insitum, quo

esset

et creare volens

quia idem est

Deo

et

quffidam vivunt tanlum, quaodam vivunt et sentiunt,
et

esse, et
fecit.

bonum

esse, et ante

tempora
et

voluit,

quod
haec

discernunt.

Non

est aliquid
ille

quod vivat
esse

et sentiat
sit»

Nulla enim est in eo mutabilitas, caaterna est
bonitas.

et discernat,

in

quo

naturalis

vigor non

ergo paedictis voluntas divina
,

Sed

Tertii dicunt,

Animam mundi

quamdam

incor-

personarum Trinitas Una est essentia? unilas. enim est substantia, potentia divina, et sapientia, et
bonitas.

poream substantiam, qua? tota est in singulis corporibus quamvis propter quorumdam tarditatem
corporum, non idem
in

omnibus exercet vel opera:

Cap. XII.

Quare qucedam uni de personis attri-

tur

:

quod volens

significare Virgil. ait

buantur,

cum

sine dlia niliil operetur.

Qua? quamvis in omnibus cooperetur,

nunquam

Seminibus quantum non noxia corpora tardant. {Mn. I. vi, v. 731).

enim divina polentia aliquid
voluntate,

agit

sine sapientia et
et voluntate,

nec sapientia sine potentia

nec Yoluntas sine potentia et sapiestia. tamen quee-

homine ergo est illa propria anima. Si aliquis Ergo in horaine sunt duae anima? diciconcludat mus, non; quia non dicimus animam mundi esse
In
:
:

47

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS

1.

DIDASC. ET HISTOR
possint.

U
quae
:

animam, sicut non dicimus caput mundi essecaput. Hanc dicit Plato ex dividua et individua sbstantie
esse excogilatam
,

A

percipi

uon

Unde respectu nostrorum,
sit,

spissa sunt etgrossa, dicunlur spiritus

queraadmosubtililatem
beati
ait
:

et
si

ex eadem natura
quis
quaerat
,

et

diversa.

dum

aer quamvis corpus
:

propter

Cujus expositionem

in

Glossulis

vocatur spiritus

et hic affirmanle auctoritate

nostris super Platonem inveniet.

Gregorii qui in Moralibus loquens de angelis

Tertium genns de
pientes,

e s quae sunt et
;

non videnlur,
tractare
et

diximus tUemones esce
vocali sunt daemones.

:

de

quibus

inci-

Comparatione quidem nostrorum corporum angeli dicuntur spiritus, sed comparatione illius summi et
incircumscripli spiritus, corpora sunt dicenda. Hoc
iterum probat aucloritas beali Auguslini, qui in Enchiridio

dicamus quot illorum sunt ordines,

quare

Cap. XVI.

— Quid

sil cceles*e anirr.al et ceth

ereutn.

quodam
illos

lale ponit

capilulum

:

Qualia corpora
sed quia

Tres igitur daomonum ordines voluit Plato esse, a
superiori usque ad

angeli habeant. (Epist. 115, ad Nebriiium). Alii dicunt

imum,

nihil sir.e

rationali

crea-

non esse corpora sed
et

spiritus,

tura esse afTirmans. Dicit enim in firmamento esse

ubique non sunt,

de loco ad locum moventur
qui

quoddam

rationale animal,

quod

ita definitae
;

:

Animai
dice-

comparatione summi Spiritus,

ubique

tolus et
;

rationale, immortale, coeleste, impatibile

stellas vi-

integer est, a beatu Gregorio corpora dicli sunt

nec

delicet in firmamento, de quibus in suo

loco
.

B

inde sequitur quod sint corpora

;

sicut est illud

:

Sa-

mus
de

:

sunt enim de eis quae sunt et videntur
csse

Dein-

picntia hujus muudi, stultitia cst apud
i,

Deum(l Cor.
mundi

dixit in acthere

quoddam genus

invisibilis
pri-

20)

:

non

quia Deus

sapientiain

hujus

aniinalis, id est a

firmamento usque ad lunam,
ita definitur
:

stultitiam reputet, sed quia
sapientiae, stuitiiia est
sit stultitia.
:

ad comparationem Dei
Augustini qualia

nium

in

ordine daemonum, quod

Ani-

nec inde ideo sequilur quod
(In

mal
et

rationale, immortale, impatibile, cethereum.
soli divinae

De

illo

capilulo beali

Cujus est olficium

contemplationi vacare,

corpora habcant angoli

Enchiridio) dicunt bea-

de ejus conlemplatione vivere.
Cap. XVII.
In inferiori vero

Quid aerium.
scilicet circa

loco,

superiorem
esse geratio-

partem

acris, vel vicinee lunae, dicit aliud
.

tum Augustinum ibi loqui dc corporibus quae assumunt quando hominibus apparent utrum vera sint corpora an non nec tamem dicit ea esse corpora. Nos vero plus illorum sententiae accedimus,
,

,

:

nus, cujus haec est defmilio

Animal acrium,

qui dicunt esse spiritus.

nalc, immiirtale, patibile, diligcntiam hominibus

Cap.

XX.

— De

d.rmonibus.

impertiens. Cujus est sccundum idem ofiicium deferre

Nec
dicit

videalur esse alicui inconveniens,

quod Plato

prcces

hominum Dco,

ct

voluntatem Dei hominibus,

vel pcr somnia, vel signa, vel inlimam aspirationem
vcl

^ Scriplura

vocalem admonilionem dicitur
diligat

palibile

;

quia,

cum

bonos congendet illorum prospcritati,

compatilur adversitati.

Cap. XVIII.
Tertius ordo est,

duo esse genera calodaemonum, cum etiam dicat novem esse ordines angelorum. Plato enim divisit ea secundum loca : sed divina pagina secundum olTicia. In duobus ergo illis generibus continentur novem ordines angelorum et e
converso. Post tractatum De Creatorcct

Quid humectum.

anima mundi

in

hac

humecta

parte

aeri<,

quod

ila

delinilur

:

Animal humcctum,
est officium
:

rationalc,

immortale, patihile. Cujus
invidere, ex invidia insidiari

humanilati

quia unde descendit
et

per superhiam, liomo per humilitalem ascendit,
est ila luxuriosum,

quod alioquio cominiscet se mulierihus, ct aliquando general. Undc incubi dicuntur deemones, qui sicconcumbunt. Qui differunt ab aliis
dirinonibus, in hoc

dxmonibus, restat traclarede Anima hominis. Sed quia de homine locuturi sumus, usque ad illum locum de ejus anima loqui differamus, ul sit unus et conlinuus tractatus Dc hominc ct cjus anima. Hactenus de illis quae sunt, et non vidintur nostra disseruil oratio, nunc ad ea quae sunt et videntur, stylus convertatur sed antequam initium diet dc
;

eondi faciaraus, pelimus ut

si

loquentes de visibili-

quod duo primi ordines dicun:

bus, probabile et non necessarium dicamua, vel ne-

tur xaXoSou'|i.ov«c, id est bonuin Beientes
est

xaXo';

cnimi
xaxo-

bonum,

oalfMAV scicns.

Isli

vero dicuntur

D

oaiaove? id esl
est.

malum

scicntcs, xaxo;

enim

malum
illi
illi

Ne

abliorreas nominis communitatem,
:

quod

et isti
el
isti

dicunlur daemoucs, quasi scienles

cum

non probabile, non inde viluperemur enim, necessarium, etsi non probabile, ponimus ut physici, vero probabile, etsi non necessarium, adjungimus. Sed illud videalur, si aliqui inter modernos probabilius inde iraclaverunt.
cessarium
et
:

ut philosophi

:

aageli dicantur, unde malua aagelua et bonoa.

Tractaturi igilur de bis quss sunt et videntur, quia

lnferiorem partem mundi, idcsllcrram babitat ani-

corpora sunt,
stant,

et

oinnia corpora

cx elementis cob-

mal

ralionalc, mortalc, id est homo, de quo in suo
i\
i.

loco dicemus (lib.
c.u*.

mus
sint vel spiritus.

quid

ab elemenlis sumalur exordium, et oslendaelesit elementum, el cur ijiialuor sint
quod
fuit

XIX.

— Utrum eorpora
aniinalia sinl, el
ai

inenta, nec panciora,
ct qualiter

chaos clemenlorum,

Dc

p;rdictis

diemonibus queeritur utruin corpora

solutum.
C\p. XXI.

hahcant,

cum
»

omnc animal
propheta
:

dicalur

— De elementis.
ait

corpus, an sint spiiilus, ut
ang<

Qui faoit

Elementum
cst simpla et

ergo, ut

Constantinus

io

Qavw^v^,
:

tpiritus (Pial. cui, 4).
ila

Indedicuntqui-

minima para

alicujus corporia
:

simphi

dam

rpiod OOrpora aint, scd

sublilia

quod sensu

ad qualitalem y miaima ad quauiitaiem

cujua

ex-

:

49
positio talis est
:

DE PHILOSOPIHA MUNDI
Elcracntum
est pars simpla, cujus

LIBRI

QUATUOR.

— LIB.I.
,

50
neque
alterius

A

nequc Consjantini scripla

phyaici

non sunt

coatrarise qualitates.

Sed quia
ut

hic totum
illa,

unquam
tes,

legcrunl, ex superbia ab aliquo disccre in-

videntur habere ossa,

et similia,

vemoveat

dignanlcs, et ex arrogantia quse nesciunt confingen-

tddil niiuima, id est quoe ita cst pars alicujus,
nihili esl

quod
si-

ne

nihil dicere videanlur, dicunt

elemonla esse
videntur,

pars illarum ejusdem.

Unde

litterse

per

proprielates vel qualitates istorum quae
scilicet siccilatem,

mile dicunlur elemcnla, quia ita sunt partes syllaba\ quod nihil pars illarum est. Voluit autem iste

fridigitatem,

humorem, calorem,
Timaio) vocantis
qualitales materia

Clamant eadem ore Platonis
elementa materias,
alicujus esse possint

(in

Qonstantinus ex elementis qualuor constare humooixoto|X£p5), \ numoribus spissatis partes tam
id esl

cum
:

nulloo

Est etenim Materia, quod ac-

consimile s, ut est caro et ossa,

quam

organi-

cepla forma transit in aliud. Reclamant ilerum ore
'

cas, id est o flicia lcs, ut manus, pedes et similia. Ex utrisque vero partibus, humanum corpus constare.

Joannicii, qui in,

Ergo secundum eum, nullum ex his quatuor quae videniur, ei a quibusdam elementa reputata sunt
elementum
ignis;
est,

__ Aliud esse ele- -/'s*f o/*s menta, aliud commistioncs eorum, quo sunt calidce et siccce, et sic de aliis. Iterum reclamant orc MacroEt sagogj s suis
ait
:

bii
lis

qui dicit

(lib.

i

Somnii

Scip., c. 6)

:

Cum in singu-

neque

teria, nec aqua, nec aer, nec

elementis essent dicersce qualites, talcm dedit

unicuique,utineocuiinhcerentetcognatumctsiminullum quippe eorum est simplum qualitate, B lem reperiret, ut aqua cum ierra frigiditatem, aer minimum quanlitate. Etenim in terra aliquid est cacum aqua humiditatcm/tgnis cumaere calorem. Unde lidi, aliquid frigidi, aliquid sicci, aluiquid humidi; et elementa dixit non esse qualitates, sed qualitates quod quia patens est lippis et tonsoribus probatioesse in elementis. Si ergo quod alicui inest, divernem illius praetermittamus neque enim aperte vesum est ab eo cui inest, non sunt qualitates elemenra, neque aperte falsa, probanda sunt, sed de quita. Sunt aliiqui dicunt quae videntur esse elementa, bus aliqua dubitatio est. Non est terra simpla quacomprabantes hoc auctoritale Juyenalis, qui de gulonec ergo elementum. Sililate, minima quantitale sis loquens ait militer de aqua, et igne et aere potest probari. EleInterea gustus elementa per mnia q ucerunt. mentum ergo est simplae et minima? particulae, qui:
:

bus hic quatuor constant quce videmus, quae elementa, non quod videntur, sed ratione divisionis intelligunlur.

(Sat. xi, v. 14.)
scilicet in terra venationes, in

aqua pisces,

in aere

Dividitur enim, ut figuraliter
in organica, scillicel in

dicatur,
et

aves, et quia ista sententia vera est, nec

auctoritali

humanum

corpus

manus,

Constantini contraria, qualiter
possit,

cum

ista

stare

non

caetcra. Organica, vero in ofiioiAepeJas, id est consimilia videlicet in

exponamus.

Cons tanti nus

ergo ut physicus

particulas carnis

et ossis,

et

ccete-

de naturis corporum tractans, simplices illorum et

ra, &(i.to|~-pEutt

autem

in

mores

in elementa, id

humores melancholiae, et huest simplas et minimas partiin

minimas
tes,

particulas, elementa, quasi

prima principia

vocavit. Philosophi vero de creatione

mundi agenista
:

culas. Cujus dictionis pars actu sola ratione et conditione tieripotest.

non de naturis singulorum corporum,
constat, et ista

quaquia

Corpusenim humanum,
:

mem-

luor quee videntur, elementa mundi dixerunt

bra, in omiomeira, actus dividere potest

sed omio-

ex

istis

primo creata sunt, vel crean-

meira in humores, humores
tellectus dividil. Quia, rio

in elementa, solus in-

ut ait Boetius in
:

commentaanimi,

tur, ut in sequentibus ostenditur. Nulla ergo inter hos contrarietas. Sed dicit contra Nullum istorum
:

super Porphyrium

Vis est

inlellectus

elementum
quatuor
bant sic

est,

quia nullum

horum

est,

conjuncta disjungere, etdisjuncta conjungere. Sed quaeret aliquis ubi sunt elementa? nos vero dicimus,
in

istis
:

elemenlis factum non

sit,

quod ex quod pro-

compositione humani corporis

et

aliorum
etsi

:

sicut
se.

litlera est in

compositione syllabae,

non per

Sed sunt quidam, qui ut

rustici, nesciunt aliquid

esse nisi sensu possint illud

comprehendere

:

Quia

de aqua est, quia humidividemus exire. In eadem est aliquid tatis aeris, quod probat fumus indc evaporans, et aliquid caloris, quod tactu percipimus. Similitcr de aliis hoc idem probant auctoritato Platonis probatur
In terra aliquid

aliquid

:

animalis homo nonptrcipit quce spiritus sunt (I Cor. i) cum sapienti plus sint inquirenda insenii
,
:

D

(in

Timceo) qui

ait

:

Cum

hic transeat in

aquam,

et

sibilia, et

quam

sensibilia.

Cum
:

ergo

illae

simplae
fri-

aqua in terram, quare magis dicatur terra quam aqua ? (In Timceo.) Nos dicimus contra, in unoquoque illorum, aliquid de aliis esse, nec lamen in ea esse facta, quia non subtantialiter, sed accidentaliter inest.

minimae

particulae elementa sint,

quae cst

gida et sicca, terra est

quae

frigida et
:

humida,

aqua est

:

quae calida

et

humida, aer
igitur haec
sint,

quae cali-

Cum
sit,

da

et

sicca,

igms.
illis

Cum

quatuor quae

cumdata

ergo terra porosa sit, et aquis ciraliquid humoris subintrat eam, et a!i-

videntur, ex

composita

in

quo

parti-

culae frigidae et

siccae

dominantur,
et

illius

elementi

dicitur terra,

in

quo frigide
illis

humidae aqua, in
et
siccas

vero in medio mundi sit, et ignis ab ea aequaliter ex omni parte distet, quid mirum si aliquid inde caloris recipiat? Sed, quia brevitatem
quid aeris.

Cum

quo calidae
ignis.

et

humidae aer, in quo calidae velimus

in

hoc opere sectamur, quid
eis,

in

aliis

et aliis sit, et

Si

ergo

imponere digna no-

qualiter accidat

ingeniis aliorum inquirere di-

mina, particulas praedictas dicamus elementa, ista
quatuor quae videntur elementata. Sunt quidam qui

mittamus

:

etenim

principium
:

a

magistro,

sed

perfectio debet esse ab ingenio

quod iterum dicunt

:

51

HONORII ^UGUSTODUN. OPP. PARS

I.

— DIDASC.

ET HISTOR.

52

aqua cum

Platoncm qusesisse, cur magis dicatur terra quam sic dissolvatur ? sic intelligimus illum non
ibi,

A

tantum, sed

loqui de elemenlo
sic dissolvitur
;

sed de parte elementi, quae

nunquam enim tolum elemenlum
quod solvitur, uon terram sed partem terrae, scd quod remanet resatis

duo, scilicet aquara et aerem. Si enim solam aquam inter ea possuisset, cum plus ad terram quara ad ignem se habeat (habet enim cum terra conjunctionem, secundum corpulentiam et obtusitatem
:

dissolvitur. Dicil ergo,

cum

igne mobilitatem), conjunclio
si

illa

tcrreum,

id est

non duraret. Similiter

solum aera, habet enim

tinens proprietatem terne, dicunt terram et elemen-

tum

:

sed de hoc, Deo annuente,

dicemus. Sunt
ait
:

commune cum igne subtilitatem et mobilitatem, cum terra obtusitatem. Sed, dicet aliqais, et si unura
istorum non
sufficerent
;

ergo elementa corporum prsedictso particulae, ut
Constanlinus. Sed clementa

mundi quae videlur de quibus hujusmodi tractatus habendus videlur,

sufficeret, potuit Deus facere quod sed dicimus nos non ponere terminum

in divina potentia,

quare unumquodque factum~s7t, quare quatuor, nec
pauciora. Sed quia infirmior est illorum
quffi

nullum posse

sufficere,

sed dicimus de his qua? sunt, nec juxta naturam rerum

sentenlia
Plato

auctontate sapicntis innititur, quid inde

senserit

ostendamus

:

Divini,

inquit,

generis vel

posse aliquid csse, quod sufficeret. Sed, quia jam ostendimus quare unum ex istis non sufficeret, quare aliquid esse non posset, aperimus. Cum i<;itur
inter aliqua

decoris est ratio, ut talem
ret, quippe, qui

mundum creare dispone- B

duo, sunt

duae

contrariae qualitates,

ceret

:

Cum

visum pateretur et iactum : ac si diDeus sola bonitate, nocindigentia, muntieri,

quia binarius in duo aequa potest dividi, potest esse aliquid, quod proprietatem uniuscujusque relinens,
in

dum
ut

crearc disponeret, quippe qui perfecte bonus est,
qui et videretur et tangerelur
et

medio

sufficiat

,

ubi,

cum

tcrra et aer

duas con-

talcm voluit illum

trarias

habeant qualitates
;

homo etiam

oculis

rerum creationcm,

guber-

et sicca

(cst etenim terra frigida aer calidus et humidus) aqua habens om-

natione divinam potentiam et sapientiam et bonita-

nem cum

terra frigiditatem,

cum aerehumiditatem,

tem

percipiens, et potentiam limeret, et sapientiam
:

reneraretur

bonitatem imitaretur. Deinde subjungit:
sine ignis bcnefi-

Conslabat
cio,

autum nihil possc videri
solido,

neque tangi sinc

neque solidum esse sine

aqua frigida et humida sufficit. Sin autem aliquorum contrarietas in tnbus sit qualitatibus, sicut nec ternarius in duo aequa dividi potest, nullum medium, quod ad ea se aequaliter habeat pointer illa sola
test inveniri; piat,

terra,

quomodo

visus sine igne essc

non

possit

,

nec

tangibile sinc terra, loquentes de sensibus corporis,

oportetenim, quod de uno unam accide alio duas sic enim, nec aliter integre potest
;

ostcndemus. Postea addit: Idcirco jecit Deus quasi fuudamcntum ignem ct lerram, sed, quoniam hicis
contrarietatcs, quippc tcrra est corpulenta,obtu$a,

dividi ternarius.
dividitur,

q

ticipans

vero per medium non non potest ergo esse medium, ni 3 paruna et duabus. Iterum dicet etsi secuni
:

Qualitas

immobilis
sine

:

ignis subtilis,mobilis, acutusXidh

Deus

dum hanc

njZ,u<{uxv

qualitatum
lit

unum medium

esse

medio ea non posse conjungi, et ideo inlcr ea mcdium crcavit. Et quoniam de conjunctionc illorum fecimus mentionem, dicamns quid sit commistio,

potest, scilicet illam quae

lud habere potuerunt. Si

duabus qualitatibus, ilenim inter ignem et aquara,

quae contrarias habent qualitates est aer, qui parlicipat
et
:

quid conjunctio contrariorum. Commi+tio ergo
ita
fit

una unius

:

alia allcrius,

contrariorum est quando ex duobus

umim,
:

terram, quae in suzugia

quod neutrum remanet,
calidissimum

id

quod ante fuerat
misceatur,
fit

ut

si

habent omnino eas
utriusque

quare inter ignem duarum qualitatum, non contrarias, unum medium, nisi

frigidissimo

tepidum,

unum

acciperet, csse

non potuif Est et-

neque calidissimo, neque frigidissimo remanenle. Conjunctio ergo conlrariorum est, quando ex duobus ita Jit unuum, quod utrumque remanet, id quod antea fuerat,

enim

ignis calidus, terra frigidt et sicca.

Nos vero

quocl in

contrariis

habcntibus agentes

medium fuisse necessarium, cun in aliquo conveniant, scilicet in siccitate nec esse potuit. Si neque aliquid tale medium
esset, t|uod ab utroque aliqnid acciperet,

dicimus. Nec secuudum hanc

qUalitates, sine

mcdio esse non possunt. Sunt auiv). Si

velab igne
et
sic

tem agentcs
alleri

qualitates, calor, frigiditas, de

loquentes dc liomine dicemus (Lib.
oportet ergo ut subsistant,
fucrit

qua re enim unus
:

acciperel calorem, a terra siccitatem,
jj

idcm
fri^i-

esset

quod

tcrra

:

vel

ab igne calorem, a terra

opponatur repugnant, dissolvit

quod plus

liabcat

unum aliud medium esse quod sitalc se ad unum quam ad aliud,
:

ditatem, prssterhoc ut opinor, nihil potest confingi;

sed impoasibile est aliquid cssc calidum et frigidum.

Cun enim
qualilales,

sint

elementa quatuor,
liunt

et ipialuor

illorum

paulatim transit in aliud ad quod plus se habet, et fit illa conjunctio, ut si inter calidissimum et fri-

inde

sox
duffi

complexiones, quarum
impossibiles. Sunt au-

quatuor sunt possibiles,

gidissimum aliquid ponalur, plus habens se ad calidum, peribit frigidum, et dissolvctur illa conjunclio.
Sed,
si talc

lem qualuor poaaibiles, calidum ct siccum, cnlidum ct humidum, frigidum ct kumidum, frigidnm ct
siecum. Duavero tmpossibilea sunt, calidum ti frigidum, ftumuiumetriccum. Duoergoelementa C lor iu medio poauit, quia onum praedictia ratkmibus in medio sullicerc non potuit. ElemeDtorum lalis est
dispositio,

fuerit

medium, quod equaliter habeat se
in

ad duo cxtrcma, non plua transiens
unius
bit.

materiam
observa-

quam

alterius,

conjunctionem

illius

Volens ergo praedicta duo elementa non com-

misceri, sed jungerc, ut utrum((ue, id quod cst, r«-

quod

inferiorem

locum

obtinct

terra,

maneret, medium intcr

illa

duo

crcavit,

non unum

deinde aqua, postea acr, superior est iguis. Si

emm

;

53
aliquid interius esset,

DE PIIILOSOPHIA MUNDI LIBRI QUATUOR. - LIB. I. quia natura gravis ad illud A Deo cuncta disponente? sed, si
ut

54

qua essent,

nisi

sic

tenderet

:

gravia enim naluraliter tendunt deorsum.

non

sint,

ordinata a
sit

Si voro aliquid supra

ignem
ab

esset, ex levitate
aliis quaereret,

ad

il-

naturoe naturale.

Deo essenl. Cum enim terra) deorsum tcndere, ignisque surlocum
terra obtincrct, ct ignis

lut tenderet,

et

dissolvi

Juxta

sum,

nisi inferiorem
,

lerram posita est aqua, quia,
sit

cum

naturaliler gravis

aqua,

etsi

non quantum

tcrra,

secuudum locum

oblinere debuit. Deinde aer qui gravior est igne, et levior est aqua, merito inter utrumque ponilur.

semper infcriorcm, hic superiorem superiorem et sic esset inordinata jactatio. Hanc redegit Creator in ordinem, conferendo terree locum inferiorem, igni superiorem, ut hic non habeat quo
hce qusereret
:

Et quoniam quid

sit

elc-mentum
sint, et

docuimus,

et

descendat,

nec

haec

quot

sint, et

quare plura non

nationis significavimus, de chao, id

causam ordiest elementorum

igitur jactatione, quse

elementa redegit in
cujus amici nostri,
ipse esset,

confusione, quae

fuit in

priucipio dicamus,

commu-

quo ascendat. Ex inordinata non fuit, sed esse potuit, Deus ordinem veluti si monitu alialiquid quod contingeret, nisi
: :

nem

sententiam proponentes, deinde probantes, ad

effugiamus

dicimus, iste liberavit nos

ultimum probationem nostram confirmantes.
Dicunt omues fere elementa iu prima creatione
certa loca

ab hoc malo, non quia hoc

melum primum

fuisset,

non

obtinuisse,

sed in

unam massam B
et

et postea nos inde liberasset, sed quia iste nobis nisi esset, accideret. Fuerunt in prima crealione ubi

nunc sunt

:

et

enim

terra cooperta erat aquis,
et

aqua

mista fuisse, et

ob hoc

modo
1.

simul ascendere,
i

vero spissior, aer item spissior

obscurior

quam

modo
siod.)
;

simul descendere (Ovid.,

Metam.,
et

He-

modo
sior

sit

;

quippe,

cum neque
id vero

sol,

neque luna, neque

subjungunt et raiionem quare, ut Creator,
:

aliae stellae

essent quibus illuminarentur. Ignis spissit,

videlicet ostenderel

nisi

sua potentia

sapientia
fo-

quam modo
nec

quod terra aquis cocnec
eedificiis di-

et bonilate res ordinaret,
ret.

quanta rerum confusio

perta,

nec aliquo luminc

illustrata,

Deinde auctoritate Platouis hic probant, qui in Timneoait Deum ex inordinata jactatione elementa
:

stincta,

suis animalibus repleta:
:

nec aliquo gra-

,

redegisse in ordinem.

Nos vero dicimus falsam esse sententiam quam ponunt, probantes non convenientem rationem quam inducunt, nec bene esse
lectam auctoritatem
intel-

mine ornata quod aqua et aer, et spissi, et obscuri erant quod in superioribus stellee non apparebant, vocaverunt /ao;, id est confusionem elementorum.
:

Unde Moyses
solvit.

:

Terra, inquit, inanis et vacua,
i,

et

quam

prsetendunt. Prius ergo

terra erat super faciem abyssi (Gen.

n), hsecdis-

probemus sententiam esse falsam, postea rationem inconvenientem, deinde auctoritatem non bene intellectam. Dic ergo quisquis affirmas, elementatunc

Cum aqua

usque ad

maximam partem

aeris

elevata est, aer vero spissus, et ignis similiter in ea
spissitudine aliquid terrae et aquae sub se inerat, quse

erant corpora, an

non?

si

corpora non erant, erant C

ex calore ignis similiter

et

siccitate coagulata,

et

spiritus, vel proprietales spiritus aut corporis erant

durata, corpora stellarum visibilia et lucida creavit.

neque spirilus neque proprielas aliqua spiritus, maleria esse potest nec igitur elementa. Corpora omne enim corpus in aliigilur el loca obtineant
si
: :

Quod vero
bus
tali

in

compositione stellarum, de inferiorialiquid
sit,

et

superioribus elementis

ratione

potest probari
:

quo locoest;
ubi

siin locoerant,velibisunt, velalibi, sed

et

mobilia

quod quod enim
;

visibilia sint, et

splendida
visibili

visibilia

sunt

ex

extra elementa nullus locus est. Erant ergo elementa

sunt, ex visibili et invisibili habent, sed ab invisibili
nihil potest esse visibile, ut Lucretius dicit (Lib. n,

nunc sunt, etiam

si

essent sic disposita ut nunc
:

sunt, in his quatuor locis erant

aliquando ergo ele-

De

rer. aat.).

menta obtinebant inferiorem locum, aliquando superiorem locum, duo media loca. Si ergo ut affirmas, similiter descendant inferius
ascenderent superius,

Ex

insensibilibus
:

me

credas sensile gigni.

cum

aliqui
:

de-

scendant, sed non est locus quo descendant
ter si
ret,

simili-

omnis qualitas geminata crescit, nunquam contrarium operatur. Beatus Paulus ad HeMacrobius
breeos
Dei, ut
:

cum

aliquis ascende;

Fide intelligimus aptata esse scecula verbo

scd non est locus quo ascenderet nec ergo simul ascendebant, nec simul descendebant falsa
:

D Non
et

ergo exigne

ex invisibilibus visibilia fierent (Hebr. n, m). et aere habent quod visibilia sunt;
visibilia sunt,
:

ergo est illorum sententia. Inconveniens est

ratio,

quod autem
obscuro
et

ex

visibili, id est

a terra,

quam

inducunt,

scilicet

Deum

ad hoc

fecisse, ut

aqua simul

Quod spleudida
:

sunt et mobilia, ex

ostenderet quanta rerum confusio foret, nisi bonitas
ejus ordinaret. Cui ostenderet ? angelo
:

immobili

non habent ergo ex splendido
de inferioribus domi:

sed angelus
innotescit

et mobili, scilicet,

ex aere et igne. Facta sunt igi-

ex natura
homini
;

et

gratia divinam voluntatem

tur ex quatuor elementis, sed

sed

ret facta

nondum erat homo, ut homini ostendeeorum nisi usque ad hominem servaren;

natur in eis aqua
runt, ad

:

de superioribus ignis

ex hoc

affectu potest probari,

quod calorem
sui,

terris confe-

tur

:

sed aute hominis creationem ordinata sunt. Inratio, auctoritas
:

nutrimentum

humorem

attrabunt

:

si-

conveniens haec esset

vero Platonis
dicit Plato:

milia namque similibus congaudent. Hic
aliquis
in igne,
:

su.bjiciet

non bene

intellecta est ab eis

cum enim

Cum
et

in aere

sit

humor superior quam

esset

Deum

inordinata jactatione elementa reduxisse

in ordinem:
jactarentur.

non ideo

dicit,

quod unquam inordinate

Quis enim locus esset inordinationi,

non tantus, quare, in aere corpora stellarum facta non sunt? Nos vero dicimus Quod quamvis aer sit calidus, est tamen et hucalor, etsi
:

55

HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS
;

I.

DIDASC. ET HISTOR.
:

56

midus
sic

non

poluit ergo

non desiccando spissare,
;

et

A

lucidum

et visibile creare

veluti

si

aqua spissa
in lapialicui

supponatur
lido et
illo

igni, spissatur sa^pe et vertitur
:

Omnis vqunlitas pauca est inuquaiitas numerosa et multiplex. Sed qucmadmodum quod est primum a^qualitati, etsi
et fuiita,

Boetius in Arithmetica

deam substanliam
Immido,

si

autom suppenatur
aquffl

ca-

sicut

bullienti,

ita

quod ab
et in

minus, tamcn aliquautum temperatum, et ex vicino limo, corpus mulieris csse creatum verisimile est,

solo rccipiat calorcm,

non
sint

sr.issatur.
ista

Vel secun-

dum

Constanlinum

:

cum

qualuor,

ncc penitus inde quod homo est, nec penitus diversa ab liomine, nec ita temperata ut homo, quia
et ideo

unoquoque
ex terra

diiae qualitales,

unam habent

singularcin

calidissima frigidior est
est,

frigidissimo viro
:

:

et

hoc

cx sc, aliam ex alio. Ignis ex se calidus est, siccus
;

aer humidus ex se, calidus ex igne
aere, sed frigida ex
se
;

;

aqua

quod divina paginu dicit Deum fecisse rnulierern ez latere Adce {Gen. n, xxi). Non enim ad litte-

humida ex
que
est,

terra vero est

ram credendus
et

est,
:

conslasse

primum hominem.

sicca, sed ex

aqua

est frigida.

ex se, plus in

Quod vcro in unoquoeo praevalet, quam quod ex
sit

Sed dicet aliquis
mu«, verum esse,
aliquid
sit

eadem
et

fcminas esse creatos,
si

plures homines adhuc posse? Nos diciratione

alio est.

Cum

vero in aere humiditas
ex igne
:

ex se, calur

divina voluntas esset,

quia ut

ex alio
tas,

quam

ergo praevaluit in eo humidi-

natura

operante, necesse

est

divinam

re.

Iterum quod majus est,
aere esse
:

nec poterat desiccando corpora stellarum crea- B praecedere voluntatem. Item dicet hoc esse divinae fuit voluntas Creatoris, potestati derogare, sic esse hominem factum dicerc ;

stellas in

cum enim

vicinus

sit

terra:-, si

quibus respondemus
quia
et
ei

e

contrario,

id

ei

conferre,

in eo stellae essent, ex vicinitate

terram incenderent,

attribuimus, et talem rebus naturam dedisse,

nec aliquid

in

ea vivere posset.

sic

per naturam operantem, corpus

Cap. XXII.

— De creatione piscium
:

humanum

et

avium.

Corporibus stellarum creatis, quia igneae sunt na
turee,

cneperunt movere se, et ex motu aeris subdi-

tum
est.

calefacere

sed mediante aere aqua calefacta
diversa genera animalium
quae plus habuerunt superiosunt.

Ex aqua
:

calefacta,

creata sunt

quorum

Nam in quo divinae Scripturae contrarii suquod in illa dictum est esse factum, qualiter factum sit cxplic^mus? Si enim Julius sapiens mihi dicat, aliqui factam esse, ct non explicet qualiter, et alter dicat hoc idem et exponat, qualis in hoc contrarietas ? Sed quoaiam ipsi nesciunt vires uacreasse.
si

mus,

I

rum elemcntorum, avcs
in aere, ex levitate

Undc aves modo
:

sunt

turae, ut ignorantiae suae

omnes

socios habeant, no-

superiorum

modo descendunt

lunt eos aliquid mquirere, sed ut rusticos

nos cre-

in terram, ex gravitate inferiorum.

plus aquac habuerunt, pisces sunt.

mento, nec
et

in alio viverc possunt.

aves

facti

sunt.
v,

Unde scriptum
:

Ambros. Fcr.

ad Vesp.)

jam impleatur proAJise vero quac pheticum Erit sacerdos sicut populus (ha. xxiv, In hoc solo eleSic ergo pisces C 2; Osee iv, 9). Nos autem dicimus, in omnibus rationem essc quaerondam si autem alicui deficiat, est (In hymn. quod divina pagina affirmat, sancto Spiritui et tidci
dere, nec ratiuncm quoerere, ut
: ,

Magnae Deus potentia?,
Qui ex aquis ortum genus,

est

mandandum. Unde

ait

Moyses

:

Siagnus non poet

test

comedi, non statim igne comburatur, sedprius

Partim remittis Partim levas in
Cap. XXIII.
et hominis,

gurgiti,
aerae.

convocet vicinum qui conjunctus est domui nwe,
si

nec ita sWftciant ad esum agni, tunc
(E.vod. xn, ii: quia
si

demum

igni

— De crcationc coeterorum animalium
et

comburatur
aliquid

quaerimus,

ad

illud

cum de divinitale compreheodendum
convocemus,

quo tempore mundi creatio farta
croatione

sit.

non
mus.

sufficimus, vicinum

domui

nostrne

Istis sic creatis
fuit r.qua,

ex effectu superiorum, ubi tenuior
et

id cst

manentem
Si

in

ea lem lide catholica inquira-

ex calore

praedictorum de-

siccata tantum, et apparuerunt in ea quasi

qusdam

autem neqac nos, neque ille ad id omprehendondiim sufficiamus, tunc igne lidoi combnramus. Sed
isti

maculac, in quibus habitant homines, el alia animalia.

vicinos mullos

habentes domui suae
:

Sed cum
et

terra ex superposita

aqua

essot lutosa,
j.

conjunctos, ox suporbia nolunt aliqoem convocaro

ex calore bulliens, creavit ex sc diversa gencra ani-

maluntquc nescire, quam ab
quirentem aliqaem
sciant,

alio qusefi

li

in-

maliuro

:

?i

in

aliqua

plus abundaverit
;

ignis,

illum

esse hrreticun»

cholerica nata sunt animalia ut leo
cholica, ut bos et asinus;
ui porci.
si

si

torra,

molan-

clamant, plus de suo caputio prsesumentes,
sapientiae suae conli lenlos.

quam

vero aqua, phlegmatici,

Sod quaeso, ne habitui

Bi quadam parte vero, ssqua elementa

credas,

02 |ualitcr conveniunt,

humanum
n,

corpus factum
:

est.

Fronti nulla

jam onim impletum est quod ait sat ftdes. Quisenim non vicus abundat,
'.'

Bl hOC ost,

quod divina pagina

dicit

Deum
et

frisse

Tristibus obscwni*.

hominem de lirno ternr (f.en. dendum esl, animani quasi
:

vu

i.

Noo onimcrclovis,
ot

(Jdv., sat.

ii,

v. 8.)

spintus,

Et iterum

:

latam.
c.v

munda, ox luto factam esse Bed I Deo homini colUndc ait Scriptura, Formavit Deus homincm
faciem ejut tpirucwlum vitir.iGcn. n, vn). Unde, cum diversa animalia melancholica croata sunt, et inlinita phlegmatiet <t
et inipitwtii in

Harus sermo

illis,

et

magna

libido tacendi.
[Ibid., v. 44.)

limo lerrm,

Et quoniam de prima creatione fecimus montionem,

cholcrica, udus solus

homo

creatus

est, ijuia

ut ait

quam divertn rationibos diouotesse botam, doeeamus qui in quo lempore, ct quibus rationibus hoc
:

DE PHILOSOPHIA MUNDI
dicant. Hebraei igitur et Latini dicunt in vero princi-

LIBRI

QUATUOR.

LIB.

II.

58

A

hoc temperatum
pore anni,

est. In

vere ergo, non in alio temfacla
est. /Egyptii
:

pium mundi
bus veris
/yioti

fuisse.
:

Unde

Yirgilius loquens de die-

creatio

rerum
in

vero

ait

dicunt, in Julio factam esse creationem
tus

quos secu-

prima crescentis origine mundi llluxisse aies, aliumve habuisse tenorem
alios

Macrobius

dicit
;

natali dic

mundi, Cancrum

Crediderim.
(Yirg.,
ii,

Georg., v. 338.)

Deinde subjungit

:

Ver illud erat, ver Orbis
:

magnus agebat

Horum ratio talis est Quidquid oritur proportionum ex qualitate creari sed nullum tempus praeler
:

Leonem solem (Macrob., lib. i, in in Scip., 21). Quorum haec est ratio prirna creationc lantum fuisse humorem, quod terra erat cooperta aquis, tantusque humor sine maxirno calore non potuit temperari. Ergo in tempore anni, lacta in quo est maximus calor, id est in aestate mundi creatio est.
gestasse lunam

Somnium

:

,

LIBER SEGUNDUS.
PR.EFATIO.
In superiori particula de eis quoe sunt et non videntur, et de elemenlis qucr quidam visibilia docu-

B
summatim pers-

est, terra. Si

iterum

ibi

sunt aquae congelatae, vel
si

igni conjunctae, vel

non?

igni
sit
,

conjunctae

sunt,
et

cum
trario

ignis

calidus et siccus

aqua congelata

erunt, pro parvitate nostri ingenii

frigida, et

humida, contrarium sine medio suo conest
:

trinximus; nunc vero de unoquoqueet ornatu ejusdem diccrc satagamus. Sed, quamvis multos ornatum verborum qucerere, paucos veritatem scire co-

conjunctum

nunquam ergo

ibiconcordia,
:

sed contrariorum repusrnantia? Amplius

Si

aqua

congelata conjuncta est igni vel dissolvetur ab igne,
vel exstinguit

gnoscamus, nihil de multitudine, sed de paucorum probitate gloriantes, soli veritati insudabimus :

ignem

:

cum ergo

ignis et

firmamen-

maluimus enim promiltere nudam veritatem ,quam
palliatam falsitatem. Si quis tamen est cui ariditas nostri sermonis displiceat, si nostri animi occupationes cognoverit,

tum remanent, ubi sunt aquae congelatae, conjunctae igni, si conjunctae non sunt, aliquid inter eas et ignem sed nullum superius est? Sed quid? elementum igne factum est ex elemenlis, visibile ergo. Unde
,

non

qucesierit,

non tantum ornatum sermonis sed de illo quod agimus stupebit.

igitur

non

videtur.

Restat

ibi

non esse aquas
sit,
«
»

congelatas.

Quis enim ullus reliquus locus potest esse ornatui cum oporteat quid et qualiter legamus excogitare,

Cap.

III.

Quomodo intelligendum
:

Divisit

demum
tra

legendo exponere, in disputationibus contra

C

Sed
sit,

falsa declamare, de aliorum inventis judicare, con-

aquas quce sunt sub firmamento. Nos nescimus qualiter hoc Deum posse facere. Miseri Quid misescimus
scio quid dicent
!

invidorum detractiones linguam acuere, ut
in nobis

rius

quam

dicere istud, est? quia
sic

Deus

illud

facere

jam

impletum sit illud de filiis Israel, qui recedificantes templum, in unamanu gladium,

potest, nec videre

esse

,

quare
sit.

sic sit,

nec utilitatem ostendere ad

nec rationem habere quam hoc

in alia lapidem habebant (II Esdr. iv, 17). Sed hcec hactemus. Nunc de singulis elementorum et ornatu uniuscujusque dicere incipiamus a supe,

Nom

enim quidquid potest Deus facere, hoc
rustici
:

facit.

Ut autem verbis

utar, potest

Deus

fa-

cere de trunco vilulum

fecitne

riori, id est

ab igne, incipiendo.

ostendant rationem, vel utilitatem ad

unquam ? Vel igitur quam hoc sit,
aliae.
,

Cap.

I.

Quid

sit

cether et ornatus illius.

vel sic esse indicare desinant. Si ergo aquse ibi congelatae

Ignis igitur est spatium a luna sursum,

quod idem

non sunt, nec super eas
:

Cum autem
sunt sub

azther dicitur. Ortus vero illius est, quidquid super

divina pagina dicat

Divisit aquas

quoe.

iunam videtur,
erraticae.

fcilicet

,

stellae

tam

infixae

,

quam

firmamento, ab his quce sunt supra firmamentum
(Gen.
i,

7),

aera firmamenlum vocavit, quia firmat

Cap.

II.

— Quod

aquce congelatce super cethera

D

non
Sed
sint ibi

sint.

temperat terrena. Super hanc aquam sunt, vaporaliter in nubibus suspensge, ut in sequentibusostenet

forte
,

quaeret aliquis

utrum aquae congelalae
aquae.

detur, quae divisae sunt ab his quae sunt

sub aere.
in medio

super quas sunt

aliae

Dicunt enira
in

Similiter exponatur

:

Posuit

firmamentum
allegorice,

quidam super aeihera esse aquas congelatas, quae

aquarum, quamvis hoc plus
litteram dictum credimus.

quam ad

modum

pellis

extensae,

occurrunt oculis nostris,
,

super quas aquae sunt confirmalae
divinae paginae,

hac autoritate
sunt

quae ait
et

:

Posuit firmamentum in
:

medio aquarum
,

iterum

Divisit aquas, quce

sub firmamento abfiis quce sunt super firmamentum
(Gen.
i).

Sed, quoniam istud contra rationem
esse non possit ostendamus
in
,

est,

Quod super cethera nihil videatur. Iterum dicent Quid est ergo quid ibi videmus spissum et aquei coloris ignis non cst. Si enim aer ex nimia sua subtililate non potestvideri, multo minus ignis qui sublilior est. Deinde ta!is,igneus colornon
Cap. IV.
: :

quare

sic

et

qualiter,
sit.

est?

Ad quod

dicimus

:

Nihil ibi videri,sed visumibi

divina Scriptura
ibi
et

supradictis

intelligenda

Si

deficere, et ex defectu visus

quoddam spissum
est ibi

ibi

sunt aquae congelatae, ergo aliquid

grave?sed primus locus ponderosorum

ponderosum et gravium

confingere.Cum enim radiusille interiorqui operatur

visum ad superiora dirigatur, nec

obstaculum

!>9

IIONORII
reperciiliatur
transit
;

AUGUSTODUN. OPP. PARS
deficiendo
est

I.

- DIDASC.
sentimus.
Si

ET HISTOR.

60

quo
mor,

dcficit, et

spissatur.

A mus, cum
molum
bile

illud praeteriri vel

appropinquari videmus,

Sed quia

per oculum in quo

aqucus hu-

autem aliquid movealur extra

et crystalleidos, ul

dc compositionc oculi lo-

ipsum, neque aliquid vel immobile, vel minus

mo-

quentes ostendemus,
occurrit, talcm, id est
jicient
:

cum deticit, nec alius color ibi aqueum sibi confingit. Hic sub:

Si nihil
tegit

ibi

videtur, (jiiomodo dictum est
?

quod polest probari per narim in mari currentem. Molus ergo stellarum, vel per immobile, vel minus mobile suvideamus
:

motus non

senlitur,

Ccelum

omnia

Stellas esse in lirmamento. in
,

perposilum sentitur, nunquam vero per supposilum,

eodem

esse duodecim circulos

in

uno, quorum
6),

sunt duodecim signa (Infra, c. 5 ct

dicimusne

motum planetarum discernimus, quia modo sub hoc signo, modo sub alio videntur. Supra
ul per signa

defeclum csse nnstri visus? Huic ergo, quia auctoritas videtur, ex parte illius ista respondeamus.
Cap. V.

dictas vero stellas nihil est

visibile

,

nec est ideo

quod motu illarum discriminari
dicta ratione

possit.

Moventur

Quot modis auctoritas loquatur dc
supcrioribus.

ergo, sed infixae dicuntur, quia raotus

earum pne-

non

senfitur.

Tribus igilur modis auctorilas loquitur de superioribus
:

Cap. VIII.

Quot circuli dicaniur esse in firmamento.

fabulosc, astrologice, astronomicc. Fabu-

losc loquiiur Nemrod, Hyginus, Aralus, taurum illum esse translatum et in signum mulatum dicentes, et sic

R

de

aliis.

cst

necessarium.

Quod genus tractandi, maxime Eo enim scimus de unoquoque
sit

eodem firmamenlo philosophi dixerunt duodecim esse circulos, qnorum duo sunt visibiles, alii invisibiles. De visibilibus disseremus.
In

Cap. IX.

Qui sint visibiles.

pigno, in qua parte cceli

situm. Astrologice vero

Duo

igitur sunt visibiles, yaAx;ias, id esl, lacteus

tractare, cst dicere ea quae videnlur in superioribus,

circulus, ya.la.1

enim

est lac,

sive ita sint vel

non.Multa

ibi

nempe videntur

«Y^»

circulus, et zo-

esse,

diacus circulus.

quae non sunt

ibi

quia fallilur visus, ul tractat Mar[fort. Ilispanus
,

Cap. X.
Incipit

ibi incipiat galaxias.
,

cianus Hyspaicus

an Capella

?

]

galaxias juxta septenlrionem

ex

parte

Astronomice vero
dicere,

tractare, est ea quae sunt de
vel
,

illis

Orienlis, et ali(|uando per cancrura et capricornum,

sive ita videatur,

non

:

qualiter inde

reverlitur ad principium. Dicilur

autem

sic

propter
iila

tractant Julius

Firmicus

Plolomaeus.
:

Cum
,

ergo
est,

notabilem sui claritatem. Si quis vero, unde in
sit

dictum
quia

est,

coslum tegit omnia
vel

aslrologicum

parte

ille

notabilis
i,

splendor,
in

scire desiderat,

sic

videtur,

aether dicitur

cailum

qma
r

Macrobium

legat (Lib.

Somnium).
cl

diversis stellis coe.latum est.

Cap. VI.

— De
ct

Cap. XI.

De wdiaco

unde dicutur.

firmamcnto

et stellis.

Zodiacus vero a capricorno per arictem ad cancrura ascendit, de cancro vero per libram ad capri-

Dicitur firmamcnlum, quia suo calore et effectu

stellarum firmat
iegit

temperat subdita. Ccelum igitur

omnia

,

quia sub aelhere vel in aethere
In

omnia
ut

juxta situm

cornum descendit. Descendere vero nostrum iutcllige. Ilic
aequales partes, pcr lluxum
bius, divisus est
,

et in

ascendere,

duodecim

contincnlur.

aelhere

dicuntur
in

slcllae

infixae

aquae, ul refert

Macrosig-

gemma
per
in

in auro,

sed quia

eodem
hac,

exislcntes,

semparte

quarum unaquaeque
in

dicitur

eadem

parte cjusdem videntur. Aliae dicun-

num, quia
et
alii

eis

signamus,
et
,

qua parte
et

cceli sol sit

tur crratica;, quia
coeli

modo

in

modo

in illa

planette,

qua exierint,

ad i|uam debeant

videntur. Et

quoniam de
si

intixis

fecimus

men-

perlransire.

Sed

quoniam

iila

nominibus auima-

tionem, quaeramus utrum moveautur, vel omnino
careant motu, et

lium tilulata sunt, aiaries, taurus, et caetera, circulus,
eBl

moventur, qualilcr moveantur.
ttellil,

quem

continent,
«juis

zodiacus dicitur; £wov enim
(|uaerat,

Cap. VII.

— Dc infixis

utrum movetuilur.
a lirmareferri.
,

animal. Si

autem causas nominum

Sunt qui cas non movcri asserunt, sed mento,
Alii

Helpeiieum

legat.

ut in co infixas, ad

ortum

et

occasum

dicunt cas etiam proprio motu movcri

quia

igncae sunt natnrse, ncc aliquid in aethere vel in aere
sinc

Cap. XII.— Dc disposilione signorum, Signorum vero talis est dispositio quod propinquus nobis est cancer, scilioet in conlinio m<
:

motu
ct

possit sustineri

,

sed

Bemper

in

eodem

zonn? hahitabilis

ct lorridae

:

deinde lco obliquando

circum sc movcri. Tertii dieunt, easdcm dfl loco loco ad locum moveri, nullum tamen eorum mo-

descendit, posl virgo, deinde libra existens in m<
torridse zonse, ultra

tuum ab
iu

oculis nostris

sentiri

:

quia

lantum

spatii

tarius, postea esl capricornus

quamest scorpio; deinde $agitnnobis remotissimus.

peragralionc suorum circulorum eon-umunl, tpiod

vita

humana, quac brevis

est,

et

ad

breve punc-

tum tam tardae acccssionis comprehcndcndum non suilieit. Quamvis huic senteotie quod de loco ad locum moveantur, conaentimus alia:i; tamcn rationcm prastendiroua, quarc motus carum non sentiatur, quss talia eat Omnis motus discernitur, vcl pcr immobilc, vcl minus mobile. Cum enim aliquid
,
:

ascendendo rst afuarku, poat pisces, deinde nrics, in medio torridc eoihb libnr, oppositaa aupra est laurus, gemini postea, deinde

Deinde oblique

cancer. Quod signum cujus mensis

sit,

et

tpiare,

loquendo dc sole dooebimua.
CAP. XIII.


per

Pc inrisibilibus circulis.
invisibiles sunt
,

:

Novem
quinque

alii eireuli

quorum sunt
dici-

paralleli,

unua quorum

BBquinoctiaJia

movctur,

si

aliquid mobile, vel rainus mobile vidc-

tur, hic csl, qui

mcdium

lorridx zonac vadens,

61

DE PHILOSOPHU MUNDI LIBRI QUATUOR.

— LIB.
sit

II.

62

,,.,„.• .!„_ ,,„ „ por anetem et hbram divuut ccelum m duo nemtr .... ,. „„. sphena. Qui ldco dicitur cequinoctiahs, quiaquando de quo sol ad ipsum pervenit, oequat dies noctibus
,-.
>

A

,.«...

polis recto modo csset super firmamentum, unus de r r
'

.

terram, et a ter sub terra,

vel

m
.

latenbus
coeli

terrae.

Cum

vero unus

intcr

medium

elatus ex

;

in

sequentibus dicemus.

Alter de parallelis dicitur,
et

nostra parte, similiter alter ex alia. Linea quae dicitur axis, obliqua est, et circa

ipsam oblique vol-

conjunctio nostrae
conjunclio ojusdom conjunctio torridae

habitabilis
et frigidae.

torrida:.

Tertius

Quarlus ex altera parte
Quintus

et

alterius habitabilis.

ejusdem conjunctio et alterius frigid.T, ut in posteriori

apparet tigura.

Sed, quia auctoritas clamat in
in

firmamentum. Et qttoniam falsam sententiam quorumdam de firmamento satis improbavimus, nostram vero poncntes probavimus, et de stcllis iniixis in eo, et de circulis, et mortu ejusdem non
vilur

coelo esse zonas,

utrum

telhere vel in aere sint,
Illi

tacuimus.

De

planctis dicere incipiamus

;

ergo a

tractantes de aere dicemus.

quinque

circuli di-

summo planetarum sumamus exordium.
DeSaturno, et quare aliqua stella Cap. XVII. dicatur frigida, et quot modis nomina qualitatum rebus attribuantur.

cuntur paralleli, id est aeque distantes, quia a medio, id est

wquinoctiali aequaliter distant.

Tantum

ridae

enim distatheec conjunctio nostrae habitabilis et torquantum et alterius. Similiter et conjunctio
nostrae habitabilis et frigidae et alterius.

B

Summus
Unde

ilaque

planetarum Saturnus
,

dicitur, in

Cap. XIV.

— De

duobus coluris.
,

peragratione

zodiaci

triginta annos consumens.

Post hos sunt duo coluri quorum principium in medio septentrionis est, sed alterum descendit per cancrum et ascendit per capricornum, rediens ad

in fabulis

senex dicitur. Hsec stella frigida et

nociva dicitur esse.

De

frigiditate

ergo

primum,

idem principium. Alter vadit per orieniem
tem, revertitur per occidentem ad
et ita in

et arie-

deinde de nocivitate disseramus. Slellam istam esse frigidam et siccam, antiqui astrologi probaverunt

suum principium,

summo

septentrionis se intersecant, et caedividunt. Dicuntur auid

lum in quatuor quadrantes tem coluri quasi colon uri,
syhestris,
dicti
sic

solem existentem in cancro, terras adurere videbant in aliquo anno rninus solito. Scientes autem ex natura solis hoc non contingere, quaesie-

cum

scirent

est

membrum
,

bovis

runt quis planeta in

eodem signo
:

esset

cum

sole refri-

propter imperfectionem

non
poli

perienlesque Saturnum dixerunt ex eo causam
giditatis esse.

quia imperfecti sint, sed quia pars

Sed

dicet aliquis
sit

Cum omne

corpus
et
;

illa alterius

quana intersecant,

nunquam

videtur.

stellarum

igneae

naturse

quod probat molus

Cap.

XV. De horizonte et meridionali circulo. Duo qui ad praedictum numerum supersunt me,

splendor, unde una neque enim probamus ex ratione illa quia dicunt quidam ex v icinitate aquarum congelatarum Saturstella dicitur frigida, alia calida

ridianus et horizon. Meridianus

dicitur linea

desi-

num

esse frigidum

f_:_.-j.

_:„...
,

sicul et luna

„.

1

est ex

-~t

,..,

„;-;.-;,-»-.

vicinitate

gnans

illani

partem

coeli, in

liter distat

ab ortu

et

qua sol existens, aequaoccasu, Horizon vero in quo
terra jungi
,

terrae et aquae.

Probavimus enim aquas congelatas,
non posse (Supr.
lib. xi,

in superioribus esse

cap. 2).

videtur coelum
quasi terminans

cum
Isti

dictus

horizon
in

Sunt qui inde dicunt phires esse qualitates ignis,
quae in

duo ultimum scribuntur

quibusdam corporibus sunt conjunctae,

in

sphaera, quia pro diversitate

circumspicientium vel

quibusdamdivisae.

Quemadmodum
nec calidum.

ergo est quoddam
ita est

habitantium variantur.

C ap. XVI. Motus vero

— De motu firmamenti et de polis.
3etheris, vel ignis,

igneum

et

calidum, et non splendidum,
,

quod-

dam splendidum
:

Dicunt enim quod
substantiam
vicinitas

qui praedictis radicitur,
talis
,

ignea non sint calida, nisi quae conjuncta sint alicui
spissae et

tionibus ccelum et

cum

ignis

firmamentum naturatiter semper sit
sit

est

humidae naturae, quam

in sui

in

motu

nec su-

commutent.
spissi

Unde,

si

alicui igneo

desit

pra ipsum

quo ascendat ubi

ostendimus, nec

humoris,

deficit
,

in

eo

calor.

Hoc autem

descendere potuit, quia hoc contra naturam ejus
est, et

probant per solem
ubi est aer spissior

quia in convalhbus montium,

omnia

inferiora loca ab inferioribus elementis
fuit

magnum exercet

calorem, in su-

occupata eraut. Item inutile

illum descendere,
in ea

perioribus propler aeris

subtilitatem

non

exercet.

descendcndo terram nempe incenderet, nee
aliquid vivere posset
;

ergo in quo possit

et

habet

Hujus rei sunt indicium perpetuae nives existentes. Sed de hoc loquentes de situ terrae satis dicemus.
Volunt eliam
super lunam nullum esse sensum caloris, prae nimia aetheris subtilitate. Non vero diisti

molum, et tnovetur in circuitu, et est in circuitu, non occupando diversa loca, se movere, sed partes aliter atque aliter sitas in eodem loco habere sic
:

cimus nomina quahlatum tribus modis rebus
bui
:

attri-

vero

in circuttu se

vertendo ab ortu per occasum,

vel propter effectum,
efficit

unde vinum
etsi

dicitur cali:

refert

secum stellas,tam erraticas quam infixas. Quamvis tamen circa terram volvatur non recto modo, sed oblique circa nostram habitabilem volvitur, quod per solos polos videri potest. Est autem
polus stella immobilis
alio.
,

dum, quia

calorem
,

,

frigidum sentiatur

vel propter

sensum

ut

cum aquam

bullientem di-

cimus calidam,
pter signum, ut

etsi naturaliter sit frigida; vel

pro-

cum dicimus sanum beue

dormire,

una

in

hoc capite

,

alia in

sine difficultate spirare.

Cum enim

aliqua stella diin

Axis vero

est linea intelligibilis
terrae

de polo ad po-

citur

frigida, effeclui deputatur.

Quamvis ergo

lum, per
tur

medium

directa, circa

firmamentum.

Si

ergo recto

quam volvimodo volveretur

se

sit

calida,

si

efficiat

frigus dicitur frigida. Inde,

qnia Saturnus junctus soli minuit calorem, propter

63

JIOXORII AtJGUSTODUN. OPP
etsi in sc
fit

PARS

I.

An

DIDASC. ET HISTOR.
in

C4

effectum dicitur frigidas,
quaeret

calitlus.

Sed A quando post eum
slio
cl
:

vesperc videtur. Unde estquaepossit esse Lucifer

forsan aliquis

:

Si

corpora stollarum ignea

in

eodcm tempore anni

unde contingit quod qussdam efficiunt frigus? Omnes enim in omnibus posse inveniri rationem,
sunt
,

sed

in

quibusdara recurrendum

ad

crealioncm
inde

:

Hesporus? Dicuut quidam hoc esse non posse. Cum enim sit paris velocitatis cum sole, et fere in eodem spatio cursum suum perficiens quomodo
,

quamvis possumus hanc

ralionem

reddere,

in

una

et

eadem

nocte, in vespcre sequeretur solem
In

quod diversa ignea, ex propinquilate ct remotione, magis et minus calefaciunt. Unde Saturnus quia rcmotior a nobis est, non calefacit torram sol vero
;

et in

mane

praecederet.

uno ergo anni tempore
:

praecedit solem, et tunc est Luci/er
quitur, et tunc est Hesperus. Alii

in alio

subse-

dicunt in uno eo-

quia propibquius terrae est, magis incendit
vel

eam

demquc tempoie
;

dicamus qaod qaamvis aliqua
ca
alife qualitates

stella

calida
,

sit,

sunt in
calor

nobis ignolae

a quibus

anni, illam ante ortum solis vidori, occasum ejusdem non tamen praecedere et subseqoi, boc namque impossibile est. Dicunt enim
ct

post

non potest descendere. Sed quia in medio proposuimus quaDslionem Non omnia possumus omnes, sit ingcnii ciijusque inquirere, quid pro solvenda hac quaestione possit invenire. Haec eadem g stella ex frigiditate dicitur nociva, et maxime quando est roirograda unde in fabulis dicitur falcem deferrc. Deferens enim falcem plus nocel recedendo,
: :

stellam illam alliorem esse sole, unde diutius videtur in vespere, eliamsi
tius

in

mane

Lucifer et

non subsequatur solem, cinon antecedat. Dicitur Hesperus, in eodem tcmpore anni, non
etiamsi illum

quia praccedat et subsequatur, scd quia ante etpost

ex sui altitudine videtur. Terlii dicunt

Venerem

et

quam acceiendo.
Cap. XVIII.
diaci

- De

Jove.

Mercurium csse fere ejusdem coloris et quanlitalis, semperque solem comilari; cum ergo sic comitantur illum quod tina prsecodil alla subsequitur
,

,

:

Post Saturnum est Jupiler,

in

peragratione zostella

praecedens in vespere, propter splendorera solisnon
videtur, sed subsequens post

duodecim annos consumens. Haec
ita

bene-

occasum

ejus apparet.

vola est, quippe

lemperata

in

suis qualitatibus,

Conlra aulem cst
tur,

in raane,

praecedens

nempe

vide-

quod per conjunctionem ejus cum sole probatnm est. Sed quando media est intcr Saturnum tt Martem,
si

seqaens vero splendore dici occultatur. Sed,

quia unius sunt coloris, et quantilatis, una et
stella reputalae sunt.

eadem

existat in superiore abside sui circuli, vel

in

infcriori,
lentia.

temperatur eorum nocivitas ejus bonovoin fabulis dicitur
:

Cap. XXII.
Quintus
est


,

De Mercurio
,

Inde est quod

Jupiter pavi-

Mercurius
pcragens
:

fore

in

anno cursum
legitur

trem Saturnum a regno cxpulisse, quia Saturno
cinior factus, naluralem
citur eliam

suum

simililer

cum quo Venus

nocivilatem
diversos

ei

aufert. Di,

C adulterata esse

quia quando est in inferioreabside

aduitorando

genuisse

qnia

sui circuli qualitatibus illius se miscot.
C.yp.

conjungendo se

prsedictis, in lorronis diversa eriicit-

Cap. XIX.

XXIII.

— De statu
,

et rctroijradatione prcedic-

I)e

Marte.
ct sicca,

larum steHarum
et

et

quod verum

sit

solem esse

Terlius est Kars slella, scilicet calida

sub Mercurio
Sextus est
Chaldau,

et

Venere, et de circulis ipsorum.

imle nociva,
situs

in

biennio peragrans zodiacum; sedpostellae l)enc-

sol.

Sed ante de

statu et retrograda-

interJovemet Vencrem, qme suni
praelis diciiur

tione stellarum praedictarum
et

doceamus, deinde cur

volae, vicinitate minuit

suam nocivilatem,

et illorum

benevolenliam. In

dominari, quia ca-

lorem confert
tas. Calidi

et

siccilatem, ex quibus est animosiet sicci

eorum sequaces dixerint, solcm esse in modio planetarum, super Venerem et Mercurium. l-gyptii quos sooiitus esi Plato eumdem Sextum
,

enim

animosi sunt.

Cap.

XX.

dixerunt,
cunt
platonirosj

et

superposilum Mercurio
,

et

Veneri. Diin circulo

De Venere.

quidam

quod

ost

qusedam pars

Isecundum Venus calida ei hmnida stella, unde esl benivola, in anno fere zodiacum circuiens. Dicitur adulterata cum
scilicet plalonicos

Quartus

uniuscujusque, ad
facit

quam unaquaeque

pervenerit. Sol

oani siaro vel retro ire, sed non diount qnare.

Marto, quia existens
facta vicina Marti est

in

superiori circuli sui abside,

''

Nos diciinus eas nunquam videri stare, quia, cum Bint igneas aaturse, est quod semper sint in moiu,
videntur tamen aliquando stare, ex afati et Oscei, id
esl

oiious benivola.

Dea

luxuriee
et in

diciiur esse, quia conferl calorem et bu

norem,

elevationa

el

depressione. Conslat enira inter
Planetis
ali-

calidiselhuraidisviget luxuria.

I

i

enim propter Vene-

omnes astrologos unumquemque dc
quando plus
lur,

rom

brevius dicamus, quod
;

prolixiua loquentes de

solito

removeri a

lerra, et lunc

eieva-

bomine exponemus
o\ calore luxuriam,

calidi et sicci

multum appelunt
nocet. Frigidi et
,

aliquando plus deseendere versus lerras, quod
dioinius. C.uni oi;;n olo\anlur vol

Bed ex siccitate non austinent

deprimi
lur,
si

doprimun-

effectum

el

si

faciual

maxime

eis

recto
el

modo hoc

lit,

sub eadeso parte signi
Sin

hiimidi e contrario male

appetunl

sed suslinent

:

videntur,

Btare oreduntur.

autem retro obliergo elavaliosus
sit

sed

Irigidi etsicci

Dec appetunt, aec habent effectum,
effeelus

quent
vel

,

ire

retro vidaatur.
est

Bujus
sol.

maxime

corpori

eorum prodest

eorum.

depr Bsionis causa

Cum cnim

foai
el

Cap. XXI.
Lucifer

— Quomodo eadem stella dieatur Lueifer
el llesperus.

totius caloris,

aliquando plus desieoat superiora
Si ilem

inforiora.

Undo

dosiccala COrpora slollarum plus so-

quando

ante

solera

videlur,

Bespenu

lilo

lcvia

ascoudunt.

ud nulrimenlum

sui

:

plus

solito

DE PUII.OSOPUIA MUNDI LIBIU QUATOR. hamores attrabat, gravia deacendunt. A
stare, astrologum ost. quia aic
,

LIB.

11.

66

Meridies.

Quod ergo dicuntur

cur Chaldcei dicant videtur. Deimle dicendum e>t solem esse quartum, -Egyptii ct Plato sextum. Verum esl solem esse sub Mercurio et Venere, juxta nelunam. Cum enim luna frigida et humida sit
,

cesse
esset,

fuit ut ei sol.

qui est calidus et siccus, vicinus
solis, irigiditas luiue, et

quatenus ex calore

o
S cn

iccitate

humiditas temperaretur, ne

cum

vicina

esset lerrae, eatn

distemperatam redJeret. Item,
,

cum
et

luna proprio
sole accipiat,

lumine careat

ut

ostendimus,
luminis
ita
sit

a

ratio est ut fonti

sui

sup-

posita, sine medio.
sit.

Sed quarovis hoc
et

Ghaldseis lamen aliter visum est,
sol
et

verum ex hoc quod
esse
ita

dicemus;
sunt,
in

Mercurius

Venus,

conjuncti
,

quod

fere in

eodem

spatio temporis

scilicet

B

Septentrio.

anno, plus minusve, cursus suos perticiant. Fere

Cum enim
dio

aries sic

sit

positus,

quod quando
;

in

me-

ergo sunt aequales eorum eirculi, sed juxla quantitatem circulorum planetae brevius vel prolixius tem-

cceli, inter

illum et orientem, taurtts est

deinde

gemini, post cancer; intcr
sunt pisces, post aquarius,
in

cumdem

et

occidentem

pus

in

peragralione zodiaci consumunt.

Cum

ergo

deinde capricornus, ut

fere aequales sint,
tineri.

unus ab

alio totus
,

non potest con-

hac figura apparet.

Intersecant ergo sese

ita

quod circulus Ve
et solis

tenderet, de ariete in

sol versus occidentem signum versus occidentem poSi

ergo

neris, inferiori parte sui circuli intersecat, superio-

situm transiret,

scilicet in pisces,

deindein caeteros.
de ariete
in caetera sine

res partes circulorum

Mercurii

plus com-

Cum

ergo signa versns orientem posita,

prehendit de Mercuriali,

quam

de solari. Circulus

transeant, scilicet in taurum, deinde
dubietate

vero Mercurii superiori parle sui inlersecat Venerium, scilicet inferiori solarem. Circulus vero solaris
superiori sui parte intersecat Mcrcurialem et

contra firmamentum moverentur. Subnefuit

ctunt etiam rationem, quare necesse

sic

esse.
si

Vene,

Cum firmamentum

ab ortu

in

occasum volvatur,

rium, plus

Mercurialem

mi-

planetae similiter moverentur, esset lantus impetus,

quod in terra nihtl stare vel vivere posset. Ut ergo nusVenerium. Sed, quia faceoculis r radii motuiobviarent, et impetum illius temperarent, lius illabitur animo in contrarietatem motus illius retorta sunt. Sed, subjecta descriptio intersecaquamvis contra firmamentum deferantur, firmamentionem illam ostendamus. tum tamen defert eas secum ad occasum et inde ad
orlum. Ut
si

aliquis

existens in navi, contra

quem

currat navis, se moveat, tamen navis quocunque va-

secum defert, non ideo a contrario motu quiescentem. Ergo quod paulatin vadunt ad orientem, naturalis cursus est, quod ad occasum et ortum, ex
dit

alterius impetu. Helpericus dicit

cum enim
Cap.

sol

non

sit

de

stellis

hoc esse non posse infixis in firmamen-

XXIV.

to, qualiter ab ipso refertur.

Si

enim

aliquis extra

Quando

circuli Veneris et Mercurii

liberius appareant.

Cum

circulus solis, ab inferioribus partibus
illis

am-

biatur, juste inferior

dicitur.

Solem tantum non
Reputatus

obscurat subjecta
est

,

quantum

D

navim est, quomodo ab ipsa defertur? De eo vero, quod sol vadit ad signa versus orientem posita, dicit sic videri, non vero sic esse. Cum enim, ait, firmamentum et sol, naturali motu ab ortu ad occasum
quod est sub prima parte Arietis, quia firmamentum aliquando velocius sole transit, cum in
tendant,
ita

supposita.

ergo sol

illis

superior, sed

lem, et ad alios planetas transferamus. Sed
cseteri

jam tractatum ad soquoniam
et

vicesima parte unius signi est

:

ergo vere sol venit

planctae,
solis

quemadmodum
ut

sol

moventur,
intelli-

de raotu
gantur.

loquamur,

similia de aliis

ante videbatur, ad ortum, non supra solem videtur, sed posterior; et ita per singulos dies transeundo, videtur quod ad signa posteilla pars signi quae

Cap.

XXV.

riora,

planetae moveantur firmamento vel contra.

Utrum

cum

Generalis ergo sententia
est,

omnium philosophorum
,

quod potest quilibet probare per lunam. Cum enim certum sit lunam ad septentrionem, non currere, si nubes ipsam praecurrant, quando transeunt lunam, videlurque quod ad

cum tamen non vadat

,

occasum volvi solem vero et a!ios planetas contrario motu ab occasu ad ortum moveri, quod ostenditur oculis per signorum
ortu ad
;

firmamentum ab

posteriora currat. Sed,

cum

priori sententiae doctisconsentit,
et

simus
est,

omnium philosophorum

verum
so-

illi

concordamus. Contraque hoc,
referri

ille dixit,

dispositionem.

lem a firmamento non posse

cum

in

eo non

67
sit,

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS

I.

-

DIDASC. ET IIISTOR.
Unde aer

68
nostrae habitabilis

etsi possuul dieere, quod est infirmum secundum nostram sententiam quam dicimus tirmum \forte,

A

torridae zon;o positus.

nec minus calidas, nec minus frigidus, nec minus
siccus, nec
litates

firmamentum], vocari

cethera,

tamen dicimus,

et si

minus humieius, sed inter quatuor qua-

non sit in firmamento, tamen posse referri ab eo. Ut enim in eodem exemplo de navi persistamus, si aiiquid leve juxta narim sit impetu illius refertur, ut si in ea non sit. Ergo cum sol levis et igneao sit naturae, a firmamento, etsi in eo non sit, potest,
referri.

temperatus.

Ex hac temperie

pori terrae ape-

riuntur,

evaporatque fumus liumidus, qui per ra-

dices arborum et herbarum scandens, confert eis augmentum, et vcgetationem (Macrob.). Unde qui-

dam mensis

hujus temporis dicitur Aprilis,
in flores.

quia

tunc terra aperitur

Estque hujus temporis

Cap.

XXVI.

Quare sol oblique moveatnr, hieme et vere.
sol et
alii

et de

proprium inconstans esse,
ex vicinitate hiemis,
statis,

scilicet

modo pluviosum
ex vicinitate ae-

modo siccum

Movetur ergo

planetae ab occidente in
,

modo eadem

ratione calidum,

modo

frigidura.

orientem, non recto
licet,

modo, sed obliquo modo
,

sci-

Inde est quod in Martio saepe intirmantur homines,
quia corpora

ascendendo ad orientalia seprsedictam signorum dispositionem. Sed, cundum Qu;r. necessitas fuit, quod sol oblidicet aliquis

descendcndo

humana

aperta sunt ex calore, et statim
si

corrumpuntur ex subito frigore. Sed,

aliquis se

B rhoc lempore conservet, tardius
i

in

eo,

quam

in

:

quo, non recto

modo movetur ? Respondetur Magna
:

Jictempore infirmitatem incurret.

quomodo oslendemus. Sed praedoceamus, quas diversitates oblique meando operetur, a remotiori,
id est a

Cap. XXVII.
in vcre
,


in

et

Undc altius moventur infirmi autumno ; et de qualuor anni

capricorno incipienles.
in ct

Cum

ergo

sol intrat

tanporibus.
Hic subjicit
aliquis
intret

capricornum, quod contingit
unius mensis intrat
exi'..

signum

,

medio Decembris, in medio Januarii
illa

aliquis

:

Unde ergo

est

,

quod

si

aliquam infirmitatem, non tam saepe
infirmitates

eique attribuitur in quo illud intrat, quia tunc
frigore confrigidae
sit

moritur in hieme
orianlur ex

remotissimus a nostra habitabili,
stringitur.

quam in vere. Cum malo humore perrr.embra se

diffundente,

Terra enim

et

aqua

naturaliler
,

ex frigiditate hiemis constringuntur humores, nec

sunt, nisi

a sole oalefiant. Item

cum non

quo

possunt defluere.

arescat, aer
in pluvias.

spissatur in nubes,

quae dissolvuntur

Ex

calore autem veris, itidem dissolvuntur,

quiet

Inde

fit

catur

hiems.

Est enim

quaedam varietas anni, quae vohiems humida et frigida,
in

bus decurrentibus per membra, succumbit
moritur.
ditur,

homo

Haec temperies ab ariete incipiens extensol est
in

exlenditurque donec sol transeat aquarium et pisces,

dum

tauro et

geminis.

Primum
Huic
quia

quorum primum
bus mensibus,
«

intrat

medio Januarii

,

et

setri-

C medio
calidi

Aprilis,

secundum medio Maii
In

intrat.

cundos in medio Fabruarii. Constat ergo hiems
et

tempori consimiles sunt aer, sanguis, pueritia
et

hoc

est

unum

de quatuor anni
qui

humidi sunt.

co

se

melius habent

temporibus.
superficiei

In hoc ex frigore constringuntur pori
,

melancholici,

pejus sanguinei, melius senes, pejus
ut quartana. In

terrae

nec potest calor evaporare

,

pueri. Pessima infirmitas cst quae venit cx sanguine, niinus mala
quae

remanens intus, nutrit radices herbarum et arborum, vicemque malris praegnantis obtinet. » Incrementum autem non confert quia nec calor, nec humor, ex quibus omne incrementum est, potest ascendere, propter constrictionis frigus. Sed unde gelu, unde nives, unde grandines, unde pluviae, unde
:

ex mclancholia

,

eodem

est conveniens, uti frigidis et siccis.

Cuni autcm usque ad cancrum ascendit,
pinquitate sua terram incendit
aeslas
et desiccat.

cx proUnd>

calida et sicca, quae incipiens
sol inlrat

medio Junio,
donec
in

quando
leone

cancrum

,

oxtenditur

tonitrua

,

unde fulmina contingant

,

in tractalu

de

acre dicemus. Huic tempori consimilia sunt, aqua, haec etenim frigida et phlegma, aetas decrepita
:

ginc
et

quem intral medio Julio, et donec quam inlral medio Au^uslo, hujus temporisest
est in virct

herbarum

arborura radices exsiccare. C.onsiet

humida

sunt. In

eodem

se melius habcnt cholerici,

mile est igni, cholerse,

juventuti

;

h;ec enira ca-

pejus phlegmatici, mclius juvenes, pejus decropili.

D

lida ct sicca sunt, in eo se melins liabcnt
tici,

phlogma-

Pcssima est iniirmitas qucc cx phlcgmate, quoliminus mala qiue ex cholera ut terdiana febris utile est in eodem augmenlaro cilunn. Pori liana
;

pejus cholerici, melius decrepili, pejus juvcnos.
quffi

Pessiraa est infirmitas

venit ex cholera,

minus

;

enim humani corporis, ex frigiditate constringunplus consumit. tur, unde calor intus permanens Contra igitur interiorem defeclionem opportunum
,

,

est. In eodem Augmcntandus est potus, ct minuondus cst cibus. Cum cnim ex calore apcrli sunt pori corporis, e\aporat calor naturalis, ex quo non

mala qu;c ex phlegmate

est utile uti

frigidis et humidis.

est infundere cxtcriorem refeclionem.
,

Inde quod

ila

bene digeritur cibus, scd qma potus

cito transit

pinguis vonler pinapud antiquos Deus hicniis immundilia paludis Spurius vocagebatur, et ab
batur.
In

in

sanguinom, augmontandus
divcrsitales
ot
in

ost.

ffie

oritur qu:i'-

stio. CttXD isttB

predistia tcmporibus

eodem bonum

est

uti

calidis et siccis.

cx propinquiiatc

Cum

vero sol asceudendo usque ad arietem perMarlii intrat
,

lingere, bo! vero existens in lcone, tantum

remolionc solis habcant condistat a
existens i»

venit, qiicm in incdio

noc minus ivin

nostra babitabili,

quantum

geminis,

in

motus, nec minus propinquus est, utpotc

medio

virginc

quantum

in tauro, in libra

quantum

in ariete

.

69

DE PHILOSOPHI V MUNDl
illis

LIBRI

QUATUOH.

-

LIB.

II.

70
ridies.

quare in
in his

tribus operetar ealorem et
el

humorem, A

Me-

Frigiga Zona.

duobus calorem
est
:

siccitatera ?

Cui respon-

dem Ium
ex
lioc

Quod

existens in tribus vemalibus,
est

TemOri-

perata.
Occi-

quod propinquus

operatur calorem, ex

vicmitate

hiemis praecedentis operatur

liumorem.

Cum
tat)

vero sol est in leone, et operatur calorem. Sed, quoniam ex calorc vcris

virgine ex propinqai-

Torens.

rida

jum humor desiccatus est, non est quo temperetur calor, nec unde sit humiditas. Inde est
et oestatis,

dcns.

autem tempus calidum.

Temquia jam omnino desiccst

pcrata.

Cum

vero est in libra,

catus est

humor

et exslinctus
et siccus, in

calor, oritur au-

Septen- Frigida Zona. trio.

tumnus, frigidus
intus

quo fructus habentes
caelera colliguntur ex
Incipit

humida

et sicca.

Ideo prudenti physico semper proviobtineat, et quis planeta
ut scias qualis futura sit

humores,

ut

racemi

et

gemina

siccitate aestatis, et
iu

autumni maturi.
Scorpione
et

dendum est, quae signa sol cum eo sit in eodem signo,
aestas, et alia

autum autumnus
libram, durans
lario,

medio Septembris, sole inlrante B
sol est in

tempora, ut contra futuram qualitatem
oblique

dum

Sagitse-

praesto

sit

medicamen.
et

quorum prirnum

intrat

medio Octobri,
frigidae et

Cum

igitur sol has diversitates operelur,

cundo medio Novembri. Assimilatur huic tempori
terra, melancholia, senectus, quia siccae

ascendendo
queretur,
si

descendendo, videamus quid mali se:

sunt. In eo melius se habent sanguinei, pejus
lancholici, melius pueri,

meest

pejus senes.

Pessima

semper recto modo volveretur et de hoc nullus dubitat, quod si semper ita propinquus nobis moveretur, ut in aestate, semper aestum haberemus.

infirmitas quae nascitur ex melancholia,

minus mala

quae ex sanguine. Ut enim

generaliier dicamus in-

omni tempore anui, pessima est infirmitas, quae fil ex humore simili temperati qualitatibus enim temporis augmentatur materia morbi, minus mala quae lit ex humore lempori contrario. Minuitur namque qualitate temporis materia morbi. In eodem utile est uti calidis et humidis. Inaequale est hoc tempus, ex
:

vicinitate praecedentis aestatis, et subsequentis

hie-

C

mis, ex quo succis fructuum habenlium, indiscretim homines penclitanlur.
milis praecedenti.

^W
Nec
esset,

Hic orilur quaestio
cxistens
in

si-

Cum

sol

in

scorpione,
sa-

aliquid crescere posset. Simiiiter,
esset, ut in hieme,
et

si

semper
frigoris

tantum
in est
et

distet a nobis,

quantum

piscibus, in

remolus

semper rigor

gittario,
illis
:

quanlum

in aquario,

quare alias operetur

nec extra fructus
:

herbae nascerentur.

Sed
sem-

qualitates, alias in istis?

Hujus solutio

facilis

dicet aliquis

Si ita se

moveret, ver esset in ariete,

in

praecedendibus nempe, id est in scorpione
quia
aestate

quod

aequaliter distaret,

quod

aequaliter nobis

sagittario,

desiccalus

est

humor,
fri-

per tempcriem faceret veris, nec aliquid mali inde

jamque
gus

sol

medium

torridae zonce Iransivit, est

el siccitas. In i^tis aliis, quia
:

similiter

est sol

remotus, est frigiditas

sed quia jandudum defecit
:

Nos dicimus contra pessimum inde provenire malum. Nunquam enim terra intus conciperet, quod agit in hieme, neque fructus si aliqui
proveniret.
,

calor, qui acra desiccat

paulisper spissatur aer in

nascerentus, ad maturitatem tenderent, sine quibus

nubes,

et

fit

diximus, hiems

tempus humidum. Quamvis, ut praesit frigida et humida, in principio

numerus animantium vivere non posset Et quoniam de naturali motu solis diximus, de his quae agit re-

tamen magis est frigida, miuus humida, in fine magis humida, minus frigida, in medio aequaliter. Ver autem principio magis humidum, minus calidum, in fine magis calidum,

D

latus
turali

a firmamento dicamus. Cum igitur sol namotu, ab occidente in orientem, contra firmanitatur, quotidie a firmamento,

mentum

dum

refertur

minus humidum,
in

in

medio
calida,
calida,

aequaliter. .Estas

vero
fine

principio
sicca,

miuus
in

sicca,

in

magis

magis minus

ad occasum, existensque super terram agit splendorem, qui dies dicitur. Sub terra vero eodem existente, in

superiori parte est

obscuritas, quae

nox vonatu-

medio

aequaliter.

Autumnus inprincipio

catur.

Attendendumque

est,

quod

dies alius

magis siccus, minus frigidus, in fine magis frigidus, minus siccus, in medio eequaliter. Notandum vero est quamvis istae sint quatuor temporum proprietates,

ralis, alius usualis sit.

De

naturali ergo prius, deinde

de usuali disseramus.
Cap. XXVIII.

— Quid

sit

naturalis et usualis dies,

ex accidente taraen variantur, ut
sit

si

cum
ut

hie-

et de divisionibus

eorum.

malibus signis
est,

aliquis calidus planeta,

Mars
si

Naturalis vero dies, viginti qualuor

horarum spaet

propter naturam calida et cicca Similiter,

in

tium continet,

scilicet,

usualem diem
in

noctem.

aestate sit aliquis frigidus et

humidus, plus

solito est

Unde dicimus

triginta dies esse

mense, cum in

,

,

71

IIONORII
et

AUGUSTODUN. OPP. PARS
quatuor physici didiccntes, a tertia
et

I.

DIDASC. ET HISTOR.
zodiaci, qui locus eclipticus dicitur.
sic pesita est,

eo sint dies

noctes.

Huoc

in

A

in

medio

Luna

viserunt, a non aparte noctis, usque ad tertiam diei
usualis, calidum et
diei usualis

vero sub eodem

quod,

si

linea diri-

humidum esse usque nonam calidum

gerelur, iret per medi im solaris et lunae et terreni
corporis
sic.

siccum, a nona

Tunc luna

facit

radis

suos

elidi

ejusdem usque ad terliam noctis, frigidum et humidum. Inde conlingit, quod quaedam infirmitates in diversis partibus ejusdem, pejus et melius secundum
praediclam rationem de temporibus habeant. Usualis

nec ad terram obtectu lunaris corporis possit descendere. Inde est quod
supposita
contingit.
tingit. Si
soli,

numquam

nisi

in

triginta

luna contingat, quia alio die, non est recto
soli.

modo

Non tamen omni

tricesima luna hoc

vero dies est spatium, quo sol ab ortu ad occasum
refertur.

Hunc

ut

naturalem, qualuor modis divise-

Sed quotiescunque coutingit, in ea conenim in tricesima di>s luna, ita opposita
sit

Prima enim parte illius, sol rubet, deinde splendet,' postea calet, ad ultimum descendit et tepet. Inde est quod in fabulis quatuorequi Phoebo
runt.

quod

aliquantum versus cancrum, alterum

versus capricornum, non potest luna Solis visum
et

descensum radiorum nobis auferre. Sed, quia de

nomina pnedictis ralionibus convenientia obtinentes. Primus nempe dicitur exactus, id cst, rubeus, secundus lacteus, id est, splendens,
attribuuntur
,

sole pro posse nostro disseruimus, deinde de luna

disseramus.

B Cap.
et

tertius
id est,

lampas,

id esl,

ardens,
In
istis
,

quarlus

Philogeus,

XXXI.

— Quarr
:

luna non habeat

spUndorem

amans terram.
contingunt

usualibus lertio in

calorem

et de novilunio et plunilunio.

anno

diversitates

aliquando

namque
ali-

sunt aequales noctibus.

aliquando prolixiores,

Luna

igitur ex propinquitate

aquae ct terrae spisstellae,

quando breviores.
Cap.

sius habet corpus,

quam

caeleras
et

unde non
a

XXIX.

Unde

cequalitates et inozqualitates

habet proprium spleudorem

calorem, sed

sole

dierum.

accenditur. Si enim proprium haberet calorera,

cum

Harum

diversitatum haec causa est.
est,

Cum
est

sol
in

in

vicina

sit terrae,

pcr singulos menses, 3estum caloris,
ageret,

hiemalibus signis

tumor
nos

terrae, qui

me-

frigns hiemis in terram

tanquam continuis
posset.

dio torridae zonae, inter
nobis, ne illum cito

et illum
et

positus, aufert
est,

inaequaUtatibus

,

nihil

vivere

Carait ergo

videamus

causa

quare

ab

oculis nostris auferatur,

inde brevius est splen:

dor ejus apud nos super terram
nrolixa, ct ideo

et sic dies in

umbra
terrae

nox. Sed quando cst

cancro. ct

et calore, a sole tamen superposito illunon tamen semper aequaliter, sed modo post novissimum, modo plemluniom, modo interlunium hoc ita fieri. Dicunt quidam, quod non est suppo-

splendore
stratur,

in aliis sestivalibus signis, quia citra

tumorem

sita soli, in

eodem

signo, prae nimio splendore eara

nascitur, cito in

mane

videtur, et tarde ab oculis au-

obscurari, nec possc apparere

Sed quando elonga-

fertur, inde prolixius est

splendor super terram,

et

tur a Sole iu parte incipit splendor apparere.

Unde

brevius umbra.

Eodem

vero in ariete vel in libra exi-

cum
lis,

plus removetur a sole,

major

in

ea splendor

stente, quia aequaliter dislat a nobis, nequaliter super

apparet.

Cum enim primum

appareat ex patte so-

terram,

et

sub terra

est,

inde est aequalis splendor,

et aequalis obscuritas.

Cap.

XXX.

— Undc

eclipsis solis sit,
)i<m contingat.
solis,

quod singulis

eorum sentenda. Nobis videtur quodomne luminosum supposilo aliquo obscuro, in opposita sui parte facil umbram, in parte sui splenfalsa videtur

mensibus
Enumeratis

dorem, eum
naturali

igilur luna quae, ut

prsediv.imus, natuiu
in

effectibus

tam ex

r aliter esl obscura, soli supposita est,

parte

sui,

id

quam

ex

accidenlali
et

camus, unde,

molu, de eclipsi ejus diquo tempore contingat solem csse
Eclipsis Solis.

supra solem ponit splendorera,
versus terrom
facit

opposita para nobis

te, id esl

umbrm unde

luna non videtur. Sed, quando elongatur a sole, incipit

splendoradmodum
<j.ovo£tv> ;.
i

gracilis

cornu apparere,

ui-

citurque

splendens deecendit,
L*

Quantoque plus elongatur plus ita quod in septimo die dirho-

dicitur, id cst flivisa per medium. Et est notandum quod quando splendor descendit umhra ascendit, et e converso post septimum vcro diem

tomos

:

usque ad decinram tertium cst iftftxuproc, ii eal minus plena, et major dimidia, decima quarta
\imi) pic

quia per diamelrum remota

Btl

I

sole.

Ouod
totus

potest probari ex

hoc

quod

sole
el

occidonte
desoendit
est

ipsa oritur,

jam

tota

umbra

aseendit,

splendor,

estque

~avffeX|a.To;,
inci])it

id

plcsoli,

nilunitm. Postea vero
et

appropinquarc

umbra descendere, splendorque ascenderc. Unde delicit exnostra parte splendor el til priinum

.

DK

P

HILOSOPHIA MU.NDI LIBRI QUATUOR.

-

Lllt.

II.

74
sint,

A

Cum
quippe

ergo corpus solis et terrae sequalia non

cum

sit

sol

octies

major quam

tcrra,

um-

bram

terrae xocAivSpo?

esse non
in

potest.

Calathus

vero est figura ab acuto
xocAaGoaov)!;

altum rediens. Unde et
figurae

umbra, hoc fit, quando luminosum corpus minus est obscuro, ad hunc modum. Sed figura umbrae terrae calalhoides
dicilur hujus

esse non potest, quia sol, ut probat Macrobius, ma-

jor est terra.

Conoides vero umbra
tendit, quae
;

dicitur,

quia

ex lalo in

acumen
sit

fit

si

luminosura corsubjecta

pus majus

obscuro

ut monstratur in

descriptione.

R
descendendo da-itxu^To?,
aovosior,;.

deinde

StyoToja.o?,

post ea

Haec omnia erunt apertiora ante oculos

precedente figura posita.
Cai>.

XXXII.

— De

eclipsi lunce et

quare singulis

mensibus non contingat, et de figuris
dicta ecliptica linea sic dispositis,

umbrarum.
sol
est in

Eclipsis vero lunae est ratio, sole et luna in prae-

quod

interiori hemispherio, luna in superiori,
in

terra

vero

medio

:

sic

quod

si

linea descenderet a

medio
et

lunaris corporis,

transiret per

medium

terreni

solaris. Tunc tumor umbram, scilicet, usque ad ipsam lineam, unde et patiturque radii solis, non possunt eam accendere eclipsim, donec movemdo se, tumorem transierit, et splendor in ea apparere incipiat. Inde est quod nunquam deficit nisi in quinta decima luna, quia tunc est soli opposita, non tamen in omni quinta decima luna hoc contingit. Sed quotiescunque hoc ccnlingit ex figura umbrae terrae. De figuris umbrarum quae ex aliquo rotundo corpore opposito splendori ejusdem fiunt praedoceamus. Omnis talis corporis umbra vel est cylindroides, vel conoides. Sed terrae altius interpositus, dirigit
:

Ergo quia

solare

corpus majus
est
:

est

terra
et

,

um,

q

bra

illius

conoides

cum

Sol

luna

ut

praediximus, conus umbrae terrae

recto

modo ad
a sole acSi

lunam
cipit
in

tendit

donec

eamque inficit, nec radios conum umbrae transierit.
sit

autem
sed.

quinta decima luna non
sit

sic

disposita,

alterum

aliquantulum versus septentrionem,

al-

terum versus austrum,

conus

umbrae non
inficit,

recto

modo ad lunam
illam, ad

dirigitur,

nec eam

sed juxta

cylindrus est figura longa et
crescens, neque lineas in
dicitur cylindroides
fit

rotunda,

aegualiter

hunc modum.

summum

attingens. Inde

umbra

quae talis figurae est. Quae

luminosum corpus et obscurum ejusdem quantitatis, ad hunc est modum.
quoties

D

Cala-

ihus.

Terra

Eclipsis lunaz.

Patrol. CLXXII.

75

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS
et

I.

DIDASC. ET HISTOR.
et

76
illu-

Viso unde eclipsis lunaj contingat,
singulis mensibus, de

quare non in

A Cum

luna frigida

humida

sit,

quamvis a sole

umbra

quae semper in medio

minetur, aliqua parte sui retinet, quae
scuritatis naturaliter mibi

nliquid ob-

ejus videtur, quid nobis inde videatur, dicamus.

semper apparet.

LIBER TERTIUS.
PR.EFATIO.
Etsi
sludiis

aliquid
spatii

non

potest,

donec huraido se misceat,

ct

docendi occupali, parum

ad

spisso. Istae

eaedem diversitates ex acrc superposito
quippe aeris, terram subje-

scribendum habeamus, quoniam inde multos vestes
philosophiae abscindentes, et
ptis

in terra sunt. Qualitas

cum

panniculis arre-

ctam

inficit.

Sunt

igitur

quinque zonae

in

aere,

totam

sibi

eam

cessisse credentes, abisse digno-

quinque

in terra.

De

aere ergo superposito nostrae

scimus, voce ipsius clamantis excitati, ne nuda re-

habitabili,

disseramus, ostendentes quid in eo et
a diversitate pluviae, quia est

maneat, particulas abscissas slylo nostrae parvilatis

unde
periei

sit, et

omni tem-

consuimus
jacere
:

:

non ignari morsibus
ait

invidiae

nos subet

communis, incipiamus.
Cap. IV.

nobisque hodie est periculum noscere

ha-

Utide sint pluvice.

bere. Scd quoniam, ut

quidam

:

Pluviarum ergo diversae sunt causae. Aliquando
Justius invidia nihil est, quce protinus

ipsum

Auctorem

rodit, excrucians
I,

animum

;

namque fumus spissus, et humidus evaporat cum ascendit, minutissimae guttae se involvunt,
grossiores
et

:

qui
quae

Et Horat. (Ep.

n, 57.)

graviores

factae,

cadunt, filque pluvia.

Invidus alterius rebus macrescit opimis.
Invidia Siculi

Aliquando vero aer ex
salur,

frigiditate terrae et aquae spis-

non invenere tyranni

transitque in

aqueam subslantiam,

quae ex

Majus tormentum.

calore solis, ut glacies ab igne desiccata, cadit per

De tormento

illorum certi, etsi de raultis morsibus

minutissimas particulas. Aliquando ad nutrimentum
sui coloris

venenatorum non dubitanles, quasi Catonum per
aestum Libyae feritatem sectantes, rationibus diversis

solem altrahere humorem contingil,
est,

et

pusillorum muniti, ad sequentia transeamus.

Cap.

I.

— De aere.
et

Et quoniam de aelherc de aere

ornatu ejusdem,

quae

G

igneam transit substautiam. Quod vero gravius deorsum cadit, ubi post aculissimum calorem videmus contingere pluviae inundationem. Habet auiem quajsiionem.
quod
in illo liquidius

nobis visa sunt, nostro proposito congrue docuimus,
illi

Cap. V.

