ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ :
Η έννοια του συνόλου στα µαθηµατικά είναι έννοια πρωταρχική και έτσι δεν ορίζεται αυστηρά
µαθηµατικά. Μπορούµε όµως επεξηγηµατικά αντί ορισµού να πούµε:
Σύνολο, είναι µια συλλογή αντικειµένων, διακεκριµένων µεταξύ τους και που η φύση τους µπορεί
να είναι οποιαδήποτε. Τα αντικείµενα αυτά τα ονοµάζουµε στοιχεία του συνόλου, τα γράφουµε
µέσα σε άγκιστρα µε οποιαδήποτε σειρά και το καθένα µόνο µια φορά. Το σύνολο το
συµβολίζουµε µε ένα από τα κεφαλαία γράµµατα του αλφαβήτου.
Ένα σύνολο που περιέχει ένα µόνο στοιχείο, λέγεται µονοσύνολο ή µονοµελές σύνολο. Αν
περιέχει δύο στοιχεία λέγεται διµελές σύνολο, … κ.λ.π. πολυµελές σύνολο. Το σύνολο που δεν
περιέχει στοιχεία λέγεται κενό σύνολο και συµβολίζεται µε ∅ ή { } .
Παραδείγµατα συνόλων:
1.

Το σύνολο των θετικών ακεραίων που είναι µικρότεροι του 10 :
Α={0,1,2,3,4,5,6,7,8,9}

2.

Το σύνολο των φωνηέντων : Φ={α,ε,ο,η,ι,υ,ω}

3.

Το σύνολο των ακεραίων x που είναι 0<x<1 : Β = ∅

Για να δηλώσουµε ότι ένα στοιχείο x είναι στοιχείο ενός συνόλου Σ, γράφουµε: x ∈ Σ και
διαβάζουµε « το x ανήκει στο Σ ». Για να δηλώσουµε ότι το στοιχείο x δεν είναι στοιχείο του
συνόλου Σ, γράφουµε x ∉ Σ και διαβάζουµε « το x δεν ανήκει στο Σ ».
Έτσι για τα προηγούµενα σύνολα έχουµε: 1 ∈ A και α ∉ Α , ενώ 1 ∉ Φ και α ∈ Φ .
ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ:
1.

Το σύνολο ΙΝ των φυσικών αριθµών: ΙΝ={0,1,2,3,4,…} ή ΙΝ*={1,2,3,4,…}

2.

Το σύνολο των ακεραίων: Ζ={…,-3,-2,-1,0,1,2,3,…} ή Ζ*={…,-3,-2,-1, 1,2,3,…}

3.

Το σύνολο των θετικών ακεραίων: Ζ*+={1,2,3,…} ή Ζ+={0, 1,2,3,…}

4.

Το σύνολο των αρνητικών ακεραίων: Ζ*+={-1,-2,-3,…} ή Ζ+={0,-1,-2,-3,…}

5.

Το σύνολο Q των ρητών αριθµών: Q = {x / x =

6.

Το σύνολο ΙRτων πραγµατικών αριθµών.

µ
ν

όπου µ , ν ακέραιοι µε ν ≠ 0}

γ. να περιγράψουµε τα στοιχεία του µε µια κοινή τους χαρακτηριστική ιδιότητα.4.2. µέσα σε άγκιστρα να αναγράψουµε όλα τα στοιχεία του ένα προς ένα. Αν Α={1.β.3.β ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΥΝΟΛΩΝ: Ορισµός: Αν Α .2. Με αναγραφή των στοιχείων του: ∆ηλ.2.2.%.5} τότε B ⊂ A . Β είναι δύο µη κενά σύνολα.5.6.χ Τα σύνολα Α={1.8.Π. Π. Α=Β ⇒ Β=Α για κάθε σύνολο Α και Β (συµµετρική) 3.7. Α=Α για κάθε σύνολο Α (αυτοπαθής) 2.2. Β είναι δύο µη κενά σύνολα.3. Α ⊂ Β ⇔ ( κάθε x ∈ Α ⇒ x ∈ Β και υπάρχει y ∈ Β : y ∉ Α ) Π. όµως A ⊄ A .6.5. .Γ (µεταβατική) ΥΠΟΣΥΝΟΛΟ ΣΥΝΟΛΟΥ: Ορισµός: Αν Α . θα λέµε ότι το σύνολο Α είναι ίσο µε το σύνολο Β (συµβολικά Α=Β) αν και µόνο αν έχουν τα ίδια ακριβώς στοιχεία δηλ.9} και Β={x/x θετικός ακέραιος µικρότερος του 10} είναι ίσα και γράφουµε Α=Β Ιδιότητες της ισότητας συνόλων 1.3. Β={@. επίσης A ⊆ A Ορισµός: Αν Α .$.5} τότε B ⊆ A . Κ={x/x µαθητής του 4ου Ε.9} και Β={1. Α = Β ⇔ ( κάθε x ∈ A ⇔ x ∈ B ) Π.2. Α ⊆ Β ⇔ ( κάθε x ∈ Α ⇒ x ∈ Β ) Π.1.4. Α=Β και Β=Γ ⇒ Α=Γ για κάθε Α.3} .9} και Β={1. Π.χ. µέσα σε µια κλειστή καµπύλη γραµµή να παραστήσουµε µε σηµεία τα στοιχεία του συνόλου.} Με το διάγραµµα του Venn: ∆ηλ.χ 3.4.3.8.6.χ.Β.5.4. Π. Β είναι δύο µη κενά σύνολα.γ . Α={α. 2.α .χ. θα λέµε ότι το σύνολο Α είναι γνήσιο υποσύνολο του Β (συµβολικά Α ⊂ Β ) αν και µόνο αν κάθε στοιχείο του Α είναι και στοιχείο του Β και υπάρχει ένα τουλάχιστον στοιχείο του Β που δεν ανήκει στο Α δηλ.ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΟΛΟΥ: Ένα σύνολο µπορούµε να το παραστήσουµε µε τους εξής τρεις τρόπους: 1.7. Αν Α={1.&} Με περιγραφή των στοιχείων του: ∆ηλ. Φ={x/x φωνήεν του αλφαβήτου } .3.4.7.χ Α .Λ. θα λέµε ότι το σύνολο Α είναι υποσύνολο του Β (συµβολικά Α ⊆ Β ) αν και µόνο αν κάθε στοιχείο του Α είναι και στοιχείο του Β δηλ.8.

Α ⊆ Β και Β ⊆ Α ⇒ Α = Β για κάθε Α. Β.2.1. ∅ ⊄ Α για κάθε µη κενό σύνολο Α 7.3. Α ⊆ A για κάθε σύνολο Α 2.2. Α ∪ Β = Β ∪ Α για κάθε Α .1.χ Αν Α={α. Γ ΠΡΑΞΕΙΣ ΣΥΝΟΛΩΝ: Ι) ΕΝΩΣΗ ΣΥΝΟΛΩΝ: Ορισµός: Ένωση δύο µη κενών συνόλων Α .3. ∅ ⊆ Α για κάθε σύνολο Α 3. A ∪ B = {x / x ∈ A ή x ∈ B} Π. γ. Α ⊂ Β και Β ⊂ Γ ⇒ Α ⊂ Γ για κάθε Α. Β .0} και Β={α. Β ( συµβολικά A ∪ B ) ονοµάζουµε το σύνολο που έχει στοιχεία τα κοινά και µη κοινά στοιχεία των δύο συνόλων δηλ. (Α ∪ Β) ∪ Γ = Α ∪ (Β ∪ Γ) = Α ∪ Β ∪ Γ για κάθε Α .γ.β.1. Γ 6. A ∪ ∅ = ∅ ∪ A = Α για κάθε σύνολο Α 3. β.0.4} τότε A ∪ B = {α. Β 5. A ∪ A = A για κάθε σύνολο Α 2. Α ⊆ Α ∪ Β και Β ⊆ Α ∪ Β για κάθε Α .β.2.3. Γ 4. A ⊄ A για κάθε σύνολο Α 6.Ιδιότητες των υποσυνόλων 1. Β. Α ⊆ Β ⇒ Α∪Β= Β . Β 4.4} Ιδιότητες της ένωσης συνόλων 1. Β 5. Α ⊆ Β και Β ⊆ Γ ⇒ Α ⊆ Γ για κάθε Α.

1. Α ⊆ Β ⇒ Α∩Β= Α ΤΥΠΟΙ De Morgan: 1.1. Γ 6. Α ∪ (Β ∩ Γ) = (Α ∪ Β) ∩ (Α ∪ Γ) 2. (Α ∩ Β) ∩ Γ = Α ∩ (Β ∩ Γ) = Α ∩ Β ∩ Γ για κάθε Α . Α ∩ (Β ∪ Γ) = (Α ∩ Β) ∪ (Α ∩ Γ) ΙΙI) ∆ΙΑΦΟΡΑ ΣΥΝΟΛΩΝ: Ορισµός: ∆ιαφορά δύο µη κενών συνόλων Α .ΙΙ) ΤΟΜΗ ΣΥΝΟΛΩΝ: Ορισµός: Τοµή δύο µη κενών συνόλων Α .0} και Β={α.1.3} Ιδιότητες της τοµής συνόλων 1.2.β.1.1.2. A − B = {x / x ∈ A και x ∉ B} Π.χ Αν Α={α.2. β.γ.β.3. Α ∩ Β = Β ∩ Α για κάθε Α . Β 4.β.3. A ∩ B = {x / x ∈ A και x ∈ B} Π. Α ∩ Β ⊆ Α και Α ∩ Β ⊆ Β για κάθε Α . Β ( συµβολικά A − B ) ονοµάζουµε το σύνολο που έχει στοιχεία τα στοιχεία του συνόλου Α που δεν ανήκουν στο Β δηλ. A ∩ A = A για κάθε σύνολο Α 2. Β .4} τότε A ∩ B = {α.2.3. Β ( συµβολικά A ∩ B ) ονοµάζουµε το σύνολο που έχει στοιχεία τα κοινά µόνο στοιχεία των δύο συνόλων δηλ.0} και Β={α.β.γ.3.χ Αν Α={α.2. Β 5. A ∩ ∅ = ∅ ∩ A = ∅ για κάθε σύνολο Α 3.4} τότε A − B = {0} .