— Quare

solis

radii et calor ad terram

conjunclo, ct subdito, doceamus, quae,
contingant, ostendentes. Aer igitur
lerrae

tendant.

et nntie in illo

Cum

proprium

sit

ignis

tendere sursum, unde e*t

est a luna

usque ad terram, qui quanto
tanto

pro-

pinquior,

humidior

et

spissior;

quanto re-

quod radii solis et quod dicimus, quia
Praedocuimus enim

calor ad tcrram tendunt?
sol igneae naturae sit,

Ad

non quia
dominalur.

cum sit suppositus soli, ex eo calorem et humorem accipit. Sed quoniam sol terminos torridae zon;i: nunquam excemolior, siccior el splendidior. Hic
dit,

ex solo igne constel,

sed

quia

in

eo

corpora stellarum ex quatuor

elcmentis esse facla,
sol

dominante tamen igne
,

:

cura

illam partein aeris ex vicinitate accendit, et resui coloris reliaqoit.

cx

quatuor elemcnlis constot
in

quamvis igne
esl,

motam expertem
Cap.
II.

domiuanto, qui

eo ex terra el aqua

ad

siraile,

Qualiter quinque zonn- sint in acre.
in

Sunt ergo

aere quinque diversitates, ab non,
.

anti-

quis zonae dictrc sunt,

ut

quidam
/.

aetimant,
.__

Sed quia a caloris fontc procedit, secum aliquid caloris defert, quo terra ct aqua caletiunt, et quoniam natura est caloid est ad terram
et

aquam

tendil.

ris

supcr lunam.
....

Illic
,,

nerape orania iramutabilia sunt,
.

ascendere, calor qui praedicto

modo
eleval,

descendit,

quia

lllic

nulla

est

contranetas.

Cura

enim

.,

lbi

u

r\

revertendo sccum ahquid
..

humons

quod ebul

aether, qui ignis dicitur,

corporaque slcllarum ignea,

liendo in sui substantiam transmiltat.

unde

in aliqua partc erit frigus?

Sed

scio istos ex

Cap. VI.

Quarc

sol calcfacit terram, et ignis

verbis philosophorum crrasse,

qui quinque

zonas
Si

superior non.

esse in ccelo pronuntiant. Conlra hoc

gominam ha-

crgo proprie possimus loqui, dicamus quod
elevat,

sol

bemus dcfensioncm. Prima
tur coelum, undo aves
coeli

est,

quod aer ssepe voca-

sursum humorem
ro superior non.

non

atlrahal. Ideoquc fons

dicuntur. Secunda est,

caloris dicitur, quia sic subdita calcfacit^: ignis ve-

quod quinque partibus

aeris,

quinque partes aelheris

Cum enim

sit

elomentum non ex
et

superposilac sunt, vacalurquc para aetheris
partis aeris sic supposili
sila frigida?, frigida
:
:

nomine
sit

elomentis factum, nihil cst in eo quod ad inforiora
descendat. Inde vero est quod pars aeris
soli
sit

diciturquc pars suporpoin

terrw,

quamvis

ca nullum
:

fri-

gus. Pars suporposila torridae, torrida
aethere aliquis
sit

non quod

in

forvor caloris.

Cap.

III.

— Quw. diversitates cx
ila

acrc in lcrra sint.

Est ignis supcrior

sublilis,

quod acccudcrc

Komota autom frigida, oUl Nonne ignis, ubicunque est, calidus est ? Cui dicimus. Non, nisi humido et spisso junctus. Quamvis crgo super lunara sit ignis, non ibi fcrvor cst, doficit cnim humisubdida
ost fervida.

retheri subjecla.

Sed

dicct aliquis.

77

DE PHILOSOPHIA MUNDI LIBRI QUAruOR.
et

LIB.

III.

78

da

qua accendatur ignis, neque sed unus et contmuus frigus neque obscuriias neque aliqua mutabilitas. Sed dicet ad hoc splendor,
spissa materia
,

A

Cap. IX.

Quare nives nunquam contingant in

cestate,

,

cum
:

in ca contingat grando.

quod Aristoteles
calere.

ait

:

Impossibile est ignem
ibi

non

tingat,

Respondemus
,

locutum fuisse Aristotelem

de inferiori igne, qui semper alicui spissae materiae mistus
calere,
est
et

Cum in aeslale sappe grando conquare in eadem, juxta inferiora montium nunquam nives contingant? Contra hoc dicimus In
Hic subjicient
:

aestate

humorem

nunquam
non

calere desinit.

Dicimus ignem

ex calore alicujus elevari, elevan-

doque gultas

actualiter, sed naturaliter. Quarta causa

involvi, quae grossiores factae, frigore-

pluviarum, ventus elevans humorem, de stagnis,
fluviis, el

que congelatae, grandinem gignunt. In hieme vero,
quia frigus circa terram
est,

gultas aquae,

lacubus.

Inde est quod ranunculi

antequam

et

pisces, a mullis visi sunt de aere cadere.
ut

Cum

enim,

grossae sint, ex frigiditate temporis conslringi, ct in

diximus, aqua vento sustollilur. contingit quod
et

ranunculos
rali

pisces

secum

elevat, quibus ex natu-

nivem transmutari, constat. In aestate vero quia frigus circa terram non est, donec in altum elevatae,
,

grossae et spissae fiunt,

grandine descendentibus, stupent ignorantes.

non congelantur. Nunquam

ergo

Nullum ergo tempus anni immune est a pluvia. In omni namque vel fumus humidus evaporat, aer ex
frigiditate

in aeslate nives, etsi in ea sunt grandines.

De

tonitruis et fulminibus,

unde

et qualiter

contingant»

g

disseramus

spissatur, vel

humor

calore

,

vel vento

elevatur.

Cap

_

x

De

tonitruis et fulminibus.

Cap. VII.— Quod ante finem

mundi

guttce sanguinit

cadent, vel quare sanguis dicatur pluere.
Haec pluvia quandoque plus solito spissata, ex ni-

Fumo igitur, ut praediximus, ad superiora tendente, cum ad summum aeris pervenit et praeponderationem humoris, movetur aeris summitas. Cujus parti,

mio calore incensa,
et spissa.

fit

ad

modum

sanguinis, rubea

culae

ad

modum undarum
faciunt.

aquae sibi occurrentes,

Quod

videntes,

rerum causam ignorantes,
veri-

fragorem
transit in

Ex motu

vero aer calefactus,
:

philosophorum, dicunt sanguinem pluere.Inde
simile est dictum esse
gultae sanguinis cadent, et
tiniri,

quod ante finem hujus mundi

igneam substanliam, fitquecoruscatio quae quamvis cum fragore fiat, citius tamen ad nos pervenit, quia

cum

debeat ex ustione

visus

velocior

est

auditu.

Cum

ergo,

ut testatur Scriptura, quae dicit
:

psalmo qua-

sicut praediximus,

sparsim ex fumo humido

spissati

dragesimo nono

Deus noster manifeste veniet,
silebit. Ignis in
3).

generantur, impetus qui ascendit sursum, est fragor
sine fulmine.

Deus noster et non

conspectu ejus

Sin autem impetus

illc

deorsum ten-

exardescet (Psal. xux,

Et alias

:

Qui venturus est

q

judicare vivos et mortuos, et soeculum per ignem.

tamen lantus non fit, quod usque ad obstaculum perveniat, nondum est fulmen. Cum vero ad
dat,

Aquae ex calore in nubibus

expansae, ex fervore

obstaculum pervenit, obstantia

findit.

spissabuntur, et incensae, rubeaeque factae, ad simi-

Sed quia proprium

est

motus

aeris

,

tendere sur^

litudinem sanguinis cadent. Est quando in pluvioso

sum, nulla materia exire vetante, revertitur, sparsosque recolligit ignes. Si vero in hac inferiore parte
aeris,

tempore arcus discolor
existant
,

in

nubibus apparet, unde
tot

et

unde

in

eo

appareant

colores,

multus

sit

humor, aer existens,
sit

in illo

impetu

dicamus.

igniri

non

potest, fitque fulmen findens,

non urens.

Cum,
vet, vel

ut supra diximus, calor solis

humorem
in

ele-

Si

autem

ibi

non

fumus humidus evaporet, aquae

nube ut

ignescit, fitque

humor, ex motu et siccitate fulmen urens. Est autem fumen pars
usque ad obstaculum pervesonus.

in vitreo vase, et ubi est tenuior ei calidior,

rubeum
vel ni-

aeris, collisione aliqua

ostendit colorem, ubi spissior,

purpureum

nicns,

cum

impetu. Tonitruum vero, est partium
Coruscatio

grum. Inde

quod aicus ille nunquam ut in opposita parte solis relucet. Aer enim ex splendore solis
est,

aeris sibi

occurrenlium

autem

pars est aeiis ex impetu ignita et splendens.
,

Non

est

ita irradiatur,

quod diversi

in

eo colores apparent.

Cap. YIII.

D
Unde grando
et nix.

Visis ergo causis pluviarum, et arcus coelestis, de

grandinibus disseramus.

Cum
fieri,

igitur praedicto

modo

humor

elovetur, contingit saepe in superioribus venet

ut quidam asseigitur fulmen lapidea substantia runt. Si enim lapidea esset substantia, non huc et illuc discurreret, nec sursum reverteretur, et cum aliquam feriret carnem, et ossa comminueret. Ideo fulmen saepius alta sternit, quia, cum ab alto oblique descendit, citius alta repetit. Sed quia quorumdam
est sententia,

tum trigidum
frigiditate

siccum

qui guttas aquae ex

quoddam fulmen

esse lapideam subs-

congelans, transmutat eas in lapideam
:

tantiam, ne ex ignorantia vel invidia videamur

eam

substantiam
test

et quia gutlae rotundae sunt,

quod po-

vituperasse, vel tacuisse, breviter illud declaremus
sive

probari per

rotunda foramina

,

quae agunt in

exponamus.
isti,

lapide, assiduitate cadendi,
dit.

grando rotunda descen-

Unde carmen

:

quod cum fumus humidus ad superna ascendit (proprium namque est fumi humidi ad suAiunt

perna elevari,
Gutta cavat lapidem non vi sed scepe cadendo. Nives vero sunt supradictae gutlae, antequam grossae
sint, spissalaeque

ut saepius a

nobis expositumest), ele,

vatur
calore

cum

ep aliquid terrenae substantiae
in

quae ex
,

solis

lapideam spissatur substantiam

et

congelantur.

continetur in concavitate nubis, donec impeiu ali-

79

HONORII AUtiUSTODUN. OPP. PARS
dividit,

1.

DIDASC. ET HISTOR.

ao
sit stella.

quo nubes

unde

lapis

ille

impulsus altum

A
ret,

Cap. XIII.

Quod cometa non
quae in

aliquid percutit.

De cometa vero
Cap.XI. — Quarein sola cestatecontinganl fulmina.
Hic subjiciet aliquis
:

mutatione imperii appa-

hoc sentimus quod

stella

non

cst

;

quia neque
infixis

Cum

in
,

omni lempore anni

de
est

infixis,
,

neque

aliquis planeta.

Quod de
illius

non

fumus humidus, ut praediximus ascendat, quare in omni non contingunt fulmina et tonitrua ? Cui dicimus Cum ab fumo humido ascendente habent esse, non fiunt tamen inde donec ad summum pervene:

ex hoc apparet, quod motus
est,

sentitur.

Hancta vero non
deatur,

cum

exlra zodiacum sappc viSi

nec motum planetarum sequatur.
aliquo hemisphaerio.
,

item

slella esset, esset in
stellae

Cum
undc
est

igitur
ista,

quod per simile maris polest probari. Cum cnim mare, cx fumo ascendentc, in fundo commovelur, ex spissitudine, non potest huc vel illuc impelli. Sed cum usque ad summum commotio illa pcrvenerit,
rint aeris,
illac

ejusdem bemisphaerii apparent
videtur,
,

quae

major

non apparet

?

Non

ergo

stella,
ali([uid

sed ignis

juxla

vohintalcm Creatoris, ad

designandum, accensus.

et

illuc

undae impelluntur,
a

fitque tempestas.

Cap. XIV.

— De

rcfluxionibus Oceani.

Quod vero tempestas
probari,

fundo incipiat, per hoc potest

quod phocas undas agitantes ante tempestatem videmus. Unde Plinius ait Nautrr sunt dormitoriw, qua> in fundo maris dormiunt. Fumotamen,
:

g

Quoniam de

aere, et eo

quod

in
,

eo conlingit.pro

ut praediximus,

fundum maris commovente

,

excitali

affeclata brevitate transcurrimus de aqua ct silu ejusdem dicerc incipiamus. Sapienlia ergo divina, sine calorc el humore, nihil posse vivere praesciens,

ad

summum

ascendunt.

Quod

videntes nautae, expe-

terram

ve-ro et

aquam

esse frigidas, ut in ea vivere

de physica incerti, lempestatem futuram praedicunt, quippe jam incipit tempestas in
rimento
certi, etsi

aliquid posset,

totius caloris

fontem,

id est

solem,

ut aequaliter hinc et illinc

terram calefaceret, super
a solo calore nihil

fundo. Simile vero est in aere.

Dum

enim

inferiorcs

medium

terrac

posuit.

Scd quia

partes aeris oblinel fumus, ex spissiludine non potest

vivere possel, in medio ejusdem fontis caloris

fonillinc

huc

vel illuc impellere aera.
et illuc

Sed cum ad sum-

tem humoris supposuit,
terra temperarelur. Est

ex quibus hinc et
in

mum
lit,

pervenit, huc

ex labilitate

eum impel-

ergo fons lnunoris

medio

liuntquc tonitrua et fulmina. In hieme vero, ctsi
sit,

torridae zonae, in

mcdio

aequinoctialis circuli, terram

non cst lamen tantus calor, quod spissus fumus usque ad summum possit erigi, non
aer spissus
etiam in aere.
ris,

circumdans, qui ideo esse a pluiibus non creditur,
quia per nimium fervorem, ad ipsum non perveniphysicis tamen praedicta necessitate esse creverumquc mare vel Oceanus appellatur. Hoc vero mare cum usque ad Occidcntt m venerit, duas refluxiones ibi facit, quarum una ad austrum alia
tur.

Remanens ergo
quo elevatur,
:

in inferiori parte

ae-

A

ventos et pluvias gignit.
fcrvor

In aestate, cujus est
fitque

ditur,

maximus
trua.
est

partium aeris
et

diversa incursio

unde contingunt fulmina

toni-

,

In autumno, qui est frigidus et siccus, neque

ad

scptentrionem vergit, latera terrae sequentes. Si-

humor

qui elevetur, neque calor quo elevetur.
stellce
.

militer in oriente duas facit relluxiones, ad praedicta
latera se vergentes.

Cap. XII. — De eo quod

Cum

occidentalis vero retluxio,
si-

videntur aliquando

et illa orientalis,

ad praedicta latera se vergentes,
et recessio

cadere
In

bimet occurrunt, ex repercussione ingurgitaturretro

eodem aere

vidctur nulla stella cadere, cadente

mare

;

fitque

famosa acccssio

maris, quae

aliqua.

Cum
Itcra

igneae sint naturae, et proprius stella-

fiuctus[vel, aestus maris pro
Similiter aliae duae in capite
alii

fluxu]
sibi

maris dicitur.
subditos mari

rum

locus

sit aether,

nunquam ad terram descensint
,

occurrentcs. Sunt

dunt.

cum maximae
si

etsi

ex remotione

qui dicunt fiuctus maris montes
esse.

parvae videantur,

aliqua caderet, totam terram vel

causam

Cum

itcm usque ad ipsos mare perveingurgitatur, impleturque retro

maximam partem cjusdcm
ribus parlibu3 aeris,
est

occuparet.

Non ergo
,

ca-

nit, retro

cadit,

et

dunt, sed caderc videntur. Saepe etenim in superio-

alveus, sed ante expletur. Si ante vero expletur, retro

vcntus

el

commotio

etsi

itcm rcvertitur, ct expletur retro, sed implctur ante

non

sit in

inforioribus, ex ea coinmotione aer igni-

D

praedicta occidcntalis refluxio, ad septentrionem ver-

tus et splendens, per aera discurrit. Qui

cum

extra

gcns.

Cum

juxta latera terrae tangens Africam, ad
inter
,

aliquam stellam splendere

incipit
,

,

suo splendore

linem ejus pcrvenerit,

Calpem

et

Allanlem,

visum

illius

stellae

nobis aufert

videturquc quod
:

usquc juxla Hierusalem veroascendat

Medilerraceum vocatur,
si

stella ccciderit.

quod

stellajn

Sed dicet aliquis Unde est ergo illam non videmus? Huic dicimus
: ,

diversa a diversis regionibus nomina accipiens. Qualiter

ct

descendat

quis scire deside-

Stellam illam videri posse, sed eam esse

nesciri.

rat, et

quae nomina, ex quibus regionibus sumpta,
consulat. Scd quia facilius illabilur
,

Cum

enira, ut praediximus, aer ignitus discurrat, aer

mappam mundi
subjiciamus
talis
:

spissior, et

modo

tardior subsequitur, qoi inter nos

animo subjecta descriptio

id

quod diximus oculis
occiden-

et stcllam illam positus,
fert.

visum cjusdem nobis austella apparcat, lir-

in posila (col. seq.) sphaerula

Scd antequam transeat, ct mamentum, quod ad occasum
l.ini

reftuxio ad scptentrioiicm vergens, ex Allante
,

volvitur, stcllam

il-

monle adjacente

Allanticum
et

ad ulteriora secum detulil
in

Cumi|iie Hpparel,

quam

est

Anglia,

mare vocalur, infra vicimc insulav Ex Orienlali
oaacitnr In-

quia

alio

loco,

(iii.im

anteaeaset, videtnr, alia

refluxione ad Septentrionem vergente

slella putalur.

dicum maie.

Sirailiter

ex

;dii$

rcfluxionibut

ad

81

l)E

PHILOSOPHI.Y MUNDI LIBRI

QUATUOR.—

LIB.

111.

82

auslnim se vergentibus credendum est, maria nasci diversa. Sed hoe noslra atlestatione describi non
debef,

A

ciendo figuram, minuemus laborcm,
lluxiones occurrant. ln prima ut cx

unam

similem

praecedenti faciamus, in qua non in medio sibi reilla

quia

propter

lorridam

zonam interjcctam

cardinales, ex

situs illarum nobis incognitus perseverat.

hac collaterales intelligamus.

Refluxioncs ab Occid. ad Seplcnt.

8
».

3

e e
s

o
a « K o •^

u O

o
non plus quam duos per simile istarum de possumus ostendere aliis inlelligatur. Quaeritur autem ex praesi
Sed quia
in

una

figura,
,

,

R
3

:

dictis

causis

contingant venti
,

cum

quotidie
,

re-

fluxiones

dividantur
quotidiani

sibique

occurrant

quod
quousque

•mnjjsnY V v
Cap.

9jmuQ

qv yp«o?.rn//pj/

testantur

fluctus,

quare quotidie venti
:

non

contingant.
contingant,

Cui

dicimus

quod, et
faciunt,

si

XV.

Dc ortu ventorum.
est,

tidie

non impetum
esse,

qui

ad nos perveniat.
Et quia nostra sententia

Saepe vero contingit,

quod non

ex

illis

refluxibus

putamus ventum
in

cum

in

aliis

regionibus, vel

ventos nasci, de ortu eorum disseramus tam eardi-

superioribus aeris partibus transit, non tamen a

nalium quam collaleralium,
mus,
in

cum

igitur, ut prsedixi-

nobis sentitur. Sunt qui dicunt cavernas terrse causas esse ventorum.
aeris ex labilitate,
fit

Occidente ex

illo fonte, totius

humoris, duae

Cum enim

eas subintrant, partes
et alia exire

retluxiones una ad austrum, alia ad septentrionem

una intrante,

volente,

dividuntur, in

illa

separaiione movetur aer. Sed

si

conflictus,

quo aer commotus, generat ventum.
est,

tantus fuerit impulsus,
rit,

quod usque ad nos pervenegenerat ventum qui Zephyrus vocatur. Duae vero
ventum, qui Euet occidentalis
sibi
L*

Inde est quod jEolia, quia cavernosa

regio ven-

orientales, sua divisione generant

rus nominatur.

Cum

vero orientalis

ad septentrionem vergcntes.in medios

occurrunt,

torum dicitur. Alii dicunt fumum humidum ascendenlem, et praeponderatione sua aera movere, ventumque rigare. Nos vero primum, et secundum, et tertium, causam ventorum esse docuimus.
Cap. XVI.

movetur
tur

aer, fitque ventus septenlrionalis, qui dici:

Unde qu&dam aqua
salsa.
salsa sit

dulcis,

quazdam

Boreas

qui idcirco frigidus, quia in frigida zona
vero,

nascilur. Siccus
terrae

quia nubes de hoc angulo
fi-

Unde aqua

doceamus.

Naturalis sapor

ad medium fugat, estque pluviosus, juxta

aquae insipidus est, unde naturaliter est insipidum

nes torridae zonac.

Cum

vero transit torridam zo-

phlegma, ex accidente tamen
talis est
:

fit

salsa.

Cujus ralio
sit

nam,

calefit, elsi

nobissit frigidus, ibi

tamen

est cali-

Cum
est

mare, ut diximus, torridae zonae

dus. Similiter

cum

duae vergentes ad austrum, in
etsi ultra

suppositum, ex calore spissalur, fitque salsum. Cer-

medio

sibi

occurrunt,generatur auster qui,
sit,

tum nempe
salso,

per ebullitionem aquam transire iu
aliquis
:

torridam zonam siccus et frigidus
Boreas, quippe

ut

apud nos

salem. Sed dicet

Cum
et
:

ex

principio

hoc

tamen

transit

zona orialur, quia per torridam zonam, calefactus est. et
in

cum

frigida

omnes aquse nascantur,
Salomone, qui
aquas
dicit
i).

ad idem revcrtan-

tur (teste

ad nos parvenit calidus, fugandoque ante se nubes, usque ad angulum terrae in quo habitamus, generat
nobis pluvias, estque ex accidente nobis calidus et

aquce, revertuntur (Eccle.

Ad loca unde exeunt Neque enim creden-

dum

est,

anniliilari,

scd circulariter reverti)

D

unde

est

quod quaedam aquae sunt dulces, quaedam

humidus,

etsi in

sua origine frigidus
,

et siccus.

Yiso

salsae?

unde cardinales venli oriantur
nibus

etiam unde sint

Cap. XVII.

Quod aqua colata
:

et

attenuata
sit,

quatuor collaterales, videamus. Si in duabus refluxio-

fontes dulces gignat.

ad

septentrionem

vergentibus,

Boreamque
ex

Cujus haec solutio
labilitate

cura terra cavernosa

aqua

prsedicto
talis e.x

modo ^enerantibus
sit

contingat. quod orienvelocior, ultra

sua subintrat, quse per cataractas transsuperficiem erumpens, fontes

aliquo occidenle
et

medium

iens,

colatur et attenuatur, salsumque amittit saterrae

sepleutriouem

occidentem occurrit, nasciturque

porem, quae ad
Cap. XVIII.

Boieam et Zephyrura. Si vero occidentalis ultra medium seplentrionalis orientali occurrat, fit ventus coilateralis inter Boream et Eurum. Similiter si aliae duae refluxiones ultra medium.modo nic modo illic, sibi occurrant, duo colla,

ventus collateralis, inter

et diversos rivulos dulcis saporis inde gignit.

Unde putei habeant humores. Sed de puteis, unde habeant humores, dissensio est Si enim a cataractis fontes principiura haberent,
.

iraplerentur et decurrerent? Contra
etsi a cataractis

quod

diciraus

;

terales ventos
inter

generant
et

:

unum

inter

Eurum, alterum

principium habeant, non implentur
ibi
finiri,

Austrum,

Zephyrura. Sed quia oculis subji-

tameu. Coutingit autem cataractam non

;

83
sed hinc
tei, et

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAJIS
et illinc esse.

I.

DIDASC. ET HISTOR.
solis, et

84

Unde ultra transit aqua pusursum. Ubi enim fons finita est cataracta. Inde aqua propter spissitudinera terrae, non valens ultra defluere, cogitur sursum ebullire. Sunt alii qai dicunt non esse ex cataraclis princinon
ebullit

A

Qui cura ex calore
tus
sit,

ex siccitate terrae desicca-

contingit calorenj paulisper crescere, huraoid creverit

remque superare, doncc ad

quod per

ter-

ram

diffusus, eas adurat.

Sunt qui dicunt, ex cora-

muni planetarum

elevatione, vel depressione

eorum
sibi

pium

putei, sed ex sudoribus terrae.
si

Cum

enim terra
descenet

contingere. Si enim

omnes

plareUfi siroul elevantur,

aliquid humoris contineat,

perforata
sudoris

sit,

plus solito a terra reraoti minus de

humore

as-

dunt guttae aquae ad
inde est aqua putei
.

modum

hominis,

sumunt.Unde humor crescens per terram
dit,

se diffun-

Nobis videtur ex ulroque cau-

litque diluvium.
aliis,

sam

esse.

balur,
tei, et

Quod enim ex cataractis sint, per hoc proquod juxta iluinina statim reperitur aqua puquod contingit saepe uni puteo, post alterum
auferri.

eleventur, sine

Sed si unus, vel duo, vel tres non tamen excrescit. Quod enim

crescit ex illorum elevatione, desiccatur ex aliorum

propinquitate. Sic vero ex vicinitate
terras, fitque exustio, quia
tate

omnes adurunt

facto,

aquam de primo
terrae sint,

Quod vero ex susiccis et

dore

probatur per hoc, quod in

aridis locis,

aqua putei reperitur.
, ,

Cap. XIX.

n

___

- Unde aqum putei et fontis in cestate «
sit frigida,

quod istae ex propinquimajus faciunt, alise remotae minus faciunt. Et atlendendum quod diluvium aliud comraune, aliud vero particulare. Comraune vero continuum esse non
test>

parliculare

vero potest< gicque alternatira

in hieme calida.
sit

pereunt raortalia. Unde quia in tempore Noe per dicalida, sic

Quod aqua
contingit
:

putei et fontis in hieme
naturaliter
sit

luvium mundi
nera

fuit

destructio [Gen.

i),

per exustio-

Cum hiems

frigida, et fri-

mundus

finietur.

giditate pori terrae constringunlur, nec potest calor

evaporare, qui remanens, intus terram calefacit, et

Cap. XXI.

— Unde
unde

sit

quod in lunatione modo cre-

aquam.

In aestate vero poris, superticiei

terrae

ex
.'

scunt humores, tnodo decrcscunt.

calore aperlis, tumus evaporat, minuiturque calor

Sed quia

in fine hujus volurainis
in

de habitu maris
cre-

inde ab intus erumpens, exit frigida. Est ergo aqua
putei in aestate frigidissima aqua vero fontis quia propinquior calido aeri, minus frigida, minus adhuc
:
,

est traclatum,

primis septem diebus luna-

tionis lluctus illius, decrescant, in aliis septera

scant, videamus.

Cum

igitur interlunium est,

quod

aqua tluviorum, minus pluviarum. Sic ergo dulcis aqua colando per cataractas terrae fit. Sed aquae illae, ex quarum humoribus fontes excunt, per superficiem terrae, non per cataractas, spissae sunt et salsae,

totus splendor solis, qui

eam

accendit,

acra subdi-

tum non potest tenuare, neque humorem desiccare.
Est enim tunc plenus fluctus. Sed cura splendor in-

cipiens descendere, accenditur luna et desiccat aera,

manaque
Cap.

i

vocanlur.

XX.

Unde exustio

vel

diluvium.

Et quoniam communis philosophorum sententia,
terrena

modo

diluvio,

modo

exustione

finiri,

unde

Quantoque plus descendit humor, usque ad septimum splendor, desiccatur diem. Seplima vero die, quia tota raedietate accensa est, mediante aere, calefacit humorem. Qui ebulliens sursum elevatur, et sic usque ad decimum
minuitque

humorem.

utrumque conlingat videamus.

Cum

sit

aqua, ut

quartum diem

crescit

fluctus;

sed

quia in tertia
fluctus

praediximus, ionti caloris supposita, contingit hu-

hebdomada

calor

elevans
In

in ea

minuilur,

morem
tus,

paulisper crescere
id pervencrit,

,

caloremque superare,
nullis littoribus deten-

maris immoratur.
accendente calor

quarta vero, quia splendore
spissatur aer,

donec ad

quod

dclicit,

humorque

per terras sc diffundens, terrena submergit.

crescil, cl inde fluctuat

usque ad noviluvium.

LIBER QUARTUS
PR.EFATIO.
Superiorum voluminum serics, a prima causa rcrum orta, usque ad terram defluxil, pruritum aurium

D

frontem,
elsi
sit

si

adulantis

voccm

ct

vultum percipient
sequatur,

aliquis

qui

magistri severilatem

ut

insamus a racrelricibus raagister scholamm fugacrudelisque vocatur
ct

non
illud

conlinens, sed ulilitati legentium descrvions,

tur,

inlmmanus

;

ut

jam ver-

atquc ideo anirais stultorum non sedens.Jam enim

bis Umbricii possil uli,

implctum

est

:

Erit

cum sauam doclruiam non

...atquc idco nulli

comes cxco tanquam,
Juven..., Sci.
III,

sustinebunt, sed ad sua desidcria coacervabunt sibi magistros, prurimtcs auribus [11 Titn. iv, 3). Quae
igilur sludii reliqua

Mancus,

ct

cxstinctir cori>us non utilc dextrcr.

47.

libertas spcrari possit,

cum ma-

gislros discipuloruiu palpones, discipulos magislro-

Undo crgo deberent cundum illud Ovidii
:

diligi,

fuganlur magistri, se-

rum

judices,

legemque loqucndi
ln

et

tacendi impo-

Pcr quas nos

petitis, scrpe fugatis opcs.
esl

nentes cognoscaraus?

paucis

cnim magistri,

Scd quoniara probi

animuin ad pcjora non

fle

85
ctere, sed melioribus

DE PHILOSOPHIA MUNDI LIBRI QUATUOR.
,

-

LIB. IV.

86
ct

pejoribus

conformare, remoto animo a conformatoque melioribus ad caetera
,

A

similes diversitates,

non tamen simul diem
sit

no-

ctem.
terrae
sita

Cum enim
fit

ex splendore

dies,exumbra
parte oppo-

transeamus. Et quia de
et

aliis

elementis

,

ct

ornatu,
terra
et

nox.

eorum sectantes compendia diximus, de

splendori

Umbra vero semper est in solis cum in superiori
,
,

parte terrae

ornatu ejus dicere incipiamus.

est splendor diei, in inferiori est

Cap.

I.

— De tcrra

et

mundo.

converso. Nulla est ergo hora
parte non
quaeritur
et
:

sit

dies

,

et

in
illi,

Est ergo terra elemenlum in medio mundi situm,

Si nos, et

umbra noctis, et e in qua in aliqua aliqua non sit nox. Sed simul habeamus aestatem
illi

atque ideo infimum. .Mundus

nem

ovi est dispositus.

nempe ad similitudiNamque terra est in medio,
est aer, ut

hiemem. Sed quando nos diem,
habebunt ergo
ipsi in aestate

noctem. In

aestate

vero nobis sunt longissimi dies, breves autem
;

ut vitellus in ovo. Circa lianc esl aqua, ut circa vi-

noctes

sua dies bre-

tellum albumen. Circa

aquam

panniculus

ves, etnoctes longas,

quodnon
etsi

est naturale aestatis?
illi

continens albumen. Extra vero concludens omnia,
est ignis

Contra hoc dicimus

:

quando nos diem,

noillis

ad
II.

modum

testae ovi.

ctem, tamen in quodam tempore dies nobis et
est
terrce.
,

Cap.

— De diversis qualitatibus
mundi

g
inde

communis, sed alteri in vespere, alteri in mane. Cum enim sol est nobis in ortu adhuc est illis in
,

Haec terra sic in medio

posita

et

occasu, habemusque mane,

illi

vespere, ut circa ho-

omnia recipiens pondera, etsi naturaliter sit frigida et sicca, in diversis tamen partibus suis, ex accidente diversas continet qualilates. Pars enim illius
torridae zonae, parti aeris subjecta,

ram primam nondum
su, ex

sit eis

nox. Similiter in occaillis

quo

sol incipit descendere, incipit
illis

appaest

rere, et tunc est

mane, nobis vespere. Inde

ex fervore

solis,

ergo, quod
ctes, etsi
sit,

torrida est et inhabitabilis.

Sed duo ejusdem

capita,

habemus nos et illi dies sequales et nonon simul. Similiter hiems. Qualiter hoc
discutiendum permittamus.
et
et avxioi

frigidis partibus aeris subdita, frigida sunt et
bitabilia.

inha-

ingeniis legentium

Pars vero lemperatae parti aeris subjecta,
est et liabitabilis.

Nos vero

similem habemus diem
illi

noctem,

temperata
lius, ut

Sed

quia duae partes

il-

sed quando nos aestatem,

hiemem,

et e

converso.
et
illi

praediximus,

inlemperalae sunt,

duae infra

Cum enim

in

eodem hemisphaerio simul nos
:

sunt temperatae, et habitationis patientes.
torridara
biles,

Una

extra

zonam, altera

ullra

:

sed quamvis habitainhabitari lantum

unam tamen ab omnibus
non quia
ibi

habemus splendorem, et simul umbram sed quia quando nobis est sol propinquus, illis est remotus quando habemus aestatem, illi hiemem. Sed hic ori:

credimus, nec totam. Sed quia phdosophi de habilationibus utriusque,
sunt, sed quia ibi

tur quaestio, similis priori, ad

quam

si

quis prioribus

p

instructus accesserit
niet.

,

illius

solutionem facile inve-

esse possunt

,

loquunlur de

illis,

quos nos non cre-

dimus esse propter inlellectum
cae
,

lectionis philosophi-

aliquid inde dicamus.

Nos vero, et antipodes avxicov, neque simul aestatem, nequem simul hiemem, neque diem, neque noctem habemus, ivxtSixot vero et sui antipodes sic
se habent, ut nos et nostri anteeci, et nostri antipodes,
ut nos et sui
teeci.

Cap.

III.

— De

habitatoribus ejus.

Pars igitur zonae habitabilis, in qua sumus, in duo
dividitur. Curo
sit terrae,
lis.

antipodes nostri et sui ut nos et anEt quoniam de habitationibus tribus et earura
;

enim temperies aeris ex omni parte

habitatoribus satis docuimus, de nostra dicere inci-

quaedam pars temperata esl, et habitabiSed quoniam refiuxiones Oceani latera terrae
qualitatem
horizontis cingit, in duo illam di:

piamus.

Nostra igitur habitatio ab oriente
a

in occi-

dentem,
in

meridie ad septentrionem
suis partibus temperata

extenditur,

juxta

quaequamvis temperata dicatur,non aequaliter tamen

partem habitamus Anlipodes vero nostri inferiorem. Nullus tamen nostrum ad illos, neque illorum ad nos pervenire potest. Ex parte enim septentrionis, frigus et refluxiones transvidunt. Cujus superiorem

omnibus

est.

Pars enim
est, et

torridae

zonae

propinquior, ut est Libya, ^Ethiopia,
;

calida est et sicca

vicina frigidae,
et

frigida

humida.
.p.

Occidentalis, frigida

sicca. Orientalis

itum prohibent.
tis,

Ex

parte vero orientis et occidenSimiliter alia habitabilis
in

calida et humida. ^Equaliter vero distans, aequaliter
est

sol et refluxiones.
:

temperata.

duo dividitur
nent,
et

Superius,

quorum

avxioi

nostri obti-

inferius avTi-oSoi

illorum.

Sunt ergo in
alii

Cap. IV.

— De

terminis Asice, Africce et Europce.

duabus habitabilibus quatuor habitatores, aliis in quibusdam temporibus conveniunt

cum
qui-

,

in

Hujus item tres partes sunt principales
Africa
et

,

Asia,
,

busdam differunt. Nos ergo et nostri antipodes simul habemus aestatem, et hiemem, et alia annitempora. Sed quando habemus diem, illi noctem, e
convcrso.
et ex Si

Europa

,

et

incipit Asia

ab oriente

et

enim ex propinquitate

solis est aestas,

extenditur lateraliter a septentrione, usque ad torridam zonam, terminaturque Tanai et Nilo, mediam partem babitabilis continens. Europa vero et Africa

remotione hiems, ex mediocri distantia ver et autumnus, signa vero nobis et illis aequaliter distant,
quippe terram servantia,
obeuntia, in
et

duas

alias obtinent.
:

Sunt vero termini Africae

:

Nilus,

ex parte orientis
Mediterranei.

a meridie torrida zona, a septen-

suum naturalem locum

trione Mediterraneum

mare

,

ab occidente refluxio

nobis et

quocunque signo sit sol, aequaliter erit illis, et idem efficiet. Merito igitur habemus

Termmi

vero Europas sunt ab Oriente

Tanais, ad Mediterraneum mare,

ab occidente re-

8T

HONORU AUGUSTODUN.
hoc raodo

OPP. PARS
:

I.

-

DIDASC. ET IIISTOR

88

fluxio, a septenlrione frigida zona,

A Unam

solam ejus quaestionem cum ejus solutione
talis

ponentes, quae

est

:

Cum

alterius
tit

sit

naturae
?

truncus, alterius surculus, quae

causa crescendi

Causa crescendi

est

fumus qui

venit de terra per ra-

dices et truncum, et

dum

descendit, perforans radi,

ccs, aliquid terrae et aquae substantiae trahens

cau-

samque
quod
et

vivendi,

augmentandi, fructusque ferendi

conferens.

Hoc per truncum ascendit, truncusque
illud digerens, in

suae naturae est conveniens, continet, naturali-

que calore

medullam,

et

truncum,

corticem transmutat.

Qtiod vero ad surculum

quod sibi convenit, in naturam dirigit. Cum nobis hac quaestione et solutione pnedictorum auctorum, satis superque dictum
ascendit, surculus similiter,
sui

Cap. V.

Unde in quibusdam monlibus perpetuoz
sint nives.

videatur

:

restat ut de terreno aniraali aliquid loquasit

B
quorum summitatimaxicalor
sit

mur. Quod cum omne

morlale

,

quoddam tamen

In hac item sunt

montes

,

in

rationale, sed quia inationabilia inlinita sunt, lectioni

bus sunt perpetuae nives, cum

in convallibus

mus
et
soli,

sit

calor.

Sed
:

quaeritur,

cum

ex sole,

philosophorum multum perlinentia, de naturis illorum, et unde quaedam ruminent, quaedam non, dicere postponamus
,

ex superioribus

quam

suae

montes vero convalles, quare

sint

propinquiores

ut

de rationali
est,

et mortali, id est

in superioribus il-

de homine, quod dignius
ex duobus, scilicet
prius de
,

disseramus, quod quia
et

lorum

sint nives et in convallibus

non

?

Contra hoc
:

ex anima

corpore constat,
nostrae cognitioni

dicimus, quod et in superioribus breviter tetigimus

humano corpore, quod

quod quamvis ex sole sit calor, qui idem esl calidae naturae, donec tamen humido, quod in sui naturam
transmulet, se commisceat, nihil calefacere potcst;

doceamus. Sed quoniam de compositione primi bominis tammasculi
occurrit, deinde de anim;e virlulibus

quam

femina), qualiter et

quomodo

ex limo horao fac-

unde

in praedictis

montibus, quia aer sublilis est ex
terra, a sole
,

tussit, in'primo

voluminedocuimus, de quotidiana ho-

nimia remotione a
efficitur. In

sed ex sua levitate impulsus

non potest accendi, huc et illuc frigidus
,

miniscreatione,formatione,nalivitate, aelatibus.membris,

de

otficiis et utilitatibus

membrorum dicamussit

convallibus vero, quia aer est spissus, et
calefit,

Cap. VIII.

Quid

spcrma.
tiat,

inde fere imraobilis cito incendilur et

quod

per hoc simile potest probari. Quia
bilis,

si

aer est

immo-

G

Cura

igitur ex

spermate conceptio hominis

accenditur, et est calidus, sed

si

ventus veniat,

de ipso aliquid dicamus. Sperma ergo est
virilej

utile \fort.

qui illum moveat, frigus sentitur. Hic oritur quaestio
alia
:

semen, ex puta substantia omnium merabroex subslanlia
,

si

aer in superioribus praedictorum montium

rum coraposilum. Quod vero
merabrorura
illud

omnium

ita est subtilis,

unde ergo spissatur

in

nubes

et ni-

ves? Nos vero dicimus quod ille aer non spissalur, sed fumus humidus qui ex convallibus ascendit, ex frigidilate superiorum in nubes et ni ves, constringitur.
Cap. VI.

sit composilum ex hoc apparet quod omnia membra inde creantur, naluraliterque

est,

ut

similia
est

consimilibus nascanlur. Aliud item
,

ad hoc

argumenluni

quod

si

paler in

aliquo
babeat,

— Quas qualitates contrahat
divertis ventis.
Si

tcrra

ex

membro aliquam incurabilem intirmitatem lilius in eodem membro eamdem oblincbit.
Cap. IX.

Haec eadem habitabilis, diversis ventis exposita,
diversas contranit qualitates.

— Quare in pucritia coitus non contingai.
l >

enim
,

aliqua

pars

ejusdem montibus oppositis
clausa
sit, et

orienti

septentrioni

A

quarto decimo anno
:

njris coiins

incipil. P

occidenti, exposita vero meridiei est cn-

qu.T-ritur

cum
,

calore

ei

buraore sperma causam
sit,
,

lida ct sicca, et

pessima. Si
aestate

hicme habitalioni bona in aeslate vero ex contrario in bieme mala in
,
,
,

contrabal

pueritia vero calida el

rj in ea coitus
illa

humida non contingat? Cui dicimus

qu.ire
in

quod

bona. Pars vero orienti exposita,

aliis

itidem

atatc

stricli

clausa cst, et calida et humida, et veri bona, e contrario frigida et sicca. In

vicnlos, deinde

sunt mcatus. buic ad boc dcsersperma exire non potrst. In aliis vero

autumno mala, sed
terrae
:

in vere

aperti aunt, et apte coitui.In aaneetate vero et senio

bona. Idem vcro de partibus
potest per fenestras
aestate

diximus, prohari

propter frigidilatcm coilus vix contingil. Post come-

domus

austrinae

namque

in

stionem ante somnuni molestum uoc opu?, minuitur

sunl malae, in bieme bona\

Septentrionalea

econtrario. Indc erat quod antiqui triclinia auatralia
ct borealia faciebant, ut in australi

hicmc,

in boreali

enim naturalis calor qui cihum debel digoiere. Post somiium vero quia cibus iligestus est et versus in sanguincm. lempus illius est. QujB vero complexio
huic operi convcuial, ex secunda parlicula qturratur.

aeslale

discumberent (Yitruv.
Cap. VII.

id. tcst).

I)c

insertis arboribus.

Cap. X.

Dc matrice.
vil-

satis

Et quoniam de hoc clemento, et de partibus ejus disseruimus, de terrae fructibus ct arboribus consequens cst ut dicamus. Sed quia Macer ct Dioscorides

Mairix vero cst ista seminis susccptrix, intus
losa
ut
,

mclius semen suscipiat,

septem obtinens
mulier uno

cellulas
est
,

humana
,

ligura ut

moncta impressas. Inde
plures

omne

illud apcrtc docent,

dc

illis

tacearaus.

quod septcm

nec

unquam

.

89
le<

DE PIIILOSOPHIA MUNDI
to

LIBRI

QUATUOR.

— LIB.
in

IV.
si

90
forte
lo-

potest parere. Et quia ex matrice causa stericontingit aliquando, aliquid inde dicamus.

A

cere postponamus, ne corda religiosorum,

litatis

noc opus nostrum

manibus acceperint, diu

Cap. XI.

Qinr

sit

causa sterilitatis. nimia
siccitas,

quendo de
nimia

tali

re offendamus.

Causa

igitur sterilitatus est

Cap.

XV.
si

— De formatione

hominis in utero.

humiditas, nimius calor,

nimium
est,

frigus.

Cum enim

Spermate igiturin matrice locato.oreque ejusdem
clauso,
in dextra parte

sperrna ex
inde

temperato, id
fiat

sanguine constet, ut

remaneat, quia hepar est
Si autem

aliquid
est

simile, requirit.

Aliquando nimia
;

in dextra parte matrici vicinum, meliore et calido

pinguedo
enim os
sit.

causa quare nihil concipiatur

folliculi

ex ea obstruitur, ne semen intrare pos:

sanguine nutritur
in sinistra parte,

fetus,

masculus

efficitur.

quae a fonte caloris, id est ab heerit.

Unde Virgil. in Georgic. (lib. m, 136) dicit Equas in tempore coitus macie esse extenuandas.
Deinde subjungit physicam
:

pate est remota, femina

Si

vero non bene in

dexteram, sed aliqttantulum versus sinistram, plus

Ne pinguior usus
nitur

sulcos oblimet inertes (63).
:

Iterum frequentia coitus hujus rei causa est

deli-

tamen versus dextram, vir effeminatus. Si in sinistra, quod aliquantulum versus dextram, mulier virilis. Cum vero in una praedictarum quatuor partium
ita

enim matrix intus ad
sterilitatis,

modum marmoris

un-

semen locatum

est, incipit virtus

digestiva operari,

cti et nihil
sit

potest retinere. Si vero in muliere nulla

B

quae calefaciendo calore matris illud spissat. Sed ex
seccitate folliculum intra se
creat, ne aliquae

causa

veniatque sperma geniturae
ita ut, ait

conceptum continentem
illi

conveniens

in

matricem, claumtur statim

superfluitates se

miscentes,

il-

Hippocrates, quod nec acus possit immergi, facta-

lum corrumpant,
et

hic

folliculus

cum puero

crescit,

que conceptio
ximus, quia
est

est.

Ideoque conveniens geniturae disit

oritur.
(lib.
i

Septima die conceptus, ut refert MacroIn

si

nimis

calidum vel siccum, non

bius

somnium

Scip., c. 6). gultae sanguinis

aptum

genilurae.

in superficie folliculi incipiunt

apparere. Tertia se-

Cap. XII. Si aliqua nolens potest concipere. Sed quaerilur si solum virile semen sine muliebri
spermale geniturae
sufficiat ?

ptimana ad ipsum conceptionis

humorem
;

se demer-

gunt
ler

;

quarta in
et

quadam

liquida soliditale, velut in-

Dicunt quidam illud
est

carnem

solum sufiicere
saepe
flente,

;

cujus

haec

probatio
nolente,

:

Quod

puer in

sanguimen coagulatur quinta vero si septimo mense nasci debeat, sin autem in
incipit virtus formativa, cujus est offi-

aliquis

homo cum
:

aliqua

concubuit, et aliquando gignit,

eaque ubi nullum

nono,septima

semen mulieris esse potest non est enim sine voluptate seminis emissio. Nos dicimus etiam muliebre semen esse in conceptione.qui per infirmitatem

n

cium humanam figuram conferre. Hanc sequitur virlus assimilativa, cujus est officium quod frigidum et siccum est commutare in frigidum et siccum, ut sunt ossa quod frigidum, in humidum, in phlegmata
:

quam
potest

puer contrabit in
probari.

simili

membro,

a matre

Quod

vero

dicit,

aliqua nolenle,

puerum

concipi, dicimus

quia, etsi in principio di

tamen ex fragililate carnis concupiscentialis placet. Sed quia in conceptione menslruum solet cessare, unde contingat, et quare tunc cesset,
splicet, in fine

edisseramus.

pulmo quod calidum et sicum, in cholerica, quod calidttm et humidum,in sanguinea, ut hepar. Deinde sequitur virtus concavaliva. Hujus est officium manus concavare, nares perforare, et caetera. Formatis vero membris, assimilatis et cavatis, incipit fumus humidus per venas et arterias discurrere, motum vitamque conferre. Hic motus
ut est
;

ut est cor

;

Cap. XIII.

— De supcrfluitatibus
sit,

ast, cibum nou potest bene digerere remanetque superfluilas quae per singulos menses purgatur, menstruumque

mulier omnis naturalitater frigida sima quippe frigidisiimo viro frigidior

Cum

septuagesimo die a conceptu incipit, ptimo mense nasci debeat sin autem
;

si

puer

in se-

in octavo, de-

calidis-

cimo nono. Sed quia omnia quae temporaliter vivunt,
cibo aliquo indigent, sequitur virtus pascitiva, quae

usque ad mortem extenditur.

vocatur. Conceptione vero facta geminatur calor ex
fetu,

Cap. XVI.

— Unde puer pascatur in utero.
quomodo puer
in utero

unde melius cibus digeritur, nec

tantae super-

Sed

quaeritur qualiter, et

fluitates

oriuntur ut prius. Item quia ex sanguine

D

pascatur. Dicimus quod

quibusdam

nervis, qui

in

matricis nutritur fetus,

non indiget purgatione.
est

umbilico sunt matrici conjunguntur, per quos puro

Cap.XIV.— Quare homo cumnatus

non graditur.

sanguine ab hepate matris descendente,nutritur puer
et crescit.

Inde est quod caetera animalia, ex quo nata sunt, gradiunlur homo non graditur, quia ex sanguine
;

Unde

quia digestum recipit,

non indiget

egestione superfluitatis.

menstrnato
lieres post

homo

in utero

nutritur.

Sed unde mu-

Cap. XVII.

De nativitate, et guare nati in

bruta

vero animalia omnino

conceptionem ferventiores sunt libidine, ab ea cessant ? Inde

septimo mense vivant.

cum

mulieres frigidiores sint viris, luxuriosae gis sunt illis. Unde post coitum leprosi mulier
;

manon

laedatur

accedens vero

vir,

leprosus efflciatur di-

Has praediclas virlutes sequilur nativitas, cujus duo sunt termini. Septimus mensis et nonus. Habet autem quaestionem. Quaeritur cur, si ante septimum mensem nascatur vivere puer non potest et

(63) Aliter in Virgil.

.....nimio ne luxu obtusior usus
Sit genitali arvo et sulcos oblimet inertes.

91

HONORH AUGUSTODUN.
:

OPP. PARS

I.

DIDASC. ET HISTOR.
diciraus

92
esse na-

cur in septimo natus, vivat, in octavo non. Dicunt enim physici quia ante septimum mcnsem, non est
tantu* motus, in puero, quod si nascatur, vivcre unpossit. In septimo vero est motus sufficiens vitac,

A

est.

Nos vero
ut,

stomachum frigidum

turaliler,

calidum accidentaliter.Est eliam nervosae

naturae

extenderetur

de puer movens
jungitur
si

se, debiles nervos,
illos,

quibus matrici

habeat frangens

nascitur vitae idodebilitatus,

neus.
vivere

In octavo

mcnse, motu

seplimi

non

potest.donec refectus in
incipit

illo, et in

parte

noni

iterum
vitae

moveri, rumpensque
:

nervos

idoneus
nutritus

nascitur

et

quia in calido

et

humido

est nascens, et

ad dissimile prodiens conamralationis [Leg. cju-

quando homo plus solito comederet, quando minus, contraheretur. Iterum necesse fuit quod esset nervosae nalurae, ne, cum aliquid durum nec commasticum reciperet, laederetur cum ijdtur omne ncrvosum frigidae sit naturae, ergo et stomachus. Sed ut melius cibum retineat, donec decoquat, inlus est villosus. Quamvis tamen naturaliter sit frigidus, ex accidente calefit. Superpositus est enim hepati, ita scilicet quod
;
;

trarietatem sentit,
lationis, ut

voccmque

fere

totus

ab eo includitur. Ex dextra vero

ejus

prob. seq.]

emittit, et

ideo prima vox

parte est
sicca
:

fel,

ex sinistra est cor, quae calida sunt et proprie volumus loqui, in stomain

hominis est vox doloris.

inde calidus cst stomachus, ut igni superpo-

situs cacabus. Si

Cap. XVIII.

De infantia,

et sensu.

g
est

cho dicimus cibum coqui. Cibus igiturest
typsanae mutatus,

modum

A

nalivitate

vero usque ad

annum quintum
illius fari

per uGco^avov, foramen, quod porta dicilur, exiens intrat duodenum intestinum,
sic

infantia, quia in

quadam

parte

non

potest,

dictum quia quantilatem duodecim digitorum,

in altera vero
aetate

si loquitur,

imperfccte loquitur. In hac

quales sunt digili ejusdem in unoquoque obtinet.
Relicto vero eo
transit in aliud
retinet.

sensum habere
et

potest, rationem
igitur

tamen

et

quod

ejus nutriturae est sonveniens,
dicitur, quia nihil inde

intellectum non.

De sensu

aliquid dicamus.
in tali aetate

quod jejunum

De ratione vero haberi non possint, quia sunt de virulibus animse, loquendo de anima, satis inde dicemus. Et quia ex
animali virtute, qnoniam praecedit naturalis et spiritualis sensus,

intelligentia,

quare

Huic jejuno venaequaedam ab hepate venienquas quod liquidus
est trans-

tes se conjurigunt, per
it

in

infima hepatis, meseraicae, quia

succum muesl,
;

tant sic dictae.
in

Quod vero frigidum feculentum
et in

babet principium, de

istis

virtutibus,

longationem

secessum descendit

el baec est,

a naturali quae prior est, inchoando delibemus. Cum igitur homoconstet ex quatuor elementis.ex calore et
humiditate,
contingil
diffusus

primae digestionis superfluitas. Illud vero liquidum

quod
riiur,

in intima hepatis transit, calore

ejusdem digefellis

calidum, qui

humidum fumum nasci et pcr membra movens illa, '"?'
natu
est

quodque

in ea

calidum et siccum est transit
est cholerae sedes, inde quae-

digeslionem

trinam

operalur, virtusque

p

in

choleram, per quasdam venas, ad cistam
;

transmittitur

et

hoc

vocatur. Et quia de

tribus digestionibus facta
sit,

dam
et

pars

ad confortandum in stomachum transit,
et

mentio, inquiramus quid
fiat.

et ubi

sit, et

qualiter

quod frigidum
urinee.

siccum

in

melancholiam

transit,

ad splenem, sedem melancholiae

transit.

Sed
re-

Cap. XIX.

— De

digestionibus, et

lapide

quoedam pars ad stomachum descendit :inde ad
tentivam confortandam.

Digeslio igiturest alicujus rei per ebullitionem facta mutatio.

secunda in re de prima primum dicamus. Cnm pus incremento indigeat in quadam

Prima vero digestio fit in stomacho, hepate, tertia in omnibus membris qua:

midum
v;im

in

plegna mutatur,

Quod vero frigidum el huet ad pulmonem sedem
parte propter expulsi-

phlegmatis transil, quadam

humanum
actate, in

cor-

omni

vero restauratione (quippe interiori et exteriori ca lore et frigore devaslantibus), neccsse fuit cibum et

vim in stomachum transmissa. Quod si calidum humidum, in sanguinem versum, remanet in et hcpate, quod est sedes sanguinis. In hepate ergo
quatuor gignuntur humores, proprias sedes habentes,

potum, ex quibus esset mutatio et subintrare. Sed si cibus est grossus, necesse fuit ut, priusquam intraret stomachum, tenuis et desiccatus
reddcretur.

incrementum

cholera,

phlegma, melancholia,

id

est

nigra

cholera. Sanguis hepar, phlegma pulmoncm, quam-

D

vis

quidam dicunt phlegma propriam scdera non

Ad hoc

crgo dentcs parali sunt
et

(nati

ex

habere, sed

cum

sanguine, ut

melius possit
et

per

phlegmate, per gingivas descendcntc,
frigore, ct durato), ut

ex spissaio

membra
digestio.
vcl

discurrere,

remancre. Et hic

secunda

cibum conteranl. Lingua ad
cst, ut cibi in

modum manus

molcndinarii illum vertat.ct sub den-

Quod ibi superfluum quilim vcnam qune splcni

est,per Xtptv, vel uXr,v,
adjacet, et ad renes
cst,

tes reducat, qu;c

ad hoc spongiosa
Fit

succum

doscondit.

Quod

ibi

liquidum

ad sui nutrimcn\

recipiens, saporem discernai.

crgo

ore qiurdam

tum

rotinentes, reliquum pcr uricidcs poros ad

primaedigestionispraeparalio.cibus
j.r.rparatus.per uaffdjpafov, id esl

verocumpolu sic in slomachum per
doscendit ibique

sicam transmiltit. Quod per virilcm virgam exiens,
urina dicitur,
gestionis.
strictos,
et

haec ost superfluilas secundae

di-

portam, cuju introilus am|)lius
haec prima digcslio.
lidnc naturae,

est,

Scd quia
ibi

puoii habent

poros

uricides
in
lapi-

decoquitur, et in specien typtance tran6mutalur,ct est

naturae

sit

;

Dc stomacho vero, utrum sit caest quaestio. Aiunt quidam quod calidae aliter enim cibus non posset dccequi
:

quod

spissum est

remanens,
aliis

deam

transit

subslantiam. In

voro aetatibus,
ibi

quia pori apcrli sunt, non gcncratur
circa renes
;

lapis,

sed

eum ergo

cibura dccoquat, el

transmutet, calidus

crgo pueris nascitur lapis

in collo

ve-

93
sica?,

DE PHILOSOPHIA MUNDI
senibus circa renes. Sanguine vero in hepate

LIBRI

QUATUOR.

- LIB.

IV.

94

A

somnum, quiad naturalem
eamus.
Cap. XXI.

virtitutem pertinet trans-

praedicto

modo

generato, ad omnia transit

per venas, quorum calore digestus in
liludinem transit.
exit. Alia

membra eorum simisudores
ibi

— De somno.
animalium virtutum cum fumo huDesinit ergo
naturali

Supertluitas

vero per

Somnus ergo

est quies

vero pars ad hepar revertitur,

decocta

intensione naturalium. Contingit autem,

descendeus, exit

cum

urina,

sedimenque vocaturu^ffTadt?,
;

mido ad superiora ascendente, implentur nervi quibus aniraalis virtus solet descendere.
videre animal, et audire,
lore
illo

Sed

si

in

fundo

sit

urinae,

dicitur

id

est

natura

subsistens,

sive

substantia

si

in

raedio

etc,

donec

ca-

ivtsaevov, sive

svirjjxt,

id est

ad inferna

in

alvum fun-

dessiccato, animalis spiritus incipiat ascen-

dens:siin summo, nephile, nephi,

id est purificatio.
,

dere, et ad aliquem sensura

animalem

excitare.

Sed quid signiticet in diversis locis existens quid quando est continuum, quando divulsum, quod ex substantia et calore, dicere

Cap. XXII.

— Unde somnia, et de animaliet spiritali virtute.
reliquiis cogitationum,

non

est

nostrum.

Si quis

vero hoc scire desiderat, Theophilum
legat.

De urinis
el

Somnium vero ex
potu
et

ex cibo

ex temperie, et ex complexione, ex qua-

g
Cap.

litate

jacendi, habet existere, et hoc nihil significat.

XX. —

Quodhomo
et

naturaliter

sit

calidus et

humidus,
grossus.

unde longus

et parvus, gracilis et

mundi causa, alia ex virtute et libertate animae, quorum omnium propabationes in promptu habemus. Sed quoniam nostro proposito hoc raultum non attinet, et
Alia

ex ministratione angelorum,

alia

ex

ad finem voluminis tendimus,
Hujus item naturalis virtutisest augmentum conferre,
spiritualera

illo

praeterraisso

ad

virtutem

transeamus. Praedictus

ergo

quod contingit ex humore
;

et

calore.

Quod
spissa-

im

aliquid ascendit, est caloris
:

quod vero

tur,

humoris. Sed dicetur siex calido et humido incrementum, unde cholerici et melancholici, quo-

fumus per diversa foramina transeundo subtiliatus ad cor perveniens, ad attrahendum aera illud dilaad expellendas tat, ut inlerior calor temperetur
:

vero superfiuitates idem constringit

et

tunc dicitur

rum

alteri frigidi et sicci, alteri calidi et

sicci sunt,

spiritalis virtus, cui arteriae deserviunt.

Sed ad anivero fumu
:

Nullum vero esse hominem dicimus, qui calidus non sit, et humidus sed tamen quidam
crescunt ?
;

malem

virtutem

veniamus.

Praedictus

per nervos ascendens colando,
qui, perveniens ad

ita subt.ilis efficitur
;

plus,

quidara minus. Verbi gratia, horao naturaliter

cerebrum,

spiritus dicitur

descen-

calidus et humidus, et inler quatuor qualitates lem-

peratus,
illas in

sed

quia

corrumpitur natura,
ct

contingit

G

densque per diversa instrumenta, diversas operatur aiimales virtutes, ut ostendemus : quae quia e cerebro prodeunt, de ipso ante dicamus, deinde qualiter
sensus inde prodeant,
nentur, ab
illo

aliquo intendi et remitti. Sivero in aliquo,
calor,
retnittatur

intenttatur

humiditas, dicitur

et

quoniam

in

capite

conti-

cholericus, id est calidus et siccus,

non

est sine husit

exordiamur.

miditate tamen. Sin vero in aliquo intensus

huCap. XXIII.
Caput
est

mor, calor vero remissus dicitur phlegmaticus. Sin autem intensa sit siccitas, remissus calor, melancholicus. Sin vero aequaliter insunt, dicitur sangui-

— De capite.
;

neus. Sunt ergo omaes homines naturaliter calidi et humidi, sed propter qualitates intensas et remissas, recipiunt
rii,

quaedam substantia sphaerica, quasi duo bus digitis, ante et retro expressa. Rotunda vero, ut melius in eo cerebrum moverelur et ne superfluitates in angulis, si ibi essent,

remanentes, illud
operantur, poste-

nomen

intensionis, et

nomen contra-

corrumperent. Ante
cedentes,
riores

et

retropropter nervosinde pro-

omni igitur complexione horao potest crescere, plus tamen in alia, et rainus in alia in quadam in longum, in quadara in latura.
id est remissi. In
;

quorum

priores sensus

vero

motum

corporis voluntarium. In ejus
pelliculae

exteriori parte, est

craneum, cujus

adhae-

Cholerici
et

namque

longi

et

graciles, longi ex calore,

rent capilliex

fumo ascendente.etperporos exeunte,
exiens siccus, ex frigiditate ae-

graciles exsiccitate. Sanguinei vero propter calolongi, pingues propter huraiditatem.

D

nat iris

Fumus etenim
:

rem
tici

vero propter frigiditatem parvi,

Phlegmapropter humi-

constringitur, et incorpulentara substantiam veralio

titur

vero fumo exeunte, impellitur sursum,
est, et sic

ditatem grossi. Melancholici, autem propter siccitatem graciles, propter frigiditatem breves. Istae naturales proprielates saepe

quod induratum

crescunt capilli

;

sed quia

naturale est ponderosum descendere, curvanterde-

variantur ex accidente

scendunt. Unde quia, et nulli
;

aetati

desunt super-

nam

cholerici et raelancholici vel ex otio, vel
;

come-

fluitates

neque
per

alicui deest

incrementum capillorum.
qui ex superfluitatibus

stione sunt pingues

sanguinei et phlegmatici ex

Similiter est de unguibus,

abstinentia, vel labore graciles.

Quod vero

sanguiex

cordis

summitates digitorurn
desunt.

exeuntibus, ex
et

nei et phlegmatici et caeteri, pariter sunt parvi,

fridigitateduratis, fiunt. Caeteri vero pili barbae,

parvitate matricis velspermatis contingit. Haecnaturalis

pectoris cuidam

aetati

Barbae vero femineo

virtus habet

quaedem

principalia

membra,

sexui desunt.

Cum enim

barba ex calore habetexiet

quaedam deservientia, et adjuvantia, qusedam alterum, quaedam neutrum. Sed quia hoc a Johannicio in Isagogis
satis

stere in homine,

proptergeminum calorem cordis
;

testiculorum, potest esse
frigiditatera

in muliere vero
sit

propte

dictum

est,

illo

postposito ad

esse non potest, ni#i

aliqua praeter

.

95

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS
calida.

I.

DIDASC. ET IIISTOR.
instituit, ut

96

naturam

Eadem

ratione

nec

est

barba in

A

spadonibus. In pueritia vero esse non potest, propter strictionem pororum; et quoniam

si unus laederelur, alter remaneret. Deinde de visu dicamus.

oculos natura

fumo ascen
Cap. XXVI. Qualiter visus
fiut.

dente fiunt

capilli,

juxta

qualitates

complexionis,

uniuscujusque

contrahunt colores.

De quibus

in

physica satis dicitur; ad cietera transeamus.

Cum igitur naturalis spiritus per nerv03 a cercbro prodeuntes ad oculos usquc pervenerit, cxiens,
si

Cap. XXIV.


;

aliquem splcndorem, vel

solis, vel
:

allerius repe-

De cerebro.

rit,

Sub craneo duae pelliculae sunt, miningae dictae, quarum exterior, durior est duraquc mater dicitur
:

se,

usque ad obstaculum dirigitur quia offerens per ipsum se diffundit, formisque et illius coloet

ribus informatus, per oculos,

per phantasticam

propinquior vero cerebro, ne laedat ipsum, te-

nuior, diciturque pia mater.

Sub

istis est
:

cerebrum,

cujus

talis e

Constantino datur deiinitio

Ccrebrum

estalba ctliquida substantia. sine sanguine. Quaeritur an frigidum
sit,

quod visu figuras rerum et colores discernimus. Stoici tamen dicunt visualem spiritum usque ad obstaculum non pervenire, sed oculum figuras rerum et colores in
cellam transit, visusque
efficitur.

Inde

est,

an calidum

?

Dicimus quia na-

sc recipere, ad

quem perveniens
visura
et

ille

radius, simili-

turaliter sil Irigidum,

ne continuo motudcsiccetur.
prora,
in

B

lerque informatus,
dicunt,

operatur.

Sunt

alii

qui

Sed

in capite sunt tres cellulae, in

puppi

illum,

formis

coloribus ad obstaculum

in posteriori parte.

Prima vero

cellula est r.alida et

pervenire, neque oculo informari, ad

quem

radius

sicca et dicitur phantastica, id est visualis vel imaginaliva, quia in ea vis videndi cst etintelligendi, sed

perveniens, inforrnatusque revertens, visum opcralur.

Nobis vero placet

illa

sententia, quia

visualis
rei

ideo calida et siccaest, ut formas
attrahat.
nalis
:

rcrum

et

colores

spiritus

usque ad rem perveniat.
:

Cujus

haec
saepe

Media vero dicitur A<>Yi<mxbv,
ad hanc
transit,

id est ratio-

est probalio

quia ex visu alicujus lippienlis
;

quia in ea est vis discernendi.

Quod enim
anima

contrahimus eamdem infirmilatem
nisi

et

unde hoc,

phantastica trahit,

ibique

quod a

visuali spiritu

ad corruptionera oculorum
probalio est, quia

humida ut melius discernendo, proprietatibus rerum se conformet. Terlia
discernit. Est calida et

perveniens corrumpitur, reverlensque oculum corrumpit. Hujus ejusdem rei
sic contingit
:

facilis

vero, mcm«rialis dicitur quia in ea est vis retinendi
aliquid in

Cum homines

siut contrariae

complehumifaciem

memoria. Quod enim

in

logistica

cella

xionis,

alii

etenim sunt

calidi, alii frigidi, alii

diycretum est transit ad raemorialem, per

quoddam

di, aliisicci, visualis spiritus

ab aliquo exiens, quadiffusus

quod claudit quidam panniculus, donec aperiatur quando aliquid tradere volumus, vel ad memoriam reducere. Ista est frigida et sicca, ut mclius rctincat. Frigidi cnim et sicci est contringere.
foramen,

lilates

illius

secum trahens,

per

alterius contrariae qualitatis, illum corrumpit.

Con-

traria

namque

contrariis laedunlur

:

inde est quod curant.
igitur vi-

vetulae lingentes faciem, exspuentes, illud

Sed dicet

aliquis

:

Quomodo hoc

in

quoquam
1 ,

potuit

Quod enim
sus
fiat,

ibi est

nocivum, exspuunt. Ut
:

probari? Dicimus pcr vulnera

illis

parlibus accepta.
ratiouis

tria

sunt necessaria

Interior radius, extc-

Cum
ct

enim esset

aliquis bonae intelligenlia.

rior splendor,

obstaculum

rei. His

enim concurren-

memoriae, videtur physicis quod accepto vulnere, cellarum, vim
illius

libus, est visus, aliquo vcro istorum deficiente, deficiunt.

in aliqua illarum

amittat, vires

aliarum retinens. Unde Solinus
lib. viii narrat,

in Polyslor (cf. Pi.in.

de

quodam

Cap.
qui

XXVII.

— Dc conluitionc,
detuitionc
:

et intuitione, ct

acceplo vulnere

in

occipitio,
scivit se

ad tantam devenit iguorantiam,
habuisse nomen.

i|iiod neErgo merito antiqui di-

Visus aulem species sunl tres
deliiilio.

contuitio, intuilio,

cebant, incapile esscsedemsapientitt'. In capiteenim

Et esl contuilio, quaudo aliquid videmus,

habeat sciem quae faciunt sapienlem,
scilicet, ratio cl

inlcUectus,

nullo in co occurente
qualiter visus fieret, de
est

simulacro,

sed

ostendenter

mcmoria. Ah hoc cercbro prodeunt
spiritus

ea satis diximus. Intuitio

nervi ad oculos, per quos animalis

exiens, y.

visum operatur,
stanlia

ul

osiendemus. Sed prius dc

sub-

quando aliquid videmus, in eujus superlicie aliquod occurrit simulacrum. Dctuitio vero est, quando
Don superficie, sed
in

oculorum aliquid dicamus.

fundo apparet,

ut

in

aqua.

diciturque detuitin,

quasi
:

Cap XXV.

De

oculis.

crgo do tuilione dicere
ratio,

deorsum tuitio. Resiat quorum quia eadem

etiam de detuitiooe disputeraus, ut quod de

Oculu^ crgo est quocdam orbiculata sib-tititia ct
clara, scd in superficic aliquantulum plana

ea constiluamua, de intuilione intelligtmis.
i

Cum

ex

tri-

visualia spirilus ad aliquid
et

videndum

dirigitur,

bus humoribus,
lata est, ut

et ct

septem
illuc

lunicis constaus. Orbicu:

e\ labilitate huc

illuc
si

impellitur,

informatusque

lme

verli possit

in

euperBoie
sc

formis circumstantium,

ad aliquid obscurura per-

plana,

ut

melius formas

rerucn

et

colores in

possit reapere, lucens et coruscans
ut a visuali spiritu possit

ex humoribus,

penetrari.

Ex
el

tunicis, ut

non polest. Sin autem ad aliquid radiosum, e\ splendore illius apparet. Aristoteles vero dixil nullum apparere sibi ibi
vencrit, ex sui subtilitate videri

superfluitatcs expellantur, ne illum

locdant.

Sed

si

simulacrum, sed hominem se
BOC

et

posteriora

vid<

quis

nomcn humorum,

ct

tunicarum,

disposilio-

modo

:

cum

praodictus spiritus aliquid

radiosum
rovcrsus

nes scire desiderat,

Panthenium

legat.

Duos vcro

ostendit, radius illius clisus repercatitur,

DE PfilLOSOPHIA MU.NDl
ad faciem vidontis
Bpteulo apparere
et

LIBKl

OUATOR.

LIB. IV.

98

posleriora

illa

percipit

:

sed

A

pulus vel servus negligentia doctoris vel domini,
peccet,
est, sic

quia mediante speculo hoc contingit, videtur hoc in

magister vel dominus, nec anima
illis

extra

culpam non

Sunt qui dicunt aera iuler homiet

conlingentibus.

Non

ergo ex-

nem

et

spcculum diversis formis

coloribus insi-

Ira

culpam

est, et si illius

non

sint actiones.
sit in liomine.

gnitum.

Unde

si

aliquid opponalur, splcndidum ape contrario, non.

paret. Sin

autem

Cap. XXXII.

Qualiter

anima

Cap. XXVIII.
Auditus aulem
sic

— De auditu.
:

Cum
sta,

igitur

homo

ex anima ct corpore eonstet,

quacritur an

contingit

cum

aer naturali-

supposita, an concreta, an commian conjuncta? Uno quippe istorum modorum insit

bus instrumentis pcrcussus, foramina vocis acceperit,

sunt omnia, quae sunt in alicujus compositione. Apposita

exiens

primam partem
alia

aeris

quam
et

reperit, si-

non

est quia tunc extra
illud

corpus anima esset

mili informat forma, et

aliam doncc ad aures

nec oequaliter

moveret.

Omne enim

appositum

perveniat, ad

modum

tvmpani, siccas
ille

concavas,

quibus resonantibus, excitatur

spiritus animalis,

et majores vires habent in proximo, ut alicu ignis apposilus. Con-

exlra illud est, cui est appositum,

descendensque ad aures, per quosdam nervos, informat se simili forma,

sicque formatus ad logisti

cam
alii

cellulam revertens auditum operatur. Similitev

&

sensus

tlunt,

eodem

spiritu animali

ad illorum

instrumenta per nervos a cerebro descendente. Et

quoniam de perceptis ab illis indicat anima, de anima ct cjus virlulibus tempus est disserere.
Cap.

XXIX.

— Quid

quod ex substantia aqua per ebullitionem in salem. Con ergo anima non transeat in corporis substantiam, sed semper spiritus, concreta illl non est. Nullum etenim commistorum, esse suum retinet non sunt ergo commista corpus et anima. Conjuncta ergo sunt, sed ita quia tota in omnibus
est
transit in alterius substantiam, ut
:

creta non est.

Concretum

sit

anima.

partibus est corporis, esse
inlegra, hic subjiciens
ta est, abscissa
:

suum

retinens,

tota

et

Anima est spirilus quidam conjunctus corpori, idoncam rationem disernendi et intelligendi conferens. Q.iod ex anima sit discernere, et intelligere sic probatur quod crescente cura corporis, minu:

scissa est

Si in omnibus partibus touna parte corporis, anima tota aba corpore? Nos vero dicimus animam
:

non esse

in aliqua parte

corporis, nisi
vilae.

dum anima
partibus, in

untur

illae

virlules, descrescente illa,
1

et

crescenle

est conjuncta

corpori idoneo

Separata ergo

cura anima

et

illae

crescent. Si

enim ex natura
effectus.

corporis parte, remanet anima in

aliis

corporis essent, crescente cura corporis, crescerent.

quibus anima ante tota

erat.
et

Iterum quaeritur, an
corpus,

Augmentala namque causa, augmentatur Iterum cum omnis creatura corporea vel
sit,

anima

sit

ex eadem parte
:

an ex

alia ?

spiritus

Nos dicimus

nullam

illius

esse certam,

propter

convenieus

fuit ut

homo ex

spiritu

et

corpore

C

Creatorem solum, qui
Plato,

constaret, ut
ret.

cum utroque aliquam
vita

affinitatem

habe-

omnibus dat esse. Unde omnium philosophorum doctissimus, dicit
in
:

Hoc ergocum corporibus
existere,

mune
brulis

cum

herbis et

comarboribus vivere, cum
carentibus
spiritibus discernere.

Deum

creatorem,

stellis creatis a se, spiritibus

cau-

sam formandi hominem

injecisse,

ipsam vero anispi-

animdibus

sentire,

cum

mam
et

fecisse, et ihis tradidisse, quia ministerio

Inde est quod in divina pagina
creatura.

homo

dicitur

omnis

riluum, et eftectu stellarum, corpora

humana existunt

crescunt, sua voluntate creatoris anima existit.

Cap.

XXX.

— Quce actiones sint animce et coporis.
homo
sit,

Cap. XXXIII.

De tempore conjunctionis

illius

Cum

ergo ex anima et corpore

domi-

cum
quam
corpus, et quando

corpore.

nante anima, quippe in qua est similisCreatori, in-

Item quaeritur an humana
illi

anima,

ante

existat

conveniens esset

si

corpus suas actiones haberet,
:

conjungitur. Dicimus

anima vero non. Sed dicet aliquis quomodo discernam, quae actiones in homine debeant judicari
animae, et quae corporis sinl? Dicimus
actiones quae
mali, vel
illas in
:

illam ante

non

subsistere,
:

ralione
in

et

auctoritate
vel
in

si

quod probari potest hac enim ante esset, vel
esset,

omnes
etsi

illae

miseria

bealitudine

nullo prae-

communes

sunt

homim cum

bruto ani-

cedente

cum

corporibus vita carentibus,

anima

u

merito.
:

Auctore

hoc

Augustino proba-

tur,

qui dicit

Deum

quotidie creare novas animas

homine operetur, nec debent
animae

dici animae,

sed corporis. Quae vero inveniuntur in homine, et in
nullo alto corporc esse possunt,

sunt

;

dis*-

illius cum corpore, a nullo diffinitur ; nobis aulem videtur post operationem informativae et concavativae virtutis. Tunc enim naturalis virtus

Tempus vero

cernere, et intelligere
similia corporis.

animae

est,

sentire

vero et

pcr

membra

discurrere incipit,

sine

qua

vila

non

potest esse nec anima in corpore.

Cap.

XXXI.
dicet

— Quomodo motus corporis contingant.
aliquis
dici,
:

Cap.

XXXIV. De

virtutibus.
polentiae, scilicet
et est

Sed
quare

si

animae actiones non sunt,
vilia

Huius animae
vis

diversae sunt

nec debent
illa
:

vel

virlutes vel

animae, et
di-

Intelligentia, ratio,

memoria;
sit.

Intelligentia

damnantur

vel remitlantur?

Nos vero

animae,

qua

percipit

homo

incorporalia,

cimus

cum

etsi illius

ejus vitia.
ut illicitos
lius vel

non sint actiones, esse possutrt Cum enim ad hoc sit anima homini data, motus corporis corrigat, ignorantia ilsi disci-

certa ratione quareita
percipit
aliis,

Ratio est vis animae, qua

homo
quo

quid

sit,

in

quo res conveniant cum
est
vis,

in

differant.

Memoria vero

qua

negligentla contingunt. Sicut ergo,

firme retinet

homo

ante cognita.

99
Cap.

HONORII AUGUSTODUN. OPP PARS

I.

DIDASC. ET IIISOR.
nugae

100

XXXV.

— Quare non discernat etintelligat A queat.
infans.

Saepe vero plus placent

quam
;

utilia.

Sed

si

amore

scientiae

ad docendum accesserit, nec
ncc ut
alisi

Sed

quaeritur

cum

istae

proprielates, sint animae,

propter invidiam doctrinam subtrahet

anima, nec discernat, nec intelligat, etc. Ad hoc dicimus quia anima hominis a Creatore habens principium, cx quo est perfecta quidem in genere suo. Unde est quod ex quo
quare infans, in quo
est et

quid extorqueat, veritatem cognitam fugiet, nec
deiiciet

multitudo sociorum, desinet, sed ad instrusui et aliorum, vigil et diligens erit.

ctionem

Cap. XXXVIII.

ab homine sciri posesset, quod pcr primum sunt, nisi gravitas carnis hominem (qui ante corruptionem humanitatis ex
est

— Qualis discipulus.
eligendus est qui non
sit
;

anima quod

nescit, aeque

Ut doccatur vero
quid csse,
diligat, vel

talis

doctrinae obstrepens, nec superbus, ne videatur ali-

,

quo

fuit

habuit

scientiam

humanam

perfectam)

cum

nihil sit

qui magistrum

ut

patrem

probari potest. Si vero corrupta humanitate, ex quo conjungitur, corrumpitur, nec proprietates suas potest

etiam plus

quam

patrem.

A quo enim

majora

exercere,

donec usus experientia,
exercita),
aliquis subtili

et

alicujus

doctrina exsecrata (fort.
nere, veluti
si

incipit

discer-

et digniora accipimus, magis diligere debemus. A patre aulem rudes esse accipimus, a magistro aulem esse sapientes, quod majus est dignius
est.

acie oculorum,

tcnenisi

Plus ergo diligendi sunt boni doctores

quam
do-

g

broso carceri detrudatur, videre non potest,
Virgilius

parentes.

Nec tantum justum,
in

ut plus diligantur

consuescat tenebris, vel lumen accendatur. Unde
:

ctores, sed utile ut senlentiae illius nobis placeant,
et

verba

eo

quem

diligimus

;

quia

quem non

dili-

gimus, saepe etiam nobis verba displicent, illaque

Quantum non noxia corpora tardant?
JEneid.
lib. vi,

fugimus,

dum studemus non

imitari illos,

quos non

731.)

diligimus.

In prima vero aetate, nec praecessit usus, nec experientia, nec est ternpus doctrinae conveniens. Cum enim illa aetas sit calida, et humida, statim cibum
digerit et appetit,
et effluxione

Cap.

XXXIX.

— Qualis

complexio conceniens

sil

doctrinae.

unde frequenti influxione indiget, spissusque fumus generatur, qui ascenvis est

Quamvis vero sanguinea complexio sit habilis ad doctrinam, in omni tamen aliquis perfectus potest esse, cum labore, quia labor omnia vincit.
Cap. XL.

dens cerebrum, in quo
telligendi, turbat.

discernendi

et in-


si
;

Quo3 cetas et quis terminus discendi.

Principio vero doctrinae, adolescentia est

conveest

Cap.

XXXVI. —De
Desiccatus
contrahit

juventute,

H sencctute
ille

et scnio.

niens,

quu,

ut ait

Plato, aetas
sit,

hominis

similis

Hanc aetatem sequilur juventus, quae
sicca. est

est calida et

q

cerae, quae

nimis mollis
sit

figuram non recipit,

enim
fumus,

naturalis
;

quem

homo

ex matris utero

tara spissus

nascitur

neque

ita

humor, unde non cerebrum

rec retinet

sirailiter si

dura.

Ergo nec

nirais

tenera
nae.

aetas,

nec nimis dura conveniens est doctriest naors
;

Terminus vero doctrlnae
ap.
ita

unde quidara

turbatur, cstque aetas conveniens ad
etc. Et

discernendum,

sapiens (Theoph.
quaereretur
dit
: :

Cic; Tuse.

iv),

cum ab

eo

maxime

si

lampas diligentis doctrinaa accen-

Ubi est terminus discendi ? respon-

datur. Sequitur senectus, frigida et sicca. Exstin-

enim naluralis calor, unde in hac aetate viget mcmoria sed vires corporis deficiunt. Ex frigiditate enim et siccitate, cujus est constringere est memoria. Ex calore vero cujus est impetum facere, frigidum vires corporis. Hanc sequitur senium unde in illa deticit memoria, fiuntque hophlegma mines pueriles. Est enim a phlegmate vis cxpulsiva.
ctus est
:

Quidam vero philosophus cum nonagenarius moreretur, inquisitus a quodam discipulo suo, an de morte doleret, ait Sic. Quo interrogante, quare ? Quia nunc ca?pi discere (Val. Max.
Ubi et vitae.
:

lib. in, c.

7,

de Solone).

,

Cap. XLI.

Quis

sit

ordo disccndi.
quia per eloquenelo-

;

Ordo vero disccndi
tiam omnis
sit

lalis est ut,

Hanc

sequitur animae et corporis dissolulio.
naturali calore, diu

enim exstincto
docere
et

potesl

Non homo vi-

doclrina,

prius instrualur in

quentia. Cujus sunt tres partes, recle scribere, et

vere. Et quia de homine satis docuimus, cujus est
doceri dicamus, quales ut

D

doceant, quae-

rcndi sint, et quales ut doceantur, qualis complexio
doctrinac conveniens, in

qua

quod confert grammatica ; probare quod probandum est, quod docet dialeeiica; ornare verba ct senlenlias, quod tradit rhetorica. infitiandi ergo sumus in grammatica, dcinde in diarecte pronuntiare scripta,
lectica,

cetale sit incipienda, et

postca in rhctorica

quando
Cap.

finienda, quis ordo discernendi.

;

quibus inslructi,

et ut

XXXVII.

armis muniti,
magister.
;

ad

studium philosophitr
est,

Qualis quasrendus

sit

acccdere. Cujus
rivio, id esl
in

hic ordo
ipsa

ut prius

debemus in quadin

Talis igilur quaerendus cst, qui doceat

qui neque

prius

arithmctica, secundus
astro-

causa laudis, nec spe temporalis cmolumonli,
solo
ligil

sed

in

musica,

tcrtius in

geometria, 'qtMrttt*

amore

sapientiae doceat. Si

enim propriam di-

nem
in

laudem, nunquam discipulum ad sui perfectiovenirc dcsiderat. Subtrahit crgo doctrinam, nc

etiam
ceat,

eo quod plus diligit aequetur vel supcretur. Si spc coramodi temporalis inductus , do-

nomia. Deindc in divina pagina. Quippe cum per cognitionem crcaturae ad cognitionem Creatoris perveniamus. Quoniam in omni doctrina grammatica prarcedit, de ea dicere proposuimus, quoniara, ctsi

Priscianus salis dicat, tamen obscuras

non curabit quid

dicat,

dum nummura

extor-

dat deiinilioncs,

ncc exponit causas, nec inven-

.

.

.

101

LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS

102

tiones diversarum partium et diversorum

accentuum ^ cxpositiones. Ex antiquis vero glossis continuatioin unaquaque praetermittit. Antiqui vero glossalores nem, et exposilionem lilterae ejusdem, et expositiosatis bene litteram continuaverunt, et vere plerumnes regularum, et fere et plerumque petat. Sed
que, et bene regulasexceperunt
;

sed in expositione

accenluum erraverunt. Quod ergo ab istis minus dictum est, dicere proposuimus, quod obscure exponere ut ex nostro opere aliquot causas inventionis praedictarum

quoniam de propositis supra, id est de eis quae sunt et non videntur, sectanles compendia diximus, ut animus lectoris alacrior ad caetera discenda accedat, hic quartae partis

longitudinem terrainemus.

quaerat, et definitionum

Prisciani

DE SOLIS AFFECTIBUS
SEU

AFFECTIOMBUS
LIBER
INCIPIUNT CAPITULA
Cap. Cap. Cap.
Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap.

B

De hemisphosrio De ortu et occasu solis. III. De horis artificialibus
I.
II.

IV. Altitudo solis et climatis. V. De terra et magnituiine solis. VI. De aqure tumore.
VII. VIII

Cap. XXXIX. De plano et alto. Cap. XL. De grandibus et climatis. Cap. XLI. De sole hiemale. Cap. XLII. /Equales possent esse ortus, occasus non item. Cap. XLIII. Quod non sint ozquales meridies et occasus.

De solis vicinitate. Quod nihil antesolemoccidat,

Cap. XLIV. Quod sol
quo-l
solis.

sit

administrator xtherex

cum

lucis.

sole oritur.

IX. Quomodo fiat eclipsis lunce et X. De lunce. saltu.

XI De oriente et aliis. XII. De meridie. C.vp. XIII. De cancro et capricorno. Cap. XIV. De horiionte. Cap. XV. De ozquinoctio. Cap. XVI. De die et nocte. C.vp. XVII. De parallelis lineis.

Cap. XLV. De corpore solari. Cap. XLVI. De mediis perustaz. Cap. XLVU. Quid statio matutina et vespertina. Cap. XLVIII. Unde stellaria creata sint.' Cap.

I.

— De

hemisphosrio.
si

Hemisphaerium nullus
terram dirigitur,
et

vidct, quia

visus super

recla linea

in

firmamentum,

C tunc non videt dimidium coelum. Respondemus Cap. XVIII. Horologiorum diversitas. licet plana sit terra, tamen linea secus terram proCap. XIX. Ad mveniendumintervallumin horologio Cap. XX. Quod sol medius numero dicalur. tensa, etsi sit directa, non lamen est inclinata, sed Cap. XXI. De stellarum lumine. tumor est, et ubi terra deest, visus adhuc per eamCap. XXII. De distinctis sphazris. dem lineam descendit usque in coelum, cum nunCap. XXIII. Terra unde frigida. quam visus possit esse tortuosus; ideoqae si plana Cap. XXIV. De linea zodiaci. Cap. XXV. Zodiacus que ducatur. esset terra, sicut aliqui putant, videretpolum utrumCap. XXVI. Planeta? quo vadant. que, ita modo cum sit rolunda. Cap. XXVII. De azquinoctiali linea. Cap. XXVIII. De solstitio in cancrum. Cap. II. De ortu et occasu solis. Cap. XXIX. Unde visus recidat. Quare sol in aeslate videtur oriri, et occidere in Cap. XXX. De signis duodecim obscurantibus soseptentrione, meridie autem esse in austro, sic collem. Cap. XXXI. Quod planetcenon semper atque celeres. lige Cujuscunque vertici immineret polus, ei sol Cap. XXXII. De sole ascendente, et quicl efficiat. ambiret terram, quasi circa pedes. Recedenti tamen Cap. XXXIII. In ariete sol multiplicat dies. versus austrum, tanlum quod aestivi tropici relro Cap. XXXIV. De linea tendente per centium. aliquid abscondantur, nihilominus tamen in angulo Cap. XXXV. An sol diutius sub terra sit, quam D versus septentrioaem videmus, quasi acumina ejus super in cequinoctio Cap. XXXVI. De Lucifero et Hespero. paralleli, qui aequaliter undique distat a polo. Ergo Cap. XXXVII. Quod horologium in prima et ulet sol in illo existens, non potest hinc et hinc polo tima hora non habeat partes. Cap. XXXVIII. Quod sol aucentesima sexta decima esse vicinior. Si enim per lineara quae videtur, depars circulisui dicatur. beret sol ab oriente ad ortum pervenire, tunc in

:

103

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS

I.

niDASC ET

IIISTOR

104

meridie polo esset vicinior, quod csse non potcst.

A cum
non

so!e, occidit anle solem.

Hinc enim

quaestio, quae sequitur, soluta est

;

quo-

sphaerium in vespera, super nos
oritur
nisi

Dicimus autem heraiet non plus. Ergo
,

modo

in

ortu

solis

diametros

investigetur,

cum

h^misphaerium.

Ad hoc

dicimus,
et

umbra orientis solis illic videatur [esse| debere eadem qua etiam insidentis horisonti. Sed notandum est quod oblivideatur oriri per rectam lineam, et

quia parles quae oriuntur
quae post

cum gradu solis, eum emergunt, quaedam, inquam,
in inferius

jam

illarum

partium ante

que

oritur, quasi

per arcum.

solis occasum, rium convolvuntur.

hemisphae-

Cap.

III.

— De

horis artificialibus

Cap. IX.
ho-

Quomodo

fiat eclipsis.

Omni
rae, et

die praeler aequinoctium,

sunt artificiales

semper

viginti quatuor aequales inter se, sic,

ut

totum spatium dividas inter se aequaliter in duodecim partes aequales, sive breve sit, sive longum.
in aequinoclio.

Quare vel totus sol inest eclipsi ? Ad hoc dicimus, quod vel visum judicabit fit autem, ut aiunt eclipsis sic etsi nullus homo esset in mundo, ta:

;

men

necesse est ut luna tamen inferior sitsole,

cum

Naturales autem tantum

fuerit in centro solis, ita
rae, id est

quando

sit

in

centro ter-

Cap. IV.

— Altituio

solis et climatis

in aequinoctiali circulo, id est in Ariete vel
toti

Est autem altitudo alia climatis, alia solis. Allitudo
solis quotidie

R

Libra, tunc sua oppositione facit tenebras
Aliter

mundo
non

deprehenditur, id

est,

quantum

sol

autem mihi videtur,

sic

enim

fieri

eclipsin

quotidie ascendat in meridie. Porro altitudo
tis

clima-

credo possc, quippe
[for. loco vel limitej

cum

in hoc septentrionali luce
positi, et

vocatur illud quod est a capite cujusque

homi-

simus

luna

soli subsit

nis

usque ad solem
id

in

meridie in aequinoctio.
climatis,
ei
sit

Rene
cli-

nobis inspicientibus, ad austrura non oboritur luna,

autem dicilur mate cujusque

altiludo

nam cum

in

nec aliquid impedit, ergo non
ctis tenebris, in eclipsi

fit

ibi eclipsis.

Sic fa-

quod

altissimum,

quod est

videntur

stellae

in

die.

Nec

super caput ejus, in nostro climale quadraginta septem gradus in meridie, in aequinoctio sunt usque

etiam potest
in hoc, quia

fieri in illo latere

zodiaci,

sed tantum

dum

luna evagatur ad finem latitudinis

ad solem, ergo tom altum est. Climanostrum, quod si adderentur soli sexaginta octo gradus, perveniret

zodiaci, tunc

tantum nostris visihus opponitur. Est
terra
:

autem major luna, quam
non
tanta appareret ei

quia

si

tota terra esest

ideoquein meridie inaequi. noclio sol ab horizonte ascendit, sexaginta duo gradus, adde sexaginta octo, et erunt nonaginta usque
super verticem nostrum
;

set ignus unus, et aliquis esset, ubi

modo

luna,

terra inde, quanla nobis vi:

luna detur luna hinc, id est a terra. Sed opponitur ubicunque sit, potest in omni loco facere eclipsin
toti terrae,

ad verticem nostrum.
Cap. V.

— Dc
;

quia ita

magna

est,
:

quod totam terrara
et lata

terraet magnitudinc
esse
in sic

solis

C

tegit ?

Ad hoc respondemus
:

Quiamagnares

Cum
verum

philosophi
dicunt

terram centrum

asserunt,

sicut

enim punclum
dicit

circulo nul-

lam habet proportionem usitatam,
superiora. Ideoque
sit

nec terra ad
octies

remota minus. Videtur mihi si sol patiatur eclipsim, quod oporteat eum in ecliptica linea pati, licet luna non.
aliqua prope aufert alicui totum visum, sed
Si luna
psi,
licet

cum

Macrobius, quod terra

punctum ad circulum

solis, sol

autem

ma-

autcm patiatur, oporteat eum esse in eclisolem non, et hanc secundum nostram ra-

jor terra, patet
solis, sed

quomodo

se habeat terraad circulum
est usitata,

tionem, non secundum publicam.

tamen quia non

idco dicitur

centrum

illius circuli,

utpote multo mitior in
sol.

compa
diei a

Cap. X.

— De lunce
est
;

saltu.
detractio

ratione in

eum quam
Cap. VI.

Saltus lunae nihil aliud

quam

unius

— De aquce lumore.
si

decemnovennali circulo

quia
illud

quod debet
reservatur.
in

Quaeritur de aqua,

tumorem habeat, quod

vi-

contrahi in singulis lunalionibus,

detur esse non posse,

cum

liquida, et descendit us-

Et quia plus in singulis
aufertur,

cotnputatur, ergo

una

que ad planitiem, sed videndum est quod hoc non quippe ejus natura est semper in tumorem deest scendere, ut videtur in gulta, et ubicunqueest aqua
:

unde viderc potest

per

contrarium. In

D

pone oculum aliud littus non videbis.
in

uno

littore,

jam

prae

lumore medio

anno bissextili sunt treccnli sexaginta sexdies, hoc non habet de sui solius augmento, cum omnes anni sint aequales, sed quod prius dimissum erat, per
hoc in quarto corrigitur, eodem annus embolismatis minus habet uno modo ultiraus die aliis annis embolismatibus ; quod non cst illius
singulos

annos,

Cap. VII.

— De

solis vicinitate

Quanto
dies,

sol

est

vicinior,

tanto

facit

longiores

anni

damnum

solius,

sed quod

in

singulis

lunatio-

verum verum cst ergo
;

est, scd radiis est vicinior
facit

quamnolim,
nobis ?
facit

nibus prius nimis coraputatum

est,

hic

corrigitur.

longiores dies
:

quam

falsum
ejus

est. Sic

ddtermina

longiorcra

dicm

Ergo cum dicit auctor, lunam accendi post viginti novem dies, et hora duodecima nondum complcta,
bene
dicit, ut

vicinitas

Rhodiis

quam

prius habuerunt, sed
sui.

de his minulis

dies

unus colligatur

non longiorem respectu aliorum, sed respectu
Cap. VIII.

De

oriente in occidentcra notantur cliraata.

Quod

nihil antc solem occidat, quod
sole oritur.

cum
rium
in ortu

Cap. XI.

Dc oricnte ctaliis.
habent

Item ad hoc quod dicimus plusquam hemitphe-

Ralio videtur, ut qui

eumdem

orientem,

dircctorum signorum.

Opponitur

:

sol

habeant et

eumdem

occidcntcm, et qui habcnt eumet

oritur

cum

aliqua parta, scd nulla pars, quac orilur

dcm meridicm, habeant

orientcm, sed utrumque

.

108

LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS

106
ibi

talsum

est, quod habet modo liquebit. Constiluamus primo climate virum unum, vel in quarto unum,

A

ratur

una sexagenaquam
Cap. XVI.

tres.propter solis vici-

nilalem.

rel in septimo, in linea directa a septentrione in au-

— Dc die ct nocte.

stnim, tunc

ei

qui septentrionalis est, prius sol orie-

tur, ut pote longiores dies

habeant. ttem constitua-

masalatere australis

viri,

contra orientem virum,
oriri,

Dies est sol lucens super terram,vel aer illuminatus, sed in acquinoctio ante solis ortura, et post solis

tantum ut

cum

eo solem videat

qui est septen-

occasum, aer est illuminatus, ergo nox non est aequalis

trionalis, ecce

eumdem habent

diei.

Sed notandum

est,

orientem, sed non

quod

in talibus locutio-

eumdem

occidentem.

nibus per causam non atlenditur natura rei expresssj
:

gnomonicae enira

arti

studentes, ab

Cap. XII.

— De meridic.
linea
a septentrione in au-

umbra

orientis,usque ad

umbram

insidentis horizonti, tan-

hominum videbis cos qui habent meridien unum, non eumdem habere orienEadem quoque
positione

tem. Constituti enim

in

tum diem numerant, et verum est, dum dies est, quando aer illuminatus est sed aer et in lumine est antequam sit dies, per distinctionem horarum
:

slrum, duo priores quos dixi,
, ,

ad lineam lllam venerit.mendies ent utnque, sed tamen unum . ,. «_. orientem non habuerunt. Quippe cflnlflntnnnr septentrionalior
sol
oriri,

cum

incipiat computari. Item

cum
'

de naturali die agitur,

viginti quatuor

horarum,

scilicet
.

diem vocamus, ab

. '

B

.,

.

ortu ad ortum, quod est conversio firmamenti *
'

,

.

,

:

sed
tran-

si

prius videt solem
habiturus.

quis dicat, quod interea sol
naturali
est,

utpote productiores

dies
sierit, et ita in die

gradum unum

plusquam firmamentum
Itaque propter

Cap. XIII.

— De cancro et capricorno.
quam
capricor:

convertitur,

verum

sed non notatur: quia in

magno
illura

quasi nihil est hic.
quotidianura
fit

tam gradum

Dicitur cancer nobis esse vicinior

in anno, ut

plures sint cceli

nus,

terra est ccntrum, sed
culi a centro

quod quidam non esse asserere conantur, sic ad quamcunque partem cirducatur linea, aequalis
erit
;

conversiones,

quam

dies,

id est, trecenti sexaginta

quinque dies,

et trecentae

sexaginta sex conversio-

ergo quae
ei,

nes. Verbi gratia,hodie sol orilur
arietis, cras in

cum primo gradu
uno die
converti-

a lerra ducitur ad

capricornum

similis est

quae

secundo,

et ita in

ducitur ad
rior

cancrum. Tola terra centrum

est,

supe-

non

quaelibet ejus pars.

Cap. XIV.

— De

firmamentum et gradus unus. In secunda tantumdem. Ita in duobus diebus convertitur firmam^ntum bis, et duo gradus.
tur totum die

horizonte.

Cap. XVII.

Horizon

— De parallelis.
,

alius terrae, alius cceli.

Sedbrevis

et lonet

gus homo differentes habet horizontes, quod
crobius innuit,

Ma-

Forsitan quaerat
videtur, cura
ille

aliquis

et

dignum
medio

qusestione
perustae,

cum
.

dicit

:

Ultra

centum octoginta

qui

cum

esset in

stadia inde extenditur

humanus aspcctus ,quia infra
coeli,

videretomnes parallelos
los, scilicet
aliis
illius

in dimidia parte,et inde re-

potest mutari

neque pro longitudine hominis variatur, nec pro qualibet mutatione loci, quia
si

Horizonautem

cederet .commutatio loci, mutaret etiam ei paralleut de quibusdam plus assumeret,
amitteret.

de

quis staret in

altissima turri, et

tantumdem

Quod

si

est tunc etiam

aliquis in

uno ejusdem cum astrolabio eodem tem-

aequinoctialis,

aut plus assumit, aut aliquid

pore, quo per foramen unius
et

eodemque tempore,
solis,
ita

per foraraen alterius transiret radius
terra?
coeli.

perdidit, quod si fit, tunc non potest in eo fieri aequinoctium. Sed notandum quod fere omnes paralleli

honzon
borizon

mutatur qualibet progressione, non

mulantur praeter aequinoctialem. Hoc enim natura
facit medietatis.

Cap.

XV.

— De cequinoctio.
illos,

Cap. XVIII.

— Horologiorum diversitas
est inutile. In

Horologiorum varietates scire non

Aihrmant quidam aequinoctium habere

su-

praquorum
circulus in

capita est parallelus aestivus

;

sic

omnis

concavo enim stante, in terra, in modum pedis, ut mihi videtur pro varietat^ dierum, erit et variatio
:

modum

colu.i ductus, super caput alicu-

jus videtur ab eo dimidius,

verum

est;

ergo super

D

ortuum sed et umbra, ut reor, inillo per superius labrum vagatur. Impendente vero super terram, non
;

cujus

caput dicitur,

aestivus tropicus,

tantum videt

potest, ut aestimo, deprehendi, nisi verus meridies,

ejus medietatem, et ita aequinoctium est in illo.
ita

Hoc

sed et

umbra

inferius pervagatur.

quidam vere affirmant.sed non estila, quia propter nostram positionem quodammodo in finibus
esse
videtur elevari, et in raedio versus
cti, et

Cap. XIX.

— Ad inveniendum intervallum in
horologio.
in

Austrum

defle-

conjungitur

ei circulo

qui ducitur recle su-

Tertium

decimura intervallum

horologio ad
:

per caput alicujus, ab oriente in occidentem. Sed dicit super caput cujus aliqua pars sit ejus circu:

mensuras rerum distinctum,

sic invenito

gnomoerit

nem

in octo partire, et

ipsas partes
igitur

in

Horologio

Ji

;

quod
:

totus super

eum

volvatur,

quod probare

aequa mensura divide.

Ad unum

mensura

potest

verle globum pro placito tuo, et tene aliquid supra parallelum, et verte, semper circulus opponetur ei qui supra se est. Item est aliud quod obest,
scilicet

octuplus gnorao, ad duas quadruplus, ad tres duplus, super partiens tertias,

ad quatuor duplus,

etc.

Ad

quando plus videt de
illius

parallelo

;

sed dicunt

talem esse

loci

naturam, quod hic plus ope-

umbra vincit gnomonem, ergo adjecta ad umbram una mensura, umbra ad gnomonem erit sesqui octava, duabus erit
octo partes aequales. Deinde

Patrol.

CLXXII.

4

107

IIOXORll

AUGOSTODUN. OPP. PARS
et

I.

DIHASC. ET IIISTOR.
;

103

sosqui quarta, tribus crit snper parlicns oclavas,
ita in inlinitum.

A

quam
que
eat

aequinoctialem, quod non est

quia quaecunlr

Eodem modo
divisum

si

qnodlibel interval-

linea

quocunque modo

ducalur, tanlumut

lum
Cap.

in

duo sequalia

cril,

gnonion

est,

scd

ctntrum, aequalis est

aliis.

Quod

autetn ista vi-

sescuplus ad primum, clc.

delur obliqua.boc evcmt exparallelorum dh
<liculur.

XX.

Quod

sol

mcdius ?iumero

clione

:

tam recta cnim

in

sui

natura est ecliplica

medius numcro, non spalio, videunde Ovidius Vur quod jure debcrct medius spatio dicit de Pbaetonle
sol dicatur
;

Cum

linea, sicut aequinoclialis.

Cap.

XXV.

— Zodiacus quo ducatur.
dieitur per
|

:

Quoniam zodiacus oblique
quaeritur
si

Itque ferant cequos
fnferius tcrras
:

ct

ccrlum, ei lerra calorcs,
ibis.
xi,

sol singulas parles peruslae accingat,
:

cum

medio tutissimus

zodiacus
I.

Metam.
Sed cum
sit

1.

13

nunquam exeal ? Solulio perustam terrae haud dubio peragrat, non perustam ceeli. Quod -i
:

vicinior terrae,

non
;

fert

aequum caloest,

quis conetur ostendere sic

Sol est longe sub firma-

rem superis
ascendere,

et et

inferis.Respondeo

naturacaloris

mento,
coeli,

et rapitur
est.

ab eo contraomnes partes pen;

omni

licet

sit

remotior a superis, taut hic

falsum

Cum enim

ipsa

quoque perusta
si

c

men recompensatur
operetur vicinitas,
Caj>.

per

naturam ascensus,

rapta trahat solem, nou polest conlra ejus pa.

illic

nnlura ascensionis.

B

rapi.

Verum autcm hoc
Cap. XXVI.

cssel, sed

raptato

»

XXI. De slellarum lumine. Si a sole lumen accipiunt omnes stellae, et eamdcm lucem, tam in die quam in noctc non amiltunt,
cur in die sicut in nocte non videntur, vcl non innoctc sicut in die obscuranlur ? Respondeo
:

staret perusta cceli ilidem.

Planeta' quo vadant.

Utrique sentenliae, sive contra lirmamentum va-

dunt planctae, seu cuin lirmamenlo, potest opponi.
Contra lirmamentum non vaduut.quia nulla res
rapitur ab alia, potest suo
celerilate,

clarilas

dum

diurna impedil

;

in

nocte autem videntur, per obscu-

rum

aera existenles in lucido.

Cap. XXII.

De

distinctis spha-ris.
et

liuea.

motu praccedere eos sua non praecederet eos obliqua, sed dirccta Et sic sol, aliqua exlra zodiacum esset.
stellce

Sphaeras esse distinclas,

distinctum esse cclv-

Quia omncs
est.

sunt

ignea)

natune, ideo

ne

psira, taliter ut sit interstitium sphaorae unius

ab

alia,

cesse est ut moveantur, ignis euim semper in motu

nihilest: quomodoenimplanelaetraherenliira sphcera

firmamenti quoe est ullima

?

Ergo

totus

ille

a3ther

Cap. XXVII.

— De cequinoctiali
dics

linea.

unum
lari

conlinuum,
'

ct

naturali motu, scilicet, circu-

movetur,

et

trahit
sit,

sccum planetas cum v
.

;
'

cmra
.

moveri necesse

sed nec sursum, nec

,

m

P L.

ctium, nec sic dico, quod
,

Hi qui essent in perusla.semper haberent sequino,. ,. „ tantum ;cquahs
sit

aliam

suae nocti, sed

dies diebus, et nox noclibus
sit

:

quia

lineam possit, in circulum rapilur.
Cap. XXIII.

otsi aequiuoclialis linea

Tcrra unde

friijida.

in
si

ea non

fit

major aliis, tamen d longior: celerius cnim ibi rapilur. Ilem
:

Licet auctoritalis verba sint, tcmperari

vicino calore et frigore,hinc inde

tcmperatam tamen sic cst acrecessit

in cancroalitior

csset raptus,

quam sub

libra, ta-

men nec

citius, vel tardius in

utramque lineam con-

cipicndum, ut tolam nostram frigidam naturaliter
csse sciatis, sed a frigida zona,
sol, ideo

volveretur.

quiamultum

Cap. XXVIII.
Si iq

— De solstuioin
->it

cancrum.
illo

multum

permillit suae natura?, et qua: inul-

tum habet
terrae,

frigoris, videtur

lemperare calorem, cum

primo gradu caneri

solsiilium,

nullum
vi-

potius calor imminuat intemperata naturalera frigus

babet similem. Allrinsccus autem ;equipolIentsibi
ginti

minus autem

frigida. Sol
in

autem octo sexa
Irojiico aislivo fuc-

novem gradus
et
ita

caneri,cl viginti
sibi

nas colluslrans perusta), cum
rit,

rum,

respondent

novem geminoprimus geminorum el
:

calorem

facit liis, qui

sunt sub hiemali Iropico,
ut prius,

primus

leouis, el sic per Cielera

nec tamen baee
solstiliali

elsi

non adeo vebcmenlem
sit

ergo videturut
j)

gna
;,

sibi

sunt opposita iuvieem,sed a

loco

per tolidem sexagenas versus seplentrionem ipquum

'M ll 'ditcr distantia.

calorem

fusunis
:

;

qnod
illc

si

est

jam

fiigitla.

non

C\p.

X\l\.

Undevisut

recittut.

estaliqua. Solnlio
praesentia
tia;
ita

aer

perusUe solaris emporis

Proprium

est et nalurale ut

de levigala superlicie,

incenditur,ul citociiletiiil diei pra-seu-

visus reeidat in conspicientem, certurn

quod

est,

sed posilo sole in capricorno,
distet

cum per liedeeim
frigore con^o-

opponilur de baculo

;

lango

umbram
:

alicujus in

sexagenas

a

frigida, ita solaris abseotia corpo-

ris permittit

acrcm naturalem terreno
ei

aqua,nec tamen eum. Solution imo iu illo loco ubi videor tangcre imagincm, ibi impedilur visus, nc,
cadat
in

lidare ct frigcre,ut licct

ad eum vicinius quandoque
dominelur,

altum. Visum a levigato relabi, iu aliqua sic
astrue
:

accedat

:

tamen minus

quam

illi

re-

argumcntum
ul sint
lucc,

facies posita in luee

videtur,

motiori, quoniam, praescns accendil,

vicinitas
et

eiiim
frc-

visu ralalienle a speculo. Item avcrle faciem a lucc,

non tantum confert, quanlum diulumitas
qucntia acccnsionis, ut de sole videmus
motior,
in

tcnebra; tn faciem, clianisi spcculiiui

sit

in

leone re-

tamcu non inspicies faciem tuam, quia duin
-

quam

in

cancro
.

viciniori, phts calido.

visus relabilui in leneliris

faciei,

non

videl faciem,

Cap. \\l\

De linca :odiaci.

tenebris impedienliluis. ldoo et IMato tractal de natura speoulorum ad |>robandam sentcntiam

Zodiaci lineam ulpoto obliquain, aiunl longiorem,

suam dc

.

100
visu
;

LIDKR DE SOLIS AFFECTI&US
quia
dicit,

110

quod

ignis exeal per

oculos,

apparei

in speculis.

quia A. rcmolione, si non sol in illis, quippe ab ariete usque ad canoruia sunt nonaginta quatuor dies, a Ciincro

Cw. XXX.

De signis duodecim obscurantibus
solem
:

ad libram qualuordecim.Ergo
solita

dici

non

potest,

quod

aliquod in
rio,

Duodecim signa obscurare solem sic astruc ponc mundi umbilico, in superiori hemispha?-

descendat, sicut ascendit, quia tunc tot dies poneret hic, quot ibi. Itcm dici non potest, quod
aute avquinoctium duos
ibi

dies

praetermillamus

:

uuum hominem oppositum

illi,

similiter iu

um-

quia tunc oporteret, quod sequinoctialis circulus de-

bilico inferioris

hemisphami, deindi solis medio coraup&v horizontem exorto, claritale sua slatim gna superiora impedil, similique modo in infeila

ad solem sed hoc est dicendum Solascendens, prae nimio ascensu parum spatii transit de gradu, descendens autem plus spatii de gradu transelinarel
; :

riori

sua sex,
tieri,

duodecim. Ad quod diccndum
illi,

it,

ita

sic

scihcet ut capita hujus sphaerce longius a se

:

quod

ut ct

et

liuic

liomini

auferat,

nec

distent,

quam

illius,

quam

facit

ascendens,

et ita

tam splueram

minus sex videntur. Sol enim semper tocceli illuminat, ulpote in quo est lumen omnium, corporis vero terrae medietatemeliam
tanien eo

illuminat tunc, quae in

umbra suot
;

posita, quia per
et ita aliquis

B

umhram

vident, sex signa vident

ha-

bet partem homisphaerii nostri super

suum horizon-

non omnino similis est illi, qui fit ante solstitium sed tamen parum deest, quod tunc in omnes gradus divideretur illud s P alium q u °d sol consummavit per dies duos ascendens. Quod autem in dextro hemisphaerio plures dies ponit, non nocet ad aequinoctium, quia
,
>

dies proximus post solslitium

tem. Et cgo quia per illuminalum aerem nullum si-

in paucitate vel pluritale

dierum non
versus
vel

est vis, sed in

gnum
videt.

vide.o? Ille alter

ejusdem hemisphaerii signa sed ner umbram aliud est enim per clarita:

medietate. Potest autem in confmio
cancri, esse et
altitudo

geminorum
erga

et

coelum,

tem videre post umbram, aliud per umbram ad
ritalem.

cla-

et altitudo vicinitatis nobis.

Attamen

altitudo ver:

sus coelum geminis ascribitur quia ibi finitur

alti-

Cap.

XXXI.

— Quod planctai non semper sint ceque
celercs.

tudo versus nos cancro datur, quia ibi incipit descendens.

Cum
potest.

planetae dicantur aeque celeres, hoc esse

non
infe-

Cap.

XXXIV.

— De linea

tendente per centrum.

Quippe

si

conlra firmamentum
plus impediuntur,

vadunt, hi

qui sunt superiores
riores, et ila aequale

quam

Oppositionibus
praemittas, et scias

et quaestionibus

faciendis

,

illud
et

spatium non potest conficere
:

visum admitti

in

eodem tempore superior et inferior. Ideo si dicas ubi non adhaeret terrae secundum hoc quod ab oculo .iEque celeres sunt ad motum, ubi una lanlum labo- C ,]„„„„„ j;, „j U „ a descendit, adhuc usque decidat in c firmamentum, VOt quantum olia r nnn wnim n/ipmAir^ifim 01 r\r..m ret, nilQnhim alia, si non seque permoveatur si enim quod est cause quare hemisphaerium videalur. Item rapitur, dum contra firmamentum movetur, necesse
'

plano ut terra,

i

.

.

'

i

• :

est vel

impediatur

;

nec enim in

ulla duci posset, et

non retardari.
Cap. XXXII.

— De sole asccndcnte,
efficiat.

sciendum, lineam tendi per centrum terrae, de polo ad polum, eodemque modo ab oriente in occidentem per centrum terrae in firmamentum. Porro sit unus
in

et

quid

medio

perustae, et alter in inferiori hemisphaerio
illi,

oppositus

visus illorum

non

incidet,

lineis

sic

Notandnm
in

est,

cum

sol

versus coelum elevetur, ut

ductis per centrum terrae, iu
fine

modum

crucis, nisi in

geminis duos dies supra triginta ponat, descendcndo recompensat, ila ut opposita signa dividat inter se,

igitur

linearum, id est ubi incidit firmamentum. Sol cum venerit ad lineam ductam per centrum
:

quidquid

fuit

supra triginta.

Nam cum unura-

in

quodque signum divisum sil in triginta partes, et sol uno quoque ponere dicatur secundum aequalem

nequaquam adhuc videtur cum autem vead Hneam visus, tunc primum oritur, ergo longius spalium est pcr quod non videtur, quam per
terrae,

nerit

divisionem triginta dies, quidquid in geminis plus
ponit quam triginta, hoc datur sagittario, et erunt unde duobus sexaginta dies, sicut et caeteris oppositis siguis. Item notandum, quod aequinoclialis eirculus dividitaequaliter

quod videtur. Ergo

his, qui sunt in perusta,

non po-

tcst esse aequinoctium.

Adhuc

et aliud

inconveniens,

D ^ md

g rad " s P rius

oritur

quam
;

posilionum
in plano
bitavit
in

talis est

enodalio

Harum opduos horizontes esse,
planeta.

zodiacum, sednonin duo aequa,

absides planetarum. Ergo solaris absis minus est a libra ad arietem, quam ab ariete ad libram. Ideoque
plures dies ponit in hemisphaerio dextro,
nistro.

unquam duphilosophorum. Dimersio ejus quae habetur
in alto, nullus
sit in

unum, allerum

P lan °> per Macrobium innotuit, ejus qui
est

alto

quam

si-

dimersio, comprehensioni non subjacct.

autem autem

hemisphaerium

terrae

Sciendum videri non

Cap. XXXIII.

posse,
In aricte sol multiplicat dies.

tumore

terrae

interveniente, hemispliaerium

vero firmamenti visu in allum directo videlur.

De

li-

Item ab ariete in tribus signis duos dies plus ponit

neis vero qua? sc in cenlro terrse secant, et per ter-

quam

in reliquis tribus.

Nam

minutis sedecim horis

ram de

polo ad polum, de ortu ad
,

occasum protendi

in cancro, ae juipollet

rum

et

horarum

et,

cancer tauro in numero dieitaduo illi dies in geminis su-

hoc habeto, quod locum, ubi exire intelliguntur, non vides nec quidquam de ipsa linea,
intelliguntur
nisi

persunt. .Equipollent
solstilium, el

autem gradus, proximus ante
solstitium,
in

proximus post

aoquaii

tantum ubi capita earum gradibus junguntur, in ipso firmamento, ut praesens figura docet. Sccl

111
dices
:

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS

I.

DIDASC. ET HISTOR
solis

111

Ergo prius vidctur gradus solis, quam ipse Non negamus, nec sol? Ad hoc ita respondemus
:

A

detur ante
tantur.

ortum,

stellse

vero

ejus

hebe-

Venus autem

iicet raro,

tamen quandoque
visus

est inconveniens sane intelligenti,

si

pars ipsius gra-

est super solem, prius venit ad lineam

quam

dus prius videatur quam

sol

:

nam magnitudogradus
ct

solare corpus, etsi Ventis

sit

minor

sole,

tamen non

magnitudincm

solis

intinila

incomprehonsibili

tantum, quantum terra. 1'orro de hoc investigando
sagacius non
erit inutile.

quantitatc vincit, etsi aflixus cssct ipsi gradui, srepe

hoc continget. Sed non concedo,

Cap. XXXVII.
ubi
in

Qunil horoloqium in jirima ct

totus

prius emergatur,
graIn

ullima hora non habeat partcs.
horologio

eodem modo

intelligas

occidcnte partem
sole

prima hora

ct

ultima non habent

dus adhuc apparere, quamvis tracto. Quare diem naturalem dices, non de ortu solis ad ortum, sed de ortu gradus ad orlum ejusdem.
visui

jam sub-

partcs quia neque prima' inilium,

sed

tinis

tan-

Cap.

XXXV.

— An

sol diutius sub tc-ra super in irquinoctio.

sit,

ijuum

tum attenditur, nec tinis ultimx sed initium. quomodo novies in hora sol volvitur, cum aliquid pertinet primam ad horam ? De hoc quod sol vadit
de linea orientali, inqtiam, quae oritur, sed oriens

Quod autem solem dicunt diulius esse sub teira, quam supra in aequinoctio, falsum cst. Sunt enim in
hoc decepti, quod non putant solem esse super ram nisi occurrat visui corum scd non ita
,
:

non videtur?

vcl

quomodo

sihi

respondere pospraedicta

B

sunt, circulus coelestis

et astrolabii, vel horologii,

terest.

gnomonem

habentes,

cum

sol

in
:

linea

Nam dum
cipit

non videatur oriri? gnitudinis sol, quod
sitatem,
insidente

Rcspondelur Tantae est main parvo nullam facit diver-

supereminct

lineae

supradictae,

scilicct,

enim alhidada
remotus. Et
quia

lineae orientali,
:

qu;c transit super tcrram, in nostro hemisplnerio in-

tunc esse, quamvis non videamus eum, nec ad

pcnelrat radius utrumque foramen

sol

enim malicet

locum, uhi visus dirigitur, pervenerit, quod prohari potest per hanc comparationem hoc modo
:

gnus

cst, et

a

terra

ideo

ipse

canthus ejus in linea orientali

non

videatur, ta-

si

aliquis csset in inferiori hemispha?rio oppositus

men non
sunt

obest

instrumcntis,

raliones

data;

quod proposuimus in supcriori, non magis viquia eorum visus solcm quam superior in regione solis, sed in ipso gradu non conveniunt lirmamenti, a quo multum distant. Kt quanto plus stclla qupelibet a firmamento descendit, lanto majus spatium est inter utrumque, superioris solis et infeilli,

secundum
et

strumento,

quod deprehenduntur res in inideo ctiam secundum solem bcne
:

deret

,

dicitur aequinoctium

quia in instrumento per

tan-

tum tempus medietatem circuli percurrit, per quantum tempus non videtur. Et ita ralio, quod aliud habere videtur quam res, scd nos sequamur ac-

rioris.

C
XXXVI.

tum, sicut est deprehensum.

Cap.


sit

Cap. XXXVIII.

Dc lucifero

ct

hespero.
si

sol ducentesima «exta decima pars circuli sui dicatur.

— Quod

Necessaria igitur ratione probatur, supra solem, quod
simul.

Venus

sit

Cum
dem
tur
:

sol dicilur

ducentisima sexta decima pars

eadem

die lucifer et hcsperus

circuli sui, videtur

ncn esse verum, quia

si

toti-

Nec

aliquid inconvcniens

indc

incurrimus,

soles ponerentur ab oriente

quam hoc quod duos luciferos et duos hespcros hahemus. Aliquando namque in una die habemus vel vicinius ad terram, scilicct cum uterque supra solem vagatar, ct duos luciferos ct unum hespcrum, cum
unus
fuerit

inferius,

ad oceideutem et non impleret totum circulum ? Respondeille

alius cst

circulus, cujus ipse cst ducenleet io

sima decima sexla pars,
quia non potest babere
volvitur in sethere, sed in
dil
;

visus
illo

noster
in

fallilur

:

supra solem, et alter ante

:

quandoque

quo sol tirmamentum caipsum
circulo,

duos hesperos et unum luciferum, cum unus fuerit supra solem, et alter retro. Si tirmamento Longiui a tcrra accessissct, non vidoremus hemisphserium. Si
solem vidercmus
in tinea orientali, tunc plus viderejj
,

sol

autem non

est

pars circuli lirmamenti, sed
est torne vicinus.

sui in

quo rapitur, qui
Cap.

XXXIX.
?


alter

De plano

ct alto.

mus, quam hemisphserium qoia oporteret ut per solem dirigeretur visus in ooelum, infra qoam modo, ubi juugitur linese orientali
venil ad lineam orientalem,
in

An liat in alto qum fil in plano
sima terrs
diversitas
staret,
in

per sequam

remotionem mutatio
:

Respondetur
el

si

ipiis

in

altis-

coelo.

Cum

boJ

in

imo

ejus,

Berel
vel

ctiam antc occidit

non statim videtur, aic quantum ad visum conveniat sub
;

qua
quis

plano rautatio meridiei
allnni
facile

um:

bras, quia aliud est Bolia orloi

occurrere per visum,
in

lineamoccidcntalem

sccundum quod IgUur dicemus
dici

aliud

cum

elevalo soli

opponilur
aliquis

habere gequinoctium? Per solem

non poleat,

tantus

enim

est sol

quoj non

cen-

quia pcr longius tcmpus non videturquara videatur?

trum ejus evadat,
alius longc inde

et ita

cum

quis habel

nieridie.n,

secundum wlem dicitur ;equinoetiiim, quia dum adlmc quasi insiderel lineaa orientali pervenit ad orlum ejus canthus, Ot nec per aquam,
Respondeo
:

remotus,
elcvati

cliam
solis

babet

meridiem,

nec
sit

mirum cum
idcm cenlrum.
Cap. \l
.

in

allum, utrisque

nec per borologiura possc deprehendi,
ipatium latere
inajor terra,
facil
;

per majua
sol
sit

p,-

gradibus ct climatix.
in

quam videri quoniem cum lam magnum in tam parvo non

Depreheneo

uno gradu

lerre

per

umbram

subilo
\i-

omnes

trcccnlos quadraginla conslat investigandos.

notabilcm duTerentiam, regio vero gradua

Item etoUmaiapei ambrj» variationem inveniunlur.

.

.

113
Igitur

LIBHR DE SOLIS AFFECTIBUS
videtur gradus unus clima

114
:

unum

continere,

A

duodecim

?

Solutio

verum

est, et

tamen non

nisi

sed

habitabilis

nostra quandoque liabet sexagenas
quae-

sex obscurat quia

illi

qui sunt

in

Occidenle, vi-

unaqiui-que
libet

babet seplem gradus, ideo non

dent scx, et haec est causa quare videant, quod

niutatio

umbrae
notabilis
ot

facit

clima,

sed in unoquoin

umbra adhuc

ante oculos

eorum

est.

que
pio,

elimate
et

varialio
tine.

umbrae

princi-

Cap. XLVI.
Quseritur de
illis

De

medii perustce
si

Quare ergo scptimo chmate potius quam quadragesimo, duodecim esse dicuntur, de hoc quaerendum est. Planetae omnes dicuntur esse ejusdem celeritatis, quod esse non videlur, quia quanto sunt altiores, tanto magis impediuntur hrmamento llcspondetur vere main

modio,

iu

qui sunt in medio perustae,
:

'?

:

gis impedientur

suporiores,

quam
quanto

inferiores

et ta-

men

aequa est
tanto

ommum
leviores

hasemper habeant aequinoctium? Respondetur semper dimidios parallelos vident. Item quaeritur quando sol aequinoctialem habet parallelum, sic tunc longior sit dies et nex quam tunc, non quia quando habet tropicus ? Respondetur non citius volvitur parvissimus circulus in sphaera
bent, quia
: :

celeritas, quia
;

quanto sutanto

periores,

leviores,

cderiores. Sed firmamentum plus impedit superiores

quam et longissimus. De aequinoctio poteris hoc modo probare quod si in medio perustae esset
:

posilus,

omncs

parallelos ex dimidia parte videret,
. .

nec mirum,

quia naturahter sunt

celeriores, r> j

quorum unusquisque
cunque illorum servat
quanto spalio
aoi
illi

totus

mfra
infra

,

viginti

quatuor

et sic

attemperantur inferioribus
Cap. XLI.

horas evolvitur, dimidius
sol

duodecim, quamet

De

sole hiemali.

oriendo

occidendo, in

Quando
que.
Igitur

sol

habet nostrum parallelum, ab hie-

evolvitur, in tanto et Sol. 'Avwjjia-

mali dislat octo
qui

sexagenas, a
sunt in

septenlrionali quin-

suntilliplanctae, qui

non vadunt

in sequenti
facit.

anno

frigida,

debent plus hasol in

ut in priori,

quod maxime Mars

Anomale

bere caloris,
tio
:

quam

aliqui qui sunt in perusta? Solu-

enim sonat, sine regula.
Cap. XLVII.

nulla pars

perustae, super

quam

anno

bis

non

eat.

Ad

has autem partes
vicinitas

— De

ortu matutino et vespertino.
alius ortus matutinus, alius ve-

semel tantum

venit,
facit.

noQ

igitur

sed assiduitas

calorem

Notandum quod
spertinus.

Matutinus,

ubi

aliqua

stella

orientem

Cap. XLII.

solem
.Equales possunt esse ortus,occasus

praecedit, post

mediam noctem. Vespertinus
apparuit. Est
alius

Non omnes qui possunt habere eumdem ortum eumdem habere possunt occasum. Proba
.

....

.

.

llh

qui

sunt

m

gissimum diem sedecim horarum. Si aliquis modo iret de Syene tam longe versus orientem, ut duabus horis prius oriretur sibi sol quam illi qui
esset in Syene,
illis

mundanus, alius heMundanus cum de inferiori .. „ „. .. p hemisphseno quaehbet slella m supenus Hemis r chmate Rhodiorum habent lon- u _ __._ __. t ___,. „_j„„._ „1 pherium emerserit. Heliacus cum recedente sole
autem praeterea ortus
liacus, alius achronicus.
l
,

non item.

ubi post occasum solis aliqua stella

,

,

ab aliqua
est

stella, permittit

eam

videri.

Achronicus

cum

sole occidente
soli

vagarum

quaelibet per dia-

ille

haberet orientem

qui sunt

in climate

solem cum Rhodiorum, sed non ha-

metrum

apposita exierit. 'A^oovtxo; etenim est,

intempestivus, sive sinetempore. Occasusaliusmun-

beret occasum

cum

eis.

Cap. XLIII.

— Quod

Mundanus cum de superiori hemisphaerioin inferiori quaelibetstella descendens.
danus, alius heliacus.
sint cequales meridies et

non

Heliacus est
lirni

occasus

videri

cum accedente sole ad aliquam eam non posse, efficit.
Quid

stel-

Non omnes qui habent eamdem meridiem, eumdcm habent occasum. Proba dicimus qui sunt
:

C.vp.

XLVHL —
cum

statio matutinaetvespertina.

sub liuea quae protenditur de polo ad polum, eamdem habent meridiem, sed non eumdem occa-

Est stalio aha matutina, alia vespertina.
tina,

Matuap-

ante ortum sol est in statione in legitimo

sum
diis

:

quia quando sol habet cancrum, tunc Rhooccidit,

lermino.

Vespertina est

cum

occidente sole

citius

quam

nobis, et

tardius

oritur

paret aliqua in statione. Ipsorum quoque planeta-

quam
C.u>.

nobis.

D

rum
itorii

alii

sunt hypolitici, id est, transitorii,

alii statio-

XLIV.


cum

narii, alii relrogradi, aliianomali. Hypolitici sive trans-

Quod

sol

sit

administrator cethe-

sunt, qui e priori signo tendunt
faciant, praecipue

ad posterius,

rece lucis.

cumque hoc omnes
luna. Ita
sit ?

tamen

sol et

Quaeritur
lucis,

sol administrator sit totius aetherese in

quare
:

non

medio positus
et

Responet

lendunt,

detur

sol superior

inferior

a

luce

calore

cum natura sit totius caloris semper ascendere, et nunquam descendere, necesse erat ut vicinior inferioribus, quam superioribus
illustrare debet,

sed

enim hi duo quod nunquam obsistunt, nunquam retrogradantur. Si solem aliquis opponat subsistere, quod in geminis tardius movetur, quam in sagitde prioribus ad posteriora
tario,

dicile

ipse

nunquam
,

subsistit.

Nam
quod

ubique
ibi

aequaliter celer est

sed quia majus
ibi subsistere

spatium

esset.

Cap. XLV.

complere habet, dicitur

patet in

De corpore
dimidium
signa in
in

solari.

extrcmitate.
C.vp.

Quando

solare corpus
venit, sex
et

super horizonnostro

XLIX.

Unde

stellaria creata sint.

tem nostrum
hemisphaerio,

obscurat
sex, igitur

Quod vero
sunt
isto

stellaria

ex aquis materialiter facta
probari
potest.

similifer

inferiori

argumento

Nam cum

.

Ho
tura,
ita

HONORII AUGUSTODtfN. OiT. PARS
igncm
ct

I.


Si

DIDASC. KT HK-TOR
vcro acr
vcl
istc

116
cst inter
tale,

fiuo stiperiora clcmcnta,

aera cx sua na-

A

lialur.
ct

iuferior, qui

tto«

absque
ut niliil

omni spissitudine esse manife-

porietcm,

materiam, vel aliquid

non
coe-

stura

est,

horum

ex sua natura

nisi

ex-

potest visui ad qui superior
et

senlicndum obstarc, multo minus
purior est,

accidente, visui pervium

sit.

Nam cum
se

hoc, quod

unde proqrie aer

([uidam rudes dicunt se ctclum viuVrc, quando aer

lum

dicitur,

eo quod a visibus nostris celetur. Unde

parus

est,

cum
;

aliquid

videre
cst.

fingunt, conspi-

constat

cere illud
cit.
ilti

falsissimum

Nam

ubi visus

dcti-

crror

sensus dat imagiualioncm videndi,
Siculi

quod omne corpus visibile alicujus dcnsationis cst quod ex spissitudine aqtia^ vcl U .linyil. Nam nubes ex vapore aquarum ilvi;
Visibiles

quod uon
tur sibi

videt.

aliquis clausis

oculis vide-

appareut

;

cliam flammse qute in nubiloso
materia qua3 comburitur, fiunl

tenebras

videre.

Nam

luce
nisi

oculorum sumil cxordium,
cx obstaculo
alicujus

quamvis visus cxnihil tamen valet,
repercu-

acrc, vcl

in aliqua

ex vaporibus.

spissitudinis

DE IMAGINE MIL\DI
LIBRI TRES.
(Bibliotheca veterum

Patrum

edit.

Lugdun., tom.

XX

pag. 9G4.i

INCIPIUNT CAPITULA.
LIBKR PRIMUS.
Cap. Cap.
1.

B

Cap. Cap. Cap. Cap.
Cap. Cap.

Quid sit mundus. II. Quot moilis mundus formelur. III. l)c quatuor eicmcntis. IV. I)e teptem nominibus tcrros. V. l)e furma tcrrn-. VI. I)e i/uinijue wnii, Vlt. ve nabitabili zona. VIII. Vnde dicatur Asia,et quai sit primacjus

Cap. XXXIX. De Occano. Cap. XI.. Di' atstu nmris. C\p. XLI. /)(' voriujinc. Cap, XI. II. De lcrnr motu. C\i>. XLIIl. Dc liiatu. Cap. Xl.1V. De friijore. Cap. XLV. l)c nquis dulcibus et salsis. Cap. XLVI /)(' mari rubro. Cap. XLVII. /), natura aquarum gemina, el uuarc
.

rcgiu.

Cap. IX. De paradiso. Cip. X. De quAtuor /luminibus. Cap. XI. I)c India. Cap. XII. Dc nionstris. Cap. XIII. /), bestiis. Cap. XlV./v Parthia. Cap. XV. De Mesopoiamia. Cap. XVI. Dc Si/ria. Cap. XVII. De Palestina.

jfontes in liicme sinl calidi, in iistatc fcig; C\i>. \I.VIII. /)c aqtta calida ecl putida.

Cap. XL1\.

/) (

'

aqua vcncno infccla, scu dc mortiet

fcris aquis.

Cap
C.\p.

L.

De mortuo mari,

natura bituminis.

aqudrum animalihus. II. Quando tempestas in mari,scu de signis Cap.
Ll. /)( piscibus
ct avibus, scu
I

in inari

pn

is.

CkP.X\
C
\c.

III.

ve&gyplo.
I)c

q

\l\.

C.ap.

XX.

l)c

Cuucaso ct Orientis regionibus... miuure Asia.

Cap. XXI. Dc rcijionibus Ai Cap. XXII. Dc Europa. Cap. XXIII. Dc Scythia. Cap. \\l\ l)e superiorc (icrmania. Cap. \\\. /),' infcriorc (iermania. Cap. \XVI. De Thracia. Cap. XXVII. Dc Gratcia, unde sit diela,et in qua partc sita ,sit. Ca*. \WII1. De Italia. Ca*. XXIX. Be Callia. Cap. XXX. Dc Hispania. CAP. \\\l. I)c llritannia. c.w. \\\n. De Africa. Cap. XXXIII. /),• Klhiopia. CaJ». XXXIV. Dc iusu'is et noro, ut dicitur,orbc CAP.XXXV. Dc Sicitia. Cap. DeSardinia. CAP. XXXVII. Quid tii Infernus. Cap. XXXVIII. Dc uijua, qiut est sccundum ele.

Cap. Lllf. /)(• aerc. nhi d<> nmncs sint. Cai>. II V. /v vcutis. /),• cardinalibus vcntis. Cap. I.\ Cap. I.\I. /),• nuhibus. Cap. L\ II. Da tonitruo ct fulminibus.
.
i

vi'.

l.\ III.

/),

iridc.

Cap. CAP. GAP. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap, CAP.
CAp. Cap. CAP.

I.IV
I

/)c

jduvia.

A.

tjitid

qrando

sit.

I

lAI. (Juil sit ni.r. Al. Quid ros ct pruina. IAII1. De nchuia. IAIV. De >m
.

IA\ I.W
I

I>c
I>e

iijniculis.

I.

pestilcntia.

I.WII.

W

/),•(',/«/.
/),•

III

septcm uLinetis.
Mercuriui.

i\i\ De /una. I.W. Seeundus pliincta.

\w\

i

mentum.

CAP. I.WI. Tertit.is planctu. VenUi. Cap. i.wii. omrtus planeta. Sol. Dl M>. I.WIII. De sii/nis s>dis proiinosticis. CaP. I.\\l\ ijuintus plancla. Xars. CAR. Sc.rtus plancta, Jupitcr. Cap, LXXVI. Septimus plan$ta, Satumut,
.

IAW

.

.

.

.

111

I>K
.

IMAUINK

MUNM

I.IBIU

TRES.


/)(•

MB.

I

118

Cap Cap Cap
Cap. Cap. Cap. Cap.
.

LXXVH.

De absidibus piancturum.

A

C.vp.

.

.

LXXVIH. De coloribus piitnctarum. LXXIX. De via planetarum. LXXX. De sono planetarum. LXXXI. De coelesti musica.

.

LXXXH.

.

Dc homine microcosmo. LXXXIII. De mensura sive planctarum

dis-

ta ntia

Cap Cap Cap
Cap. Cap.

.

LXXXIV. De

ccelo.

.

.

LXXXV. Dc climatibus. LXXXVI. De plagis.
LXXXVII. Dc finnamcnto.

Cap
Cap. Cap. Cap. Cap. Cap.

.

LXXXVIU. De axe. LXXXIX, Destellis.
XC. De
sideribus. XCI. Dc zodiaco. XC.I1. Dc Arictc.
XC.llI.

.

Dc Tauro. XC.IV. De Geminis. Cap XCV. Dc Cancro. Cap. XCVI. /' / eone. Cap. XCVll De Virgine. Cap. XC.MII. Dc Libra. Cap XCIX. Dc Scorpio. Cap, C. De Sagittario. Cap. CI. De Capricomio.
. .

B

Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap;
C.\i>.

XI. Dc quadrante. XII. Dc dic.
XIII.
dicbtts lottgis cl brcribus.
sit/>iis

XIN'. /)c

Zodiaci et parallclis Sotis.

circulo. XVI. De secundo circulo. XVII. De tertio circulo. XVIII. De quarto circulo. XIX. De quinto circulo. XX. De sexto circulo. XXI. De septimo circulo. XXII. De octavo circulo. XXIII. De quatuor circulis solit.

XV. De primo

XXIV. De

varia

dierum umbra.

XXV. De horizonte. XXVI. De dierum divisione.
XXVII. De initio et (ine dierum. XXVIll. De nominibus dierum. XXIX. De nocte. XXX. De umbra. XXXI. De cclipsi. XXXII. De septem noctis temporibus. XXXIII. De hebdomada. XXXIV. Demensibus. XXXV. De mensium nominibus XXXVI. De mensibus Romanorum. XXXVII. De Juanario. XXXVIII. Februario.

/)-' Aquario. cin. Dc Piscibus. Cap. C.IV. Hyadcs.

Cap.

C.II.

Cap

Cap. cv. 1'lciadcs. Cap. C.VI. Arctos. Cap. CVII. Bootes.

Cap Cap

CVHI. Arcturus.

Cap. CIX. Phyton.

CX. Corona.

Cap. CXI. Eercules. Cap CXII. Lyra. Cap. CXIII. Cygnus.

Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. XXXIX. Martio. Cap. XL. Aprili. Cap. XLI. Maio. Cap. XLII. Junio. Cap. XLIII. Julio. Cap. XLIV. Augusto. Cap. XLV. Septembri. Cap. XLVI. Oclobri.

Cap
Cap.

CXIV. Cepheus.

cxv.

Perseus.

CXVI. Deltoton. Cap, CXVII. Scrpentarius. Cap CXVIiI. Pegasus. Ca# c.XIX. Delphinus. Cap CXX. Aijuila. Cap CXXI. Sagitta. C.ap CXXir. Hudra. Cap C XXIII. Crater.
Cap
Cap.

Cap. XLVII. Novembri. Cap. XLVIII. Decembri. C Cap. XLIX. Z)e Kalendis. Cap. L. Zte Nonis. Cap. LI. Z)(? Idibus. Cap. LII. De vicissitudine anni. Cap. LIII. Z)e vere. Cap. LIV. Z)e «to^. Cap. LV. De autumno. Cap. LVI. De hieme.
Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap.
LVII. Z)e incequalitate tcmporis. LVIII. Z)e elementis.

CXXIV.

Corvus.

LIX.

Z)e

homine microcosmo
i4nno.

Cap CXXV. Orion.
Cap CXXVI. Procyon. Cap C.XXVII. Canicula. Cap CXXYlll.Lepus. Cap CXXIX. Eridanus. Cap, C.XXX. Cetus. Cap CXXXI. Ccntaurus. Cap CXXXII. Ara. Cap CXXXIII. Arqo. Cap CXXXIV. Pistrix. Cap CXXXV. Caponus. Cap C.XXXVl. Lactea zona. Cap CXXXVH. De cometa. Cap CXXXVHI. Aqueum coelum. Cap CXXXIX. Spirituale caslum. Cap CXL. Ccelutn coelorum.

LX.

Z)«

LXI. De anno lunari. LXII. De solari antio. LXIII. De bissextili.

LXIV. De Mercurii anno.

LXV. Annus
LXVI.

veneris. Martis. LXVII. /ovis.

D

LXVIII. Saturni. Cap. LXIX. Annus magnus. Cap. LXX. Z)e anno civili. Cap. LXXI. Z)e bissexto. Cap. LXXII. Z)e olympiadibus. Cap. LXXIII. Z)e /wtm. Cap. LXXIV. De indictionibus. Cap LXXV. De cetate hominis et mundi.
Cap. LXXVL De soeculo. Cap. LXXVU. De decemnovennali cyclo. Cap. LXXVIII. De ogdoade. Cap. LXXIX. De cyclo solari. Cap. LXXX. De numero articulorum. Cap. LXXXI. De magno anno. Cap. LXXXII. De cyclis. -" Cap. LXXXIII. Z)e cycli auctoribus. I XXXIV. De cequinoctio et soisf* Cap. Cap. LXXXV. De saltu lunte. j0 litur in tres Cap. LXXXVl Deminutis una Q v Cap. LXXX\II. Ferice regulare
i

LIBER SEGUNDUS.
Cap. I. De 02vo Cap. II. De temporibus ceternis. Cap. III. De temporibus mundi. Cap. IV. De atomis. Cap V. De ostensis. Cap. VI. De momentis.
.

Cap. VII. De partibus.

Cap. VIII. De minutis. Cap. IX. De punclis. Cap. X. De horis.

.

.

.

.

119

IIONORII

AUGUSTODUN. OPP. PARS

I.

DIDASC. ET IIISTOR.

i-:o

Cap. LXXXVIII. De concurrcntibus Cap. LXXXIX. De regularibus ct epactis. Cap. XC. Quot horis luna luccat. Cap. XCI. Luna quot partibus a sole distet. Cap. XCII. In quo signo luna sit. Cap. XCIIL De annis Domini. Cap. XCIV, De indictione invenienda Cap. XCV. De cpactis inveniendis. Cap. XCVI. Solaris annus ut inveniatur. Cap. XCVII. Concurrenles quomodo inveniantur. Cap. XCVni. Deinveniendo bisscxto. Cap. XCIX Dc invenicndo cijclo lunce. Cap. C. De annis ct cyclis. Cap. CI. De clavibus tcriniiiorum inveniuntur. Cap. CII. De tcrmino Paschali. Cap. CIII. Dc termino SeptuaaesvmtB. Cap. CIV. De Quadragesimali. Cap. CV. De Hogationibus. Cap. CVI. De Pentecoste. Cap. CVII. De Adventu. Cap. CVIII. De embolismo. Cap. CIX. De diebus .Kgyptiacis.

A

Primum bellum civilc. Hegnum Idumorum.

Amazonum
Trojanorum Thebanorum.
Cretensium.
Mt/cnnorutn.

Ualorum, sul> Voyse. Quarta cetas mundi. Regnum Bierusalem vel Juda.

Maeedonum

He nitun Urael. sub Ozia.

Albnnorum. Albanorum sub Samsonc.

Romanorum.
Quinta
irlas.

Regnum Dabyloniorum.
Persarum.
Alc.raiuiriai.
Syri/r.

B

Consulcs

et

Dictatores Romir, sub Cambyse.

Dc

saccrtlotibus.

LIBER TERTIUS
SEU CIIRONOLOGIA

Sc.rtti trtit.s

Dc Augustis

De Adam Abel

et

Cain.

Prima trtas. Secunda cetas.

Regnum Assyriorum.
/Egyptiorum.

inundi. et Ccrsaribus fiom. usque ad Frederscum I. Christianorum persccutio. Sccunda pcrsccutio. Tertia persecutio. Quarta persecutio Quinta perseeutio. Sexta pcrsecutio.

Septima persecutio
Octava persccutio.

Arcadum.
Tertia aitas.

Tempora Judicum.

Nona persecutto. Decima persecutio.

EPISTOLA GHRISTIANI AD HONORIU.M SOLITARIUM DE IMAGINE MUNDI.
Sepliformi Spiritu in trina
fide illustrato,

ac septenis ripU trifarin: philosophie mundato, Cjiristivct

nus, post septimanam hujus vitce septem bcatitudinibus laurcari

in

octava

Trinitatem in unilate

contemplari.

Quia ignorans

cum

ignoranlibus, ignorantice tenebris involvor, idcirco mosstam
te

lugubromque vitam,

ut ccecus ducere videor. Quare quia

immcnsa

sapientitc luce

circumfusum cognosco. eum multisaliis

deposco quatcnus aliquam scintillulam tiur jlammivomir scientiir,
tias
:

eum iibi non minuatur.nobU tmpt expositionem orbis quasi in tabelia nobis describas. Miserum cnim videtur res propler nos faeta

quotidie spectare, et

cum jumentis

insipientibus quid sint, penitus ignorare.

EPISTOLA HONORII AD GHRISTIANUM, DE EODEM.
Sapientiae alunino abdita diligenter scrutanti, in scientia profundo, utique

hominis salute nunc figere,
aliscondili

etpost
videre.

in Sion

Dominium,

in

quo omnes thesauri

sapientiae et scienlke sunt

oculo

ad oculum

Cum

jugiter lectioni studiosus incumbas, ac totius Scriptur.T
ut,

medullam siiibundus exsugas, poscis a me
lil»i

amicissime,

quemadmodura vulgo

dicitur,

Quod

ovis u capru pctierit lunuin, tolius orbis

depin^am

qua sicoculum corporis valeas relicere, sicut visnm cordis sole^ in raachina universilalis d«pascere. Quod negotium sudore plcimm ipse melius nosli, quam sit laboriosum, quamque periculosum. Laboriosum qiiidem mihi in aliis occupato periculosum autem propter invidos, qui cuocta quse neqMnM
in
;

formulam,

imitari,

non cessant calumniari,

et

qurc assequi non possunt venenoso dente, ul setit/er liircus lacor^renon
sibi

-

omittunt, ct ea quae publice arguunt, furtive inlente legunt, atque de Inbore nostro

scientiam usurpaiil
el

:

quem,
ipsum

ut sues margaritas,
libi

pedibus proculcant. Bteaim vcro
milii soli,

cum non solum laborem mcum, sed
mundo genitum

im-

debeam (praisertim cum me non

sed

toli

intelligara) omillens invidos

tabescentes, non me, sed seipsos livido corde corrodenles, arduu aggredior inolimitia. Quia improlmslabor, inio cliaritas vincit omnia, ad inslnictioncm ilaque mullorum, quibus deesl copia librorum, liic
-

1 i 1 >

lus ('^otur,
(

nomenque
l
'

ci
,;l '

Imago mundi indalur, eo quod

dispositio

lotius

orbis

in

eo,

quasi

iu

sp.-rulo

U
i

'

\\\v? ° WWIll/^daHraditio.

U

am

,10s,rae amicitiae

pignus posteiis relinquatnr.

llic nihil

auteip in eo pono, nisi

mcntum.

121

DE [MAGINE MUXDl

LIBRI TRES.

LIB.

I.

t

-.'-2

LIBER PRIMUS.
Cap.
I.

De forma mundi. Fiyura mundi
dicitur quasi

— Etymologiamundi. A quia
qualis.

terra, tellus, kumus, arida, sicca,solumelops, nuneupatur. Terra a terendo dicitur, et tolum ele-

Mundus
in

undique

motus, est enim

mcnlum
quae est

intelligitur.

Tellus quasi tollens fructus,
,

perpetuo motu. Hujus figura est in

modum
testse

pila;

frigibus

apta

vel

vinetis

fruc'iferisque

rotunda. Sed instar ovi clementis distincta50vum

arboribus consita. llumus ab humore, quae est paluslris et

quippe exterius testa undique ambitur,

albu-

inarabilis.

Arida inaquosa, qurc semper

men, ablumini vitellum,
includitur.^Sic

vitello

gutta

pinguedinis

fervore solis aret, ut Lybia. Sicca, quac aliquando

mundus undique

caelo, ut tesla, cirut

compluta
tate,
tiae,

cito exsiccatur, ut Judaea.

Solum

a solidi-

cumdatur, cielo vero purus aether
gutta includilur.

album,

aetheri

ul sunt
scilicet

turbidus aer, ut vitellum, aeri terra, ut pinguedinis
<-

montana. Ops, ab opibus, ubi diviaurum et gemmae abundant, ut in
terrce.

India.

Cap.

II.

— De creatione

mundi.

— Quinque modi
:

Cap. V.

De forma

— Terram esse

rotun-

mundi. Crcatio mundi quinque modis scribitur uno quo ante tempora saecularia immensitas mundi in mente
creationis
divina concipitur, quje conceptio

dam. Circuitus

terrce.

Terra

mundi centrum.

Terra nullis fulcris sustentatur. Oceanus ambit
terram. Vence aquarum et fontium.

archetypus

mun-

g

Terrae forma
cta. Si

est
in

rotunda, unde et orbis est di-

Quod est factum in ipso vita erat (Joan. i). Secundo cun ad exemplar archetypi, hic sensibilis mundus in materia creatur. Sicut legitur Qui manet in oeternum creavit omnia
dus
dicitur,' ut scribitur
:
:

enim quis

aere positus

eam desuper

inspival-

ceret, tota

enormitas

montium, et concavilas

lium minus in ea appareret,
si

pilam praegrandem in
terrae,

quam digitus alicujus manu teneret. Circuitus
stadioet

insimul. Tertio,cum per species,

et

formas sex die:

autem

centum

et octoginta millibus

»
'

bus hic mundus formatur, sicut scribilur
bus fecit

Sex

die-

rum
dio

mensuratur, quod duodecies mille milliaria,

Dominus opera sua bona valde (Gen. \). Quarto cum unum ab alio, utpote homo ab homine, pecus a pecude, arbor ab arbore, unumquodque de semine sui generis nascitur, sicut dicitur Pater meus usque modo operatur. Quinto cum adhuc
:

quinquaginta duo computatur. Haec centrum in

me-

mundo,

ut punctus in

mcdio

circuli aequaliter

collocatur, et nullis fulcris, sed divina potentia sustenlatur, ut legitur
:

Non timeiis mc,

ait

Dominus,

mundus

innovabitur, sicut scribilur
.

:

Eccenovajacio

quisuspendi terram innikilojundalaenimestsuper stabitilatem suam(Fsal. cm), sicut aliud elementum,

omnia. (Apoc. x\i
Cvp.
III.

occupans

suae

qualitatis

metam. Haec

in cireuitu

De quatuor elementis.

— Elemenla

Oceano, ut limbo
-,

cingitur, ut scribitur,

Abyssus

sicut

sint elementa; quomodo invicem misceantur. Situs elementorum.

unde dicantur. Quot

vestimentum amictus ejus (ibid.). Interius meatibus aquarum, ut corpus venis sanguinum
quibus
ariditas
terra

penetratur,

ipsius

ubique

irri-

Elementa dicuntur, quasi hyle, ligamenla, vh) autem est materia, ex quibus constant omnia, scilicet,

gatur.
peritur.

Unde ubicunque

infoditur,

aqua re-

ignis, aer,

aqua, terra.^Quae in

modum

cir-

Cap

.

VI.

— De quinque zonis. — Circuli sive zonaz
.

culi in S2

revolvuntur,
in
in

dum

ignis in aerem, aer in

inkabitabiles

Zonce tres. Habitabiles duce. Osten-

aquam, aqua

terram convertitur, rursus terra in
terram, aer in ignem commutatur.

aquam, aqua
brachiis se

ditur exemplo quomodo medice duce zonoz tantum sunt habitabiles. Quinque circuli.

Haec singula propriis qualitatibus, quasi quibusdam

Quinque autem
guitur.

zonis, id est circulis terra distin-

invicem tenent,

et

discordem
aquae
aeri

sui natu-

ram concordi
terra arida et

foedere vicissim
frigida frigidae

commiscent.

Nam
;

gore

connecticur
astringitur
;

Quorum duo extremi sunt inhabitabiles almedius inhabitabilis calore, a quo sol nunquam recedit, ad illos nunquam accedit. Medii duo
;

aqua frigida
calidus

et

humida humido
aridae
terrae

;

inhabitabiles, hinc

ardore, inde rigore temperati.

aer humidus et calidus calido igni associatur
et aridus

ignis

Verbi gratia,

si

ignis in hieme sub dio accenditur,
efficit,

copulatur/Ex

his

quinque lineas

unam

in

medio fervidam,
has temperatas.

imum, ignis ut puta levissupremum obtinet locum, alia duo medium, quasi quoddam soliditatis vinculum. Quorum aqua gravior, terrae proximum, aer levior igni primum
terra ut puta gravissima

D

duas circum

gelidas, duas inler

simus,

Qui

si

ut sol circumiret,

redderet.

Ex

his

nimirum quinque circulos circulis, primus septentrionalis,
tertius aequinoctialis,

secundus
brumalis,

solstitialis,

quartus

possidet
tia,

locum. Deputantur vero
et

terrae,

gradien;

quintus

australis

nominatur

;

sed solus

ut

humo

bestiae

;

aquae nalantia, ut pisces

solstitialis a

aeri volantia ut aves; igni radianlia,ut sol et stellae.

Cap. IV

De septem nominibus Terrre. Terra, kumus, arida, sicca, solum, ops. Imum elemeutum septem nominibus denotatur,
tellus,

Cap. VII.

— De tribus partibus orbis kabitabilis. —
mari dirimitur. Quarum una

nobis inhabitari dinoscitur.

Partes terraz kabitabiles tres. Habitabilis zona, quae a nobis incolitur in tres
partes Mediterraneo

.

m
Africa
tur.

IIONORII

ADGUSTODUN. OPP. PARS

I.

-

DIDASC. ET IIISTOR.
:

Hi
ipsi

Asia, altcra Europa, tortia Ajrica dicitur. Asia a septentrione per orientem, usque ad meridieni
;

A

piper colore quidem albo
qui
ibi

sed

cum

serpentes,
colo-

abundant, flamma

fuganlur, nigrum

Europa ab occidente usque
a meridie

ad

septentrionem

;

rcm

trahit

de inccndio. Item Macrobios duodecim
contra gryphes, qui

usque

ad

occidetitem extendi-

cubitorura longos, qui bellanl

corpora leonum, alas

et et et

ungulas praeferunt aqui-

Cap. VIII.

— DeAsia. — Paradisu*.
.

larum. Item Agroclas
llttjus

Bragmanos, qui se ullro

Asia, a regina ejusdem nominis appcllata

in

prima regio
cet

in

orienle e

paradiso

;

locus videli-

ignem miltunt amore alterius vitae. Sunt alii qui parentes jam senio confeclos mactant, et eorum
carnes ad epulandun parant, isque impius judicatur, qui

omni
qui

atnoenitate conspicuus, inadibilis

homicst cin-

nibus,
ctus.

ignco

muro usque ad ccelum

boc facere abnegat. Sunt
et

alii

qui pisces ita

crudos edunt,
IX. —

salsum mare bibunt.

Cap.
In

De Paradiso.

— Fons paradisi.
de cujus (ructu

Cap. XII.

De monstris. pomi

— Scmel

tanlumm

hoc lignum

vila\ vidclicel arbor

/mricntcs. Arimaspi, Cyclopes, Scinopoil(r. Accphali. Solo odore
vivcntcs.

sempcr in uno statu immortalis permanebit.In bocetiam fons oritur, qui in quatuor flumina dividitur. Quae quidem flumina infra paradiqui comederit,

Sunt
jj

ibi

quoedam monstra, quorum quaedam bo

sum

terra

conduntur

;

sod

in aliis

longe regionibus

minibus,

quu?dam

besiii>

asciibunlur

:

ul

sunt

ii

qui aversas babent planlas, ct octonos simul sode-

funduntur.

Cap. \.

De quatuor /lumiuibus.
et

Thyson
de

sive

cim
lis

in

pedibus digitos,

et

alii,

qui

habent canina
est

Ganges, Geo sive Mlus, Tigris, Euphrates.

capita, et

ungues aduncos, quibus
et

veslis

pd-

Nam

Physon, qui

Ganges

in India

monte

pecudum,

vox latratus canum.

Ibi eliam quac-

Orcobarcs nascitur, et contra orientcm fluens Oceano excipilur. Geon, qui et Nilus juxta montem
Athlantem surgens, mox a tcrra absorbetur, per quam occulto mealu currens, in liltore Rubri maris

dam matres semel

pariunt, canosque parlus edunt,

qui in scnectute nigrescunt, et longa nostrae ajtatis

tcmpora excedunt. Sunt
riunt
Ibi
:

aliae,

quae quinquennes pa-

sed partus oclavum

annum non excedunt.
et

denuo funditur, /Ethiopiam circumicns per J2gyplum labitur, in septem oslia divisus, magnum mare juxta Alexandriam ingreditur. Tigris autem et Kuphrates in Armenia dc monte Barchoatro funduntur, ct contra meridiem vergcntes Mcditerraneo
mari junguntur. Post paridisura sunt multa loca deserta et invia, ob diversa serpcntum et fcrarum genera

sunt et monoculi, et Arimaspi,

Cyclopes. Sunt

et

Scinopodae,

qui
in

uno tanlum

fulti

pede aurara

cursu

vincunt, et

tcrram positi
alii

umbram
absque
et

sibi

planta pedis erccta faciunt. Sunt

capile,

quibus sunt oculi in humeris pro nc.so
foramina
in

ore duo

pectore, setas

babent

ut

besliae.

Sunt

C

alii

juxta fontem

Gangis

lluvii,
si

qui solo odore cu-

Cap. XI.

Dc India.

India

unde dicta. Mons

jusdam pomi secum ferunt
trahunt.

vivunt, qui
:

longius eunt,
si

pomum

moriuntur enim

pravum odorem

Caucasus. Indiu- termini. Indicus Oceantis. Insula duas asstates, et duas hiemes uno anuo habens,
spiitm. Gog,

Cap. XIII.

omnique tcmporc virens.Mons Caspius. Mare CaMagog, Garmani, Orestoe, Coatras,
rygmtei. Piper album. Macrobii,
Agroctos,

Dc Dcstiis.—Ccucocroca.Ealc.Tauri indomili, Wdnticorka. Boves tricomes.Monoceros. Tcstudincs grandcs. Magncs. Adunas.
ibi

Braet

Sunt

serpentes tam vasti,

ul

cervos dcvorenl,
Ibi esl

gmani. Qui parentes muctant. Qui pisccs crudos comcdunt. Deindeesl India ab Indo flumine dictft. Qni ad
Septentrionem de monte
excipitur.

ipsum etiam Oceanum transnatent. Ceucocroca.cujus corpus asini.clunes
et

beslia

cervi, pectus

crura lconis, pedes equi, ingens cornu bisulcum,

Caucasd nascitur,
elaudilur,

el

ad

VSStuS oris hialus usque ad aures. In loeo denlium

meridiem cursum fiuum dirigens, a

Rubro mari
et
al>

os solidum, vox pene hominis.

Ibi

esl

alia

bestia

Hoc India ab occidente
dicituf.
In

Eale, eujtis coi|His equi, maxilla Apri,
phantis,
cubiialia

cauda

boc Indicus oceanus

quo etiam

est -iia

cornua habens,

quorum unum
In

Taprobanes
duas

inaula,

decem

civitatibus

inclyla. Ha*c

D

post lergum reflectit.cum alio pugnat. RToobl
aliud ad

anno hab.l. et omni tempore viret. fn hoc etiam Cbrisa oi Argare insul.e, auro et argcnto fecundse el Bimper Boridae.
ajslates ct

duas biemes uno

certamen vibrat. Nigro colorel boret.
lerra a&qualiter valel.
Ibi

aqna
ri.

el in

sunl fulvi tauoris ric us ab

\crsi^ seiis horridi,

grande caput,
Ili

Ibi

suni

el

inontes aurei, qni propter dracones

<•!

aure ad aureni patet.

eliam cornua vicissim ad

gryphes non possunt adiri. tn India est mons Caspius, a quo Caspium mare voeatnr. Inter qtiern el

pugnam
sunt arte
facie

produeunt,

vel

deponunl.
si

Omne

missile
j

duro tergo respuont. Qui

fuerinl capli r.ulla

mare Gog
vel

et

Mfagog ferocissimas gentes,
fertintur. fjuaa

i

magno
qnadra-

domiri.

Ibi

quoque Uanticbora
ordo,

beatia,

Aletandro inclusaa
caudis
ginta

humanis

carnil

bomo,

Iriplex in dentibus

corpo

bestiis vescuntnr.

India habel

cauda scorpio, oculis glauca, colore sanguioea,vox
sibilus

quatuor regiones, populosque multos, Garmanos, Orr-ias, Coatras, qnoram Bylvas langunt
ln

serpentum,
nsu.

fUgiens descriraina volat, velo-

cior

oursu quam avis volatu, humanas carnes bain Ibi

Bethera.

mOntania Pygmasos duorum cubitorura
esl oofilra

bcns

sant
Ibi

eliain

DOVei tricornes, pftdnS

homines, quibus belium

^ntes, qui tertk)
cre^-eil

equinos nabentes.

anno

pariunl, octavo sencscunt.

Apud hos

monoceros.oujus corpus cqui, caput cervi,pedes elcphantis, canda Sttis

quoq

ie

:

125
l

DK IMA'GINE BIUNDl LIBRI
in

TftES.

-

LIR.

1.

26

no eorftd,

me

'io

tVonte
ct

armalum qualuor pe- A C.u\ XVI.
ni-

diim longo. splendenti

mire acuto. Hae bestia

mis ferox, diros habet mugitus. cornu transverberat
potest domari.
In
.

Omne quod

obstat,

Dc Syria. DmtrnscHS. Keblata. Comagence promncia. Phtrnicia. Tyrus. Sortyx. Sidon. Libanus mons,. FonsJordonis.Palcestina.

Ascalon, Jcrusalem, Chananiea.

Captum

potest perimi,

non

Gange quoqne
longse.
Ibi

sunt anguillae treceutorum

pe-

dum

etiam quidam vermes, qui instar
sex cubitorum longa,
et

Ab Euphrate usque ad mare mcditerraneum est quodam Syro rcge dicta, in qua est Damascus, a Damasco Abraae liberto construcla et dicta, olim Reblata vocata. Est in ea Comagena provincia,
Syria, a

eancri

bina

habent brachia,

Esl

ot

Pnoenlcia,

a

Pnoenice ave, quac sola in hac
lilio

quibus
gtint.

elephantes

corripiunl

uudis

immerterra

invenitur, sive a Phoenice regc,

Agenoris
et

dicta. In

hac sunt Tyrus qnaj
sitae.

et

Sortyx,

Sidon
ea

Indicuru quoque

mare

gignit tcstudincs,

de quaqui fcrhircino

civitates

In

hac
a

eliam

mons

est Libanus, ad

rum

tostis

capacia hospilia sibi faciunt homines.
gignit,

cujus radicem oritur Jordanis

fluvius.

Est

in

India

quoque magnctem Lapidem

quoquc

Palaeslina,

civitale

Pahrstin,

qiuc nunc

rum

rapit.

Adamantom

ctiam, qui

non

nisi

Assalon vocalur, dicla. Est

in eaJudaea, a Judafilio

sanguinc trangi potest.

g Jacob, de

cujus tribu regcs erant, nuncupata. In hac
filio

Cap. XIV. De Parthia. Aracusia, Assyria, Mcdia,

Parihia unde dicta Persida, Persepolis. Mayicce artis oriyo. Pyrrhitcs. Synelites.

etiam Chananaaa a Chanaan

Cham
Noe

dicta. In

hac

est

Jcrusalem,

quam Sem

filius

construens,

Ab Indo
ginta

flumine usque ad Tigrim, estParthia
regionibus
distincta.

Salem nominavit. Sed Jebus, et filius Chanaan inhabilavit, unde Jebus ct Salem dedit ei nomen rex David Jerusalem, quasi Jebusalem. Quam Salomon
filius

tri-

tribus

Dicitur

autem
in ea

ejus auro et

gemmis

decoravit,

Jeroselyniam
a

Parthia a Parthis, veuientibus e Scythia. Est

quasi Jerusalemoniam appellavit.
niis

Quam
;

Babylo-

regio Aracusia, ab oppido Aracusa dicla. Est etiam
in

subversam, Zorobabel reaedificavit
.Elius

sed

Roma-

ea Assyria, ab Assur,

filio

Sern, qui

incolmt nominata. Est in ea quoque Media, a

do rege
ea

dicta,

qui

civitatem
et

nominavit,

de

qua

regio

eam primus Meconstruens Mediam nomen mutavit. In
et regio

nus exercitus postea funditus delevit.

Hanc postmo-

dum

Adrianus imperalor reparavit, .Eliamque

noininavit.

Cap XVII.

— De

Paleslina.

— Samaria, Sebastia,

e<iam

Persida,

a Perseo rege dicta, qui civila-

Sichisma, GaliUea,Xa~Mrcth. Pentapolis,Sodoma, Gomorrha. Mare Mortuum. Sarraceni. Agareni.
Ismaelitce. Nabathcei.

tem Persepolim
accepit. In hac

aedificavit,

de qua

nomen
C
urit

primum

orta est ars magica. Persida

lapidem pyrrhitem
et

mittit, qui

manum

prementis
crescit,
et

maria

Esl et in Palaeslina regio Samaria, a civilale Sadicta, quae nunc Sebastia est nuncupata, olim

synolitcm, cujus candor

cum luna

de-

Sichima, a Sichem vocata. In hac est quoque Galilaea, in

ticit.

qua

est

Nazarelh

civitas, juxta

montem Thaa quinque
et

Dc Mesopotamia. Mnive,Babylonia, Cap. Chadlcea ubi astronomia primuminBabylon. •ita. Arabia. Saba. Mons Sina. Madian.

XV.

bor

sita.

In hac est et Pentapolis regio,

civitatibus dicta. In

qua olim
In

fuit

morrha. In hac
Jordanis

est

mare Mortuum,

Sodoma, a quo

Go-

tluenta

absorbentur.

hac etiam Sarraceni, a

A

Tigri tlumine usque ad

tamia,

a

duobus

lluviis

Euphratem estMesopoGraece ita dicta, quod in
sit

Sara

dicti,

qui et Agareni, ab Agar. Item Ismaelitae

medio duorum tluminum
civitas

ab Ismael nuncupata, In hacet Nabathcei, a Nabaioth lilio Ismael dicti, quorum g)ntes sunt duodecira.
Cap. XVIII.
tvs dicta.

conslituta. In

hac est

Ninive,

itinere

trium dierum, a Nino rege

— De .fjjypto. — Euxia postea /E§ypThebaida,
Thebcc.

constructa et nominata. In hac etiam regio Babylonia. a
civitate
;

Monachi.

Babel.

Mgypt. Alexandria.
Hae superius dictae rcgiones, ab oriente incipien-

gigas fundavit

Babylone nominata. Hanc Nemrod sed Semiramis regina reparavit. Cucubitorum,
alti-

jus muri latitudo est quinquaginta

D

tes,

recla linea ad Mediterranenm

mare extendun-

tur.

Quibus usque ad Austrum iEgyptus connecliquatuor gentes esse feruntur. Haec
surgit,
figit.

tudo ducentorum cubitorum, ambilus civilatis

qua-

tur, in quaviginti

dringentorum octoginta stadiorum, centum portis
au-cis

firmata,

fluvio

Euphrate

per

medium

iu

oriente

a

Rubro mari

ejus

versus occidentem in Libya

terminum suum Haec prius etBona
fratre

currente iriigua.

Hujus arx Babel, quatuor millia

copia, Euxia dicta, postea ab J5j?yptio rege,

passuum
In
est

alta scribitur.

Danai, Jigyptus est vocata

.

HaeciluvioNilo undique

ea quoque est Chaldaea, in qua

astronomia.

In ea

et

primum inventa Arabia, quae etiam Saba
colli<?itur
;

cincla, in

modum

Deltae littcrae est fo-miata,

centum

dicitur, a

Saba

filio

Chus. [n hac thus

in

hac

et

mons

Siua, qui et Oreb, in

quo

Iex a

Moyse
fuit, in

millibus villarum indyta. Hanc nubes non obscurant, pluviae non irrigant, sed Nilus inundans eam fecundat. In hac est provincia Thebaida, a civitate

scribitur accepta; juxta

quem urbs Madian

qua Jethro sacerdo?
tae,

praefuit. In

ea sunt gentes mul-

Moabilae, Ammoniiae, Idumaei, Sarraceni

Madia-

Thcbe cognominata, quam Cadmus Agenoris filius in /Egyptjm veniens aedificavit, Thebas secundum in hac illam quam in Boeotia construxit, uominans
:

nitae, et aliae

multae.

Mauritius principabatur,

et

ab

hac Thebaei dicun-

127
tur.

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS
Huic

I.

DIDASC. ET IIISTOR.

128

conversabatur

maxima adjacet monachorum
indidit,
et victor

soliludo,

in

qua olim

A

etiam Thyatira. Deinde est Isauria, ab

auraquauna
civifilius

mullitudo.

Cambyses
noregni
illius

dique perllatur, dicla. Post hanc est
tate

Cilicia.

rex /Egyptum superans, civitalem condidit, cui

ejusdem nominis nuncupata, quam
et

Cilix,

men Babylon
existit. In
vit,

quae

nunc caput

Agenoris, construxit,
In

ab

illa

rcgio

nomen

accepit.

bac

Alcxandercivilatema:difica-

hac

cst

mons Amana,

qui et Taurus.

In

hac

et

quam ex suo nomine Alcxandriam nuucupavit. Cap. XIX. — De Caucaso et regionibut Orientit.

Tharsus

civitas, a

Perseo constructa, Pauli

apostoli

inhabitotionc gloriosa. Dein^c est Lyciaet Pisidia et

Amazones, Massagetos, Colchi, SarmaUe, Seres. Bactra, Hircania, Hirnia. Scythia. Hyperborei montes. Albania. Armenia. Arath mons.
Ibcrla. Cappadocia.

Suprascriptis

regionibus,
regiones.

usque ad

Aquilonem

anncctunlur

hffi

Mons

Caucasus a Caspio

regio mullarum genmare appellatur. In quo Ovidius, ct postca Clcmens exsilio relegantur. Post decursam Asiam, transeamus ad Europam. Cap. XXII. De Europa. Byphari montat, Tatium, a qua ct Ponticum

Pamphylia. Euxinus PuMus

mari oricntis attollitur ct per Aquilonem vergens pene usquo ad Europam porrigitur. Hunc inbabitabant Amazones feminse videlicet ut
His cohabitant Massagetae,
et
viri

nais,

//..

Masotides paludes, Thcodosia.

praeliantes.
et

ris est

Europa ab Europe rege et ab Europa lilia Agenonominala. In qua imprimis vcrsus septensunt

Colchi,

Sarmatae.
et

B

trionem

Ryphaei

montes, et Tanais lluvius, a

Scres est oppidum Orientis,
vestis,
et

quo Serica regio,
conjungitur
in

gens

est

dicta.

Post hane est Bactra,

Tanao rege diclus, et Mceolides paludes, Magno mari juxta Theodosiam urbem, sejungentes.
Cap. XXIII.

a Bactro

amne

vocata. Huic

Hyrcania,

De Scythta.
quae versus
In
porrigitur.

ab Hyrcana sylva nominata,

qua sunt aves quaHuic jungilur

A

Thanai

lluvio est

Scythia inferior,

rum

pennae

splendent

per

nocles.

meridiem usque ad Danubium
sur.t istae provinciae, Alania,

hac

Scytliia el Ilirnia

quarum

gentes, sunt quadraginta

Dania, Gothia.

qualuor. Ibi sunt Hyperborei montcs.
tur Albania, a candore populi dicla,

Hanc sequieo quod albo

Cap.

XXIV.

mania unde
perioris.

dicta. Limiteset fines
Ilelhia,

De Germania supcriore. GerGermaniatsuBavaria,
liatispona,

crine

ibi

nascantur.

Cui

conneclilur Armcnia, in

Suevia,

qua est mons Arath, super qucm arca Noe post diluvium requie\it, cujus usquc liodie ligna ibividentur.

Franeia Orientalis. Thuringia.

Huic copulalur Iberia.

Illi

vero

Cappadocia,

a

civitate

ejusdem nominis
sed foetus

dicta, in

hac equae avento
triennio
vi-

Danubio usque ad Alpes est Gerraaniasuperior, quae a germinando populos dicitur. Versus occasum Rheno, versus aquilonem Albia lluvio terrainatur.
In hac est regio Suevia,

A

concipiunt,

non amplius

amonte Suevodicta.

Har-cet

vunt.

Cap. XX. De Asia Minore. Ephesus. Corput Joan. Evang. Ephesi quiescit. Nicosa civilas. Bithynia. Nicomedia.
Asia minor post hanc constiluitur, quac penc

G

Alcmania, a
dicta, In

Lemano

lacu appellata. Haec et Rethia
nascilur, et scxaginta pra5-

hac Danubius

cipuis tluviis augelur, et in septem oslia ut Nilusdi-

visus Ponticum

marc
in

ingrcditur. Est in ea Noricus,

un-

quae et Bavaria,
et

qua

cst civilas Ralispona.

Tura

dique raari cingilur. In
Joanuis Evangelistae

liac est

Amazonibus conslructa,
;

in

Ephesus civitas, ab qua requicscit corpus
civitas Nicsea, in

Orientalis

Francia,

cui

conjungitur

Thuringia

quam
C.vp.

sequitur Saxonia.

in

hac eliam
facla.

XXV. —

De Germania inferiore.

— Dania,
cst

i.e.

qua magna synodus est
Minoris est Bithynia,

Prima provineia Asiae
post Migdonia,
est

Norvegia. Messias. Pannonia inferior. Bulgaria.

prius Berica,

Ab

Albia lluvio csl Germania inferior, quaa versus
cxeipitur.

mox

a

Bithyno rcge Bithynia appellata. In qua

Aquilonem Occano

In

hac

Dania

et

civitas

ejusdem nominis.

In

liac

est

etiam civitas
et dicta.

Nicomedia, a Nicomede rege constructa

Cap.
//.,

XXI.

Dc regionibus

Asios.

— Smyma, GnCiiieia.

Norwegia. A Danubio, imo circa Danubium ven orientem, usque ad mare Ifediterraneum c>t Messias, a Messium provcnlu dicta, deindc Pannonia
inferior et Bulgaria.

latia.

Phrygia. Troja, Lyeaonia. Caria, Hyrnus,
Isauria,

Thartue. Pamphylia, Euxinus pontut.
Bithynia quoque dicilur
est civitas

Lydia, Thiatiria, mont, gui ei Taurus.

Amana
Pisidia^

Lycia,

D

Cap.

XXVI.
cl

De Thracia.
Japhel dicta.
Efoc haibi

Inde Thracia, a Iras
Phrygia,
in

lilio

Major

qua

bet llcbrum lluvium,

civilalcm Ilcbron

con-

Smyrna, a Theseo rege COOStrueta. Iluic jungitur Galatia, a Gallis dicta, quos Bithynus rex
in auxilium evocavit et post victoriam cis
visit.

slruclam et dictam.
Cap. XXVII. De Groscia. Cethim, Hlyricut, Dalmatia, Epirut, Font in Epiro. Chaonia, Molotia, EHadia, Attica. Athenas. Beotia. Thebani et Thebosi differunt. Aonia, Peloponttut, Thessalia. Macedonia, .F.mathia. Olymput mont. Thettalonica, Achaia, Arcadia, Arbattut lapit. 1'aunonia tuperior. Mont Peninut, Histria.

terram

di-

Hanc scquilur Phry»ia,

;i

lilia
;i

Buropte

Phry-

gia sic nominala. H;ec el Dardania
vis lilio dicta. Bt in oa civilas

Dardano, Jocjusdem numinis, ab
eliam
civitas

eodem
a

conslructa. In hac cst

Troja,

Troo rege conslructa
Ilo

el nominata. II;cc

quoquo
lluit

A

Mediterraneo mari
mai'i lcrmir.atur.
111

i

a,

a

Graeco

rege

Ilium ab

rege

eal dicta;

hujus

raoenia

dicuntur

dicta, terra

Cethim olim vocata,

et

veraua austrum

Pergama.
Hirnus

lluic

adjacent Lycaonia, et Caria, ubi

Magno
nata, ct

Qqk

etiam Illyricus
a

nomicivitate
sio

lluvius, aureis aicnis

lamosus, [ude

cst

Lv-

e.\

proviucia Dalmatia
et

Dalmi

dia a Lydio rege, fratre Tyrrheni appellata. In hac

vocaia.

Est

Bpirua a

lilio

Achillis

Pyrrho

.

129
dicta. ln

DE IMAGINK MUNDl LIBRI TBES.
Epiro
et

est fons in

quo faces aecensai cx-

A

Cap.

stinguuntur,
et

iterum exstinctse, accenduntur. Est

cia.

Chaoraa, a civitate

ejusdem nominis appellata,
ob amo-

Gallia Belgica, FranFrancus rex. Gallia Lugdunensis, Comaga, Togata. Gallia Narbonensis. Aquitania.
/)<

— LIB.l. X\l\. — Gallia.—

130

quam Helenus
rem
et
tilius

(rater Hectoris aedilicavit, el

A

flumine Rheno est Gallia Belgica, a civilale

fratris

sui

Chaonis Chaoniam appcllavit. Hoec

Belgis dicta. Ihec a

monte Jovis
est

surgit, et
incidil.

versus

Molosia a civitate Molosia dicta,
Pyrrhi, conslruxit, et a

quam Molossus
rege,
tilio

aquilonem

Britannicum oceanum

Hacc et

nominc suo Molosiam

Francia a Franco regc

dicla, qui

de Troja

cum

vocavit.

Est
et

ibi

et

Elladia, ab Ellade

.Enea veniens, Trojam juxta Rher.um condidil, ter-

Deucalionis

Pyrrhae dicta. Ipsa est et Attica, ab

Atti rege. Ipsa est

vera Grcecia. In hac est civitas
ct

Athenai a Cecrope rege constructa. Ibi est
a

Beotia

ram Franciam cognominavil. Ilanc versus occidentem excipit Lugdunensis Gallia, qiue et Comaga, ob longas comas est dicta, et Togata a longis veslibus
:

bove

dicta, quia

niens, construxil. Provincia:i: Beoliam nuccupavit, de hac

Cadmus tilius Agenoris illo vebovem reperit quem diis immolans Thebas

quae versus auslrum habet
civitate

Narbonensem Galliam
et Ligere.
fl.

a

Narbona dictam, versus occidentem Aqui-

taniam ab aquis diciam Rodano
Cap.

dicuntur Tliebani, de alia Thebsei.
dicitur Aonia,
est et a fonle

Eadem provincia Aon Musis consecrato. Ibi
et civitate ejus-

XXX. —

Dc tiispania.

— Hiberus

Sex. Hi-

B

spanice provincice.

Peloponesus, a Pelope rege,

Inde est Hispania ab Hispano rege dicta, prius
Iberia, ab Ibero flumine, et Hesperia, ab

dem nominis

dicta. Ibi et Thessalia, a rege

Thes-

Hespero

salo dicta. Ibi et Macedonia, a
pellata. H;ec et .Emafhia, ab
in

Macedone rege ap;

.Ematho rege vocata
filio

natur. Sunt in ea sex provincise

rege nominata. Haec versus occasum Oceano termiTarracona, Car:

hac est

mons 01ympus,qui
est Achaia,

excedit nubes. In hac
Grseci con-

thago,

Lusitania,

Galatia, Betica,

Tinguitania

a

est et Thessalonica, a

Thessalo rege

prsecipuis civitatibus diclae.

strucla. [bi

ab Achaeo rege et civitale

ejusdem nominis,
lapidem
potest.
mittit,

dicla. Ibi et Arcadia, quae et Si-

cyonia a Sycione rege nuncupata. Arcadia. Arbaston
qui semel accensus exstingui non
et

Britannia, Anglia, De Britannia. Cap. XXXI. Hibernia. Tanatos terra serpentes perimens. Isole, Orcades, Scolia, Chile. Mare congelatum.

Deinde

Pannonia

snperior

usque ad

Histrio

Peninum montem. Ad aquilonem ejus Histria, ab amne, qui et Danubius, nominata.
Cap. XXVIII.
tiones.

Contra Hispaniam versus occasum sunt in Oceaho haeinsulae: Britannia, Anglia, Hibernia,Tanatos, cujus terra, quovis gentium porlata, serpentes perimit. Isole in qua fit solstitium. Orcades triginta
tres. Scolia, Chile cujus arbores

— Deltalia. — Varice

Italice appella-

nunquam

folia de-

ponunt, et in qua sex mensibus, videlicet sestivis, Boma.Civitatum formos sccundum feras G est continuus dies, sex hibernis continua nox. Ullra Roma formam leonis habet. Brundusium formam hanc versus aquilonem, est mare congelatum, et cervi. Carthajo bovis. Troja equi. Thuscia, Camfrigus perpeluum. Europam perambulavimus. Ad pania, Apulia, Imbria. Hetruria. Longobardia.

Padus
dicta.
Italia

ct

Eridanus.

Venetia.

Gallia

unde

sic

Alricam transmigremus.
Cap. XXXII.
Libya. Paratonium DeAfrica. civitas.Montes Catabachmonii. Arce Philenorum. Cyrenaica, Cyrene. Pentapolis. Tripolis. Bisace. Heusis. Carthago. Carthaginis descriptio. Getulia.

Bheni fons.
olim

magna

Graecia est dicta, postea a Sa-

turno. est Satnrnia appellata.

Mox Latium, eoquod
dicta.

Saturnus pulsus a Jove
sonia ab

ibi latuit,

Deinde Au-

Numidia. Hypone. Mauritania
Tingitania.
Africa ab

.

Stifjia.

Cossaria.

Ausone rege.Tandem ab

Italo rege Siculo-

rum Italia vocata. Hsec ab Alpibus surgit, et in Magno mari terminum figit. In hac est urbs Roma, a Romulo constructa, et sic dicta. Antiqui civitates secundum praecipuas feras, ob significationem formabant. Unde Roma formam leonis hahet, qui caeteris bestiis

Apher uno ex posteris Abrahae
in

est dicta.

Haec

in

oriente Indii

fluminis surgit, et per meri-

diem vergens

occidentem tendit.

Hujus prima

provincia est Libya,a regina ejusdem nominis dicta.

Haec a Paratonio civitate et Montibus Carabachmoniis

quasi rex praeest. Hujus caput est urbs
:

initium sumit, et in aris Philenorum finitur.
dicitur.
;

a

Romulo conslrueta
:

lateritia

vero oedificia utrobidicitur.

D

De hac Libycum mare
nominis constructa,
sinoe.
et

Inde est Cyrcnaica
Pentapolis a

que disposita

unde

et Lateranis

Rrundu-

a civilate Cyrene nominata

sed a regina ejusdem
et

sium autem formam cervi, Carlhago bovis, Troja equi tiguram habuit. Est in Italia Tusciaprovincia,
a thure, et sacrificiis dicta. Est et

dicta. Haec

quinque civitatibus est dicta. Scilicet Berenice,
conditoribus
tibus
dicla,

Ar-

pua
et

civitate dicta, et a
et

Apulia. Est

Campania, a CaCapi rege constructa. Ibi est Imbria, inde dicla, quod imbribus

Ptolemaide, Apollinea, Cyrene, a propriis
ita dictae.

Inde Tripolis a tribus civita-

tempore

rege dicta. Est

Est et Etrulia ab Etrusco Longobardia a longis barbis vocala. Padus, cui ct Eridanus Ilaliae fluvius ab Appenninis monlibus orilur, ac mari immergitur, Vediluvii superfuit.
el

Occasa, Berele et Leptis magua. Post hanc Bisace, a duabus urbibus dicta, id est Adromeus et Bizantium. Deinde est Heusis,
quae' sunt
in

qua

est

magna Carthago

a Didone, quae et Elisa,

construcla, et Carlhada, a Cartha oppido nominala.

netia

a Beneco rege, prius Renetia dicta,

deinde

Venetia. Gallia a candore populi dicitur, gala enim

Graece lac dicitur. Rhenus ab Alpibus nascitur, et

conlraaquilonem vergens, sinu Oceani excipitur.

Sed a Romanis deleta et deuuo reaedificata Carthago est appellata. Hujus muri latitudo fuit septem et decem cubitorum. Post hanc est Gelulia. Inde Numidia, in qna regnavit Jugurtha. In hac est civilas

1

.1

HOXORII AUGUSTODUX. OPP. PARS
fuit

I.

- DIDASC. BT IIISTOK.

132
sunt. Icaria in-

Ilipponc, in qua

Augustinus episcopus. Inde
liac est

est

A

coturnicibus, qua;

primum

ibi visae

.Mnuriinnin, a nigredine dicta. [n
Siiffcnsis a Stiili
laie

provincia

sula a pucro Crelensi o&ufrago estdicta.a

qua

lea-

oppilo. Alia Gaesariensia, a civi-

rium mare

dicilur.

Xaxon

iusula Dionysii, qui et

Ccsaria dicta.Teriia Tingitania a civitatc Tingi

Bacchus. Velos, qu.e

et Storia,

rolunda insuln. Pa-

nuncupala.
Cap.

ron a civitatc ejusdem nominis dicta, a

Paro Jaso-

tes.

De Garamauapnd Garamantcs. Troglodita. Gades. Gaditanum mare. Mlanticum mare. Aslrologia
1'mis

WXIH.

.Ethiopia. — Saba.

nis ncpote

constructa. Haec gignit

marmor candi-

imum, quod Parium dicitur, et Sardium lapidem. Cidon cst insula in bac mastix nascitur.
:

ubi descripta.

Vcrsus mcridiem vero cst dicta, una in Oricnlc, in qua
fuit
illa

.Kthiopia,
cst

ab

Ulhan

mos insulaa Samo civilatc sita. De bae Euil Sibylla,
ticlilia
('.

dicta, in JDgaaoesJ
et

mari

1'ythagoras. In

hac

Saba urbs, de qua

vasa sunt reperta.

regina qure ad Solomonem venit, allera in

\i\

XXXV.

Da

Sicilia.

Trinacria dicta a

occidcnte. Inter quas sunt Garamantcs, a
civilate dicli.

Garama
ut

tribus nrnlibus. .Ktna mons. Sctjlla. Chanjbriis

Apud quos
;

est fons

tam

frigidtis die-

C.nmirdia ubiinventa. Vulcanias. Staechadet.

bus, ut non bibatur

lam fervidus noclibus,

oon

Siciliaa Siculo reffe dicitur.

Ilalia

dicta. Prius
Ita-

tangatur. Quibus versus orientem cohabilant Troglodytaj, cui celeri cursu feras capiunt. Intra .Kthio-

B

Sycania,

a Sycano rege cognominata, contra
Ha>c
et

liam

sita.

Trinacria, a tribus montibus di-

piam sunt maxima
et

loca deserla, ob

solis

ardorem,

cilur. In

bac est mons .Ethria cujus sulfurea exsehujus freto est Scylla
et

diversi generis scrpentia
est

hominibus incognita.
qui solis calore dici-

stuant incendia. In

Cha-

Deinde

maximus Occanus,

rybdis. In hac erant
est

ohm
et

cyclopes. In

iiac

inventa

tur tervere ut

cacabus. ia extremis finibus Afiicie
a Pluenicibus
dicilur. In ipso

comoedia Beliae insulse ab Eolo rege dicta juxia
posita*.

vcrsus occidcnlem cst "urbs Gadcs,
construcia, dc qua

Siciliam

Hae

Vuleania?,

ipiia

inccndio

Gadilanum mara
Allas

sunt plen;e. Sunt vero
tia

novem SUechadesinsulae conSarriinia.

vero Oceano est

mons Atlas
appellatur.

altissimus,

unde Aierat

Massiliam

sitae.

hmticum marc
Africa?., fraler
pit,

autem

rex

C.vp.

XXXVI.

Dc

Fontcs calidi

Promelhei, a quo mons
eo

nomen accedcscripsit,

ciicitatem furibus inferentes. Corsica, Cyrcne,

quia
et

in

residens, Astrologiam

unde

ccolum sustinere dicitur. Peragratis Africae finibus, ad insulas maris accedamus.
C.vp.

Ebosus, Colubria. Insulai Baleares. Funri/r ubi invenke.GorgodesinsttUe.Hesperides.Aureapoma.

Marc concretum. Meroe. Syene. Perdita insula
Sadinia
a

XXXIV. — Dc

insulis, et novo, ut riicunt, orbe. Cijl>rus,Paphus,CrctaMarc .\ririatuum, Abij-

Sardino rege,
est
aita.

Herculis
In est

filio,

dicta,

G

COntl a

'

Numidiam

hae

n

nles,

rios.

Ilellesponfus. Coos. Ci/claries. linrius.

Y.reiis,

ncc lupi gignuntur
similis apiastro,
et

In

ea

solihiga animal ut

Colossus scptuaiiintti eubitcrum altits. Tencriits Carpalhus. Carpatium mare.Citherea. Delos, Cnturnices ubi primtim cisie. Icaria, Naxos, Melos, 1'aros. Parium marmor. Lapis Sarriius. Cirion, Sumns. FictUia tasa ubi repcrta.
Insulu' sunt dict;e, quasi in salo
sila?.

aranea, morsu homines perimens. ln ca est cl herha

qwe eomedentibus

rictus contrabit,

quasi ridcntes inlerimit. Iu

hae sunt fontcs ca-

lidi,

inSrmis medelam, furibus inferentes caeciiaiem.
contra

In Mcditcr-

Corsica, a Corsa muliere dicla,
sila
:

Liguriam
illuc

raneo mari
pro civilatc

csl

Cyprus insula contra Syriam, a Cydicta.IIaec ct pnphus.a civitate ejusdeiu
el

qun

primitus taurum

suum

quaesitara

venit, et

referens loei fertilitntem, a
et

Liguribus inti-

nominis. Crcta a Crcto rege dicitur, htec
polis, a

Gentasiia esl

habitari OOtprt. Ihec
lio est dieta,

Cyrene a Cyrino Herculis

ccnltim

urbibus muncupata.

llccc

quia ab eo est inhabitala.

in-

eontra

Lybicura

mare,

quod

et

Adriaticum, ab
insula in IlelleIlellc

sula contra Ilispaniain. llanc fugiunt serpentes. Ibi
est ct

Adria eivitate dicitur. Abydos
sponto,
dicitur.
in
in

esl

Golubria plena serpentibus.

Ibi

et

Baleares
insulae

luiropa.

Hellesponlus ab

civitatc

insuhe. lu his invenl.e sunt fundae.
in
,-,

Gorgodea

rolundo

Coos insula Alric». Cycladcs dieuntur.quod sinl posil.e. Cyclus enim dieitur orbis.

Oceano juxta Atlantem.

Iu his olim habitaverunt
eiv

Gorgones. Juxta has Hesperides, ab Hesperia
tate diots». In bis oves albis velleribus

Sunt autein
posil.e.

quinquaginta quatnor contra Asiam Ilaium primn Hhodus a ci\ilate ejusdem noad oncnlein est posita.
sejiluaginta
In

abundabant,

ininis dicln

hac

fuit

olim

ad purpurem optime valebaot. Qnde dicitur fahulost! auren maln habuisse. Mielon enim dicitur
qusB
ovts Cra-ce. Inler has
fuit illa

-Lrcus colossus

cubitoruni

altus.

Te-

magna,

qua> Platone

nedtu ad Beptentrionem ejus posita, a ct ejus conslruclore ejusdem nominis
thos

civitate

Tene,

seribente

cum populo

e>t

submersa, quss Africamct
vicit,

dietH.

Carpa-

Buropam

sua magnitudlne

ubi nunc cst

Conin

ad meridiem ipsius contra .l'gyptum posita. Unde cl Carpaliuin mare, et Carpatias navcs. C.ythenca ad occasum cst
sita,

cretum mare. Heroe insula
eapile .Klhiopi.T, in qua
[D

esl

in

Nilo Dumine,

n

Cilhero monte
in

dictft.

hac est
in

nbsumilurumbra insBStCte. lignum ebenum. juxta quam est eivitas
est

Hec
(luni

ci

Porphyris dicitur. Delos
a civitale

medio Cycladicta. Ha»C

Syene,
ginta

qua

puleuB a philosopliis fnetus, se\anlius
:

sita,

ejusdem noininis

cubitomm
dietn

in

cujus fundum

splendet

tempore

diluvii

aub Ogygio facto primom apparuit,

sol reclo radio in

mense Junio.

Esl quffidam
el

Oceani

unde el Delos nomen accepit; quia delba manifcstum Bonat. Haec el Ortyga ab OrtygomeHs, id cst

insula

Perdita, amaenitate

teriiliiate

om-

nium

reiuiii pr;e cunciis lerris Ibngeprseslantissima,

.

.

138

DE IMAGINE MQNDl LIBHI TRES.


LIll

.

1

134

hominibus ignota. Quac aliqnando casu inventa, et ideo dicitur postea qusesita non est inventa
,

A

Cap. XLI.

De voragine.
rago
,

Quomodo
,

fiat

vo-

lita.

Ad hanc

fertur

Brandanus venisse.

Ampoti» quoque

id

est

vorago

in

Oceano
et

in

Cap.

XWVII. De inferno. Insulas circumivimus, uunc inferna etiam petamus. De nominibus infcni. — Aeheron, Styx, Phlcgeton.
hifernus ideo
rlicitur

exortu lunae majorieestu fluclus insolvit
Haec aulem vorago, quae tolas

removit.

aquas
cst
:

et

naves ab-

sorbet et rcvomit, liinc

fit

:

in

lerra abyssus

infernus, quia inferius est
est in

profundissima, de qua scribilur
fontes abyssi magnce (Gen.

posilus. Sieut

enim terra

medio aere
et

Rupti sunt omnes vn). Et juxta hanc

:

ita est

infernus in tnedio terrae.
dicitur. Esl

Uode

novissima terra
ktCUS

sunt cavernosa loca, et spcluncae late patentes. In
his venti

aulem

locus, igne et sulphure horridus,
Ilic

de spiramine aquarum concipiuntur, qui
procellarum dicunlur. Et
lii

inferius dilalatus, superius coangustatus.
vi-i

et spiritus

suo spira-

torra mortis dicitur, quia animae illuc descen-

mine aquas maris, per patcntes terrarum cavernas,
in

stagnum ignis ita animae ilii immerdicitur, quia ut lapis mari guntur. Ilie tcrra tcnebrosa vocatur, quia fumo et
dentes veraeiter moriuntur.
,

Hic

abyssos abslrahunt
repellunt.

ct

ca cxundantes itcrum ma-

et

gno impetu
Cap. XLII.

De tcrrcemotu.
terrcemotus.
lit

Quomodo

fiant

foetoris

nebula obscuratur. Hic terra oblivionis nun,

cupatur, quia sicut ipsi oblili sunl Dei
obliviscitur

ita

eorum

De

his vcntis

et

terrae

motus.

Nam

vcnti con-

horrore,

et

Deus miscreri. Hie dicitur Tartarus ab tremorc quia ibi est fletus et stridor
,

cavis locis inclusi
horribili

dum erumpere
concutiunt
,

gesliunt, terram

frcmore

camque

tremere

dentiunnMatth. vm). Hic
ignis nominatur.

et

gehenna,

id est, terra

faciunt

Ge

enini terra dicitur, cujus ignis

Cap. XLIII.

noster ignis
et

umbra

esse dicitur.

Hujus profunditas
el

Causa hiatuum terree. De Hiatu. Tremor terrce quid hiatus quid? Cur Sicilia ftammas evomat, et arenas, ac lapides egerat.
,

recessus dicitur Erebus, draconibus

igneis ver-

Scyltceorum

canum
lit

latratus unde.
hiaius,

mibus plcnus. Hic patens os dicitur, et barathrum, quasi alra vorago. Hujus loca fetorem exhalantia dicuntur Acheronta. id est spiracula immundos
spirilus emiltentia.
(ristitia.
nalis,

Hinc etiam

terrae

dum

loca cava

,

et

continuis aquis frigida, ventis conclusa rumpuntur,
et introrsus cadentia in

hiatum aperiuntur, de quidevoratae leguntur.

Hic est Styx quod Graece sonat

bus

et multae civitales

Hoc

est

Dicitur et Phlegeion, qui est fluvius inferet

autem
hiatus,

in terra tremor,

quod
.

ob vicinitatem ignis,
Sunt

sulphuris,

fetore et
in

quod

ibi

fulmen

nube tonitruum. Hoc Fiunt autem cum terrae
in

ardore horribilis.

et alia

multa loca, sive

raotu inundationes

maris,

eodem

scilicet

spiritu

insulis pcenalia, autfrigore et vento saeve horrentia,

G

infusi, vel resideutis sinu recepli.
liae,

Inde

tellus Sici-

aut igne et sulphure jugiter ferventia. Ignea inferni
loca inspeximus,

quia cavernosa,

et

sulphure et bitumine strata,
patet.

ad refrigerium aquarum confu-

ventis

pene

tota et ignibus

Spirilu introrsus

giamus.
Cap. XXXVIII.

cum

igne concertante,

multis

seepe locis
,

fumum,

De Aqua.

vel vaporcs, vel

llammas eruclat vel eliam vento aorius incumbente arenarum lapidumve moles egerit.

Aqua

,

quEe

aequalitate dicitur,

secundum elemenlum ponitur, ab unde et aequor, quod sit plana.
in

Inde montis /Ethr.ae ad exemplum gehennae

H;ec in maii colligitur,
fontcs
dividitur, per

flumina diffunditur, in
connectitur, per lerras

larum /Eolidum

ignium tam diutinum durat incendium, quod insudicitur undis nutrin, dum aqua-

amnes

dissipatur, per aera attenuatur.
git,
,

Totam terram

cin-

rum concursus spiritum in imum profimdum secum rapiens, tandiu suffocat donec vems terrae
,

omnes regiones et provincias dividit. Hujus immensa proiunditas dbitur abyssus, quasi abest
fundus, hubel tamen fundum,

diffusus fomenta ignis accendat. Huic Scyllaei canes
latrare fmguntur,

dum

procul naviganlcs

undarum
collidit

quamvis nimis pro-

fremore terrentur, quas sorbente voragine
aestus.

fundura.

Cap.

XXXIX.

De Oceano.

D

Simili
surgit, et

de causa in

aliis

eliam terris incendium

Oceanus dicitur, quasi ocior annis, vel quasi zonarum limbus Quinque enim zonas mundi in mo-

gehennam praeoslendit. Cap. XLIV. De frigore. Cur extrema; Oceani

dum

limbi ambit.

partes perpetuo frigore horreant.
Sicut calor de igni, ita frigus

de aqua nascitur,
et

Cap. XL.

De cestu maris.

unde extremae partes Oceani rigido gelu,

perpePars
ideo

.Estus Oceani, id est, accessus et recessus
sequitur, cujus aspiratione retro trahitur,

lunam ejus imet

tuo frigore horrent, quia calore solis carent.

autem Oceani
habet.

,

quae

medium orbem

dividit

pulsu

refunditur.

Quotidie autem bis

affluere

calore jugiter fervet, quia solem continuo supra se

reraeare videtur.

Cum
;

luna crescente crescit,

cum

decrescente decrescit

cum

luna est in aequinoctio,

Cap.

XLV.

— De

Aquis dulcibus

et

salsis.

majores Oceani

fluctus surgunt,

ob vicinitalem lun*;

Oceanus
ventis

fluviorum

occursu non augetur,

quia

cum

in solstitio, minores,

Per dccem et

ob longinquitatem ejus. novem annos ad principia motus, et,.

fluenta dulcia partim salsis vadis consumunlur, vel
,

vel vapore solis abripiuntur,

parlim per
Idcirco

paria increraenta, ut luna revertitur

occultos meatus in suos

amnes reverlunlur.

13:

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS
tot

I.

DIDASC. ET HISTOR.

136

perdural salsus,

fluminibus, ac pluviis irrigatus,

A

Cap. LI.

— De

animalibus aquaruin.

Cur aves

quia cxhausto a sole dulci tenuique liquore,
facilius

quem

in aere volcnt. imphibue.
Pisces et Aves in aquis ideo commorantur, quia

ignea vis trahit, omnis asperior, crassior-

que linquilur. Ideo

summa
lunae

maris unda est dulcior, vero alimentum
esl

de his facta legunlur. Quod autem aves
lanl, et in terra habitant, ideo
lit

in aere vo-

profunda amarior

;

in

quia aer est humi-

dulcihus aquis, solis vero in amaris.

Cap. XLVI.

De Mari Rubro.
dictum.

— Mare undc
colo-

dus

ut

aqua,

et lcrra est

aquSB permisla.

Quod vero
,

morari, ut sunt crocodili
fil

qufndam animalia de terra creata, in aquis possunt et hippopotami hoc ideo
ijuod

Mare Ruhrum de Oceano exit, sed roseum rcm de terra trabit, quae tola sanguinco colore ruhel, ac vicina litlora inficit. Mare dicitur, i|uod sit amarum. Hoc per venas terrae occulto mcalu discurrit,

aqua

est valde terrae
si(j)iis
r

permista.

Cap. LH.

— De

in

mari prognoslicis.
scinlillat

Cum
liunt,

in

nocUirna navi„ alione

ad remos,

tempcstas ent. Et

dum

Delphini undis samius exsi-

amaritudinem

io

tcrra deponit, dulce

iti

fonti-

quo

illi

ferunlur inde ventus exsurget el inde
ccclutn aperiunt.
et

bus erumpit. In seipsum tandem relluit, ut scrihiAd locum unde exeunt flumina revertuntur, ut lur
:

nuhes undis excussae

iterum fluant. Omnia flumina intrant mare.

B

De profundis aquarum emcrgamus,
penna
in

scriploria

Cap.
in

XLVH. De gemina aqua?, natura. marenon redundct. Cur fontcs in wstate
hicme vero
calidi.

aera suspcndamur.

Cur

fritjidi,

Cap.

LIII.

— Dc

acrc.

Dinnones

in aere

com-

morantur.
sit

Dicitur tamen,

quod aqua natura
levior. Et

duplex, scili-

cet salsa et dulcis.

Salsa maris est gravior, dulcis

Aer est omne quod inani simile, a terra usqur ad lunam conspicilur, de quo vilalis spiritus hauritur.
Et quia est humidus, ideo
in

fonlium

ct

fluminum est

cum legaturquod
et in

eo volant aves

:

ut

in

Dominus fontem in paradiso produxit,
mundi rigare praecepit, omnium, vel lluviorum
dicitur

quatuor

aqua natant
sibi

pisces. In hoc commorantur daemoncs,
judicii

llumina dividens totam lerram in quatuor partibus

cum tormcnto diem
corpora sumunt

pra>stolantes.

Ex quo

quod eruplio fontium
aquaj

dum

hominihus apparent.

dulcis

de

illo

fonte,

Cap. LIV.

Dc vcntis.
venli.

Ycntus quid?

vel fluviis decurrat, et in

matricem abyssum ejusuniversa

De hoc procreantur
commolus,
et agitalus

Ventus enim est aer
aliud
;

dem
levis

fontis rcfluat.

Quae

licet

marc
in

intluat,

Et

nihil

quam

aeris

amaris tamen aquis nou commiscetur. Sed
super graves aquas labitur,
et

ut

puta

occultum

duodccim dividitur et quisque proprium vocabulum sortitur, de quibus qualuor sunt
fluctus qui in

suum cursum revertitur. Hinc est quod mare non G cardinales cum omnia flumina in illud intrent. Sic Cap. LV. et suprcma maris unda non est acleo amara quam
rcdundat,

illorum collaterales.
centit.

— Decardinalibus

— Scpfrcntrio,

ea quae in imo est posita.

Quod

fontes sunt in

hicme
:

calidi, in festate

autem
hieme

Quare australes vcnti majorcs creant tcmpestata. Aura, Mtanus.
subsolanus, auster.

frigidi btec

causa

cst

in reslate calor aeris repellit
flt

Primus cardinalis scptentrio
et

,

qui et Aparctias,

frigus in terram, el inde

aqua frigida
in

;

in

faciens frigora, et nubcs. Hujus dexter Circius, qui

voro frigus acris
iit

pellit

calorem

terram, et inde

aqua calida.

Et

Cap. XLVHI. cum omnis aqua
specus

— De Aqua calida.
sit

grandinem. Ejus sinister Aquilo, qui et Boreas, constringens nub Sccundus cardinalis subsolanus, qui ct ApelioThracius, faciens nives
ct

tes,

temperatus.

Cujus dcxtor Yulturnus

,

qui

et

dulcis

,

aut salsa

,

videnCalcias, cuncta desiccans.

dum unde quoedam crumpat
quidam
plcni. In his

calida, vel putida. Sunt

Ejus sinister Eurus, nu-

sublerranei

naturaliler

sulphure
aftlatu sul-

bcs gcnerans.
Tcrtius cardinalis Auster, qui
ot

cum

vcntus concipitur, ejus

Notus,

humo-

phur accendilur, quod incendium ctiam cructant quacdam loca ut fit in Sicilia. Cum crgo aqua per calorem el putorem inde ignea loca currit irahit, ot si prope hunc lociuu oruu.p.t, lla.nmivoma ebullit. Si autom longius recesseril , vix tepescU,
,

rem, calorem, atque fii.mina gignens. Hujus dexter
Huroauster, calidus. Hujus sinister Huronotus, tcm-

D

Pepatas

'

Australos ve.ui faci.mt majorcs

temp

les ' auia

ex humi1

'

,lanl in

man

'

^

lilr,us

cardinalis

Zepbyros,

doindc penitus frigescit.

Cap. XLIX.

Roreaque producens. Ilujus dexter Africus, qui ol Lybs, tempeslalom, tonitrua
mortifcris
,

hiomcm rcsolvens,
generans
ct

/)('

(iijiiis.

Sunt alia loca serpentibus plcna

qui viciniam
bi-

Ejus sioiater Coroa, qui ot Argeates in orieote nuhila. in India facions sorona.
fulmina.

vonono
bcnlcs

inficiunt,

qose

dum

de terra cxsurgit,
Facit.

Extra hos soot duo venti, Aora,
in tcrra,

ot

Altanus. Aura

inieriinit, ut Fons

Styi

Altanus

in

polago.

Cap.

L.

Dc mari MortUO.
;i

— iiituininis
vonlis

natura.
et

Cap. LVI.

— Dc .\ubibus. —

Nub*4 quomodo

Quod aqua maris Morlui
in so nihil vivere patitur,

non movotur,

natcantur. Nubet unds Mctm.
Vonli suo spiramine aquis in aera Irahunt.

lii

e\

foniibus

bitumims,

qoa

quibus acdilicata est Babcl turris. Biluminis aotem nalura resistit aqua?, ct non dividitur, nisi mcnstruo
laogoine.

conglobako
hos
(juasi

in

nuhos donsantur. Dicuntur autoin nu-

clusi

nimborum naves. Quibus dum vonti incrumporo niluntur magno murmurc concre-

3*
paat, el
lunt.
C.u*. I.VII.

I)K

IMAGINE MUNDI LIBRI TRES.

— LIB.
— De

I.

i;iS

Qubibus

collisis

ignem terribilem excu-

A Cap.

LXVI.

pesiilenHa.

pestilentia aeriset ubi. Ignis

Unde nascatur undc dicatur.
,

De tonitruo
et

et

fuhninibus.
est

Strepitus ergo

nubium

ventorum

toni-

Pestilentia nascitur aere siccitate vel calore, vel tempestate corrupto, qui spirando vel edenclo per-

ruus. Ignis inde

excussus est fulgur;

qui

ignis

ceptus, luem,
dixi infra

,deo qiiiPCunque tangit penetrat,

quia cst subtilior
vi

mortemque generat. Hoc totum quod lunam fit in aere, superius vero semper

nostro igne, et

magna ventorum
et

impellitur.

Ab

serenum

existit.

Vquilonc fulgur,
et

ab Euro tonitruus tcmpestatcm,

Cap. LXVII.

— De
A

igne.

— Angelorum corpora
scribitur,

ab Austro

flalus

a stumque
i

portendit.

ignea sunt.
lgnis quartum

Cap. LVIII.

— De
solem

iride.

elementura

Iris

quomodo

quasi non

fiat.

gignis dicitur.
ditur.
Is

luna usque ad firmamentum extensubtilior,

Arcus
matur
pulsa
in

in

aere quadricolor ex sole et nubibus forradius solis cavae nubi
in

tantum est aere

quanlum aer

dum
acie

immissus reSicut

refringitur.

dum

sol

aqua tenuior, aquoi terra rarior. Hic et aether, quasi purus aer dicitur, et perpetuo splendore laetalur. De
hoc angeli corpora sumunt, cum ad homines missi>

vas aqua plenum fulget, splendor in tecto red-

dilur.

De

coelo

igneum, dc aqua
de
terra

purpureum, de

g

veniunt

aere hyacinthinum,
traliit.

colorem gramineum

Cap. LIX.

— De pluvia. —

Cap. LXVIII. Dc planetis. Unde planctce dicantur. Motus planetarum anomalus.

Quomodo

fuit

pluvia.

In

hoc septem

stellae singulis circulis

contra

mun-

Pluvia, nymbus.

dum
guttulae

feruntur, et ob

vagum cursum

planetae, id est,

Imber ex nubibus descendit
in

;

dum enim

erraticae

nominantur. Hae immensa celeritate firma;

majores guttas coeunt, aeris amplius nalura non

menti, ab oriente in occidentem rapiuntur
naturali cursu contra
sicul

tandem

ferente,

non vento impellente, non sole dissolvente,
et jugis defluxio pluvia

mundum

ire

comprobantur,
circumferretur,

ad terras dilabuntur.
Lenta autcm,
et praeceps
;

musca

si

in

rota molendini

repentina,
Iicet

ipsa
ire

nymbus

in

nubibus vocatur. Quae,
sit

tamen proprio motu contra revolulionem ejus viderelur. Hae nec inferius nec superius propter
radiis

dc amaris aquis maris

hausta, de solis igne in

obliquitatem signiferi vagantes,

autem

solis

acre decocta dulcescit, ut marina

aqua humo

infusa

praepeditae, anomalae, vel retrogradae, vel stationariae
tiunt.

dulcem saporem sumit.
Cap. LV.
Slillae

— De grandinc —
pluvia'

Grandinis gencratio.
congelatae
in

Cap. LXVIII.

— De luna. — Luna

cur proprium

ventis
et

et

frigore
lapillos

G

lumen non habeat. Nubecula

in luna unde. Pro-

aere coagulantur,
tantur.

in

grandinis

mu-

prius lunce motus. Signa prognostica tempestatum in luna.

Cap. LXI.

— De nivc. —

Nix quomodo
in

fiat.

Luna est primus planetarum, et minima stellarum. Sed ideo major caeteris videtur quia proxima
terrae in

Nix aquae vapore nondum densalo
cadit.

guttas, sed

gelu praeripiente, formatur, quae in alto mari non

Cap. LXII.

— De rore. —
venit,

Unde ros veniat. Pruina

Ros de aere
noctis
frigus

quando aquis gravatus rigore et lunae splendore distillat. Si vehementius est noctis, ros in pruinam albescit.

primo circulo fertur. Hujus corpus est globosum, natura igneum, sed aqua permistum, unde et proprium lumen non habet. Sedinmodum speculi a sole illuminatur. Et ideo luna, quasi lucina, id est, a luce nata, nominatur. Quod autem quasi nubecula in ea videtur, ex aquae natura creditur. Dicitur enim, A aqua permista non esset, terram ut sol
r

Cap. LXIII.


dum

De nebula.


solis

illustraret.

Imo ob vicinitalem maximo ardore vastaest

Unde ncbulafiat.
ad terram repel-

ret.

Globus namque ejus multo terra
circuli

amplior

Nebula
in

fit,

humida? exhalationes vaporaliter

Licet ob altitudinem

sui vix videatur
soli

modii

aera trahuntur. vel radiis

fundo major. Luna ea parte lucet qua

est

op-

lunt.

Cap. LXIV.

— De fumo. — Qualis

D
lignorwn

posita.
est,

Ea autem

parte est obscura qua a sole aversa
sit,

a sole vero longius remota licet tota

tamen
lumine

rcsolutio fiatinigne.

Fumus etiam ascendit
tem
est corpus,

Fumus cur amarus de aqua. Omne namque
materies,

crescit,

nec minuitur, sed objectu terrae,

quod a sole

accipit viduatur. Haec licet quotidie vio-

corpus constat ex quatuor elementis. Lignum au-

lentia firmamenti

ab oriente in occidentem feratur,
nitens,

quod

igni injectum, ignis

tamen contra
viginli

mundum

omnia zodiaci signa,

quae ei inest, ardet. Terrae vero materies uritur in

septem diebus pervagatur. Circulum autem

cinerem. Aeris

et aquae

materies per

fumum

eva-

nescit in aerem.

suum decem et novem annis perambulare affirmatur. Luna quarta, si rubeat quasi aurum, ventos
ostendet;
in

Ideo autem est

amarus, quia natura

aquae est

summo

corniculo maculis nigrescit,
in

salsa, sive quia terrae permista.

Cap.

LVX.

— De igniculis.
non
sunt

pluvium mensis exordium. Si nium serenum.
Cap.

medio, pleniluMotus ejus.

Quod
stellae,

in nocte videntur stellae cadere,

LXX.

— De

Mcrcurio.

sed igniculi, a flatu ventorum ab aethere in
tracti, et

Secundus planeta

est

Mercurius, qui et Stilbon,

aerem

mox

in

madido aere

exstincti.

forma globosus, natuia igncus; lunam magnitudinc

Patrol. CLXXII,

.

i39
vinccns,
tis

&0N0RI1 UiilSTODUN.
lumen a

<>PP. PAILS.

I.

_
in

DID
in

\S(

.

K

I

HISTOR.
ardentior in
iu

1

!<)

sole aecipiens, siguiterutn tivcen-

A

u.m

frigidior

pallorem.

ruboretn,

trigiula

novem diebus percurrens

venluosus

horrorcm a terra

obscuritatem.

CAJ,

L\\l

De

Vcii'r>'-

Motits Cjtts.
cl

C\p. I.\\l\.
ii-

— Dc via

jilanctarum.

Tertius planeta est
lius, qui cl

Vcnus, Auror»
nitcns

Zephali

Signiler, id cst circulus duodccirn

siguorum

divi-

hesperus,

lucder et vesper,
,

rotundus.

ditur in

duodecim
latitu

partcs |)crlatura,

sub his fcnuilur

igncus

,

cuntra

inundum

nt

Mercunus
octo

septcm

signifcrum
diebus.

percurril

trecentis

quadraginta

pcr totam

Cap.

LXXU.—

tudo solis.

undc dictus. Magni. Mot.uisolii. Cunrstate dies lontjiorcs,

nesolc

— Sol
vcl

hiemc brcviorcs.
Quartus plaueta
sol,

duobus; luua Venus cxccdcns eum binis partibus; Mercurius sub oclo partibus, duabus m medio, quatuor supra, duabus intra; Mars sub qualuor mcdius, Jovis sub media, ct super cam duabus; Saturnus sub duabus mcdiis ul sol.
planctre. $ol >'ib racJiis tantura

linem

;

Ph.obus,

indc

dictus,

Cap.

IA.W.

— De sono planetarum. —
a nobis

Cur sonus
Musica.

quod solus Uceat sit super onmia iucens.

caiteris slelbs obscuratis, vel

quod

planctarum
Iii

non cxaudiatuf

.

Forma

spb.ericus, natura

seplem orbes cum dulcisona harmouia volvuoac suavissimi conccntus

omnibus igaeus, maguitudiue octies terram vincens, oriente in occidentem stellis lumcn pnebens. Hic ab
niimpetu firmamenti fertur, sed contra mundum treccntis scxaginla quintcns, per tolura, zodiacum,
viginti que dibuus graditur. Circulum autem suum odo annis perambularc creditur. Uujus prajscntia enim dicm, absenlia vero ojus cflicit noctcm. Sicut
lota die supra terram,
sic tota
oeli

tur,

B

corum

cireuilionc ctli-

Qui sonus ideo ad uostras aures non pervenit, quia ultra aerem tit, et ejus magnitudo nostrum angustum audilum exccdil. Nullus cnim sonus a nohis percipitur, nisi qui in hoc aere efflcUur. A terra .uiteni usquc ad firmamenlum coelestil muciuntur.
sica

mensuratur, ad cujus exemplum nostra inventa

noctc lucet

sul) terra.

allirmatur.
C\i>.

Aquilonarem partcm

peragrans

facit

nobis

L\\\I

— Dc ccelesti musica. — Proportioncs
D, in Marte E,

percurrens, longos dics et aestatcm, australem vcro
inducit nobis brevcs ct

hiemem.
solis proguosticis.

Cap.

LXXUL

planetarum. Cur philosophi novem Musas ftnxerint ln terra namque si in luna A, in Mercurio B, in

Dc signis
si

Vcnere C,
turno
tur,

in sole

inJove F,

in

sub nube latens Sol in orlu suo maculosus, vel

G

ponitur, profcclo

mensura musjoee

invcni-

tempcstuosum ut medio fulgens radios ad ita si concavus yidetur, tcmpestatem hu Cl aU. aquilonem wf»»^i ct ad ttnuuv" -' ' cmittal, -----_•austrum aUSirUm ventuosana; si palhdus in nigras nub_s
pluvialem diem prcesagit;
palleat,
; 1

1

midam

et

G

unde a tcrra usquc adtirmamentum septein loni reperiuntur. A terra usque ad hmam cst tonus, a - Mercurio luna usipio ad Morcunum, --•-•-v...., a .__.__.._ uiifc» u_i|uu un .iiv.i l>ui iuiii, semitonium iudo usque B llS UC aa Venerom, semitonium q
;
>

;

occidat, aquilonem

ventum

lem,

tria seraitouia.

A
;

solo ad

Marteiu tonus, indc

De Mgrte. -- Motus ejus. Pyrois, globoQuintus plancta est Mars, qui et Percurrit sigoilerum duobus cus, igne fcrvidus. Cap. LXXIV.
an " iS
'

inde ad Saturnum semitonium inde ad signifcrum tria scmitouia. Qua? simul juncla sopte.n tono_ cfliciunt. Tonus autcin habct
ad Jovom, uemitonium
;

quiudocim

raillia

soxcouta vigiuti quinquo mUharia.
millia et octingenta

CKv.LXXV.-DeJove.

Scmilonium vero septom

duo

tcmperatus, Scxtus planeta csl Jupitcr, rolundus, zodiacum peragrans duodccim aums.

Cap.

L\\VL

— Dc

Sulurno.

Uotus
ct

cjus.

cim milliaria, et semiss. Unde et Plhlosophi novom Musas finxerunt, quia a terra, usque ade.elum consonanlias novem doprchendunl, quas homini naturaliter insitas invcncrunt.

Seplimus plaueta cst
iilius

Sa|._ruu_, qui

Phaeton,

trigiuta annos, qui Sohs. lu cujus exorlii post

Cap.

LXXXII.

De homine microkotmo.
et

imigincm dc airc tudoril, loqui conlra raundu.n vcro suhalul. S,,b.mcu^.'lidus;
ann.s pcriorcragradious, .->ij,""v.-'» triginla pcnorem oiauiriiB, s.gniierum
rcns.

vorum ho.nmom

^ro-

Sicuteuim hie nrandas septem touis,

nostra

-_

porcur
trigmta

Omncs

aulora

D05i

quingcntos,
I
.

cl
i\C\
i_
1

D

sic oompafO musica soplom vocibus distin-uitur _ -...^ «-uu.^in ssipvn» sopiom modis conjungilur, dum corDOStri eorporis ov.,.«v.. anima tribus viribus copu1S iua ll0 r elomontis, ()

— —
I 1 I

,

,

,

(

__ _-_.-_ «.. n duisannoscirculo.ssuos poragunt,

ct

il

eosdcm
1
1 i 1

11

ul
1 1 I

1

latur

.

qua> Mu-ica

__

arto

_______

...........

,Mt ii.i,l.\il.>lll'll III' naluraliler roconcihatur.

pruj^ rcpctuut.

C\o.

LXN-VIL—

Dc Absidibus planctarum.

Undcot homo;i.;xpoxo9ao;, id ost minor mundus diper citur, dura sic coiisouo numcro ccelesti musica.

A

tcrrue ceuLro

ab^dos |x^O£;|.

4

W*

circuh

pb-

nosc-lur.
C__P.

SaU.ruo in scorpionc, Jovi n,.t__-um, altiss.nuc sunt, soli in gominis, Vcuon in virgino, Murli in loono,
.^.LLario,

l.\\\UL

/'<

mensura.

sirc

pl*m
ia

m
A
niill.a ot

ilislan!

M^rcurio

iu

capncorno, luiue

in

ar.oto,

torra autem us.jue ad

lunam

sueU

mcdiis

onmuim

parLilras, ct o conlrario ad lorr.c cen-

sexcenta Bladiorun.,

quod wua mnvmm

Iruni huinill.mc, alquo proxuno.

nnllia

mmymm M

dgi--- quinque milliaria.

i\r.

LWVIIJ. -

Dti

coloribus plauetarum.
:

ad -fercurium
milliaria ei

fulgens,

Saturno candulus, Jovi candons, Vcs|)o.oraclarus, BfcirLi i-.kmis, Liiwfero Mcrcurw radiai^. himc bLaudus, soli ar-

Suus cuique color

esl

seplem milha octmgeuia Indo sem^S- Lidc ad Vnicrcm tautum.

A luoa mmimmn

-optoiu ct ad solom viginli millia tria qnadrin-.nla ad Mart.ni qjjii triginla cl sennss. milhar. A solo
Cira

a propiuquis circuhs dcns. M.utonl aulcui cylorcs

inilliasovccntaollriginla mil.

Xd Jo\om

>epteui

;

;

1U
millia ocliagenla

I)K

IMAiilM: MlNDl LiBHl TRES.
Inde ad
viginti
-V

LIB.

1.

142
infixaa,
ct

duodeeim
Itnl^

nil, oi aemiss.

onim

stolke

firmamenlo

non caduni eo
dicitur
stella,

Saturnum tantum.
tria millia

ad

tirmamentum
et

mira celeritatc currcnte. Una autam
BMaUai simul astrum vel sidus.
C.vp.

quadiingenta trigenta septom

semisse

mil.

XC.

De

sideribus.

Sidus unde dicatur.

Sunt itaque

a lerra

usque ad twl.im milliariacenmiliia, et treeenta sepliiaginla

Sidera dicuntur a considorando, eo quod navigantes, vel itinerantes

tum

millui. el

novem

ea considerent.

quinquc milliaria.

Sunt aulem
;

stellae

Ignem per giobosplanelarura tranccndimus
canestia penotremus.

nune

rum
loca,

dispositio soli

omnes rotundae Deo est cognita,
novit.

el igneae

:

qui slcllas

quanu-

merat, quarum nomina, signa,
ccelo.

poteslates,

cursus,

Cap.

LXXXIV.

De

Ccetum

unde dic-

tempora, solus

Sapicntes
eis

vero mundi

lum. Prognostica
Coelum
est

teinpestatum e eceH specie
t-aiou],

nomina animalium,
nt
id

vel

hominium

imposuerunt,

ab hominibus dignosci possint.
Cap. XCI.

dicitur,

quasi casa illos [xaca;

domus

solis

;

quasi vas coelatum, quia est stellis

tnsignitum.^ Est autem
naturae,

coelium subtilis

igneaeque
spatiis

Unde sit diclus. medio firmamcnti sunt duodecim signa per transvcrsum disposita, sequaliter per circuitum diIn

— De wdiaco. —

rotundum,

et a

centro terrae
et

aequis

undique collalum.\Unde

convexum mediumque
celeritate quotidie

g

stincta.

Horum

dispositio dicitur Greece zodiacus,

latine signifer, eo

quod

fert

signa

quse animalium

undique cernitur,
circumagitur.

et inanarrabili

habe.nt

nomina. Zwov enim dicitur animal.

Ccelum si vespcre rubet, serenum diem Si mane, tempestuosom signiticat. Duae sunt juanae coelis, orieas, qua sol exit
.

Cap.

XGIL

De ariete.

— Quare aries pro signo ponatur.

Primum signum
;

zodiaci est aries, exstans ex plu-

occidens qua sol intrat.

Cvp.

LXXXV.

— De
;

climatibus.
:

secundum fabulam is qui aureovellere Phryxurn et Hellen trans mare ad Colchos vexit, quare inter sidera translatus est. Pro signo autem
ribus
stellis,

Climala, id est plaga? cceli sunt quatuor
orientalis ab ortu;
solstilialis

ponitur, quia sicut aries, tota aeslate in latere dextro

ac tota hieme in sinistro cubat. Sic sol sub

illo

signo

ad brumalem

gradiens dextram

coeli

partem perambulat.

australis inde

ad occasum brumalem

occidentalis ex hinc usque ad solstitialem,

Cap. XCIII.

— De

tauro.

Secundum signum
cjus-

est taurus,

ob

id

quod Jupiter
et

septentrionalis ab occasu solstitialis ad

ortum

dem.
Cap.

in raptu Europse in

laurum

est versus,

inter

si-

LXXXVI.
tuor plagis

Adcenomen e quamundi composilum est aaam.
De
plagis.
solis,
;

q

dera translatus.
sub
illo sigr.o

Ob

significalionem autem

quod

sol

positus radios snos, ut cornua fortius

Oriens ab ortu

exerit, et

terram arabilem reddit.
C.vp.

occidens ab occasu ejus vocatur
meridies quasi medidies dicitur.
Septentrio autem a septem
dicitur bos, quasi lerion
;

XCIV.

De geminis.
Caslor
et

Terlium sunt gemini,
appellatur. Trion
lii

scilicet

Pollux,

fi-

stellis

Jovis, a Troja reversi inter sidera translati.

Pro

inde seplentriones,

quasi

signo autera ponuntur, quia sol sub hoc signo duo-

septem
ivaTo/r,

teriones,
Sufftc,

id

est

boves.

Hae

plag93 Graece

bus diebus amplius, quam sub

aliis

moratur.

tpxTOS,

'j.zrrr^/j-J.-j.

dicunlur, de qui-

Cap.

XCV.

De cancro.

bus

nomem Adam,
Cap.

qui est

minor mundus, compo-

Quartum
cussit

est cancer, qui

maximus Herculem pcr[/'.

mtur.

dum hydram

Nereis

Lernseam| occidit,
veniens

et

LXXXVII.

De (irmamenio.
eo

ideo sidera promeruit. Signiticat autem, quod sicut

quod et forma sit inter medias aquas firmamentum. Hoc sphfpricum, natura aqueum, stellis undiqueversum ornatum. Est autem ox aquis instar glaciei in modum chryslalli solidatum unde et firmamentum
Saperius coelum dicitur firmamentum,
;

cancer retrocedit,

sic sol

ad illud

cursum

suum
•^

retroflcctit.
C.vp.

XCVL

— De

leone.

Quintum

est leo, qui

maximus ab Hercule occisus
Designat autera quod sicalidae

inter sidera est translatus.

dicitur.

Cap.
In
lis,

LXXXVIII.


;

cut leo in anteriori

parte

naturse,

in

pos-

De axe.
;

teriori est frigidse. Ita sol in illo

signo Augustum men-

hoc sunt duo

poli a poliendo dicti

unus boreaqui

sem

prius facit calidum, ad

postremum frigidum.

quia nobis semper videtur

alter

australis,

Cap. XCVII. ~- De virgine.

nunquam
siti

a nobis cernitur, quia in divexo orbis po-

terrae

tumore impedimur. In his coclum ut

rola

Sextum

est virgo, scillicet

Erigone,

filia

Icari

sa-

in axe volvitur.
C.vp.

cerdotis, inter astra rapta.

Ob signum autemponitur

LXXXIX. —

Destellis.

— Curstelbe indie non
;

quia sicut virgo non parit, sicSeptember, illiussigni

appareant. Stellce unde sidus ct astrum.

mensis,

nil

gignit.

sic dictce. Differunt stella

Cap. XCVIII.
sed ideo in die non
sicut
sol

— De

libra.

Cadum

est

undique stellatum

Sepiimum autem
licet

est libra,

quam

tenet virgo, sci-

apparent, quia fulgore solis victte latent,

Blance vel

Justitia, Astraei regis filia,
et inter sidera

ob aequi-

nube tectus non

lucet. Stella quasi stans luna. Stant

tatem Juslitia dicta,

h-anslata. Merita

.

.

143

HONOWl AUGtfSTODON.
pensat, ct in libra Jovi repncscntat.

OPP. PARS
II

1

-

DIDASC. BT HISTOR.
Cap. cvil.

i

44

hominum

BeoUs.

pro superiori virgine ponitur. Signat autem illo signo amsoli irquinoclium faciat, cum sub
bulat.

quod
et

Sequitur sidus bootes, id est custos plauslri,
arctophylax. Erat autem Calisto
filius,

quod

a Jove in-

ter sidera positus.

Cap.

XCIX.

Dc scorpio.

Cai>.

C.MU.
Haec

Octavum
cussit

est scorpius, qui

maximus Orioncm perob
terra

dum

bcstias terrae occidit, et

gra-

Deinde Cvnosura
.lunone in
slata.

est arcturus, scilicet
dicitur.

Arciurut. plaustrum,

quod

et

ctiam a Jove

oppressa. a
tran-

tiam astra meruit.
nitur, quia illo

Pro signo autem grandinum pomense, nempe Novembri, in quibus-

ursam

versa, a Jovc

inter astra est

Cvp. CIX.

— Python.

dam

tcrris

crebrius tiunt.

utr. Cap.

vj. C.

— De sagittario uo w
scihcet

Indcr duo plaustraestserpens Python, quem maximum, Apollo post diluvium Latonae a Junone im-

Nonum

sagittarius est qui et arcitcnens,

m Bsunli
j

occidit, et
.

ob insignem virtutem interastra

Alcon Cretcnsis, qui scorpionem, qui filium idco sidera rapuit, sagiltavit, ncc filium tetigit, et qui meruit. Designat aulem crebros fulminum ictus.
in

suum

transll ,ij t

Decembri conlingunt

in

aliquibus locis.

Quod

in-

^ B

j uxta e?t

Corona. Corona, a Vulcano facta, a Baccho vcro
.

C ap. q X
et

Adriaiuc

Minois

Pasipha.T

flliffi

data,

et inter

feriora

mcmbra

desunt, signiticat

quod tum

sol in-

astra locata.

fera petit.

Cap. ci.

Cap. GXI.

Hercules.
gigantes eontra deos
cocli

De capricorno.

Inde Herculcs sidus.
a

Cum

Dccimum
trc

cst capricornus,

Jovem parvulum
;

pa-

pugnarcnt,

diis

in

unr.m partem

vcnientibus,

projectum, capra clam aluit inter sidera transtulit. Est autcm
sicut caper
ooeli

quam

ipse

postea

coelum ruere voluit.
sustinuit, ideo

Sed Ilercules boc cum Atlante
prorneniit.

signilicatio,

quod
alta

cmkim

altum

pctit, ila illo

lempore

sol

ad

Cap. CXII.

J.ijra.

conscendit.

Quod

extrema pars ejus desinit in
illius

Huic juxta cst lyra a Mcrcurio invenla.

pisccm,
lcm.

designat linem

mensis csse pluvia-

Cap. CXIII.
gin;c in


Cijijnu?.

Cap. CII.

— De aquario.
ab ipso inter astra
loca-

Propc hanc cygnus, Jupiter ob amoreni Laedc

rc-

cygnum

est

convcrsus,

ct inter

astra raptus.

Undecimum
regis
lilius,

cst

aquarius scilicet Ganymedes.Troili

Cap. C.XIV.

Cephcus.
et

Jovis amasius

Huic conjungilur Cepheus rex,

Cassiopaea uxor

tus, el

pincerna deorum faclus. Significat autcm quod

q

e us
j

solutis nivibus

undosum

cst illud tempu*;.

c.u\
Cui associatur
gifiC.v.1'.

c.w.

Perteut.
lilius

Cap. CIII.

De piscibus.

Perseu-i,

Duodecimum
gantem
lius

sunt pisces.

Cum

dii

Typbreum
et

habens juxta se sidus
Cephei rcgis.

Jovis, et Danaes Andromadan uxoris sua\ liliae

fugereiit in

.Egyptum, Veuus

Cupido

cjusversi in pisces laluerunt in aquis.

Cumquc

C.XVI.

Dcltoton.

homincs diu pisccs dcvitarent ne forle deos devorarcnt, illi duo translati sunt in sidcra. Dcsignat vero illud tempus csse pluviale.
Cap. CIV.

Quibus admiscetur deltoton, quod cl triangulum vidclicct forma .Kgypti, quia servavit dcos a facic

Typhw
('.M'.

CWII.
loeatur

Scrpcntarius
seiliecl

Byades.
Juxla

Hyades dtcuntur phiviales. Itya enim Gnece cst pluvia, undo laline dicuntur sucuke, a Suco. Sunt

quod

serpentarius,

Eri-

chthonius
junxit, eo

qui el auriga, qui primus (]uadrigam quod serpentinos pcdes babuic Qodfl ct

autcm scptcm

slellac in fronte tauri.

Cap. CV.

(Jra-ce Oplnjucus dicitur, o^t;

cnim

csl

scrpcns.

Plciades.

Cap.
Pleiades dicunlur, quasi plures.
nlus. Sunt autem plus. Miiu auiein 1

CXVHI.
.

Pegatus.
srilicct
,

Plion enim

esl

I)

runt autcm

tilicc

...... Atlantis
,„
.

sepiem sienac seplcm stellac

m in

genu tauri. Fuelaun. ruect
. ,
, .

Huic juxta ponitur Pecasus.
...

.

regis ctPlauc. A palrc crgo
.

Jr.

cornutus,

ljriuMim

lialitum cl fcrrcos

equoa alatus pcdes lia,
,

°

Ailantides, a matrc Pleiades, quasi plaiades

bens, a sanguine Gorgonis creatua,

:

ab

i;i-

sula

Hasperidea.

et

Vergiliaj
bis

diountur,
fuit

quia

CAP.
Cui
jungilur

C\I\.

Dclphinus.
qui
el

verno temporc oriuntur.
ter Mercurii.

V.x

una

Maia, ma-

Dclphinus,

Neptuno
ideo

Amphipro-

tritem in

conjugium addnMi,
CAP.

^idera

CAP. CVI.

-

.irctos.
si-

mcruic

C\\. ;

.ii/uila.
in

\ dextris zodiaci, versus aquiloncm sunl luoc

gna

:

juxta
et

axem

Arcton,
el

scilicel

plauatrum, quod

Deinde

eal aquila

Jupiter

aquilam

\.

ia

Septentrio

Helicaenomiaalur.CujusateUje

nimedcm

rapuit,

quem

inter sidera tracstulit.

bole majores traduotur. Fuit
nis rcgis
tilia.

autem

Calisto,

I.ycaoin ur-

Cap. c\\i.

_

Sagitta,
Pli>locicii

a Jovc oppressa, sed a Junone

Huic subesl sagitta, ab

llcrculc

data,

sam

versa.

A

Jove vero

r.ipta

itcrum

inler astra.

perquam expugnata

esl

Trojo

-

145

DE IMAGINE MUNDI
sinistris vero zodiaci versus

I.IBRI

TRES.

LIB.

II.

146

k

austrum sunt haecA
runt,

Cap. CXXXII.

— Ara.
quo
dii

signa.

Sacrarium etiam,

id est altare in
et Jupiter inter

jurave-

Hydra. Hydra, quai habuit quinquaginta capita, ab Hcrcule occisa et ob insigne inter sidera translata.

Cap. CXXIl.

cum Saturnus
Cap.

se pugnaverunt.

CXXXUI.

— Argo.

Inde est Argo, videlicet prima navis, apud Argos

Cap. CXXIII.

Crater.
id est

Super hanc crater

in

quo Tagaton,

sum
de

mus Deus pastam
corpora intereunt.

miscuit, de qua animas

fecit,

qua adhuc animae Letheum

poculum bibunt, cum
Corvus.
et in-

Typheo facta, et in ccelum rapta. Pislrix. Cap. CXXXIII. Ad extremum cst pistrix sive chimcera, quae bestia capite leo, media capra, draco 1'uit cauda, a
civitatem a

Bellerophonte occisa,

et inter sidera translata.

Cap.

CXXIV.

— —

Cap.

CXXXV.

Canopus.

Super hanc

est

corvus ab Apolline dilectus

Est et canopus sidus lEgypti praeclarum, quod a
nobis minime videlur, sicut nec a Trogloditis, juxta

ter astra raptus.

C.vp.

CXXV.

Orion.

Inde est Orion, qui ab urina natus, inter sidera
est translatus.
si

.Egyptum Septentrio. Ex his signis semper dimidia pars super terram,

Hujus

stellce si fulgent,

serenum

erit

;

g

dimidia est sub terra, et pars

cceli,

quac super ter-

obscurentur, tempestas.

ram apparet hemisphcerium
-- Proajon.

vocatur, id cst, dimi-

Cap.

CXXVI.

dium ccelum.
Cap.

Juxta hunc Procyon Anicani, quod et Anticanis
dicitur, qui canis Orionis fertur, et

ob insigne inte-

Cur candidasit. Lactea autem zona ideo candida est, quia omnes
Lactea
Cap.

CXXXVL

zona—

ritum inter sidera locatus.

stelke fundunt in

Cap.

CXXVU.

Canicula.
et

CXXXVII.
stellae

eam sua lumina. Decometa.

Huic conectitur canicula, quae
et

Syrius dicitur

Cometce sunt

flammis

crinitae, inlactea

zona

ab hac dies caniculares nominantur. Fuit autem
filiae

versus aquilonem apparentes,
siccitatem portendentes.

regni

rautationem,

canis Erygones

Icari sacerdotis, quce

dolens pacanis

aut pestilentiam, aut bella, vel ventos, aestus, vel

trem necatum, laqueo se suspendit
ducatuinvenit.

dum eum

Cernuntur autem septem

Ambo aulemsunt

inter siderarapti.

diebus,

si

diutius, octoginta

Cap. CXXVIII.
Deinde
est lepus, qui a

— Lcpus.
agitatus,a Jo-

Sidera fabulosis involuta, imo polluta perlustra-

Ganymede

vimus. Altius scandentes astra matutina, solemque
solis inspiciamus.

ve inter astra est translatus.

Cap. t.XXIX.


;

Eridanus.

Cap. CXXXVIII.
.

— Aqueum ccelum.
dicitur.

Sequitur Eridanus fluvius qui et Padus. Erat au-

>

tem Phaeton, Phaebi
inscius,
in

filius,

qui currum regere patris
et

spensae,

Super tirmamentum sunt aquse instar nebulae suquse coelum in circuitu ambire dicuntur,
et

mundum

incendit

ideo fulmine

Jovis

unde

aqueum ccelum

hoc flumine

interiit.

Qui

in

Eridanum mutatus,
Cetus.

Cap.

CXXXIX. — Spirituale ccehim.
est spirituale

inter sidera est translatus.

Super quod

ccelum, hominibus in-

Cap.

CXXX.

cognitum, ubi est habitatio angelorum per

noven

Cui associatur cetus,

quem
voluit,

Perseus occidit

dum

ordines dispositorum.

Androraedam devorare
signe
filii,

quem

sorum,

in

In hoc est paradisus paradiquo recipiuntur animse sanctorum, hoc

Jupiter ob in-

est in ccelum

quod

in

principio legitur

cum

terra

inter astra locavit,

Cap.

CXXXI.

— Ccntaurus.
in ccelo locatus.

creatum.

Cap.

CXL.

Ccelum, coslorum.

Juxta hunc est centaurus, scilicet magister Acliillis, et

Huic longe supereminere dicitur coelum ccelorum
in

ob nimiam virtutem

quo habitat rcx angelorum.

LIBER SECUNDUS
Priori libello

globum

tolius

mundi

oculis corporis reprcesentavimus, sequenti

jam

tempus in quo volvitur, oculis anteponamus.
Cap.
I.
- -

De wvo.

— JEvum

ijuid sit.

D

Cap.

III.

.Evum est ante mundum, cum mundo, post mundum. Hoc ad solum Deum pertinet, qui non fuit, nec erit sed semper est.
Cap.
II.

de fine
sit.

Similitudo De temporibus mundi. temporis. Tcmpus unde dicatur et quid

Partes temporis.
est

De Tcmporibus
ante

wternis.
ccepisse.

Angelos

Tempus autcm mundi

umbra

aevi.

Hoc cum
si

mundum

mundo
munpost
tidie

coepit, et

cum mundo

desinet. Veluti

fu-

Tempora

aeterna sub aevo sunt, et ha?c ad archeet

nis ab oriente in occidentem extenderetur, qui quo-

typum mundum,

angelos pertinentWi ante
et

plicando collectus, tandem lotus absumatur.

dum esse coeperunt, mundum erunt.

cum mundo

sunt et

Per hoc extenduntur ssecula, sub hoc currunt universa in hoc

mundo

posita.

Hoc uniuscujusque

vita

147

IIONORll

ACGUSTODUN.

<>PP.

PaRS

1.

:

DIDASC. ET HISTOR.
objicitur, et lnnc
illi

raensuralur. Iloc series dierum, et
uatur.

annorum termidicitur, et nibil

A

visui nostro

quidom nobis dies
facit.

breviores

aulem parli longissimos
Dc wdiaci signis,

Tempus autem a temperamento aliud est, quam vicissitudoferuro.
Hocque
nuta,
in
f

Cap. XIV.

ct parallelis solis.

atomos ostenta, momenta, parles.mi([iiadrantes,

Zodiacus namque ex duodecim signis constans.ab
aquilone
in

punctos, boras,

dies,

hebdoma-

auslrum porreclu-., tluxuoso lapsu ccesub quo sol
id

das, menses, vicissitudines. annos,
soecula, dividitur.

eyclos, Btates,

lum

cingit,

ineumus mundum
dividit,

in

octo

parellelos,

est circulos,
facit.

quibus singulis
in

Cap. IV.

De atomis.
enim minns quam
Kst autcm

uiversum diem

Longitudo autem zodiaci

Alomus jlud quod

dicitur

insecabile. Es-t

trecentas sexaginta parles secatur, laliludo ejus in

volat in sole.

minimum

tem-

duodecim
cst,

pariilur. 1'arlium
solis

autem sectio

niliil

aliud

poris spatium, sicut motio palpebrte oculi, quae et
iclus oculi dicilur, et est trcconlesima

([uam

unius

diei progressio.

Unum

ergo

septuages.ma

sexta pars ostcnli.

cidit, et in

quodque signum per duas borasorilur, per duas ocunoquoquc >ol triginta diebus immoratur.

Cap. V.

De

ostentis.

Qui

dum

flexuoso draconis

meatu sub signis

Ostentum est, quod aliquid ostenditaspicientibus. Est autem sexagesima pars unius borae, habens in
se trecentos septuaginta scx atomos.

B

oblio u > zodiaci Wrrit, stinguit.

niundum
De

in oclo circulos di-

Cap.

XV.

priiiin circulo.

momentis. Momentum est motus sidcrum, unde ct dicitur. Est aulem quadragesima pai s hone,continens oslenC.vi*
.

VI.

— De

l'rimus circulus ab Indiaversus auslrum per maro

Rubrum

ct

Africam ad columnas Herculis pervenit.
ibi

Hercules cnim orbem pertransiens,
ubi linem

columnas

fixit

tum

et

dimidium.
Cap. VII.

mundi

esse putavit. In

hoc ergo circulo
radius horo-

De partihus.
in trice-

oequinoctiali dic
logii

medio gnomon,

id esl

Partes a parlitionc zodiaci dicuntur, qui
.

nos dies pcr singulos menses partilur Est autem doehnaquinta piars horm. conlinens in se duo momenla et duas partes momenli.
Cap. VIII
.

scptem pedum umbram, quatuor pedum longam reddit, dies longissimus quatuordocim horas
Cap. XVI.

ajquinoctiales hahet.

Dc secundo circulo.

De minuiis.

1'eisas,

Minutum est minus intcrvallum in horologio. Est autem dccima pars, aliquando quinla horcc, habens duo minuta, et dimidium horae.
Cap. XIX.

Secundus ab occasu Imliu- per Medos vadit el Araleam, Syriam, Cyprura, C.rolam, Lily-

baeum

montem

Siciliae,

et

septentrionalia

Al'ric;e

pertingit,

umbdicus

aequiooelio iriginla

quiaque


De punctis.
in

Punctus aulem est parvus transcensus puncli
horologio. Est autem quarta par in solc.

pcdum, umbram viginti tantum pediiui roddil. Dies maxima esi horaium quatuordecim, et quinta parte
unius horae.

Cap. XVII.

-

hc

tertio circulo.

Cap. X.

De horis.
rei.

Hora

est

terminus cujusque

Kst aulem hora,

Terlius oritur

ah

Imlis

lmavo proximis,
el

el

(jiKindiu slans

aqua, a jaclus lapidis inovctur,et ost
dici,

Caspias

portas,

Taururo, Pampfayliam,

Rhodum,
fi-

duodecima pars

conslans ex qualuor punclis,

Cycladas, Syracusas, Calinain

(iades lendit. (ino-

minulis decem, parlibua. ([uindecim, inomenlis qua
draginta, ostonlis soxaginla, atoinis viginti duobus
mil. quingentis
id cst
el

mones

cunct;e uinliram tringinta oclo urciarum

ciunl. Longissimus dies

horarum

(|iialuordeeim, el

sexaginla. El dicitur ab borologio,

dimidia ac trigesima uuiua hor;e.

ccrlus limcs in horologiis lempons.

Cap. XVIII.

— Do

quarto circulo.

Cap. XI.

De quadrante.
tres horas,

(hiarlus ab allcro hitere linavi per

Quadrana ost quarta parsdiei habens naturalis autcm diei horas sex.
Cap. XII.

Cycladum, septentrionalia
li;e

Eplmsum maie, Sicilise, Narboneosu Galad occasiun.

exorliva, Afriea- matutina, lendit

De die.

D
lliu diei

imlc dictus

dies.

ginli

definitio.

Gnoraon trifinla quinque pedum, facit umbram \ipedum. Longissimus dies habel quatuordecim lioras, el terlias duas unius hor.e.
CAP. \l\.
-

Dies aulein cst sepliina pars bebdomada? vulgaris,

continens duodecim boras. Naluralii autem viginti
(pialuor. Dieitur aulein dies R discernendo,

Dc quintn circulo.

«0 quod

QubUo
in

circulo ah inlroilu Caspii niaiis OOOtineo-

luciin

;i

le:iehris discornat. Rsl
;

autem

dies aer BOle
liic

lur llaclria, Anneiiia,

Mac.doina, Tliar. nlum. Thu-

illuslratus

cum enim
/),«

sol

o.-.t

super lerram, esl

mare, Ualoare-, Hispania, Uedia. (inomon
redcut.

dics

:

cuin Bub terra est
xiii.

ilii

dies.
et brevtorteut d&ebut.
cceli circuit,

r. \i>.

longU

ptem peduro umbrara sex pedurn dios horarmn quiudecim.
Cap. \\.

Maximus

Sol cuni
in

aquilooarem partem

nobis

De scxto

eirculo.

devexo

terrse posiiis, citius

surgit el lardius occi-

Sexlus amplectens Caspias

casum. SaM
inde
ura-

dit,

etideo loogioresdiee

rauit.

Cum

vero australem
rotunda

motbraciam,
siliain.

Illyricos,

Carapaniam, Elruriam,
ei

porainhiilat, uobis tardius surgere ei ciiius occidere

Bispaniam, Taraconensem, Hediam,

vidttur, quia

tamor mediae

terrse

quai

esl

per l.usiianiam vadii.

Gnomon pedum novem

:;

Dfe

IMAGINE MUNDl

I.IH.II

TftBS

Llli.

II

1

50

bram ocio podum
quindcciin
ot

facit.

Longissinius dies horarutn
hoi

A

nona parto

C.vp.

XX.

Dc septimo circulo.
incipit, el

dicm, supremum. Mano ah ortu solis nsquc ad quar•am horam dictum a mane, quod est bonuin, nihil enim melius luce vel a Manibus, id ost diis infer;

nalibus, qui

Septimus ab altcra ora Caspii maris

per

diom

tota

nocte inclusum mane emitet dicitur quasi

Thraciam versus Venetiam, Cremonam Ravennam Transalpinam, Galliam, Pyronoum, Celtiberiam vadit.
ta

tunt. Meridios a

media die;

mera

et

pura dies.

Supremum ab hora
ct dicitur inde
:

nona, usque ad

solis.

quinque pedum, umbra triginsex. Ampiissima dies horarum quindecim, et quin-

Gnomon triginta

occasum,
sum. Cap.
Hebraei,

quod supprimat

solis cur-

tarum partium hor;e trium.
C.vp.

XX VII.
Chakkei


;

De

initio et fine

dierum.

XXII.

— De octavo circulo.
et

et Persae,

diem

a

mane inchoan-

Octavus a Tauai per Mceoticum lacum
tas, tur.

Sarma-

Dacos, partemque Germaniae Gallia. ingredi-

Gnomon,

ut

supra. Longissimus dies horarum

mane fmiunt .Egyptii ab occasu, usque ad occasum Romani a medio noctis, usque in medium Umbri et Atlienienscs a meridie usque ad meridiem
tes in
;

;

sedecim.
Cap. XXIII.

christiani a vespera

usque

in

vesperam.

— Dc (juatuor solis circulis.
quatuor circulos. Duos
in

C.vp.

XXVIII.

— Dc nominibus dierum. —
:

Cur ordo

Extra

lios facit sol

au-

B

jilanetarum indenominationedierum septimana;

stro ot duos in aquiione.

Unum

in austro per insu-

non sercetur. Chrisliani quomodo dies nominent.
Sic autem Hebraei nominant dies
vel

lam Moroen,
dia
ost

et

Ptolemaidam, Rubri maris urbem,

Una

Sabbati,

ubi loogissimus dies est

horarum duodecim, dimihora amplior. Altcrum per Syenem .Egypti, qui
.

Sabbatorum, vel prima Sabbati
tertia

;

secunda Sab-

bati;

Sabbati

;

quarta Sabbati; quinta Sab-

horarum tredecim
el

Unum in

aquilone per hyper-

bati

;

Pagani vero
tis,

sexta Sabbati; Sabbatum. Dies Solis, dies Lunae, dies Marsic
.

boreos montes,

Britanniam, horarum septemde-

dies Mercurii, diesJovis, dies Veneris, dies Sa-

cim. Allerum Scythicum a Riphseis jugis in Thylen,
in

quo sex mcDsibus

est dies, sex aliis nox.

Cap.

XXIV.

— De
in

varia

umbra dierum.

Sed cum haec nomina a planetis habeant, videndum cur non eumdem ordinem servent. Sedhaec
turni.

Puteus

causa eet

:

dies

naturalis dividitur in
si

viginti

qua-

Syene. Fiscii populi.

tuor horas, ex quibus

unicuique planetae per cir-

Adhuc

in aliis

terrarum locis variat sol umbram-

Xam

umbilici qui

gnomon

dicitur

umbra,

in .Egypto,
dirr.idiarn

a?quinoctiali die, mcridie paulo plus,

quam

gnomonis mensuram mAnic deest umbrae. monis ftaacl nmhi"»
tit.

efficit.

In

Roma, nonaparsgno...I tri-

Tn In

An_>.\na superest m.in.a Ancona, ciinDi<acl quinta

una hora tribuitur, expensis omnibus, cui planetae prima iterum obvenit, huic et nomen diei ascribitur. Christiani autem sic dies nominant Dominica dies, secunda feria, tertia feria, quarta _'_•_. c _ _ __ ._ _^_.l_u_._ feria, quinta feria, sexta feria, Sabbatum.
cuitum
ter

_

_•

cesima. ln Venetia, iisdem horis umbra gnomoni par

Cap.

XXIX.

— De nocte.
quod noceat oculis. Est umbra. Fit autem Dum enim lux solis est sub
superius
parit,

medio nulla tit umbra, ibique puteus a philosophis ad hoc ipsum factus toIn Syene, solsbtiali die

Nox
umbra
terra,

dicitur a nocendo, eo

aulem nox,

solis absentia, terrae

tus interius illuminatur. In meridie sunt populi, Fiscii dieti,

a corpore et luce.

qui

umbram

ex utroque latere mittunt. In
in
solstiliali die

corpus terrae

umbram

quae

India super flumen

Hypanim,
et

um-

usquo ad lunam pertingit.

bra absumitur. Apud Troglodytas, quadraginta quin-

que diebus anle solstitium,
penitus absumitur. Et his
in

umbra nonaginta diebus umbra
totidem postca
Nili,

Cap.
Dicilur
solis,

XXX.

De umbra.
scilicet

autem umbra, quasi ob radium

meridiem jacitur. In Meroe, insula

ubi lux par est corpori, ibi par est et

umbra;
ubi lux

bis

in

anno absumilur umbra, cum sol est in duodecima parte tauri, et in Jecima quarla parte leonis. In India sunt loca Ascia dicta, ubi non sunt umbrae, et
septentrio ibi

ubi lux major corpore, ibi

umbra

deficit

;

corpore

exilior, ibi
ccoli

umbra
plagam

in infinitum crescit.

Cum

sol australem

perlustrat, nobis

noctem

non

videtur.

prolongat.

Cum

vero aquilonarem,

cam

nobis bre-

Cap.
Horizon
est

XX V.

De horizonte.

D

viat.

quantum aspectus cujusque in circuitu circumscribit, et ccelum undique terrae immipotest, ubi

Cap.

XXXI.
luna

— De echjpsi. —
dum

Quomodo

fiat.

Cum

umbram

noctis incidit, a luce deficit, et

Quod in lato mari melius dignosci nullum obslaculum se praefert. Extenditur autem horizon in spatium longitudinis trecentonere putatur.
ct

hic defectus eclypsis dicitur. Sol vero objectu lunae

eclypsin palitur,

videlicet luna sub sole in ea-

dem

linea graditur.

rum

stadia

novem stadiorum. Centum enim et octo°.inta non excedit acies contra videntis. Sed visus
venit, deficiens in

C.vp.

XXXII.

— De septem
,

temporibus noctis.

cum ad hoc spatium
recurvatur. Hic

rotunditatem

numerus geminalus

in ante et retro

horizontem

efticit.

Cvp. XXVI. De dierum divisione. Mane unde dictum Meridics unde dicta. Supremum unde dictum.
.

Habet autem nox septem tempora. Videlicet, creinlempestum, pusculum vcsperum conticinium diliculum. gallicinium, matutinum, 1° Crcspulum est dubia lux. Creperum enim dici,

,

tur

dubium. Est autem
Vesperum, a

inter tenebras et

lucem.
id est

stella quae

vesperus nominatur.
conticescunt,

3° Conticinium,
silent.

cum omnia

Dies vulgaris habet tres divisiones, mane, meri-

.

.

151

IIONORII

AUGUSTODUN. OPP. PARS.
est

I

DIDASC. ET HISTOR.
Junuaribus.
Februarihus.
Martius.

151

Intempcstum, media nox, cum non
Gallicininm,

tempus

A

Tebet.
Sebat.

operandi
''>'

0° )latutimt>ii,

cum galli cantaut. cum mane aurora adventat.

Adar.

Kgyptii vero, auctore Abraliain, menses a Seplembri

Cap. XXXIII.

De Hebdomada.

computant. Sicque eos vocant
( .'»O.

:

Hebdomada quarta
tur septem. Latine

tember.
i

pars lunaris mensis dicitur,
:

$«091.
'A6up.

Octoher.

Graece vero a septenario nuraero

It.zol

enim

dici-

autem

dicitur

septimand,

quasi

Xotox.

November. Deccmhcr.
Januariu».

septem manes,
Prima
est

id est dies.

Tv«.
Meyeep.
<I>a;j.EV(.)0.
< I>ai;i.O'j0t.

Ha?c habct septem species.

Fchruanus.
Martius.
Aprilis.

liebdomada divinn, in qua Deus fcx diebus cuncta condidit et in septimo requicvit. Secunda est in qua bic mundus volvitur, in qua nos exemplo Dei sex diebus opcramur.
Tertia cst scptem hebdomad.o insimul, priusquam

!la/o')v.

Maius.
Junius.
Julius.

Ilauvi.

p

r.TTt^t.

Pentecoste celebratur. In qua lex Judaeis, Spiritus
sanctus Christianis datur.
MeTOC/'.
festi-

Au/justus.

Quarta est septem mensium, per quos tres
vilates

Graeci autem, Phoroneo auctorc, a scs inchoant, quos sic appellant
'A-'.A/.a'oc
:

Decembri men

Tabernaculorum servabantur. Quinta est septem annorum, per quos annus remissionis agebatur, in quo populus ab opere cessare
jubebatur.

Aucuva\oc.
ITept-to;.

December. Januarius.
Februariui.

Sexta a septies septem annorum, post quos Jubi-

Autrrpo;.

Martius.
Aprilis.

annus feriabatur. Septima est septuagies septies annorum, post quos Christus nasci a Daniele, imo ab angelo prolaeus

Zavrxic.
AaTEu.t!7!o;.

Maius.
ctoc.

Aeutioc et
llavejxo;.

Aa

Junius.
Julius.

miltebatur.

Cap.

XXXIV.
est

Awooc.

Auqustus.
September.
(h tohcr.

Dc mensibus. Mensis lunaiis

EopitiaToct.
V-..£^6£CtTatOC

solaris mensis.

duodecima pars anni. Dicitur autem a mensura, vel a Mene, quod est luna. Lunaris autem mensis viginti novcm diebus, duodccim horis impletur.
Solaris vero triginta dicbus, ac

Mensis

Aoc
Cap.

November.

XXXIV.

— Dc
cst,

mensibus Romanontm.

Romulus Romanis decem menscs ordinavit, quorum primum Martium a Marle, qui in hoc men-c
in

Lunaris mensis est a nova luna

Luna autem pervolat bus, ct duodecim horis bis duodecim sunt quatuor, quod cst integer dics. Hic quia non
:

decem semis lioris. usque ad novam. zodiacum viginti novem dieviginti

Phrygia nalus

aorainavit,

cujus se

tiliura

falso pnedicavit.

Decimum vcro Deccmbrcm

appcllavil.

Numa
ct

vero Pompilius duos, Jantiarium vidclicet
adjccit.

polcsl

Februarium
Sunt aulein

dividi, uni

mensi ascribitur.

Inde

mensis habet tricesimam, lunam.

alter

quod unus vicesimam nonam
cst,

menses Ronunorum, ab

idolii, a

re-

gibus, a aumeris dicti.

Solaris mensis est unius signi progressio. Sol in

Cap.

XXXVII.

De Januario.

unuquoquc signo nioratur
dio, quia dinhdius in

triginla

diebus
efficit

el

diini-

duobus signis
in

integrum

diem.
hitur

Ilic

quia non potest
,

duos

partiri, uni ascri- j,

Primus Januarius dicitur, ab idolo Jauo, deo principii, eo quod liic mensis est prineipioa anni. I)iciiar cl a Janua, eo s uod per cum intret annus.
CAP. XXXVIII.

mcnsi

et

ideo habel unus

mensis

triginla


s

Dc Fchruario.
id

unum

diem, alter Iriginta.

Secundus Februarius,
Plutonedeo
infernali, cui
in

Februo,
hoc

esl

ab idolo

Cai>.

XWV. —

Dc nominihus mensium.
menaes noniinanl,
:

mense sacriAeabant,

dum
iu-

Hebrsei, auelore Moyse, BJC

honorera luminibus lustracivilalem frigidum iil est frigore, quia bant. Dicitur a Febre,
ejus

cipientes ab Aprili, in qu<> Pascha celebranl

cst lllud

lcmpus.
Cap.

Nisan.
I.iar.

Aprilis.
Maisss.

XXXIX.

— De

Martio.
belli,

Sinan.

Junius.
Julius.
Aiti/ustus.

Tertius

Martius a Uarte

idolo

palre

Ro-

Tliamus.

muli, auctoris RotnansB gentis; cui Harti milileshoc

A

men-e

saciiticahant

.

Dieitur

eliam a

maribus, eo

I

>

Klul.

September.
October.

quod cuncta aaimantia hunc mares deaidarent.
Cap. XI..

Thirsi.

Dc Apri/i.

Harbeavan.
Casleu.

November.
Deeember.

Quartns Aprilis, ab Apbrodisi vel Afrili, id esl Venere idolo dea amoris, cui consccralu* crat hic

.

153

DE IMAGIXE MUNDI

LIBRI TRES.

— LIR.
tribus

II.

154

mensis. Dicitur etiam quasi apcrilis, eo quod aperiat

A

unumquodque
autem
lieet in ver,

terram in tlores.

vicissiludo, quia vices mutat

mensibus distiuguitur. Dicla in anno vide;

Cap. XLI.
Quintus Maius a Maia
sive a


et

De Uaio.
cui

aosatem,

autumnum,

et

hicmem.

Jove, quasi a majestate,

Cu\
Ver
cst

LIII.

De vere.

Maia malrc
sacrificabant.

Mercurii,

mercatores hoc

quarta pars anni, constans tribus mensiprata
virent,

mense

Dicitur et a majoribus scilicet
qui hoc

bus; dicitur a vernando, quia tunc
sylvae frondcnt.

principibus

Romanorum,
Cap. XLII.

mense Jovi im-

Hoc

est

humidum

et calidum, et in

molabant.

— De Junio.
Ro-

hoc

fit

aoquinoctium.

Sextus Junius a Junone dea regni dictus, cui erat
consecratus. Dieitur et a junioribus, qui armis

Cap. LIV.

— De cestate.
mensolsli-

.Estas est quarta pars anni, constans tribus

mam

defendebant, et regni fasligium e Junone affe-

sibus, et dicilur ab oeslu, id est calore. Haec est calida et sicca. Haec et

ctabant.

messis vocatur

et in

hac

Cap. XLIII.

De

lium celebratur.
Julio.

Vnde

ilictus Quintilis.

Septimus

Julius,

a

Julio

Caesare,

qui
in

in

hoc
est

Cap. LV.

De autumno.
anni tribus mensibus

mense imperator creatus
tus esset a Martio, qui

est, et in

hoc

deum

B

Autumnus

est quarta pars

relatus. Hic prius Quintilis dicebatur.eo

quod quin-

primus erat

institutus a

Ro-

constans. Et dicitur ab Autumo, id est colligo, scilicet fructus terrse. Hic est siccus et frigidus. Hic

mulo.
Cap. XLIV.

etiam vindemia nominatur,

et in

hoc aequinoctium

— De Aujusto.
exstitit,

Iibrae oequatur.

Unde dictus

Sexlilis.
in

Octavus Augustus, ab Augusto Caesare, qui

hoc
ad-

Cap. LVI.

— De hiemc.
mensibus perEst enim frigida et hu-

mense
auxit.

victor

et

Romanum imperium
promeruit.

Hiems
ticitur,

est quarta pars anni; tribus

ldeoque divimtatem

Hic

et

prius

a rigore dicitur.

Sextilis est dictus, eo

quod a primo Martio esset

mida,

et in

hac agitur

solslitialis dies.

sextus.

Cap. LVII.
Cap.

— De incequalitatc temporis.
medio

XLV.

— De Septembri. — De
— De
Octobri.

Nonus September, quasi septimus imber.
Cap. XLVI.

Haec autem vicissitudo in nostris tantum partibus agitur. In India vero, ubi sunl alii ortus siderum,
sunt bina? in anno oestates, bince messes. In
placida. In /Egypto

Decimus October, quasi octavus imber.
Cvp. XLVII.

hiems

quoque natura hiemis

Novembri.

Undecimus November, quasi nonus imber.
Cvp. XLVIII.

G

media hieme campus bus vestitur, quandoque arbor pomis oneratur.
C.u\ LVIII.

herbis, tloribus, sylvae frondi.

— De Dcccmbri.
Quatuor
,

— De elementis.
qualitatibus

Duodecimus December quasi decimus imber. Sunt euim hi menses pluviales, et ideo a numero,
et

quoque

elementa

quatuor

imbribus nomen habent.

temporum connectuntur. Terre namque sicca et friaqua frigida et humida hiemi aer gida autumno
;
;

Cap.

XLIX.

De Kalcndis.
est convoco, dicun-

humidus

et

calidus

veri

;

ignis

calidus

et

siccus

a^stati colligatur.

Kalendaea verbo xak&a, quod
tur. Pontifex

Cu\ LVX.
ratum, unde
et

De homine microcosmo.

namque novam lunam

regi nuntiare

Iisdem qualitatibus est
vel

humanum
id
est

corpus tempe-

debuit, post cujus sacriticium

Kalo quinquies,

sexies ciamavit, per hocque

signum populum in curiam, ob hoc Calabriam dictam, ad sacriticium vocavit. Et ab hoc verbo KaX^oj primam diem mensis
Kalendas vocare
placuit.

minos mundus appellatur. Sanguis namque qui vere crescit, est humidus et calidus, et hic viget in infantibus. Cholera
microcosmus,
est calida et sicca, et rubea crescens in «estate heec abundat in juvenibus. Melancholia a cholera nigra crescens autumno in provectioribus. Phleg;

Cap. L.
Inde per

— De

yonis.

novem

dies

vulgus de rure vocatus in

D

mr,to,

quse hieme dominautur in senibus.

urbem

convenit, ec ibi feriarum

a rege, vel pontifice, aecepit, et

servandarum scita inde Nonae dicuntur.
vel in

In quibus sanguis pollet sunt hilares,
des, ridentes, loquaces.

misericor-

Dicuntur

et

a nundinis, et mercimoniis quae
vel ibidem
LI.

In quibus cholera rubea sunt macilenti, voraces,
vcloces, audaces, iracundi, agiles.

urbem deferebant,
C.vp.

emebant.

— De Idibus.
iduare,

In quibus nigra cholera stabiles, graves, compositi

Idus dicuntur dies menses dividunt, ab

moribus,

et dolosi sunt.

quod

est dividere

:

Dicuntur etiam ab

speeies,

quia luna plenam sui

quod est speciem in medio
idaea,

In quibus

phlegmata
Cap. LX.

tardi, somnolenti, obliviosi

sunt

mense monstrat.
Hebraei, et .Egyptii et Greeei nec Kalendas,

— Dc

anno.

nec

Annus

dicitur

ab innovando, eo quod cuncta trans-

Nonas, nec Idus observant, sed tantum dies a nova
luna,

euntia innovat.
Dicitur et annus, quasi annulus, eo
volvitur, ut circulus.

ad novam computant.
Cap. LIL

quod

in se re-

De vicissitudinibus anni.

Vieissitudo in quatuor anni tempora dividitur, et

Annus autem multis modis

accipitur.

-

.

.

;

1:,:.

HONORfl AUGISTODIN 0Pf» PAKS
Cap. LXI.

-

DIDASC KT IIISTOK.

156

De avno lunari.

A

sligatum, trecentis scxaginta quinque diebus, el qua-

Lunaris annus qninquevaric dicitur. Primus lunaris annus esl, cum luna omnia signa
zodiaci pcrvolat, qui viginli septem

drantc conlicitur. Quadrans autcm est quarta pars
diei,

scilicet

sex

horrc. In
viginti

quatuor
qualuor

aulem annis
horas
conli-

diebas

et

octo

qualuor quadranics
ciunt,

horis conslat.

quod

est intcgcr dics.

Hi ergo dies in quarto
bissexlus
et

Secundus, duobus diebus
lixior,

ct

quatuor horis pro-

anno sexto Kalend.
tius

Martii inlcrcalatus ct

poslquam luna a sole reacccnditur, qui pro-

nominanlur. Hunc Julius Cresar interposuit,

lo-

prie mensis nominatur.

compuli

errorem

per

hunc

correxit.

Tertius qui dicitur

jusmodi mensibus, in
tuor diehus cxpletur.

communis, qui duodecim hutrecentis quinquaginta quaest

.Egyptii et Grseci in line

anni supponunl,

Hunc Romani

autem

in

Februario, eo quod caeteris brevior est, inibi

serunt. Quia olim

integer mensis intercalabatur

Quartus embolismus, id
diebus conficitur.

superaugmentum, qui
octoginta quatuor

ideo vero non ante scxtum Kalend. Martii, qui a Hpt,

tredecim mensibus in trecentis,

kalend. Martii

magno

tripudio civitatem lustrabant,

Qui uterque ab Hebneis a Paschali men3e incipit, ibique finitur. A Romanis aua Januarii

et nihil eis incipere ante

transactam festivilatem

li-

cebat.

tem

hma

inchoatur,

ibique terminatur. •q

Cyclus Bissexlilis quatuor impletur annis.
Cyclus indictionalis ab Octobn incipiens quinde-

Quintus est lunaris, sive decemnovennalis,
luna post
aetates.

cum

novemdecim annos ad easdem
Cap. LXII.

revertitur

cim annis.
Cyclus
decennovennalis,
a

— De solari
sol

Paschali

luna,

in-

anno.

choans novendecim annis.
Cyclus solaris a Martio inchoans, viginti septem
annis.

Solaris annus est,
perlustrat, qui

cum

trecenti

omnia zodiaci signa sexaginta quinque diebus
De

et sex horis constat.

Cyclus magnus, quingentis,

triginta

duobus an-

Cap. LXHI.
Bissextilis annus
inseritur, et
et alius
est,

bissextili.

nis perficilur.

dum

quarto anno bissexlus

Cap. LXXII.

De

olijinpiiiilibus

uno die lougior priori cognoscitur. Est solaris annus, cum sol post viginli octo anCap. LXIV.

tem

Olympias sunt quatuoranni. Apud Elidem civitaGra?cine est instilir.um, post quatnor annos ad
convenirc,
et ibi

nos circulum concurrentium complet.

Olympium montem
dos agere,
circuet inde

pakestrales lu-

De mcrcurii anno.

dicunlur olympiadcs.

Mercurius, trecentis triginta

novem diebus

lum suum complet.
Cap.

n

Cw\

L.WIII.

Dfe

lustris.

LXV.

Ycneris annus.

Veneris annus trecentis quadraginta octo diebus
pcrticitur.

Cap. LXVI.

— Murtis annus. — Jovis.
exstat.

Lustrum sunt quinquc anni. Romanis enim ab omnibus genlibus solvebatur tributum. Quinque annis aes, quinque argentum, quinque aurun. Bl sempei per quinquennium Romam veniebanl, et urbcm
lustrabant, cl inde

unumquodque jjuinqupnnium

lu-

Marlis annus duobus solaribus constat.

strum dicilur.
Cap.

Cap. LXVII.
Jovis annus

LXXIV.
sempcr

Dc

liulictiviiibus.

duodecim annis

C\p. LXVIIl.

Omnes autem
ciinlur, (piia

simul indictiones, ab indiccndo diposl

Saturni.

quindecim annos ad pri-

Saturni annus tiiginta annis completur.

Cap. I.XIX.

mum
C\r.

censum,

id est ees

resertebatur.

Anntis magnus.
triginta

Magnus annus quingentis
revolvitur.

duobus annis

LXXV.

Dc

ivtatc.

Hiiminis ntatcs sex.

Sc.v ntatcs mundi.

Extra hos sunt duo legales anni. Unus qui dlcttur annus remissionis, habens curricula septcm an

JStas vcl gcncratio. cst viia uniuacujut pic
nis, vel centiun
an:ii.

nominullus
lates

Esl cliam a>tas
vivil.

cum

norum,
Cap.

alter JubiLcus

quinqunginla annurum.
civili.

D

superruerit, qui

UUUC

Sunt quoqu

LXX.

De anno

Cur Plato

tot

hominis. Prima, infantia ad scptcm annos;

millia

annorum ponat.
vcrno ab
solstitio, /Egyptil

secunda pucritia, ad qualuordccim annos
tcrlia

;

Annum
Romani
sis
;

civilem, id ost solarem llchra-i

adoletcentla, ad viginli,

cl

unum annum
; ;

;

eequinOCtio,
a

Gneci a

ah autumno,

qoarla
quiata

bnima

incipitint.

Apud Indos unus men-

juventus, ad quinquagesimura annum scncctus, ad sepluagesiitratn anona

apud Kgyptios vero olim eral anntis qttatUOr apud raen*ium; apud Ararnanas, se\ racnsium
;

sexta ilccrcpita, ad

centum annos.

vol

nsq a

mortcm
Sunl nihilominus se\ .Tlalcs mundi.
Priina

Lavinios tredecira mensium; apud quoadam, unumquodque tempus atrai, scilicel vetf et alia pro anno

computatur. Indc

61

IMato ponit

novem
Cur
in

millia an-

MM-unda
leftia

norum, Tullius vcro quindecim
C.w. I.WI.

millia

annorum.
Fcbraari»
est Inve-

Wlam ad Noc Noe ad Abrnham Ahraham ad David ab
al>
.

a

;

;

-

tfe bissc.rto.
ilie<

quarta

a

David ad transmigratiotietli B.tbylonis

;

intcrcalaris

ponatur.

qiiinln indc ad

ChrUltim

;

Annus

solaris, ut in

horoscopo horologii

sexta usque in tinem mundi.

151

|)|.

IM AClNi;

MIMM

LIRRI TRKS.

LIR.

ir.

168
viginti

Cap. I.\\\

I.


;

tte

Sweulo.

A

tur,

altcr

quo contra flrmamenlum nitcns

Savulum sunt
quod
-

mille anni

dicitur

aulcm saiculum

octo annis graditur.

so sequitur, in saeculura sseculi.

Cap.

LXXXI.

— De

maqno anno.
magnus annus.
et

Bculum, lcmpus Graece.
ilum lemporis legis.

His cyclis duobus conticilur
vicies, et octies

Nam

novendecim, vel decies,
et

novies

Sa-cula weculorum.
Ssecula,
S;i'cula

viginti octo, sunt quingenti. Triginta vero anni post

tempora Christianorum.
Judaeorum
saeculum
el

quos omnes planetaf
,

,

omnes

stell*

ad primum

paganorum.

Kst

et

saeculi,

regnum cudorum
:

quod

sequitur istud sneculum, sicut- scribitur

Heati qui

punctum unde digressi sunt rccurrunt, et per easdem lineas, ut prius redeunt. Luna namque quodlibet zodiaci signum duobus diebus, et sex horis,
ac besse unius horae lustrat.

habitant in
!.

domo
.

tua,

Domine,

in

seeculum soeculi

Omnia signa

viginti

IAWIII, 5

septem diebus,

et octo horis pervolat.

Cap.

LXXVIL

l)e

decennovcnnali

ci/clo.

Cap.
r>

LXXXII.

— De

cijclis.

Decennovennalis cyclus dicilur, quasi novendecim

Mercurius quodque signum viginti oclo diebus,

et

annorum circulus. Per tol enim annos peragit luna cursum siuim, nitens contra tlrmamentum.
Dividilur autem in duo.
ln

sex horis; totum zodiacum vero trecentis

triginta

novem diebus permeat.
Venus vero quodlibet signum
viginti

novem

die

-

duodecim communes,
dicuntur,

ct in

septem embolismaaequales, scilicet

bus

et

quinque horis. Totum signiferum trecentis
ac decem horis
et

les annos.

quadraginta octo diebus circumit.

Communes

cum duo
a

Sol triginta diebus

,

semisse
tre-

duodecim mensium lunarium
Pascha concurrunt.

Pascha

ad

aliud

singula s'gna lustrat.
centis sexaginta

Omnem

zodiaci
et

ambitum

quinque diebus

sex horis trans-

Kmbolismus, qui supercrescens

dicitur, est

is

qu

l

volat.

Pascha ad aliud Pascha

,

tredecim menses, id est
tit

quod Pascha ante aequinoctium et ante decimam quartam lunam Aprilis, qui apud Hebroeos primus dicitur,
tredecim novas lunas habet. Hoc totum ideo
agi

Mars quodque signum sexaginta diebus et viginti una horis, omnia signa duobus annis perlabitur.

Jovis stelia singulis signis
tur.

annum unum immoraet

non

licet.

Omnia vero duodecim
in

annis pervagatur.

Cap.
Dividitur

LXWTII.
in

— De oqdoade.
:

Saturnus
et

unoquoque signo duos annos

cen-

adhuc

duo

in

octoadem,

endeca-

G

turn octoginta dies, et quindecim horas, id est, di-

dem. Octoas sunt octo anni, endecas undecim. Duo cnim communes semper praecedunt embolismum. In octavo autem loco praecedit unus communis embolismum et hic numerus octoas appellatur. Deinde iterum semper duos communes praecedit teftius embolismus. In andecimo vero lcco unus tantum prsecedit embolismus. Kt hic numerus endecas
,

midium annum immoratur; totum autem signiferum circulum triginta annis, propter nimiam altitudinem contra ccelum
bitur.
,

sicut

alii

currens

,

perla-

Cap. LXXXIII.

— De auctoribus
;

cijcli.

Cyclum Kusebius
postea Theophilus
,

Caesariensis

primus composuit
deinde Dionysius

Alexandrioe episcopus, rogatu

vocaiur.

Cap.
Solaris

LXXIX.

Leonis papse lucidius exposuit

De cyclo

solari.

abbas, Romae, ut hodie habetur, scripto protulit.

autem cyclus

viginti octo annis peragitur,

propter septem bissextos. Oportet enim ut bissextus
sin^gulos dies septimana;

Cap.
signa, in

LXXXIV.
,


quo
facit

De ivquinoxio

et solstitio.

tangat, et sic per eosdem
viginti

.Kquinoxia

et

solstilia

faciunt quatuor

zodiaci

recurrat.

octo;

autem quatuor faciunt bissextus enim in quarto tanlum anno
Septies

modum
quod

crucis aequali spatio locata.

Nam
Libra

signum
E)

arielis, in

sol est collocatus, in oriente

inlerest positum,
in

vernale aequinoctium.
,

ponitur.

C.w.

LXXX.

— De

qua luna

est condita

est in occidente

,

huic op-

numero articulorum.
adjunctis unguiincipe
,

posita, et facit

autumnale aequinoclium. Cancer auest altissi-

Lunarem cursum
bus computabis.
et

sic in articulis

tem versus Aquilonem tenet ccelum, ubi

A radice pollicis laevae manus
,

mum,

et facit aestivale solstilium

;

Capricornus vero

ungues numera et in fine minimi digiti novemdecim annos hibebis. Solarem sic autem in articulis utriusque manus
per singulos articulos
et

versus Austrum premit ceelum, ubi esl humillimum,
et facit

hiemale solstitium.
et

.Equinoctium dicitur ab aequo
vero isemeria, ab aequo
et die
.

nocle

:

Gmce

absque unguibus computabis.

A

mini.no digito
in

laevae

quasi aequidies.

manus inchoa,
tis

et

per transversum

quatuor digi-

nur.era.

In

quarto semper bissextum nota. In

Vernale aequinoctium non octavo sed duodecimo Kalend. Aprilis habendum lex et p]\angelium cla-

altera

manu

similiter, et
in

habebis annos viginti qua-

mant,

et horologii inspeclio

manifeste probat. Se-

tuor.

Deinde
est

utroque pollice binos annos, qui,

prioribus juncti, perdunt viginti octo annos.

Geminus
tidie

autem
in

ab oriente

Unus quo quooccidentem firmamentum sequisolaris cursus.

cundum legem enim non licuit Pascha anle aequinoctium celebrare. Qui autem Kvangelium diligenler legerit, Dominum non oclavo sed decimo Kalend.
April.

passum

videbit, Si ergo octavo Kalend. April.

159
est

Iln.NOKII
aequinoclium, tunc

AUC-USTODUN. OPP. PARS.

I.

DIDASC. ET

IIISTOlt.
:

160

Dominus contra legcm Pa-

A

quenti mcnsi, pro regularihus.
tius habet triginla

scha ante aequinoctium celebravit, qoi non solvere legem, scd implere vcnil. Sed et Judai conlra paqui Pa^cha in uxOBVeVerumtamen cum horum nculrum fueril, uansaelo duodeeuno Kalencl. April. asquinoctio, Dominus solito more Pascha eum Jugessertuit
,

unum
et

el

Vorlti ^ratia Marqninque regulares, quod

sunt septies quinque,

remanet unus.
caeteris.

Hic en<

trium

morem

gularu Aprilis. Sic
l>rini(»

In

Aliter, quota leria

nienii

tertnino

egerunt.

daaia

die,

uudecimo Kalead. Aprilia eelebravit Paaehali quod erat decimo Kalond., suo sanguinc nos

anno fuit in Kalendis meosium, tot erunt reiu Kalendis Martiis gulares mensium. Verbi gratia sunt qninque quinque ergo sunt regulares Kalend. April., una feria et unus regularis, Sic in cate: :

ris.

redemit. Octavo Kalend. resurrexit.

Cm>.

Antumnale qooque aqninoetium non octav<> duodecimo Kalend. Octobr. habendum demonslrat
horologium.
Solstitium ideo dicitur, quod sol stet, scilicet quod
allius

LXXXVIII. - De concurremtUmt*
autem habent hoc exordium

Coocurrenles
lari-,

et

unum iiem.

annus habet hebdooiadas quinquaginta et duas Hic unus eril primo aooo solaris
ad inve-

coelum scandere non valeal, sed retro gradmn
J{

cycli coDCurreos, quia coocurrit regulariter

lleclat.

.Kstivale

solslilium,

non octavo, sed duodecimo
facit

niendam lcriam primam iu Kalendis mensium. Singulis annis adde unum, usque ad septimura. Quario

Kalcnd.

Julii

horoscopus horologii clamat habenduni.
longissimum,
Bignum.

quod noclem brevissimam diem

anno bissexlus |iro concurrenlibus uno anno unus concurrens transilitur,
,

aeeipitur.
biasextili

Illo

anno

cum

sol scan-.lit cancri

ntere in Januario , el

Februario bissexto pro con-

Biemale quocue aolstitium non octavo, scd duodecimo Kalend. Dccembris habcndum eadcm ralione
probatur.

currente. In relitpiis mensibus concurrenle.

Cum
,

sol in capricorno

positus

brevissi-

Primus awnus in creatione mundi fuit sine codcurrentibns. Quarta feria fuit in nono Kalend. Apn
lis,

raum dicm
ratur.

longissimam noctom facere non igno-

vel sexta Kalend. Mart. Tot erunt concurrentes

illo

aono.
,

Cu>.

LXXXV.

De

sultu lunce.
ct

Concurrentes junge regularibus

si

infra

septi-

Luna a

solc

rccedens post viginti novcm dics
consequilur
,
:

mam
ti>,

lucrit,
Si

talis

erit

feria

in

Kalendis cujusque
.

horas duodecim

eum iterum duodecima nondum pcracta
et

mensis.
<[uod

septimam
erit

excesserit
feria.

Seplem sublaenim rcgui

sed hora
atque

rcmanet

Hi

a

sole

reacceDtlitur.

Reslant enim ex liora per singulos menses qualuor

concurrcDtes

Seplenarium

numerum

non

momenta,

unica unius momenli, et unus atomus.
,

G

excedunl.

llac per singu'.os annos augmentata post novendecim annos inlegrum diem perliciunt. Qni dics numero luna> subtraluiur, dum prima pro iriginta com-

Cap.

LXXXIX.
el

Dc regularUm»
a

et,

epurtis.

Regalares

epacRE

Septembri sumunt initium,

putatur. Isque saltus luna> nominatur. [deo autcm in

decimo nono anno,
quia
el

el in Julio

mense

fit

lunac sallus

ponunt anni prindpinm. Ab ipsis cnim sunl invenli. Hi regulares similc habent e\

quem

.Kgyplii

hoc

fecit

maler astronomioc, .Kgyplus.

dium,
(|ue.

ul

superiores; et ideo September habet quio-

C\c. I.X.WVI.

/),•

viinutis.

In rcliquismensibus sic inveniuntur

:

prseoedentia

Quia hic srcpius minutiae ponuntur, quae forsitan
a plerisquc minus sciuntur, sciendum
cst
aae

mensis

dies

cum
viginti

regulari

sume
tolle

;

si

trigesimam

quod uncia
divisac
:

lunam habct,
Aliter.
fuit.

quiaque

,

quod remanel
iu
,

duodecima pars cujusque

rci in

duo

bis-

iribue aequenti pro regnlari.

dus

partea alicujua rci in tria partitae tertia su-

Quarta luna
sublatis
:

m

primo aono

Kalend.
tot

QuaaUbel autem pars iilarum dicilur trieaarei in qualuor partes divisa>. Ouarla pars dicilur, quadrans; reliquse trcs, dodrans.

blata.

Dndeeim

,

quot remanenl
:

enmt

in Kalend.Septemb. Verbi gratia regularea lunse luna eril decima sexta, undecim lolle et remanenl

Cap.

L.wwii.
,

quinque
/;,•

:

quinque
Bic

eril

regularis.
:

Sic in

i

regulaHbtu feriarum.
ooneurrenlee, i Martio su

Bpactae autem

oriuntur

annus
qui

uabal
tre-

Kegularea feriarum

tl

diea Ireoentoa aexaginta quinque, luoari

Homani habuerunt anni principium. A Homanis enim sunt tavenUB. RegUlares inde dicuntur, quod calculalorc- regaat Cona (pio oliin

munt inilium

centos, quinquagiola qualuor

:

superatur undecim diebus.
csi

lli

numerus ab alio undecim epactse, id
singulia

adjeetiones

oominantur,

ipiia

annis

currentes vero indc, quoJ regularibua

ooneurranl.

Regularea babenl tak exordiuoa
centia sexagiota

Solaria annua tre-

regolaribus mensium ad invcniendam lunam a ciuntur. Sioguiis rgo aouis adjice undccim. Si inlra
t

quinque diebus peragitur. Bol auicm

triginta fueril
tia .iiini.

per

sinj-iila

ratur.

duodeoim signa triginla diebua iaamoDuodeoiea igkur iriginta vel Iriciea duodeoim,
ftemanenl itaque quinque.
la
oceleria

Si

numerus, ipsa erunl cpactae ultia. lolle trigiuta, quot lvmaoenl,
1
|

i

cnt

luna.

Nono decimo anoo
undecim
1

scilicel

octodecira

Miui irecenta aexaginla.
Ili

epaetaa.

Bia

dies >ultu> luna; addaniur, el

aunt

regularea

Martii.

menaibua
remaael

aic

erunl Iriginta epacla

primo anno.
habeat

Prim
cp nuia in

msingulis

oriuntur. Pnecedentia monaia diee
in

cum

regularibua

nus decennovennalis uabet
Ldeo
dicitur,

triginta

aeptem partaa Bquaa partire, quod

quod

nullas

.

.

DE fMAGINE MlADl
msibus
ius

I.lBRl

TRES.

LIR.

I!.

!62
annis

Iriginla rejiciuntar, et luna

solis

regula-

A

Ad inveniendum solarem annum,
novom adde, quia
lot

Domini
octo

invenitur.

Quota

luna

fuerit

in

undecima

anni soiaris cycli

ejus nalivi-

ilend. Aprilis, tales erunt
t'.vi>.

epatte

ilfius.

tatem prsecesserant. Hanc
vicesimus octavus est.
C.vp.

summam ner viginti
Si
nihil

XC.

— Qttoi
el

divide, quot rcmancnt, totus cst.

I.una
•lia
lie

prima

lucel

duodecim,

horis luna luceat. quatuor punctis, secunda octo. sic usque ad plenilunium quoIn

remanet,

XCVII.

— Concurrcntes quomodo inveniatHur.
bissexti

quatuor puncta adjiciunlur.

decrcsccndo

si-

Ad
et

invoniondos concurrenlcs annos Domini sumc,

liter
;et,

quotidie auferuntur. In plenilunio tota nocte
est Irigesima, nihil.

propler

numerum

quartam partem

tolius
tot

cum
.

numeri

cis adjice.

Quatuor regulares adde, quia
et

In lunari

ram
s.

De unaque
iu

computo. quinque puncta faciunt unam die ergo qualuor punctis accenocte luceal citius videbis.

conourrentes Qhristi nativitatem prsecesserant.

Hunc

totum numoruni divide por soplem,

quot supcr-

et

quinque unicuique hora> distributis, quot

sunl, illius anni concurrentes erunt. Si nihil, existunt.

septem

ris

luna

Notaodum quod ligna in decrescente luna, vcl st Julium. ct Augustum mensem praecisa, a verbus ct carie manebunt illaesa.
C.u>.

I!

XCI.

— Quot partibus
numorum

XCVIII. Dc inveniendo bisscxto. Ad inveniendum bissexlum. Annos Domini per quatuor dividc. Quot remanserint, totus annus a
C.u>.

fitatem quamcunquc
ca. liuncquc
i

luna a solc distet. lunae per quatuor multitcr ducito, et

bissexto est. Si nihil remanserit, bissextus erit.
Similiter solarem

cyclum sublato uno, pcr quatuor

quot

in

sum-

divido, qui remanet

annus

a bisscxlo est.
cijclo lunce.

reperios, tot

partibus zodiaci Iunam a

so'e no-

ris, et

solem post totidem dies ad

eumdem locum

Cap. XCIX.

— De

inveniendo

Ad inveniendum

lunae cyclum,

de

annis Domini

nturum.
Cap. XCII.

— In
sit, et

quo signo luna

sit.

duobus sublatis, qui, eo nato, de eodem cyclo restabant, septemdecim enim praecesserant, caeteros per

Sol cuilibet signo triginta diebus immoratur. Vide ?o in

novemdecim
cyclus

divide. Qui

superfuerit,

anni

lunaris
erit.

quo signo

quot.dies adhuc in eo

mo-

erit. Si nihil

remanseril, decimus nonus
sicut

;urus erit, tot cx

praedicta

summa eidem
disperties,

signo

Hic est proprie

Romanorum,

decemnovennalis
ita

bue. Reliquis qui de
;no triginta dofucrit.

eadem summa
in

superfuerint.
et

Hebraeorum. Et sicut per istum Pascha,
lunaris ascensio cognoscitur.

per illum

mentibus signis, per triginta
eo

cui

lunam esse nove-

Ad inveniendum

decennovennalis cycli annum,

De annis Domini. Ad inveniendum Domini annum, ordines indiC.u>.

XCIII.

n

Annis Domini semper unum adjice, quia ejus se-

cundo anno natus est Dominus, ac per novendecim divide. Qui remanserit instans annus erit si
;

onum ab
r
>s

Incarnalione ejus, qui sunt septuaginta,

nihil remanserit,

decennovennalis

erit.

quindecim multiplica.
indictiones

adJens duodecim, quia

annum

Cap. C.

— De annis
ibi esi

ct cyclis.

Xativitatis Christi praecesse-

nt, et tiunt

mille viginti (64). His

aesentis anni et

adde indictionem habebis annum Domini.

Annos ab

initio

mundi muta

in

decimum quintum
saeculi, an.

Kalend. Aprilis, quia

primus dies

De indictione inifenicnda. Ad indictionem inveniendam transactos annos
Caf.
,

XCIV.

Domini muta in octavum Kalend. Januar.; cyclum
lunarcm
in

Kalend. Januar.

;

cyclum solarem ibidem.
in

Xnini,

cum

Cyclum decennovennalem
concurrentes
in

nova luna Aprilis
Kalend.

;

tribus indictionibus,

qui

ejus

nativi-

K^lend. Martii; epactas in Kalend.
in Octobris

tem praecesserant, per quindecim partire, quot reanserint,
linta

Septem., indictiones
Cap. CI.

tota est
erit.

indictio.

Si

nihil remanserit,

decima
Cap.


De clavibus terminorum inveniendis

XCV.

— De cpactis invcniendis
rk
.

Ad

claves terminornm inveniendas,
et

sume annos
.

Ad lnvemendas epactas, annos Domini ner nov •• mdecim divide, quod remansent per undecim unctecim
,

decennovennahs cvch,

septem dies hebdomadae,

D

\^ . u simul juncti fiunt viginti sex, et haec est

,

pnma

cla

„i„

iiltiplica.
it.

Si infra triginta fuerit, epacta illius anni

Si ultra, triginta sublatis, quot

remanent, pro

actis habebis.

Quando natus
Solaris

est

Dominus unde-

u
ip.

epactae erant.

XCVI

„ j „i„„ vis. Secundo vero anno junge decennovennalem cum prima clave, fiuntque quadraginta quinque. Tolle triginta, remanent quindecim, et haec est secunda clavis. Sic fac per singulos annos usque ad decimum nonum annum. In anno decimo nono,
• ,

annus quomodoinvdniatur.

junge oclodecim propter saltum

lunae,

et

sic

inve-

Nota quqannoDominicae Incarnationis auctor Hunc locun sic restiendum monet D. Rogerus Wilmans iProoem. ad moriutn, Monum. Gcrm. hist. X, 1-2o'nota9) Ad veniendum annum Domini ordines indictionum
64)

nc libellum scripserit.

ab Incarnationc ejus, qui sunl lxxiv (a) per xv (b) mulliplica, addens \u,quia tres indictiones annum nativitatis Christi prcecesserunt, et fiunt 1122 (c).

:

yam 7ixIo

= lH0

+12 =

112-2.

»

lx

editio princeps;
sseculi

lxs Bihl. Pair.

ct cod.

Ad-

Ib)
''-i

v
1

editio princeps.
ct

mtensis

xu

120 cdilio princcps

Bil>l.

Patf

HONomi
nit's

Al

GBSTODUN.
eslo,

o|-i-.

PAItS.

I.

-

liih

-

BT IUSloH.
111

104

priuam.
rursus

llic

autem memor
8*4 clavis.

ubi

cuin uuIrio

A

leadi* Aprilis, sive rctio, sive

anle abest. tol die-

merus
Miuiii,

suprailiolus ipaaVnginln

exce>serit

bus scptuagosiiiia- icrniiuus a quinto Kaleiul. Febr.
\cl
in anle. vol rctro erit.

NMUU
'".ii.

Cap.

/v termtno paschali.

Cvr. CIV.
Post oclavum

Dc quadragesimtti.
luua secuuda oberit,

Terminua paschalia est decima quarta lana Aprilis, vernale ;equinoel pascha Hobra-orum. Krgo post decima iiuarla luna occurrerit, ibi etium ubicun(|iie
absque dubio lermimis paschalis
erit, et in

Idus Marlii, ubi

vcnerit, terminus

QuadrageaioUB
Marl.
;

quem

a duo-

scquenii
in

Dominica nostrum

pasclia

couslabii. Si

lerminus

ad inslar Pasclialis dislare decimo Kalend. invcnics. Hissexlili anno septuagesim.e aquarto K l.nd Febru., Quadrages. ab uudecimo Kuloud.
i
.

Dominico die obvenerit, in celubrandum crit, liunc tcrmiiium per versus Nona-

sequenli Dominica Pascha

Maiiii require.

rum

Apriiis, et ferias facillime reperire poteris.

Sepluages. quidem oinui bissextili anno. Quadrages. vero tantum, cum lerminus ante bissextilem evenerit.
Cai>.

Mitcr.
quirendi.

— Terminia
Quos
ct
et sic

duodecimo Kalend. April.
poteris.

usque ad terlium decimum Kalend. Maii sunt reinvenire
in

CV.

l)e

litxjationibus.
est

Terminum
pollicis

Terminus

Rogationum
Cvr. CVT.

vicesima

luna

pra^codeutis anni
l;ewc manus,

pone

primo

arliculo

B Hunc

require a Nonis Maii, ut supra.

per singulos articulos unguesque

— De Pentecostc.

digilorum ejusdem manus, dies
pula. Qui tcrmiuus ad
rit,

terminorum com-

primum arliculum occurre-

terminus
\Htcr.

crit.
,

Terminus Pentecostes est quarta luna junii. Hunc vero a decima tertia Kalend. rcquire per omnia, ui supra. Ad inveniendam feriam, terminorum concurrentes
pr;psentis anni regularibus junge
;

el A lermino cujusque anni inclioa usque ad duodecimam litleram calcula, ct retro habebis Lcrminum sequentis anui, si coniinunis est annus. Si autem embolismalis est in anno, compula usque ad vicesimam lilteram, et liabebis termiuum. Verbi gralia, a termino primi anni, qui est Non.

si

infra
ultra,

septimum luerit numerus, talis erit feria, sublalis septem quod rcmanserit, fcria.
C\v.

si

CVH.

Dc Advcntu.

A

quinto Kalcnd. Decemb. usque ad lertium.

Non

ejusdem, ubicunque Dominica occurreril, Advenlus

April., relro
est octava

numera,

et in

duodicima

liltera,

qua-

Domini

erit.

Kalend.

habcbis, qui est

Minam

littcram,

terminum secundi anni commuuis. Ab hac usque in vigciu quam incidit, Idus Aprilis comApril.
tertii

Cap. CVIIl.

Dc embolismo.

puta, et

lerminum

anm,

qui

cst embolistnalis,

C

Primus embolismus quarto Non. Decerob. Luna prima in secundo anno decemnovcunalis cycli; secundus quarto Non. Seplcmb. in quinto anno
;

habebis.

AUter.

A

radice pollicis inchoa, et per singucalcula,
:

tertius secundo Nou. Martii in oclavo anno. Eodem anno primo Kaland. Maii erit luna vicesi-

los articulos

trium digitorum retro

et

in

ma

septima,

et in

Kalend.

Julii
sit

viginti

novem
in

epa-

quarto digilo habebis lerBiinum. Yerbi gratia primo anuo die Nonarum April., secundo Non., tertio

ctis inlervenientibus, nisi

bissextu.*.

Quartus embolismus, quarto Non. Jan.

unde-

Non., quarto ISon. Prirno

Kalond. April, secuudo

Kalend.. lertio Kaleud., quaiiu Kalend., quinto Kalcnd., sexto Kalend., seplimo Kalend., oclavo
lcnd. occurrit termiuus.

cimo anuo. Codem anno
Quinlus
erit

erit

luna vicesima octava, in Kalen.
sit

Ka-

Mart. cpactis intervenientibus, uiai

bissoxtus.

quarto Non. Novemb. in decimo terquarto Non. Aug.

April. pro

Regulares ejusdem tcrnuni prima feria poncs,

sic

iuvenies

:

Kalend.

tio

anno.

et sic

usque ad lerferia erit
:

Sexrus
anno.

crit

in

decimo

sexto

minum cjusdem anni dies numera. Quota
terminua,
tot

erunt regularea. Vcrbi gratia

Kalend.

Septimus
anno.

erit lerlio

Non. Martii

in

decimo nono
in

April. dii Dominicam, elNon. April. obveuicnl quinqne ferise. Quinque ergo eritregularia. Sic in casteris.

liodem anno luna
Maii et in

eril

vicesima oclava
conlra
lerlio

Kalen.
lunat

Porro

si

terminiis est
in

BDte foriam.

retro cal-

Kalcml.

August.

epactas,

cula. Si post Kalcnd.
:

antiphona compula retro

saJlu laclo in Julio.

Quod

si

hoc modo Dominica, Sabbatum, feria sexla, et sic I><>per ordincm. ln antiphona autem hoc modo et sic per ordiminica, feria secuuda, et lerlia
:

Mismi
miniis

lunatio negligitar, in

Non. Marlii cmdecimo nono aono tcrillo

Pascliahs
erit.

dccimo quinto Kaiend. Maii

;

anno uou

nem.

Cu\ CIX.

Dc dicbus

.htj!H>ti(t<

Cu\

Clll.


IJ
-

l><"

lermino teptuagetitna
J.muarii.

.

Dics .Cgyptiaci ideo dicuntur,

i

u ia

ab .Kgypliis
te-

Post sepiimtim
liina occurrcrit,

1

-

iibicunque

tcrminiis septuege ttmae erit. Quani

sunt inventi. il quia Egyptus dicitur tenebi icncbrosi inde nominantur, co quod lneautos ad

sic reperiea

:

quol

diebus (erminaa

pascli.ilis a

I

nebraa mortia perducere aiVirmantur.

.

.

Dfi

IMAGINE MI\M>1 LIBIU THES.

-

Ll».

III.

I6G

LIBER TERTIUS.
KMLORTATIO.
Per descriptun volubile tempus,
abilis

A
sic volvitur

Decimus ab
llujus

Adam Noe

vixit

nongentos quinquaet

vo-

ginta annos. Hujus tempore cxstitit diluvium.

mundus. Sed nos temporis voluhilitatem jam ostponamus, et ad slabilitatem ;evi menles inten-

eiiam tempore priraitus visa est iris,

pluvia. El

hominibus usus carnium concessus.

iamus.

PRIMA .ETAS.
Hsee prima aetas continet annos juxta Hebraicam

Non arbitror infructuosum seriem temporum huic peri inserere, quo lector cuncta transacli muudi
empora qaeat cum fructu agnoscere.
Satlmel primus arehaogelus, signaculum simlitulinis

veritatem mille sexcentos quadraginta duos.

Juxta septuaginta Interpretes, his mille ducentos

sexaginta duos.

Dei, conditus

plenus

sapienlia, et perfectus

Generationes decem.

lecore in deliciis coeleslis paradisi,

non pler.am houniversis sibi

SEGUNDA
Sem
sum
filius

-ETAS.

am

roansit,

atque ob superbiam,

eum

onsentaneis aeternum exsilium incidrt.

Noe

ipse est

vixit sexcenlos et

idem qui et Melchisedec' duos annos. Hujus tempore diviin

Adam primus homo ad imaginem
snnatos, in paradiso
ooratos, ob

Dei in Hebron
horis

est

gcnus
.

humanum

tria

:

in liberos,

mili-

cum Eva septem
triginta
filios

mandati trangressionem, hujus
et et

commundi

B

teSf

servos

Liberi de

Sem, mihtes de Japhet, servi

^ Q Q\iam

xsilium subiit. In quo
ilias,

totidem

Arphaxad,
octo

filius

absque Abel

Cain genuit.
et triginta

annos

;

Sem, vixit trecentos triginla secundum septuaginta Inlerpretes
,

Ipse vero posl

nougentos

annos in Je-

quingentos, sexaginta quinque.

usalera obiit. In loco Calvariae sepultus aliquandiu
c.raicvit.
le

Deinde in Hebron translatus in terram,
est, rediit.

qua sumptus
Abel
filius

quadringentos triginla oclo annos. quadringentos triginta tres annos hic condidit Salem.
vixit

Cainan

Salem

vixit

;

Ad;v triginta anuorum
occiditur.

a

fralre

Cain

Ab hoc

Samaritae et Indi.
vixit

ipud

Damascum

Heber, a quo Hebraei,
et

quadringentos sexa-

Seth frater Abelis vixit nongentos
innos.

duodecim

ginta quatuor annos.

Hujus tempore Babel construitur.
Phaleg
vixit

Malaleel vixit octingentos nonaginta quinque an10S.

ducentos trigiota

novem annos. Hu-

jus tempore divisae sunt linguae in septuagiuta duas,
vixit,

Jareth

nongentos st-xaginta duos annos.
sexaginla

Enoch

vixit trecentos

qumque

annos,

et

^

•anslatus est in paradisum.

Hujus etiam tempore idololatria exorta est. Reu vixit ducentos triginta novem annos. Hujus tempore regnum Seytharum et .E^yptiorum exor

Hic littcras reperit,
-it.

et

quosdam

libros conscri-

tum

est.

Seruch

vixit

ducentos triginta annos. Hujus temet

Hujus tempore mortuus est
Mathusala
vixit

Adam

pore regnum Assyriorum
.

annos nongeutos

sexaginta no-

cm.

Sicyoniorum nascitur. Nachor vixit annos centum quadragenos et octo. Thare vixit ducentos quinque annos.
Eabylonia conditur.

Lamech
item.

vixit

annos septingentos septuaginta sesunt,

Cigantes

orti

quorum

statura

erat

quinde

Hsec secunda eelas continet annos a diluvio usque ad Abraham, juxta Hebraicam verilatem, ducentos nonaginta duos, generationes decem. Juxta septuaginta interpretes nongentos quinquaginta quinque,
vel adjecto Cainan

im, vel triginta cubitorum.

licgnum Cain
Cain primus condidit civitalem Euoch, in qua>?e

quem Septuaginta

et

Lucas po-

nunt, mille septuaginta duos, generationes undecim.

primus regnavit.
filius

Ab Adam usque ad Ninum
ejus successit.
filius illius.

sunt anni ter mille cen-

Post hunc Enoch

p.

tum ocloginta quatuor, Sub Seruch sccunda
cessit filius ejus

qui

ab omnibus historicis

Huic successit Gaidat

vel omissi, vel ignorati sunt.
aetate

At

illi

Maevia

filia

ejus

apud Babel primus re-

Huic Mathusael
Illi

filius ipsius.

gnavit Nemroth, gigas triginta cubitorum, cui suc-

vero successit Lamech.
periit.

Assur, a quo Assyrii.

Hic in diluvio
Jobel
'.ujus tilius

Hic

et

Cain

occidit.

Regnutn As.syriorum.
Hujus
que.
ferri
filius

Lamech

reperit

usum tabernaculorum.

Belus regnavit annos sexaginta quinsacriticia sunt facta.

frater Jobal invenit

musicam.

Illorum frater Tubal invenit artem fabiilem
t

Belo

primum
tilius

aeris.

Hujus

Ninus regnavit annos quinquaginta

Soror eorum

Noema

reperit

arlem variee textune.

duos.

.

1,,:

HONORii ut.ustodk.v OPP. PABS

I.

-

DIDASC. KT IIISTOB.
et

168

Hic condidit Ninivem.

A
est

lnde Mesappus, qui
Post hunc Eralho.

Zephysus,

magica ars a Zosoavislrc rcge Bactrianorum, (iiiem idcm Ninus bello ctum occidit. qui el Syrophanem primuni idololaIlujus

temporc inventa

Inde Plolomgeus.

tram .Kgyptium subjecit.

Bxin Orlhopolis. Post hunc, sub Moyse, Maralhos.

Temporc Nini natus cst Abraham Sub Abraliam post Ninum regnavit Semiramis,
uxor cjus quadraginla duos annos. Il;rc condidit magnam Babyloniam
lndiam
et

Deindc Corax.
Deinde Hercules.
Exin Menalion.
Post hunc Parllienopeus.
Post illum Phineus.

ct

sul)jugavit

iEthiopiam.

lluic sncccssit lilius ipsius Niuias.

Eriocb. Niniati sub lsaac successit Arrius, qui et
lluic succcssit

Deinde Phallax. Exin Dodanus.

Xcrxes.

Posl hunc regnavit Beloch.

Deindc Polyphidus. Post hunc Pelasgus.
Post hunc Zeuxippus,

Dinde Aimamitrcs.
Post hunc Baal, qui Deinde Mamilos. Exin Saporus.
et Balaeus.

quem
cst

occidit Alelhes

rex

B

Corinthiorum.
El tunc
ijuod stetit

consumplum

regnum Sicyoniorum,

annis nongenlis.

Post hunc Agatides.

Deinde sacerdotes populum rexerunt.

Sub Galeb, Amynlas.
Post hunc Lampcres.

TERTIA .KTAS.
Abraham duodccimus a Noe. Abraham vixit centum septuaginla
Huic primo repromissus
annos.

Posl illum OKncus.

Dein Kutropis.

Exin sub Azaria, qui

et Ozias,

Sardanapalus.
sletit

regnum Assyriorum, quod annis mille centum sexaginta quatuor.
Sub quo
Post
defecit

est Christus, et huic pri-

mitus data
littcras.

est

circumcisio.

Hic

invenit

Hcbracas

Ilic

eliam docuit Chald*>os astrononiam,

linguarum sub Rcu, surrexit Scytbarum scxaginla annis antequam Asregnum syriorum, ubi primus regnavit Tanaus, a quo tludivisionem

.Kgyptios geometriam.

men

Tanais dicitur.

^ Regnum ASgypHorum sub regibus. ln .Kgypto primus regum Pharao, a quo Pharos
civitas, et posteri

Hujus temporc quinque civitates, Sodoma et Gomorrl.a cum aliis submcrae sunt. Isaac vixit centum viginti annos. Hujus tempore ortum est regnum Argivorum.
Jacob
vixit

annos cenlum
fuit

quadraj-'inta septem.

reges

dicti.

Hujus tempore
venit

diluvium

novem mensium

in

Ilinc
Afa

Zoes.

Achaia, sub Ogygio rege Thebanorum, in quo Ce-

boc decimus septimus Amasis, sub quo Joseph in .Kgyptum. Post hunc regnavit Hebron. Deindc Amenopolis. Kxim Mespres. Sub quo moritur Joseph.
Inde regnavit NulVar. Post hune Muthusis.

rambus volasse fertur. Hoc tcmpore claruit Minerva in Africa. TemporeJacob mortuus est Sem,qui Melchisedec. Sexcentesimo secundo anno Memphis in .Kgypto
conditur.

Joseph
Caath
et

vixit

centum
fuit

et

dccem annos.
centum
tri-

Hoc temporc
lilius

famcs septem annis.

Deindc Tliyomosis. Ilcm Amenophis, Horus
Cencres, qui submcrsus
in

Levi, fratris Joseph vixit

Hcncres, Achoris. Ilem

ginla tres annos.

mari Bubro.

Amram
annos.
I")

lilius

ejus

vixit

ccntum

triginta •jeptem

Hegnwn Arcadum.
Apinl Sicyonios,
id est

Horum tempore
Hoyses

oppressi

lilii

Israel

in

.Kgypto.

Arcades, orimus regnavit

Bl (ecrops Athenas

condidit.

sub Seraefa

:

flHus hujus vixit

centum
c>t

viginti

ann
pl

.Kgialeus, qui et .Kgclasus.

Hujus tempore pcrcussa
II.c cduxit Blios Isracl

Egyptus decem
.

Huic successit Arclias, a quo Archadia.
Indc Tanlalus.

de .Kgyplc

cl

hic

primus

legem populo conscripsil
Hujus temporc
Thessalia.
exstitil

Abraham Kurops, qui Kuropam ci Kuropa dicilur; cujus tempore subjugavit. undc Klron, (|ui et Knac gigas Kbroc condidit, posl quam octavo anno condita est Tanals in .Kgypto, a TaPosl liunc sub

diluvium sub Deucalione

in

Tcmpore etiam Mo\sis Laced;omon urbs condila Cecrope, et tcmplum Dclphicum. Tempora juilcum.

nao sub

l>aar.

Indc exorti Buropti.

Buropi successit Telsion.

Josuc
et

qui

ct

Jcsus, vixit annos

centum

et

decem.

Deinde Tiriacus, cui
Post bunc Leucappue

lacta BUnl sacriticia.

Hujus tcmporc exsiccatus est Jordanis populo Dei. sol stetit spatio duorum dierum.

.

169

DE 1MAG1NE MUNDI LIBRI TRES.
in

LIB.

III.

170
sibylla

Caleb successil Josue, qui

morle Josue

erat

A

Hoc tempore

claruit

quinta

Cumaea,

ad

centum annorum. Hujus tempore

quam
tlct«?

venit .Eueas.
Israel

suut fabulse.

Samuel judicat
pore Orestes

Hoc tempore claruit Orpheus in musica in Lesbo. Hoc tempore etiam fuit Saturnus et Jupilcr, sicut Solinus el Varro scribunt.
Prinia sibylla Persica claruit.

et Pilades

duodecim annog. Hujus lemfuerunt Lacedaemonum re;

gnum

tunc oritur.

Saul primus rex Hebaeorum regnat viginti annos,
sive, ut

Othoniel
ginla

tilius

Caleb judicavit populum quadra-

Aclus aposlolorum testantur, quadraginta. Hujus tempore occidit David Goliam gigantem.
Haec terlia mtindi aetas

anms

cominet generationes ab
juxta

Hujus tempore condidit Catherinus Thebas. Aioth
jodicavit Israel octoginta annos.

Abraham usque ad David
ginta.

utramquc auctoritatem, quatuordceim, annos vero nongentos quadra-

Primum bellum
Hujus tempore

civile.

populum Israel el Benjamin, propter uxorem Levilae apud Gabaam constupratam, el a Israel quidem occisa sunt quadrafuit

bellum

inter

A diluvio usque ad David sunt septemdecim annui (65). Ab initio mundi usque ad David

bis

mille

centum
centum

bis

mille

g

viginti quatuor (65)

ginla millia, de

Benjamin triginta quinque

et

cen-

Regnum Idumoeorum.
Tertia aetate primus rex

tum

viri.

Troja construitur.
tilius

Idumaeorum

erat Balaac

Amphion musicus

Beor.

claruit.

Sangar Judaicum populum regit annos decem. Hoc tempore ortum est regnum Laurentium.
Barach cum Debora judicat Israel quadraginta annos

Post quern regnavit Jobab, qui et Job.

Deinde Husan.
Exin
alii quinque reges. Deinde duces.

Hujus tempore

fuit

secunda sibylla Libyca.
Hujus

Job autem erat quinlus ab Abraham.

Picus rex in ltalia.

Abraham

genuit lsaac.

Gedeon

judicat Israel quadraginta annos.

Isaac genuit Esau, qui et

Edom,

a quo Idurasei.

lempore erat Hercules.

Orpheus musicus claret. Abimelech filius Gedeonis regnat super
tribus annis.

Esau genuit Zara. Is genuit Job sub Moyse
tilios

Israel

Cujus Balaac

filius

Sefer erat rex
et

Moab

et

Madiam
Job

conduxit ariolum Balaam, qui
exstitit

Eliu in

libro

Hoc tempore

Theseus.
viginti tres.

C
Hujus tem-

legitur.

Thola judicat Israel annos
porc
fuit tertia sibylla

Delpbica.

Job octoginta novem annorum tentatus est. Post plagam, rex factus, vixit centum quadraginta annis.

Priamus

in Troja.

Regnum Argivorum.
duos
et viginli

Jair judicat Israel

annos.

Apud Argos primus sub
quinquaginta annos.
Cujus
tilia

Hoc tempore fuit bellum Thebanum. Carmentis nympha.
Jephle judicat Israel sex annos.

Isaac regnavit Inachus

Io a

Graecia navigans in dSthiopiam,
ibi litteras reperit,

veniens
et

in

/Egyptum,

docuit le-

Hujus tempore erant Amazones

Theseus.

ges. Juste imperavit,
ritus Osiris

unde

Isis

dea

dicla.

Ejus

ma-

Abessan judicat Israel septem annos.

sub Jacob.
et

Hoc tempore Booz sumpsit Ruth.
Hoc eliam tempore
vel Babylonica.
claruit sibylla quarla, Erythraea

Phoroneus successit Inacho.
Huic Apis, qui Epaphus, qui postea
est. iu

.Egypto

regnans Serapis dictus
tas

Achialon judicat Israel decem annos.

Post hunc regnavit Argus sub Joseph, a quo civit-j

Hujus tempore obsessa estTroja.

Argos,

et a

quo Argivi.
qui primus boves ad aratrum

Labdon judicat

Israel octo annos.
est Troja.

Deinde Honoreus,
junxit.

Hujus tempore capta

Ex
ginta

parte Graecorum occisa sunt oclinginta septua-

Huic successit Eriasus.
Illi
Illi

septem

millia.

Phorbalus sub Moyse.

Ex

parte Trojanorum sexcenta octoginta sex millia.
Italia

Tophas.
frater

.Eneas in

pugnavit

cum Turno.
Hoc
est.

Huic Jasius,
Illi

Dardani.

Samson non videns

judicavit viginti annos.

Stelenus.

tempore regnum Albanorum ortum
Ascanius Albaniam condidit.

Huic Danaus, sub Adar, qui habuit quinquaginla
filias.

Frater ejus ^Egystus totidem

filios,

qui

omnes

Eli sacerdos judicat Israel quadraginta annos.

praeter

unum

a filiabus sunt interfecti.

65) Ex horum numerorum collalione sequeretur diluvium septem tanlum annis ab orbe condito distare, quod quam absurdum sit, nemo non videt.
(

Art de virifier les dates ; ita ut eorum prior mille ducenti sexaginta tres anni, posterior autem bis milie nongenti novemdecim. Edit.
tilulus
liat

Hos igilur correximus ex opere prsestantissimo cui

Patrol.

GLXXH,

6

.

.

171

IIONORII

AUGUSTODUN. OPP. PARS.
dicta.

!.

DIDASC.

I-T

BISTOR.
aliis

Ili
obseait, sub
I

Ab hoc ^gyslo .Kgyplus est Post Danaum regnavit Abas.
Huic successit
Illi
Illi

A

Bxia IJomenus. qui cum
Aiot.

Trojam

tilus

Acrisius.

Liber in India, sub Barach.

Eurisleus.

IVrseus regnavit

in

Persida qui accidit Liberum.

Euchippus.
illi

Regn u m Wyccenorum

Adrassus (sub Jeplho per quem Theseus Argos destruxit, et sic reguuni Argivorum dclecit. Terlia quoquc oetale sub Moyse Promelheus, rex

At

Apud Mycenas
Exin
filius

rcgnavit Tanlalus.

Dcin fidus ejus Pelops.
hujus Alreus.
filii

Caucasi, primus docuit philosophiam in Orientc. Allas frater ejus rex Afric;e doeuit astrologiam. Hesperus,

Posl hunc, sub Jephte,

Agamemnon

et

Menclaus.

Post hos Orestes,

filius

Agamemnonis.

eoiura fratcrregnavitiu

Italia, et

Hesperiam vocavit

Regnum Italorum

sub Moyse. In ltalia regnarunt:
a

Regnum Athenicnsium.
Primus Hesperus,

quo Hesperia.

Sub Moyse Cecrops, qui primus ibi rcgnavit. Athenas condidit, .Kgyptum subjugavit, cum Pharao submersus est in mari Rubro. Post liunc regnavit Menander.
Deindc, sub
Caleb, Amphitryon, paler Herculis.

Kaotifes

tilius

Lycaonis, sub Caleb.

Dardanus.
1$

llalus, a ipio Ilalia.

Sabinus, a quo Sabini.

Exin, sub Othoniele, Erietonius, iuventor currus. Post hunc Pandion, paler Prognes el Philomena?.

Janus Saturnus,
Faunus.

a

quo Saturnia.

Latius Picus, qui auguria reperit.

Deinde .Kgeus.

Kvaudcr, enjus mator Canuentia Latinas
reperit, sub

lilieras

ExinTheseus. Post hunc Demophoon.
Posl illum Mnesteus.

Samsono.
reginmi Laurentium.

Lalinus, unde Latini dicli.

Dein Melanto. Exin Codrus, sub Samuelc, qui se pro populo hostibus tradidit.

Post huuc

detiriit

IQUARTA .KTAS
Hcgnum Jerusalem
Quarla
aalalc

|

Post hunc magistralus populo pncfuit.

vel

Juda.

Regnum Amazonum.
Hac
aetate

dicimus quarlus ab Abraham rex

Ama/.ones
Marpesia

in

Asia regnaverunt

lu|)nmis

et

Lampeto, ean Kphcsum

David regnavit in Jerusalem qua.Jraginta anuos. Hoc tempore claruil Homerus, el Carlhago coudiu.

condiderunt.

Q

Nathan et Gad pro|>het Salomon, lilius Dflvid, regnat quadraginta anuos.
Ilic fecit

Deinde Synopc.
Exin (sub Thola.i Antiopa, Post hanc Orelria.
Post illam Pentesilca.
cl

primum tcmplum
lilius

iu

Jcrusalem.

HippolUc

Slob

oam,

Salomonis, regnat annos scptem-

decim.
Hujus lempore regnum Israel orilur. Smyrna conditur ab Amazonibus.
Abia regnat tres annos.

Hanc

occidit Pyrrhus

apnd Trojain.
Ottlioniel.
in Phryliia regnavil.

Regnum Trojanorum sub
Ilac ctiam
a'lale.

Dardamis

Samus
\
1

conditur.

Huic successit lilius l^rit^lonius sub Aiolh. Huic tilius, Trous, a quo Troja.
Ipsi tilius, Ilus
:

a quo

luum.

annos ntradragiotfl unum. Josaphat regnat annos viginti quinqne. Klias propheta etaret.
regiral

Ei ve:o
Illi

lilius

Laoincdon.

lilius

successit (sub Jopthc Priamus p;iler He-

Hoc lcmporo non pluit tribus annis. llie primue mortuum suscitavit.
Joram regnavit annos
octo.

Cloris et Paridis.

Tunc
quod

Graeci dextruxcrunt

lvgnum Phrygiorum,

y

Klisanis propheti

elarct.

stetit

oclingenlos duos annos.

Blias translatoe.

Regnum Thebanorum.
Thebas Cadmus condidit, qui ptimus
et
ibi r. 'gnawt,

A/arias rognavit

unum annum.
regnal annos quadragint
tilius

Athalia maler ejus regnat annos seplem.

Graecas lilteras reperit. Huic successit Pentheus.
Illi

Joas

tilius Aiariffi

/aeharias Joiudaea

lapidatur.

isub Gedcone) Laus.

Amazias rcgnat annos viginli novem.
O/.ias regoat

Huic OEdypus.
Illi
llli

aHQoa quinquaginta dooa.

Kthcocles, et Polyoices.
\l.

Isaias, Oseas, Joel,

Amos, Abdias, Jonas, Micluras

illislCreon.
h;i

propheta clareol
deIliijus lempore sibylla sexta claret. Regnuui Assyriorura io fctedoa transfertur, quod slolil pcr amnw treo.cnlo» quinquagintn qiiiu
;

Post hunc jsub Jephtc| Tlieseus, qui Tln
slruxit.

In Crcta sub Jomic rcgnavit Saluruus.

Posl hunc Jupitcr.

Rcgnum Macedoanm
Joatliain reguat

oritur.

Deinde (sub Aiot) Minos.

auuos sedecun

.

.

113
llujus

DE IMAGINE MlNDl
lempore
olympias
instituitur

LlBfU TRES. LIB.

III

17i

a

G-raeis,

A

apud .Klidem civitalem. Achaz regnnt aunos sedecim.

Hunc occidit Manahcn. Manahen regnavit annos decem. Morbo
Phaceia
filius

obiit.

ejus regnavil

annos duos.

Roma conditur. Regum Homauum
Israel Iransfertur.

Hunc
oritur.

occidil Phaceia

dux cjus.

Phaceia regnavil annos viginti.

Hunc
el

occidit Osec.

Biechias regnat anuos viginti octo.
Roinulus senalum constituit,

annum.
lit

Osee regnavit annos novem. Hunc Salmanasser rex cum omni populo transluin Assyrios, et sic dcfecit

Manasses regnat annos quinquaginla quinque. Ntuna tluo menses adjicit. A servis occiditur. Amon regnat duos annos.
Arion
cilliarista claret.

regnum

Israel,

quod

stetit

per annos trecentos quinquaginta.

In hac captivitate iuit Tobias.

Regnum Macedonum
unum
a
;

sub Ozia.
vi-

Josias regnat
pti occiditur.

annos

triginta

a rege -Kgy-

In

Macedonia regnavit primum Karanus annos

ginti octo.

Hiijus

tempore Ninive destruitur

rege

Cyaxare,
et

Cui successil Perdiccas.

qiuv

stelit

a Nino annis mille quadringentis

se- ft

Huic Alexander.

ptuajjinta.

Deinde Archelaus

filius

Perdiccae.

Sibylla

Samia

claret, et

Jeremias propheta.
tres.

llli

Amyntas.
(sub Dario) Alexander

Joachaz
Eliachim

tilius Josiae

regnat menses

Huic Philippus.
Illi

tilius Josia?

regnat annos undecim.
tilius

Magnus.

Jechonias, qui et Joachim,

Joachim, regnat

menses

tres.
Josiae,

Huic Illi Cassander.
Stetitque
tos

Philippus frater Alexandri.

Sedecias fdius

regnat annos undecim.

Hoc

regnum Grsecorum per annos septingenPtolomaei

tempore deslructa

est

Jerosolyma a Babyloniis. Post
sletit

usque ad tempora

Philometoris,

et

hunc

deficit

regnum Juda quod jam

per an-

tunc defecit.

nos quingcntos quadraginta novem.
Haec quarta mundi aelas a Davidusqueadtransmi-

Regnum Albanorum
Apud Albam
Ascanius, qui

sub Samsone.

grationem Bahylonicam continet juxla Hebrteorum
veritatem annos quadringenlos septuaginta quinque
juxta septuaginta Translatores

regnavit iEneas annos tres.
et

Hic Lavinium condidit,

fulmine

periit,

sub Eli.
Julia.

duodecim,
initio

aniplius

et Julius, filiuSiEneie

aquogens

generationes quatuordecim.
mille sexcenti

Ab

mundi quater

p

Sylvius Posthumus frater Ascanii
triginta

regnavit annos
Sylviidicti

deccm.

novem. Ab hoc omnes reges Albae

sunt.

Regnum
Hac
ginti duos.

Israei.

^Eneas Sylvius regnavit annos trigiuta unum, sub

setate regnavit io Israel

Jeroboam annos

vi-

David.
Lalinus Sylvius regnavit annos quinquaginta.

Hunc
Hunc
Sela

vicit

Abia rex,

et obiit.

Alba

filius

regnavit annos triginta novem.

Ab hoc

Xabath

tilius

ejus regnat annos duos.

Albani reges.
iEgyptus, vel Epyrus, vel Atis Sylvius,
interiit.

occidit Baasa.

regnavit

Baasa regnavit viginti duos annos. Morbo
tilius

annos

viginti qualuor,

sub Aza.
viginli

ejus regnat duos annos.

Capys Sylvius regnavit

octoannos. Hic Ca-

Hunc

occidit

Zamri servus

ejus.

puam

condidit.

Zamri regnavit seplem

dies.
militise.

Carpentus Sylvius regnavit annos tredecim.
Tiberinus Sylvus regnavit annos novem.

Hunc

occidit

Amri, princeps

Amri regnavit duodecim annos iu Samaria. Hic morbo periit. Achab tilius ejus regnavit annos duos. Hic cecidit
per cancellos,
et obiit.

Ab hoc

Tiberis

fluvius

dicitur,

quia in eo ect

exstinctus, qui antea Albuia est dicLis.

D

Agrippa Sylvius regnavit annos quadraginta. Aremulus Sylvius regnavit annos noyemdecim.
Hic [ulmine
interiit.

Joram

fraler Ochoziae regnavit
occidit

annos duodecim.

Hunc

Jehu servus Achab.
interiit.

Aventinus Sylvius regnavit annos triginta septem

Jehu regnavit annos viginti octo. Morbo

Ab hoc Aventinus mons

dicitur.

Joachaz

lilius

ejus regnavit annos

septemdecim.

ProcasSylviusregnavitannosvigintitres, sub Ozia

Morbo
Joas decim.

periit.
tilius ejus

regnavit annos

similiter

septem-

Amulius Sylvius regnavit annos quadraginta tres. Hujus frater erat Numitor ejus filia Rhea Rhemum et Romulum genuit, qui occiso Amulio Numitoremin
;

Jeroboam

tilius istius

regnavit annos quadraginta

unum
Zacharias
occidit
filius

regnum statuit. Sub quo defecit regnum Albanorum quodjam stetit per annosquadringentosquinquaginta

hujus regnavit menses sex.

Hunc

Regnum Romanorum.
Romulus condidit Romam,
et

Sellum

primus regnavit an-

>elium regnavit

mensem unum,

nos triginta septem.

.

.

175
Hic fulmine

HONORH AUGUSTODUN.
inlcriit.

OPP.

PARS

I.

-

DIDASC. BT HISTOH.
lilius Darii,

17u
regnavit annos

A
regnavit

Arlaxerxes Assuerus,

Numa
unum.
llic

Pompilius

annos

quadraginta

quadraginta.

Esther claret.

invenit necromantiam, et

primus sacra insliti

Sibylla

undecima Tiburtina

claret.

luit.

Morbo

periit.

Artaxerxes, qui et Ochus, regnavit annos
regnavit annos triginla duos. Hic
sex.

vigin-

Tullus hostilius

eliam fulmine interiit sub Josia.

Arisloteles claret.

Ancus Martius viginti tresannosregnat.HicOstiam condidit. Morbo periil. Tarquinius Priscus regnavit annos triginta septem. Ilic circum et ludos Romae instituit. Hunc filius Anci
occHit.
Serviliue

Arses, qui

ct

Xerxes, regnavit annos quatuor.
claret.

Zeno stoicus

Darius ultimus Persarum regnavit annos sex. Hunc occidit Alexander. Sub hoc regnum Persa-

rum
Tullus regnavit annos triginta quatuor.
octo.

defecit,

quod

stetit

per annos ducentos triginta

Hic a Tarquinio occiditur, sub Cyro. Tarquinius Superbus regnavil annos viginti quin(|ue.

Regnwn Alexandrias.
Alexander veneno
interiit, et

Hic rcgno expellilur, etcousules creantur; tueruntquc reges per annos ducentos quadraginta tres.

Majmus Alexandriam condidit. Hic duodecim annos regnavil. HieTyet Sother,

rum

destruxit.
vel Lagides, lilius Lagi,

QUINTA .ETAS.
Bcgnutn Babt/loniorum.
Quinta
aetate

Ptolomaeus qui
regnavit in

Alexandria quairaginti annos.

Morbo

apud

Babyloniam regnavit
claruit.

Nabu-

obiii, et

ab hoc Ptolomiei velLagidae dicti sunt reges

chodonosor qnadraginla quatuor annos.
Sybilla octava

caeteri.

Cumana

Ptolomeus Phi.alelphus allerius
nos triginta octo. Morbo
ohiit.

filius

regnavitan-

Esechiel propheta clarct.
Filius ejus

Evilmerodach

regnavit annos

octo-

Septuaginla interpretes clarenl.

decim.
Danicl, et tres pueri clarent.

Hic Philadelphiam condidit.

Ptolomeus Evergetes frater Philadelphi regnavit
anr.os viginli sex
:

Egcsar, luijus

lilius,

regnavit annos quadraginta.

similitcr obiit.

Subhoc

liliusSy-

Seplem sapientes clarent. Labosordach regnat menses novem. Abacuc propheta claret. Baltazar regnavit annosseptemdecim. Hunc Cyrus occidil, et Babyloniam deslruxit.

rach claruit.

Ptolom.Tus

Philopator fraler Evergetis regnavit

G

annos seplemdecim. Morbo periit. Ptolomaeus Epiphanes regnavit annos
tuor.

viginti

qua-

Morbo

periit.

Regnum Persarum
Cyrus Persarum primus regnat cum Dario annos
viginti

Philometor regnavit annos triginla quinque.

Piolomeus Evergetes,
annos
\iginti

frater superions, regnavit

quinque.

novem.
Ilic

Simili
tjui et

modo

obiit.

Hic laxavit caplivitatem.

Plolomaeus Phiscon,
occidil.

Sother,

regnavit

an-

Hunc regiua Amazonum
Sibylla nona claret.

nos sepleindeeiin.
fralris occidit.

pulsus est regno, quia filium

Cambyscs, qui et Nabuchodonosor, tilius Cyri. gnavil annos octo. Ilirjus tempore fuil Jmlilli. Hic condidil Babyloniam in JSgyptO. Smerdea magus regnavit menses septem.
Pythagoras philosophus clarct.

re-

Plolomaeus Aiexander frater Solheri regnavil an-

nos decem
cidit.

;

el hic

regno

pellitur,

quia

matrem oc-

Plolom;i'us Pbiscon,

qm

et

supra, rcgnal secundo,

aunos oclo. Morbo
Ptoluin.tMis

periit.

Diooyaius regnat annoa

triginta;

hic

Darius regnavil annoa triginta sex.
Aggaeus, Zacharias
et

sororom Cleopatram habuit.

Malachias clarent.

D

Ilie

Pompeium
Hjjbc

oecidil.

Ipse naufragio periil.

Xerxes
Sil.ylla

lilius

ejus regnavil anaoa viginli.
claret.

Cleopatra, soror et uxor Ptolomaei, regnal

annos
sic

decima Phrygia

viginliduos,

b et

Berpente

interiit,

et

ie-

Arlabainis rcguavit inensibus sepiein.
claret.

Ilerodolus

gmim Ptolomaidum

Lagidom

defecit,
stetit.

quod per

annos ducentoa nonaginta quinque

Artaxerxcs regnavit annos quudraginta.
I

Regnum
gnum. Hie
delpbo.

Si/rin-

lij.pocraies
lilius

medicus

clarci. el

Hsdras.
In SyriaB regnavil

Seleucuspost Alexandrum Masub
Phila-

Xerxes

ejus regial

duoa menses.

oondidit Seleuciam.

Socrates alaret.

Hunc Ptolomaaus
Antioclins, qui
el

Lagidcs

occidit,

Sogdianus regnal oclo menscs.

Pcmocnlus
Darius decim.
Plato clarel.
lilius

clarel.

Solher

lilius

ejus

regnat posl
obiit.

Arlaxerxis ragoavil

nnnos

novem-

eum.

llie

coadidit Antiochiam.

Morbo

Antiochus

Theos,

lilius

allcrius,

post liunc re-

gnavit. Similiter olnii

.

. .

.

n:
Seleucas
Callinicus

DE IMAGINE MUNDI
cum
fratre

LIBRI TRES.

— LIB.

III.

178

Antiocho

filio

su-

A

Seditio graviscontra |7.inter| senatores etplebem.

perioris post illum regnavit.

Anno Urbis
Anno Urbis

271. Fabius ct Manilius coss. Hi

cum
lu-

Hunc Ptolemaeus Evergetes occidit. Antiochus Magnus cum fratre Selcuco Ceraunio
tilio

Veientibus pugnaverunt.
283. .Emilius et Quintius coss. Hi

Seleuci deinde regnavit
e!

strum inslituerunt.

Hic filiam habuil,

fulmine

ambo

intcrierunt.

Seleucus Eupator

filius

Antiochi magni post pa-

Anno Urbis 292. Volumius
runt.

et

Publicola

coss.

trem regnavit. Hic veneno occiditur a duobus sub
Philometore.

Hi cuin exsulibus et servis ingens bellum habue-

Antiochus

II

lnstris

Epiphanes frater

Romce obses. Seleuci post hunc regnat. Sub
obiit.

Anno Urbis 302. Decemviri proconsules creantur.

hoe Machabpeorum bella. Hic masrno tormonto doloris

Anno Urbis
tur.

312. Tribuni militum procoss. crean-

Antiochus Eupator. filius Antiochi, post patrem regnat. Hunc occidit Demetrius filius Seleuci.
Demetrius,
occulit
tilius

Anno

Urbis 316. Iterum dictator creatur Mamer-

tus, et coss.

Gorgonius

et

Sergius.

Seleuci, deindc-

regnavit.

Hunc

d

Hi

maximum

bellum gesserunt

cum

Phalicis

et

Alexander

filius

Antiochi.

Fidenis.

Alexander Nobilis,
gnavit.

filius

Antiochi, post hunc reoccidit.

Hunc Ptolormeus Philometor
tilius

coss.Hi

Anno Urbis 322. Aurelius dictator, Julius et Menlo cum Volscis, et equitibusingens bellum ha-

Demelrius,

Demetrii, post illum regnavit.

buerunt.

Hunc
Hunc
Hunc

occidit Mithridales rex.
filios

Anno Urbis
victi
;

327. iEmilius dictator, et quatuor

tri-

Antiochus
occidit

Alexandri, post hunc regnavit,

buni proconsules constituti.

Ab

his Veientes septies

Tryphon.
tilius

sub Alexandro.
336.

Alexander

Antiochi,

post illum regnavit.

Anno Urbis
runt.

Cornelius dictator.
Volscis et equit.

Fabius, et

occidit Diodotus dux.
filius

Cossus coss. Hi

cum

pugnavetri-

Antiochus primus

Demetrii, post hunc re-

gnat. Hic in Parthia occiditur.

Anno Urbis
buni
lomaeo.
post hunc regnaoccidit,

348. Camillus ab agro dictator

;

Antiochus Spondius

filius

Antiochi. post illum re-

proconsules. Hi

Etruscos vicerunl sub Pto-

gnavit. Hic de regno aufugit.

Demetrius Mari
vit.

frater Antiochi,

Anno

Urbis 362. Tres Fabii tribuni militum pro-

Hunc. Alexander rex Judaeorum

sub

G

consules creati. Hi

cum

Gallis pugnaverunt.

Sed

Pompeio.
Antiochus, qui
et

Romani
Dionysius, frater Demetrii regis,
occidit.
Syriae,

victi

sunt.

Anno
Anno

Urbis 398. Sulpicius dictator. Popilius et
Urbis 409. Valerius et Cornelius coss. Hi

regnat. Hunc rex

Arabum

Manlius coss. Hi Gallos vicerunt.

Post hunc

deficit

regnum

quod

stetit

per

annos ducentos septuaginta.

Samnitas gravi bello vicerunt.

DE COXSULIBUS ET DICTATORIBUS ROM.E.

Romani post reges habueruDt consules, quorum
prapcipuos hic adnotabimus

Anno Urbis 412. Torquatu* et Decius coss. Hi cum Alexandro rege Epiri pugnaverunt et occiderunt.

Anno Urbis
tus et

conditae 244.
.

Tarquinius

Primi consules BruHi cum Porsenna rege bellum

Anno Urbis
runt
et

467. Fabricius et Curtius coss. (sub

Philadelpho). Hi

cum Pyrrho rege

Epiri pugnave-

gerant.

occiderunt.
condilae 475. Genutius consul
vicit.

Anno Anno

Urbis cond. 248. Valerius et Posthumius
et
rj

Anno Urbis
Tarentinos

Aphros

Coss. Sabinos et Auruncos vicerunt

Urbis 251.

Dictator et imperalor creatur

Laertius.

Anno 477. Sempronius consul Anno 483. Claudius et Fabius
Pcenos vicerunt
Cornelius
:

Picentinos vicit.
coss. Hi Siculos, et

Hic praefuit cousulibus.
Coss. Posthumius et Comminius.

sub Philadelpho.

et Duillius coss.

cum Annibale

seniore
et occi-

Poslhumius dictator. Coss. Brutus et Venusius. Hi cum Tarquinio Superbo pugnaverunt.

Anno Urbis 253.

Carthaginensium imperatore pugnaverunt,
derunt.

Regulus

et

Manlius coss.cum Amilcare Pcenorum
et

Anno Urbis 258.
et

Valerius dictator. Coss. Appius
Volscis
et

imperatore pugnaverunt

occiderunt.

Servilius. Hi

cum

equitibus pugna-

verunt

Paulus et Fulvius cum Carthaginensibus navali praelio pugnaverunt et vicerunt.
Metellus et Furius coss.

Anna Urbis 262. Cincinnalus ab
dictator efficitur.

aratro sumptus

cum Asdrubale
Ab Annibale
eodem

impera-

tore Carthaginensium pugnaverunt et occiderunt.

Coss. Minutius et Sempronius. Hi
libus liberant.

Urbem ab hos-

Attilius et

Manlius coss.

filio

Amil-

caris imperatore victi sunt.
et

Anno Urbis 265. Cassius

Proculus consules.

Scipio et Sempronius ab

victi sunt.

.

.

.

.

.

.

179

IIONORII

AUGUSTODUN. OPP.
exercitu ab co-

P.IRS

I.

DIDASC. KT IIISTOR.

ISO

.Emilius cl Varro coss.

cum omni

A

dcm

occisi sunt.

migratione Babylonica, Josedech. Post reversionem Joaaoes, Joachim, Eliasib, Joaida, Jonathaa, sub

Seipio,

qui postea

AfYieaiuis

Magonem ducem

fratrem Annibalis

vicit ct cepit.

AlexaodrO Magno, Jaddus, Oniaa Simeon, Kleazarus, Manasses, Onias, Simon, Jason Mene:

Levinus altcr consul Hannonem ducem Afrorum
cepit.

Lysimachus, Judas
Joannis
lilius,

ifaehabaeua,

Jon^tha,

Simon

Simon,

Arislobulus,

Alexander,

Scaevola consul

llvrcanus, Aristobulus sub Merode, Anligonus. Hic
occiditur.
praelio fieit.

Gracchus praetor

ab AntonioRomano consule occidiiur; Herodes ldu-

Marcellus consul Annibalem

Caro

maeus rex constituitur
annos.

;

qui

regnavit

Iriginta

sex

Censorinus consul Hispaniam

vicit.

Fabius consul Carlhalonem ducem Annibalis

cum

Sicque defecerunt sacerdotes ex slirpe Aaron.qui prsefuerunt ab Aaroo usque ad Christum, annos
mille sexcenlos et septem.

omni exercitu
Drusus
Annibalis
Laelius
et

delevit.

Flaminius coss.

Adsrubalem

fralrem

Ouinta

OBtas,

a captivitate

Babylonica usque ad

cum omni exercitu occid t. consul Syphacem regem vicit.

Chrislum, conlinet generationes

quatuordetim, an-

p

Annibalem et omncm populum Carthaginis vicif, et Tcrentium adduxit. Licinius el Cassius coss. Macedones maximo praeAlter Scipio consul,
lio

nos quingenlos oeloginta sepierm. Ab exordio mundi usque ad Chrislum, secundum

Hebraicam veriiatim, sunt

ttnni

l"

cundum

septuaginta luterpretes 5228.

vicerunt.
et

Censorinus

Manliuscoss. cumScipione deleve-

SEXTA

/ETAS.

runt Carlhaginem,

omni populo

occiso, quae stetit

septingenlos annos.
Melellus et Marius coss. Jugurtham
praeliis vicerunt.

DE AUGUSTI9 ET C.ESARIBl 18 HoMANlS USQUE AD FEDERICIM I.
Sexla aetate
regnavit

regem
et

variis

Augustus Caesar quinqua-

ginla sex annos, et sex menses.

Munilius

et

Scipio coss.

Cimbros

Teutones

Hujus tempore Christus nascitur.
Ilic

maximo
Sylla
vicit.

praejio vicerunl

sub Tuiscone.

veneno

interiit.

consul Milhridatem

regen

multis prajliis
et

Joannes Baptisla clarus,

et Virgilius, et

Horalius,

C.inna consul

senatum

occidit, et

ipse occiditur.

Tullius et Antonius coss. Catilinam

cum

suis de-

n

Ovidius poet.e. Colonia ab Agrippi re;e con.lilur. Augusta a Druso rege privigno Augusli conditur.
Tiberius

leverunt.

privignus Augusti

rcgnat triginla tres

Pompcius
ginti

dictator et consul in

Oriente cura vi-

annos
Iloc

;

Crassus dictator
Julius Caesar

duobus regibus pugnavil, et vicit. el consul Parlhiam
dictator
et

vonono p jriil tempor^ Joannes decollatu:\
el

Chrislus cruciligilur.
vicit, et

ibi

Caius Calligula regnat tres annos,
consul

decem mci

-

occiditur, sub D.onysio.

Galliam

ses.
vicit,

A

suis occidilur,

Pompeium consulem cum omni
devicit. Ilic

populo

Onenlis
re-

Muitliaeus Bvangeliura scripsit.

primus momtrcha quinquc annos

Philo claret.

goavit.

Hic bissextum imo eyolum

magnum

composuit.

Claudms regnat Iredecim annos, menses oelo. Ifarcus Evangelium scripsit. Et hic vencno periii.

Hic a senalu oeciditur.

Prima ChUtianorum persecutio.
Nero regnavit annos tredecim, rnenaea novcm
et
;

Ab hoc
vicit

Caesares sunt dicti.
Siciliam de-

Lepidus dictator, consul Africam

seipaura ooeicUt

Antonius Diotalor et consul..K^yptum devicit

et

..

Lueaa Bvangelium seripsit. Jaeobus aposlolus a Juda-is lapiilalur.
Pelros erucihgilur.

Judiram.
Octaviaoas diclalor
stus, Antoiiiuni
ct totiun el

consul, qui postea

Augu-

Paulua deeoUatur.

cum

Cleopatra

maximo
qui

praclio vicil,

Lueanua
(Jaiba
el

el

Joaephus

elari

orbem paeinca> ii Poat hunc conaules desierunt,
ct

Piao regnani scptem raenses.

Hos

occi-

per quadrin-

dil

Oltho.

genlos septuaginta

qualuor annoa fueruni. His-

Ottho tres menses. Hicseipsum occidit.
VitelUus octo raenses.

que Augusti

vel Cceserea suooaaseruat.

Hunc

occidil Vespasianus,

Iil

-M

pasiaoua novem annos, profluvio veulris morKUnoTIIII s.
tutis i'Sl.

Ili

Bacerdotea praefuerual populo Dei, Bub

lege

Hierusalem a Romauis destruitur, qu*
nos |(M
I

stciit

an-

usqae ad Christant, numero quadragiuta Beptem.

Aaron, Bleazar, Phloeea, Abisue, Boeei, Oti, Zaraias, Mariolh,

Amaiias, Acliitob, S.uloch, Aehimaas,
Aniarias, Achilob, Sa;

Azarias, Joauna, A/.achias,

niia pertecutio. Tiins diios annos, meoses duoa. Morbo ubiit. Domiliaous fralerTiti quiudocim aanoa, me
quioqoe. StsUua claruit.

doch, Mosolla,

Heli-lii.is,

Azarias, Zaraias

io Irans

.

m
Hie a suis confossus est. rva
inleriit.

iu;

imagine MINDI UBRl TRBS.

-

LIB.

llt.

ISS

A
Morbo

Secundiis Posthumius
gnat; occiditur.

decem annos

in Gallia

re-

unum annum

,

menses quatuor.

Terlius .Kmiliainis Maguntice occiditur.
seripsit.

Joannes Evangelium
Tertia persecutio.

Quarlus Marius ibidem

interficitur.
et occiditur

Quintus Victorinus a Gallis creatur,
Trajanus novemdecim annos
miilium. Ventris protluvio
,

menses sex

et di-

Sextus Tetricus a militibus occiditur.

interiit.

Nona
annos.
et

persecutio.

Joannes apostolus
Helius
obiit.

obiit.

Claudius

unum annum

,

menses novem. Morbo
et

Adrianus

viginti

unum

Morbo

obiit

Hic Hierusalem rea?diticavit

Eliam nomi-

Quinlilius frater ejus occidilur.

septemdecim dies regnat

navit.

Aquila interpres claret.

Aurelianus annos quinque
occiditur.

,

menses sex

,

a

suis

Quarta pcrsecutio. Antoninus Pius cum
,

tiliis

Aurelio

et

Lucio vi-

Tacitus menses sex. Hic

apud Pontum occiditur.
et in

duos annos, menses tres. Marcus Antoninus Verus cum fratre Lucio Auretio Commodo annos novemdecim, mensem unum. Sub bis principibus Agapitus puer quindecennis,
ginti

a

Florianus rcgnat duos menses et dimidiura,

Tarso occiditur.

Probus annos sex, menses quatuor.
bus occiditur.
Ipse tres tyrannos occidit
,

Hic a militi-

martyrio coronatur.
Lucius Antoninus

Commodus

filius

Antonini, an-

Saturninum , Procu-

nos tredecim.

lum, Bonosum.

Thoodotion interpres elaret.
Helius Perlinax, menses sex.

Carus cum
Hic a milile Juditur.
scripsit.

filiis

Carino

et

Numiano, regnat duos
Carinus a sociis occi-

annos. Carus fulmine

interiit.

Hano

in palalio occiditur.

Theophylus Cyclum paschalem
Quiuta persecutio.
Julianus regnal annos septem.

Dechna persecutio.
Diocletianus

cum
cum

Herculio

Maximiniano

viginti

A

servo occiditur.

annos. Alter regno pellitur; alter occiditur.
Constanlius
Galerio

Severus Pertinax septemdecim annos; hunc Albinus imperalor ocei
iit.

Maximino sedecim an-

Nareissus episcopus claret.

p
;

nos. In Anglia moritur, seipsum interimens. Carausius seplem annos regnat. Ab Allecto occiditur.

Antocius Caracalla septem annos
occisus.

ab hostibus

Allectus tres menses regnat.
occidit.
;

Hunc

praefectus suus

Quinta edilio invenitur.
Macrinus

unum annum

a militibus occisus.

Achileus imperator

in

/Egypto occiditur.

\ta edilio invenilur.

Maximius Severus annos quatuor. Apud Tharsura
,

Aurelius Alexander tredecim annos
cisus.

a milite oc-

dolo periit.

Conslantinus Constantii

tilius

ex concubina Helena

Orisrenes claruit.

Sexta persecuiio.

triginta annos, menses decem. Hic a Sylvestro baptizatur, et ad hoc Nicsena synodus congregatur.

Maximiauus
qui et ipse

tres

annos.

Hic a Pupieno occisus,
occiditur.

Constantinopolis conditur.

regnum usurpans

Maxemius
Crispus

et Licinius

annos decem

:

ambo
,

a Cons-

Gordianus septem annos, a suis occisus. Philippus cum Philippo filio septem annos. Hic
Chrislianus per
occidit.

tantino occiduntur.

Origeuem

efficitur.

Ambos

Constantinus

Constantii filius

et

Li-

Decius

cinius Licinii filius,

Csesares, a Constantino occi-

D
unum annum, menses
claret.
filio,

duntur.

Septima persecutio.
Decius
ciditur.

octo a diabolo oc-

Dalmatius imperator a militibus occiditur. Constantius cum fratribus Constantino et Constante viginti

Antonius
quatuor.

quatuor annos, menses quinque et dimidium. Constantius morbo periit. Constanlinus a fratre est
occisus, Constans in Hispania occiditur.

Gallus cuin Volusiano

duos annos, menses
occiditur.

Ab

yEmilio occiditur.

Sub Constantio

fuerunt hi septem tyranni.

.Emilius tres

menses regnans,

Magnenlius, qui seipsum occidit.

Octava persecutio.
Valerianus

2° Decentius fraler ejus, qui laqueo vitam finivit.

cum

filio

Gallieno quindecim

annos.

3° Gallus,

Alter a Parthis capitur et obcsecatur, alter a militi-

4° Silvanus,

quem ipse. Constantius quem etiam occidit.

occidit.

bus occidilur.

6° Veterion, qui
videlicet Gallieno, scx tyrarmi
6° Nepotianus,

imperium deposuit.
occiderunt.
Is
fit

Sub hoc principe,
regnaverunt.

quem Magnentii duces

7° Julianus,

qui poslea

Augustus.

annos

Primus Genus apud Mirsam occiditur.

duos, menses octo.

.

.

.

183
Hic idololatra
oiditur.

IIONOHII

AUGUSTODUN. OPP. PARS
Mercurio martyre ocohiit.

I.

DIOASG. ET HISTOR.

clficitur, et a

A

Anastasius annos viginti octo luereticus fulmine
periit.

Jovinianus menses octo
Atlianasius claruit.

;

morbo

Fulgcntius episcopus claruit.
Justinus Senior annos oclo. Obiil.

Valentinianus

rum Valente annos undeoim. Va-

Benedictns abbas, Roetius clarent.
Juslinianus
octo.

lontinianus lluxu sanguinis interiil.

nepos

Justiniani

annos

triginta

Procopius lyrannus occiditur.

Valens

cum Gratiano

et

Valentiniano

fratns

Dionysius abbas cyclum Paschalem scripsit.
tiliis

annos quatuor.
Firmius lyrannus occiditur.
Martinus, Ambrosius et Hieronymus clarent.
(Jratianus

Juslinus minor annos undecim obiit.
Totila rex occiditur.

Tiberius Conslantinus annos octo

;

obiit.

cum

Valcnliniano fralre annos

sex

;

Longobardi Italiam invadunt
Mauricius annos viginti

Gralianus igne crematur.
Valentinianus a Gothis occiditur, vel,
lunt
,

unum

;

occid.

ut

alii

vo-

Gregorius PP.

claret.

Gratianus

a

Maximo

tyranno

interficitur,

Valentianus regno pellitur.

B
,

Phocas tyrannus annos octo occiditur. Anglia converlitur.

Theodosius,

et

Valentinianus

qui supra, annos

Heraclius annos viginti sex. hydropisi moritur.

jndecim. Laqueo suspenditur.

Crux
periil

exallalur.
filius

Maximus
duntur.

et

Vietor, filius ejus, impcratores occi-

Conslantinus

Heraclii

,

menses

sex,

veneno

Eugenius lyrannus occiditur. Arcadius filius Theodosii annos tredecim,
Chrysostomus, Augustinus clarent. Honorius frater Arcadii cum Theodosio
tris,

Heraclonas annos duo
obiit.

;

naso truncatur.

Isidorus episcopus claruit.

Constantinus
lilio

iilius

superioris.

annos

viginti octo;

fra-

occidilur.

annos quindecim,

obiit.

Conslanlinus
quae stetit annos
obiit.

lilius

illius

,

annos

viginti

septem

;

Alaricus rex
1064.

Romam

devastat,

Sub Honorio fuerunt septem
1° Eucherius,

tyranni.
occidit. occidit.

Synodus sexta Conslantinopolitana. Justinianus filius Constantini, annos decem
et lingua truncalur.

;

naso

quem Honorius
lilius

2° Conslantinus.

HuncConstantinusoomes
Constantis,

^

Hic regno pellilur.
1

Constans
occidit.

,

quem Gerontius

Lcontius annos tres.

Hunc

occidit Justinianus.

oomcs

Cudhortus episoopus claret.
subiit.

Maximinus, hic exsilium

Tiberius annos seplem.
perdidil.

Huno Justinus

in custodia

5° Jovinianus, qui
6° Altahis, huic

mox ocoidilur. manus ab Honorio

abscinditur.

Bcda

claruit in Anglia

7° Heraclianus, hic a mililibus occiditur.

Juslinianus secundo

cum

Tiberio

filio

annos sex

;

hic a philosophis occiditur. Alter decollatur.

Theodosius,
annos.

lilius

Arcadii, qui minor, viginti scx

Pipmus rex Francorum.
Philippious annuni

unum menses

sex.

Auerustinus tunc

obiit.

Hic ab Anastasio exo.Tcalur.
Anastasius annos sox
Hic a Theodosio captus prcsbyler ordinalur.

Gildo tyrannus occidilur.

Valentinianus

lilius

Conslantii comilis, annos duo

decim.
Atlila rex

Theodosius annum uuum. Hio Catbolicos,

obiit.

Hunnorum.
et

Leo annos
,

oclo, lucretieus.
lilius

Marlianus

Valenlinianus annos seplem

occi- rj

ConsUntin us
ha?relious.

Leonis annos Iriginta quinque,

duntur ab Allila.

Angli Britanniam invadunt.

Loo
ohiit.

lilius

Constantini nnnos quinque.
lilius
'

Leo Major, annos septemdecim,

Conslantinus
(C6) Karolus

Leonis
:!

oum matre.
annos
'

Victorius cyclum pasclialem scripsit.

magnus B.

i"

Zenon annos seplcmdecim,
Theodoricus rcx Gothorum.

obiit.

Brema
Diana
YAltl
i:

constniitur
"

convortitur a Willibrordo

s

opisoopo

''.

LECTIONES.
1
.

•'

II. add. Pippini 1 A. 1 B. Pippini lilius 6 •. S. 9. 10. «2. lilius Pippini fl hnperatorum nominibut adjicluni ubigueverbum regnavit eodiee» Kauersh. C. 9. 10 11. »nn 7 Dichl 3. 4". ('). 9 •. H. ann. 1 C. 4. '\ B. oonstilnitiir B. §. quadraginla sox A. 12. « wlillechado 1 B.xvillahado 1. willibaldo 2. 3. 6*. 11. willihaido 4. wiliwordo l\ williwoldoS. biliboldo 6. willibado 6 r 7. 8. wiUibaldo 9 A uillibrodo 9. 10. Williado 12. A Dania - episcopo ienmt
1

Carolus 8. 11. 12.

-2

l

'

:•

''•

I

I

.

.

\

'•qnntur

cxstant in
Pert/.ii.

mania

Georgii

Heinrici

NOT.L. Monumoitis Crrfragmentis in prooemio nwniil D. Rogerus WilVide quae de his mans, supra, pag. II.

.

DR
Lodewicus
•27.
'*.
'•>.

l.M.AGIXE
ejus
1 '*'

MUXDl LIBRI TRES.
annos
|3

— LIB.
:,i

III.

186

10

magnus "

filius

A

Babcnborg
Ruzi
1 i»-' ,

construilur.
:i:i
,

Polani

Ungari

:i,;

facti

sunt

chri-

Ansgarius
Lothavius

">
1;1

episcopus Suevos
tilius

|T

convcrtit W.
-•

stiani

:i:
.

Ludewici
claruit.

20

annos

17

'--.

Cuonradus annos 15.
Spira 38 conditur 39.

Rabanus episcopus
Lodewicus
Karolo
-3

Glius Lotharii

cum

fratribus Lolhario,

Heinricus pius

lilius

Cuonradi
61

60

annos 17.
64 tyranni 63

et

Pipino

'-'

annos 36.

Heinricus
fratribus 26 Karle-

filius
83,

ejus

regnavit annos 49 62.

Karolus

- 5 lilius

Lodewici

cum

Roudolfus
cxstiterunt

Hermannus, Cuonradus

manno

Ludewico annos 11. lilius Karlcmanni 29 annos 12. Lodowicus 3o tilius Arnoldi 3| 12 3 - annos 33 Cunradus 3i lilius Cunradi 33 principis 7 annos Heinricus 3 " comes regnavit annos 18 38.
et

-"

66. lilius

Arnoldus

&

Heinricus

superioris regnavit annos

18 67.

.

Lotharius regnavit annos 12 &, ebdomadibus 12,
36.

diebus 12.

Cuonradus 13 annos

60.
70

Oudalricus
Otto 40

39

episcopus claruit.
ejus
41

tilius

annos 38
annos

42.

CONTINUATIO

I

Parthenopolis 43 construitur.
Otto

^

nlius ejus J

B

9 ».

Fridftricus im ator in expeditione Ierosolimi,.,• . ., , u tana submersus occubuit. Heinncus tihus e|iis suc,

.

Olto tihus superions annos 18. r

.,

.

cessit, qui

Apuham,

.

,.

multis pnmalibus ejusdem terre

,,.

...

,

'

,

Notger

4.

abbas

claruit.
48.

captivatis et diversis penis aftlictis, sibi subjugavit.

Heribertus archiepiscopus Coloniensis claret

Heinricus 19
ses
31

dux

Bawariae 30

annos 23,

men-

jandem cum post culmen honorum
perturbationem

mullas victorias fortuna arridente
tocius

orbis

amplecteretur, ad
occubuit.

5 32,

multorum,

prohdulor,

VARLE LECTIONES.
J 0Ludewicusl A.iC.semperl.i. 6 b 8.Ludwicus2.4. 7.Leudewicus4'.Ludwicus5. 6.6 C 9 a Luodeuni11. >4 XVII. cus9. Lodwicus 10. Ludouicus 11.12. ^ deesi 1 2. ^ Karoli 4*. 13 annis 6. 6 b 6. 6 b 2. 3. 4. XXVIII. 8. »5 } l( jfc ita 1 C Ludewicus magnus qui et pius filius Karoli regnavit ann. XXVII. ^Anscharius 1 B. Ansgarius 1 7. 9 12. Angarius 4. Angaurius 8. Ansgartus 3. Ansgardus 1 C. 5 cod. Kaiserskeim. i" Swevos 1 C. Suedos 2. 3. 5. 6 b 12. Suetes 4. Snedos 6. Svedo corr. 6C 6. 9 a Svenos 8. Suuedos 11. *8 9 e t 10 ita continuant :,, Ludeuuicus (Lodwicus 9.) filius ejus regnavit annos XXVI. Rabanus episcopus claruit. Ludeuuicus (Lodwicus 9.) filius ejus regn. ann. IV. 19 Lotarius 6. add. 23 et Karolo episcopus (!) 5. 6. 20 cjus 3. 21 annis 4. 11. 22 Ansgarius annos 17 dcsunt 1 A XVII. 6 C k. Karulo 5. 6. 8. Carolo 11. 12. 2i pippino. 4. 6 C 7 11. pippino 8. 25 Karulus 5. Carolus 7 8. 10—12. 26 fratribus dcest 4. 27 Krolomanno 1. Karlomanno 1 C. 2. 4. 4*. 7. 9. 9» 10. Kartholomanno 3. Karulomanno 5. Karolomanno 6. 6 b 8. Carolomanno 11. Caralomanno 12. 23 Arnollus 1 C. 6 C 6C 8. 9. 10. 29 Karlmanni 1. 6 b Carlomanni 1 C. 2. 4. 4*. 7. 9. 10. Karlholomanni 3. Kalmanni 5. Karolomanni 6. &>. 8. Carolomanni 11. 12. 30 Ludewicus 1 6 b Lvdvuicus 2. Ludiwcus 3. Ludwicus 5. 6. Lvdowicus 8. Luodeuuicus 9. Lodwicus 10. Ludouicus 11. Lod. f. A. XII. a. desunt 12. 31 Arnolfi 6 C . 8. 9. 10. 3 2 XI, 8. annos XXII. 4. 33 Lodewicus 12 annos desunt I A. 3 * Chvonradus 1. Conradus Chuonradus 7 6C 1 C. et ita deinceps ; Conradus 4*. 10. 12. Chunradus 5. 6. 11. Counradus 4. 6 b b Chovnradus 8. Cuonradus 9. 33 Chvnradi 1 2. 3. 6. Chuonradi 6. Covnradi 4. 6 6 C 8. 3 6 ann. XII. a " 4. 3 Henricus 1. 5. 11. 12. Hainricus 6.88 XVI. 1 C. 39 Udelr. 1 B. Odalricus 1 C. Uodalricus 1. 9
.

:

— —
.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Ottho 3. Otto magnus et Hainricus tilius ejus a. XXXVIII. 6. a. ^ filius Heinrici 1 C. XXXIX. 1 C. ^ 3 Parthonopolis 9. 10. Parlhelis conslruitur. partheno claruit 9 a 44 Oltho 4*. Olho 11. 45 deest 4. 4*. 46 ym. 1 b. 3. 6'. 6 C 8. 9 a 11. * 7 Noetker 1 B. Nodger 1—3. 5. 1 1. Notgerus 1 C. Nother 4. Nodher 9 a 6 C 7. Noribcrtus. Notus 4*. Nodacker 6. Nodker 1 A. 6 b *8 Heribertus corr. Nother 6 a claret ex 1 A. recepi 8. Nolhgerus 9. 10. Rodicker 12. 49 Henricus 1. 11. Hainricus 5. 6. Hainrichus 12. 5° Babarie 4*. Bajoariae 4. Bauarie 6. Beuwaric 6 a 51 mensibus 4*. 52 sex H. 53 Babenberc 1 6a Bauuarie 6 b Bauuarice 7. Bauariae 11. 12. Bawarire 6 C Ravinspec 1 C. Babinberc 1 A. 2. 3. Babinburc 1 B. Babenb L'rch3. Babenberckh 4*. Bamberc5.6. Rabimberc 6 b Babinberch7. Babenbrhc 8. Babemberc9. 10. Babingerg li Babenbergh 12. 5i Pluci 1 A.Rvzv5. Rubi 12. Ruzzi 1 C. 6. add. et 8. 9. 10. 53 Poloni 5. Poloni 6. 9 a 12. add. et 1. 2. 3. 5. 6—11. 36 U nC 39 constituigarii 2. 3. 5. 6 b 6 C 9. vngary 5. 7. 10. 37 R uz i christiani desunt 1 A. 38 Sphira 6 tur 9. 10. add. Gotehardus episcopus clar. 9. Gothardus episcopus claruit 10. 60 Conradi 1*. GI ejus deest. 4. 62 XLVHI. 9. 10. «3 Rvdolfvs. 1. 4. Rodolfus 1 C. Ruodolfus 7. 64 Conradin 4. 65 tiranni 4. 7. 66 obierunt 1 A. occiditur 4.7; deest 1 B. 6 a Rudolfus occidilun. Hermannus occiditur. Chun6b radus rex obiit 9 a 11. 67 XVII. 1 A. 1-12. annos deest 4. Hic quinto anno regni sui accepit Matildam fdiam Henrici regis Anglie in conjugium anno ab iucarnatione Domini 11 lO.Expliciunt chronica ab Adam Robertus abbas usque ad Henricum imperatorem add. 1 A. Iste potens fuit et terre motus factus est 1 Tuciensis claruit 4. 68 annos VIII. 1. 1 B. 1 C. 6 a 6 C Connradus tirannizabat. Isdem dehinc secundum agit annum indiclione secunda. Reliquum sextae aetafis soli deo patet. addunt 2. 3 et verbo tirannizabat omisso 4*. Lotharius ann. XII. III menses, die» XII. Conradus dehinc secundum agit annum indictione secunda. Reliquum sexte etatis deo soll patet 4. Lotharius r. a. XII. Hic Ruzenum coartavit 8 69 desunt 5. 6 a 6b Conradus Suevus annis 7. Imperator Fridericus regnavit annis 40 et interiit in aqua qucdicitur Salef. Henricus imperator filius Friderici regnavit annis 5 addit 1 B. alia manus s. XII ex. vel XIII ineuntis. Conradus rex6 c Chnnradus successit XIV ann. Quis post hunc regnum adepturus sit posteritas videbit. Fridericus filius Fridenei Sweuorum ducis regnavit r g 9 a 6C , alia annos XIV. 10 et ii. manu addita
Vdalricus
4*

.

6. 42

9—12.

40

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

*

187
post cujus

IIONORII

AUGCSTODUN. OPP. PARS
ubique terra

I.

DIDASC. ET HISTOR.
fuit

18K
depositus perlnno-

mortem

sediliones plurimc

A

Ctaa regnavil annis 33. Hic

rum

sunt ortc.

cencium

CONTINUATIO
Counradus ro^nnvit annis
anis 38. Hujus lemporibus

II

"'.

46. Fridericus regnnvit

IV papam. Po Parma veniens Apulliam, vcQcno extinclus iu Fwngia sepullus. Quis autem post hunc rcgnum adepturus sit posleritas videbit.

Saladinus Hierosoliman

CONTIMWTIO
Chunradus
in

VI

"".

occupavit.

regem
.

eligilur.
ct

Anno 1187 Heinricus
Huic Soilin
el

lilius

ejus regnavit annis 7.

Anno ab

incarr.

Dom. H4G Chunradus
et

Lud-

Apulia subjeclic sunt.

vius regcs Ihe rosaliman pcrgunt.

CONTI.MATIO
Fridericus 38. Heinricus

III

W.
ejus
8.

1152. Cunradus obiit
Philippus

Fridericus

ei

succedit.

filius

1156. Fridericus rex ordinntur. 1158. Mediolanum potcnter subegit, 1162 fundilus delevit. Hic Vonetiam venit papa Alexander el

rex frater ejus 11. Hic Habenbercb a Otlonepalatino

Iraudulenter occiditur.

synodum

CONTINUATIO
Post hunc eligitur Fridericus

IV ».
'•>.

habuit et persecutio pacificata est.
filius

Cui
in

ejus
3

i:\plicit libi: r iionorh inclusi

de imagim

Heinricus

imperator

successil,

qui

Apulia

MUNDI

Kal. Sept. obiit. Phylippus rcx
occidilur. Otto iniperalor

ab Ollone pnlatino
obtinuit,

q

A. 1189. Frideiicus imperator amlclus signaculo
expugnandos erucis inimicos Iherusalem profectus est. Sed et antcquam attingeret fines
crucis ad

rcgnum
7:i

quod per

principes tocius terre in brevi amisit, et Fridericus

rex Apuliae cligitur. Quis

rero post hunc

regnum

iherosolimilance lerre, finem dedit vite : '\ Obiit au-

adcpturus

sit,

posterilas videbit.

CONTLNUATIO V
cum

"<'-.

tem 1190; cui Henricus rex filius ejus successit et imperialis dignitatis guhernacula anno 1191 Romc

Fridericus imperator regnavit annis 35.
luribus Mediolanensium deposuit.

Muros

ordinatis suscapit.

Post hec

1197 obiit Ilcnricus imperator.

expedicionem Ierosolimitanam aggredilur, transiens Ungariam subegit Greciam, et soldanum Yconie et
gentes mullas paganorum
vigilia
vicit

Anno
cus.

Dom.

[1347|.

..

obiit

imperator Ludwi-

Eodcm anno

factus

est

terre

motus magnus

igne et gladio. In

ante conversionem sancti Pauli.

Barnabe aposloli
Heinricus

in fluvio

Saleph,

cum

cor-

CONTINUATIO
Fridericus. Hcinricus.

VII

s '.

pus

vellet refrigerare balneo,
filius

diem

clausit

extre-

Counradus. Fridericus. Heinricus. Philippus. OltO

mum.
vit

Fridcriei

imperaloris regna-

Cuonradu
18.

frater cjus.

Cuon-

annis 10. Apuliam, Calabriam, Siciliam subjecit

radus

tilius

ejus regnavit

annis duobus.

Ruodolfus
regnavit
filius

imperio. Hujus tempore

pacem

ct jiulicium christia-

c C omes
annis

regnavit annis
0,

Adolfus comes

nitas habuit. Auxilio vero et consilio suo principes

menses duos. Alberlus dux

Austria?,

Allemannie
durn
ipsj

amore

crucifixi

obsidcrent, ipsc

Turum obsident, et Ade debilum in Apullia
filius,

Ruodulli regis, rcgnavit annis 10. Heinricus comes de Luzelburk regnavit annis 6. Post hunc Ludcwi-

exolvit.

Fridericus

II,

quinti Heinrici imperatoris

cus de Bawaria regnavil annis 25. Adhuc illo vivcnie cepit rcgnare Karolus rex Bohemiae qui hodie
imperat.

rex Sicilie, anno Domini 1881 contra Ottoncm

ele-

SIJMMA TOTIIIS DE
Tiktz, Monum. Germ.

OMMMODA
720.
hist. Script.
I.

IIISTORIA

AB ANNO

\, p. 128.)

In vinca

Domini sians conspexi plurimospio operc
fervere,
Illis

D

vivos Iapides per viitutos adaptare;

islis

vero

con-

velul

ssamen apura

qyam plures vero adhuc

pjgro olio torpero.

quid<

m

congralulabar a-terse ipsos

praclari

patiebar deuario perdesidiam privando, anlilicii B6 mn-uiis alulionaro. Sed

ab

hujus

cum
lui

00eo-

m;in Ilicnisalcm vivis aclibus

a>dilioando,

^novissem inslrumenta

ois

deesso, sollicitus

\AHIi:
"1

LBCTIONBS.
fl
.

Wattenbarhio descnpta. '• e.r cod Advwo posl lnmc crasa. Qum scqu. t. ''' medto Quio-videbil addidit tcrtia manut. *codici *• maiMi \untore quuntur alia mam tvni addita. '/" Staglini, ut ex nota autogravha in l, \///. adnumeranda etenidem prhrit huiut codieitpotteetorit IHiolai quir addxta. fine pagina legenda patet, addifa FOMNGER. " codici I. eadem manu qua exarutnt ett subtnersus e nnie' tequuntur atia quidem ted eeeua manu c.tarata tunt. W ad. marg. in flumine Saleph dooa montea Qorium ei Cornite». » mmnm tme, XIV. addita. •» crnHci Ka4terth t remnthriwut 9o:enU ct \/f, mauibus udjccta suut.
e.rttat
1

C.

"-

«B

BOd.

Lun.

iu 'v H\,

jam Yindob. 818

m unt.iW.in

XII.

Etiam hanc Wattenhachh deoemu*.

n Quia

XW

.

189

SUJfMA TOTIUS.
itidtgentne

I<i0

rum

prodesse.
singults

Nc

itaque

aruiltant

denarium,

eonlulS

propositum quod libet ttd

A

rii

ad Laurissam
88.

afferttir.

Pippinus rex morilur.
ftlius

A. D. 768
fratre

Karolus Magnus

Pippini

cum

opus nccessarium. Sunt namque plurimi qui velut
juslas su:c ignoranlise causas obtendunl
,

dum

sibi

Karlomanno annis 3, postea solus 44. Karolus Saxoniam petit. Longobardos cum Italia subjccit,
et ctim

congeriem librorom ahcssc ostendunt. His pie cotisulens de tota scriptura hoc collegi

triumpho

Romam

vcnit.

Dcinde
,

in

Italia

compendium,

in

Routgaysum

occidit,

Hispaniam cepit

Saxoniam

quo ad patriam
vocitari,

vilse

properanlihus sufliciens judi-

sepius rcbellantem armis compescuit. Item
venit, et filius ejus Pippinus ab

Romam

ca\i stipendittm. Et ideo hoc

Summam

totiusplacuit

Adriano papa hapti-

cum

in

eo serics totius scriptune videatur

zatur.

Fames

et

mortalitas Franciam vastat. Episcoa Karolo rege construilur 8 ", et

sttmmatim notari
Tota sacr.T auctoritatis scriptura unus liber dicitur, ctc.

pium Bremense

Wil-

lihadus primus episcopus constituitur. \Chr. Wirzib.}

Saxones rebelles magna plaga occidit

et christianos

A. D. 726
Pipini tilius
tensis)

M

[Chr. Wirxib. SS. VH, 26]. Karollus
filii

fecit.
git, et

Eclipsis solis facta est. Karolus

Romam

per-

fihus 83 Anchise

Arnolfii episcopi Me-

cruces

in yestibus ejus

apparent. Deinde Scla-

principatum majorum

domus 27
III,

annis tenuit.
vastavit,

vos

et

Hunos

bello vieit.

Gerolt dux el signifer in

Hic conlra Sarracenos pugnavit.

Fresiam

q

bello occiditur.

Tempore magni Karoli Constanlinus

YWiseoniam invasit. Gregorius
pulcri sancli Petri et vincula

papa claves seejusdem cum magnis
impera;

imperator a Grecis excecatur; similiter papa Leo a
putatur. Qui ad

muneribus ad Karolum
tofis

misit, ut a partibus

Romanis non tamen penitus excecatur, lingua amKarolum in Saxoniam venit, auxipetit.

Constantini qui Leoni successit recederet

sed

lium

Cujus causa Karolus

Romam cum

exer-

Karolus legatos
contulit,

atque

cum honore suscepit, munera eis cum suts nunciis Romam remisit.
in

citu profectus
cidit

papam

restituit,

criminatores ejus oc-

seu in exilium misit. Papa vero divinitus visum
fef.

Doinde contra Sarracenos

Gothia pugnat, SaxoIII,

recepil

Chr. Bernoldi]. Karolus
et

attgustus

niam

iutrat, et moritur,

Gregorio

succedit Za-

manorum acclamator,

in

die

natalis

RoDomini a

charias papa.

A. D. 742

*'.

Pippinus

iilius

Karoli

cum

fralre Karl-

Leone papa coronatur, cum quo Greci pacem fecerunt. [Einh. Ann. Futd 807. Aaron rex Persarum
|

triam,

manno major domus annis II. Karlmannuus AusAlemanniam atqueTuringam sortitur, Pippinus

Karolo tentorium bissinum et pallia seriea pretiosa
et

balsamum

et

elephantem, nec non

et

horologium
in

Burgundiam, Xeaustriam atque Provinciam. Karl-

ex auricalco arte mechanica mire compositum,

mamius Wasconiam et Alamanuiam vastat, cum cum totidem sereis pillulis quae completa hora deSnxonibus pacem facit. Deinde Romam pergens a Zacharia pana clericus factus est, monasterium ^ cidebant, et casu suo cimbalum sibi subjectum tinnire faciebant, additis 12 equitibus qui per 12 fenesancti Silvestri in monte Soracte construxit, in quo
se

quo 12 horarum cursus ad clepsidram vertebatur,

monachum

fecit

;

postea ad monasterium sancti

stras completis horis exibant, et

impulsu egressionis

Benedicti

profectus est.

Isdem temporibus
fecit.

Rada-

suae totidem fenestras quae prius erant aperte clau-

gaysus rex Longobardorum similiter
rias

Zacha-

debant. Classis 200 navium de Nordmannis et Danis venit,

papa caput Georgii martyris
reperit, in pitacio litteris

in

capsa recondi-

Fresiam

et

omnes adjacentes

insulas va-

tum

Grecis exarato, ct in

stavit, tribus praeliis

Fresones

vicit, vectigal

centum
est,

Romanamurbem transtulit. Hic Gregorii in Grecum transtalit.
episcopi et Folradi

etiam dialosmm beati

libras argenti eis imposuit. Terra^
et mortalilas
et

motus factus

Legatione Burchardi

subsecuta

est.

Eclypsis solis facta est,

abbatis

Zacharias

papa

jussit

Karolus moritur.

Pippinum regem
A. D. 743
83,

constitui.

A. D. Sf

1

83

Lurlewicus Karoli

filius

annis 27. Hic

Pippinus auctoritate Stephani papae

a Stephano papa qui
ctus est. Stephano

Leoni successit imperator fa-

qui Zichariaa successit rex
tus, et

Francorum

est

appella-

a

Bonifacio Mogonlino archiepiscopo oleo

unctus et in civitale Swessona in solium resmi elevatus, regnavitque annis
16.

Hildericus rex tonso

tj

est. Pippinus LongoSaxoniam bello premit, Wasconiam invadit. Othmarus abbas ia insulam Rheni relegatur. Eclipsis solis facta est. Caput Johannis baplislae invenitur. Corpus sancti Naza-

capite in

monasterium missus
hostiliter
petit.

mortuo Pascalis papa efflcitur. [Chron. Wirx,ib.\ Berhhardus rex rebellat Ludewico qui mox interiit. Nix magna diu permansit. Wethi monachus in Augia mirabilem visionem vidit. Tempore Ludewici filii Karoli in Ttiringa ccspis 50

bardiam

pedum

longus, 14

pedum

latus 89

,

6
et

pedum

altus ?°,

de terra sine manibus
spatio 2o

praecisus

sublatus est, et

pedum

in alio Ioco
in

projectus est. Item in

Saxonia quidam locus

moJum

aggeris

intumuit,

VARLE LECTIONES.
Be la moritur, in marg. 83 snperscripta. 84 Fulde constritur. Btirchardus episcopus claruit. Audogaabbas Campidoae. In marg. 83 Bonifocius passus. In marg. *> Corpora Gordiani et Epimachi in Alamanniam feruntur. In marg. 87 constituitur cod. Adm. 83 Ansgarius episcopus convertit Danos et Suedos. Eclipsis solis in Gemiuis facta est a. i. 1318, et statim post in principio anni 1519 clementissimus cassar Maximilianus obiit in marg. manu tceculi xvi. 89 a ltus cod Adm. *> ped. alt. desunt cod Adm.
83

rius

.

191
et spatio

honorii augustodun. opp. pars
unius legwige
•*

i.

didasc. et histor.
in

192
pratis erant

sub una nocte instar

valli

A

instar nivis operuerunt, cuncla quae

se subrexit

W.

I^clipsis solis facta est, et

Ludcwicus

devastantes. Erant autem ore laio
stino,

ct

extonso inle-

morilur.

duosque habehanl dentos lapide duriores, quiduras

A. D.

831. Lotharius

lilius

Ludcwici annis 17.

bus

arborum

corlices

corrodere valebant.
viri,

Hic a Paschali papa coronatur. Hujus tcmpore |Rim>.

Longiludoet grossiludo quasi pollex
erant multitudinis ut una hora diei

tantaeque

Sigbbebtus a. 825] subita tempe*tat€ facta ingons frngmen glacinioi cuni grandincdc coelo
/.

c.

824,

82-'i.

cecidit. cujus longitudo 15

pedum,

lalitudo 7, cras-

situdo2 pedum

fuit.

duodcnnis post ab omni cibo et potu triennio abstinuil
sicut alii
nisii

Kodem tempore quaedam puella acceptam in pascha communionem
;

cenlum jugera frugum prope urbem Mogonlinam consumorcnt Quando autem volabant, ita totum aerem per unius miliarii spacium vclabant, ut splendor solis in terra
positis vix appareret.
locis occisap, spicas

post haec

inlegras

Quarum nonnullae cum granis

in diversis
et aristis in

homines vivere

ccepit.

Abbas

Sancti Dyo-

se habuisse repcrtae sunt.

Quibusdam vero ad

occi-

ossa sancli Sebastiani

martyris

de

Roma ad

Suessonam civitatem adduxit, et in basilica sancti Medardi posuit. Quae cum adhuc inhumala jacerent,
tanla signa et prodigia ibi

denlem profoctis, supervenerunt aliae, et per duos menses paene collidie suo volalu horribile cerncntibus praebuere spectaculum. Tunc et in
Italia tribus

claruerunt,

ut

a nullo

g

dicbus

et tribus

noctibus sanguis de caclo pluisse
factus est,
et

mortalium numerus miraculorum comprehendi vel
varietas valeal enarrari.
cio

narralur. Terrae molus
est.
et

cometa visa

Lotharius imperalor judicpiscoporum arma deposuit quia uxorem reli-

Lotharius rcx IVator Ludewici imperatoris obiit,

Karolus rex Galliarum rognum ejus invasit. Mox
in

quit, et

ad agendam pocnitcnliam inclusus est; po,

bellum
et

Triburia inter

Ludewicum impcratorem

stea absolutus
sepclilur.

apud Ingilheim moritur,
filius

et

Meltis

Karolum committilur. Ludewicus rex Germania?
ct

moritur,
Lotharii

Modiolani sepelitur. Post

quem Karolus
Karlomanno

A. D.. 841. Ludewicus

cum

fratri-

rex Galliae augustus coronatur, sed a

bus Lolhario Karolo et Pippino annis 36. \Ann. Wirub. SS. II, 238 sq.] Rellum inter fratres de partitionc

impugnatur.
wici
filius LudeKarlomanno ct Ludewicoannis H. Karlmannus et Ludewicus moriuntur, et Karolus dimisit regnum. Karolo morluo, Karlomannus inva-

A. D. 877. \Chr. Wirzib.] Karolus

regni excanduit

,

et

ingens pr.xlium

fit,

et

cum

fratribus

tanta caedes ex utraque

parte, ut

numquam

praefa-

sens aetas tantam stragem in gente Francorum

ctam ante meminerit. Deinde regnum inter se dispertiunt, et Ludewicus Germaniam, Karolus Galliam,

dit

Romanum imperium. Roum
877]

pestilentia

magna

contigit. |Sigebert.

Dum

vero canes cadavera
die universi in

Lotharius

Italiarr.

oplinuit.

Tempore

hujus
.:!:.

laniando comederent,

quadam

unum

Lotharii

venientes,
praeliis

Nordmanni et Dani usque Pansius navigio regnum Karoli vastanl, in Fresia tribus
Aquitaa

locum congrcgati inde discesserunt, itautnullus eorum nequc vivus ncque mortuus inveniri potuisset.

contligunt et vincunl. Pippious rex
suis

nise

comprehensus

Karolo regi

cum regno

tradilur, effeclusque clericus in

monasterium exlruLotharius moin

A. D. 888. \Ciir. 117rti7>.) Arnoldus filius Karlmanni annis 12. Karolus imperator obiit. Arnoldus

ditur.

Homo quidam
efficitur in

fulmine tactus totus est conremansit.

exercitum Noi-dinaniiorum prorsus delevit, Italiam
et

sumptus,

et veslis illeesa

Rurgundiam suo rogno

subjecit,

Romam

veniens

nachus

Prumensi monasterio,
Lotharius
lilius

quo

et

moritur, pro
efficitur.

quo

ejus

imperator
,

effieitur. Magna fames homincs se invicem comedere persuasit. Ungarii Italiam vastant, ot Ar-

imperator

Lotharius dimisit

legitimam uxorem

et

nolt moritur.

duxit

alteram consenlicnto Theogaudo Treverensi et Gunthario Coloniensi archiepiscopis. Pro qua re
a

A. D. 900.
puer annis
12.

Ludowicus Arnoldi lilius admodum Ungari Ravariam ingrodiuntur et
;

papa Nicoluo deponunlur, rex autem ad synodum
venieus
el

plus mille ex eis occiduntur. Karinlhiam invadunt

vocalur. Qui

judicium

cum

corpore Do-

mini curn 70 principibus pro impo-ulo crimiue faciens, suhila

morte cum omuihus

Ludewici
dit

fratris Lotharii

interiit. Tempore quadam oocte nubea asccnet

I)

commissa pugna occidunlur plurimi utrimque, sed amarius Dngarii. Deinde Saxoniam et Turingam vastant. Rcllum Francorum cum Ungariis. Ludowicus
rc.x

moritur.

ab aquilone, altera ab oricntc
iguea
spicila
in

mcridie vcnit,
;

A. D. 912.

W Counradus

filiua

Chounradi
interfecit,
in

illius

quc

invicera

miseruot
ae

deinde

quem Adalbertus Babenber%ensia
mannis
et Rawariis juxta

re-

coeuntes quasi exercilus
sancli Laurentii coxil,

in prselio

confuderunt.
in

gnuin elevatus regnavil annis 7. Ungarii ab

Ala-

Hoc tempore mulier pnnes albos venales
et

fosto

tlumon Ine occiduntur. Co-

de fornace protulit (nigkbkrt. 874.] Quodam tcmpore instante nesse vermea quidara ia Germsniam i|uasi
atramentO
ni^riores
locusiae 4 pennis

metc
ferro

videnltir.
ol

igne,

et

Ungini Alarnanniam dopopulantur AUatiam invadunt. Counradus rex

morilur. A.
I).

volanios
et

el

6

pedea habentea ab
terrae

919. lleiniicns

com

>s

re\ ftfeetna

rognavil

oriente venerunt,

univorsam superliciem

annis 18.

Ungarii totam Fianciam, LJalliam, Alsa-

\

ARI.E LECTIONES
!,:!

•"

leugc rod Admunt.

'•'-

subvexit cod.

Adm,

Heriger episcopus claruit. iu

»inr«/.

198
tiam alque

SUMMA
Alamanniam gladio
in

TOTIUS.

194
jure jurando
sibi

el
.

igne devastant,

A

cuncta devastat, rebellem ducem
subjugat. Deinde

quos Heinricus
occiditur.

Suirbia iuterfecit

Bucbardus dux
et

Herimanno Alamannia committituir,

Heinricus moritur.

Ungariam cum exercilu ingreditur, Ovonem lyrannum viclum fugat, Petrum regem ab Ungariis cxpulsum in regnum restiluit, subjugaloqu." sibi

A. D. 951. Otlo Magnus Heinriei filius annis 38. UngariiFranciam, Alamanniam, Galliam usqueocea-

regno Ungariorumcumsummohonore rcFictaviensis principis

vcrtilur.

Agnetem Willehelmi
Festis

num

et

Burgundiam devastantes, per Ilaliam redie-

tiliam sibi in conjugio copulat.

runt. Mouasteria sancti Galli ei saneti Bonifacii cre-

tolo regno firmat.

mantur.
cta est.

Hyemps
Ungarii

valida et mortalitas animalium fa-

dura.lleinricus Italiam
suscipilur, papas tres
litcr

Pacem maximam in pecudum magna, biems ingressuspacitice a Romanis

cum

Bawariis pugnant

et

vincuntur

non digne constitutos synoda-

Olto Italiam sibi subjecit,
lil.

Iguitus lapis quasi

Berngerum vegem expumassa candontis ferri ab ocest.

Swidgerum Babenbergensem episcopum papam conslituit, Clemenlem nominavil; a
deposuit,

cidente volvens venit, et draco visus

Ungarii

Noricam. Franciam Italiamque petunt, et totam Bawariam devastant juxta Augustam Alamannia» ur;

bem ab Oltone rege pugna

victi

immensa
ixi

caede ne-

g

cantur. Cruces in vestibus apparent. Otto

Romam
Parlhe-

veuiens imperalor efficilur. Hic

Saxonia

nopolim civilatem condidit.

Signum in sole, deinde eclipsis solis facta est. Siguum quoddam ignei colons in cuelo apparuit, ct Otlo morilur. Sanctus Oudalricus. obiit

quo lpse imperator et augustus consecratur, et per Apuliam multasque provincias felici victoria exercilum ducens, maguo honore reverlilur, et corpus sanli Wicdonis de Ilalia ad Spbiram altulit. Petrus rex Ungariorum a quodam tyranno captus et cxcaeeatus est, isque regnavit pro eo. Swidgerus papa obiit, cui Foppo successit; polthuncBrunoapostolicus
et

Heinricus imperator.

Bartho archiepiscopus

obiit, et

Herimannus contraclus. Leoni papa Gebeet

anno episcopatus
II.

sui 50.
filius

hardus qui
annis 9.
vincias
luit, et

Victor succedit.

Fames mullas propraeva-

A. D. 973. Olto

Ottonis Magni

afflixit,

egestas et penuria undique
finivtt.

Hic apud Calabriam occiso a Grecis exercitu de navi
exilicns,

Heinricus vitam

natando aufugit. Deinde Romse

moritur et
A. D. 1067. Hcinricus
iilius

Heinrici imperatoris

sepelitur.

admodum puer
tilius
T

coepit regnare, regnavitque

annis49

A. D. 984. OlloIII, OltonisII

abmodum puer
dux passus
clarus

anms
est.

18.

Famcs mugna

fuit.

W enzlas

Cujus mater AgnessuscepitducatumBawariae. Victor

papa moritur,
slituilur
;

et

Fridericus qui el

Stephanus con-

Adalbertus episcopus de Braga civitate a Prumartyrio coronalur.

cis

Nodker monachus

habetur. Otto moritur, et Aquisgrani sepelilur.

C

A. D. 1002, Heinricus dux Bawarise rex effeclus regnavit annis -23 menses 5. Hic Italiam, Boemiam
et

post hunc Alexander ordinatur. [Annal Cometa videtur, et Anglia Nordmannis subicitur. Otho eux Bawarise rebellat regi. Mox et principes conjurant contraeum, Saxones Harlesburc

Wirzib.]

destruunt, sepulchrum
ejus dispergunt.

filii

Heinrici violant ossaque
obiit,

Bolizaum

subjugavit.

ducem cum omni gente Sclavorum Hunc Benedictus papa coronavit. Ba-

Akxander papa

cui Hildi-

brandus qui

et

Gregorius succedit. Bellum juxta

benberc condidit, cujus ceclesiam Benediclus papa dedicavit. Ruzi, Polani et Ungarii 9* facti sunt chrisiiani.
tilil.

Unstruth committitur. Roudolfus
gitur.

dux

in

regem

eli-

Fames magna exorta

est, et terrae

motus ex-

Wirsiburc obsidelur. Bellum juxta Strowi,

et

Heiuricus moritur et Babenberc sepelitur.

aliud juxta

Fladecheim commitlilur.
fuit,

Aliud

bellum
est,

juxta Elstret

tn

A. D. 1025. Counradus fere io annis regnavit. Contra hunc magna dissensio in regno efficitur, sed ipse Heinricum fiiium suum regem fecit, ipse vero Romain pergens imperator efficitur. Cum exercitu Panuoniam pelit, sed rex Stephanus cum eo pacem fecit. Roudolfus rex Burgundiae moriens diadema

quo Roudolfus rex occisus

Heinricus
slituit.

Romam

obsedit,

Wicbertum papam conet

Herimannus rex elevatur,
et

bellum inter

Swevos

Bawarios jusla Hostetin geritur.

Roma

capta, et pesttlentia

magna

est

facta.

Herimannus

rex orientalem Franciam hostiliter iagreditur. Hein-

Counradus oricndeinde Burtalem Franciam contra Oltonem petit gundiam vaslat, Slaviam premit, eique Sclavi qu[
misit.
:

suum Counrado imperatori

^

ricus de Ralia reversus

Augustam

obsidet,

capit,

de inde Saxoniam vaslat. Bellurn juxta Bleichfelt geritur

Herimannus rex occiditur.
Glicho

Aliud

bellum

fuit

Liutici

dicuntur,

facti sunttributarii.
obiit,

Pilgrimus

Co-

juxta

oppidum

inter
.

loniensis

Heriman successit. Chounigunt regina et Herimmannus dux obiit. Stephanus rex Ungariorura cum omni gente sua ad iiepiscopus
cui

Heinricum regem

et

Egchebertum marchionem
Counradus
filius

Eclypsis solis facta
et

est.

Heinrici rex constiluilur,

patri

dem

christi convertitur. Eciypsis solis facta est,

et

rebellat. Pestilenlia

Counradus morilur, ac Sphira? sepelitur,
condidit.

quam

ipse

defuncto. ordinatur
sis

maxima summus

factaest.

Gregorio papa
Otto

pontifex

Ostien-

episcopus qui

ct

Urbanus.

Hoc tempore globi
alia in cceli

A. D. 1040. Heinricus rex pius Counradusfilius 93
annis 1".

ignei in ccelo emicuerunl,

rursumque

Hic

Boemiam

ingressus igne praedaque

parte se condiderunt.

Mox de

occidentis partibus

VARLE LECTIONES.

W

Luzi eliam et Polani cod

Admunt.

93 deest in cod.

|9C

HONORll ADGDSTODUN. OPP. PAR9

I

DIDASC. KT HISTOU.
sororis Heiurici imperatoris.
in caelo

196

Uyspauie et Galli;e populi et nationes, tribus d lingua\omuis sexus gl aelas egressi orientempclicrunt sepulchrum Domini Iherosoliinis multo sanguiuc visituverunt.

A

tilius

Tres soles\isi
episcopus
in

sunt

hora nona.

Norlbertus

piadicatione

et religione clarus

habetur.
scd

Lotharius
victus
et

Drbanus

p;ipa

inoritur,

el

Paschalis

cum

exercilu

Poemiam

aggredilur,

constiluitur. Ileinricus lilms llcinrici rex eligitur, et
]tatri

multis de suis occisis regredilur,

Counradus

frater

rebellans paircm

eapit, ragalia eitollit.

Comet;i
:

ducis Friderici a Swevis rex elevalur. Sphira a Lothario e.ontra Fridericum obsidetur,
fof.

diu visa cst. lleinricus junior Coloniam obsidct
lerim patcr ejus moritur,
et

in-

nec optinelur.
|

Sphirae sepelitur
tilius

'"'.

Anski.m.

Gemb.

1128.|

Bo tempore visum
in cailo.

A. D.
|cf.

1

100.
1

Iloinricus

Heinrici annis

cselum ardereprima
2'J

hora noclis.

Deinde medianocte
Ilerum
atque.

Ann.

Sa.ro

10Tj

.

Ilic

''uminGoslariensioppido
et

iterum ineendium visum est

convenlum
luit

W

liabuisscl

W,

jura

regni

prout voet

iterum idem a pluribus visum est.

Quadam

nocle

disposuisset, subito

"

nimia tempestas
et

hori" 11

nimius splendor
ccciuisse
;

ul ignis

visus est a multis de c.elo

ribilis

fulgurum

et

coruscationum

tonitruornm

fertur etiam

grando magna ut

ova anseel

exorta regem et

omnen populum

perlcrruit.

Mox-

rum

in aliquibus locis pluisse, iuter quaiu

glacies

que capulus mucronis regis lactus ulcorali([uescens evanuil et pictura clipci ejus deleta est. Deinde rex

praegrandis

cedidit.

Quacdam

villae

contra llalum

cum valida manu intrat, ferro et igne cuncla vastat, RoupeHum comitem cum omni populo subjugat. Post hsec Pannomiam cum exercitu aggredilur, scd nihil dignum memoriae ibi geritur Poloniam quoque cum inultiludinc ingreditur, qua
Flandriam
praeda ct incendio vastala
revcrtilur.

expj ve ntiex toto con^lagratae sunt, et mullainccndia literunt, inter quas Trajcclum exustum est, ct l'ardirbergensis ecclesia et multa sanctorum
ria.
|cf.

monasle-

A.vsei.m.

11.11

.

|

Lotharius denuo Sphiram
1'estilenlia sequitur
el lioet

obsidet

et victor optinel.

minum
(jueni

et

animalium, Honorius
scilicel

papn

morilur,
et

Deinde cuin

duo papae ordinantur,

Anaclelus qui

Leo,

omni copia

llaliam ingred tur, oppida, castella,

mn-

Roma

suscepit, et Innocentius

quem

ecclesia

Romae a Pascall papa auguslus consccralur, sed ipse papam comprehendil, clerum el populum terrore dispergit. Desponicipia ferro ignique depopulalur,
liala

recepit. Item

prima hora noctis
in

caelum

visum esl

quasi sanguine perfusum in aquilonari parle. Ionocentius papa venil in Gallias
cui

civitatem Leodiura

Urbe

rcverlilur, iu sacerdotes Doinini at prin-

Lolharius

rex

occurrit

cum

omnibus epi-

cipes crudehter grassatur.

Ob hoc

principes contra

scopis

Gcrraauiae,

qui

Innocentium

papam

eli-

eum

jurant, et

a

reguo arraU propellunt.

Bellum
plura
et

gunt, Anaclelum respuunt, expedilionem in Italiara
conjurant, ut

juxta Welfesholz contra
patria
pellilur.

cum

goritur, in

quo viclus

Romam papam
exercitu
ejus

perducant. Interim Loadit,

Tcrrae

matus factus

esl, et

e

tharius

cum

Daniam

regem Danorum
Deinde
collecto

muenia conuerunt, Paschalis papa moritur,
lasius ejus loco conslituitur.

Ge-

Nicolaum tiliumque
obsidibus

Magnum indeditionemcum
papa Inuocenlio
civi-

Qucm
et

Heinricus a Ro-

accepil, et victor rediit.

ma

expulit,

el

Gregorium qui

Rurdinus papam

exercitu Ilaliam petit,

Romam cum

constiluit.

Dcfunclo Gelasio Calislus subrogalur, a

coronandus pergit.

lu ilinere insidias ut dicitur Fri-

quo Heinricus cum suo papa excommunicalur. Rurdinus a Calisto capitur, monasterio cui noniem est
Cavea
cessit,

derici ducis iucurril,

unde offensus Augustara

intruditur. Post haec Heinricus ecclesioe

con-

tatem incendil, plurcs de civibus occidit, plurimos de suis amisit, iu Ilalia vero inaximam parlem suoruin amisit.

ut

jure

ccclesiastico
ct

episcopos

el

abbatcs

Post multos labores

Romam

ingreditur
suscipitur,

electione cleri

populi conslituat,

eleclus a rege

honorifice a senatu et

regalia accipiat, et ipsc rex a Kalisto papa a banno
absolvitur, et ecclesia pax reddilur. Kalistus dcfnn1

ab Inaocentio

Romano papa augustus cnm regina
populo
Bclipsis

coronatur.
solis

cum

pacc regreditur yan. 1133).

fa-

gitur, llonorius subrogalur.
(juani scoula est leinpeslas

Deinde

facla eat

lamcs,

horribilis niultis diobus
el

tonilruorum
solis per

el

fulgurum
horani.

graudiuis, el eclypsis

cta est 4 Nonas Augusti media die per unam ferc horam, <|ualis per mille annos non est visa. Denique lolum cadum obscuralum est instar noclis, el
stelhr lolo p;c:ie crlo vis;e sunt.

unam

Lleinricus morilur, cl
in

Sphino

Tandem

sol

egres-

sepelilur. Lolharius
gitur.

dux Saxonum

rcguum

^
eli-

sus de tonebris
in

in

modum

steUae

apparuil,

deinde
for-

modum
induit

novac lunao,
|cf.

ad exlremum propriam

mam
I).

Cont. Mariani Sfoti

^.

V, 66iJ.

A.

112ii.

I.olharius

dux

Saxon;»'

regnat

ann. II. Huic rebella» Fridericus du\ Swovorum,

VARl.K LLCTIONI >
'"'

w ct

Aushelmus episcopus in Anglia clarct, tn jura— subilo dcsunt cod Adm 'w el cor.
.
.

inarij.

'•'"

et ton.

principum add cod dcsunt cod. Adm.
.

.

idmunt.

W haberet c

Adm.

197

DE

Sf.RlPT. BCCLBS. LIBRI QUATUOft.

LIB.

I.

198

DE LUMINAMBUS ECCLESI^E
SIVE

DE SCRIPTORIBUS ECCESIASTICIS LIBELLI QUATUOR.
Tabric, Bibliotheca
Ecclesiastica,

Hamburgi 1718,

fol.,

pag. 73.)

LIBELLl S
Rogo
dias),
le,

I

EX HIERONYMO SUBLECTUS.
invidiae au-

lector (si

tamen prae dono

A

Cap. V. Paulus apostolus, qui antea Saulus, extra

ne luijus

opusculi laborem vilipendas.

Ego

numerum duodecim apostolorum
min
,

,

de tribu Benjascripsli

quippe vigilavi ut
quiescas.

tu dormias, ego laboravi ut tu Tuus solummodo labor crit, ut perlegen-

et

oppido

Juda>ae
:

Gischali,

decem

Epistolas ad Eeclesias

ad Romanos unam, ad Co-

do

iulelligentia replearis, et praeditus, clarus

ab om-

rinthios duas, ad Galatas

nibus babearis. Si autem (quod magis timeo) tabido

ad Philippenses unam,
ad diseipiros suos

unam, ad Ephesios unam, ad Colossenscs unam. ad

corde et nebulosa facie his llosculis ornate contextis

Thessalouicenses duas, ad Hebraeos

unam

:

prceterca

lividum dentem
candidulis
iuvidia
liliis

imprimis, ac rosigerum serlum, connexum, venenata lingua carpis,
tc

quidem
scientiae

ut

proximum servum
et

caligini

ignorantiae

involvet,

me autem

benevolentia

per
In

quatuor, Timolheo duas, Tito unam, Philemoni unam, ad Laodicenses anam, quae quidem legitur, sed ab omnibus cxploditur. Hic quarto decimo Neronis auno, eodem die quo Petrus,

lumen
hoc
Christi

ad gloriam

honorem perducet.

Romai pro Christo
Domiai (Hieron.

capite truncatur, et in via Ostiensi

omnes ecelesiasticos scriptores a tempore usque ad nostra tempora nominatim expressi, quos ex Hieronymo, Gennadio, Isidoro Beda et aliis coguoscere potui.
libello
,

sepelitur tricesimo

septimo anuo post

passionem

c. o).
et

Cap. VI. Barnabas, Cyprius, qui

Joseph, levi-

B

tes

cum

Cap.

I.

Simon

Petrus,

filius

Joannis provinciae

ad aedificaliouem

Paulo gentium apostolus ordinatus, unam Ecclesiae Epistolam composuit,

Galikcae, vico Bethsaida,

frater

Andreae apostoli,

et

quae inter apocryphas scripluras legitur. (Hieron.

princeps apostolorum, scripsit duas epistolas, quae canonicac nominantur. Evangclium quoque Marci
ejus esse dicilur. Libri autem, de quibus

c

6).

Cap. VII. Lucas, medicus Anliochensis

,

seclator

unus ActoJudicii, in-

rum
ter

ejus inscribitur, alius Evangelii, terlius Praedi-

cationis, quarlus

Apocalypseos, quintus

Pauli apostoli, scripsit Evangelium et Actus apostolorum Romae. Hic octuagesimo et quarto anno in Bilhynia moritur, et post.nodum Constantinopolim

scripturas repudiantur. Hic post episcopalum Anliochensis Ecclesiae, ad expugnan-

apocryphas

transfertur (Hieron.

c

7).

dum Simonem Magum Romam

pergit,ibique viginti

Cap. VIII. Marcus, discipulus et interpres Petri, Romanis scripsil Evangelium. Hic passus est octavo

annis calhedram episcopalem tenuit, usque ad quartum decimum annum Neronis, a quo et crucifixus est, Romaeque sepultus (Hieron., De viris illustribus, c, 1).

Neronis anno
c. 8).

,

et

Alexandriae

sepultus

(Hieron.

Cap.

IX. Joannes apostjlus

,

filius,

Zebedaei, et

frater Jacobi, scripsit Asiae episcopis

Evangelium,
Epistolas. Hic

Cap.
stus,

II.

Jacobus, frater Domini, cognomento Ju-

et

Apocalypsim,

et

tres

canonicas

Joseph, ut quidam existimant, ex alia uxore,
Mariae sororis matris

sexagesimo octavo anno post passionem Domini sub
Trajano moritur,
ron. c. 9).
et

ut

alii,

Domini

filius,

scripsit

apud Ephesum sepelitur (Hie-

unam deseptem

canonicis Epistolam. Hic post pas-

sionem Domini ab apostolis Hierosolymorum ordinatus cpiscopus, triginta annis rexit Ecclesiam, et juxta lemplum Domini, ubi praecipitatus fuerat, sepelitur (Hieron.

Cap. X. Hermas, cujus apostolus Paulus ad Romanos meminit, scripsit librum qui apellatur Pastor

c

(Hieron.

c

10;.

2).

Cap.

III.

Matthaeus,

qui et

Levi,

ex publicano

apostolus,

primus

in

Judaea

Evangelium Christi

Hebrids

litteris

composuit (Hieron.

c

Cap. XI. Philo Judaeus, natione Alexandrinus, de genere sacerdotum scripsit librum unum de Vita nostrorum sub Marco degentium. Hujus exstant
,

3).

praaclara et innumerabilia opera

:

In
,

quinque libros
liber

Cvp. IV. Judas, frater Jacobi, unam de septemcanonicis reliquit Epislolam (Hieron. c 4).

Moysi

;

De
et

confusione linguarum
;

unus

;

De

natura

inventione, liber unus

De

his quae

sensu

199

IIOXORIl

AUGUSTODUN. OPP. PARS
;

I.

DIDASC. KT HISTOR.
16l

2(10

precamur cl teslamur, liber unus De erudilio:ie, De haercde divinarum rcrum, liber libcr unus unus; De divisione a-qualium ct conlrariorum, liber unus; De tribus virtuiibus, libcr unus; Quarc quo;

A

ad Philadclphios el Smyrnaeos. Hic passus est sub

Trajano (Hieron.

c.

Cap. XVIII. Polycarpus, Joannis apostoli discipulus,

ab eo Symrnae episcopus ordinatus,

scripsit

ad
tra-

rumdam
unus
;

in

Scripluris

mutata
;

sint

nomina,

liber

Philippcnses valde utilem epislolam, et quaedam de
dic Paschse. Hic sub

De pactis, libri duo unus; De tribus virUilibus,
miltantur a Deo,
libri

De

vita sapicntis,

liber

Commodo

pro Christo igni

liber
;

unus

;

Quod somnia
et

dilur (Hieron. c. 17).

quinque
libri

Quiestionum
;

so-

Cap.

XIX.

Papias, Joannis auditor

,

Hierapolita-

lulionum
et

iu

Kxodum
libri

quinque
;

De labernaculo

uus
quac

in

Asia cpiscopus, quinque scripsit volumina,
:

Decalogo,

quatuor
;

De

viclimis et repromis-

prccnotavil
18).

Kxplanatio

serraonura

Domini

De Judaeis; vilae Alexandri; Quod propriam De conversalione rationem liabeant muta animalia Quod omnis insipiensservus sit De apostolicis viris, quem inscripsit De Dc conlemplativa vita De agricultura duos ebrieiale duos. Hic conscripsit secundum librura
sionibus;

De malcdiclis

Dc

providentia,-

'Hicron. c.

Cap.

XX.

Quadratus,

apostolorum

discipulus,

;

Athenarum cpiscopus,
religionc valde

scripsit librum

pro Chrisliana

;

ulilem,

apostolica doctrina

dignum

;

;

dlieron.

c

19).

B

Machabacorum

(67-69,».

Cap.

XXI

Aristides,

Athenicnsis

philoaophis

Cap. XII. Lucius

Annaeus

Seneca, Cordubensis,

cloquentissimus, scripsit volumcn,

nostri dogmatis

Pbotini Sloici discipulus, et patruus Lucani poetae.

rationem continens (Hieron.
Cap. XXII.
valde doctus,

c. 20).
,

quasdam epistolas ad Paulumapostolum, Apostolus quasdam rescripsit (Hieron. c. 12).
Scripsit

et

Agrippa,

cognomento Castor
in

vir

adversus viginti

Basilidis haeretici, quae

quatuor volumina Evangelium confecerat,
c.

Cap. XIII. Josepbus, Mathathiae tilius, ex Hierosolymis sacerdos, a Vespasiano captus, scripsit Romae

forlissimw disseruit (Hieron.
Cai».

2H.
apostolicorum

septem libros Judaicae quatuor Antiquitatum

caplivitatis,

et

alios viginti

XX III.

Lgesippus,
a

vicimus

libros

,

ab exordio

mundi

usquo ad quartum decimum annum Domitiani Coesaris, el duos contliclus adversus Appioncm, grammaticum Alexandrinum, et unum qui inscribitur De polentia, in quo digesta sunt Macliabaeorum martyria

Domini usque ad suara aetatem ecclesiasticorum actuum texens hislotemporura,
passione
riam, quinque libros composuit illieron. c.
I

omnem

Cap.

XXIV.

Justinus,

philosophus,

dc

Neapoli

urbe Pahcstinie, patre Prisco Bacchio, cripsit libros

(Hieron.

c.

13).

Cap. XIV. Justus Tiberiensis, de provincia Gascripsit Hisloriam Judaicarum rerum, et Ulaeae
,

G

quatuor pro religione Christi contra gcntes, et unum de monarchia Dei, et unum quein prumotavit Psal-

quosdam coramenlariolos de
c.

Scripturis

(Hieron.

de anima, el dialogum contra Judaeos, volumina contra Marcioncm, et librum contra omnes hsereses. Ad ullimum pro Chrislo
ten, et
ct insignia

unum

14).

sanguinem

fudit (Hicron. c. "23).

C\p.

XV. Clemens,

cujus

Apostolus

ad

Philip-

penses meminil,
Anactetus

quartus

post

Petrum apostolum
tertius

Romac cpiscopus (siquidcm secundus Linus,
tuit», scripsit

Gap. XXV. Melito, Asianus, Sardensis cpiscopus, librum pro Christiano dogmate composuit. Dc vita proScripsit cliam de Pascha duos libros
;

Epistolam ad Corinthiorum
et

Kcclesiam, valde ulilem;

Uinerarium
et

Petri, et
alia quve

phclarum librum unum: De seuibus unum; De baptismate unurn porc ct anima unum
;

i)e
;

cor-

Dc ve;

Dispulalionem Petri
intcr

et

Appionis,

multa
c.

apocrypha numerantur. (Hicron.

15).
a

Cad. XVI. Dionysius arcopagita, pbilosopbus,
Paulo apostolo conversus,
dinatus, Bcripsit
alia (70).

Athenis

episcopus
et

or-

De unum; De generationc Christi unum et De hospitalitate unum sua unum prophetia De diabolo aliura librum qui Clavis inscribilur unum; Dc Apocalypsi Joannis unum; eclogarum liritate
;
;

;

librum,

De

bicrarchia,

mulla

bros sex (Hieron.

c

24).

D
Antiochenae Ecclesise post

C\i-.
clesiae
suit, ct

XXVI.

Theophilus, scxius Anliochena; Eccontra Marcioncm librum compotria

Cap. XVII. Ignatius,

episcopus,

Pelrum aposlolum tertius cpiscopus, scripsit Kcclesiae Kphesiorom epislolara, alterara ad Magnesianos,
lcrliam ad Trallenses, quartani ad Roraanos, dcinde

ad Auctolycum

vo umina,
et

ct

contra haetractatus

resim Hcrmogenis librum unum.
illieron.

alios

c
eodem
Blartyrologio vn Idut (9) Octobris, DionysU episcopi, cutn sociis suis, a Fe:

logo, ubi agit

(67-69) Vide Hieron. c. li.ct Bellarmiaum inCatade Philone et dc aurtore librorum
sic legitur
in

legitur in Parisiis,

Uachabseorum (70) De S. Dionysio Areopagita
leii

vc-

Martyrologio, ab HertbeitO Rosweido ivpis Plantinianisl613, edito v Notuu (3J Octobris, Athenit, Dionygii Areopaaitte sub Adriuno diversis tormenlis passi, ul Arislides lostis esl in opere (|uod de Christiana religione composuit. Hoc opus apnd
:

Romano

\tbenitns6i Inter anttqnorum memorias clarissimum tiueiur. Dc .-aucio Dionysio Pariaienai opiscopo sic

scenninogladioanifnadversi.Vel\i$ iiaqueRomanum unum Hartyrologium duos Dionysios constituii apostoli discipulum ; alteram Areopagitam, S. Panli Parisiensem episcopum, jnssn Pescennini gtadio peroussum Decioet Cralioconsulibusfhocesl, ChriTuroncnsis lib. i. Hist. sli -2.*>0 anno), ut GregOCiuS narrat. Hkc visum foit verbo indiotre; Prancorum roKqva cujusque judicio relinqno.
;

-jui

DB SCRIPT. ECCLBS, LIBHI QUATUOR.

UB.

1.

202

j Cap. XXVII. Appollinaris, Asia Hieropolitanus episcopus, insigne volumen pro tide C.hristianorum

A

versus Cataphrygas insigne volum.
lloruit (Hieron. c. 37).

Sub Commodo
Ecclcsiae

edidit, et

quinque
et

libros

adversus

gentes, et trcs

de

Cap.

XXXIX.

Clemens,

Alexandrinoe

verilale,
c. 26>.
C.

duos adversus Cataphrygas (Hieron.

presbyter, Panlaeni auditor, post

eum

ecclesiaslicam

scholam tencns,
Ecclesiae
:

scripsit insignia volumina,

plena

uv XXVIII. Dionysius, Corinthiorum

eruditionis et eloquenliae,

tam de Scripturis
instrumento.
et

divinis,

episcopiis, multas epistolasad Ecclesias scripsit

in

quam de
bus suut
octo,

saecularis
illa

litteraturae

E

quilibri

quibus est una ad
nicnses, tertia
ses,

Laodicenses (71), alia ad Athead Xieomedienses, quarta ad Cretensexta ad Ignosia-

Slromatum

Informationum

De poedagogis unus, De

Pascha unus,

De

je-

quinta ad 1'onti Ecclesias,
72),

junio unus,
:

septima ad Romanos, octava ad Chryso-

phoram, sanctam femiuam.
claruit (Hieron. c. 27).

Sub Marco

Antonino

De disceptatione uuus, et alius qui inQuisnam ille dives sit qui salvetur De scribitur obtrectatione liber unus De canonibus ecclesiasti; ;

cis

unus. Hujus discipulus

fuit

Origenes (Hieron.

Cap.

XXIX.

Pinylus,

Crelensis,

Cnossiae

urbis

e. 38).

episcopus, scripsit

ad Dionysium episcopum valde
c.

elegantem epislolam (Hieron.

28).

g
fuit
;

Cap. XL. Miltiades scripsit praecipuum volumen adversus Montanum et Priscam et Maxiinillam, et
alios libros

Cap

.

XXX

adversus gentes

et

Judaeos [Hieron.

.

Tatianus ha.>resiarcha infmita scripsit
c. 39).

volumina. Hic Justini philosophi discipulus
rhetorica

in

Cap. XLI. Apollonius, vir disertissimus,

scripsit

quam maxime

tloruit

;

novam

haeresim

adversus Montanum
signe et

et

Priscam

ct

Maximillam in-

condidit (73).

magnum

voluraen.

Contra

hunc

scripsit
c.

Cap.

XXXI.

Philippus, Cretensis, Gortinae urbis
edidit

Tertullianus. Hic claruit sub Severo (Hieron.

40).

episcopus, prseclarum adversus Marcionem

librum (Hieron.

c.

30).

Cap. XLII. Serapion, Anliochiae episcopus, scriet Ponticum de haeresi sit epislolam ad Caricum
Montani.
suit, et

Cap.

XXXII. Musanus, non

ignobilis scriptor,

confecit librum adversus quosdam, qui ad haeresim

Ad Domnionem quoque librum compounum De evangelio, et aliasbreves epistolas

Talianam declinaverunt (Hieron.
Cap.
cit

c. 31).

(Hieron. c. 41).
fe-

XXXIII. Modestus, adversus Macionem

librum, et alia quaedam (Hieron. c. 32).

Cap. XLIII. Apollonius, Romanae urbis senator, insigne volumen pro fide nostra composuit. Hic sentenlia senalus

Cap.

XXXIV.

Bardesanus, in Mesopotamia cla-

pro Christo capite truncatur (Hieron.

rus, intinita adversus

pene omnes haereticos
fuit, et

scripsit

G

c.

42).

volumina. Hic nimis eloquens

novam

haere-

sim condidit
Cap.

Hieron. c. 33).
Victor, tertius
et

XXXV.

urbis episcopus, de Pascha,

decimus Romanae alia quaedam scripsit

Cap. XLIV. Theophilus,CaesaresePalaestinae, quae episcopus de olim Turris Stratonis vocabatur synodicam et valde utilem composuit epiPascha
, ,

stolam (Hieron.

c. 43).

volumina (Hieron.
(\p.

c. 34).

XXXVI.

Cap. XLV. Bacchylus, Corinthiorum episcopus, elegantem librum de Pascha composuit (Hieron.

Irenaeus,

Lugdunensis

Galliae epic. 44.)

scopus, scripsit adversus haereses libros quinque,

contra gentes volumen breve.

De

disciplina aliud, et

Cap.
scripsit

XLVI.

Polycrates,

Ephesiorum episcopus,

ad Martianum fratrem de apostolica prsedicatione,

synodicam epistolam ad Victorem
c.

Romanum

librum variorum tractatuum, ad Blaslum de

schi-

episcopum (Hieron.

45).

smate, ad Florinum de monarchia, de ogdoade egre-

Cap. XLVII. Heraclius in Apostolum comraentarios composuit (Hieron. c. 46)..

gium documentum

;

et

quaedam ad Victorem papam

de Pascha (Hieron. c. 35).

Cap.

XXXVII.

Panteenus, Stoicae sectae discipu-

Maximinus famosam quaestionem Unde malum, et quod insi^ni volumine ventilavit
Cap. XLVIII.
:

lus/tam
in

m

sanctis Scripluris

quam

in saeoulari lit-

D

materia a De0 facta
Cap.

sit

^

ier0n

'

C 47) '
"

teratura eruditus, Alexandriae multos

commentarios

XLIX. Candidus

in

Hexaemeron
c.

pulcherri-

sanctam Scpipturam

fecit. Ilic

ad Indiara raissus,

mcs
fecit

tractalus edidit (Hieron.

48).

ubi Bartholomaeus docuit, ubi
reperit,

Evangelium Matlhaei

Cap. L. Appion similiter in Hexaemeron tractatus
(Hieron. c. 49).

quod

et

secum

detulit (Hieron. c. 36).

XXXVIII. Rhodon, genere Asianus, a Tatiano in Scripturis Romae eruditus, edidit plurima, praecipuumque adversus Marcionem opus sed et in Hexaemeron elegantes tractatus composuit et adCap.
;

Cap. LI. Sextus sub Severo scripsit librum
resurrectione (Hieron.

De

c

50).

Cap. LII. stianum dogma pertinentia edidit (Hieron.

Brabianus quaedam opuscula ad Chric.

51.

Lege Lacedcemonios. (72) Lege Cnossianos. (73) Harmoaia IV Evangeliorum quse tomo VII Bibliothecae veterum Patrum exstat, non est Tatiani sed Ammonii Alexandrini, de quo Hi«ronymus cap.
i~l)

55

Catalogo agit. In eodem tomo exstat liber Diatesseron Evangeliorum cujus auctor fuit hic Tatiauus Syrus, Encralitarum princeps. Vide Hieron c. 29 et 53
in

Patrol. CLXXII,

,

203

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS

I.

DIDASC ET HISTOR.
;

Cap. LIII. Jiidas plenissime dispulavil de aepluact Ghronica ginla hebdomadibus apud Danielem
,

A

in

Canlica canticorum
;

in

Genesim
;

;

in

de Psalmis
in

in

Isaiam
in

;

in

Danielem
;

in

Zachariam; Apocalypsim;
et
;

usque ad Severum perduxit dlieron.
Cap.

c.

Proverbia;
;

Ecclesiasten
;

de

Saul

Pylhocontra

LIV.

Tertullianus

,

presbyter

provlnciae

nissa

De

Antichristo

De
;

resurrectione

African.T, civitatis Carthaginiensis, patrc centurione

Marcionem; De Pascha
narralionem
;

adversum omnes haereses
.

multa vehementis ingenii Specialiter autem adversus Ecclescripsit volumina. siam texuit volumina De pudicitia, De persecuproconsulari, acris
et
,
:

De laudc

Salvatoris iHieron. c. 61

scripsit cpistolam

Cap. IAIII. Alexander, Cappadociae episcopus. ad Anliochenses, aliam ad Origeet alias

tione,

De

jejuniis,
et

De monogamia, De

ecstasi libros

ncm, aliam ad Demetrium,
stolas.
c. 6

ad diversos epi-

quinque,
alia,

sexlum adversus Apollonium, et multa quae non exstant, volumina (Hieron. c. 53).
LV. Origenes, qui
,

Hic sub Decio martyrio coronalur illieron.

Cap.

patre, matre

Adamantius, Leonide Alexandriac, a Demetrio ejusdem
et

Cu>. IAIV. Julius Africanus scripsit quinque de temporibus volumina. Hic sub Aurelio imperatore
susccpit legationem pro instauratione urbis quae postca Nicopolis
est

urbis episcopo

inlocum Clementis presbyleri
in

confirut

Emaus,

matus, lantum

Scripluris habuit
sctalis

studii,

Hc-

appcllata

iHijron. cap.

braeam linguam contra

gentisque suae naturam

B

63j.

edisceret; et exceptis septuaginla Interpretibus alias quoque editiones in unum congregaret, Aquilae scilicet Pontici proselyli,
et

Cap.
sbyler,
i

L\V. Geminus
quaedam ingenii

Antiochenae
sui

Eeclesiae pre-

monuraenta composuit

Thcodotionis Ehionaei

et

llieron. c. 64).

Symmachi ejusdem dogmatis.ln Evangclium quoque xata Malthacum scripsit commentarios. Praetcrea quintam, et sextam, et seplimam edilionem cum caeteris comparavil. Dialeclicam quoque et geomcmusicam triam, et arithmelicam et philoet grammaticam, et rhetoricam, omniumque ut studiosos quoque didicit, sophorum scctas ila
astronomiam,
saecularium lilterarum sectalores
haberet, concurmillia

Cap.

LWI.

Theodorus, qui postea Gregorius ap-

pcllalus est, Neocaesareae Ponti episcopus, Origenis
auditor, scripsit Melaphrasin in Ecclcsiasten, brevcra

quidem, sed valdc utilem,
illieron. c. 65j.

et

alias

de

lide epislolas

Cap.

LWll.

Cornelius, Romanyeurbis episcopus,

scripsit epistolam ad

Fabium Antiochenae
Italica,
:

Ecclesiae

episcopum, dc synodo Romaaa et
synodi,

aliam de

scripsit.

susque ad eum Sub Severo

mirifice fierent.

Sex

librorum

Novaliano, ct de his qui lapsi sunt
stis

tertiam de geet

floruit (Hieron. c. 54).

quartam ad eumdam Novatum
(Hieron. c. G6i.

Fabium,

Cap. LVI. Ammonius, vir diserlus ct valde eruditus, in philosophia clarus, \lexandriae inler mulla
ingenii sui praeclara

valdc prolixam

^

monumenla eliam dc consonan-

1AY11I. Caecilius Cyprianus, Africus, Carthagineinsis episcopus, multa composuit opcra quae
Cai'.

tia Moysi et Jesu elegans opus composuit, ct evangelicos canoncs excoj>itavit, quos postea scculus est

sole suut clariora. Passus est sub Valeutiniano,

quo

Cornelius Romse ^Hieron.

c. 67).

Eusebius Caesariensis (Hicron.
Cap.

c. B5).

LVII.

Ambrosius

,

primum

Marcionites

Cap. IAIX. gium volumcn
(Hieron.

Ponlius,
Vila;

diaconus Cypriani, egreCypriani reliquil

ct passionis

deinde ab Origene corrcctus, Ecclesiic Alexandrince diaconus, multas epislolas ad Origcnem scripsit. Ad hunc Origcnes infinita dictavit volumina (Ilieron.
c. 56).

c. 68).

Cap.LXX.
libros ad

Dionysius, Alexandrinae

urbis episco-

pus, Origenis insignissimus auditor, scripsil quatuor

Cap. LVIH. Tripho, Origcnis audilor, in Scripturis cruditissimus, multa fecit opuscula, praeci; ue li-

Dionysium Romanae urbis episcopum, et ad Laodicensea De poenitentia item Canoneni de poead Armenios ad Origenem De martyrio nitentia
;

;

;

brum quem composuit De vacca nomio De divisione columbae et
;

rufa,

in

Dcutcroab Abra-

De

poenitentia ct de ordine delictorum;
et

De natura

turluris

ad Timothcum,

Dc

tentationibus

ad Euphano-

ham

(IIuTon. c. 57).

rem, ad Rasilidem quoque multas epistolas (Hieron.

Cap. Ll\. Minutius Felix, Ronnc iusignis causidicus, scripsit allcrcalionis Dialogum, Ciirisliani et
h.iielici dispulantis, ct

D

c. 69).

librum
58).

De

falo

COBtra

ma-

Cap. 1A\i. Novatianus, Romanaa urbia presbyter, adversus Cornelium calbedrara sacerdotalem
inv.ulons, lapsos recipere nolens, scripsit

thcmaticos (Hicron.
Cap.

c.

L\. Gaiue adversua
iusigncm
c. 5 J).
l

ivoeulum,
habuit

Montani

seclatorcm, valdc
(Hicron.

dispul.tlionein

de Sabbato, De oratione, De cibis volumen, talo, multaque alia, el DeTrinitate grande

De Pascha, Judaicia; De Atc. 70).

qood plurimi Cypriani cxistimant (Hicron.
Cap.

Cap. IAl. Rcryllus, Arabi;c Bostrenus cpiscopus, in quamdam haereaim lapsus, abOrigene correctus, Exslat scripsil varia opuscula, cl maxiine cpistolas.
rl

IA\M.

Malcbion, disertissimus Antiochcn;r

Paulum StBcclesue presbyter, dialogum adveraua mosatcnum diapntavit (Hieron. c. 71).
Cap. LXXIII. Archelaus, cpiscopus

Hialogus Origenis
Cap.

ct Herylli illieroii. c. 68),

esopotami»,

cujusdam urbis cpiscopus, scripsit dc Paacha ct temporibus, el nonnuUos in Bcriptaraa oommentarios ; in Hexacmeron; in Exodum;

IAU.

librum aavcrsum Manicluuum composuit (Hieron.
c. 7-21.

ffippolytus,

Cap.

IAMV.

Analolius Alcxandriiius Laodicc:»'

.;

20o

DE SCRIPT. BCCLES.

LIBRI
;

QUATUOR.
liber

:

LIB.

I.

206
libri

Syrise episcopus, volumen de Pascha composuit decem hbros de arilhmetica, geometria, astronomia,

A

rum

unus

pro Origene

sex

:

De

vita

Pamphili martyris tres; De martyribus,
scula, et in

et alia

opu-

gratnraatica, rhetorica, dialectica (Hieron. c. 73).

centum quinquaginta Psalmos
et

cruditis-

Cap.
seripsit

LXXV.

Victorinus,
in

Pietaviensis
in

episeopus,

simi commenlarii,

alia

multa.

Floruit

maxime
sortitus

commentarios

Genesim,

E.xodum,
in

in

sub Constantino,
ris,

et

ob amicitiam Pamphili marly-

Leviticuni, in

Isaiam, in Ezechielem,

Habacuc,
in

cognomcntum ab eo Euscbius Pamphili
c.

in Ecclesiasten, in Cantica

canticorum,

Apoca•

est (Hieron.

81).

lypsim "Joannis

multa
ron.

alia

;

adversum omnes hcercses, et ad extremum martyrio coronatur (Hie
,

at

Cap. LXXXIII. Reticius, Augustodunensis episcopus, scripsit commentarios in
et aliud

c.

74).

Canlba canticorum, grande volumen adversus Novatianum (Flie-

Cap.

LXXVI. Pamphilus
episcopi

presbyter, Eusebii Cae,

ron. c. 82).

sariensis
divinae
nis

necessarius

tanto

bibliolhecae

Cap.

LXXXIV.

Methodius, Olympi Lycioe,
nitidi

et

po-

amore flagravit, ut maximam parlem Origevoluminum sua manu conscripserit, et in duoSub Maximo passus
est martyrio pro

stea Tyri episcopus,

compositique sermonis
et

adversus Porphyrium confecit libros,

Symposion

deeim prophetas viginli quinque quaestionum Origenis volumina.

" decem virginum
sa
;

;

De

resurrectione opus egregium

contra Origenem, et adversus

eumdem
et

de Pylhonisin

Christo (Hieron. c. 75).

De animae
et

exitu

;

in
,

Genesim;
multa

Canlica

Cap.

LXXVll.
et alios

Pierius

,

Alexandrinai Ecclesiae

canticorum
Decio

commentarios

alia.

Sub

presbyter, scripsit longissimum tractatum in

Osee

Valeriano marlyrio coronatus est (Hier.

prophetam,
ron. c. 76).

diversos

tractatus

,

tanta ser-

C

83).

monis elegantia, ut junior Origeues vocaretur (Hie-

Cap.

LXXXV.

Juvencus, nobilissimi generis Hi-

spanus presbyter, quatuor

Evangelia
et

hexametris

Cap. LXXVTII. Lucianus, vir disertissimu',
tiochena? Ecclesiae presbyte.r,
dia?

An-

versibus quatuor libris composuit,

nonnulla eopertinentia

poslmodum Nicome-

dem metro ad sacramentorum ordinem
Floruit sub Conslantino (Hieron. c. 84).

episcopus,

scripsit

librum De

Passus esl
(Hieron. c.

magnoScripturarum studio laborans, fide, et epistolas ad nonnullos. sub Maximino et Helenopoli sepultus 77, ubi non vocatur episcopus).
,

Cap.

LXXXVI.

Eustathius

,

genere Pamphylius,

primum Berceae

Syriae, deinde Antiochiae episcopus,

multa composuit adversus Arianorum dogmata, et

Cap.
tur

LXXIX.

Phileas, de urbe .Egypti quae voca-

De anima volumina,

et

adversus Origenem

;

et infi-

Thmuis,

nobili

genere
de

ganlissimum
posuit.
e.

librum

magnis opibus ele- C martyrum laude com,
,

nitas epistolas (Hieron. c. 85)

Cap.

LXXXVII.

Marcellus, Ancyranus episcopus,

Hic pro Christo capite truncatur (Hieron,

sub Constantino

et

Gonstantio multa
et

diversarum

18).

expositionum scripsit volumina,

maxime adver-

Cap.

LXXX.

Arnobius rhetor

scripsit

adversus

sum Arianos

(Hieron. c. 86).

gentes duo volumina (Hieron.

c. 79).

Cap.

LXXXI. Firmknus,
in
:

qui et Lactantius, Arscholis Africae Itineraet

Cap. LXXXVIII. Athanasius, Alexandrinae urbis episcopus sub Constante scripsit duos libros ad,

nobii discipulus, scripsit

versum gentes

;

contra Valentem et Ursacium librum

rium hexametris versibus
scribitur

alium librum qui in-

unum De
;

virginitate librum
;

Grammaticus,

et

alium pulcherrimum

De

nibus Arianorum plurimos

unum; De persecutioDe Psalmorum titulis
;

ira Dei, et

Institutionum divinarum adversus gentes
;

Historiam Antonii monachi,
c. 87).

et

multa

alia

(Hieron

libros

septem

ad Asclepiadem duos
,

;

ad Demetrium,
;

auditorem suum
perseculione
:

epistolarum libros septem
:

De

Cap.

ad Probum epistolarum libros luatuor ad Severum epistolarum libros duos ad *L _. .„ ,„ DemetriaGem De opificio Dei, rel formatione hominis ibrum unum. Hic magister Cassaris Crispi filii
.
; '

unum

LXXXIX.

Atonius monachus (cujus Vitam
,

.

n L)

.

Alhanasius insigni volumine prosecutus est) misit ,• „ .„„, ,„i„, „„ jseptem epistolas ad diversa monastena, apostohci

.

sensus et sermonis (Hieron. c. 88).

,

Constantini, fuit (Hieron. c. 80).

Cap.

XC.

Basilius,

Ancyranus

,

episcopus arcis
(Hieron.

Cap.

LXXXII. Eusebius,

Mechceae, sub Constantio scripsit conlraMarcellum,
Caesareae Pala?stina3 epiet

De

virginitate librum, et nonnulla

alia

^copus, in Scripturis
)liothec;E divinse

divinis

studiosissimus, et bidiligentis-

cum Pamphilo Martyre

c. 89).

simus investigator, edidit infinita volumina, de qui)us haec sunt Evangelicae exposilionis libri viginti;
:

Cap. XCI. Theodorus, Heracliae Thraciarum episcopus
,

elegantis apertique

sermonis edidit
,

sub
Joan-

vangelicarum Qusestionum
_aniae libri

libri

quindecim

;

Theo-

Constantio commentarios in Matthaeuro

in

quinque

;

ecclesiasticae Historiae libri
et ejus

nem,

in

Apostolum (Hieron.

c. 90).

lecem; omnimoda Hisloria,
contra Porphyrium, qui

breviarium
libri

;

De

Cap. XCII.

Eusebius, Emisenus episcopus, ele,

•^vangeliorum dissonantia, et in Isaiam
t

decem,
Topico-

gantis et rhetorici ingenii
libros
;

innumerabiles confecit

eodem lempore

scribebat
:

e quibus praecipui sunt, adversus Judaeos et
in

n Sicilia (ut

quidam

putant), libri triginta

gentes, ad Novatianos,

Epistolam adGalatas

libri

207

HOXORII AUGUSTODUN, OPP. PAHS.

I.

DIDA SC. ET HISTOH.

IM
.

decera, in Evangelia homiliac plurimae, scd breves.
Floruit sub Constantio (Hier.

A

las, et libruin in

Canlica canlicorum (Hieron c. 100

c

91).

Cap. CII. Victorinus, natione Afer, Romae sub
Constanlio

Cap. XCIII. Triphyllius, Cypri Ledrensis (74 Bive aeuteSvto;, episcopus eloquentissimus, sub Conslantio scripsit

rhetoricam
libros

docens

,

scripsit

adversus

Arianum
tarios in

more

dialectico

valde obscuros,
;

commenlarios

in

Cantica canlicorum

et

qui inde ab erudilis

non intelligunlur
c.

et

commen-

multa

alia (Hier. c. 92).

Apostolum (Hieron.
CIII.

101

,

Gennad.

c

60)

Cap. XCIV. Donatus, a quo Donatiani per Africam, sub Conslanlio multa scripsit opuscula, ad

C

vi>.

Titus, Roslrenus

episcopus, sub Juscripsit

liano fortes adversus Manichaeos

libros

et

suam haercsim
Cap.

pertinentia, et de Spiritu

sancto

li-

nonnulla alia volumina (Hieron.
Cap. CIV.

c

102).

brum, Ariano dogmati congruentem

(Hier. c. 93).

XCV.
:

Asterius, Arianae factionis

philoso-

Damasus, Roma? urbis episcopus, sub Theodosio, multa et brevia volumina heroico metro
edidit (Hieron.

phus, sub Constantio scripsit in Epistolam ad

manos
alia

in Evangelia

;

in

RoPsalmos commentarios et

c

10&).

Cap. CV.

Apollinaris, Laodicenus Syriae episco-

multa (Hier.

c

94).

pus, patre prcsby'ero, sub Theodosic innumerabilia

Cap. XCVI. Lucifer, Calaritanus episcopus, contra Constantium imperatorem scripsit libros (Hier.

b

in sanclas Scri P turas

composuit,

et

contra Porphy-

lilim triginta libros (Hieron.

c

104).

c

9b).
C.vp.

Cap. CVI. Gregorius, Rajlicus, Eliberi episcopus,
diversos tractatus composuit et

XCVII. Eusebius, natione Sardus, exlectore ob confessiourbis Romce Vercellensis episcopus
,

De

fide

elegantem

librum (Hieron.

c

10o,

Gennad.

c

16).

nem
in

fidei

a Constantio principe Scythopolim, inde

Cap. CVII. Paeianus.in Pyrenaeis jugis Rarcinonae

Cappadociam relegatus, sub Juliano imperatore reversus, cdidit in Psalmos commentarios Eusebii
Csesariensis (Hicr.

episcopus, tam vita
varia opuscula
illieron.

quam sermone
,

clarus, scripsit

contra Novatianos

sub Theodosio

c

96).

c

106).

Cap. XCVIII. Fortunalius(7o), natione Ater, Aquileiensis cpiscopus, sub Constanlino scripsil commentarios in Evangelia, tilulis ordinatis

Cap. CVIII. Pholinus, Marcelli discipulus, Sirraii

episcopus ordinatus,
plura
scripsit

in

hseresim
in

Hebionis lapsus,
vel

(Hier.

c

97).

volumina,
et

quibus

praecipui

Cap. XCIX. Achatius

i76), Caesariensis Palaestince

sunt conlra gentes;

ad Valentiniauum liber (Hie-

episcopus, elaboravit in Ecclesiasten octodecim volumina, ad dogma populorum sex. Prajlerea multos

ron.

c

107).

Cap.

CIX Phoebadius, Agenni Galliarum
et
alia
c.

episco-

diversosque tractatus composuit.
,

In

tantum autem

^

puS) edidit con tra Arianos librum,
,

multa

ut in locum Liberii s ub Constantio imp. claruit episcopi Felicem Arianum episcopum conslituerit

Hieron.

108>.

(Hier.

c

Cap. CX. Didymus Alexandrinus, captus a parva
aetate oculis, et

98).

ob hoc quoque clcmentorum penitus

C.vp. C. Serapion Themuseos (77) episcopus, qui ob elegantiam ingenii cognomen Scholastici accepit,

ignarus, tantum miraculum sui omnibus praebuit. ut

dialecticam et geometriam, quae vcl
diget
,

maxime

visu in-

charus Antonii monachi, edidit adversus ManiDe Psalmorum litulis chaeum cgrcgium librum unum; ct ad diversos utiles epistolas. Sub Conslan;

usque ad pcrfectum didicsrit Hic plurima opera nobiliaque conscripsit commenlarios in Psalmos; commcnlarios in Evangelium Malthaei etJoau;

tio claruit
.

(Hier.

c

99).
faclio-

nis;

De dogmatibus
;

,

et

contra Arianos libros duos
iu
;

;

Cap. CI. Hilarius, Piclaviensis episcopus,

De

Spiritu sancto
in

librum unuin,

lsaiam tomos
in
et

ne Saturnini Arelatcnsis episcopi, de synodo Riterrensi in Phrygiam relegatus, sub Valentiniano confecit duodecim libros adversus Arianos, cl alium
librum De synodis,
:

octodecim
tjuinque
tllieron.
,

Osec

libros
111

tres

Zachariara

et

coinmentarios

Job

multa

alia

c

109).

quem ad Galliarum cpiscopos Psalmos commenlarios, in primum viscripsit delicet et secundum, ct a quinquagesimo primo usct a centesimo .|uc ad sexagesimum secundum
in
,

Cap. CXI. Optatus, Afer, Milcvitanus episcop:

sub Valente
partis

seripsit libros sex,
c.

adversum Donatianae

calumniam (Hicron.
CXII.

110».
,

octavo usque ad cxtremuiii.

In

quo opere imilalus

Caf.

Aquillius Sevcrus

Hispanas,

sub

Origencm, nonnulla cliam de suo addidit. Scripsit duos libros ad Constaulium, et uiuun adversus Valentem et Ursacium, historiam Anminensis ct Seleuciensis synodi

Valcntiniano coni|iosuit volumen, quasi

llod.cpori-

cum, quam
c
.

tolius vilae

suae statum continens,

tam prosa

vcrsibu>,
l
.

quod vocavit Catastrophen (Hieroo.

conlincnlcm

:

el
et

ail

pra'fectum

1

I

Salluslium, sive conlra Diuscorum,

lihruui

Hyiuin

C.u'.

CXIII.

Cyrillus,
et

Hicrosolymae

ci>iscopus,

noruni, cl alunn Myslciiormn

,

ct
el

commcntarium

uepe

|iulsus

ah Ecclesia

receptus, sub Theodosio

MaUbaum,

el

tractatus in Job,

elegantem librum

scripsil

quadam volumina (Hieron.

c

112).
et multipli-

contra Auxcnliuin, et nonnullas ad diversos cpisto-

Cap. CXIV. Euzoius cpiscopus varios
areadina.

(71)

AtopcJv

j„

cypro.

(76)
1

[To

Forluiwitinnus

Thniueos.

209

DE SCRIPT. ECCLES.
c
113).
lAP.

LIBRI

QUATUOR.
122).

LIB.

I.

210
multa opcra (Uieron.

ces tractalus composuit (Hieron.
i

A

liano, diversis metris
c.

cdidit

CXV. Kpiphanius, CypriSalaminrc opiscopus, scripsit advorsus omnes hcereses libros, et mulla alia
(Jlieron. c. 114).

Cap. CXXIV. Tiberianus, Boeticus,
123).

scripsit

Apo-

logcticum tumenti compositoquc sermone
c.

(Hieron.

Cap. CXVl. Ephraera, Edessenoe Ecclesia? diaconus, multa composuit opuscula, et de Spiritu sanclo
tllieron. c. 115).

Cap.

CXXV.

Ambrosius,
et

Mediolanensis

episcoet

pus, scripsit

Hexaemcron,
et

librum

De

officiis,

Cap.

CXVIL

Basilius, Caesarae

Cappadiocae,

quse

unum De
c.

sacramcntis,

multaalia egregia (Hicron.

prius Mazaca vocabatur cpiscopus, egregios contra

124).

Eunomium
ritu
et

elaboravit
et

libros,

et

De

sancto

Spiet

Cap.

CXXVI. Evagrius,Antiochiaeepiscopus,aeris
GreecoinLatinum

volumcn,

in

Hexaemeron bomilias novem,
sub Gratiano (Hieron.

ferventis ingenii.diversarum expositionum tracta-

varios tractatus. Claruit

tus edidit, et vitam B. Antonii de
transtulit (Hieron. c. 125).

c. 116.)

Cap.

CXVHI. Gregorius Nazianzenus,
ad
triginta

vir elo-

Cap. CXXVII. Ambrosius Alexandrinus, auditor
Didymi, adversum Apollinarem volumen multorum

quentissimus,

millia

versuum,
sunt
;
:

omnia

opera sua composuit.
;

E

quibus

illa

De morte

B

versuum de dogmatibus
Job (Hieron.
Cap.
Alexandriee,
et

scripsit, et

commentario

in

laudes Cyfratris Csesarii laudes Machabaeorum priani laudes Athanasii, laudes Maximi philosophi, et postea episcopi, et librum hexametro
;

c. 126).

CXXVIII.
insignem

Maximus

philosophus,

natus

Constanlinopoli

episcopus

ordinatus

versu Virgiuitalis et Nupliarum,

conlra se disse-

pulsus,

De

fide

adversum Arianos
edidit

renlium
ritu

;

adversus
unus.

Eunomium
;

libri

duo

;

De Spiimperato-

scripsit

librum,
c.

quem

Gratiano imperatori

sancto liber
liber

unus

contra Julianum

(Hieron.

127).
fra-

rem
in).

Sub Theodosio

fioruit (Hieron. c.

Cap.

CXXIX. Gregorius,Nyssenusepiscopus,
Hieronimo
c.

ter Basilii Caesariensis,

et

Gregorio Naet alia

Cap.

CXIX.

Lucius, Alexandrinus episcopus, Aria-

zianzcno legit libros contra Eunonium; qui

Dse partis,
et

composuit solemnes epislolas de Pascha,
libellos (Hie-

multa scripsit (Hieron.

128).

non paucos variarum expositionum
Cap.

Cap.

CXXX.

Joannes

(78),

Antiochenae Ecclesiae
[al.

ron. c. 118).

presbyter, Eusebii Emeseni, Diodorique

Theo-

CXX.
in

Diodorus, Tarsensis episcopus, com-

doriquej sectator, multa composuit opuscula (Hie-

mcntarios

Apostolum
et

fecit,

et

multa alia (vide

ron. c. 129).

Hieron. c. 119,
Cap.

Suidam

in Lexico).
partis

q
Cyzicenus

Cap. GXXXI. Gelasius, Caesareae
scopus,
post

Palaestinae epi-

CXXI. Eunomius, Arianee
ei

Eunonium

(78)

episcopum, accurati

episcopus multa contra Ecclesiam scripsit. Respon-

limatique sermonis scripsit quaedam capitula (Hieron. c.

derunt
sis, et

Apollinaris,

Didymus, Basilius Caesaricnet

130).

Gregorius Nazianzenus,

Nyssaenus (Hieron

Cap

.

c. 120).

scopus,

CXXXII Theotimus, Scythiae Tomorum epiin morem dialogorum et veteris eloquentiae
.

Cap. CXXII. Priscillianus, Abilae episcopus, qui
faclione Idacii et Ithacii Treveris
est, edidit

breves commasticosque traetatus edidit (Ilieron. c.
131).

a

Maximo

eaesus

mulla opuscula (Hieron. c. 121).
Latronianus, provinciae Hispanise,

Cap. CXXXIII. Dextar, Paciani
swculum, Cap.
historiam (Tlieron.
c.

filius,

clarusapud

Cap.
vir

CXXHI.

et Christi fideideditus, texuit

omnimodam

valde erudilus, et in

metrico opere veteribus

132).

coraparandus, csesus et ipse Treveris

cum

Priscil-

CXXXIV.

Amphilochius, Iconnii episcopus,

("8) S. Joannes, Constantinopolitanae urbis epide eodem Chrysoslomo oratio. Suidas, vel quisquis scopus, ob auream sermonis praestantiam Chryfuit qui Suidae Lexicon post illum auxit, etsi bresostomus, hoc est aureum os, appellatus, patria Anviter, elegantissime tamen quae sunt in Chrysotiochenus, et Antiochenae quondam Ecclesiae prestomo praecipua, perstrinxit. Quod. si quis tamen pj sbyter, nobilibus parentibns ortus, in eloquentise plura velit, Melaphrastem, item Nicephorum in studiis Libanii sophislae, inphilosophiaAndragathii, Historiae ecclesiaslicae libris xi, xn, xm, xiv, et et in sacris Seripturis Diodori episcopi Tarsensis Baronium in Annalibus consulat. Obiit autem exsul auditor, Basilio Magno et Gregorio Nazanzieno arComanis ad Pontum Euxinum vin Kal. Octob., ctissima familiaritate conjunctus edidit in sacras anno quadringentesimo septimo. Vixit annos quinlitteras plurima tam commentariorum quam homiquaginta duos, menses octo ; sedit vero annos noliarum volumina Graeco-Latinee Parisiis tomis IX vem, menses sex, dies viginti. Itaque natus est circa et Latine Antaeerpiae 1619, tomis VI edita. Ejus anno trecentesimo quinquagesimo quinto, Vitam fusissime scripsit Palladius, ejusdem disciMartium mensem, ut Sozomenus 1. i, c. 26, propulus, et Helenopolitana? Ecclesiae episcopus, in didit. Caeterum in suis De sacerdolio libris Chrydialogo quem cum Theodoro Ecclesiae Romanse sostomus non Basilium Magnum, ut Sixtus Se;

diacono

instituit.

Eamdem

vero

Cassiodorus

ex

Socratis, Tlieo>Joreti et Sozomeni Tripartita historia contexuit. Georgius quoque, patriarcha Alexandri-

nensis putavit, sed Seleucensem inlroducit loquentem, ut Andreas Schottus ex suo ms. Suida adnotavit. Cicero Aristotelem dicendi flumen au-

nus, tum ex superiore Palladii dialogo, tum ex aliorum scriptis amplissime omnia complexus est quae de Chrysostomi vita desiderari possunt. Huc spectat etiam imp. Leonis, cognomento Pacifici,

mmappellavit simileelogiumGrasciaChrysostomo
;

attribuit.

(78)

Euzoium.

;

211
cdidit librum

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS
de Spiritu sanclo (Hieron.
Bethleliem
adliuc
c.

I.


ad

DIDASC. BT HISTOR.

212

133).

A
ct

Cap.
tus,

CXXXV.

Sophronius, vir apprime erudipuer,
ct

de virginilale servanda stolarum librum unum
tili;e,

unam
;

Mareellam cpiconsolatoriam de raorte
;

ad

laudes

de sub-

Paulara,

unam

;

in

Epislolam Pauli ad
quatuor;
item in

vcrsione Scrapis insignem

librum

composuit,

Galatas 'commentariorum

libros

opera
c.

Hieronymi

in

Graecum

transtulit

(Hieron.

Epistolam ad Ephesios libros

tres, in

Epistolam ad
enlarios; Quae-

134).

Titum librum unum

;

in

Epislolam ad Philemonem

Cap.

CXXXVI. Hierommus
in

natus palre Eusebio,

librum

unum

;

in Ecclesiastcn
in
:

comm

oppido Stridonis
diversos librum

Pannoniae confiniis, scripsit sub
;

stionum Ilebraicarum

Gcnesium librum
triginta

unum
Psal-

Theodosio Vilam Pauli monachi

epislolarum

ad

de locis librum

unum

de Spiritu sancto librum
octo
;

unum

;

ad

Heliodorum exhortact

unum

;

in

Lucam homilias

in

toriam

;

altercalionem

Lucifcriani
liistori;r
;

orlhodoxi
et

Chronicon omnimod.-c Ezechielem homilias Origenis
Seraphin,

in

Hicrcmiam
;

mos, a decimo usque ad sextum decimum, tractatus soptem; de captivo monacho; Vitam beati HilarioVitam Paulae. Novum Testamentum de Gracco, duodecim Vetus de Hebraeo in Latinum transtulit
nis,
;

viginti sex vertit

De
;

De Osanna

;

De

frugi et

luxurioso

lilio

De
in

tribus

qusestionibus veteris legis homilias tres,

prophctas exposuit, iufinitas epistolas
merabilia composuit (Hieron. c. 13o).

ct

alia

innu-

Cantica

unam epistolam de

canticorum duas advcrsus Helvidium sancta Maria ; ad Euslocliiuni
;

LIBELLUS
Cap.
I.

II

EX GENNADIO
stolas, in

Sl

BLECTUS.
myin-

Jacohus, cognomento Sapicns, Nisibenae

perat. Scripsit et ad collegas praepositurae sua? epi-

nobilis Persarum civitatis episcopus, sub Maximiano confessor, scripsit viginti sex libros item De lide contra omnes haereses, De charitate gcnerali, De jejunio, De oratione, De dilectione erga
;

quibus alphahetum mysticis teclum

sleriis, vel

humana> consuetudinis
et

excedentem

telligenliam clausit, solis, credo,
meritis manifestatum. Scripsit

eorum genere

vel

de Pascha (Gen-

proximum speciali, De resurrcclione, De vita post mortem, De humilitatc, De patientia, De poenitentia, De satisfactione, De virginitatc, De sensu animae, De circuracisione, De azymo benedicto in Isaia,

nad. c. 7).

Cap.

VIII.

mii, scripsit

Thcodorus presbyter successorPachoad alia monasteria epislolas, sanctarum

De

Christo quod Filius

Dei

sit et

consubstantialis

Scripturarum sermone digcstas (Gennad. c Cap. IX. Oriesiosis monachus, amborum supradi-

Patri;

De

caslitate

adversus gentes,

Dc

constru-

ctorum collega,
structus,

vir in Scripluris

ad perfectura ininstrumenlis

ctione tabernaculi, De gentium conversatione, De

composuit

librum

divino condilum sale,

regno Persarum, De perseculione Chrislianorum.
Scripsit et Chronica.

totiusque monaslicae disciplinae

con-

Sub Conslantio moritur (Gen-

structum;

in

quo totum pcne
iilo

V clus ot

r

NovumTestac.9).

nad. c.

1).
II. Julius,

p mentum compendiose estcompositum(Gcnnad.
urbis

Cap.

Romae episcopus,

scripsit

C\i>.

X. Macarius

.Egyptius, signis et virtuti-

ad Dionysium quemdam de Incarnatione Domiui cpistolam unam (Gennad. c. 2). Cap. III. Paulonas presbytcr, discipulus bcali
Ephraom, homo valde acris
ctus
Scripturis,
fidei

hus clarus,

unam tantum

ad juniorcs suae professioc.

nis scripsit epislolam
C.\o.

(Gcnnad.
divina

lOi.

XI. Evagrius raonachus, supradicti Hacarii
discipulus,
ct

ingenii, ci in divinisdo-

familiaris

humana

litteratura

ab Ecclesia se scparans, scripsit
B).

iusignis, BCripsit mulla nccossariamonachis, scilicot

multa

contraria (Gennad. c.
Vilcllius, Afer,

Cap. IV.
nos,

Donalianorum

schisma

defcndens, scripsit adversum gentcs, et
velut traditores,
cl

adversum
divinarum

in

perseculione,

Scripturarum;
nad. c.

ad regulam ecclcsiaslicam pcrti-

nentia multa disscruit. Sub Constantc claruit. (Gcn4).

Vilas Palrum, el advorsum oclo principalium vilionim suggeslioncs, octo ex sacrarum Scriplurarum tostimoniis libros. Composuit ct oumobitis ac synoditis doctrinam aptam vitae communi ot ad virginos Deo sacraias libellum unura, compoioniom religioni et sexui. Edidit ot pauc ntiolas valde
:

obscuras,

ot,

ut ipse ait, solis

monachorum cordibus
1.

sta,

Cap. V. Macrobius prcsbylor, et ipso Donatipostca in urbe Roma occulte opiscopus, scriI'
1

noscibilos

(Gtnnad.

c.

1

1

C*>. XII. Theodorus, AntiochenaB

Bccleaia prcscri-

ad confcssorcs et ad virgincs librura unum, moralis quidem, scd valde necessaria doclrinac
psit

sbyter, vir Bcientia cautus, el lingua disertos,
psit,

adversua Apollinaristas

(Gennad.

c.

oarnatione Domnii libros

Eunomianos, De luquindecim, ad qutadecim
ot
c.

Cap. VI.

Hcliodorus prcsbyter

scripsit,
c.

librum

millia

vorMium Dontineatee (Gennad.
XIII.

12

.

Dc

naluris

rerum oxordialium <<irnnad.

6).

Cap.

Prudeotius,

vir

sseculari

litteratura
toio

Cap. VII. Pacluunius monachus, fuodatorc hiorum .Egypti, scripsit llegulam ulrique gcneri

cruditus,

composuit Ditlochoeum,
iu

de

Veteri

Testamento, personis oxcorptis. Commenlatuauten)
el

monachorum aplam, (|uam angelo

dictantc pcrcc-

morem Grwcorum Hoxacmoron de

213

DE
fabrira.

SCRIPT. ECCLES. LIBRI
quos Graece
ApuKpTeyevsta,

OUATUOR.

LIB.

II.

214
cseco na-

mundi
id est,

Composuit

et libellos,

A

unum
to.

praetitulavit, 'AitoHeioffi?,

*lV/oux/ia,

ct longum volumen, et homiliam de Sub Arcadio moritur (Gennad. c. 20).

De

divinitate,

De compugnantia
in

animi,

De

Cap. XXI. Severianus Gavellensis (80) ecclesiao

origine peccatorum. Fecit et

laudem martyrum

librum unum,

et
1.

alterum

adversus

Symmaehum
scri-

(Gennad.

c.

13

homiliis mirabilis declamator, frequenter a Joanne episcopo, et irnpcratorc Arcadio, ad faciendum serEpiscopus, in divinis Scripturis eruditus,
et

in

C\p. XIV. Audentius, episcopus Hispanus,
psit

monem
tionem

Conslantinopolim vocatus, scripsit( exposiin

adversum Manichceos,

et Sabellianos,

ct
c.

Aria14).

Epistolam ad Galatas,

De baptismo

et

Epi-

nos,

maxime conlra Photinianos (Gennad.

phaniae solemnitate libellura
c. 21).

gratissimum (Gennad.
episco-

C.kv.

XV. Commodianus quidam
c. \o).

scripsit

librum

adversus paganos (Gennad.

Cap. XXII. Niceas, Romacianae
pus, composuit simplici et nilido

civitatis

sermone scx com-

Cap. XVI. Faustinus presbyter scripsit, ad perso-

nam

Flaccillae reginne,

adversum Arianos

et

Maceet

donianos libros septem, et

unum

baptismum instructionis libellos. Ex quibus primus est de competentibus baptismi; sepetentes ad

Valentiniano
c.

Theodosio imperatoribus (Gennad.

cundus de
16).

gentilitatis erroribus; tertius

de

fidc uni-

Cap. XVII. Ruffinas, Aquileiensis Ecclesiae presbyter,

B

non minima

pars

doctorum Ecclesiae,

in

quartus adversus genealogiam (81), quintus de symbolo; sextus de agni Paschalis victima. Condidit et ad lapsam virginem libcllum, pene
cae majestatis;

transferendo de Graeco in Latinum ele°rans

habens

omnibus labcntibus emendationis incentivum (Gennad. c. 22).

ingenium,

maximam partem Graecorum
:

bibliolheca?

Latinis exhibuit

Basilii

videlicet Caesariensis epi-

scopi, Gregorii Nazianzeni eloquentissimi

hominis,
Eusebii

Clementis Romani

Recognilionum

Cap. XXIII. Olympius, natione Hispanus, episcopus, scripsit librum Fidei adversus eos qui naturam,
et

libros,

Caesariensis Palaestinae hiztorice

novem

non arbitrium

in

culpam vocant (Gennad.
philoso-

libros, qui-

bus duos addidit
phili]

;

Sixti philosophi sententias,

adversus mathematicos. Origenis
et

|Pamautem non
transtulit.
alii

c. 23).

Cap.

XXIV.

Bachiarius, vir Christianae

omoia, quia

Hieronymus aliquanta
exposuit, ut
et

phiae nitidus et expeditus, edidit
fide

grata opuscula

De

Symbolum

(Gennad.

c.

24).

sic

in ejus expositione

nec exposuisse credantur. Disseruit

Benedictioid

Cap.

XXV.

Sabbatius, Gallicanae Ecclesiae episco-

nem Jacob super
stolas

patriarchas, triplici

modo,

est

pus, rogatus a

quadam

casla et

Deo dicata

virgine,

historico, morali et mystico sensu. Scripsit

et epi-

timorem Dei hortatorias multas. Suo obtrectatori duobus voluminibus respondit (Gen
ad nad.
c. 17).

G

Secunda nomine, composuit librum De fide adversus Marcionem, et Valentinum ejus auctorem, et et ejus magistrum Aetium adversus Eunomium
,

(Gennad.
Cap.

c.

25).

Cap. XVIII. Thichonius, natione Afer, in divinis
lilteris

XXVI.

Isaac scripsit

De

tribus personis san-

erudilus, in saecularibus

non ignarus,

in ec-

ctse Trinitatis et

Incarnatione Domini librum obscuet

clesiastlicis negotiis

studicsus, scripsit

De

bello in-

rissimae

disputationis

involuti

sermonis

(Gen-

testino libros tres, et Expositiones diversarum cau-

nad.

c. 26).

sarum. Composuit

et regulas octo

adinvestigandum
uno volumine

Cap. XXVII. Ursinus monachus scripsit adversus
eos qui haereticos rebaptizandos decernunt

intelligentiam Scriplurarum, quas in
conclusit. Exposuit et

(Genscripsit

Apocalypsim Joannis ex integro, nihil in ea carnale, sed totum intelligens spiritale. Sub Theodosio floruit (Gennad. c. 18).
Cap.
tius,

nad.

c. 27).

Cap. XXVIII. Macarius alius monachus
in urbc

Roma

adversum malhematicos librum (GenHeliodorus alius, Antiochiae presby-

XIX. Severus

p>-esbyter,

cognomento Sulpigenere
suae
et et
litteris

nad. c. 28).

Aquitanicae

provinciae, vir

Cap.

XXIX.
de

nobilis, scripsit
et Paulini

Vitam Martini Turonensis episcopi
;

ter, edidit

Nolensis (79)

et

sorori

epistolas

D

P turis

egregium et sanctis Scrimstructum volumen (Gennad. c. 29).
virginitate,

multas hortatorias ad

amorem Dei
iGennad.

contemptum
ad
alios

Cap.
librum

XXX.
;

Joannes

(82),

Hierosolymorum
studii

episui

mundi. Scripsit
alias.

et

ad Paulinum
claruit

duas, et

scopus, scripdt adversus

obtrectatores

Sub Arcadio

c. 19).

dicens se Origenis ingeniura, non fidem sec. 30).

Cap.

XX. Autiochus

scripsit

adversus avaritiam

cutum (Gennad.

bit,

Honorius (ut et alibi) dum scrivitam S. Paulini episcopi Xolani a Severo Sulpitio litteris consignatam fuisse. Vide 19, 48, Gennadii. (80 Gabalensis. (81) Genethliologiam.
_

(79) Labitur hic

Baronius in Annalibus. Sed Idatius in Chronico dicit

Joannem Hierosolymitanum episcopum usque ad

annum

Joannes Nepos Silvanu^, Hierosolymorum cum annos Lriginta sedisset", vivere desiit anno Chrisli quadringentesimo decimo se>to. In cujus locum subrogatus est Praylius cujus exstant litterae ad pontificem Romanum anno se(82)

episcopus XLIV,

,

quenti datre. Sic ex Theodoreti libro

v,

cap.

37,

Christi 418 vel 419 superfuisse. Joannes Wastelius Alostanus, doctor theologus Duacensis ex ordine Carmelitano, ad prelum paratos habet libros in tres Vindiciarum pro Joanni Hierosolymitano quibus opera varia, Joanni Chrysostomo, Origen, aliisque falso ascripta, conatur Joanni Hierosolymitano asserere. Libro primo inquirit de auctore opeet ris seu commentarii imperfecti in Malthaeum, concludit pro Joanne Hierosolymitano. Eidem ascri:

218
Cap.

IIONORIl

AUGUSTODUN. OPP. PARS

I.

DIDASC. ET IIISTOR.
;

NXXI.

Panloa episcopus scripsit de pceni-

A

lias

de Nalivitate Domini

De Epiphania; De Pa;

tentia libellum

(Gennad.

c. 31).

scha;

De Pentecoste multas
jlaruit

et alia

plurima.

Sufa

Cap NNXII. Helvidius, Auxentii discipulu«, Symmachi imflator. scripsit de S. Maria librum erroris plenum. C.qi Hieronymus respondit libello doctrina
pleno (Gennad. c. 3_).

Theodosio

(Gennad.

c. 40).

Cap. NI.I. Petronius, Bononiensis eeclesiae episcopus, vir sanctae vitae, et

monachorum

studiis

abadoc.

lescentia exercilatus, scripsit Vitas Patrura .Kgypti

monachorum.
Cap. XXXIII. Theopliilus, Alcxandrinac civitatis cpiscopus, scripsit adversus Origenem grande volu41).

Floruit sub

Theodosio.

(Gennad.

men,

et

aliud adversus

Anthropomorphitas
figura et

Cap. XLII. Pelagius haeresiarchcs
lide Trinitatis, et pro

scripsit

tres

hacreli-

cos, qui

Deum humana

credunt, et

membris constare Paschalem Cyclum, et tres libros De fi-

libros de pro haeresis suae favenlia. Cui respondit Augustinus

actuali

vita librum,

(Gennad.

c. 42).

de edidit (Gcnnad. c. 33).
Cap.

Cap. NLUI. Innocentius, Mrbis Romae episcopus,

NNNIV.Eusebius

scripsit

De

crucis Domini
c.

scripsit

decretum Occidentalium

et

Orienlalium

mysterio et apostolorum constanlia (Gennad.
Cap.

34).

clesiarum adversus Pelagianos, quod postea succes-

NNNV.

Vigilantius presbyler, nalione Gal-

R

sor ejus papa Zosimus latius promulgavit (Gcnnad.
c. 43).

lus, Hispaniae Barcilonensis

parochue ecclesiam te:

nens, scripsit qu;edam haeresi plena

cui

Hierony-

Cap. XLIV. Cceleslius scripsit ad parentes

suos

mus

respondit (Gennad.

c. 35).

de monasterio epistolas, in
episcopus Mediolaest

modum

libellorum, tres

Cap.

NNNVI,

Simplicianus,

morales (Gennad.
Cap.

c.

44).

nensis, mulli- epislolis

hortatus

Augustinum,

XLV.

Julianus,

episcopus

Capuanus,

vir

adhuc presbyterum, agitare ingenium, ut novus quidam Ambrosius, Origenis compulsor operis, videretur (Gennad. c. 36).
Cap.

acris ingenii, in divinis Scripturis doctus, Graeca et

Latina lingua seholasticus,
psus, scripsit adversus
el

in

haeresim Pelagii
libros

la-

Augustinum

quatuor,

NNNVII.
in

Virgilius

episcopus

scripsit,

ad

iterum libros septem. Est et liber altercalioms
parles suas defendentium (Gennad.
c.
I

Simplicianum,

laudem martyrum
Augustinus,

libros quinque

amborum,
psil

(Gennad.

c.

37).

Cu\ XLVI.
Afer,

Lucianus presbyter,

vir sanctus, scri-

Cap. NNNVIII.

Hipponensis
et

revelationem S. Stephani Gracco sermone. Hanc
presbyter,

oppidi episcopus, vir eruditione
orbi clarus,
tanta
lide

divina

humana
scripsit libros
alia
*-*

Avitus

Hispanus genere
c. 46).

,

in

Latinum

integer,

et

vita
;

purus,

transtulit

sermonera (Gennad

quanta nec inveniri possunt

quindecim
;

Cap. XLVII. Paulinus, Nolae Campaniae, episcopus, composuit brevia, sed multa,
et

De

Trinitate; viginti duos
c.

De

civitate Dei

et

ad Celsum
et

innumerabilia (Gennad.

38).

quemdam
Hispanus

,

epitaphii

vice,
et

consolatorium libellum
baptizali
infanlis;

Cap.

XNNIX.

Orosius presbyter (83),

super morle Christiani

ad

genere, vir eloquens et historiarum cognilor, scri}>sit

seplem

libros, in quibus descripsit historiam ab

origine

mundi usque ad sua tempora. Hunc

misit

Severum plures epistolas, et ad Theodosium imperatorem Pan.egyricum super victoria tyrannorum. ad sororem Fecit et Sacramenlarium et Hymnarium
;

Auguslinus ad Ilieronymum, pro discenua ratione animae. Sub Honorio claruit ^Gennad. c 39).
Cap. XL. Maximus, Taurinensis Ecclesiae episcopus, vir in divinis Scripturis satis intentus, compo-

quoque epislolas multas de conlemptu mundi,
diversis causis divcrsos traclatus
nilentia, ct
claruit
;

et

de

et

librum de pce-

unum De
c.

laule martyrum. Sub Honorio
Vs

(Gennad.

laudem apostolorum traclatus, ct in Joannis Baptistre; etgeneralem omnium inartyrum nomiliam. Sed ct de capitulis Evangeliorum et Actuum apossuit in

Cap. Xl.VUI

Butropius prcsbyterscripsit ad duas
ia

sororcs, ancillas Christi, duas epi-tolas,

modum

tolorum multa sapienter exposuit. Fecit '
conversatione S. Eusebn
confessoris tracialus.
;

et

duos de
,

iibroram consolatorias eleganli et aperto

scrmone

_

...

..

Nercellencis
;

,.

episcopi

el

r\(Gennad. u
Cap.

c. 49).
alter seripsit allerC-iioueni

De S. Stephano De baptismi De hospitalitate gratia librum edidit De avaritia De defectu lunae; Decleemosynis; De pa^sione Domini De jejunio servorum Dei generali De jejunio ape;
;

XLJX. Evagrius
et

Simonis Judaei,

Theopbili C.hristiani,

qpc peue

omnibua nota

est

(Gann-d.

o.

SO

.

;

;

Cap. L. Vigiliua diaconus composuit, ex traditio-

ciali

Quadragesimae; De Kalcndis Januaris

;

Homi-

ne

Patram,

monachorum Regulam,

breviaio

et

Homilias, ilemque commenlariorum inLucam excerpta ac fragmeota, tilulo Chryaoatomi edita. In secundo libro tueri eonatnr librum Joannis Ilicrosolymilaui nomine edilinn, De lnsiitulione priniorum monachorum in legS mteri exortorum, ac in nova perseveianliuin, ad Caprasium monachum, Libro lerlio pugnat pro S. Auguslino, eumdein Joannem llierosolynulanuin laudanie. Qu89 quidem omnia, ui oi alia eo spectantia, ubi prodiermt eruditiorum ju_icio disculienda rclut

varias

linqmmus.

Marcun

ct

A Paulo Orosio soriptum fuisae A|>ologeiicontra Pelagium, ad Gennad. c. 39 meraoraimn, vulgo creditur. Sed Petrus WasteJius, lib. ii Vindiciarom pro Joanne episoopo XLIN llierosolyniitano, oontendil Ulum Apologeticum scriplnm esse ab aliquo impostore, 1'elagii ct Neatorii arroribai favenle; licet verbit \ »•! alio paululum sensu Pelagium ihmuare \ideaiur. Lxamen liujus rei eriticis
(BS).

cum

ecclesiasticis

committimus.

217

DE

SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR.

-

LIB.

II.

218

aperlo sermone, totius monasticae professionis in se

A

vitiis

expediens. Digessit etiam Collationes

cum

pa-

tenentem disciplinam (Gennad.

c. 51).

tribus -Egypti habitas, hoc est, de destinatione

mo-

Cap. LI. Atticus (84.), Constantinopolitanus episcopus scripsit ad reginas, Arcadii imp. filias. De fide
et

nachi ac

fine

;

de discretione
;

;

de tribus adserviende natura de mobili;

dum Deo

vocationibus

de pugna carnis adversus
;

virginitatelibrum valdecgregium(Gennad.

c. 52).

spiritum, et spiritus adversus carnera

Cap. LII. Nestor haeresiarchcs, Anliochena? Ecclesia presbyter, insignis in dicendo declamator, com1

omnium vitiorum
tate

;

de nece sanctorum

;

animae

;

de octo principalibus
;

vitiis

de quali;

posuit infinitos tractatus diversarum uuoOsasojv.

Po-

tate orationis

de perfectis

;

de
;

castitate

de prote-

stea Constantinopolitanae. Ecclesiae episcopus, scripsit

ctione Dei
tibus
;

;

de scientia
;

spiritali

de divinis charisma;

librum

De Incarnatione Domini,

haeresi

plenum

de amicitia

dedetiniendo vel nondefiniendo
et

nnad. c. B3).

de tribus antiquis generibus monachorum,
to

quar;

nuper exorto

;

de

fide ccenobitae et eremitae
;

de

Cap. LIII. Coelestinus, urbis Romae episcopus, scripsit adversus Nestorium volumen. Sixtus, successor Coelestini, scripsit etiam adversus Nestorium

salisfactione pcenitentiae

de remissionne Quinquage;

simae

;

de nocturnis illusionibus
«

de eo quod

dicit
;

Apostolus,

(Gennad.

c. 54.)

Cap. LIV. Theodorus, Ancyranus Galatiae episcopus, scripsit adversus Nestorium librum dialectica
arte

g

Non enim quod volo, facio bonum » de mortificatione. Ad extremum rogatus a Leone
archidiacono, postea urbis

adversus Nestorium,
vivendi finem

De

Incarnalione

Romae episcopo, scripsit Domini lic. 61).

compositum (Gennad.

c. 55).

bros septem, et in his scribendi apud Massiliam et
fecit,

Cap. LV. Fastidius, Britannorum cpiscopus, scripsit

sub Theodosio (Gennad.
presbyter,

ad Fatalem
et

quemdam De
c.

vita Christiana librum
et

Cap. LXI. Philippus,
nymi, edidit
nad. c. 62).
lib

auditor Hiero

unum,

alium De viduitate servanda, sana
56).

Deo

rum

in Job, et plures epistolas

(Gen-

digna doctrina (Gennad.

Cap. LVI. Cyrillus, Alexandinae Ecclesiae episcopus, edidit variarum
uttoOetTctov

Cap. LXII. Eucherius,Lugdun«nsis Ecclesiae presbyter,
disseruit

tractatus. Homilias

Salonio

et

Verano episcopis obScripturarum.
distenta,

etiam composuit pluriraas, et libros
defectu
cialiter
;

De Synagogte
librum spec. 57).
li-

scura

quaeque
et

sanctarum

capitula

De

fide

adversum

haereticos, et

Sed
nad.

scripta

Cassiani, longo

sermone

adversus Nestorium (Gennad.

breviter coarclavit. Sub Valentiniano floruit
c.

(Gen-

Cap. LVII.

Timotheus episcopus composuit

63).

brum De

nativitate

credidit in

Cap. LXIII. Vincenlius, natione Gallus, apud moDomini secundum carnem,quara Epiphania factam (Gennad. c. 58). p nasterium Lirinensis insulae presbyter, vir in Scripturis

Cap. LVIII. Leporius, adhuc monachus, postea
presbyter, secutus

sanctis doctus, scripsit

validissiman

dispu-

dogma Pelagianum, sed per Au-

tationem, quam, absconso

nomine suo,

attitulavit

gustinum, correctus, scripsit librum emendationis
suae

Peregrini adversum haereticos. Sub Theodosio claruit

(Gennad.

c. 59).

(Gennad.

c.

64).
scripsit

Cap. LIX. Victorinus, rhetor Massiliensis, edidit
libros in

Cap. LXIV. Syagrius,
hcereticos

de fide adversum

Genesim (Gennad.

(Gennad.

c.

65).

e. 60).

Cap.
poli a

LX.

Cassianus, natione Afer, Constantino-

Cap.
scripsit

LXV.

Isaac, presbyter Antiochenae Ecclesiae,
et

Joanne Magno episcopo diaconus ordinatus,

multa adversum Nestorianos

Eutychianos.

id est stant.

apud Massiliam presbyter condidit duo monasteria, virorum et mulierum, quae usque hodie exScripsit,
et, ut

experientia magistrante,
apertius dicam, sensu

Ruinam etiam Antiochiae longo carmine planxit, co auditores imbuens sono, quo Ephraem diaconus Nicomediae lapsum. Sub Leone moritur (Gennad. c.
66).

litterato

sermone,

verba inve-

niens. et actione linguam movens, res omniura

mo-

Cap. LXVI. Salvianus, MassiliensisEcclesiae presbyter,

nachorum necessarias
raonachi,
et

professioni, id est,

De canonico
in
;

orationura

De habitu modo atque

humana

et divina

litteratura instructus, et

D

( Ut
.

ab Sque invidia l0quar) episcoporum magister,
.

Psalmorum, qui

monasteriis .Egypti dienoctuque

scripsit schoiastico et aperto

tenentur, libros tres

Instructionum librum

unum

De
;

virginitatis

sermone multa id est, bono ad Marcellum presbyterura li;

De

origine et

qualitate
:

ac remediis principaliura

brostres, adversusavaritiam libros quatuor,

De

prae-

vitiorum libros octo
(8I)

singulos quidem de singulis

De Altico Cp. episcopo. Arsacii successore, ; Suidas in suo Lexico Atticus episcopus Constantinopolitanus post Arsacium.quipostChrysostomum rerum ecclesiasticarum procurationem habuit, genere quidem fuit Sebasta, urbe Armenice ; ab adolesceutulo uero in philosophia eruditus fuit a monacho Maccdonicce sectce. Qui autem tunc Sebastce in philosophia excellebant, ex Eustathii schola prodierant, quem episcopum et ducem hujus
ita
:

liberaliter fuit institutus, cautus etprudens evasit. Laborabat in antiquorum lectione, in ipsis volutandis pernoctans. Postea vero scriptione longum valere jussa, ad vitce genus oratoriis exercitationi-

bus addiclum se contulit. Ex bis Suidae verbis dicit videtur aelas ipsius Suidae (a) colligi posse enim se cognovisse Eustathium Sebastae episcopum, Attici magislrum : qui Atticus sub anuura Christi 4'2o vivere desiit, et Sisininm in cathedra Cp successorem habuit.
:

loci
*

monachorum cognovimus
Imo

.

Atticus,

postquam

scriptoris cujus verba Suidas adducit.

219

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS

I.

DIDASC. ET IIISTOR.

220
et

Salonium episcopum Genesim Hexaemeron unum, Homilias episcopis factas multas, et Sacramentorum
librum unum,
in

senti judicio libros quinque, ad

A

peritus,
fortiter.

scripsit

advcrsus Ncstorium eleganter

Cap.LXXXI. Samuel Edessena?
ter,

plures (Gennad. c. 67

Ecclesiae presbvhaereticos

1.

Cap. LXVII.
initio

Paulinus, composuit tractatus

Quadragcsimae, De die Dominico Paschae,

Dc De

adversus Ecclesiae inimicos composuit (Gcnnad. c. 82
>.

mulia

obedientia,
c. 68).

De

pcenitentia,

De ncophytis (Gcnnad.
in

Cap. LXXXII. Claudianus, Viennensis Ecclesiae prcsbylcr, vir ad loquendum artifex, et ad dispucomposuit tres quasi De statu vel snbstanlia anim.c libros (Gennad. c. 8
subtilis,

Cap. LXVIII. Hilarius, Arelatecsis cpiscopus,
sanctis Scripturis doctus,

tandum

absque pcrsonarum acceptione, omnibus castigalum opus praedicationis ingessit. Sub Valentiniano floruit (Gennad. c. 69).
Cap. LXIX. Leo, urbis Romae episcopus, scripsit

Cap. LXXXIII. Prosper.episcopus Aquitanicae regionis,

scrmonc scholasticus,
multa

et

assertionibus ner-

vosus,

composuit

:

Chronica

a

condilione

ad Flavianum Constantinopolis Ecclesiac episcopum, adversum Eutychen presbylerum, epistolam. Sub Leone claruit (Gennad. c. 70).
Cap.

primi liominis usque ad captam

urbem Romam a
et

Genserico, Vandalorum rege. Fccit

librum advor-

g

sum opuscula
lutaria, ille

Cassiani quae Ecclesia Dei probat sa-

LXX. Mochimus, Mesopotamius

infamat

nociva.

presbyter
sibi contrariae

Et revera Cassiani

et

apud Antiochiam,scripsit odversum Eutycbenegrcgiu.m libellum (Gennad. c. 71).

Prosperi de gralia Dei, de libcro arbilrio, sententiac
inveniuntur. Epislolae quoque Leonis

papae

De

Incarnatione Christi

Cap.
scripsit

LXXI. Timothcus, Alexandriae episcopus, ad Leonem imp. librum valde suasorium
c. 72).
in Bajensi [al.

adversus Eutychen
c. 8

ab ipso

dictalae sunt

(Gennad.

(Gennad.

Cap. I.XXXIV. Fauslus, ex abbate Lirinensismonastcrii,

Cap. LXXII. Asclepius Afer,
nos (Gennad. c. 73).

apud Rcgiun

Galliae episcopus
satis

factus, vir
li-

Vain

divinis Scripturis

intentus,

composuit

giensi\ territorio episcopus, scripsit adversus Aria-

brum De Spiritu santo, et cgregium opus De Dei qua salvamur, ct alia (Gennad. c. 85).
Cap.

gratia

Cap. LXXIII. Petrus, Edcssenac Ecclesiaa presbyter, declamalor insignis, scripsit variarum causa-

LXXXV.
ot

Caasarius, Arelatensis, urbis epi-

rum

tractalus

:

et in

morem
(85),

sancti

Ephraem diac. 74).

scopus, vir sanctitate ol virtutibus celebris, scripsit
egregia
scula
:

coni psalmos metro composuit (Gennad.

grata, et

monachis valde necessaria opuet libero arbilrio. c.

Cap.

LXXIV.

Petrus

nalione

Pannonius,
ct

De graiia quoquc

Floruit

presbyler, scripsit duos libros de virginitatc

sub Anastasio. (Gennad.
Cap.

con-

86 ).

temptu mundi.
Cap.
in

LXXXVI. Sorvus

Dei episcopus scripsit adin

LXXV. Pastor episcopuscomposuit libellum modum Symboli parvum (Gennad. c. 76).
1

versus eos qui dicunt Christum

hac

vita

degenin

tem

non vidisse carnois

suis oculis
et

Patrem, sed

Cap. LXXVI. Victor, Cartenna Mauritanniae
vilatis

post resurrectioncm ex mortuis
ci-

ascensionem

ccelos,

episcopus, scripsil adversum Arianos librum
poenitentia
filii

danlis

unum, De

unum, ad Basilium quemdam
Homilias
c. 77),

super morle

consolatorium librum.

translalus est in gloriam Patris, hoc romunerationem marlvrii, ostendens ex Scripturis Dominum Jesum semper carnoisoculis et Patrem et Spiritum sanctum vidisseMJennad. c. 87).
ei in

cum

ctiam multas composuit (Gcnnud.

Cap. LXXVII. Buconius, Castellani Maurilaniaj
oppidi cpiscopus, scripsit adversum Ecclesne inimicos. Judaeos et Arianos el alios h;ercticos.
suit

Cap. LXXXVII, Viclorius, natione Aquitanicus,
cahulator sludiosissimus, composuit iiasclialem cur-

Compo-

sum

post quatuor priures computistas, id ost llip-

etiam Sacramentorum egregium volumen (Gonc. 78).

polytum,
i.onnatl.

Eusebium,
c. 8J

Theophilum

ct

Prosperum

nad.

Cap.

LXXVIU.

Mus;enus, Massilionsis Ecclesiae

D

Cap. I.\\\\ III.Thcodoretus, Cyri civitatisepiscopus, a Cyrorege Persarum condite, scripsil De

prcsbyter, in divinis Soripluris dodua, excerpsit de sanctis Scripluris lecliones, totius anni leslivis die-

lnoarnatione Domini, advorsuin Bulychea

piesby-

bus aptas, responsoria
poribus
ct lcciionibus

et

Psalmorum
ct liomilias

capilula, temet

congrurntia,

Sacraraen-

torum egregium volumcn,
nad. c. 79).

quasdam(Gen-

»um, qui huDioseorum llexandria Scripsit iu Christo fuisse no^ant. nianam carnom Historiae. Sub Lcone ii dcccm libros eccleaiasticse
torum,
el

tloruit

(Gennad.

c.

I

CAP.
lus, in

I.WIX.
divinis
in

Vincentius presbyter, DAtioneGalSacriptuiil cxorcitatus, focil coinc.

Cai\

LXXXIX.

Gennadius, Conslantinopolitanus

epiacopus, vir
nioloin

lingoa nitidus, et ingenio acer,

Da-

mcntarium
Cap.

Psalmos (Gonnad. Syrus
(86),

80

1.

n

integro

commentatus
^:

est

;

bomilias atiam

LXXX.

gcnerc Aloxandrinus,

inultas Bcripsit
i

(Genoad.

c. 90).
.

arte medicus, ex philosopho

monachus,

vir dicondi

M'. \>.. Theodorus

prcsbyter

io

Ccelesy-

ria,

composuit
anad.

libruin

advorsum

luereticos

Dc con-

(88) (irnnadio c ".'i Paulus. (86) Gennad. 81 Cyrui.
.

c

91

TkeoMut.

;

821
Bonantia
Veteris
et

DE SCRIPT. ECCLES.
Novi Testamenti.

LIBRI

QUATUOR.

LIB.

III.

222

Claruit sub

A

Cap. XCIV. Ilonoratus, Constantinae Africae civitatis

Zenone.

episcopus,

scripsit

ad Arcadium
c. 95).

quemdam

Cap.

XCI.

Sidonius

,

Arvcrnorum episcopus,

epistolam exhortatoriam (Gennad.

Beripsit varia et

grata opuscula ad diversos, diverso
et

metro vel prosa,

epistolarum insigne volumen.

Cap.

Sub Zenone claruit (Gennad. c. 92). Cvp. XCII. Joannes Antiochenae parochiae ex grammatico presbyter^ scripsit quaedam adversus
,

dit libellum

XCV. Cerealis episcopus, natione Afer, De catholica fide (Gennad. c. 96).
(88),

edi-

Cap.
civitatis

XCVI. Eusebius
episcopus,
fidei et

Carthaginis Africae

bereticos,
c. 93).

De Dei

et

confessor publicus, scripsit

et

hominis pcrsona (Gennad.
urbis
et

expositioncm
libus

altercationes quas

cum

praesu-

Arianorum habuit.

Cap. XCIII.
scripsit

Gelasius

,

Romoe

episcopus,

grande volumen ac praeclarum ct tractatus divcrsarum scripturarum et Sacramentorum elimato sermone et adversus Petrum et Acacium epistolas. Fecit et
, ,

adversus

Eutychen

Nestorem

Cap.
sus

XCVII.

Gennadius,

Massiliae

praesbyter,

scripsit adversus

omnes

haereses libros octo, adver;

hymnos
claruit.

in similitudinem

Ambrosii.

Sub Anastasio

(Gennad.

c. 94).

Nestorem libros sex et adversus Eutychen libros undecim adversus Pelagium libros tres tractatus De mille annis, in Apocalypsin et epistolam de tide (Gennad. c. 100).
; :

LIBELLUS
Cap.
scripsit
,

III

EX ISIDORO SUBLECTUS.
B
Cap. VII.
Sedulius presbyter edidit tres libros
heroico metro

I. Osius Cordubensis civitatis episcopus ad sororem suam de laude virginitalis epi-

compositos

:

quorum primus signa

stolam,

pulchro ac diserto comptam eloquio. In
Constantio perterri-

et virtutes Veteri s

Testamenti potentissime resonat

Sardicensi etiam concilio quamplurimas ipse edidit
sententias. Hic in senectute
tus,

reliqui vero

gestorum Christi sacramenta vel mira-

a

cula intonant (Isidor. c. 7).

Arianae impietati consensit. Qui cum contra Gregorium Eliberitanum episcopum, residens fastu

Cap. VIII. Possidonius(89), Africae provinciae epi-

scopus stylo prosecutus

est

Vitam

S. Augustini

;

in

quasi regalis imperii, sententiam

conaretur expri-

qua plusquam
suit

quadringentos libros ejus

enumerat.

mere, os

vertit,

distorquens pariter et cervicem, ac*
eliditur,

Cap. IX. Primasius, Africanus episcopus, compo-

de sessu

in

terram

atque

illico

cxspiravit

(Isidor. c. I).
C.vp. II. Idatius, Hispaniarum episcopus, cognomento et eloquio Clarus, scripsit adversus Priscilliani dogma, ct maleficiorum ejus artes, librum. Hic

sermone scholastico De haeresibus libros tres, directos ad Fortunatum episcopum (Isidor. c. 9). Cap. X. Proterius, Alexandrinae Ecclesiae antistes, scripsit epistolas ad Leonem Rommae sedis antistitem, de festivitate Paschali (Isidor. Cap. XI.
c. 10).

cum

Ursacio episcopo, ob necem ejusdem Ursacii, cujus accusatores exstiterant, Ecclesiae communione
privatus, exsilio

Paschasinus, Siciliensis episcopus, edi-

Q

condemnatur

flsidor. c. 2).
scri-

unam Paschalem episiolam, ad Leonem supradictum papam (Isidor. c. H).
dit

Cap.

III. Siriciits,

Romanae urbis episcopus,
c. 3).

Cap. XII. Joannes Scotus vel Chrysostomus
librumllrpi {pusswv, id est Denatura

,

in

psit decretalia

opuscula (Isidor.

Scripturis insigniter eruditus, scripsit eleganti stylo

Cap. IV. Paulinus presbyter edidit libellum De benedictionibus Patriarcharum, triplici intelligenlia.
Hic
(

omnium rerum.
Italus
,

Cap.

XIII.

Theodulus, natione

scripsit

scripsit

Vitam Ambrosii, petente Augustino

unam eclogam de

Veteri Testamento

et

fabulis

Isidor. c. 4).

gentilium contextam, in qua veritatem

fidei astruxit,

Cap. V. Proba, uxor Adelphi proconsulis,
posurt

com-

periidiae falsitatem dextruxit.

centonem de Christo

,

Virgilianis

coaptatum

Cap. XIV. Julianus, cognomento Pomerius, natione Maurus, in Gallia presbyter ordinalus, scripsit

versibus; qui inter apocryphas scripluras computatur (Isidor. c. 5).

octo

libros

De animae

natura,

in

dialogi

morem

:

C\p. VI. Joannes Constantinopolitanae sedis episcopus, cognomento Chrysostomus, scripsit multa
et praeclara

quorum primus
tur,

continet, quid sitanima, vel qualiter

credatur ad imaginem Dei facta. In secundo loqui-

opuscula

,

et

diversos

tractatus. Cujus

utrum anima corporea

sit,

an incorporea.

In

quam plurima eloquentiae num sermonem translata

fluenta de Graeco in Lati- rj tertio disserit, unde primo homini sit anima facta. sunt. Hic Theophili AleIn quarto, utrum nova anima sine peccato fiat ac
,

xandrini episcopi discordia oppressus, ab Arcadio imp. innocenter damnatus, atque ab episcopatu ejectus, Ponto in exsilium retrusus moritur (Isidor.
c. 6;.

peccalum primi hominis, ex
liter trahat.

illo

propagata originaquac
sit

In

quinto describit,

facultas

animae. In sexto loquitur,

unde

sit

ea discordia, qua

carni spiritus, vel caro spiritui adversatur. In septi-

188)

Gennad.

c.

97 Eugenius.

(89) Isidoro c.

8 Possidius.

-;

2-23

HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS
autem
scribit

I.

DIDASC. ET HISTOR.

mo

de differentia vilarum ac mortium,
et

A

vel resurrectione carnis

animae

,

sive

de morte

Cap. XVII. Eucherius episcopus, elegans sentenornatus in verbis tiis edidit unum opusculum
,

,

carnis, ac de ejus resurrectione.

In octavo loquitur
:

De laude
c. 15).

ererai,

dulci

sermone dictatum

(Isidor.

de his quae

in fine

mundi

futura sunt

vel de qu.c-

stionibus quae solent de rcsurrectione proponi, sive

Cap. XVIII. Hilarius, Arelatensis episcopus, scripsit

de finibus bonorum atque malorum. Condidit

etiara

Vilam praedecessoris
\p.

sui Honorii (90) episcopi,

unum
tione,
vitiis

libellum

De

virginibus instituendis, alios quovitae
:

suavi ac praeclaro eloquio dsidor. c. 16).
('.

que tres prognosticos De futura
vel
actnali conversatione
c.

contempla-

XIX. Aprigius, Pacensis

Ecclesiae Hispaniascientia eruditus,

necnon etiam

De

rum

episcopus, discrta lingua

et

atque virtutibus (Isidor.

12).

cxposuit Apocalypsim Joaimis apostoli, subtili sensu
san-

Cap.
cti

XV. Eugippius abbas composuit Vilam
Regulam monachis

Severini monachi, et

(Isidor.

sermone, melius plane quam veteres ecclesiastici viri exposuerunt. Scripsit et nonnulla
atque
illustii

c. 13).

alia (Isidor. c. 17).

Cap. XVI. Fulgentius Afer, Ecclesiae Ruspensis
episcopus, in confcssione fidei clarus, in Scripturis capiosissime eruditus,

Cap. XX. Juslinianus imperalor, quosdam libros Dc Incarnalione Domini edidit, quos etiam per di-

loquendo quoque dulcis,
sublilis,

in

o

versas provincias misit. Condidit et rescriplum contra

docendo ac disserendo
quibus haec sunt
libri
:

scripsit

multa, ex
arbilrio
et

Ulyricianam synodum (Tsidor.

c. 18).

De

gratia Dci et libero

responsionum septem contra haereticos;

unus
lidei

C\p. XXI. Cassiodorus (91), ex senatoribus Ravennae praefectus, arte philosophus, professione mo-

liber

De De

sancla Trinitatc

;

ct liber

Regula? verse

nachus

,

transtulit

de Graeco

Tripartitam

Histo-

et alius
libri

De sacramento

IncarnationisChristi;

et

duo
ser-

riam; exposuit
scripsit.

magnifice Psalterium, et raulta alia

vcrilatc praedestinationis; liber

De

quaestioet

nibus; liber altercationis, plurimi tractatus

Cap.
scripsit

XXII. Boetius, (92) patricius vel consul,
librum De sancta Trinitate,
et

mones. Sub Anastasio

claruit (Isidor. c.

14).

alium De con-

(90) Honorati. (91) Magnus Aurelius Cassiodorus Senator omnibus nominibus dictus est Variarum auctor, vir ^criptis et honoribus clarissimus, quem Cassiodorum

pendium concinnavit Jordanus

sive

Jornandes Ra-

errore appellamus. Audiendi quippe non sunt qui Senatorem xorr tioyrp dictum putant, quasi proprium ejus nomen fucrit Cassiodorus. Nam verum ac proprium ejus nomen fuit Senator; quod ipse suis omnibus epistolis praefixit lib. xi et xu Variarum, et quod unum suis ipse Faslis indidit anno 513, cum de suo consulalu ageret. Sed invaluit error, ex ea, quam dixi, opinione nalus, quasi Senator epilhetum esset, non nomen, ut Cassiodorus tanquam proprio nomine vocitetur, cum id cognomen revera fuerit a patris nomine ductum. Patri enim Senatoris nomen fuit Cassiodorus; a qua filius Cassiodorus Senator est nuncupatus, et omnibus nominibus, ut dixi, Magnus Aurrlius Cassiodorus Senator. Noster itaque Senator patrem habuit Cassiodorum ;
inolito, si dicere licet,
,

G

vcnnre episcopus, qui anno quingcntesimo tricesimo vixii. Quaequidem omnia cum mss. codicibus collata, nolisque iliustrata Guilielmus Fornerius, jureconsultus Aurelianensis, 1600 LuletiaB edenda curavit. Scripsit insuper Commentarios in Psalmos ex Augus"tino fere desumptos, et Basileae an. 1491 typis edilos item in Cantica, cum Aponio, Friburgi o.")38 cxcusos. Tripartitara deuique Hisloriam, ex Socrate, Theodorelo ct tribus Grsecis auctoribus Sozomeuo, per Epiphanium Scolasticura in Latinam liagaam vers.s, confecit. Ciironicon ejus primus
:

,

cui patriciatus, post praefecturam prtetorii, a Theoderico Gothorum rege est delatus, et de quo, ejasque avo ac patre mulia lib i, epist. 3 et 4, ipse auctor Variarum narrat, et ad quem cliam scripla cst epi stola viccsima octava lihri terlii. Senatori siquidem
filio, dc quo Honorius hoc capiie agit prtefecluram ac deinde patriciatum deiulit non Theodericus, sed Athalaricus rex ejus aepos, ul ox lib. i\ epist. 24 ct !''>. Ii(|iict ia quibas recto nomine Senator
,

Joannes Cochheus, etThomse Moro inscripsil. Divinarum lilterarum lnstituiionem Jacobus PaoMlius a Plantino edendam curavit. Omnibus denique honoribus in repablica Romana et Theoderici regis aula perfunctus Cassiodorus, demiim ssaeolo valere jusso, monaclmra induil, Vivariense prope Rhcgium in Calabrio cumobiuni coadidit, eiqae ut abbas praefuii, ac scholam sacrarum litterarura ibidem instituil, et sub annum Christi quingentcsimum sexageedidit

simum senex
i|)

decessit.

Anicias Manlius Severiaus Boetius, philoso-

plius el oralor, sapiealia, eloquentia, pietate, martyrio illust'is, ab Bnnodio, Cassiodoro, Procopio, aliisque eximie lau lalus, anno Christi quiogente-

D

,

,

:

nuncupatur Cumularimus, inquit, /'. C. hrnrfiriis dirilrm moribus, nostris copioswn virtutibus plenum magnis honoribus Senatoretn. Scripsit auiein libros \n Variarum epistolaram item librum De anima maxime pium, De iastitutione divinarum Scriplurarum seu lccliouuni libros dui Scripturss, es Beda De schematibus ct tropi (a); Dc orlliographia, De seploni disciplinis De ainicilia I)e com]>ulo paschali Chronicoo breve, ab iniiio mundi usque ad lempora Theoderioi OMrogothorum in ltalia regis, hoc est, usque ad annum
;
,

simo decimo coasul ordiaarius sine collega fuit. A Theoderico Ostrogothorum io Italia rege, uoa cum Syramachos uo, anno quingentcsimo vicesimo sc\tii, interfioi jussas, Ticiai gloriose occubuit. Errat aatem Oauphrius Panvinius, ipii ipsum anno quingentesimo vicesimo secundo iterum coosulem,

cum symmacho
i>to Boetii

socero,
:

;

duo
alicri
lib.

filii,

Symmachus

lcs
lilii

onlinarii Foeronl
:

censet. Nam anno el Boetius, conauquorura uni nomcn a socero,
fuisse

avo consulatu
Bcribit
:

Buum
u

imposuit. De horum eopulato lius sic De consolatione
i

;

;

:

duos pariter eonsules liberos tuos provehL tub [requentia Patmm, sub plebis domo ilarrilatc vidisti. 1:1 quid diram lihrros ronsulrs,

Cum

Chrisii qniagentesimura deoimam nonum. Soripsil ilcm libros xu Historiae Golhorum, ul ipse in prologo epistolarum suarum asserit cujus Hisloriic com:

quorum jam
rrl ariti

ut

in

ik astatis

tmtrU
t

vel patrrni,
,

Scio alilcr

spocimen oluctt ingemi visum Jul. Martiano Rots

scriptori

(a)

Beda post Cassiodorum

vixit.

•2-25

DF SCRIPT. ECCLES. LlBRI QUATUOR.
Quadrivium de Gra^co transtulit, id arithmeticam, musicam, geometriam, astronoet
;

— LIB.
baptismi
sicut

III.

220
;

solatione,
est,

A

Filium adoptivum ct non proprium dicunt

tertiadc

baptismo

Christi,

quod iterare non
Joannis
et

licet,

quarta de
;

miam

dialecticam vero explanavit.
interticitur.

A Theoderico

distinclione

Christi
sit

quinta,
(Isidor.

Gothorum rege Mediolani

quod
c. 20).

Filius

Pater

invisibilis

Cap. XXIII. Pacundus, Hennianensis Ecclesi.v episcopus, duodecim libros De professione calholicae
Ecclesia? edidit (Isidor. c. 19).

Cap.
tionis in

XXV.

Justus, Urgelitanse Ecclesiae episcopus

et frater pra?dicti Justiniani, edidit

libellum exposifratres

Cap.

XXIV.

Justinianus,

Valentinffi

Ecclesiae

Cantica canticorum. Hujus quoque
et Elpidius

episcopus, ex quatuor fratribus et episcopis,

eadem

Nebridius
c.

quaedam scripserunt

(Isidor.

matre progenitis unus, scripsit librum Responsio-

21).

num ad quemdam Rusticum, de
stionibus
:

interrogatis quae-

Cap. XXVI. Martinus, Dumiensis monaslerii sanctissimus pontifex, ex Orientis
in

quarum prima responsio

est de Spiritu

partibus

navigans,

sancto

;

secunda contra Bonosianos, qui Christum

Galliam venit,

ibique conversis ab Ariana impiefilium,

qu;e supersunt ex iis quae in octoginta illustres sui sulatum una gesserunt. Verum hsec profcclo nimia p» saeculi viros scripserat. II. Q. Aurelius Symmachus L. F. orator. Hujus est hallucinalio. Praeterquam enim quod meminisse sunt Epistolarum lihri novem, ac decimus Relatiooportebat, Graecos et orientales iilos consules fuisse, num, quas in praefectura Urbana scripsit. In quibus et ad Boetii familiam nihil pertinere, evincere poteet famosa relatio de ara Victoriae legitur, cuiS. Amrant quse modo citata sunt verba Boetii. Ex quibus brosius et Prudentiusresponderunt. Proconsul porro liquet, hosce ejus tilios consulares aetate pueros Africae anno 370, Praefectus Urbi anno 384,Consul fuisse, cumexsilii sui Consolalionemscriberet. Quod denique ordinarius, cum Taliano, anno 391 fuit. sane dici non roterat, si ante viginti, eoque plures Uxor illi Rusticiana Orfiti filia; mater, Acyndini annos, consules fuissent. consulis, quem avunculum propterea vocat, soror Caeterum alii Boetium scribunt, alii Boethium ; germana. Is est, qui apud Macrobium disputat in quod quidem, si Graecae vocis origo spectetur, reSalurnalibus cui Griphum millit Ausonius de ctius erat. Sed usus obtinuit ut Boelium potius quo loquitur S. Augustinus, cum aSymmachoP.V. dicamus. Scripsit autem, praeter Philosophica, liMediolanum ad rhetoricam professionem missum se brum de S. Triuitate, ad Symmachum, socerum lib. Confess., cap. 13, scribit. De quj item suum librum De unitate Trinitatis librum De v, Prosper lib. iii De promiss., cap. 38; Sidonius duabus Christi naturis, adversus Euthychen; librum epist. 1, et aliis locis; Socrates lib. v, cap. 14, et De tide; libros quinque De consolatione PhilosoCassiodorus lib. xi, agunt. phiae, seu exsilii sui, quos, posl Rudolphum Agriet
: ;
: ;

Vitae Boetii, quifiliosejus consules facit Patricium llypatium, qui anno Chrisli quingentesimo con-

ad

Symmachum

cum

paucis epigrammatis,

colam et Joannem Murmellium, Joannes Bernartius commentario illustravit, et Plantiniani 1607 ediderunt. Opera ejus junclim Veneti 1491 et Basilienses
1516 typis evulgarunt. Ut autem Boetius versu et prosa valuit, sic et Graecam simul Latinamque eruditionem complexus fuit. Quod omnia ejus opera, itemque Eunodius lib. viii. Epist. et Cassiodorus lib. i Variarum, epist.
anniversario ritu a Ticinensibus 23 Octobris cclebratur; conditusque est ibidem in aede S. Pelri in Coelo Aureo (ubi el S. Augustinus quiescit) ut Phil. Ferrarius in Catalogo sanctorum Italiae narrat. Sunt qui no45,
testantur.
natalis

III.
C<

Q. Flavianus
filius,

Memmius Symmachus,

unicus

oratoris

a

quo et

patris epistolae, post ejus

mortem, digestae et editae. Proconsul itidem Afrkae anno 415, praefectus Urbi anno 420 fuit. Hujussunt Relf.tiones, quae de Eulalii adversus Bonifacium papam contentione ad Honorium Aug. scriptae, a Baronio Annalibus sunt insertae. Quxstoretiamcandidatus, et praetor ineunte aetate fuerat.

Nam

utrius-

Ejusdem

dies

que
et

filii

sui

honoris crebro in epistolis Symmachus,

tarunt, veterem

Romanorum eloquentiam una cum

Boetio desiisse. Ejus Vitam, post Martianum Rotam, Franciscus Moncada, Aitonee marchio, Graece Latineque doctissimus (quem 1665 praepropere sibi ereptum Belgaa luxerunt), Hispano sermone conscripsit; quam utinam quis in lucem proferat.

sumptuum ejus praelurae meminit Olympiodorus Thebanus, apud Photium, Symmachos inter Romanae urbis ditissimos numerans. IV. Q. Aurelius Symmachus (sic enim appellatur novella 4 Valentiniani), consul ordinarius cum Actio III consule anno 44 fuit avus, ut opinor, Gallae viduae in epistola Fulgentii, qua Gallam Symmachi palrici filiam sic affatur Et licetavo, palre,socero, marito consulibus pridem fueris inter sceculares
;

:

illustris.

V.
Boelii

Aurelius

Memmius Symmachus,

patricius.

Quod ad Symmachum,
exstat ad

socerum,

atlinet,

ipsum

lib.

vn, Ennodii epistola numero
:

D

vicesima quinta. Eumdem Boetius hoc ornat elogio lib. ii De consolatione Viget incolumis, illud pretiosissimum generis humani decus, Symmachus socer, vir totusex sapientiavirtutibusque factus. Enno dius originariam Symmachorum familiae eloquentiam, nobilitatemque fuisse praedicat. Nec frustra
:

quia docti fere

omnes

fuerunt,

et

summis

dignita-

tibus illustres. Atque hoc quidem loco non abs re fa<turus videor, si Symmachos, qui Boetii aetate, et

superiore saeculo vixerunt, suis singulos notis distinxero ducto exordio a parte Svmmachi oratoris.
;

Boetii socer (qui aliquot ei opuscula sua iuscribit) anno 485 consul ordinarius, sine collega sub OdoaTheoderico rege judex in causa Basilii cre (uit. et Praetextati, qui magicarum artium accusabantur, inter alios delectus, epist. 22, lib. n, apud Cassiodorum. Apud quem et aliae sunt Theodoriciejusdem ad Symmachum epistohe. De eodemHormisdapontifex epist. 28 et 66. Caeterum ab eodem Theodeincitato, rico, impiis delatorum criminationibus crudeliter una cum Boetio genero, caesus est, ut Procopius lib. i De bello Gothico narrat. Hujus filiae duae memorantur, Rusticiana uxor Boetii, et

A

Galla

;

Isfuit.
\. L. Aurelius Avianus Symmachus, praefectus Urbi anno 364 cujus meritorum series, et eloquentiae testimonium in stalute inscriptione continetur, uuam illi duplicem, Romse scilicet ac Constantinopoli principes poni jusserunt. Virum doctum Marcellinus lib. xxvii appellat. Sed ejus restat unica epistola

gnus
quit.

I.

de qua, praeter Fulgentium, Gregorius MaivDialog., c. 14, agit. Filium nullum reli-

qui sequitur. collega Boetii in consulatu anni quingentesimi vicesimi secundi, uon hujus Sym-

Nam

VI.

Symmachus,

machi

patricii filius, sed nepos fuit, ex filia Rusticiana et Severino Boetio prognatus. Sic fere 6'irmondus in suis ad Ennodium notis.

.

227
tate

IIONORU AUGUSTODUN. OPP. PARS.
ad fidem calholicam Sucvorum populis, rcgufidei ct sanae religionis constituit,

I.

DIDASC. ET HISTOR.
quarum
Registrum

A

suisse dicitur et viginti homilias in Ezechielem, ei
intinitas epistolas,
tur. Floruit

lam

ecclesias in-

collectio

dici-

formavit, monasteria condidit, copiosaque praecepta
piae institutionis

sub Mauritio (Isidor.
librum Historiae.

c. 27).

composuit.Librum quoque De

diffe-

Cap.

WXIII. Gregorius(94),episcopusTuronenXXXIV.
Lcander, ex monacho
Bieticae,

rentiis quatuor virtulum, prudentia, fortitudine, juslitia et temperanlia scripsit, ct aliudvolumcn episto larum, plenum cultura omnium virtutum lsidor.c.22)
|

sis scripsit

Cap.

Hispalensis
vir suavis

Ecclesiae, provincite

episcopus,

Cap. XXVII.
litterarum

Avitusepiscopus, scientia
edidit
:

sanctarum
heroico

eloquio, ingenio praestans, vita atque doctrina clarus, composuit,

doctus,

quinque

libellos

metro compositos quorum primus est de origine mundi, secundus de originali peccato, tertius de sentenlia Dei, quartus de diluvio mundi, quintus dc transilu maris Rubri.Scripsit et ad Fulcinam sororem De laude virginitatis librum unum pulcherrimo carmine compositum, et eleganti epigrammatc
coaptatum (Isidor.
c. 23).
j,

dogma,

et

duos libros adversum haerelicorum unum ad Florentinam sororem de insti-

tutione virginum, et

unum
et

contra Arianos,

etunum

de conlemptu mundi,

multas epistolas ad Grego:

rium papam,

et

ad alioscoepiscopos

et

orationesin

toto Psalterio, et in sacriticii laudibus

multa dulcic. 23).

sone composuit. Floruit sub Phoca (Isidor.

Cap.

XXXV.
in

Licinianus Carthaginis Spartariae
doctus, scripsit epistolam

Cap. XXVHI. Cap.
stini

Dracontius composuitheroicis ver-

episcopus,

Scripturis

sibus hexaemeron crealionis

mundi

(Isidor. c. 24).

De sacramonlo
Cap.

baplismatis, et alias multas

de

di1.

XXIX.

Victor, Tununensis Africae Ecclesia;

versis causis. Claruil sub Mauritio tlsidor c. 29

episcopus, scripsit a principio

mundi usque ad Juct

XXXVI.

Severus, Malacitanae sedis antistes

tempora nobilem Historiam (Isidor. c. 25). Cap. XXX. Benedictus (93) abbas monasterii Casini, scripsit Rcgulam monachorum, per totum munqui [liberj

libellum advcrsus Vincentium episcopum

unum De
('.

virginitate,

qui dicilur

Arianum Annulus. Sub

Maurilio

floruit (Isidor. c. 30).

dum promulgatam,
Cap.

omnium justorum

u\ XXXVII. Joannes, Gerundensisecclesiaeepi-

spiritu plenus scribitur.

scopus, nalione Gothus,scripsitRegulammonachiset

XXXI. Joannes

Constantinopo!isepiscopus,

omnibus Deum timentibusnecessariamilsidor.c.31).
Cap.
et

natione Cappadox, edidit ad Alexandrum episcopum

XXXMII.

Eulropius

Valenlinae

Ecclesiae

librum De sacramento baplismalis (Isidor. c. 26). Cap. XXXII. Gregorius, Romanaeurbis episcopus,

episcopus, scripsit cpistolam

De

unctione chrismatis,
(Isidor. c. 32).

aliam

De distinclionemonachorum

organum

sancti

Spiritus,

incomparabilis

omnibus

Cap.

XXXIX. Maximus,
Gothorum

Civsaraugustanai civitatis

suis praedecessoribus, multa prae sole praeclara, ac
prae obrizo auro pretiosa,
scripsit ad
,

r

episcopus, mulla composuit versu prosaque,et quam-

supradictum

dam

historiam

(Isidor. c. 33).

ad Leandrum cpiscoquinque voluminibus pum librum Job largo eloquentiie fonte explicuit, Dialogum de miraculis sanclorum, ad Petrum archidiaconum. Quadraginta oracula Evangeliorum, imo totum tcxlum quatuor Evangeliorum sermocinando, populo expo-

Joannem

:

Pastoralem curam
triginta
et

Cap. XL. Isidorus, Hispalensis episcopus, innumera scripsit opuscula, ex quibus baec sunt libri Ftymologiarum viginli duo, liber Glossarum, liber Sentcntiarum, Synonyma, liber de Diflerenlia. To:

tum Velus Tcstamentum

dupliciter exposuit,

histo-

rice et allegoricc, et multa alia. Floruit sub Heraclio.

LIBELLUS IV DE VARIIS COLLECTUS.
Cap.
I.

Beda(95), monachus ctpresbytcr Anglicae
:

D

tione templi libri duo, in librura

Regum

liberunus,
libri

provinciac, scripsit infmita, ex quibus sunt haec

In

Qua'stionum
Ires, in

triginla, in

Proverbio Salomonis
libri

Genesim

libri

quatuor,

De labernaculo
libri

ctvasisejus

Cantica cnnticorum
et

septcm, in
et iu

ac vestibus saccrdolum

quatuor,

De

acditica-

et

Danielem

duodecim Prophelas

Esaiam parlem

Nursinus, antesignanus ac princeps, coenobii Casinensis conditor, ibidem anno salulis quingcntesimo tricesimo nono in Domino obpapa fuse dorraivit. Ejus ras gestas S. Gregorius Gregorii lilib. u Dialogorum. Qnem prosequitur lirum Ingolstendienses Gracco-Laiinum anms supe(93) Hencdictus, natione Ilalus, patria

rum

libros duos,
et

De

miraculis

S.

Juliani librum

monachorum in Occidente

unum,

I

De miraculis S. Martini libros quatuor. Scripsit iosuper libros decem Historias Francorum quos aimo ordinationis suaa vicesimo primo, Christi quingentesimo nonagesimo quarto absolviL Ati^ue
eos quidem, post editiones varias, Andreaa Quercetanus ope quinque codicum mss. diiigeuter emendlr
vit.oi

rioribus publicarunt. De variis regulil »'1 Conslitutionibus asceticis fuse dinerai in Oodice nostro Regularum, Antuerpiae anno 1G.KS edilo. (94) Georgius Florentius Gregorius S. Eaphronio Turonensi episcopo defuncto in cathedrasuccessit,

tomo I Scriptonun Historias Francorwn anno, 1636 Lutetiss Parisiorum publicavit. Subjunxil eoin

dem
ille,

lomo

Fredegajrii Scholastici
et

Chromcoo, o^iod
(jorii

jubente Childebrandocomite, Pipini Francorum

regis patruo, scripsit,

a fine

Ilisio'

Austrasitt regis, anno cenlesimo septuagcsimo tertio a Iransitu seu obilu S. Marlini, hocest, aunoChrisli quingenlesimo sepluagesimolerlio ul ex eodcm uregorio lib.i,c.I, iniraculorum S. Marlini datur colligi. Scripsit De

anno duodccimo Sigcberti

:

TuronensU usque ad Pipini i|>sius consecrationem perduxit, quodque hactenus nomine Appendicis eumdem Gregoriura fuil vulgalum. Apua euradem Quercetanum raperies Karii Aventicensis episeopi
Chronicon. (95) S. Beda, origine AngloSaxo

M
ut

gloria

martyrum liluum

uiuiiii,

De

gloria

confcsso-

734

obnt,

; ;

DF SCRIPT. ECCLES.
Hieremur.
in

LIBRI

QUATUOR.
pturae.

— LIB.

IV.

230

Esdram

et

Neomiam
in

libri tres;

in li-

A

Sub Leone
11.

tloruit

Romae moritur
),

et sepelitur.

brum
unus
;

Tobiae libri duo,

item

in libros

Canticum Abacuc liber Regum et Paralipomonon, in
Moysi, et Josue,
,

Cap.
civitatis

Alcuinus (95*

natione Anglus, Eboraicae

diaconus,

otlicio scholasticus, dignitate

ab-

Job, in Pantaleuchura
bolas, in Ecclesiasten

et in

Parain

bas, magister Caroli

imperatoris, scripsit

brevitcr

in

Cantica

canlieorum,
in

omnes
multa
Cap.

libcrales artes ad prscdictura
alia praeclara.
III.

imperalorem,et

Esaiam.

in

Esdram
quatuor,

capitula mulla,
in

Evangelium
in

Marci

Iibri

Lucam

scx,

homilias

Amalariu (9G) Metcnsis episcopus, sub Luex monasterii Fuldensis

Evangelii libri duo, in Apostolum multa

capitula, in

dovico, scripsit libros qualuor de divinis sacramentis.

Actus Apostolorum
libri

libri

duo, in Epistolas canonicas
tres;

Cap. IV. Rabanus

(97),

septem, in Apocalysim

in

capitula

de

abbate Moguntinensis episcopus, scripsit mirabilem librum De mysterio sanctae crucis,
et

toto
sos,

novo Testamento

;

epistolarum liber ad diver-

totum Vetus

et

de sex aetalibus unus, de mansionibus fdiorum

Novum Tcstamenlum

oposuit. Sub Ludovico
in

claruit.

Israel libri
sextili,

novem, de
vitae et

Isaia unus,

de

ratione

bis-

de aequinoctio novem, de

historiis

Sancto-

Cap. V. Paterius (98) quidam rcdegit tcstimonia Scripturarum quae beatus
,

librum

Gregorius

rum. Librum
sancti

passionis S. Felicis confessoris
et

introducendo exposuit.

de metro in prosam transtulit; vitani

passionem

g

Cap. VI. Smaragdus

(

l i9),

abbas monasterii Sancti
offictis

Anastasii de Gra2co in Lalinum correxit Vitam sancti Cutberti monachi et episcopi metro et prosa composuil; Historiam Anglorum quinque libris edidit
;

Michaelis, Lectiones et Evangelia in divinis

legenda per circulum auni exposuit,
nasticae

et

librum

Martyrologium de

nataliliis

sanctorum
li-

librum

Hymnorum

diverso metro sive rhythmo,
elegiaco metro,

brum Epigrammatum rum, et De temporibus
beti,

De natura

re-

professionis congruum eomposuit, Diadema monachorum vocavit et Grammaticam majorem, Donatum exponendo, explicuit. Cap. VII. Haymo (100), quidam Homilias in Evan,

moquem

singulos libros, item alium

De

gelia solemnia fecit. Hic

et

librum

de voluptate

tempo; ibus majorem, librum

De orthographia

alpha-

mundi composuit.
Cap. VIII. Henricus quidam Homilias in Evangelia fecit.

librumDemetricaarte,De schematibusettropis,
est, de figuris et

hoc

modis locutionum sacrae Scri-

historiae ejus Anglicas conlinuator et Matthaeus Westmonasteriensis traduut. Opera ejus omnia, quae inveuiri potuerunt, tomis octo Colonienses 1612 ediderunt sed utinam Bnlannus aliquis in iis recensendis ad tidem mss. codicum praestet operam In tomis istis sunt Don pauca Bedae falso ascripta de quibus Bellarminum in Catalogo, et Possevinum in Apparatu sacro, et Baronium in Annalibus consule. Vilam certe S. Vedasti non Beda, sed Alcuinus, S. Palricii Probus, S. Colurobani Jonas monachus. S. Arnulfi Metensis Paulus diaconus, scripserunt. Coramentana in Epistolas S. Pauli, non Bedse, scd Petro Tripoiilauo abbati, a Cassiano laudato, Baronius in gestis anni 562 attribuit, sed pro Beda pugnat Bellarminus libro citato. Vixit autem et obiit Beda in suo ad fluvium Tinam monasterio, in dioccesi Dunelmensi. Flaccus Alcuinus, patria Britannus, Bedae (95 discipulus, a Carolo Magno in Galliam evocatus, et abbas monasterii S. Martini apud Turones creatus, anno octingentesimo quarto vivere desiit. Opera ejus omnia, quae reperiri potueruut, Andreas Quercetanus 1617 Lutetiae evulganda curavit, praefixa ejusdem vita, quam per anuos digessit. (96 Amalarius, Metensis Ecclesiae diaconus, Ludovici Pii jussu, libros quatuor De divinis ofliciis contexuit. Quos quidem libros Amalario Fortunato, Treverensi episcopo, hactenus falso typographi altribuerunt. Amalarius porro Metensis, ut dixi, diaconus (quem Honorius hoc capite episcopum Metensem non recteappellat Amalario Treverensi episcopo aetate suppar, vir fuit longe eruditissimus. Ab isto Amalario Metensi (facta e palatio Aquisgrauensi li:

I

:

ricalium, edendam curavi. Quod ad Amalarium Fortunatum episcopum Traverensem attiuet is a Carolo Magno Constantinopolim ad imp. Michaelem Balbum, cum Petro abbate Nonantulae, dicecesis Mutinensis, missus fuit. Successorem in cathedra habuit Hettum, cujus epislolam ad Frotarium Tullensem episcopum citat Sirmondus in notis ad tom. II
, ;

'

i

Conciiiorum Galliae. (97) Rabanus Maurus, Fuldensis in Hassia vel orientali Francia abbas, non Bedae, sed Alcuioi auditor, anno octingentesimo quadragesimo septimo in locum Otgarii archiepiscopus Moguntinus est ordinatus, obiitque anno octingentesimo quinquagesimo sexto ut Pithaeani Annales et Lamberlus Schafnaburgius testantur. Opera ejus omnia quae a Jacobo Pamelio, et Georgio Golvenerio repereri potuerunt, tribus tomis 1627 Coloniee sunt edita. (98) Paterius, Gregorii I papae discipulus, S. R. E. secundicerius (cujus Beda in Commentario ad Cantica meminit), collegit ex ejusdem S. Gregorii operibus tres libros Explanationum in varios utriusque Testamenti libros Romae 1553 in folio excusos. Claruit anno Christi sexcentesimo. Ita Molanus in sua
:

D

;

ms. Bibliotheca sacra. (99) Smaragdus, abbas monasterii
in Saxonia,

S.

Michaelis
inter alia 1540 typis

ordinis

Benedictini,

scripsit

Diadema monaehorum, Antverpise anno editum Commentarium in Regulam S. Benedicti,
;
;

Coloniae 1575 Collectiones in Epistolas et Evangelia totius anni, Argentorati 1536 in fol. excusas. Claruit

i

anno noningentesimo oetogesimo.
(100) Haymo, monachus Fuldensis, Rabani Mauri discipulus, demum Halberstadensis terlius in Saxonia episcopus, scripsit in Apocalypsim libros septem De amore ccelestis palrise libros sex Epitos

brorum copia) Forma

institutionis

canonicorum

et

sanctimonialium canonice viventium, ex diversis veterum Patrum ac doctorum sententiis concinnata, conciliique Aquisgranensis judicio et auctoritate, anno Christi octingentesimo decimo sexto, comprobata fuit quod ex Ademari Chronico Engolismensi
:

;

men

Rommentaria in XIII Prophetas, Cantica, Psalmos et Epistolas omnes S. Pauli item
historiae sacrae,
;

Sirmondus observavit. Dictam porro Formara
tutionis canonicae notis a

insti-

me

illusttatam, Antverpiae
et

1638

cum

codice

Regularum

Constitutionum cle-

ex quibus nonnulla ColoHomilias in Evangelia niae, alia Antverpiae. Parisiis, et alibi sunt excusa. Baronius censet illum obiisse anno octingentesimo quinquagesimo tertio alii ad annum octingentesimum tricesimum quartum referunt ejus decessum.
: :

231

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS.

I.

- DIDASC.

ET HISTOH.

232

Cap. IX. Notgerus (101), abbas monastcrii Sancti Galli, Scquentias et tropicos versus et multa alia

A

contra Bcrengarium haereticum. Sub
lloruil.

eodem Henrico

composuit. Sub Othone

fioruit.

Cap.

XV. Anselmus

(107),

ejusdem Lantfranci

Cap.

X. Paschasius
(103),

(102)

librum

De

corpore

discipulus, ex abbate ejusdem Cantuariensis Ecclesiae,

Domini composuit. Cap. XI. Pclrus

Angliae provinciae, episcopus, multa
;

memoranda
de sancta

cognomcnto Damiani, e\
,

conscripsit

ex quibus
;

hsc

sunt
liber,

:

Liber qui dicitur
scilicet

monacho
contra

et

eremita
qui

episcopus

scripsit

librum

illos

Simoniacos

reordinare
fioruit.

censue-

Cur Deus homo Trinitale, unus

Monologii

runt, et multaalia.

Sub Henrico Pio

(104) monachus, cognoquaidam scripsit et dulcisonum mento Contractus, cantum composuit. Sub eodem Henrico fioruit.

Cap. XII.

Hermannus

Verbi, unus De De lapsu diaboli, unus De libero arbitrio, De gratia Dei, De predestinatione, et multa alia Deo digna. Cap. XVI. Rupertus (108), Tuitiensis monaslerii,

De

Incarnatione

processione sancti Spiritus, unus

Cap. XIII. Bernoldus (105). Conslanliensis Ecclesias presbyler, Romanum Ordinem sub quarto Henrico composuit.

abbas, a Spiritu sancto per visionem illuminatus, totam pcne Scripturam egregio stylo exposuit. Sub
quinlo Henrico
floruit.

R

Cap. XVII. Honorius
scula edidit

(109).

Lantfrancus (106, Cantuariensis ex episcopus, scripsit librum de corpore Domini abbate

Cap. XIV.

clesiae presbyter et scholasticus,
:

Augustodunensis Ecnon spernenda opu;

Elucidarium

in tribus Iibellis

primum

(101) Notgerus, abbas coenobii S. Galli apud Helvetios, habetur inventor Sequentiarum, ut vocant, quas Nicolaus papa in Missis decantari permisit.

hanc inventionem Notgero Leodicensi episcopo (qui anuo millesimo scptimo vivere desiit) ascribuut. Nonnulli suspicantur unum eumdemque Nolgerum primoin Helvetiisabbatem S. Galli, et postea episcopum Leodici fuisse quod tamen non probatur rcrum Leodicensium scriptoribus.
Alii
;

Chronicon ab anno millesimo quinquagesimo quarto (ubi HermannusContractus desinil) usque ad annum millesimum deduxit quique varia opuscula pro Gregorio VII. papacontra schismaticos scripsit; partim a Gretsero in Apologia pro eodem pontilice, parlim a Sebasliano Tengnageho 1612 Ingolsladii
;

edita.

(102) Paschasius Ralbertus, Corbeiensis in Picardia, regni Galliaj provincia, abbas, lemporibus Ludovici Pii imp. floruit, et primus serio ac capiose De veritate corporis ct sanguinis Domini in Euchara ejus, post

OpeNicolaum Mameramum et Joannem Ulimmerium, Jacobus, Sirmondus ad tidein mss. codicum recensuit.etjunctim edenda Lutelioecuravit. (103) Pelrus Damiani (sic a fratris sui Damiani nomine vocatus), S. R. E. cardinalis et episcopus Ostiensis, primum monachus fuit in eremo Fonlis exinde varia monastcria ooodidit in CaAvellani
ristia

contra Bertramum presbyterum scripsit.

Lanlfrancus, patria Papiensis, ex abbate Cadomensi episcopus Cantuariensis, Roraano concilio eonlra Berengarium habito interfuit, et contra eumdem scripsit librum De Eucharistiae sacramenlo quem, a Joanne Ulimmerio ad fidem mss. codicum casligatum. Lovanienses et alii cxcuderunl. Statuta ab eodem monachis in Anglia Benedictinis
(106)
:

G

praescripta Clemens Benerus Duaci edenda curavit. (107) S. Anselmus, Seduni apud Bhaetos natus, ex Lantfranci Cantuariensis episcopi discipulus abbate Beccensi episcopus Cantuariensis, anno mil,

:

merinensi, Perusina, Favenlina, Ariminensi, aliisque dioecesibus ac demum Favenliaj, in monasterio sui inslituti, anno 1080 in Domino obdormivit. Res illius gestas scripserunt Joannes monachus, ejus discipulus, Joannes Antonius Flaminius, Au;

gustinus

monachus Camaldulensis, et Hieronymus Rubeus in Historia Ravennate. Opera ejusdem omnia Constanlinus Caetanus in tres lomos redegit, et Roma? annis superioribus pul)licavit. (104) Hermannus Contractus, ex Veringensium in Suevia comitum stirpe oriundus, in Augia MaFortunius

lesimo centesimo nono ad vitam meliorem transiit. Opera ejus junctim 1573 tribus tomis Colonienses, de quiet post aucliora Lugduncnses publicarunt bus videjudicium Bellarmini ia Catalogo. BJosdem lihros tres E|)istolarum scorsim Joannes Picardus Lutetise edidit. Exstant et alice ejusdem epistolae pluriime in Bibliotheca Joannis Cottoni in Anglia, et alibi. Vilam cjus scripsil Eadmerus seu lulmerus corrupte Edinerus), monachus Cantuariensii quiet res in An^ha potissimum gestas ab anno 1066 usque
:
;

jore

monachus, scripsit Chronicon a Chrislo nato usque ad annum millcsimum quinquagesimum quartum, quo et obiit. Christianus Urstisius vulgatae
:

D

editionni aliam locupletiorem adjunxerat, sed Henricus C.anisius, e regione respondentem tomo I Lectionis antiquae, tertiam edilionem, aliis

Hermanni

ad millcsimum centesimum vicesimum secundum Alius ab isto fuit Anselmu9 litteris consignavit Laudunensis scholasticus. (108) Bupertus Tuitiensis abbas iquod est monasterium Benedictinorum ad Hhenum, in ripa Germanica, ex opposito Colonia? Agrippina; situm), anno millesimo centesimo tricesimo quinto, iv N >nas Martias decessit. Scripsit nnilla, tribus lomis
Colonia' l;i77 et antea Antverpia>.i Lovanii excusa. Suorum operum ipse catalogum recensel in epislola ad Cunonem episcopum Ratisponensem, cui libros suos De divinis officiis dedicat. Errat nulem, cum
scribit,

longe

aucliorem

atquc emendatiorem, ex

inanu-

scripto codice Auguslani monasterii SS. Afrae et Udalriei, 1001 publicavit. Ul autem diversilatis hujus causam inquiramus, sunt qui censent, Hermanno in conscribendo Chronico id evenisse, quod oli.n et

non convcrti panom

in

eorpus Christi.

dum

hodie multis scriptoribus qai fetum lambendo formare, variare et subinde augerc solent. Sunt qni quovarietatem istam descriptoribus attribuunt rum alius nonnulla adjecerit, resecuerit alius, pro suo quisque caplu. Id enim aniiquitus plerumque factum fuisse observo in illis libns quos monachi in suum privatum aut publicum usuin descrilu::

Bucharistia, sed assumi a VerbO divino, quemadmodum assuinpta est humanilas. Hunc erDe sacrarorom Hollarminus in Catalog o, et lib.
contirilur

m

mento Fucharlsti;e cap.
refatant.

11 et 15,

itemque

alii

passim

(109^ Ex variis Honorii Auffustodunensis operibus exstant Commentaria in libros Salomouis. loni;c 1540; Dialogus de praedestinatione et libero
I

bant. (105) Bernoldus, alias Bernaldus et Bertoldus, Coustantiensis presbyler , idem, nisi fallor, qui

arbitrio 1662, et aha ejusdem opuscula 1681 ibidem eiusquc e aniin.T De oflicio M excusa
;

Gemma

;

eeremoniis, Lipsust5l4; De bnagine mundi libri Opus cjus De tres, Spine 158J el alia alibi cdila.

I

133

I.IHKH de

DK H.KHKSllU
fu-

S.

234

do Cbrislo, secundum de Ecclesia, Lertiura
tura viia
distinxit.

A Augusto
anima

:

Scalam

coeli,

Ce gradibus visionum, De

Libellum De saneta Maria, qui

cl

de Deo quocdam de Augustino excerpta,
;

Sigillum sanctae Marise intitulatur
arbitrio, qui Ineviiahile dicitur:

unum De libero unum libellum Ser:

sub dialogo cxarala

Kxpositionem tolius Psalterii
;

cum

Canlicis miro
ita

modo

Cantica canticorum ex-

monum,
lalur
;

qui

Speculum
totius,

Bcclesiee

nuncupaiur

:

De

posuit,

ut prius

cxposita non videantur. Kvan-

ineontinentia sacerdolum, qui

Otlendiculum appel-

Summam Gemmam animae
ramentis,

de

omnimoda

gelia, quffi bcatus

Gregorius non exposuit
;

;

historia

Clavem
;

;

de divinis

ofliciis

Sacramenlarium
sex diebus,
vitie

pbysicae de naluris rcrum

Refectionem menlium
vilae,

Neocosmum de primis
;

De

feslis

Domini
;

ct

sanclorum. Pabulum

de

Eueharistion de corpore Domini

Cognitionem

praecipuis feslis
Kcclesiae.

bune libellum

De Luminaribus
Quis post hunc

de Deo

el

ajterna vita;
;

Imaginem mundi de
gloriam de

disposiet

Sub quinlo Henrico
sit,

floruit.

tione orbis

Summam

Apostolico

scripturus

posteritas videbit.

Luminaribus Ecclesiee sive De secriptoribus eccleBiaaticis, quod nunc dedimus, visum fuil in libellos quatuor parliri: eo quod tres priores ex Hieronymo, dennadio et Isidoro fere sint deccrpti.adeoque velut epitomen conlineant. Huic tamen suo operi Honorius non paucos scriptores, qui apud tres istos ve-

leres nomenclalores desiderantur, parlim intexuit, parlim subtexuit. Subindc etiam in hac ipsa anacephalae si aliqua admiscuit, quae multum lucis affe-

R "

runt. Vixit aulem Augustoduni in Burgundia, llenrico V imperante, sub annum salulis millesimum

centesimum vicesimum.

IXDEX SCHIPTORUM ECCLESIASTICORUM.
Quos Honorius Hieronymo, Gennadio
et Isocloro adjecit.

Alcuinus, lib.

iv, c. 2.

G
iv, c.

Hermannus

Contractus, lib. iv, c. 12.
lib. iv,

Amalarius Melensis,
Beda.
lib. iv, c. i.

lib.

3.

Honorius Augustodunensis,
15.

c. 17.

Anselmus Cantuariensis,

lib.

iv, c.

Joannes Scotus,

lib.

m,

c. 12.
lib. iv, c.

Lanfrancus Cantuariensis,
lib.

9.

Benedictus abbas Casinensis,

m,

c. 30.

Notgerus abbas,

lib. iv, c. 12.
Iib. iv, c. 10.

Bernoldus Constantiensis,
Boetius. lib.

lib.

iv, c

5.

Paschasius Ralbertus,

m,
lib.

c. 22.

Paterius Secundicerius S.

R. E.
4.

lib. iv, c.

Cassiodorus,

m,

c. 21.
lib.
i,

Petrus Damiani,
c. 16.
iii,

lib. iv, c. 11. lib. iv, c.

Dionysius Areopagila,

Rabanus Maurus,
7.

Gregorius Turonensis,
Henricus Homiliarius,

lib.

c, 33.

Rupertus Tuiliensis,

lib. iv, c.

16.

Haymo Halbersladenss,

lib.

iv, c.

Smaragdus abbas,
Theodulus

lib. iv, c.

6.

lib. iv, c.

8.

Ilalus, lib.

m,

c.

13.

LIBER DE HiERESIBUS.
(Bibl. Patr.

XX,

1038.)

Cum
restat

eos

PR.EFATIO. summalim notavimus
illos

D
,

sequitur eligit. Fit autem haereticus errore et contentione,
fendit, et
ls

qui

claro lu-

dum

quis errorcm

suum contenliose deet

mine Catholicaj doctrinae Ecclesiam illustraverunt,
ut

sapientium dicta vel scripta contemnit.

etiam

slrictum

quasi
runt.

tetro

fumo

haeretici

notemus, qui eam dogmatis obfuscave-

quippe Ecclesiae conlradicit,
existit.

ab ejus

fide alie-

nus

Non

est

aulem

haereticus judicandus
est
intelligit, si

Haeresis

igitur dicitur elcctio.

Inde haereti-

qui Scripturam
sese correxerit,

aliter

quam

modo

cus dicitur elector, quia quisque hanc seclam

quam

cum

a doclore audierit.
8

Patrol. CLXXII.

23.'i

HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS
DJ«:

I.

DIDASC. ET HISTOK.
pudenda tantum contegunt.
Ili

236
sc
in

ILKRHTICLS JUD.KORUM.
clerici

A
dicuntur

sophantur,

Apud
divisi.

Judaios fuerunt hac octo haereses.

igucm

projiciunt, a.norc allerius \itae.

Phariscei crant

Judaeorum,

ct

Horum

luercsis erat

quod traditioncs suas

praeferebant mandatis Dei.

Sadducad erant monachi Juda-orum, et dicuntur justi. Horum hacresis erat, quod resurreclionem corporum ncgahant, animam cum corpore interire proedicabant.

Quidam pliilosophi dixerunt hunc mundum esse Deum, ut Dionysius quidam mentem dixerunt Deum, ut Thales Milesius quidam animum in hominibus manentem, et lucidum, ut Pythagoras
; ; ;

Legem Moysi
Judaeorum

recepcrunt, scri-

quidam sine tempore incommutabilem, ut Plato quidam solutam mentem, ut Cicero I Tusculana quidam spiritum et mentem, ut Maro, ^Eneid, libro
;
;

pta prophetarum respuerunt.

scxto, vers. 726, 727.
haeretici,
illos

Etseni

quidam

dicenlcs
absti-

Item ahi philosophi, ut Platonici

mundum
;
;

affir-

hunc esse Chrislum, qui docuit
nentiam.

omnem

mant incorporalem
ex atomis
;

;

Stoici

corporalem

Epicurus

Pylhagoras ex numcris

Heraclilus e\
/urretici.

Marbonad

alii

haeretici, qui
illos, in

dicunt ipsum

csse
J5

ignc. In

Ecclesia Christiana fucrunt hi

Christum, qui docuit

omni re sabbatizare.

Simoniaci
tenlavit

a Simone
Spirilus

Mago
sancli,

dicli,

qui

pecunia

Genistai haerelici de seminc Abrahae se gloriantes. In

donum

ab apostolis cora-

Babylone quippe
Israelitis

alii

Judsei paganis mulieriin

parare. Hi dicunt creaturam non a Deo, sed a qua-

bus,

alii

misti, reversi

Jerusalem, ab
jactantioe

dam superna
nandi
:

omni populo
sibi

se diviserunt, et hoc

nomen

spirilualia, sunt

sumpscrunt.
haeretici

qui

Omnes qui emunt cum Simonc mago damautem vendunt, sunt IeziUe, cum
virtute

crealam.

Simoniaci,

Mcristai

quosdam prohetas

recipiunt,

Iczi,

servo Elisei reprobandi, qui salulera vendidit,
Elisaus
gralis dedit, et

quosdam non
Samaritce

recipiunt.

quam
ci

ideo lepra

Naaman

haeretici

solam legem custodiunt, proquolidie vestimenta
et

adhacsit.

pihetas respuunt.

Emerobaplistce haeretici

corpora sua lavant.
Dl<:

Mcnandriani a Menandro discipulo Simonis diHi mundum non a Deo, sed ab angelis factum asserunt. Hi Chrislum passum negant. Hi conjugia
cli.

ILERETICIS PAGANORUM.

communia
cli,

Iiabent.
j

Xieoluita a Nicolao diacono, Stcphani socio di-

Philosophi erant patriarcliae haereticorum, intcr

qui uxores suas

communes

fecerunt.

quos plures fuerunt haereses.
Plalonici a Hatonc
dicti,

qui

Deum

animas, anssecula
in pri-

p

Gnostici ab excellenlia scientiac dicli. Hi

gelos rero corpora crcasse, el post multa

aatarara Dei csse dicunt

:

animam bonura Deum et malum

animas

in

divcrsa corpora redire,"et omnia

fmgunt.
Carpocratiani a Carpocrate quodam dicli. Hi Christum honinem tantura de utroque sexu natum
dicunt.

slinum statum revcrti, dixerunt.
Stoici

a loco

dicti.

Stoa
ct

(juippe porticus

erat

Athenis, in
In hac
Hi,

qua sapentium

fortium facta erant.

Zeno philosophus discipulos suos insliluit. tam grave orane, peccatum uniforme dicunt
;

Cirinthiani

a

Cirintho

quodam

dicti.

Hi cir-

cumcisionem observabant, mille annos
Na%areei a Nazareth vico

in voluplale

esse trilicum
sola

quam aurum furari. Beatitudinem in anima constare, animam cum corpore interire
lilla

carnis post resurreclionem futuros pravlicabant.
dicti. Hi Christum liomnia tainen veteris legis

affirmahant.

lium
Platonis

Dei coiititenlur,

Academici, a

Academia

dicli.

Hi

custodiunt.

omnia incerta opinantur.
ita

IIujus sectai repertor fuit

Ophis dicitur coluber. Inde Ophitai haarctici quia
colunt serpentem, eo
virlutis
I)

Arcisclaus, et sectator ejus Dcmociitus, qui dixit

quod

in

paradiso

induxerit

vcritatem

in occulto

latere,

ut

aquam

in alto

cognitionem.

putco sinc fundo.
Pcripatctici a

Ytilcntiniaui a

quodam Valentino
Virgine

dicti.

Hi saecula

deambulationc

dicti

quia auctor

quacdam
stum
per

in

originem Dei crealoris indicunt, Chricorporis de

corum Aristotelcs dcambulando disputabat. Ili dicunt animam cx parte irtcrnam, cx parle mortalum forluito casu agi ferunt.
:

nihil

assumpsisse, sed

eam

quasi

aquam pcr
vcrilatc,

lislulam iransisse.
dicli.

Apcllitiv

ab Apclle
in

quodam

Hi Cbristum
in

Cyuici ab immundilia dicti.
et in

Ili

ut cancs in vicis

plaleis

cum

non Deum

scd liomincin

phantasia

uxoribus coibaiit, diccnles conet

appaiuisse dicunt.

jugium esse justum,
blico

ideo honeslumi jure in puDei, opera

agcndum.
philosopho
dicli.

Aeontkiani a principibus dicti. angelorum ditunt.
dicti,

Ili

omnia opera

Epicurati ab Epicuro

Hi sum-

mum bonum animam nihil
mundum
ductum
dicunl.

ia

voluplate

corporis

conslituunt,

Adamiani

quia

Ad;i*

imilanlur nudililem.

aliud

quam corpus

essc

dicunt

Nudi cnim oranl
:

et

nndi cocunt.

non a Deo regi, sed cx atomis, uude proin

Caiani

dicli,

quia Cain oderant.
filio

Scthiani c Setli
desertis in
die pliilo-

Adam

dicti, qui dicunt

cum*

GymnoeopkUtae, nudi

dcm

esse Chrislum.

37

LIUKR DE H/ERESIBUS.
dicti,

238
dicti.

Melchisediani

quia Melchisedech non Dei

A

Fotiniani a Fotino Smyrnae episcopo

Hi

aeerdotem, scd Dei virtutem prrrdicant.
Angelici, dicti, quia angelos colunt.
qui nihil

Christum

a

Maria per Joseph nuptiali coitu conce-

ptum
hoc

praedieant.
dicli.

Apostolici
is
,

dicti,

proprium possidenin

Aeriani ab Aerio quodam

Hi ofterre sacri-

non recipiunt eos qui aliquid

mundo

cium pro defunctis spernunt.

tuntur.

Cerdoniani a

Cerdone quodam

dicti.

Hi duo prin-

Idem Aetiani ab Aelio nominati. Eunomiani ab Eunomio quodam
Filio

dialectico Aetii

ipia conlraria asseruiit.

discipulo dicti. Hi asserunt Patri Filium similem, et
dicti.

)larcionist(TS a

Marcione quodam

Hi altcrum
,

Spiritum sanctum dissimilem; dicunt etiam
in fide

louum

,

alterum justum

Deum

asserunt

tanquam
et

nullum imputari peccatum
possit Filius videre

manentium.

luo principia Crealoris dicunt.

Origenistce ab Origene dicti. Hi dicunt quod non
Hi

Artotyritce ah oblatione dicti.

panem

ca-

Patrem, neque Spirilus sanctus.
et
coelis lapsas
:

eum

offerunt, dicentes

a primis

homiDibus oblaofferunt in calice

Dicunt etiam animasin mundi principio peccasse,
pro diversitate peccalorum e
,

ionem

a fructibus terras, et
dicti,

ovium celebratam.

corpora

Auuarii

quod aquam solam

diversa in terris intrasse quasi vincula

et

hac causa

^acramenli.

B
Hi vinum

mundum

factum fuisse.
dicti.

Severiani a Severo exorti.
>unt
,

non bi-

Noeliani a Noeto quodam

Hi dicunt Chri-

Velus Testamentum

et

resurrcctionem non
qui et Creathita1

stum eumdem esse
accipiunt

et

Patrem

et

Sipiritum sanclum.

ecipiunt.

Trinitatem in ofliciorum nominibus, non in personis

Tatiani a
[Ii

quodam Tatiano

dicti,

.

;

unde

et

Patripassiani vocantur,

quia

carnes abominantur.
Alogii,

Patrem passum
dicti.

dicunt.
Sabcllio discipulo
Patris et
Filii

tanquam sine verbo

Hi

Deum

ver-

Sabclliani a

Noeli

dicti.

Hi

non credunl, Joannis Evangelia, et Apocalypsim non recipiunt. Cataphrygce a Phrygia provincia dicti, unde Monl)um

unam personam
astruunt.

et

Spiritus

sancti

Ariani ab Ario Alexandrino presbytero exorti.
Hi
diversas substantias in Trinitate faciunt.

tanus. Hi spiritum
in

sanctum, non

in

aposlolos, sed

se traditum asserunt.

Macedoniani a
Hi poenitentibua veniam
,

Macedonio

Conslantinopolitano

Catari a mundilia

dicti.
,

episcopo dicti. Hi negant Spiritum sanctum
esse.

Deum

peccalorum negant

viduas
,

si

nupserint
se

,

tan-

quam

adulteras

damnant

mundiores

caeteris
/i

Apollinaristce

ab

Apollinare vocati. Hi dicunt
et

praedicant.

Christum corpus tanlum sine anima suscepisse,
deitatem pro anima habuisse.

Pauliani a Paulo Samosaleno episcopo
inilium sumpsisse.

exorti.

Hi dicunt non semper Christum fuisse, sed a Maria

Antidicomoritce contradicunt virginitati
dicentes

Mariae,

eam

post natum Christum

viro

commi-

Hermogeniani ab Hermogene quodam materiam mundi Deo sequalem faciunt.
Manichcei a Manes
naturas et

vocati. Hi

stam.
Metanyositoz
[fort.,

Metangiotce], a vase dicti.

quodam Persa substantias, id est bonam
:

dicti.

Hi duas
in-

Augios enim vas dicitur.

Hi substantiam humanae

et

malam,

carnis a diabolo eonditam dicunt.

roducunt, animas ex Deo, quasi ex aliquo fonte

Coliciani a Colico

nanare asserunt

Vetus Testamentum

respuunt,

Deum non

facere

quodam nuncupati. Hi dicunt mala, contra illud Eyo Dominus
:

Novum

ex parte recipiunt.
sine lege vivenles.
dicli.

creans mala.
Floriani a Florino

Anomiani
nim homo
riritus et

quodam
:

dicti.

Hi dicunt

Deum

Anthropomorphitce ab homine
dicitur.

Anthropos

creasse mala, contra illud

Fecit

Dominus omnia

Deum humana membra et umanam formam habere autumant, cum Deus sit
Hi
incorporeus.

bona.
Donatistce a Donato

D
quodam
exorti.

serunt Filium Patre
Filio

quodam Afro vocati. Hi asminorem et Spiritum sanctum
,

Heruclitce ab Heraclio

Hi mona,

majorem,

et

rebaplizabant Catholicos.

:hos tantum recipiunt, conjugia respuunt

parvulcs

egnum cuelorum habere non
yovatiani a Novato urbis
li

credunt.
dicli.

Bonosiaci a Ronoso quodam episcopo exorti. Hi Christum filium Dei adoptivum, non proprium asserunt.

Rom. presbytero

lapsos ad poenitentiam

non

recipiunt, et baptiza-

Circuncelliones, id est agrestes, iidem Coropitae,

os rebaplizabant.

Montani a montibus
ionis in
iae

dicti.

Hi tempore persecuet se

superiorum haeresim sectantes. Hi amore martyrii semetipsos interimunt, ut martyres nominentur.
Priscillianistce a Priscilliano episcopo vocati. Hic
in Hispania ex haeresi

montibus latuerunt,

a corpore Eccle-

diviserunt.

Gnoslicorum

et

Manichseorum

Ebionita; ab Ebione sive a paupertate [an a
ocati.

~sva ?]
justum

permistum dogma composuit.
Luciferiani a Lucifero Smyrnce [Calaris] episcopo
exorti.

Hi Christum perfectum tantum

et

iium pulant. Hi semijudaei sunt, Evangeliura tenent,
t

Hi in haeresim lapsos, et postea ad catholireversos rccipere nolunt.

legem carnaliter servant.

cam Ecclesiam

1

239

HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS
quodam monacho
in'.cr

I.


ita

DIDASC. ET IIISTOR.
ali

£40

Jovinianista'. a Joviniano

dicti.

A

F.uti/chiain

Kulychelc
Hi

Constanlinopolitauo
in
in

Hi asserunt nullarn distautiam csse
virgines
;

nuptas

et

abbate

nominali.

negant

Christo duas

inler abstinentes et epulantos.

naluras esse,

sed solam divinam
,

eo post asin

Elvidiani ab Elvidio
Hi dicunt Mariam alios

quodam presbytero nominati.
filios

post natum Christum

sumplam carnem versam praedicant.

scilicet

carnem

deitatem

de Joseph pcperisse. Paterniani a Palerno quodam exorti. Hi inferiores
corporis partes a diabolo dicunt factas.

Acephali sine capite

dicti

;

a quippe sine, cephale
sunt,
et

dicitur caput. Hi sine auctore
stantias in Christo negant,

duas subio

unam naturam
et

ejus

Arabici ab Arabia provincia

dicti.

1

i

animam cum

personam

pra>dicant.

corpore mori,
asserunt.

et

utrumque
a

in

novissimo resurgere
Africaprovincia3

Theodosiani et Gaianitce a Theodosiano
episcopis Alcxandriae exorli.

Gaiano

Hi ex

duabus unam

Tertullianistce

Tertulliano

in Christo

naluram asserunt.

Carthaginensis civitatis presbytero dicti. Hi

animam
Gnoitce ab ignorantia dicti. Hi dicunt quod Christi

non immortalem, sed corpoream praedicant; animas peccatorum post mortem in daemones converli atlirmant.
15

divinitas ignoret fulura

de die novissimo.
Hi
sicut

TritheiUe a tribus dicti.
in Trinitate ita

tres

personas

Tesseresctedecadita? a qualuordecira dicti

:

Tessera

asserunt tres esse deos.

enim quatuor, deca dicitur decem. Hi pascha quarladecima luna cum
JSyctiges a
Judaeis celebrabant.
vel a nocte vocati.

Sunt

et aline haereses, et sine

nominibus

:

ex quiChristi

bus
Hi vigilias

aliae

trilormcm putant esse Deum,
aliae

aliae

somno

divinitatem passibilem dicunt,
tati de Patre inilium dant, aliae

Christi

nativi-

noctis

respuunt,

dicentcs

noctem

ad

requiem
exorli. Hi

unam operationem
deitalis et

datam.
Pelagiani a Pelagio quodam monacho

et

unam voluntatem

in

Christo

nitalis praedicant, aliae

liberationem

humahominum apud
aliae

liberum arbitrium gratia* Dei anteponunt, dicentes, sufficere voluntatem ad implenda divina jussa.
Nestoriani a Nestorio Conslantinopolitano episcopo nuncupati. Hi sanctam Mariam non Dei sed

inferos Christi descensione negant,

Dei

ima-

ginem habere non aestimant. Item aliae de mundi statu dissentiunt
numerabiles mundos opinanlur,
coaeternam faciunt
aliae
,

,

aliae in-

aliae

aquam Deo
aliae

hominis tantum genitricem prsedicant

;

aliam perso-

aliae

nudis pedibus ambulanl,
,

nam

carnis
in

,

aliam deitatis facientes

,

nec

unum

cum hominibus non manducant

de cor-

Christum

verbo

et

carne, sed alium Filium Dei,

pore Chrisli dubilant, quas omnis calholica Ecclesia

alium filium hominis, affirmant.

damnat.

CATALOGUS ROMAISOKUM PONTIFICUM.
(Dihlioth. Patr. Lmjdun.,

XX,

1026.)

Petrus Galilaeus sedit annis viginti quinque, menses duos dies tres. Ceopit Chrisli

C

Hygiinis Atheniensis annos quatuor, menses
tuor, dies quatuor.

qua

anno quadragctres, dios

simo quarto.
Linus Etruscus annis duodecim mcnscs

Pius annos novcmdecim mcnses sox, dies viginti

unum.
Anicetus Syrus annos undecim,
al.

duodecim.
Cletus annis duodecim
,

novera.

menviginti

tuenscm unum
fuissc.
,

,

dies un-

ses quatuor, dies sex.

decim. Negant

alii

papam

Solcr annos noveni.

monscs sex

,

dios

Clemens Romanus annis novem mcnses duos, dies decem. S. Petri fuit discipulus. Pauli auditor. Hinc protonotarii cioperunt.
Anaclctus Graecus Alheniensis annis novem, monscs duos, dies decem.

unum.
Kleuthcrius annos quindccim
,

menses

tres, dies

duos.
Viclor

annos

uiulecim,

monscs

duos

,

dics

duos.
/c|)licrinus

Kvaristus Belhlomius Syrus, annis novcm, menscs

Romanus annos novem

,

ahis viginli,

deccm, dios duos. Aloxandor Romatnis annos duodccim menses scptem, dies duos.
Sixtus

monsos
(aliis

septem)
Y)

Romanus

annis decem, raenscs duos, diem

decem. C.alixlus annos sex, menses duos, dios decem. Urbanus Romauus anuos quatuor, monses tres, dies duodecim.
sox, dies

unutu.

Ponlianus Romanus annos novera
tres.

,

menses quin-

Telcsphorus annis decem, raenses

que, dies quinipic.

.

2*1

i.ATALOGUS RO.M. PONT.

242
dics

Anlheros Gracus annos undecim, mensem unum,
dies duodecim.

A

Gelasius Afer annos qualuor, mcnses oclo,
oclodecirn.

Fabianus Romanus annos trcdecim, mensesundecim, dies undecim.
Cornelius
dies tres.

Anastasius

II

Romanus annum unum, mensesun-

decim, dies vigintiduo.

Romanus annos

duos,

menses duos,
trcs,

Symmachus Sardus annos quindecim, menses
septem, dies viginti sex.

Lucius
tres.

Romanus annos

tres,

menses

dics

Hormisda Campanus
decim.

annos

octo

,

dies

octo-

Slephanus Roman, annos septem, menses sex.
Sixtus
II

Joannes Etruscus annos duos, menses octo, dies
quindecim.
Fclix
III

Aiheniensis

annum unum
menses duos,

,

mcnsem
qaa-

unum,
,uor

dies

deccm.
dies

Beneventanus annos septem

,

menses

Dionysius annos sex,
-

quinque, dies quindecim.
Bonifacius
II

Romanus annos duos,

dies

viginti

Felix

Romanus annos

quatuor, menses qualuor,

sex#

dies quindecim.

Joannes
unura,

II

Romanus annos

duos, dies quinque.

Eutycbianns

annum

mensem unum, diem

B

Agapitus menses undecim, dies novemdecim.
Sylverius Prusinas
dies undecim.
Vigilius

unum.
Gaius Salonensis annos undecim, menses quatuor, dies duodecim.
Marcellinus
tuor, dies

annum unum, menses quinquei
,

Romanus annos septemdecim

menses

Romanus annos quatuor, menses quase-

sex.

sedccim.

Pclagius

Romanus annos duodecim, menses deocto «

Romanus annos quinque, menses ptem, dies vio-enti unum. n _. Kusebius n Graecus annos sex, mensem
Marcellus
.

cem ^ ies
'

vi g inti

Joanne.? III
,.

Romanus annos duodecim, menses
viginti sex.

unum, dies

undecim, dies
Benedictus

i

res

Romanus annos quatuor
-

,

mensem

Melchiades Afer annos quatuor.
.„,..~. b Sylvester
i

unura

'

dies vi g' nti octo
II

cem, dies decem.

*-

.

Romanus annos .„
,

i>

viginli tres,

.

menses de-

i

Pelagius °
,

Romanus annos

decera,

menses duos,

dies decem.

.. „„ „ ~ ,. „ „ Marcus Romanus annos duos, menscs octo, dies
.

S. Gregorius 6
,.

Magnus Romanus annos tredecim, e
„ „, „ nn decem, Ccepit an. Chnsti 590.
,
. . .

menses

sex, cP.es

^
Julius

Roman. annos duodecim, mcnses duos
Roman. annos
scx,

Sabinianus Tuscus
que, dies novem.

annum unum, menses quinannos quinque, menses

dies

septem
Liberius

menses

tres,

dies

Bonifacius
,

m R° m anus

quatuor.
Felix

decem.

annum unum, menses septem,

dies un

Bonifacius IV Marsus.

d ecm

Deusdedit Roman.
Bonifacius

V Neapolitanus.
,
.

DaniHjus Htspanus annos oclodecim, menses sex,
dies

decem

» j Roman. annos quindecim. Anastasius Romanus annos quindecim.
c ayncius

annos duodectm, menses decem, dies septemdecim. r
Severinus Roman. menses duos, dies quatuor.
,

„ Hononus Campanus

, „ lnnocentius

Albanus annos qumdecim

,,,

.

,

.

menses
,.

Joannes IV Dalmata annum unum, menses novem,
" ,es novemuecim.
,.
,
.

„r,j^«;„. undecmi,

dies viginli
,

j~„

.-

unum.
tres,

~ c >ozimus undecim.
Bonifacius

Cappadox annos

menses
menses

Ires,

dies

Theodorus Hierosolymita annos sex, menses deJ
,.
,
.

cem, d.es octodeeim.

Romanus annos

sex,

octo, dies

D

s Mar tinus Tudertinus, Etruscus, annos sex, men-

septem.
Cceleslinus

sem unum, Roman. annos quatuor, menses decem, Roman.
annos seplem,
dies

dies viginti sex.

Vitalianus Signinus, Latinus, annos quatuordecim

diesquatuordecim.
Sixtus
III

menses sex.
oclo-

Adeodatus Roman. annos quatuor, menses quinque, dies quinque.

decim.

Leo Magnus Roman. annos vigenli unum, mensem

unum, dies tredecim.
Hilarius
•decem.

Sardus annos sex,

menses

tres,

dies

Domnus, alias Domnio, Romanus annum unum, menses quinque, dies decem. Agatho Siculus, monachus, annos duo, menses
sex, dies octo.

Simplicius Tiburtinus annos quindecim,

memsem

unum, dies septem.
Felix
lies
II

Leo junior seu secundus, Siculus menses decem dies septemdecim.
S.
.

Roman. annos

octo,

menses undecim,

Benedictus

II

Romanus menses decem,

dies quin-

septcmdecim.

decim.

.

243

IIONORII

AUGUSTODUN. OPP. PAFIS

I.

DID.VSC.

ET IIISrOR.

2U

Joanncs V Antiochcnus, Syrus annum unum, dies

A

Donifacius VI

novem Conon Thrax mcnses undecim.
Sergius

Slephanus VII
tres.

Romanus dies quindecim. Romanus annis quinque, menses

Syrus Panormitanus

annos

tredccim

,

Romanus

Phaliscus menses quatuor.
II

menses

octo, dies viginti quatuor.

Theodorus

Romanus

dies viginti.

Joannes VI Graecus annos scx, menscs quinque,
dies scptemdecim.

Joanncs IX Tiburtinus monachus annosduos.
Renedictus
III

Joannes VII Graecus annos duos, menscs sex, dies
quindecim.
Sisinius Syrus dies triginta.

Romanus annum unum, menses

quinque.

Constantinus Syrus, annos septem

,

dies

quin-

Lco V dies sexaginta septem. Chrislophorus Romanus menses qualuor.
Sergius
III

decim.

annos septem, menses
aunos duos.
sex,

tres,

dies

se-

Gregorius

II

Romanus annos sedecim, menses
Syrus annis

decim.
Anastasius
III

novem,

dies undecim.
III

Gregorius

decem,

menses octo

Lando Sabinus mcnses

dies

triginta

quin-

dies viginli quinque.

u
menannos

que.

Zacharias Grfccus monachus annos decem,
ses quatuor, dies quatuordecim.

Joannes

X

Ravennas annos quatuordecim, menses

duos, dies tres.
III

Stephanus

II

Romanus

et

Stephanus

Leo VI menses septem.
Stephanus VIII annos duos, mensem unum, dies duodecim.
Joannes XI annos quatuor.

quinque, dies viginti octo.

Paulus Romanus,

annum unum.
viginti

Stephanus IV, Siculus monachus, annos quatuor.

Adrianus Romanus annos

quinque, mcn-

Lco VII Romanus annos
decem.
Slephanus IX
trcs, dies

tres,

menses

sex,

dies

ses decem, dies quatuordecim.

Leo

III

Romanus annos

viginti,

menses quinquc,
septem.

Romanus annos
aliis

quatuor, mcnses

dies sedecim.

quindecim.

Stephanus
decim.

V Romanus menses

Marinus junior,

DI

Romanus annos

tres,

Paschalis Romanus annos septem, dies scptem-

menses

sex, dies

duodecim.

Agapitus junior Romanus annos decem, menses
II

Eugenius

seu junior

annos quatuor,

mcnses

septem, dies dece n.

septem, dies viginti duos.

Romanus dies quadraginta. Gregorius IV Romanus septemdeeim annos. Sergius junior Romanus tres annos. Leo IV Romanus annos octo, menscs tres,
Valantinus
sex.

p ^

Joannes XII annos novcm, menses

tres.

Leo VIII annum unum.
Joannes XIII annos sex, menscs decem.
Benedictus V Romanus dies sexaginta.

dies

Bonifacius VII

Romanus anno uno.
comitibus
viginti

Renedictus
dies ?ex.

III

Romanus annos

duos, menscs sex,

Benedictus VI, ex

Tusculanis

annos

decem, menses octo, dies

novem.

Nicolaus
triginta.

Romanus annos novem, menses

sex, dies

Joannes XIV Papiensis annum unum.
Petrus Joannes

XV

et

XVI annum unum.
monaJoan-

Adrianus junior, scu secundus annos quinquc. Joanncs VIII annos deccm, dies duos.
Martinus
II

Gregorius V Saxo, Germanus sedil annos tftt.
Silvesler
clius.
II

qui et Gcrbertus, Floriacensis

vel

Marinus

Plialiscus,

annum unum,

mcnses quinque.
Adrianus
tuor.
III

Joannes
ncs XVII,
tor
II,

,

Joannes,
Nieolaus,

Sergius,

Renedictus,
VI,
II,

Romanus annum unum, monscs quaRomanus annos quinquc.
annos
quinquc,

Gregorius

Steplianus X,
II,

Alexander
II,

VicLeo Gregorius \ II,

IX,

Stcplianus VI

D
meoses

Urbanus
Ilonorius

Paschalis,

Gelasius
II,

II.

C.;ilixlus II,

Formosus
sex.

Portuensis,

II,

Innocentius

qui

fuit

pontifex ordiuc

105, Christi

anno H30.

;,

||g

COMHBNTARIl

IN

TIM.EUM FRAGMBNTA.

246

COMMENTARIUS

IN

TIMM

PLATONIS

AUCTORE, UT VIDETUR

HONORIO AUGUSTODUBIENSI.
(Victor Coisin, Ouvrages iriedits d'Abailard, append., p,

646.)

On
le i\
e

sait

que

le

Timee de Platon

elait

connu par

le

Commentaire de Chalcidius, au moins des

le

vni e

et

puisqu'on le trouve dans des nianuscrits qui remontent a cctte epoque. On sait aussi que les doctrincs qui v soDt exposees 6taient devenues, au xu° siecle, un sujet d'6tude et de conlroverse. L'inBuence des theories plaloniciennes est visible dans Bernard de Chartrcs. Cependant c'est une question incertaine si ce dernier connaissait Platon autrement que par Macrobe. Abailard ne cite jamais que Ma3 crobe, et il n'v a qu'un seul auteur du xn si£cle que l'on sache positivcment avoir commente Platon cet auteur est Honore d'Aulun. Non-seulement dans le premier livre de Ylmago mundi (cc. 81 et 83), il s'occupe de fexplication des fameux nombres duTimee; mais dans le premier livre de sa Philosophia mundi, 1'ame du monde, fl. i, c. 15), apres avoir rapporte plusieurs opinions qui avaient conrs de son temps sur sur ce point, a des gloses qu'il aurait ecrites sur il renroie, pour l'explicalion de la doctrine platonicienne Plati.n Hanc dicit Plato ex dioidua et individua substnntia esse excogitatam et ex eadem natura et diversa : cujus expositionem si quis quairat, in glosulis nostris super Piatonem inveniet. II serait donc possible quc le commentaire conlenu dans le manuscrit de Saint-Germain 1195, fut celui d'Honore\ En effel, l'auteur (f° 60 v°, c. 1) nous apprend qu'il avait compose sur la physique un livre qu'il appelle nostra Bhilosophia. ou il avait dcmontre qu'il ne peut y avoir de corps situes dans une region superieure a celle du feu. Nullum ergo naturali aspiratione superius debet esse igne. Quod enim dicunt aquas congelatas esse ibi, ita absurdum quod illud dedignamur refellere. In nosira Philosophia satis idem diximus. Or, nous retrouvons cette idee en plusieurs endroits de la Philosophia mundi (1. m, c. 5, 6, etc). Enfln, les auteurs dont il est fait mention dans le commentaire que nous avons sous les yeux, sont precisement les memes que cite ordinairement Honore d'Aulun dans ses £crits sur la physique, ce sont Boece Macrobe et Conslanlin 1'Africain. Voici quelques extraits du Commentaire sur le Timee
siecle.
:
:

,

:

:

«

«

i

• i

fuerit, et unde in eo - Incipientibus Thimteum Platonis inquirendum est quae compositionis illius causa agatur, el qualiter, etc, et cui parti philosophiae supponatur, et titulus. Causa vero compositionis hujus cum inter omnes recte philosophantes justitiam iu conservatione reipublicas principaoperis talis fuil tum oblinere certum sit, circa illius inquishionem maxima fuit eorum intentio. Quorum Trasymachus orator sic ipsam detinivit Justilia e>t qua3 plurimurn prodest ei [supplevimus ei\ qui plurimum potest illud altendens quod propter conservationem justitiae ad illum qui plurimum potest gubernandas reiNon imo justitia est qua5 Socrates ait publicae transferuntur. Cujus detinitione relata in scholis plurimum prodesr ei qui minimum potest. Qui enim plurimum potest, se et sua sine omni justitia con:

:

,

:

;

i

servat; sed qui

-<

«
«

rogaverunt eum quia tam perfectam de ea dederat sententiam Quorum satisfaciens voluntati, de parte ipsius justitiae, id sui discipuli ut de i!la tractatum componeret. est de posiliva justitia tractavit. Juslitia enim alia positiva, alia naturalis. Et est positiva quae ab hominibus inventa, ut suspensio latronis, naturalis vero quse non est ab homine inventa, ut parentura dilectio, et similia. Sed quoniam positiva justitia circainstituta reipublicae maxime apparet, in tractatu de ea ad rempublicam se transtulit, ut circa eam justitiam ostenderet. Sed quia in nulla republica perfectam

mminum, minime. Et

,

«

«

«

«

« «

«

«
«

« « » «

quam in exemplum praetenderet, novam secundum veterem Atheniensium conDeinde Plato, ejusdem discipulus, cum decem volumina de republica composuisset, volens perficere quod magister suus praetermiserat, de naturali juslitia hoc opus composuit. Sed quoniam illa circa crealionem mundi maxime apparet, ad illam se transfcrt. Unde possumus dicere quod materia hujuslibri est naturalis justitia vel creatio mundi. De ea enim propter naturalem justiiiam agit. Agit hoc modo de tali materia ostendendo efficientem formalem finalem materialem causam mundi deinde causam excogitationis animae, et modum et conjunclionem ejus cum corpore, et potentias in eo exercet postea creationem coelestis animalis, aerii, aquatilis, reptilis. Deinde agit de aetatibus hominis, de officio et utilitate membrorum ejusdem, ad ultimum de primordiali materia. Hac utilitate agit de tali materia, tali modo, ut, visa potentia divina et sapientia et bonitate in creatione rerum, timeamus tam potentem, veneremur tam sapientem, diligamus tam benignum. Non uni tantum parti philosophiae supponitur, sed de pluribus aliquid in eo continetur. Quod ut melius intelligatur, partes philosophiae divisione prodamus. Philosophia igitur eorum quae sunt et non videntur, et eorum quae sunt et videntur vera comprehensio. Hujus duae sunt species praclica et theorica. Practicae vero sunt tres etfrca de instructioue morum, ethos enim mos, ethonomica (sic) dispensatura, ethonomus enim est dispensator; politica, civilis, polis enim est civitas; haec docet qualiter respublica tractetur. Theoricae similiter sunt theos enim esl Deus, logos species tres theologia, malheraatica, physica et est theologia de divinis est ratio. Mathematica quadrivium conlinet, dicta mathemalica, id est doctrinalis. Mathesis cum aspiratione est doctrina, sine ea est vanitas et dicitur doctrinalis antonomastice, quia scilicet perfectior sit doctrina in quadrivio quam in caeteris artibus. In aliis enim sola voce fit doctrina; in ista ut et voce
potuit invenire justitiam
finxit.
:
,

,

,

,

:

:

:

;

;

;

247
»

IIONORIl
;

AUGUSTODUN. OPP. PARS
,

I.


:

DIDASC. ET IIISTOR.

218

«

« «

« « « m

« «
« «

«

«
»

«
« u

« «

«
«

« «

«
« «
«

«
« «

« «
« «

«
« «

«
« «

«
«

t

« «
« «

« «

ostenditur sub oculis in figura. Mathematicae sunt quatuor ut cnim dicitur ab ore regula arilhmelica, musica, geomelria, astronomia. Physica vero de naturis et complexionibus corporum est, physi» enitn est aatura. Mosiec Bunl spccies tres instrumentalis, mundana, humana. Instrudiatonica, enarmonica, cromatica. De omnibus mentalis tres melica, mclrica, rilhmica. Melicae trcs dc practica in recapilulatione posilivae justitiae de theoigitur artibui ia lioc operc aliquid continetur logia, ubi de efficiente, fonnali et finali causa mundi el de anima mundi loquitur ; ubi vero de numeris et proportionibus, de inalhematica obi vero de qualuor elemcnlis et crealione animalium, et de pri« [oeipit Thimaeus Platonis, dictus a quodam discipu'o mordiali miteiia, physicae. Titulas lalis est ut conferrct honorem disuo. » Mos cnim Platoni fuit intitulare volumina a nominibus discipulorum scipulo, ut et vitarct arroganliam, et ut sublraheret aemulis occasionem reprchendendi. VelThimaeus quia in eo cst llos philosophiae. lsocrates, elc. Thilliimio (sic) enim est floreo dictus est quasi tlos ma,'us Plalonis diu diflicilis habilus est; noo quia lam perfeclus auctor aliquid obscure dixissct, scd quia lectores ignorabanl arles quaiuin c\ neccssitale fccit meulionem. Cum enim de crealione mundi agcret, de diversis arlibus menlionem facerc oportuit, juxta uniuscujusque proprietates probaliones inducendo. Est igilur ignoratus a Lalinis usque ad tcmpus Osii papse, qui cum sciret in eo inulta uuilia nec tidei conlraria conlineri, rogavit Chaleidium archidiaconum suum, in utraque lingua peritum, ul de Graeco in Latinuin illud transferrct. Cujus auctoritati obediens primas partes illius transtnlit. Scd quia ignorabat utrum placerct an non, misit ad illum ut de illis judicaret, ul, si placerent, cum majori audacia caMera aggredcrelur. Et quoniam difficiles erant ad inlelligendum, super illas commcnlum fecit, et cum parte translata et commento has lilleras misil, quarum contincntia haec cst. In principio excusat se de ignoet quare rantia, postea captat ejus benevolentiam ; deinde ostendit quare tolum illum non transtulit super parlem translatam commenlum fecit. « Descensus ad lilteram talis est. Diflieilis res erat transferre librum Platonis de Graeco in Lalinum sed virtus tua ct amicitia fccit eam mihi facilem. Sed ad hoc quidem aliquis posset dicere :Polestne virIsocrales ille rhelor de tus hoc facerc? Probat quidem... auctoritate Isocratis, sic dicens Isocrales quo in rhetorica legitur, in Exhortutionibus suis, id est in eo libro sic vocato. luudnns virtutem, virlus csl habilus animi modo naturae ralioni consenlaneus, dixit « pencs eam (virtutcm) consistcrc causum tolius prosperitatis : » ex virtute enim omnis prospcritas, quia, ul probat Roelhius, omnia quae coutiogunt l>onis bona sunt; quae vero malis mala sunt et omnium bonorum, id est temporalium et aeternorum. (Sie.) Et cum haec diceret, addidit eam (virlutem) solam esse quae redigerct ad possibilem facilitatem id est facerel taciles res impossibiles, non natura sed usu. Lt nc putaret aliquis eum menlilum csse subjungil prseclare, id est aperte et vere Quid cnim. Probat quod virtuti res diflicilis facilis est, removendo a virtute ea quae gcnerant diflicullalem. Ilaec sunt invita incceptio, impatientia laboris, et hoc est quod dicil quid cnim generosam magnanimitatem, id cst virlutem, et est periphrasis, aggredi, id est incipere, ac si diceret nihil honeslum. Ycl quid cosptum, id esl incoeptum, futiget, nihil scilicet. Antequam enim incipiat, providet an ad perficiendum sufficiat. VI temperet sea labore. Sed quia quod caret allerna requie durabile non est, subjungit tanquam victa difficultatibus. Interpolare cnim labores nalura>est nccessilas, sed vinci fragilitas. Eadem cst. Probato quod virtus faciat rem diflicilem facilem, hoc idem de amicitia, quae quaedam virtus cst diccns eadem est vis amicitia* quae et viitulis est. Esl amicilia voluntas bonorum crga aliquem causa illius ipsius qui diligilur, cum ejus pari voluntate. Exponit qualiter sit cadem vis, et est par extricatio, id est expositio, rerum pene impossibilium, id cst difficilium. Tricac sunt maculae relis inde intricare dicitur involvere, extricare evolvere. Cum alter. Subjungit qualiter amicitia rem difticilem faciat facilem, scilicct cum altcr cx amicis, inler duos enim ad minus est amicilia re ipsa. Heligiose imperare est debita et honesla imperare et possibilia admiuiculentur, id est subveniant effectui complaciti opcris, id est ad eflicientiam operis utrique placiti. Atcr voto parcndi, id est cx voto et voluntate obediendo. Ex voto obedire esl sine spe remuneralionis, sine coactione timoris, conjunctione sanguinis obedire. Conceperas, ctc. Huc usque excusavil se de arroganlia, modo captat benevolentiam Osii cjusdem, per hoc quod uiilcm rem pncvideat. Goncsperas animo, id est prasviderae ; sed anlequam oslendat quidem, ne viderclur mala COnceptio, commendal Osium sic Florcntc nmnihus sludiis kumanitatis. Studium estvehemcns applicatio animi ad aHquid Bgcndum cum magaa voluntate. studia aha sunt humanilatis, ut practiese, alia divinilalis, ut Ihcoricie. Scd cum isle in ornnibus Rorerat, ah maximc in studiis humanilatis. qaia huni.inus homo erat. Vel studia humana dicunlur omnia liominc sciri possunt, in quibus oinnibus istc llorcbat. Sed ipiia sludium sinc ingenio non sufficit, scet oculis

species

:

:

:

;

;

;

:

;

:

;

,

;

:

;

;

:

:

:

:

:

:

MN

:

M

cundum
«

«

illud Iloralii

:

Ego ncc studium sinc diritc vcna

,

«
« «
«

«
« « « •

<

«

»

« .

«

ncc rude quid possit video ingeniuni, addit et ingcnium. Ingenium e^t naturalis vis ad aliquid cito intelligcndum ; undc dicitur ingenium quasi inlu- geoilum Sed quia ingcniorum alia sunt summa, alia niinima, alia media, ad cumulum laudis ad<lii excellenti. Deindc, commcndato eo, oslendit quod conccperai dignam spem operis proventu, id eal operis Platonis de Graeco in Latinum proveniuri. Sed ae videretur Buperflua h;t'c translatio, addit inlentati; nullus enira adhnc transtulerat. l.t quannuam. Alio modo captat ejusdem benevolentiara, Bcilicel removendo ab ca arrogantiam. Continuo, boc quod mihi injunxisii meliufl ipiam ego pos>es facere. /.'/ quanquam hoc ipse, id est banc translalionem possi-s facere facilius, quia doclor, comraodius, quia majoris auctoritatis, lamen ei potius malueris injungere, mihi, quem judicurcs alterum tc,ul estquom ut lediligebas. Bl tractum estaTuIlio qui in libro amiciti» dicit Amicus mcus ett ultcr cgo. Scd, ne videreturinjunxisse vel propter ignorantiam, vcl propter Sndignationcm, ait : credo propter admirabilem verecundiam. Bsl enira quedam verecundia bona, quaedaro mala Mala est quando in bono frigidi maluro quod fecimus confileri vel dimiUce erubesciraus bont esl qaa raalum perpetrare erubesciraus, et scientite vel virtuti quse in nobis sunt nos impares judicamus. 1'osscmnc. Ad noc quidem aliquis posset diccre etsi iste iraperasset, taracn ex arroganlia mcacpisli cum ic posscs excusare; probat quod oon posset, cl hoc est: Oro tc, o aliquis, vel, oOsi. Excusare m«iiiis, id csl hoc oflicium, injunctum inihi a tc, quumvis rcs, id esttranslatio Opcris illius esset urdmi, ego (/(• quo itu senseras (sic ood. Eiqui 009., cdit. censeres), qnero le allerum judicabas, ac .-i dicerel nunquam probal quod oon posset, arguroento a mjnori, quia nec in aliqua parva re voluntali illiusunqunm contradixerat, nedum in isia; et hoc csi et clt o contradicerem huic tanto; ad quantitalem, quia niulia magna villa sunt, subjungil (•/ tum honesto desiderio quinunquam.... id cst ofncium ad te pcrtincns; ofncium id cst congruus actus, quem juxta morcs ct instituta civitatis, vel cx legc vel cx nalura
.
i

:

;

:

I

:

:

;

:

249

COMMENTARH

IN

TIMJJUM FRAGMENTA.
;

250
;

«

«
«


-

«

«

<

« «

«

oportet nos adimplero. Nec etiam in solemnibus, id cst communibus Solon fsicl enim csi communc radc solemnia quasi Festa coramunia dicuntur. Usitatis, id est quotidianis, in quibus amicus amico quasi ct si ita non posses excusarc, iu nugis contradicit s;epe, scd in seriis nunquam. In quo. Diccret aliquis diceres te ignorare. Responsio nolui quia pularctur callida simulatio scientia?. Quidam enim sic negantes callide simulant et hoc est in quo, id est in qua peiitione declinatio, id est evitatio hujus speciosi muneris excusatione ignorationis,\d est excusaudo per ignorantiam, scilicel dicendome ignorare futura esset, id esl reputari posset calida simulatiom scientia\ Itaque, etc. Non erat convenicns excusatio parui. et maxime quia sciebam te, Doo volente, hoc imperave, et hoc est certus vl munus, id est hujus translalionis oflicium, non injungi mihi a tc sine divino instinctu, id est divina voluntate. Propterea, quia non erat causa excusationis, et quia non imperahas sinc divino instinctu aggressus primas partcs Thinari Platonis alacriori mente de inceeptione, spe confirmatorie de pcrfectione, non solum transtuli sed etiam pariis ejusdem translalae, commentarium feci. Ut ait Priscianus super exercitationibus comminisci estplura studio vel doctrina in menle habita in unum colligere. Unde commenpuerorum lum possit dici plurium studio vel doctrina in mente habitorum in unuin collectio et quia secundum hanc detinitionem commenlum possit dici quislibet liber, lamen non hodie vocamus commentum nisi alterius libri expositorium, quod differl a glosa. Commentum enim solum sententiam exsequens, de coutinuatione vel expositione litter* nihil agit. Glosa vero omnia illa exsequilur unde dicitur glosa quasi lingua. Ita enim aperte debel exponere ac si lingua doctoris viderctur decere. Putans, etc. Ilucusque excusavit se de arrogantia reddiditque henevolum illum laudando; deinde docilem, quod transtulit Thimanim Platonis ostendendo. Modo ostendit quare super eas partes commcntarium fecerit, scilicet quia per se ad intelligfndum erant difficiles, et ita reddit attentum, dicens feci commentarium et superflue, scilicet putans, elc. Est exemplum vcl res recondita liber Platonis in Grseco, simulacrum vero ejusdern iu Lalino. Sed simulacrum est obscurius ipso exemplo, quia obscurior est cujuslibet libri translatio quam ejusdem in prima lingua compositio. Causa vero, etc. Quare librum divisit et non totum simul transtulit, ostendit est operis proli.ritas, et utrum placeret an non dubietas, et hoc est causa, » elc.
:

:

:

;

:

:

;

:

:

:

pourrait croire, d'apres ce debut, que nol r e commentaire ne sera qu'une paraphrase du commende Chalcidius. Mais il n'en est pas ainsi. Chalcidius ne s'est propose que de donner 1'interprelation des passages du Timee qui supposent la connaissance des sciences, telle que rarithmetique, la geometrie, la musique, elc. Ici, au contraire, nous avons un commentaire regulier qui suit le texle pas a pas et sans rien omeltre.
taire

On

»

«
»

i

«
« «
« «

«
«

«

«
«

i

inus, duo, tres. Plalo tractaturus de naturali justicia, recapitulat ea quae dixcrat de positiva justitia, unus el continus justitise tractalus, quod facit tali modo, introducendo quatuor personnas, "SocTatem, Thimaeum Hermocratem, Critiam, sub tali tigmento. Cuin esset id moris Atheniensium ut in festa die Palladis in domum alicujus philosophi convenirent, ut ab eodem in ali juo instrucrentur, confingit Thimaeum, Hermocratem et Critiam quartumque cujus nome hic reticet, die festo Palladis in domum Socratis consenisse, et ab eodem in posiliva justitia instruclos esse, finitoque tractatu, quaesitoque ab eis mutuo,id esltractatu de justilia.promissoque, incrastinum venit.Sed quartum de sociis non inveniens sic incu^pit narrare, unus, dao, tres. Sed quaeritur cur Plato, quem coustat nihil sine causa fecisse, cur librum suum a numeris incocpit; et si a numeris fuerit incipiendus, quare ab istis numeris potius (supplevimus potius) quam ab aliis, et quare tres numeros, nec plurus posuit, et quare per cardinalia nomina, non ordinalia illos vocavit. Primo igitur, ut Pythagoricus, sciens maximam perfectionem in numeris esse, quippe cum nulla scilicet creatura sine numero possit existeret, numerus tamen sine quolibel potest existere, ut perfectionem sui operis osten leret, a perfectis scilicet numeris inccepit. Ab istis vero numeris idcirco quia sunt partes perfecti numeri, id est senarii. Perfectus est numerus cujus partes aggregatae reddent aequalem summam. Pars autem senarii secunda sunt tres, tertia duo, sexta unum quae aggregata lalem summam reddunt id est sex. Propter ergo perfectionem, a partibus perfecti inccepit. Amplius inter hos numeros inveniuntur proportiones quai musicas reddunt consonantias. Inter duo enim et unum est dupla proportio ex hac nascitur diapason inter tres et unum sesquiquarta, ex qua diapente inter quatuor et tres sesquiterlia, ex qua diatessaron. Qiua igitur dc creatione rerum, quae concorditer, el proportionaliler facta est, tractare disposuerat, recte a numeris obtinentibus proportiones incoepit. Tres vero tantum numeros ponit, quia de tribus simplici motlo, secundum auctoritatem Boetii, agit de divinis intellectualiter, de mathematicis doctrinaliter, de physicis naturaliter. Tractare de divinis intelleclualiter est, remota omni opinione, quidquid dicatur de divinis certa ratione subjecta confirmare. De mathematicis doctrinaliler agere, est de eis quae pertinent ad quadrivium sic tractare, ut quod regula dicitur sub oculis in figura ostendatur, ut in quadrivio agitur. De physicis vero naiuraliter agere est de naturis corporum, subjecla physica ratione, tractare. Per cardinalia riominat illos vocal, non ordinalia, ne uni alium praeferre videretur. Et haec sunt verba Socratis in crastinum venientis, nec omnes socios invenientis unus, duo, tres, o Thimaee, requiro quartum de numero vestro. Quartus ille Plato fuit, qui quasi ab opere se subtraxit dum non sibi, sed Thimaeo, propter praedictas rationes, illud altribuit. Qui hesterni, » etc.
ut si
:

;

;

;

:

ses

Uauteur continue de commenter longuement le preambule du Timee. II est inutile de le suivre dans developpements sur le deluge de Deucalion, fondes sur une mauvaise physique.et absolument depour-

vus d'interet. Ses explications sur 1'origine d'Athenes et la fable d'Ericthonius n'ont pas plus de valeur. Le commentaire sur le discours m6me de Timee commence aux deux tiers de la premiere colonne dudit feuillet 36 verso. En voici le debut
:

«
«

" «
1

"

• Est igitur Thimaeus de naturali justitia tractatus ad creationem mundi circa quam maxime apparet se transferre. Ut eum perpctuitati qualuor illius causas, seilicet efficientem, formalem, finalem, materialem ostendit, ut ex talibus causis quoddam perpetuum posse creari manifestet. Est officiens causa diyina essentia, formalis divina sapenlia, Qnalis divina bonilas, materialis quatuor elementa. Quae, ut melius intelligantur, oimembrera proponit divisionem, in cujus altero membro efficiens, formalis, fmalis causa mundi continelur, in altero materialis et effectus. Quae divisio talis est quidquid est vel est carens generatione et semper est, vel habet generationem, nec semper est. Haec ut melius intelligamus, dicamus quid sit generalio, quid sit habere generationem, quid carere generalione, quid semper esse, nec

2ol
«

IIOXOKII

AUGUSTODUN. OPP. PARS

II.

-

BXB6BTICA.

ESS

super categorias, esl ingressus in substantiam, carere vcro generationc est carere principio exislentiae. Semper esse est « sine praeterito et fuluro existcre non semper esse est per temporales successiones transire. Caret ergo « generalione et semper est, quod nunquam incirpil esse nec aliquid pra-teritum nec fulurum habet. 11" « convenit divinoe e.ssenlia' ea enim nec habuit principium existentise, nec vices temporis. Haec est etli« ciens causa mundi, ips'a enim est omnium creatrix. Hoc idein convenit divinae sapicnlia.'. Si enini Deus « caret principio, nec potuit sine sapientiaessc idem est enim illi et csse, et sapientem esse. Ergo et ejus « sapientia caret principio. Semper vero est quia illi niliil practeritum, nihil futurum est, scd omnia pra> « sentia. Haec formalis causa a creatione muncli dicitur, quia juxla eam mundum formavit. Ut enim fa« bricator, volcns aliquid fabricare, prius illud in menle disponit, postea quaesita materia, juxta menlem « suam operatur, sic creator, anlequam aliquid crearel.illud in mente habuit, deinde opere illud adimplevit Haec eadem a Platone dicitur archelypus mundus mundus, quia omnia conlinet quae in mundo sunt « archelypus, id est principalis forma. Archos (sie; enim est princeps, lypos (sic) forma v«l tigura. Idera con« venit divina; bonilali, ea enim caret principio et semper esl praesens. llla est tinalis causa mundi, quia « sola bonitate. ut iu sequinlibus apparebit, oinnia creavit. Ita sub lioc membro, etliciens, formalis, linalis « causa mundi continetur sub alio vero materialis et effectus, et duo elemenla et quidquid ex eis est prin« cipium, habet essenliae el per successiones lemporales variantur, » clc. Nous ne croyons pas nccessaire de pousser plus loin ces exlrails. Xous ne donnerons qu'un passage qui pr^sente un intcret particulier, puisqu'il y est queslion cies idees. II s'agit de cette phrasc de Platon » Scnsilcm mundum in quo omnia gcncra et qoasi qoidam fontes continentur animalium « intelligibilium. « Et liic periphrasis archetypi mundi.id est divinae sapienlia: in qua continenlur inlellig!« lia animalia. Mos fuit IMatonis divinam cognitioneni de aliqua re uomine ipsius rei vocare, sed etiam u difierentiam adjungere intelligibilem. Undc divinam COgoitionem de homiue vocat intelligibilem bomi« nem, de lapice intelligibilen vocat lapidem, que eadem vocat ideas, id cst forraas. Ita enim ut cofifno« vit res formavit. Iu diviua igilur mento, qtue archetypus mundus, genera inlelligibilium animulium « continentur, id est cognitioncs de diversis generibus animalium. Et quasi quidam fontes. \Jl cnim rivus « est a fonle, sic omnia ab eis sunt quae sunt iu divina nienle, si quidem vere in co continentur
igitur, ut ait Boetbius, in quinto
;

semper csse. Generatio

«

id est principium existentiae

;

:

;

•'

:

;

;

;

:

s'etend pas dans notre manuscrit au dela du feuillet 60 verso, a la fin duquel il est coup interrorapu. Ainsi, nous ne possedous del'ouvrage d'Honore d'Autun, qu'un fragment qui comprend a peine la moilie de la premicre partie du Timee. En voici les dernieres ligues
toul a
:

Le commentaire ne

«

«
«

ci necessarias cum nihil, ctc, nec pedes, quia ntil us motus ad quem pcdes Quod ut sit facilius, dicamus quod motus alius localis, alius non. Et est localis molus cum tola res modo in uno loco, modo in alio invenilur. Sed localis motus species sunt septem ante, retro, sursum, deorsum, dextrorsum, sinislrorsum, iu circuitu. Ad hoc pedes stint nec«

Nec vero manus fuerunt

sint necessarii ei convenil.

:

« «
«

rii.

Sed nulhis istorum potest mtindo convcnirc, extra quem nullus locus
;

est.

Molus non

localis, qui et

«
« «

rationalis dicitui\ alius spirilualis, alius corporalis e>t qui ralionalis motus, corjioralis motus in eodem loco est, id cst habere jiarlcs aliter, simul in eo loco qtii Brmamenlo convenit, quia par illius modo est in Orienlc, modo in occidcnte. Spirilualis vcro molus anima 1 est moventur enim ad inleligendum, etc.
:

nec pedes duxil ei motus convenit animae et firmamento, spirilualis animae, et hoc esl necessarios, quoniam a nullo modo molus localis ei competcbal ut exposittim est, sed rationalis, id esl
Ita rationalis
;

«

in

eodem

loco, qui dicitur ralionalis.

;0-0=-

:

.

253

HEXAEMERON.

254

HONORII AUGUSTODUNENSIS
OPERUM PARS SECUNDA
EXEGETICA.

HEXAEMERON
^Ex codice ms. inclytac Carthusia? Gemnicensis in Austria eruit venerabilis D. P. Leopoldus Wydemann ejus dem loci presbyter ct bibhothecarius, edidit R. P. Bernardus Pezius Thesauri Anecdot. novissimi lom. II. parte i, pag. 69.)

PR.EFATIO.
Quadraginta
genuit
el

A
fuit,

introducturus

erit. Igitur,

quia Dei Filius, per

quem

sex annis aedificalum est templum

omnia, hominem misericorditer de interitu redemit;

hoc. Maria duodecim
:

annorum
occubuit.

cum Christum

Christus autem Iriginta et qualuor
solutus

iu passione
triginta
et

annorum Duodecim autem et
fiunt,

angelum vtro dempti lapsum
lentio premit.

in

reatu juste deseruit, Moyses re;

dcscribit

deserti

autem casum

si-

quatuor,

quadraginta sex

quibus

Materia autem sua

est hic

sensibilis
;

annis

Judseis solvebalur. In

templum corporis Christi pedificabalur, quod a nomine quoque Adae quadraD, quaiuor,

quem homo
unigenili in

et post lapsum est pulsus hunc mundum, muntli fabricatoriset hu-

mundus, in adventusDei

ginta et sex inveniuntur
signiticat,

nam apud Gracco> A unum A iternm unum quod sex fiunt
:

imni generis

libcratoris

:

quem

variis et mysticis
:

sentenliis praesignat, et ipsis rebus praefigurat

dum

M. vero quadraginta significat. Quadraginla ergo et

sexannis teraplum «dificalur,
generalur.

dum

Christus ab

Adam

populum de .Egypto per paschalem agnum liberat, atque universum et ad amissam patriam revocat Ecclesiae statum per mirabile tabernaculum pneno;

CAPUT PRIMUM.
De neocosmo.
Qui multi multa de primis sex diebus disseruerunt, et diversa
sentientes,

tat

:

cunctaque ejus sacramenla perlegaliasacriiicia

B

obscuriora simplicibus
litteris

Novura Testamentum sic Veter 1 continualur; ut quidquid Vetus proponit, Novum solvere videatur. Ob quam rem etiam utrumque a
praenunliat.

Unde

et

reddiderunt

;

postulat coelus vesler
liis sit

promeD-

principio incipitur,

cum

illud,

in principio creavit

dum, quid potissimum de

sentiendum. Majo-

rum

itaque sequcns auctoritatem,

pando vobishujus
elucida-

textus obscurilatem. Cui vero hoc placeat,
rio nostro in capite praefigat

In primis quaeritur, cur
scripserit,

Hexaemeron. Moyses de lapsu hominis
sed scien-

Deus ccelum et terram,ist\id,in principio erat Verbum, inchoatur. Joannis quippe Evangelium in canone primum ponitur. Et notandum, quod Moyses prophela Filium principium, et in eo omnia creata Joannes autem apostolus Patrem commemorat
:

casum

vero angeli reticuerit?

principium, et Filium in eo semper,

ei

quoquaelem

dum
teria

est,

auctores librorum prfecipue concordiam in

scriptis suis attendere,

quo possit

intentio

cum ma-

mansisse, et omnia per ipsum facta prsedicat. Quia nimirum unam utriusque substantiam concorditer
nobis denuntiant. Dicitur ilaque (Gen.
i)
:

uniformiter concurrere. Intentio quippe Moysis

In princi'

est

reslaurationem humani
narrare,
materiaj

generis

per Chrislum

pio crcavit Deuscailum et terram, hocest, Deus pater creavit iu Filio

figuraliter

quam

intentionem

ommmode
et

simul coelestia, ct terrestria, vi-

salagit

suae

adaptare.
asserit

Cum
creata,

in principio,

sibilia et invisibilia.

Et Spiritus domini ferebatur
aquas
fovebat,
id
est

id est in Christo,

omnia

postmoponitur,

p

super aquas,

vel

cuncta

dum
que
nisi

cuncta in eo
textu
suae

astruit

reparata.
nihil

In toto quo-

de aquis procreanda animabat. Et nota Trinitatera.

narrationis
vcl

aliud

Deo

Palri

ascribitur
Spiritui

mundi
sic

creatio,

Filio

rerum
vel

quod

Christo

Ecclesiie

figuraliter

conlibe-

dispositio,

sancto

omnium

vivificatio,

gruit.

Unde eliam narrationem suam usque ad
et
:

ornatio. Simpliciter

autem

ad litleram exponitur.

rationem populi de Pharaone
perducit

principium Jesu

Inprincipio creavit Deus coelum et terram, hocest,in

Qui populum

in

terram repromissionis

momento
Cucli

fecit

Deus omnia corporalia,etincorporalia.
non

introducit, significans,

videlicet

verum Jesum,
eripuit
:

qui

etenim appellalione, incorporea, ut suntangeli,

populum credentium de diabolo

cui

Pater

intelliguntur, et cuncta spiritualia quae a nobis

principatum super ccelestis et terrestria

tribuit, et in

conspiciuntur. Terrae autem vocabulo corporea, ut

novissimo tempore Ecclesiam in terram viventium

hoc coelum

et terra,

innuuntur,

et

cuncta quse a nobis

.

.

;

ioo
:

IIONORII

AUGUSTODUN. OPP. PARS

II.

-

EXEGETICA.

256

cemuntur. Aliter ln principio, idest in primisjccit Deus c<rlum ettcrram, dcindc caelera. Terraautcm erat inanU, scilicet afructibus. et vacuu, vidclicct

A

qualuor hone liunt, et umim diem conficiunt. Ideo autcm non primus, sed unus dics dicitur, quia idem
scmperrcpetiturjut scribitur
verai aHes (Psal.
:

Ordinatione tuaperseIllo

ab animalibus.
quia

Hoc

ideo de coelo

non

scric<rli

cxvm,

91),
:

primo triduo nox

bitur,

superius

coelum,

quod
suis

ccalum

prorsus tenebrosa manebat
sidera illuminabant.

dicitur,

mox crealum plcnum
quae
iu

laudatoribus,

quia eam nec luna, ncc Nolandum autem, quod dies a

id est angelis reperitur. Ipsi

enimastra matulinacx-

luce inchoalur ct in luce

terminatur

:

quia omnia
et

stiterunt,

creationc

mundi Deum laudavelilii

opera Dci a Christo, qui cst lux vcra, inchoantur,
in

runt

;

et

pro mirabili opere Dei, quod subito cx ni-

codem cuncla consummantur.
Dixitque Dcus: Fiat /irmamentum in mediouqua-

hilo processisse vidcrunt,

omnes

Dei

magna voce

jubilaverunt. Astra vcro vesperlina ad laudem Con.
ditoris

poslmodum creati sunt qui in morle, ut sidera, occubucrunt, ct ad hoc in exorlu aeterni diei ad congaudcnprocesscrunt,
:

dum homincs

rum.

Hoc

cst

:

lirmamentum
,

,

(juod

in

medio
,

electi

aquarura
ipsis aquis

locatur
in

atque

ccelum

appellalur

dc

modum

crystalli

induratum

affirma-

dum

per resurreclionem cffulgebunt.

quod ideo apud Josephum crystallinum ccelum nominatur. Aquae autem, qu;t> super hoc cu;lum relur
:

erat abysso
:

Ettenebnrerantsuperfacicmabum, hocesl.terra immersa, id est profunditate aquarum
Nullaautem crcatura
erat, quae tenebrae aj>-

B

manse runt, formam
densilatem,

prioris aquie in raritate retinuein

runl. Quae autera inferius spatium occupaverunt,

operta qune aqua eral tencbrosa, quia adhuc nulla luce
illustrata.

quam hodie
,

habent, collectse sunt.

Unde

sequitur Congregentur aquir.qwv sub coelo sunt,in

pellarclur,
cis

cum tenebrae nihil aliud, quamabscntia lucomprobentur. Scd haec tetra rcrum imago chaos
forma
ipsis,

locum
Dei

unum

et

appareat arida. Jussu
prius
insiar

quippe

aquae,

quae

ncbulae

rarae dif-

vel informis materia cognominalur. Porro

ele-

fundebantur, in unurn locum spissando subito colligebanlur.
s

mentorum
operta
et

lunc temporis erat

talis

:

Terra

qui-

Qui locus oceanus appcllatur,
aulera

et

terra

bus nunc, terminiserat circumscripla, scd tota aquis
:

jnius limosa arescens, apta germinibus reddebalur.

ejus species

talis,

qualis adhuc sub

pro-

poslquara

me dia

spatia inter coslumel

terram

fundo maris. Porro ignis in lapidibus
bat
;

ct ferro lale

aer vero

et

terrac

et

aqure mislus inhaerebat.
tcrrae

vacua appnuerunt, ignis etaer, quae prius sub aquis pressa in terris laluerunt, congruasibilocalibereoccupaveruct. I^tignisquidemaltiora, aer veroinferiora mundi naturalitcr rcplevcrunt, ct lunc luce nuper
creata clarius cuncta illustrari merucrunt. Scicndum

Aqua autcm univcrsam superficicm
bat,
et

oontege-

lotum spatium usque ad ccelum replebat

seque aquis superioribus, qua) adhuc super cuslos
sunt

conjungebat.

Non
in

autcm

crassitudinc

uti

nunc spissabatur scd
fundebatur.

modum

C

ncbulac tcnuis dif-

autem quod omnes fontesvel fluraina deoceanolluunt et in euradem eliam refluunt. Amaritudinemveronaluralem
in terra

deponuni, pcr

quam

occullismeati-

CAPUT
Kt
tli.vit

tibus currunt. Similiter
II.

autem aqua

a tractu spirami-

Deus

:

Fiat

lu.r.

Cum
ct

dc deo,

di.vit,

in nubcs tollitur, et ilerum ad terram pluviam deponitur. Flumina autcm. quae hodie per

nis

ventorum

scribitur,

nostro

more

dicitur,

efficacia

ju-

regiones dirimunt, maxima ex parte in diluvio crupcrunt. Quacritur,

bentis cxprimitur. Dei aulem diccre nihil est aliud,

cum

tlumina omnia mare intrenl,

quam

per

verbum suum omnia condcre. Per hoc

verbum hanc corporalem lucem dc elcmento iguis prolulil, et cam huic mundo intulit. Quac lux tunc
talcm clarilatcm,
cxhibuil
lustravit.
:

cur marc non redundet? Sed traditur, quod sol naturali attractU lotum in die cbibat, quod tota nocte
<lc

ddlcibus a<jnis mari

inlluil,

iterumque per plu-

qualcm nunc antcsolis exortum,
il-

vias ad lorras descendit.

ct

tcnucs tunc aquns, ut nunc aerem,

ut

Pcr duodecim aulcm horas super terram, nunc sol mansit pcr duodecim vcro, infcriora
:

aridam terram, congregationusic appclque aqwirum nppclluvit mavia ho sicut jam dielum $st. lnri feoit,
F.t

voeavit Deus

:

,

orbis illuminavil
F.l

D
/;/

vidit

raiionali

Dcus luccm, quod esset Inma. Hoc est, (juam bona crealurae iotelligere dedil
:

vidit

DeuSy quod esset

rationalis cresturte indidrt,
<|iiaD

bonum hoc csi. n enti quam bona sunt cuncla,
:

sint cuncta, qu;c

pcr lucem cernit.
lux

F.t

divisit

lucem

Deua ecndidit
el

Bt ait

:

ac tenebras
tcrram,
brse
ct

:

acilicel ul

duodecim horas auper
:

vividem
lerris

Kgnum pomiferum.

Cevminet terra herbtim Mox ut aqua a
Dei

duodecim sub terra splendescerel tcncquoque a luce FugaUe duodecira horassub lerra

recessil,

confestim terra jussu

euaetea

totidcmquc super tcrram delitescerent. Zonaquoque,
quac in

medio orbc, ignc candcl, per cum

sequittO-

species herbarum ct arborum, iasuper et fructus earura jam maturos protulit.Notendumattte», quod et ideo eodcmlcmpore hoc vcrno lcmpore CODtigit
:

ctio gaudel

hoc idcm annus ttbservare consuevil.
el

Appellavitque lucem diem,
id
esl

tenebras noetem

:

appellare

fccit.

Sicut

nos

dicimus,

do-

autem Deus: Fiaut lumiuuria mai/na mamento qcbU hoc eat, infra lirmamcntum
Di.vit

infircoeli.

mum

fccit,

cum

quia facere jusserit. Factumqit-

Sol

quipjie
in

in

meilio

miunlo
;

locatus,

luna

ausuis

et munc, dies unut. Vespere cst liiiisdici; autcm linis noctis mano qu;e duo juncla, viginli

oespere

lem

hoe acro coustiluta
traduntur
:

planelae

quoque

:

circulis atli\i

sidcra

soluminodo lirma-

.

151

HEXAKMERON

258
qaia nirairum

mento impressa feruntur. Notandum autem, qaod
cnncta
ternis, et

A verit
luit

;

primum de hoc elemento voet

ternis diebus

in

crealione

ahsol-

animantia

producere,

cuncla hujus achni-

vuntur; qnia videlicet omnia per Trinilatem perficiuntur>Tribus enim diebus elemenla, et tribns quae
infra ea sunt, sunt perfecta.

slione fecundare.
in

Genera ergo piscium et reptilium aquis nalare permisit, volucrum vero in aere vonihil

In

principio

namque
creanlur,

lare jussil. Aeris etenim natura

aliud,

quam

civlum

el

terra. in

ad

materiam
aquis

ex

iiiltilo

ignis el aer

lerra

operiebanlur.

Deindc

aqua esse fertur, et hacc cunctis aniinantibus vitalem llalum dare perhibelur. Atque idcirco tempestates in aere, uti in

prima die lux ab igne serenatur, secunda ccelum ex

mari,

procreari traditur.
et

Aqua
in

aqua instar crystalli solidalur; terlia terra fundalur et aqua ab ea segregatur, ipsaque terra tloribus et nemoribus condecoratur. Quarla ccelum et aer superior sole, luna el stellis ex igne productis, illustratur.

quippe

in

nubcs condensalur,
dissipatur.

iterum

ventis

pluviam

Ex ipsarum quoque«nubium
concrepant, et ex ignis excus-

collisione tonitrua

sione fulgura coruscanl.

Ex

procellis

autem

venti

Quinta aer

inferior, avibus,

aqua piscibus
qui

te-

procreantur, ipsorumque in

imbres, in grandinem
inclementia pluvia
in in

cundatur. Sexta terra animalibus ex ipsa procreatis

formantur, ex frigoris vero

onustatur^Primi autem

tres

dies,

ante
,

solis

nivem commutalur. Ihec autem turhulcntia
tautum versalur. Cseterum spatia
inter

aere
et

exortum

Iransierunt

,

aequinocliali
spatio,

lege

id

est pj

coelum

aequali diei ac noctis

praeterierunt.

Sed

et

quarlus, qui lampas solis
ctio insignis fuit.

et lunoe protulit,

aequino-

actum

sit,

quae

Quaritur quid de luce nuper creata post jubar solis cffulsit? Fertur

quod, sicut raritas aquarum in spissiludinem oceani prius est redacta, ita tenuilas lucis in corpulenliam
solis sit

aerem perpetua luce et tranquillitate plena creduntur. Aer quoque iste nocte lantum obscuratur, quae ab umbra terrae generatur. Superior vero aelher jugi die laetatur. Quod autem in noctao stelhe videntur cadere, stclla? non sunt, sed igniculi ab aelhere flatu ventarum in aera tracti.
Producat terra jumenta et reptilia, ct bestias terrce. Notandum, quod de aquis duo genera producuntur, scilicet natantia et
Dixitque

compacta,

et in

globos lunae ac stellarum siu
hii.

densata, ejusque clara gloria
sit

praeclaris

gemmis

Peus

:

,

amplius adomata.

GAPUT
Et fccit duo luminaria
set dici, et

volantia
III.

:

de terra autem

tria

formantur videlicet

gradienlia, reptantia, serpentia.
:

magna

majus ut pmes-

Igitur
riis,

omnibus

crealis ad

usum hominis

necessa-

minus

ut pra-esset nocti.

naria ideo

dicunlur,

quia nobis

Magna lumimagna videntur.

ipse etiam de terra educitur, qui caeteris

omni-

Cspterum luna minima stellarum fertur; septentrionales autem
tur
stellae

p

bus ut dominus
et similitudinem

praficitur.

Qui etiam ad imaginem

Dei creatus memoratur, ut cceleste
:

majores sole scribuntur. Quaeriin

animal intelligalur
teris

dum

ratione et intellectu a cae^flia ei

quidnam obscuri
Qui
si totus

corpore luna? conspiciatur?

animantibus seque*tratur. Et
ei

Dominus

Sed dicitur
tus.

lunae globus ex igne et

aqua esse formaejus
vicinitate

esset igneus, terra
;

quandoque couniri disposuit, omni creafura tribuit Scilicet
:

participium

discei'nere

nunc autem ejus calor aquae elemento temperatur, et inde obscurum illud in ea videatur. Hincque fit, quod luna propria luce careat, nec, nisi a sole illustrata, resplendeat, et ab ea etiam
exusta torrerelur
ros nocturnus perlluat, et super terram luceat. Ali-

gelis, sentire
et

cum

animantibus, crescere

cum cum ancum herbis

arboribus, esse

cum

lapidibus. Corpus ejus de

quatuor elementis compegit, animam scientia replevit, et

etiam,

omni corporali creaturae praefecit. Traditur quod quasi triginta annorum fuerit, quando
sit,

quando quidem super terram lucent ahquando oppositis nubibus non lucent; semper autem illa loca splendore replent, quo fixa manent.
;

creatus

atque sapientiam Salomonis,

Samsonis

fortitudinem, Absalonis pulchritudinem habuerit.

tempora : In signa sunt, quia pascha nobis cerlo tempore celebrandum, aliquando quoque tempestatem vel serenitatem
Et sint et stijna
ct
,

Dixitque Deus

:

Ecce dedi vobis potestatem su-

per universa. Ante peccatum

homo omnia

subjecta

D

habuit

\

P ost

peccatum vero ipse omnibus subjacuit
nil

aliquando etiam aliquid futuri ostendunt. In signa

Ante reatum hominis terra
quae

noxium, nullam hersterilem protulit
:

quoque navigantibus et in arenosis regionibus iter agenlibus. In tempora vero sunt aequinoclia et solstitia certa dimensione veris, aestalis,
sunt
;

bam venenatam, nullam arborem
postmodum
in
intulit,

poenam hominis venenum herbis fructus arboribus abstulit. Aves quoque non

autumni,

et

hiemis

proferunt. In

dies

sunt,

quia

raptu alitum vivebant, nec ferae bestiolas ad
lacerabant, sed

esum
terrae

nunc longiores, nunc breviores suo ortu vel occasu efticiunt. In annos sunt, quia luna suum annum

omnia coramuniter de herbis ahmenla sumebant. Unde sequitur.
Et erunt tam
sidias

communem

treccnlis quinquaginta quatuor diebus

vobis,

quam
avibus,

illis

in escam. Poslea
ferae

peragit; sol vero trecentis sexaginta quinque diebus

vero non solum aves

vel

bestiis

in-

suum annum
perticit

percurrit

;

stella Marlis

duobus annis,

ponunt

;

sed

etiam

ipsi

homini

domestica
quae

Jovis duodecim, Saturni triginta annis

suum cursum
et vola-

animalia violenter rapiunt. Et vidit
quce
fecit,

Deus cuncta,
Cuncta,

et

erant

valde

bona.

Dixitque Deus
tilia.

:

Producant aquce reptilia

fecit

Hic Scriptura aperit, cur Spiritus Dei aquas fo-

in universitate

Deus per se considerata, sunt bona singula, autem numerata sunt valde bona

;

;

:

2*9
quia
licel

IIONOKII

AUGUSTODUN. OPP. PAKS
\ideatur, anooi-

I.

-

DIDASG. ET HISTOR
lerra

mo

unum
cum

allen conlrarium

A

quodque lamen necessarium
quaerilur,
sil

comprobatur.

Hinc

formalur, et sexta aelate Christus de Virgine generatur. B« etiam die Deus animalia
fecit, et
vitSB

de

mumla

diubolus inter bonas Dei creaturas

sexla aetate lideles, animalia sua, ad pascua

crealus, qualiter dicatur bonus,

cum

ultra

quam
seret

vocavit, quae

paslu corporis sui refecit. Haec

dici potest, sit

malus?

Similiter qua?ritur de

pentibus vel

aliis

animantibus, quae sunt nociva

ideo putantur esse mala.
diabolus a

Sed sciendnm est, quod Deo quidem bonus sit creatus, a se ipso
aliquo

vesperam complebitur, cum liic mundus igne extremo delebitur. Septima die requievit Deus ab emnibus operibus suis, et septima aelate requiesdies per
cet in Sanctis

autem

in

malum commutatus. Qui tamcn
;

Deus

erit

omnibus prosexdierum operibus.cum omnia in omnibus. Haec dies vespera non
illa

modo

di^itur bonus, quia in Dei republica

compro-

terminalur, quia

requies nullo fme coangustatur.

batur necessarius

dum

adversarios Dei justepunit,

velut tortor crudelissimus. Serpentes vero vel caetera

CAPUT
bus

IV.
sentiat

animalia

his

similia

comprobantur

bona

;

quod
Quid vcro bealus Auguslinus
,

justa ab hominibus exigant supplicia, vel ad divcrses medicinas sunt utilia.
1}

de his die-

quam brevissime

studiosis
slylo

autem sentenlias nostro
ct sanctificavit il-

Et requievit Deus die septimo,

ctori feslidium tollamus. Si

Suas permutamus, quo leenim ipsius verba podicemus.
dispulantis
;

lum (Gen.

n).

Septimum diem Deus Pater
:

anli-

suero, nec pagina capit

prolixitatem

quo populo celebrandum inslituit octavum vero, qui et primus est, Dcus Filius novo populo observabilem tecit. Ulerque autem maximo sacramenlo gravidus existit. Sicut enim septimo die Deus opera
hujus mundi consummasse
per septem millia
scribilur, ila hic

nec intirmus intellectus gravitatem argumentantis.
In principio creavii Deut ccelum et terram.
in Filio suo, scilicet in

Sapienlia sua,

Hoc est, Deus Pater
;

mundus

aunorum extendi
in sepulcris,

dicitur. Et sicut

septima die Deus ab opere suo requievisse legilur,
ita

justorum corpora
in

animae vero

illo-

rum

gaudio post laborem requiescere creduntur.
judicii

Per diem etiam septimum dies

designalur,

in qua omne opus Ucclesiae consummabitur, eique requies aeterna rccompensabitur. Per diem vero Do-

minicam, quae
pro3liguratur
millia
:

et

prima

et octava notatur, aeternitas
ii.iito

quando

labore

post

septcm
;

^

annorum octavum secundum inchoalur

in

omnia simul spiritualia et corporalia sicut Qui manct in a-ternum, creavit omnia simul (Eccli. xvui, I). Et iterurn Omnia per ipsum facta sunt, ct sine ipsofactum esl nihii, quod factum est; in ipso vita erat (Joan. i, 3, 4). Hoc est dicere Omne quod postmodum faclum est, materialiter ac formabililer, semper in verbo Dei fuit causaliter ac pnedeslinaliter. Unde scriptum cst, qui fecit quae futura sunt. Cceli autem ac terrae nomine universalitcr omnis croatura comprehenditur. Non esl autem aestimondum aliud insensibile a Deo ante angelos creatum omne enim sensibile dignius insensibili
creavit

scriptum est

:

:

:

:

quo una dies melior super millia speratur, quae per solum Filium omnibus credentibus dalur. Frgo per
requiem seplimi
diei requies

prsedicatur. Angelica ilaque natura, quae est intelleclualis, in primis conditur, ubi

animarum

in

septem dodiei

lum creasse

lcgitur.

Deus in principio cceSicul de primo angelo scribitur

nis Spirilus sancli innuilur, per

requiem octavi

Ipse est principium

requies aclerna in octo bealitudinibus cxprimilur.

circo cielum appellatur, quia
:

viarum Dei\Job xl, 14». Quae idDeus in ea habitat, et di-

vina secrcta in ea celantur et haec ccelum cudi dicilur.

Sex quoque dies primi designant sex celales mundi. Prima die lux creatur, et prima retale homo in paradiso ad perfruendam aeternam lucem collocatur.
Hsec dies vespera claudilur, quando humanum genus in diluvio mergitur. Secunda die firmanienlum intra

Terra autem erat inanis ct vacua
ralis

:

Hoc
in

esl corpo-

crealura adhuc informata,

sed

verbo Dei

causaliter posita. Et
abi/ssi
:

tcncbra- erant super

faciem

Hor

est,

cuncta ab aquis creanda non erant

aquas solidatur
in

,

et

secunda aHate

humanum gcnus
li-

Arca ab undis conservatur. Haec dies vespera

ad hoc per formas discreta. Et Spiritus Domini ferebatur super aqit.is Hoe est Spiritus Domini cuncta in fonnas discrcvit, quae de aquis vel per aquae
:

nitur,

dum

Pentapolis

cum omnibus
tidelis

incolis suis in-

D

C()mmislioncm

lieri

disposuit7sciendum vero quod

cendio consumitur. Tertia die terra ab aquis separatur, et tertia aetate

Deus

non prius materiam, deinde

formam

fecil

;

sed

populus

ab infidelibus

simul omnia formata prolulit, sicut cantus

cum voce
vel
illa
:

segregatur

:

dum Abraham
filii

ct

sua posteritas circuina

simul procedil. Porro quod hoc vel hoc,
die fecissc legilur, hoc nostro

illa

cisione, deinde
slrantur.

Isracl lege

gentibus seque-

Haec dies vcspera terminatur,
a

dum

idern

populus
sole et
et

gentibus undique vastatur.

Quarta dios

luna illustratur, ct quarla aetas regno David

lemplo Salomonis dccoratur. Hac dies veapera concludilur, dum destruclo templo populus in Bab\-

lonem caplivus ducitur. Quinta dic aves dc
producuntur,
aelate multi

aipiis

pisces

inibi relinquunlur

;

ct

quinla
in

de caplivitate relaxantur, plurimi
regi subdi promcruit. Sexta

ca

more dioitur a quiquod omnia simul fecisse scribilur. Nullum aulem hoininum scirc posse puto, quantum inter creationem angelorum et hujus mundi temptu defluxetit, nisi cui Dens revelaverit praesertim cum adhuc tcmpus non fuerit , sed cum islo mundo coepcril, et uihil aliud tcmpus sit nisi diei ac noclis, vel anni, ut pula veris, «stalis, autumni, hiemis vicissitudo vel rerum de pneteriio in
bui
ininiini' intelligitur
,
;

retcntanlur. Haec dics per vesperam desiit,
d;ea gentili

dum Judie homo

pnesent, da pneeeoti

in

futurum truaso.uU.iio.

Om-

nia cnim quie Deus crcavil in aclcrnum

pexilK

;

261

HEXAEMERON.
licet alia in alia

202
dies, sed

creduniur,

permulentur.

Etcum

hic
sit,

A dum

numdus
cceperit.

vix ante sox

millia

annorum formalus

frivolum videtur, quod angelica natura
Igilur

cum

eo esse

unus dicalur, quia angelica natura, quae dies vocatur, sic ab aclerna die, Deo inchoalur, quod nullo fiue terminatur. Et haec
est illa,

quod non primus

angeli diu ante
aeterna
vita

mundum
etiam

in beata et

hunc corporeum traduntur; unde
laudasse
dicil,

unus dies melior

in alriis

Dei super millia,

quia profecto particula angelicae vitae melior

comhic in

in crealione

hujus

Deum magna voce

probatur,
allliclione

quam multa

millia

annorum, qu«e

scribuntur.

Ad

Job naraque Deus creator
terrae et
et

cum

peragunlur. Quaerilur,
in coelo dicalur,

cum corporea
illa

lux

ponerem fundamenta
daverunt
lilii

cardines orbis, laujubilaverunt

non esse
sit et

cujusmodi splendor an-

me

astra matutina

omnes

gelis lucere

credatur?

et

utrum

palria obscura

Dei.

angeli in tenebris latere
est,

arbilrandi sinl? Sed
sunt,

sciendum
Et dixit Deus : Fiat lux, et appellavit laccm diem.
Quaeritur utrum

quod innumerabilia angelorum

Deus aliquam spiritualcm
fecerit
,

vel cor-

poralem lucem
renlur
tia
:

cujus

visione

angeli

frue-

vel

aliquam diem

formaverit, cujus pra^sen-

deleclarentur? Sed hoc ab inlellectu excludilur,
in telligibile

hunc solem septuplo sua clarilate vincunt, et ineffabilcm splendorem ab aeterno recipiunt. Nam civilas illa non eget sole, neque luna, sed Deus omnipolens lumen ejus est, cujus pulchriqui singuli

cum
ipse

melius insensibili couniatur. Ergo
qui
lux vera scribitur
:

B ^inem
dus
lol

sol et luna mirantur, et in

quem

angeli de-

Deus lux

intelligilur,
ita

siderare prospicere praedicantur. Si autem hic
solibus
illuminaretur,

mun-

de cujus visione
Dixit Dcus

angelica natura illuminatur, ut
:

quot diebus annus
?

hic corporeus dies a sole illustralur. Dicitur itaque
:

volvitur,

qua gloria putas perornaretur
illi

et

revera
tc-

Fiat lux

:

Hoc

est

per verbum suum

si ita esset, tola illa lux

supernae luci collata

Deus lucem suae sapientiae angelicae naturoe infudit, et dein adhuc omnibus creandis scienliam dedit. Et
facla est lux. Vera quippe lux
tia

nebrae essent.
ditur,

Ergo

nulla alia lux vel dies ibi

cre-

quam

claritas

Dei

et

splendor angelorum

et a>terna

Dei sapien-

stque sanctorum, qui ineffabiliter vincunt

omnem
vel

lucidam sapientiam,

scilicet

rationalem intellespiritibus
indidit
;

fulgorem visibilium.
Quaeritur etiam

Ctum condidit, quem angelicis
quo creaturam
scriplum
est
:

quid

sit

regnum crelorum,

a creatura discernere possint

sicut

quod praemium
ibi

ibi

tribuatur spiritibus beatorum? si

prior

omnium
lux
,

creata est sapientia.

amoena loca aut splendida moenia aestimanda
vesles pretiosae, aut variae deliciae ibi prae-

Deus ilaque

dixit, fiat

cum

angelos luce salucis aeter-

sint, vel

pientiae illuslravit. Ipsa est

enim candor

sentandae sint? Sed

cum regnum coelorum non
legalur,

aliud

nae. Faeta est

autem

Iux,

cum
,

cogrnoverunt
quae

Deum

quam pax

et

gaudium
vel

nulla

locorum vel
esse

omnia
erant
:

in sapieutia

In

jam fecisse quo omnes causas et

adhuc fulura

G

aedificiorum amcenitas aut

pretiosissimarum rerum

raliones

rerum jam
:

corporalium

incorporalium

consuetudo

conspiciebant. Et vidit Dcus quod esset
licet

bonum

sci,

coraprobalur; sed sola visio omnipotentis Dei declaratur, in cujus

quod Creatorem a creatura discernebant et creaturam despicientes, Crealorem laudanles, diligebant. Et diuisit lucem a tenebris : Hoc est formatam
vit,

contemplatione beati aeterna pace et

pleno gaudio
perpetualiter

et

omni abundanlia omnium bonorum
et

perfruuntur,

perfruendo

semper
vespere

et intelligibilem

creaturam ab informala discre-

insatiabiliter sine fine saturabunlur.
et

Unde

et

dum

ei

adhuc creandae scientiam dedit.

mane

hic nominatur, nox autem in his sex diebus

Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem.
Hic quaeritur utrum ante hunc
fuerint quae

non raeraoratur.
per se considerat.

Quasi enim in vespera,

sic

illa

mundum diesvelnox
sinl, et quae sibi

aeterna dies inclinat,

cum

angelica natura creaturam
in

hoc vocabulo appellata

Quasi vero
pro

mane

exsurgit,

per vices successerint. Sed

cum

anle hunc sensibi-

cum

in

laudera

creatoris

rairabili creatione

lem

mundum tempus non
et

fuisse

comprobctur, diem
:

erumpit. Quasi aulem dies clarescit,

cum hanc

in

autem

noctem lempus esse non dubitelur

non

verbo Dei per ipsam veritatem aeternaliter subsistere
conspicit;

hic temporalis, sed aeternus dies inteiligi necessario

nox vero non

interseritur,

quia illorura

monelur. Angelica quippe natura

est aeterna dies,
et exsul-

D

scientia nulla ignorantia obtegitur. Sacra Scriptura

quam
gelis

fecit

Dominus,
et

in

qua nos Iaetabimur
facie

se conformat

hominum

intellectibus, ut

materinfan-

tabimus, quando post resurrectionem aequales

an-

erimus

,

Deum

ad faciem

,

siculi est,

videbimus.

Lucem

ipse vera lux

Deus diem appellavit, dum habitans lucem inaccessibilem et semitaque

tium moribus aut veluti cera reversis sigillorum impressionibus. Matcrno namque incessu cum laraltitudis ambulat, cum capacibus ad alta volat
,

dine
ret,

superbos irridet
verilate

,

profunditate attentos
pascit,
affabilitate

ter-

piterca dies angelos luce sapientice splendentes claritate

magnos

parvulos

diem
vit,

corporeus sol hunc Tenebras quoque noctem appellaquia corpoream creaturam adhuc in informi
sua aelernus Sol ut hic
illustravit.

nutrit.

Haec ergo una die
sapienlibus
narrat,

Deum
haec

cuncta insimul creasse
tardioribus

sex
:

diebus
a capaci-

raateria latentem
vit.

maxima distantia spirituali separaOmnis namque corporea creatura, si spirituali

Deum
uno

opera sua explevisse commemorat

bus quippe vix
ictu oculi,

comparatur, jure tenebrae appellatur.

intelligitur, quod Deus una die, imo omnia insimul creasse legitur. Atar-

Factumque est vespere

et

mane dies unus. Notan-

dioribus autem facile capitur, ut

pomum

fractura a

263

HONOHII AUGUSTODUN. OPP. PARS
scx dicbus omnis faclura
,

II.

— EXEGETICA.
esl

26 i

parvulis manditur, quod
Iraditur.

A

congregala

aqua

,

quae apparuit arida; postea

absolula cuncta crcata iudicat, lucidam jngelicac substantiac naturam insinuat, quam seternus sol justiliac suo

Ergo per unam dicm

in

qua

videbcel in ea forma, qua nunc utraque creatura

producit germina vel animalia. Et (actum est vesperc,

cum

crealura aquae

et terrae

per se ab angelis,
:

splendore irradiat. In qua die ipse cuncla condidit,

qui dies nuncupanlur, consideralur

£/ factum est
diestertius

dum

angetis Eo verbo suo

cuncta adhuc creanda

mane, curn Crealorinde laudatur. Filque

pracnoscere tribuit. Pcr sex aulcm dies, quibus Dominum opera sua perfecisse dicil, perfcctionem lan-

cum
et ei

ipsa intelligibilis nalura a Trinitale illustratur;

singula condcnda praemonstranlur. Sic quoque

tam

faclurae Dei innuit,

quontam per scnarium nu-

de cxleris diebus sentiendum.

Notandum autem,
:

numcris ideo perfectissimerum exprimit. mus mcmoralur, eo quod suis partibus per omnia compleatur. ln unilatcm quippe et binarium et terQui
in

quod seplimae diei manc, et non vcspere, ascribilur; et in hac die Deus requievisse dicilur quia nimirum omnis creatura mane per exordium ab aelerno
die

narium solvitur, et ab cisdem in integrum restituitur. Unum enim et duo et tria sex faciunt. Quam regulam peritissimus philosopborum Plato non ignoravil, qni ob perfeclionem ejusdem numeri li-

habebit,

Deo habuit; sed nullum vespere alicujus linis el per sepliformem SpirkWB factore suo

seternfJiter requiescit.
T

j

insimul creasse atlirmat,

brum suum

sic,

unus, duo, tres inchoavit. Per uni-

opera sua
simul

Deum omnia eum sex diebus consummasse denunliat. Omnia eum
Sacra Scriplura
el

ecce,

tatem ilaque ipse fons et principium Deus intelligitur, qui vere solus unus esse dicitur, a quo binarius nascilur, dum spirilualis crealura ab eo producitur, a quo item ternarius gignitur, dum corporeus mundus condilur. Qui numerus replicatur,

omnium

reruni

creasse

in

veritate
nihil

accipitur.

Sex autein

dierum distribulio

aliud

intelligilur,

quam

quacdam
tur
;

discrctio, vel

quidam rerum ordo contexidiscernilur

cum quaeque
et

creatura ab alia vel aCreatore, in
:

intellcclu

angelicae rationis

unde

et

dum omnia

ex Patre per Filium

in Spiritu san-

vespere
in sui

mane

interseritur. Yespere,
;

cum

creatura

cto subsislere intelligibili natura* manifcstatur. Se-

narius ergo

numerus consummatur, dum

triplcx

factura, scilicet spirilualis, sensibilis,

insensibilis,

manc, cum Crcator inde laudibus extollilur. Dies autem ideo nominantur, cum ab ipsis cuucla in Verbo Dei connatura ab angelis conspicilur

a Iriplici faclore, Patre videlicet, et Filio et Spiritu sanclo contineri consideratur. Unde etiam septima

templanlur.

Deus ab operibus requievisse describitur, quia post perfectionem Deus a creatura sua in se requiescere, et ipse in eo solummodo requiem habere
die

Primo itaque lux
ctiani inincupattir, ct

in

ordine ponilur, quae

dies
;

angelica substantia declaratur

quseque aluce oelernoe sapieutise illustratur. Secundo

cognoscitur.

G

CAPUT
Dixit quoque Dcus
:

V.

quo hic corporeus mundus inchoalur. Tertio species maris et terrae, in qua non realiter, sed potcntialiter herbarum et lignorum
lirinamentum localur,
a

nalura formalur.
Fiat

Quarto

?ol et luna

cum

sideribus

firmamenlum

in

medio
est

in

igneo elemento, potenlialiter quidem, locanlur.
volatilia,

aquarum,

et dividat

aquas ab aquis. Et faclum
,

Quinto de liumido aere
tilia,

de aqua \ero nata-

ita; etfcc.it Deus

firmamenlum
sic iteratur
:

el vocacit

illud
:

iicrum potentialiter educuntur. Sexto de lerra
,

ccelum. Quod tolum

Dixit Deus

Fiut

animalia

cum homine
Qui ordo.
rccle

niliilominus

potentialiler,

firmamenlum,

id

est

in

verbo suo aelernaliter
csl ita
:

profertinliir.

i|iiia

ab angelica calura, quae

constituit liendum. Et

factum

scilicet

in

dies dicitur, in vcrbo Dei per scnarium

numerum

cognitione angelica, qui videlicet conspicicbant jam
in

discernitur

verbo Dei subsistere, quod adhuc futurum erat

in re. Et fecit
in

Deus firmamcntum, postea videlicet ea forma, qua hodie cernitur. Et vocavil illud
:

idem dies sexies repetilDJ deseribilur. Quem cumdein septimum Dominus benedicit, quia angelicam naturam Domiet in co reqiucscit
;
:

nus sepliformi Spiritu replens

sanctilicat,

atqueeam

ccelum

id est

ab hominibus

sic appcllari docuit.

Et

in se requiescere pracstal. lla?e cuncta sic inlclligen-

factumcst vespcrc; cum
vel dies appellalur,

a.igclica socielas, quie lux

D

lla
-

^™* ScriP*™
ai/ri,

manifestat.

crcaturam

lirmamenli

in

pro-

Hic cst, mquil, libcr acncratiouis COtli ct tcrni in
dic; qitando fccit Dcus

pria natura consideravit; et fachim cst

manc, euin
csl dies sc-

Creatorem inde laudavit. Bt
angclici illustrantur spirilus

sic faclus

ririjultum
ulique

calum ct lcrram, ct omnc antequam orirctur in tcrra. lloc
qua
sicut
isti

cundus, eum ab ceterno die Dei de lucc sapientiae
;

qui ab co dics vel lux
,

illa una et acterna die dicitur, in omnia insimul Deus creasse scribitur. Ergo

dc

adhuc condcnda cis per ipsum Coiujreijcntur ai/iur, revclantur. Di.vit vcro Dcus qunsubiirlosunt,inh>cumuiium;ctapparcatarida. Factumquccst ita. Conareyatuque cst aqua in locum
dcnominantur
;

ct

homo ad

similitudinem Dei condilur;

ita

ctlam

:

temporalefl dies, ad simiUtudinem illorum
polius septeni, in

sex, vel

veiboDei

a'lernaliler

creati dlcuntur; et

omnia etiam

m

manentium, boe, in mundo,
in

unum,

ct vocavit

Deus aridam lcrram.
inlcrprctatur.
7^/.ri/

Iloe codeni

formata ad siinilitudinem formarum
lcntium, crcala non

Deo consis-

modo, ut supcrius,
nregcnlur aqinr,

Dcus, con-

absurde dicuntur.

id cst 10

vcrbo suo ab seUmO eas
est ita, scilicet
in

congrcgandas

pra-lixit.
ila

Factunujuc

natura angelica

fiendum

vcrbo Dei cognovit

Abbinc jam Beriea corporea cpealuwe lexitur, ubi ct Imiis erumpens de tcvra, tolam terram irrigassc
;

DK DECEM PLAGIS
Deus bominera
sseritur;
tegitur.
el

/BGYPTI.
lloc

266

formasse

,

el

paradisum plaotasse
de terra produxisse

A

animantia

et ligna

Qua aulem
rit,

die hebdomadae, vel

quo ordine, utrum-

enim tempus computalur ab octavo Kalendas Aprilis quando conceptus cst, usquc ad octavam Kalendas .lanuarii, quando nalus fuit Chrislus. Nalus est ergo
vii
fra,

cenios septuaginta sex dies aedificavit.

ne una die vel pluribus, eunoia in species lormavcignoratur. Sed prius facta
.

Kal. Jamiarii, indiclione terlia, dominica vcl in-

mundi macliina cuni

nocte.

A qua

nativilale, die octava

circumcidi-

luminaribus

deinde in primis hominem in hoc mundo, utpula, dominum mundi; et ejus habitascilicel
,

tur, et die

quadragesimo in templo prsssentatur. In quo templo duodennis adolescens, sapientesinterrogans invcnitur

lionem,
sliarum,
.

paradisum, fecisse
viclura, videlicct

;

dcinde ad ejus
et

subjectionem
et

animanlia volucrum, piscium

be-

eorum

herbas

ct

arbo-

produxisse putalur. Quaecuncta
:

mox

creata, ad

anno vicesimo octavo (110), ct terlia Christi die triccsimi anni a Joanne baplizatur, et tricesimo lerlio anno ct dimidia octavaKal. Aprilis, qua die conceplus fuerat, a Judrris comprehenditur
;

et

:

hominem ducta leguntur
mala,
ct

post quae et mulier for-

quorum

lingua primum, hora tertia crucifigilur, et
in

cuucta

ei

subjecta referuntur,

Utrum vero
;

sexla per mililes

cruce suslollilur.

In qua crucc
et

homo

diutius in paradiso manserit, dubitalur
inibi babitasse

licct

per trcs horas, id est sexlam, seplimam

oclavam,

multo tempore

a pluribus astruatur.

g

fuit,

atque hora nona exspiravit.

A

qua hora usquc

Igitur tn his aeternis sex diebus
litcr creavit, et

Deus cuncla causa-

ab omni opere in septimo requievit. autem temporalibus omnia lcmporalia et corporalia realiter per specios et formas fecit; legem
In istis

ad diluculum resurrectionis sunt quadraginta horae, ipsa quoque hora nona connumerata. His enim horis corpus Christi exanime jacuit, quod positum est
sepulcro vesperi
quievit.
;

in

crescendi, perraanendi, alia ex sc gignendi dcdit. Kt
ha?c cuncta Filius

in quo per triginta sex horas reResurgens autem diluculo, prima Sabbali
est,

cum

Palre usque

modo

operatur
in

:

per quadraginta dies in terris conversatus
voluit
,

ubi
die,

per quem adhuc omnis corporea creatura rem statum transformatur.

melio-

et

quomodo

voluil.

Quadragesimo vero

videnlibus apostolis suis, ccelos ingressus est, atque
in dextera sui Palris resedit.

CAPLT

VI.

Unde

die abascensione
misit.

De Incarnationc
uterum
B. virginis Mariae,

Christi.

decima Spiritum sanctum supcr aposlolos

lngressaSapientiaDei, octavo Kalendas Aprilis, in

Qua

die factus est

homo primus, eadem

die conce-

anno ab originc mundi qua-

ptus est

homo secundus.

Sexta enim die etliomo ve-

termillesimocentesimooctogesimoquarto, octavimagni paschaliscycliquingentesimo tertio decimo, Octaviani Angusli

tus faclus est in paradiso, et
in utero Virginis.

Et qua hora terrenus
et

homo novus conceptus homo invasit
;

quadragesimo secundo

,

cycli

solaris
C*

pomum
stis

,

humanum genus

interempturus

cadem

octavo, cyclidecennovenalis octavo decimo, cycli lu-

hora loleravit crucem
ut videlur,
in

mortis amaritudinem cccle

naris quintodecimo, indictionesecundo.concurrentibus... Kpactis septenis, feria scxta,luna

homo, universum mundum redemplurus. Krgo,

decima.anno
et

eadem

die et

ctiara telatis

ejusdem virginis duodecimo. In quo

paraclisum revertitur

homo obediens cum latrone et homo inobediens cum
:

utoro corpus suutn per

novem menses

sex dies,

muliere, suae damnationis exsilium intrare compellitur.

d

cst,

per quadragies scxies senos, hoc est per du-

110'

Mendum.

DE DECEM PLAGIS ^EGYPTI
SPIRITUALITER.
\\
codice

ms.

inclytae

Carthusice

Gemnicensis

in

Auslria

communicavit venerabilis

P.

Leopoldus

Wyderaann, ejusdem

asceterii bibliothecarius. Kdidit D.

Bernardus Pezius Thesauri.

Anecdot.

t.

II,

parto

I,

p.

89.)

-Egypti erat aqua in sanguinem verqua infantes Hebraeorum necaverunt et pisces ejus mortui sunt. Secunda ranae dc rivis et
sa, in
,

Pnraa plaga

D

genus muscarum terram et aerem replenlium. Ccenos quippe commune dicitur, unde et ccenobium

communis
lentia

vita appellatur. Quinla plaga erat pesti:

paludibus educlae, replentessuperficiem
Tertia cyniphes,
aculeis
id
et

illius terrte.

animalium. Sexta

vesicae,

pustulae,
:

ulcera

est

hircinae

muscae,

ignitis

hominibus
vel

jumeritis permolestac, de pul-

de cinere fornacis facta. Septima tonitrua, fulgura el grandines omnia caedentes. Octava locustae et
bruchi, qui reliquias grandinis in herbis et arbori-

vere terrae productae. Quarta cynomyia, id est caniua

musca

potius

ccenomyia

,

id

est

omne

bus vaslaverunt. Nona

;

tenebrae palpabiles
9

per

Patrol. CLXXII.

;

261

HONORIl AUGU8TODUN.
in

<)PP. PARS.

II.

-

BXEGETICA.
pnedonam

liiduum,

quibus horribuM imagincs

«piasi
:

BO«-

A

Jonitrua vero sunt minae polentum, fulgura terrores perscculorum, grandines rapime
quac
;

niautihus aj>j»arel>ant. qua: eos ileterrebanl

ubi au-

tem

liln

Israel erant,

Ittl

eral. et
<>iat
:

ba

plaj
|

BOO
riinogeniia
ei

singula

.Egyplios percutiunt

,

dum mundai

tangebant. Dccima
pti,

plaga

«juod

adversitalibus affligunt.

id esl

:

Omues haraates sim occisi,

dii

Locra t<i
loquiis

iiuteni et

bruclu. qui virenlia ilorum coret

eorum
II.

conlrili.

rodunt, sunl bilingucs

detraclores

;

qui malis col-

aunis

autem plag.c iMteCoffaebo etOrosie «juinquc post annis diue conlig.Tiinl, scilicct BIHg

bonos mores bona incipienlium corrumpuul.

MW

:

Tenebras vero palpabiles sunt iufideles, qui nmltos
a luce verilatis seducunt

unamquam que enim jdagam
,

spalium

pn-nitentue

ad lenebras erroris

:

in

inferebalur. «labatur, sed rege indurato iterum plaga scribente, ba?c omnia in tigura Apostolo quia

tencbris horribiles imagines apparent, qui eos
lcrrcnt; quia
pliciis

de-

qua>dam monstruosa de
ibi lucel,

fuluris

sup-

I

eontingebanl dlis;
est,

et

eodem

asserente, lex spiritualis

imaginantur, de quibus merito
ubi

lalia credci.

videndum quidnam

spiritualiler signilicent.

tefreanluf. Porro lux
ijuia flliis lucis
.

lilii

Israel sunt

Pharao, quod dicitur dcnudans
diabolus, qui
ilavit, et

vel dissipans, cst

gaudia

aetcrnae clarilatis

paleseunt.

homincm
in variis

gloria immortalilalis dcnu-

Pritnogenita autem .Kgypli, quod baeredes sun
tant,

cum

erroribus

dissipavit.

Ilujus

regnum
latio. et

cst .Kgyptus,

quod sonat tcnebnr

vcl Iribu-

amalores sunt mundi qui quasi .Egyptum lia>rcdidum solum hunc mundum nmant. Sed primo:

sunt ignorantia, intidelitate ct jieccatis lcnobrosi, tribulantes eos qui sunt bonis opcribus dchominis, sed di«liti. Porro Pharao non esl nomun

genita -Kgypli perculiunlur,

dum

amatores mundi
et

ab hae
pliciis

vita

per mortem tollunlur,

icternis

traduntur. Dii quoque

eorum danmanlur, dum
deputanlur.
Spiritus ct an:
:

apud nos regos, Augi ?ti appellantur, aulom illc cum propriis nominibus censoantur Ccucris dict::s submersus est Pharao qui in mari •<!. Plaga> .Kgyptiorum sunt percussiones pcccatognilatis, sicut
:
, .

praelati

eorum cum
in

ipsis aeternis pcenis

IIoc etiam

nobis intelligitur.

parentes nostri sunt, flii sunt virtules

inlcr «pias

primogenitus

est tides, quaj regniChrisli erit haeres;

rum.

quem angelus
.Kgyjili est sapientia

perculiens occidit,
in

dum

haeresis

j>er

Aqud
riosi.

bujus mundi

;

pisces

diabolum invenla lidcm

anima

exstinguil,

ne

in fluctibus

vagi sunt philosophi in

mundanis cuet

h.eres rcgni Pairis esse possit.

flaec

aqua

in

sanguinem

vcrtilur,

pisceS

Haiuin decem plagarum medicina
tabula erani
in altera
tria quae

sunt

cjus moriuntur,

dum
et

saecularis sapienlia in poecalis
;

praaeepla in duabus lapideis tabulis scripta. In aaa

animas obligat,
guis enim

suos seclalorcs mortilicat
:

san-

jicccala signilicat, ut scribitur
L),

Libera

me
esl

P

pertinentad dileetionem Deij
perliuent ad dilecUonem

seplcm,

qu&>

de sangtUnibus (Pial.

id

csl

peccalis.

tnfaales
i«l

pioxiini.

Hobneorum ab
lUuui

iEgyptiis ia aqua necati sunt,

Primum
quod

j)r;eeej>tum

est

:

Inum

Ucuin

a

simplices in fide ab erroneis gentilium

libiis seducli.

pertiuet ad Palrem.

autem, quae

in

paiudibus coaxani,

sual

poeta>, qui in

coeno luxuriae sordide facta priorum

id est

s.vimduni: \on aaswmet nomcn Ucituiin vanuin. Bon perjurabts, quod perlinet ad Filinm.
:

clamant. Hac plaga ASgyptus percutitur,

dum ho«I

Terlium

Sanctifica diem Sabbati, id est

:

L

num

ium

doctrina cor

mundanorum

subvertitur.

diem in hebdomada ab operibus corpoi

Cymphes vero pungentcs

ignitis stimulis sunt in:

«pii cyniphes «|iiieli, qui ierunlur vanis desideriis de pulvere lerrse procreati sunt, quia mquieti terre-

Deo vaca, quod pertinet ad Spirilum sanctum. Quartum llonora patrem ct nudrcm. subaudi nec manu, Quintum fion
:
:
:

uis doideriis

tantum

deilili

snnt.

llirci

ninxmio

'mgua. nec corde.

inhaerent, qftia bi pffeec%>ufl letori libidinis insid.-ni.

Sexlum
,
(

:

fion mojchaberis

:

subaudi,

Bac terlia jilaga hi percutiuntur, qui Spiritum sanelum non babent qui in Trinilate terlia Pcrsoiia
,

«onsilio, uec voluntale.

imum
Octavum
Nonura

:

scribilur.

:

Non furtum fat Non falsum tcstimonium
i

dit

Gunomyia aulea musca e.mina bamtki simi, qui more canum eontra catholMoa indiscrotc ntrni et instar muscarum importunis disputalioaibus repulsi
;

Non conCupisces rem proxitni
:

tui.

heeimiiin

^

idercs

uxorem

alteriut

omnin ptm

illins

suni.

advolant. MuUigenaemusc83,muliimodae sunl haeres

modis cathobeos inquietant, ei dum sanis sententiis abiguntur, iterum eos impognant.
quae

Hsec ideo denario
«•-i

numero conlinentur,
:

quia
n

nmltis

bmes omnium nunierorum
i«l

el

ideopro

dabitur in vinea.
bus, qure est liuis

est

iu

lege

Domini

lab

1'rstilcnlia

MTO

ttniin.ilium est rejiroba vila carjhi-

operum noslrorum. Qucm denaseptenarius
,

nalium,

«jui

diun beslialiter vivunl, cnrnali vila

rium

ternarius

et

complectitur;

.,

iresccnlcs quasi pesle intcreunt.
i

lernario
pustulee bullient.

lides Trinitatis
:

septenario
in

veio

«

ticce autciii scaturientes

>

i

innuitur

qu;e ulraque

gemina
in

dilceliu'

el

ulcerum ineendia do
iractlrtdl,

favilla forhccis
;

formata, sunt

septem dona Spiritus
«•omplentur.

sancli

bis

seplcm

die

Itividt,
el j>er

odlO plehi

qui ira e( odid foriunt,

Tabulae autein lapidea: legis designant
quic

humicblia auiinarum ulcera conlraliuut.

dura corda,

noluerunt

dileeliouem

reeipe

.

kxpositio
Le\ vero ideo in igne dalur,
legfs igni traduntur
:

ix

psalmos skllcto

,

yrd
legis ut
sol ful-

qiiia

praevaricatores

A

didfi

apparuit, quia observatoroc-

Facies

aulem

legisTaloris splen-

geburit.

Amon.

SELECTORILM PSALMOKUM
EXPOSITIO
I".\

inedilo ejusilem amplissimo

Commcntario inPsalmos excerpta.

E\ eodice ms. incvlaj Carlhusire Gemnicensis in Austria publici juris fecit voncrabilis D. P. Leopoldus Wvden.ann, ibidem bibliothecarius. Edidit I). B. Pf.zius Thesauri Anecdot.
tom.
II,

parte

i,

pag. 95.)

AUCTORIS DEDICATIO
111

Christiano Falri verbo et exemplo relucenli ut speculum,

commissum gregem ad pascua
orationis
in

vita?

pcr

irclum callein

duconti Honorius devotus

Christo servienlium servus, dcvotee

affeclus,

qua-

cum 4orum
onus

apparuit

Princeps

paslorum,

super

omnia bona

Domini

conslilualur

tabernaculis ju-

Sludium luum, vencrande Pater, flagrans

in Scripluris ardenter,

ad opus quod jubes aggredi accendit

luimum moum vchemenler,
lalu Spiritus sanCti
italis

ct

cymbam

ingenioli mei impellit in pelagus intransnavigabile, sed

lamen

ac remis orationum tuarum aliquando transmeabile. Valido
utililatis,

siquidom

impulsu chadulcedinis

urges

me

subire praclarum oaus fraternoe
;

redundantiam

videlicet

supernae

n Psalmis clausam stylo reserare

ac squalenli vase dulcem Spirilus sancli

polum

sitienlibus justiliam
interiori palalo

ropinare

:

quatenus

ih qui

psalmos jugiter ruminant, eximiam, superni ncclaris suavitatem

apiaut; ne forte eis coeleslia vorba, ut iusipida

aqua de ore profluant, aul ut fistula? in organis inanem onum emittant. Cujus ardui operis dum penso magnitudinem, perhorresco dum vero in eo perpendo
:

ratia-

pleniludinem, de injuncto munerc hilaresco: conlidens

mc omnium

orationibus sublevari, qui

meo

otuerint labore in scripluris adjuvari.

Hoc

igitur

opus nomini

tuae dignitalis dedieelur,

ac per

le

ulilitati

delium publicelur.
Psallerium Gallicum aulem, non
]st

Romanum, cxplauabimus,
alio
esl

quia in nostris
esl

Ecclesiis illud
:

psallimus.

autem Gallicum Psalterium, quod a septuaginla
sepluaginta. Theodolionis,

luterpretibus

translalum

Romanum aulem

uod a Symmacho, vel ncscio a quo
fplae, videlicet
.

interpretatum. Sunt enim sex translationes ab Ecclesia reAquilae, et quinla edilio cujus auclor ignoratur, el
et ubi

Symmachi,

Hkuonuni. Xos aulcm septuaginta Inlerprelum translationem tractabimus,

opus

fuerit,

de

aliis

-ssumemus.
Quid
sit et

unde dicafur Psalterium?
de
Psalterio

B
sed

Quod ad logicam pertineat.
Philosophia
est

uita sunt

indoetis

dicenda;

amor

sapientise;

philo

quippe

auca doclis summatim stylo perslringcnda. Psal-

amor, sophia
naluralem

dicilur sapientia :haec dividilur in tres

rium
atum,
mi,

est

musicum instrumenlum, decem chordis
in

partes, in physicam, ethicam et logicam; id est in

Uentum. triangulum,
et dicilur

modum

deliae lilterae foret

Hebraice nabla,
,

Laline orga:

moralem rationalem. Physis namque naiura, elhys mos, loys ratio dicilur. Ad physicam
,
,

inlerius

laturn

superius

concavum

quod
et

pertinet Genesis, quae de naturis loquitur

;

EpistoUo

ferius

percussum, superius rcddit sonum.

Ab hoc

Pauli

ad ethicam
:

pertinent

,

quae

dc
et

moribus
theorica

strumento hic bber Psalterium cognomiralur,

tractant
dicilur,

Psalterium ad logicam, quse

mni
•et

in

hoc inslrumenlo decantati, psalmi deno-

eo quod de ratione divinae

scientia)

medie.

inanlur.

Quod autem apud nos sunt rhythmi scicantus cerlo syllabaium numero compositi.
:

morat.
Traditur auleni quod Psallerium
in

quinque
libris

ibus cithara? apti

hoc sunt apud Hebrseos psalmi
ipsi

bus a David
tura,

sit

editum

;

et in

quinque

disten-

etro vario composili, chordis Psallerii apli. Signiat

por quinque millia annorum, per quinque vultitulo, intenlionc,
libri

aulem modulatio cantus contemplationem,

neraChristi rodemptum.

ro psalmi
;jus libri

bonam aclionem. Ideo autcm

mysteria

G
nus

De

materia, ci auctore.

sunt per involucra et cenigmata tecla, ne

Titulus

hujus est liber

escerenl omnibus aperta.

est laus

Dei melrice composita.

hymnorum hymOmnes quippe
:

111 ) Rubrica codicis Melhceusis, saeculo xiu, ab tone de Veldsperg, prioie Mellicensi exarati, est c Incipit Liber Honorii ad Chunonem abbatenx
:

euprq
vir.

primam quinrjuayenam
»

Psalterii.
etc.

«

Beatus

Patri verbo et cxcmplo,

;

-271

H0.NOR1I
in

AUGUSTODUN. OPP. PARS
:

II.

EXEGETlCA,
jusla illud
lil

>rl

psalmi

Rebrssa lingua certo mciro deeurrunt

A

suum

jejuniis et orationibus affligere, ut sic Buperius

scd hoc translalores propter simplices minime servarc curaruot. Titulus autem dicitur a Titane, id
est

possit dulcc

melos Deo rcddere
in

:

;

Carnem
:

macerant, Spiritum roborant.
Psalterio, hoc est,

Quod

in

irian
el

a

solc

:

quia sicut sol oriens

mundum
dc

illumiInti-

confessione Trinitatis
in

in

nal, ita

titulus

sequens lotum opus

illustrat.

deccm

chordis, id

est

decem pmceplis
:

lcgis.

tulalur ctiaJm

libcr Soliloquiorum

Chrislo, quia

Chorda exsiccatur, torquetur, extendkur

ita

debet

absque persona loquitur de
capitc ct corpore.
Intentio lotius libri csl

toto Christo, scilicct

de

homo

a carnalibus concupiscentiis exsiccari, virtuliSi distribuero

bus torqucri, charitale extendi, quia nulla operatio nos horlari per imilatiout per ipsum redeamus
perdita
valet sine charitate
;

ut illud

:

omnei

nem
ad

Christo conformari

:

faeultatet meas,

etc.

summam gloriam, qua per Adam mus in summam miseriam.
divina?
scienliae

veni-

Decem
sunt

chordse,

quae

in

P^alterio

exlendnntur,

decem

pracccpta legis, quae per
in

Christum tra-

Malcria esl Christus et Eeclesia, tbcoricse,
supponitur
;
:

id est
vitia
viiac

duntur.
et

Decem
:

quinque
iu

et

quinquc resolvunlur
dulciler

utililas,

scire

quinque sensus
per quos

corpore Christi geminali n

cavere,
aeternae.

bona agere
ct

finalis

causa,

adeptio

riuntur

dcccm chordse
praecepta

n

U
propheta

nani,
tant.

dum decem
Dnde
licel

opcribus

n
coin-

David rex

omnes psalmos
:

Spiritu

Psalteriuro

prouno volumine

sancto afflatus dc Clirislo et Ecclesia composuit, liquia sicut lulos quasi quasdam claves apposuit

putctur, tamen in quinque incisionibus quasi quiu (|ue libris distinguetur. Qui geminantur, cum de
Christi divinitate el humanitatc. vcl

janua clave
reseratur.

aperilur, ita

lilulo

inlellectus

psalmi

de CbristC
intelli-

Quod qnidam psalmi sub nomine Aswph,
vel

Kcclesia,

vcl

de

aclivis

et

contemplativis

Idithun, Ethan
tit,

aliorum

intitulentur,

non ideo

gantur.

fjuia

ipsi

cos

ediderunt, scd
denoletur.
el

ut

interpretaUo

De numcro psalmorum.
In Psalterio

nominum
.

illorum

Quod autem quidam
inscripti

centum

ct

quinquaginta psalmi
t

nominibus Aggcei long 1 post David
prassentia.

ZacharifB
fuerunt;
cui

sunt, qui

bunlur

declarant

raioifestam
futura suut

ginla diebus

sancli Spiritus inspirationem,

omnia

olim diluvio cenlum jiiin«jnamundi scelus diluilur, sic crimeu nilenlis Eccleske centum quinquaginta psahnis unlacrymarum abluitur. Unde quinquagesimus dis
:

quia sicul

,

Qui
lutura

et

nomen

.losi;e

regis longc anle prsedixit, et
ut

p8alraus pro
cenlesiraus
.

poscilentia,

ccntesimus
pro

pro judicio,
ponitur
:

Cbristi

mysteria,

postea conligerunt,

in

quinquagesimus
([lli

laudc

psalmis dcscripsit. Porro Irecenti viri fucrunt ordinali ad modulandum hoc opus anle arcam Domini,

niminuu

1)ic

pCEn itel, judicium

evadet, cl

ad percnnem laudem per Christum pervenici

quibus qualuor prsecentores pnreranl, Asaph, Idilluin, Ethan el lleman; unde el quidam psalmi eis
attilulantur.
1 1

Df mysterio psalmorum.
io

liber scribit
id cst

dc capite

et
et

corpore

el

smguli*
singulis
e>i

De ordinalione psalmorum.
Pealmi non ordinatim, sed sparsim sunl a David conscripti. Post incensam aulcm a Chaldaris legem

membris,
electis.

de Cbristo,

Ecclesia, et
(diristi, id
id est

Unde aliquando caput

divi-

uitas; sliquando capul Ecclesiae,

humanitas;
;

Esdras prophcta novaa
novavit, psalmos in
niMii

litteras

invenit,

legsm reordi-

alicjuando corpus Cbristi, id cst

lota Ecclesia

ali-

unum volumcn
allixit.

redegit,

ob certas causas dcdit,
in

titulos quasi claves

ad

reseranda occulta mysteria

Traditur namque,

quando quando Ecclesia cum Christo aliquando sanum membrum,
Bcclesia
hic
in

terris

peregrinans;
in

ali-

codis
est
e>t

regnans
;

id
id

juaius

a!i-

quod David

primia Benedictus

Dominus

Deus
Bea-

quando
quitur
:

membnim
et

aegrotans,

peocalor
in

loita

meus
/;/n

ediderit; sed Esdrai propter raysterium

inde

est,

quod personan
capite

psalmis

fir

primum

d'*inde ca-teros in

ordinc sequenles

varienlur.

posuerit.

D
De forma
sive fUjtwa psalterii.
el
l)

Spiritus

sanctus
id est

<lc

loquitur,

mi
\P
:

ibii

Beatus
,

vir,

Christus,
si:ipso

qui

non

abiit
ut
ibi

etc.

caput

de

loquitur,

Psalterium, quod Christum

Eoclesiam concinit,

aulrin constitutus suvi
S|.iiilus

it.r tib

ro 'l'sal.
ut
ibi
:

n

.

clc.

enim inferesonal et oorpus Cbristi rius percutitur, superius dum bgno crucis raspenditur, divinitas permiracula
forma sua corpus Cbrisli exprimit.
:

Dum

Banctus loquitur Ac corpore,
dextris luis ifsal.
:

Aslitil

regina

<i

xi.iv), elc.

Corj>u
,

eiJMO,

ul ibi

l>no ego opera
loquitur ul

mca
:

regi (ibid

elc

resonat.

Delta,

ad

cojus

fbrmara

Psalterium

lii,

Mcmbrum sanum
Hembrum

ibi

Custodi

animam
.

quartalittera in ordine alphabeti nolatur, etcorpus
'.hristi

meam, quoniam sanctus sum
aegrotum
ul sitiu
ibi
:

(/'*«/.

i.\xx>
<

quatuor elemenlis compagraatur

:

sire
;cdi-

Miserere mci,
VI

cteaia,

qus

esl

corpus ejus, quatuor Kvangeliis

tjitfiiia»!

iiifinnus
a

(PttU.

fioatur.

lndc paahni
inferiori,

Bdelibus decantati tam rivis quall

Exprimit ctiam Psalterium formam hominis, qui
eonstat ex superioii
.imina
:

ililunctis prosunt. sicul escae solo ore sumptae

omni-

el

corpore
id

videlici
esl

bus

mcmbns

proficiunt

:

«juia

per

verba

Spiritu»

qui dcbct inferius percutere^

corpus

sancli

lam defuncli quam

vivi in libro vita> scribcnlur

r.)

EXPOSITIO
fidei

IN

PSALMOS SELECTOS.

2T4
placabilem pervenerunt.

qui iu corpore Christi pcr unitalem
tur.

recensen-

A

videlicet,

annum Domini

Sicui

enim infantes

in
,

baplismate fidem suam
sic

Secundi

quinquaginta psalmi omncs justos depro-

per patrinos pronuntiant

indocti vel

defuncli

per ora psalmos canenlium Deo

supplieant.

Anima

munt, qui sub lege a Moysc usquc ad Cliristum cxsliterunt, qui per misericordiam ct judicium Cliri-

quoque
per
'.

iti

suppliciis posita, quasi dolens
:

membrum

stum promeruerunt.

Tertii quinquaginta psalmi

om-

os Ecclesiae clamat
cxxix), etc.
elavis

De

profundis clamavi

nes sanctos canlant, qui sub gratia tempore
:

Clirisli

Jlio liber jst

cceli

et

janua

paradisi

:

per

hunc etenim ccelum referatur, per hunc ad seternam vitam intratur. Ideo ab hoc sumant omnes initium discendi, qui per libros sunt docendi.
ber inclioatur a beatitudine et tinitur
bilatione, >]uia per
in

usque ad tinem mundi consurgent qui per charitatem, quae in beati immaculati describitur; et per ascensiones virtutum, qu83 in quindecim gradibus reperiuntur, ad laudes aeternae jubilationis perducuntur.

Hic

li-

Jaudis ju-

Psalterium non exleriori, sed intcriori homini loquilur
:

Christum

,

qui est beatus vir,

sanctus enim Spiritus in eo loquitur, non

datur beatitudo, ubi est perpetua laus et dulcis jubilationis mulliludo.

carni, scd spiritui, et idcirco
lelligitur.

tolum spiritualiter
habuit
suavitatis

in-

Hic liber translative Psalleet

Unde
et
libri

sicut olim

manna

omne de;

rium, proprie David, specialiter
lentiam Propheta nominatur.
tur, sicut in Psalterio
;

propter excellegiali-

B

lectamertum

omnem saporem
habet

sic car-

Unde aliquando
:

men
tum
,

hujus

omne
ad

spirituale

delectamencujusli-

aliquando sicut in David,

et est convertibile

omnem sensum

quando

sicut in

Propheta scribilur

quod totum de

bet intenlionis.

isto libro dicitur.

Scriptura Veteris Testamenti Spiritu sancto auctore scribitur,
in
ria
et

Cum Deum

in

choro

psallitur, tunc sunt
;

verba Ecclesiae

in

tria

,

id

est

in

historiam,

prophetiam
est
,

,

in

hagiographiam dividitur. Histonarrat
, ;

cum a justo canitur, tunc sunt verba gratias agentis ; cum a peccatore recitatur, tunc sunt verba veniam deprecantis j cum pro delaudantis
functis
plicio
tio

qua> praeterita
;

prophetia,
seternao

quae
vitae

decantatur, lunc sunt verba animae de sup-

futura nuntiat

liagiographia

qiue

ad

Deum

clamantis

:

et

quocunque

se inten-

gaudia jubilat.
possidet
refulgot.
,

Hic liber

in

hagiographia locum
patrice

canentis converterit,
affectui canentis

mox

se sensus hujus scri-

quia laudibus

oeternae

plcnius

ptune
dicit

conformabit.

Cum

maledi-

cente maledicit,

cum

benedicente benedicit. Male:

membra

diaboli, ut ibi

Maledicti qui dcoiinant
;

.\ota.

a mandatis tuis (Psal. cxvm)
;

benedicit

membra
cxm).
textum

Sacra Scriptura quinque modis intelligitur
,

ali-

q

Christi, ut ibi

:

Benedicti vos a

Domino

(Psal.

quando ad solam historiam cum praeterita narrat Formavit Deus hominem de limo et ut il)i posuil eum in paradisum (Gen. n). Aliquando ad
,
:

His

utiliter prselibatis
:

expediti ad ipsum

veniamus. Sequitur

historiam et allegoriam. ut

ibi

:

Jacob duxit uxores
sed activam
et

PRIMUS PS.VLMUS DE INCARN.VTI0NE CHRISTI.

Liam
tavit.

et

Rachel

;

quod

ita

in re fuit.

contcmplativam vitam Christo jungendam praenoAliipiando ad solam propheliam
:

,

cum

futura

prsenuntiat, ut ibi

Ecce Virgo concipiet et pariet

Beatus vir qui non abiitin consilio impiorum. Primus psalmus non habet titulum, quia proprie est de Christo qui nullum habet initium.
Vers.
1.

filium (Isa. vn). Aliquando ad solarr litteram,
aliquid mandat, ut ibi
beris (Deut. v).
in Canticis
:

cum

Hic
quia

etiam

Non

occides,

non mceehain

titulus omnium psalmorum scribitur, omnes per eum aperiuntur, dum omnes de

Aliquando ad solam allegoriam, ut

Chrislo intelliguntur. Hic quoque monas, id est unitas

canticorum. Hi
:

omnes modi

hoc libro
Percussit

nominatur,

quia hunc describit,

qui proprie

inveniuntur. Historia, ut

Initio, tu

Domine, terram
:

unitas adoratur. Et sicut omnes numeri ab unitate

fundasti Hebr.

i).

Historia et allegoria, ut

petram
in

et

fluxerunt

aquK

(Psal. lxxvii);

quod
,

et
:

D

Christo et in

eremo

contigit.

Prophetia

ut

Benedictas qui venturus
[Psal. cxvn). Sola httera,

nomine Domwi ut: Declina a malo et fac
est
in
:

bonum

(Psal

xxxvi). Sola allegoria, ut

De tor-

omnespsalmi ab hoc numerandi inilibri nuncupatur, quia de capite Ecclesiae Chrislo scriptus commemoratur siut ab ipso Domino dicitur In capite libriscriptumestdeme, ttt faceremvoluntatem tuam (Psal. xxxix). Psalmus hic habet duas partes
procedunt,
sic

tium sumunt. Hic nihilominus caput

;

:

:

rente in via bibet (Psal. cixi.
Hic liber ad
tur, qui in

unam Beatus
:

vir, in

qua

Chrisli incarnatio et cor-

formam mundi ordinalus cognoscitria tempora dividitur quorum unum
ter

pus ejus Ecclesia notalur; alleram non sic impii, in qua corpus diaboli demonstratur.
Materia hujus psalmi est Christus cum corpore et corpus diasuo, id est, cum Ecclesia fidelium
:

ante legcm, aliud sub lcge, lertium sub gratiacomputatur. Sic hic liber in

quinquaginta psalmos

partitur, in quibus universitas

sanclorum invenitur.
quippe omnes justes

Primi

quinquaginta psalmi

et ultimum judiboli, id est multitudo iniquorum cium, et regnum justorum et supplicium malorum.
;

iegem ab Abel usque ad Moysen fuetunt; qui per pcenitentiam ad jubilaeura, id est ad qninquagesimum remissionis annum Christum
praeferunt, qui anle
,

Intcntio ejus a malis revocare, et ad

bona
in

invitare,

miseriam et o&tendere genus humanum lapsum, per Christum ad gloriam reparatum Auper

Adam

IV,

iioNomi

,\i(ii

5TQW

N.

QPP. piBS

ii.

cx 1:1.1:110
;

clor cst Spirilus sjBQCtus, scriptqr David rex et proplicla.

A

suasit,

dum

sallum de leinplo daie monuit

avari-

Vcrba psalmi huju> s,upjDta SUUt de prima sclatc mundi ab Ailam usque ad lempus iliiuvii. Oua dam,
i|u,i'

dum omnia regna mundj Sed quia Christus victor exslitit, dum ad concupi-rontiam non abiit, uec invanagloria stclil,
liam vel superhiam suasit,
"iil.

anle inccrptioncm

psalmi subiiitelliguotur, dc
vir

ncc

in avarilia scdit

:

i<leo
,

humanum genus

a

tri-

Adain suniuutur.
vita' in

lic.tlits

de Ahel, sed

,

in

bus mortihus, cogitationis
I

locutionis ct opcris rc-

Domiui dollenoch :ci crit laiiiiuain liiinum,i\cA\^un
paradiso; non sic impi'>,
<le

demit.

giiraulibiis

;

ifao

Sedore cst rognar.iium vel docentium;
cst libido

pcslil

noii rcsurijunt impii in judic'ni,<.W

dihnio; Uunutam
arca

dominandi, quae

ita

omnes

tilillat,

ut nec

Dominus viam justorum de bis qui in impiorum pcrihit, dc his qui in diluvio perierunt, sumptum videtur. Signifieant autcm Christum eum univcrsis clcetis per ultimum juimvil
,

nionachos inlactos relinqual. In cathcdra pcstilcntitr'
scilcf
(

fuorunt; et itcr

qui

proelaturam doniinandi appetilu lenet.
daret

Cujus

ambitionis ne cui

exemplum

,

renuil

Cliristus,

homo Dominieus,
rcgnum. Supra
quid?

a lurbis in

descrto obla
|

dieium ad bcatitudinem transiturum

,

cl

diabolum

lum

sibi

dicla

quidem Christus

cum

rcprobis asternum supplieium subiluriim. Hie
Iripliciter intelligitur,
<le

fecit, se<l

psalmus
clesia,

Christo, de

Ectra-

B
Vers. 2.
stitia

dc unoquoquc electo. De

Chrislo igilur in

— Jn

Icijc

primis videamus, ct ab ipso
ctandi,

<pii csl

principium

mini cst mala dcvitarc
et

Domini colunlascjus. Y> ct bona facere, quod est
quippc est malum
In leqe
fuit,

|u-

exordium sumamus.
infelix fuit, qui

Adam

tcrrenus ct vctus

dilcclio; juslitia

devi-

homo
vila in

de justitia ad injustitiam, dc
in consilio

tare, diloctio
est juslitia,

bonum

fucere.

Domini, quod
justiliam in-

healiludine in miscriam, de paradiso in cxsilium, dc

voluntas Christi

dum

morlorn

abiil,-

impiorum

,

id

eSI

d<'<dinabiliter tenens. Palri

obediens usque ad mor,

dfcmonum malum sibi consiliantium. Et in via pcccatorum stetit, quia in errorc stabilis pormansit
:

tem

exslitit.

///

lege

Domini
fiiil,

quod

est dileclio. ni-

hilominus voluntas ejus
ligens pro eis

dnm

s-uos in
et

Inem
:

<li-

ct

in cathcdrapcstilcntin AVi/f/.dummaliliam postc-

animam

posnit.

Unde

sequitur
.

ros pravo

exemplo docuit. Hinc tres morlcs exp r imuntnr, <|iiibus omnes posteri Aibe involvunlur quae
:

Et in lcgc cjus mcditahiturdic ac nocti
in

II

prosperitate
juslilisc,

et

adversitate.
lurbis

In die meditatuconstitii'

<>x

consensu,

ex

actu

,

ex consuetudinc oriuntur.

legem

quando

eum regem

Diabolo namque persuadentc

homo

conscnsit,

dum

volentibus fugit; in nocte vero medilatus est legetn
dilectionis,
(
;

vctitum a Deo concupivit. E( quia
nis abiit,

a statu recliladfi-

quando
et

Judttil

eum comprebcnder.'
sponte
in die, istnd

dum Deo
,

similis esse voluil, beatiludinnn
subiit
:

volenlibus sivc quaerentibus ad passionom
occurrit. Sed

amisit ct mortetn

anima1

Et boc in consilio
est justiest

secundum lempus hoc

impiorum
prima.

tiam deserere, et a Deo aposlatare;

dacmonum, quorum consilium et hac

autem

in

nocte conligit.

mors
Vi.iis. 8.

— Et
:

idco cril

t.iu^uam lit/num
est
:
i

Et in via pcccalorum stctit

tiam actu perficiens
Yiu

dum concupisccnintcrdiclum pomum comedit.
,

pltuttutumcst sccus dccursus ajuarum.Uoc
erit
<pi<i

eomparabilis ligno
dieiiur

vitae in paiM.liso planlaio.

pcccatorum

Yincenli dabo edere dc lignovii
i\).

cst transgrcssio

mandalorum

;

el

cst iu

quia banc viam est

homo

paradisa (Apoc.
signilieat
;

Paradisus dieilur borlus
iu <pia
,

ingressus, ideo cst ctiam
hfiBC

d<'licianini. et
liciafi

Kcclesiam,

sunl

<le-

ninrte earnis depressus;
F.t

est

mors seeunda.

Seripluravum
aeteroa

loeus

voluplalis est
,

palerua
inde

in callicdra pcstilcntiir scdil,

dum
aliis

cx prava
pradiuit.
;

majestas,

bcalorum volnplas

fons

cansuctudjnc

malum
est in

exemiilum

lluons est Christus de pectorc Palris manans;fiuenla

Calhedra euim hanc prolala

po-ltlenlia' esl doelrina maliliu'

per

quae paiadisum

homineni mors

tcrlia, quae c-i

quap Ecclcsiam fccundant.
lia,
'

imgant, sunt dona Spirilus Lignum vitc
;

saneti

en-

jusla danmalio.

Tali

modo

priinus

bomo

abiil

ct

animariim

vila

boc ligr.um

,

seilieet Chiislus,
>

cuin suis sequaeibns periit.

\ecu$ dccursus

aijuarum plautatum
in

hoe

e>i.

Chri-Uis autem secundus

Adam, nHe-iisol novus
bt •alitiulinem

secuoducn desceusum Spiritos saacti
nali

uiero vitgv
tlueiila
,

homo oM.llcutus
lulit
:

vir,

qui homini

eona

incarnalum

,

cujus doua ubi.pio ut

de-

iluiii

semper Deus rxislens

eurruul. Iloe in
vir lieri

voluit.

Qiti noit alnil in cviisiito

impiorum dutn
pcccatorum

-eeiisionein in

a justilia
sibi

tcmpnrc friictum dcdit dum D lempoio a Patre deslinatO, Spirilum
\\'\.

non

ileelinavil in

tenlatione d.rnionuni
in via
:

prava
iimt

iiim apostolis nii-it

dccitrsus tii^tnrum
n<>n
in in

eonsulenliuiu.
qui
iton
i

Et

lapsus populorum
slrlil,

,

juxla

quem deeursum,
luil
:

pccculum non
sclit
,

feeit

ol in

cathcdm
nee

cursu, arbo

illa

planlata

duin Chrislus
in

pcstilcnli<r

quia

nee \eibo

exomplu

militudine carnis peccati, non
ulluiii

carne pcccalr
liilebbusdedil.

maluin

apparui t. Hacc arbor frurtum suutn in tetaporesuo
</ei/,7,iiiuiieotpu- Miiinnti eilul
11:111

iloeuil.
1>.

niabolns tribus modis teatandi eum appetiit, quihus et |irimiiiii liominem devieil ae tribos niorlihiis
viclor subegit.

boe tempore scribitur

:

Vbi venit plenitudo tempoi
1.

misil Dcus rllium situm (Calat.l\

Aliter

:

Oecursus
h(«c

Gulam qnippu
in

Christo

suasit,

dum

aquajrum

ost mortalitas
luit,

hominum

,

]uxla

quem

lapides

mutari

paneni

vohtil

inanem

gloriam

lignum plantatum

dam

Christus mortalis ex-

.

KXPOSITIO
stiut.

IN

PSALMOS SRLECTOS.

S78
;

Qoi

a.l

ihixum mortis decerrreas

:ui
;

:

W
fri

Ht oi-

A

ridi
iil

Ugnc,

id esl in fractifero

hoc

faeiel

trdio,

Hueusqae .1.' eepite quod est Eeclesia.
Miiliituilo fidelium

nunc vuleamus dc corporc

est

m

sterili (/«/'/ /fcf?
tltulit,

hoc

ligmm

in

tempore
geoeris
qi.ia

ab

initio

mundi usque
scribitur

in
;

linem
et

friu-luni
iii

dum

reparationera
N(/t;/>;

horaani

cor

unum

et

animam unam hahere
fidci et

ideo

pasMone
lignum

protulit.

fiuetum ideo

dicit

propter unilatcm

unitatem dilectionis unus
iide et

nullus alius. quanlumlihet sanctus cuni dare potnit.
Vol,
vitae cst

rir dicitur. Hic est

beatus qui

opcratione esl
viribus

crux Ferens Christum, frucium

beatitudini aptus

:

hic est vir dictus, quia

vita\ Vcl ideo Christns
nt
in

comparatur arbori, quia
refieii
:

sic-

virtutum contra

vilia

cst robuslus. Hic bcatus vir

arbor umhra protegit, fructu

ila

Christus
dilc-

iio» abiit in consilio

impiorum, flum

fidelis

populus

hac vita suos ab eestn vitiorum umbra suae

ctionis protegit, ct

eosdem

in futura
.

dulcedine suse

ante Christi adventum, a cultura Dei non declinavit ad idololatriam terrore tyrannorum vel doctrina

eontemplationis

refocillabit

Hoc

signiticatur

per

philosophorum. Beatus cliam

vir

ligmim vihc
>!->

in

par&diso jnxta decursos aquarum
salientis

impiorum,

dum

post Christi
fidc

non ahiit in consilio advontum Christianus

loco

voluptatis

plantatum
in

:

de

ctijus

populus a catholica

non declinavil ad perfidiam

fructu qui eomederit

non morietur
vitae

aetcrnum.

lcrrore perseculorum vel persuasione haerclicorum.

H
Arbor crucis
in

est

lignum

in paradiso, id cst

Ecclesia, planlatum secus decursus

aquarum,

id

est juxta fiuenta

Scripturarum

:

quia passio crucis

in errore l.t in via peccatorum non stctit ; quia non diu permansit sed cito per eam Iransiit. Kl in cathcdra pcstilcutiw ncn scdit, quia idololatriam vel hairesim non docuit.

iinpleta cst juxta prseconia

prophetarum. Hu-us ar-

fruelus est Christus in ea

pendens

:

de cujus

Hic tres virtutes,
per quas populus

fides,

spes et charilas nolantur,
repatriare
credidit,
:

corpore qui comederit, non morietur in aetemum.

De

credentium
et

conatur.

quo ligno subdilur quod fructitm suum dabit in tem-wre suo. Arbor crucis fructum in suo tempore

Quia enim

Deum verum

unum
non

ideo

ad

idololatriam vel haoresim non

abiit

et quia futura
;

tempore passionis, sustinuit Christum pro salute humanae redemplionis. Christus quoque
dadil,
in

dum

bona speravit, ideo

in errore

stetit

in via

enim

fruclum suum

in

tempore suo

dedit,

dum

in die rc-

surreclionis, tidelibus aitulit
tationis;

gaudium

peccatorum starc, cst in errore perdurare. Et quia legem Dei dilexit, ideo in doctrina