( Α ∩ Β)′ = Α′ ∪ Β′ για κάθε Α . Β ΒΑΣΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: 1. Β 6. (A − B) ∪ (A ∩ B) = A και (Β − Α) ∪ (Α ∩ Β) = Β 2. A′ = {x /x ∈ Ω και x ∉ A} Α΄ Ω Α Π. Α ∩ Α′ = ∅ για κάθε σύνολο Α 5. (Β − Α) ∩ (Α ∩ Β) = ∅ 3.ΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ – ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΥΝΟΛΟΥ: Ορισµός: Ένα σύνολο που έχει υποσύνολα όλα τα σύνολα µε τα οποία εργαζόµαστε το ονοµάζουµε βασικό σύνολο και το συµβολίζουµε συνήθως µε Ω. ονοµάζουµε συµπλήρωµα ή συµπληρωµατικό ή αντίθετο του Α (συµβολικά A′ ). ( Α′ )′ = Α για κάθε σύνολο Α 3. A − Β = Α ∩ Β′ για κάθε Α . (Α − Β) ∩ (Α ∩ Β) = ∅ . Ω′ = ∅ και ∅′ = Ω 2. A ∪ B = (A − B) ∪ (A ∩ B) ∪ (B − A) . το σύνολο των στοιχείων του Ω που δεν ανήκουν στο Α δηλ. Β 7.χ Αν Ω={x / x γράµµα του αλφαβήτου } και Α={ x / x φωνήεν του αλφαβήτου } τότε A′ = {x / x σύµφωνο του αλφαβήτου } Ιδιότητες 1. (A − B) ∩ (Β − Α) = ∅ . Α ∪ Α′ = Ω για κάθε σύνολο Α 4. Ορισµός: Αν Ω είναι ένα βασικό σύνολο και Α ένα υποσύνολο αυτού. ( Α ∪ Β)′ = Α′ ∩ Β′ για κάθε Α .

1.{0}. 0) ∪ (0 .{2}.{2}.{α}} Αν Α = {0.2.+∞) τότε Α=Β Αν Α = {0.{0}.{α. Να χαρακτηρίσετε µε «Σ» (σωστό) ή «Λ» (λάθος) τις παρακάτω προτάσεις: Τα σύνολα 0=∅ Α = {x / x 2 − 1 = 0} και Β = {x / x ∈ Z* µε − 1 ≤ x ≤ 1} είναι ίσα α = {α} Αν Α = {x / | x |> 1} και Β = {x / x ∈ (1. ∆ίνεται το σύνολο Α={α. ∅.2.2. να βρείτε τα: A′ .{1}. ∅.{2}.1} και Β = {1. 3) }. A′ ∪ B .1} και Α = {0.1} τότε A′ = {{0}. A ∩ B . B′ .{∅}.ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1.{2}.{0}.{∅}.0. ∅} τότε A − B = {0. Αν Ω = {x / x − 3 | x | +2 = 0} είναι το βασικό σύνολο και Α = {x / x − 1 = 0} . ∅} Αν Α = {0. ∅} τότε α ∈ {α} A ∪ B = {0. ∆ίνονται τα σύνολα: 2 Σ={x / x ακέραια λύση της ανίσωσης x − 4 ≤ 0 } Τ={x /x ∈ (−2 .{1}. ∅. (A ∪ B)′ .0.{∅}.1} και Β = {1.{1}.{∅}} Αν Ω = {0. Β = {x / x 2 − 3x + 2 = 0} .{0}. α} έχει 6 υποσύνολα 2.{∅}} {α} ⊆ {α.1. ∅. Να βρείτε τα: Σ ∪ Τ .{1}.{0}. Σ − Τ .1} και Β = {1. A ∪ B . Να γράψετε το σύνολο όλων των υποσυνόλων του Α 3.0. A − B . ∅} τότε ∅ ⊂ {α} A ∩ B = {0.{∅}. ∅.β}}. Σ ∩ Τ . (A ∩ B)′ . (A − B) ∪ (B − A) .β.{∅}} Το σύνολο Α = {∅.1. Τ − Σ 2 2 4.2.γ.{∅}.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful