‫ﮔﻮﺷﮫ ای از ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮﻧﯿﻦ اورﻣﯿﮫ‬

‫‪http://urmiye-tr.blogspot.com/2011/04/urmiye-sehirinin-qanl‬‬‫‪xatiralarindan.html‬‬
‫ﺷﮭﺮ ﻣﺎﺟﺮاھﺎي ﺧﻮﻧﯿﻦ‬
‫ھﺮ ﻗﺪر راﺟﻊ ﺑﮫ ﺷﮭﺮ زﯾﺒﺎي اورﻣﯿﮫ ﺻﻔﺤﺎت ﺗﺎرﯾﺦ را ورق ﻣﻲ زﻧﯿﻢ و ﺑﻌﻘﺐ ﻣﻲ روﯾﻢ از‬
‫ﺷﮭﺮھﺎي اﯾﺮان ﺷﮭﺮ دﯾﮕﺮي را ﺳﺮاغ ﻧﺪارﯾﻢ ﻛﮫ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ و ﺗﺎرﯾﺦ آن ﺗﻮام ﺑﺎ آﺗﺶ و‬
‫ﺧﻮن ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻛﻨﻮن ﻛﮫ ﻣﻮرد ﺗﺎﺧﺖ و ﺗﺎز دﯾﻮ دﻻﻧﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﮫ ﺑﻮد‪ ،‬ﻓﺮزﻧﺪان ﻏﯿﻮر آن ﺑﮫ ﺟﻨﺐ و ﺟﻮش‬
‫آﻣﺪه‪ ،‬آﻣﺎدهي دﻓﺎع ﻣﻲ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ .‬ﻋﺒﺪاﻟﻌﻠﻲ ﺧﺎن ﯾﻜﻲ از اﻓﺴﺮان ﻧﻈﺎﻣﻲ اﯾﺮان از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺮﺣﻮم‬
‫اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﺎ ﭘﻨﺞ دﺳﺘﮫ ﺳﺮﺑﺎز و ﯾﻚ ﻋﺮّاده ﺗﻮپ ﻣﺎﻣﻮر ﮔﺮدﯾﺪ ﻛﮫ در ﻇﺎھﺮ ﺑﻨﺎم ﻣﺎﻣﻮرﯾﺖ‬
‫وﺻﻮل ﻣﺎﻟﯿﺎت وﻟﻲ در ﺑﺎﻃﻦ ﺑﺮاي ﻧﮕﮭﺪاري ﻣﺤﺎل ﺻﻮﻣﺎي و ﺑﺮه دوﺳﺖ و ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از‬
‫ﺗﺠﻤﻊ ﻛﻮرد ﺑﺪان ﺻﻮب ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻨﺪ و ﺑﮫ وﺳﯿﻠﮫي ﭘﯿﻜﮭﺎي ﺳﻮار اوﺿﺎع را ﺑﮫ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ‬
‫ﮔﺰارش دھﺪ‪ .‬ﻣﺸﺎراﻟﯿﮫ در ﻧﺰدﯾﻜﮭﺎي اورﻣﻲ وﺿﻊ را وﺧﯿﻢ دﯾﺪه ﺑﺮاي ﻧﮕﮭﺪاري ﺗﻮپ و‬
‫اﺑﻮاب ﺟﻤﻌﻲ ﺧﻮد ﺑﮫ اورﻣﯿﮫ ﻣﺮاﺟﻌﺖ و اﻗﺒﺎل اﻟﺪّوﻟﮫ را از ﺟﺮﯾﺎن آﮔﺎه ﺳﺎﺧﺖ‪ .‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ دو‬

‫ﻓﻮج اﻓﺸﺎر را ﺑﺎ ﺳﺎز و ﺑﺮگ آﻣﺎده ﺳﺎﺧﺘﮫ ده روز در ﻛﻨﺎر ﺷﮭﺮ اردو ﻛﺮده و ﺗﺒﺮﯾﺰ و ﺗﮭﺮان‬
‫را ﻧﯿﺰ از اوﺿﺎع ﻣﻄّﻠﻊ ﮔﺮداﻧﯿﺪ‪.‬‬
‫اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ در روز اول ﺷﮭﺮ ذﯾﻘﻌﺪه ‪ 1297‬اﻓﺮاد اﺑﻮاب ﺟﻤﻌﻲ ﺧﻮد را ﺣﺮﻛﺖ داده و ﺑﻄﺮف‬
‫ﺑﺮه دوﺳﺖ ﺑﺮاه اﻓﺘﺎد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﯿﻦ ﻛﮫ ﻛﺮد ھﺎ ﻗﺮﯾﮫي ﺳﻨﺠﻲ را ﻟﺸﮕﺮﮔﺎه ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﮫ ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬
‫ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯿﺨﺎن ﻣﺎﻛﻮﺋﻲ ﺑﺎ ﻓﻮج دھﻢ ﺧﻮي ﻗﻮرﺧﺎﻧﮫ و اﺳﻠﺤﮫ و ﭼﺎدر و وﺳﺎﺋﻞ ﺟﻨﮓ ﺑﺮاي ﻓﻮج‬
‫اﻓﺸﺎر آورده و ﺑﺪﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻧﯿﺮوي اورﻣﯿﮫ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫اﻗﺒﺎل اﻟﺪّوﻟﮫ ﻣﺮﺣﻮم ﺑﺎ دو ﻓﻮج ﺳﺮﺑﺎز و دو ﻋﺮّاده ﺗﻮپ و ﺧﻤﭙﺎره در ﻗﻠﻌﮫي ﺑﺪرﺑﻮ و‬
‫ﺷﯿﺨﻌﻠﯿﺨﺎن ﺑﺎ ﻓﻮج ﺧﻮد در ﭼﻤﻦ ﺧﺎﺗﻮن ﺟﺎن اردو ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﺪﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺷﯿﺨﻌﻠﯿﺨﺎن ھﻢ‬
‫ﻣﻮاﻇﺐ ﺷﮭﺮ و ھﻢ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﻲ اردوي اﻗﺒﺎل اﻟﺪّوﻟﮫ را ﺑﮫ ﻋﮭﺪه داﺷﺖ‪.‬‬
‫روز ﻧﮭﻢ ﻣﺎه ذﯾﻘﻌﺪه ‪ 1297‬ھﺠﺮي ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ و ﺧﻠﯿﻔﮫ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﺎ ھﺸﺖ ھﺰار ﺳﻮاره و‬
‫ﭘﯿﺎده ﺑﺎ ﺗﻔﻨﮕﮭﺎي ﻣﺎرﺗﯿﻦ و اﺳﺒﮭﺎي ﺗﺎزي ﻣﮭﯿّﺎي ﻗﺘﺎل ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ .‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﻧﯿﺰ ﭼﮭﺎرﺻﺪ ﻧﻔﺮ‬
‫ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ اردوﮔﺎه و ﻗﻮرﺧﺎﻧﮫ ﮔﻤﺎﺷﺘﮫ و ھﺰار ﻧﻔﺮ ﺳﺮﺑﺎز و دوﯾﺴﺖ ﻧﻔﺮ ﺳﻮارهي اﻓﺸﺎر‬
‫و ﻣﮭﺎﺟﺮ ﻛﻠﯿﺒﺮ و ﻗﺮاﺟﮫ داغ و ﭼﮭﺎرﺻﺪ ﻧﻔﺮ از ﭼﺮﯾﻚ ﺑﺮداﺷﺘﮫ در ﻛﻨﺎر رودﺧﺎﻧﮫي ﻧﺎزﻟﻮ‬
‫ﺑﻨﺎي ﺟﻨﮓ و ﻗﺘﺎل ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫در آن روز ﺳﺮﺑﺎز و ﺳﻮار ﺑﺎ ﻣﺮداﻧﮕﻲ ﻛﻮﺷﯿﺪه و ﺳﭙﺎه ﻛﻮردھﺎ را ﻧﯿﻢ ﻓﺮﺳﺦ ﻋﻘﺐ راﻧﺪﻧﺪ و‬
‫ﺑﮫ ﻗﻠﻌﮫي ﺳﻨﺠﻲ اردوﮔﺎه اﻛﺮاد رﺳﯿﺪﻧﺪ‪ .‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ در ﻗﻠﻌﮫي ﻗﺮاﻟﺮ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻗﻠﻌﮫي ﺳﻨﺠﻲ‬
‫اردوﮔﺎه ﺳﺎﺧﺘﮫ و در آن روز ﺑﯿﺴﺖ ﻧﻔﺮ از ﻛﺮدھﺎ ﻣﻘﺘﻮل ﮔﺮدﯾﺪ و ﻓﺘﺢ از ﺟﺎﻧﺐ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﺳﮫ روز ﺑﮭﻤﯿﻦ ﻗﺮار ﺑﺎزار ﮔﯿﺮ و دار ﮔﺮم ﺑﻮد ﺗﺎ روز دوازدھﻢ ﺟﻨﮓ ﺷﺪﯾﺪي در ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ھﺮ دو ﻃﺮف از اول ﻃﻠﻮع آﻓﺘﺎب ﺗﺎ ﻏﺮوب ﺑﺎ ﺗﻮپ و ﺗﻔﻨﮓ در زد و ﺧﻮرد ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻔﻨﮕﭽﻲ ھﺎي ﭼﺮﯾﻚ ﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯿﺨﺎن ﭘﺴﺮ ﺣﺎﺟﻲ ﭘﺎﺷﺎ ﺧﺎن ﺳﻨﮕﺮ ﺟﺪاﮔﺎﻧﮫ ﺑﺴﺘﮫ و ﺳﺮﺑﺎز ھﻢ‬
‫ھﺮ دﺳﺘﮫ در ﺳﻨﮕﺮ ﺟﺪاﮔﺎﻧﮫ ﻣﺸﻐﻮل و ﮔﺮم دﻋﻮا ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﺮﻛﺎر آﺟﻮدان ﻣﺨﺼﻮص ﭘﺴﺮ اﻗﺒﺎل‬
‫اﻟﺪوﻟﮫ ﭼﻮن اﻧﺪﻛﻲ ﻛﺴﺎﻟﺖ ﻣﺰاﺟﻲ داﺷﺖ در اردو ﻣﺎﻧﺪه و آﻗﺎ ﺑﯿﮓ ﯾﺎور ﺧﻠﺞ ﻓﻮج ھﺸﺘﻢ را‬
‫ﺣﺮﻛﺖ داده و ﺑﺎ دو ﻋﺮّاده ﺗﻮپ ﭘﺎﯾﯿﻦ رودﺧﺎﻧﮫ را ﺳﻨﮕﺮ ﺑﺴﺘﮫ ﻣﺸﻐﻮل ﺟﻨﮓ و ﺳﺘﯿﺰ ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ وﻟﻲ ﭼﻮن ﺗﻔﻨﮓ ﻛﻮردھﺎ ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﺑﻮد و ﮔﻠﻮﻟﮫ آن ھﺰار ﻗﺪم ﻣﻲ زد و ﺗﻔﻨﮓ ﺳﺮﺑﺎزان‬
‫دوﯾﺴﺖ ﻗﺪم ﺑﯿﺸﺘﺮ را ﻧﻤﻲ زد ﺳﺮﺑﺎز ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﭼﻨﺪان ﻛﺎري از ﭘﯿﺶ ﺑﺒﺮد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ھﻤﮫ ﺗﻔﻮّق‬
‫و ﺑﺮﺗﺮي ﺑﺎ ﺳﺮﺑﺎزان ﺑﻮد‪ .‬روز ﺳﯿﺰدھﻢ ﻧﯿﺰ ﻧﺎﺋﺮهي ﺟﻨﮓ ﺳﺨﺖ ﻣﺸﺘﻌﻞ ﺑﻮد‪ .‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﺎ‬
‫ﺧﺴﺮوﺧﺎن ﺳﺮھﻨﮓ ﭘﺴﺮش ﻣﻠﻘﺐ ﺑﮫ ﺳﺮاج اﻟﺴّﻠﻄﻨﮫ ﮔﺎه ﺳﻮاره و ﮔﺎه ﭘﯿﺎده ﺑﮫ ﺳﻨﮕﺮھﺎ ﺳﺮﻛﺸﻲ‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮد و ﻟﺸﮕﺮﯾﺎن را ﺗﺸﺠﯿﻊ ﻣﻲ ﻧﻤﻮد و ﺑﮫ اﻧﺪاﺧﺘﻦ ﺗﻮپ و ﺗﻔﻨﮓ ﻓﺮﻣﺎن ﻣﻲ داد‪ .‬ﺗﺎ ﺣﻮاﻟﻲ‬

‫ﻏﺮوب آﺛﺎر ﻓﺘﺢ در ﺟﺎﻧﺐ ﻧﯿﺮوھﺎي دوﻟﺘﻲ ﻧﻤﺎﯾﺎن ﺑﻮد و ﭼﻮن ﺷﯿﭙﻮر ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻧﻮاﺧﺘﮫ ﻣﻲ ﺷﻮد‬
‫اﻓﺮاد و ﺗﻮﭘﭽﯿﺎن دوﻟﺘﻲ در ﺣﯿﻦ ﻋﺒﻮر از رودﺧﺎﻧﮫي ﺧﺎن ارﺧﻲ ﭼﻮن ﺑﮫ ﻋﻠﺖ ﮔﻮدي رودﺧﺎﻧﮫ‬
‫اﻧﺪﻛﻲ ﺗﺎﺧﯿﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻛﺮاد در اﯾﻦ ﻣﻮﻗﻊ ﺗﺎﺧﺖ آورده و ﺳﺮﺑﺎز را ﭘﺮاﻛﻨﺪه ﻣﻲ ﺳﺎزﻧﺪ و ﭼﮭﺎر‬
‫ﻧﻔﺮ ﺳﺮﺑﺎز و ﺗﻮﭘﭽﻲ را ﻣﻘﺘﻮل ﻣﻲ ﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻲ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺸﮭﻮر ﺑﮫ ﻋﻠﻲ ﭘﮭﻠﻮان ﭼﻨﺪ ﺗﯿﺮ ﺗﻮپ‬
‫اﻧﺪاﺧﺘﮫ اﯾﺴﺘﺎدﮔﻲ و رﺷﺎدت ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دھﺪ‪ .‬ﻋﺎﻗﺒﺖ او ﻧﯿﺰ ﺷﮭﯿﺪ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ .‬و ﺳﺮش را ﺑﺮﯾﺪه ﺑﺎ‬
‫ﯾﻚ ﻋﺮاده ﺗﻮپ و ﺧﻤﭙﺎره ﺑﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺘﺤﻲ ﻧﺰد ﺷﯿﺦ ﺑﺎز ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺎدﺛﮫ ﺑﺎﻋﺚ ﺟﺴﺎرت‬
‫اﻛﺮاد ﺷﺪه و ﻣﻮﺟﺐ دﻟﺸﻜﺴﺘﮕﻲ ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻣﻲ ﮔﺮدد روز ﭼﮭﺎردھﻢ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ و ﺳﺮھﻨﮓ‬
‫ﺧﺴﺮوﺧﺎن ﺑﺎ ﻓﻮج ھﻔﺘﻢ و آﺟﻮدان ﻣﺨﺼﻮص )ﭘﺴﺮ دﯾﮕﺮ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ( ﺑﺎ وﺟﻮد ﻛﺴﺎﻟﺖ ﻣﺰاج‬
‫ﺑﺎ ﻛﻤﺎل رﺷﺎدت ﺑﺎ ﻓﻮج ھﺸﺘﻢ اﻓﺸﺎر از راه ﭘﺎﺋﯿﻦ رودﺧﺎﻧﮫ ﺑﻨﺎي ﺟﻨﮓ ﮔﺬاﺷﺘﮫ‪.‬‬
‫رودﺧﺎﻧﮫ را ﺳﻨﮕﺮ ﺑﺴﺘﮫ ﻣﺸﻐﻮل ﺟﻨﮓ و ﺳﺘﯿﺰ ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ و ﭼﻮن ﺗﻔﻨﮓ ﻛﻮردھﺎ ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﺑﻮد‬
‫ﮔﻠﻮﻟﮫ آن ھﺰار ﻗﺪم ﻣﻲ زد وﻟﻲ ﺗﻔﻨﮓ ﺳﺮﺑﺎزان دوﯾﺴﺖ ﻗﺪم ﺑﯿﺸﺘﺮ را ﻧﻤﻲ زد‪.‬‬
‫وﻟﻲ ﺑﺎ اﯾﻦ ھﻤﮫ اﺑﺘﻜﺎر ﻋﻤﻞ و ﻓﺘﺢ ﺑﺎ اردوي دوﻟﺘﻲ و ﺳﺮﻛﺎر اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﻮد ﺗﺎ اﯾﻨﻜﮫ روز‬
‫ﺳﯿﺰدھﻢ ذﯾﻘﻌﺪه ‪ 1297‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﺎ ﭘﺴﺮش ﺧﺴﺮوﺧﺎن ﺳﺮھﻨﮓ ﻛﮫ ﺑﻌﺪھﺎ ﺳﺮﺗﯿﭗ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺎ‬
‫ﻓﻮج ھﻔﺘﻢ ﺳﻤﺖ ﻗﻠﻌﮫي ﻗﺮاﻟﺮ ﺑﺎ ﻟﺸﮕﺮ ﻛﻮردھﺎ ﻣﺸﻐﻮل ﺟﻨﮓ و ﺳﺘﯿﺰ ﺑﻮد و ﺧﻮد در ﺳﻨﮕﺮھﺎ‬
‫ﺑﮫ اﻓﺮاد ﻟﺸﮕﺮي دﻟﺪاري ﻣﻲ داد و ﮔﺎه ﻓﺮﻣﺎﻧﺪھﻲ ﺗﻮﭘﭽﯿﺎن را ﺑﮫ ﻋﮭﺪه ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ در آن روز‬
‫ﻧﯿﺰ ﺗﻠﻔﺎﺗﻲ ﺑﺮ ﻟﺸﮕﺮ ﺷﯿﺦ وارد آﻣﺪه و ﻃﺮف ﻏﺮوب ﻛﮫ ﻟﺸﮕﺮ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﻄﺮف اردوﮔﺎه‬
‫ﻋﻘﺐ ﻣﻲ ﻧﺸﺴﺖ ﺑﮫ رودﺧﺎﻧﮫ ﺟﺎي ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﻋﺒﻮر از رودﺧﺎﻧﮫ ﻧﻈﻢ ﺣﺮﻛﺖ ﻧﻈﺎم را ﺑﮫ ھﻢ زد‪-‬‬
‫ﺑﺴﻮارھﺎي ﺷﻜﺎك از ﻛﻤﯿﻦ ﮔﺎه ھﺠﻮم آورده ﺑﺎ ﺗﻔﻨﮕﮭﺎي ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﭼﮭﺎر ﻧﻔﺮ ﺳﺮﺑﺎز و ﻋﻠﻲ ﺳﻠﻄﺎن‬
‫ﺗﻮﭘﭽﻲ را ﺑﮫ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻲ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺮﺣﻮم ﻛﮫ در اﯾﻦ ﮔﯿﺮ و دار رﺷﺎدت ﻓﻮق اﻟﻌﺎده‬
‫ﻧﺸﺎن داده و ﺑﺎ اﻧﺪاﺧﺘﻦ ﭼﻨﺪ ﺗﯿﺮ ﺗﻮپ ﺣﻤﻼت دﺷﻤﻦ را در ھﻢ ﻣﻲ ﺷﻜﺴﺖ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺟﺎن ﺧﻮد را‬
‫ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ راه ﺑﺎﺧﺘﮫ و ﺑﻌﺪ از اﯾﻨﻜﮫ از ﭘﺎي ﻣﻲ اﻓﺘﺪ‪ ،‬ﺳﺮ او را ﺑﺮﯾﺪه ﺑﺎ ﯾﻚ ﻋﺮاده ﺗﻮپ و ﯾﻚ‬
‫ﻋﺮاده ﺧﻤﭙﺎره اﻧﺪاز ﻧﺰد ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ ﻣﻲ ﺑﺮﻧﺪ و اﯾﻦ ﺣﺎدﺛﮫ ﺑﺮ ﺗﺠﺮّي ﯾﺎﻏﯿﺎن و اﺷﺮار‬
‫اﻓﺰوده و ﺑﺎﻋﺚ دﻟﺸﻜﺴﺘﮕﻲ ﻗﻮاي اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ .‬در روز ﭼﮭﺎردھﻢ ذﯾﻘﻌﺪه ‪ 1297‬اﻗﺒﺎل‬
‫اﻟﺪوﻟﮫ و ﭘﺴﺮش ﺧﺴﺮوﺧﺎن ﺑﺎ ﻓﻮج ھﻔﺘﻢ و ﺳﺮﻛﺎر آﺟﻮدان ﻣﺨﺼﻮص ﭘﺴﺮ دﯾﮕﺮش ﺑﺎ ﻓﻮج‬
‫ھﺸﺘﻢ اﻓﺸﺎر از راه ﭘﺎﯾﯿﻦ رودﺧﺎﻧﮫ و ﺗﻔﻨﮕﭽﯿﮭﺎي ﭼﺮﯾﻚ از ﺳﻨﮕﺮھﺎي ﺧﻮد ﺑﻨﺎي ﺟﻨﮓ ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫آﺟﻮدان ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺎ وﺟﻮد ﻧﻘﺎھﺖ ﻣﺮداﻧﮫ ﻣﻲ ﺟﻨﮕﯿﺪ‪ .‬ﺳﻮارھﺎ ھﻢ در ﺑﺎﻻي ﻛﻮه ﺳﺮﻛﻮب‬
‫دﺷﻤﻦ را ﮔﺮﻓﺘﮫ و ﮔﻠﻮﻟﮫ ﺗﻮپ و ﺗﯿﺮ ﺗﻔﻨﮓ ﻣﺎﻧﻨﺪ داﻧﮫ ھﺎي ﺗﮕﺮگ از آﺳﻤﺎن ﻣﻲ ﺑﺎرﯾﺪ ﻛﮫ‬
‫دروﯾﺶ ﺷﻜﺎك ﺑﻲ ﺑﺎﻛﺎﻧﮫ ﺑﺎ ﻋﺪه ﻗﻠﯿﻞ ﺳﻮار‪ ،‬ﺑﺪون اﯾﻨﻜﮫ ﺗﻔﻨﮕﻲ ﺧﺎﻟﻲ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﯿﺪﻗﻲ ﺑﺪﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﮫ‬
‫ﺑﻨﺎي ﺣﻤﻠﮫ و ﺻﻌﻮد ﺑﻘﻠﮫ ﻛﻮه ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬

‫ﺳﻮاره ﻛﻠﯿﺒﺮ ﻛﮫ ﻋﺪه آﻧﮭﺎ ﭘﻨﺠﺎه ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﺳﺮاﺳﯿﻤﮫ ﺷﺪه ﺑﺪون اﯾﻨﻜﮫ ﻛﺴﻲ زﺧﻤﻲ ﺷﺪهﯾﺎ ﻛﺸﺘﮫ‬
‫اي ﺑﺪھﻨﺪ اردو را ﮔﺬاﺷﺘﮫ و ﻓﺮار ﻛﺮدﻧﺪ و ﯾﻜﺴﺮه راه ﻗﺮه داغ را در ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ دروﯾﺶ ﺣﻜﺎك ﺷﻜﺎك دﯾﻮاﻧﮫ وار ﺑﻄﺮف ﺳﻮاره ھﺎي ﻣﮭﺎﺟﺮ ﻛﮫ ﺳﻲ ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻤﻠﮫ‬
‫ﻛﺮده آﻧﮭﺎ را ﻓﺮاري داده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺠﺮي ﻛﻮردھﺎ ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎن ﺳﺮﻛﺮده اﯾﺸﺎن ﮔﺮﯾﺎن‬
‫ﺑﺤﻀﻮر اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ در ﻗﻠﻌﮫي ﻗﺮاﻟﺮ رﺳﯿﺪه و ﻋﺬر ﺗﻘﺼﯿﺮ ﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬ھﺸﺘﺎد ﻧﻔﺮ ﺳﻮاره ھﺎي‬
‫اﻓﺸﺎر ھﻢ ﺑﮫ ﺗﺒﻌﯿّﺖ از ﯾﺎران ﮔﺮﯾﺰ ﭘﺎي ﺧﻮد ﻓﺮار ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ھﻨﮕﺎم ﺳﺮﻛﺮدهي ﺳﻮاران‬
‫اﻓﺸﺎر ﺳﺮﺗﯿﭗ ﺑﺎﻗﺮﺧﺎن در داراﻟﺨﻼﻓﮫي ﺗﮭﺮان ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺣﻮادث ﻗﺘﻞ ﻋﺎم ﻗﻮﺷﭽﺎی )ﻣﯿﺎﻧﺪوآب( و ﻓﺘﻮﺣﺎت اﯾﻦ ﺟﻨﮓ رﻋﺐ و ھﺮاس در دل ﻣﺮدم‬
‫اﻧﺪاﺧﺘﮫ و ﻓﺮار ﻛﺮدن ﺳﻮار ﻛﻠﯿﺒﺮ از ﻗﻠّﮫي ﻛﻮه ﻛﮫ آﻧﺮا ﺑﺮ دﺷﻤﻦ ﻣﺴﻠﻂ ﻣﻲ ﺳﺎﺧﺖ ﺑﺎﻋﺚ‬
‫ﺷﻜﺴﺖ ﮔﺮدﯾﺪه و ﺳﺮ ﻛﺎر اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ در ﻗﻠﻌﮫي ﻗﺮاﻟﺮ و ﭘﺴﺮش ﺳﺮ ﻛﺎر آﺟﻮدان ﻣﺨﺼﻮص‬
‫در ﻗﻠﻌﮫي ﺑﺪرﺑﻮ ھﺮ دو ﺑﻲ ﺧﺒﺮ از ھﻤﺪﯾﮕﺮ ﻣﺤﺼﻮر ﺷﺪه و راﺑﻄﮫي آﻧﺎن ﻗﻄﻊ ﺷﺪه ﺑﻮد و‬
‫ﺳﺮﺑﺎزان اﺑﻮاب ﺟﻤﻌﻲ آﻧﺎن از ﭘﺲ دﯾﻮارھﺎي ﺣﺼﺎرھﺎ ﺑﺎ ﻛﻮردھﺎ ﺟﻨﮓ ﻣﻲ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺒﺮ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﺷﺪن اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ و ﭘﺴﺮش ﺑﮫ ﺷﯿﺦ ﻋﻠﻲ ﺧﺎن ﺳﺮﺗﯿﭗ ﻣﺎﻛﻮﺋﻲ رﺳﯿﺪه ﻓﻮج دھﻢ‬
‫را ﺣﺮﻛﺖ داد‪ .‬ﺑﺪواً در ﻗﻠﻌﮫي ﺑﺪر ﺑﻮﺑﮫ آﺟﻮدان ﻣﺨﺼﻮص ﻣﻠﺤﻖ و ﺑﻌﺪ ﺑﮫ اﺗﻔﺎق ﺑﮫ ﻗﻠﻌﮫي‬
‫ﻗﺮاﻟﺮ رﻓﺘﮫ ﺧﺪﻣﺖ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ رﺳﯿﺪﻧﺪ‪ .‬وﻟﻲ در ﻗﻠﻌﮫي ﻗﺮاﻟﺮ ﺑﮫ ﻋﻠﺖ ﻛﻤﻲ و ﺗﻨﮕﻲ ﺟﺎ ﺳﻮاره‬
‫و ﺗﻮﭘﺨﺎﻧﮫ را ﻣﺠﺪداً ﺑﮫ ﻗﻠﻌﮫي ﺑﺪرﺑﻮ ﻣﺮاﺟﻌﺖ دادﻧﺪ‪ .‬در ﺣﯿﻦ ورود اﯾﻦ ﻋﺪه ﺑﮫ ﻗﻠﻌﮫي ﺑﺪرﺑﻮ‬
‫ﻛﻮردھﺎ ﺣﻤﻠﮫ ور ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬وﻟﻲ ﺑﺎ ﻣﻘﺎوﻣﺖ و ﺣﻤﻠﮫي ﻣﺘﻘﺎﺑﻠﮫ ﻣﻮاﺟﮫ ﺷﺪه و ﻓﺮار ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ‬
‫اﺛﻨﺎ دو ﻧﻔﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎده از ﻃﺮف اھﺎﻟﻲ و ﻋﻠﻤﺎي اورﻣﯿﮫ وارد ﺷﺪه و ﺧﺒﺮ آﻣﺪن ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪاﷲ را‬
‫ﺑﮫ اﻃﻼع اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ رﺳﺎﻧﯿﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﺪون درﻧﮓ ﺳﺮﺗﯿﭗ ﺷﯿﺨﻌﻠﯿﺨﺎن را ﺑﺎ ﻓﻮج ﺧﻮي رواﻧﮫي ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﻛﺮد‪ .‬در‬
‫اﯾﻦ ﺣﯿﻦ ﺧﺒﺮ رﺳﯿﺪ ﻛﮫ ﺳﻮارهي ﺷﻜﺎك از دھﺎت ﺑﺎ ﭼﭙﺎول ﻏﻨﺎﺋﻢ و اﺷﯿﺎء ﻣﻲ ﺑﺮﻧﺪ‪ .‬آﺟﻮدان‬
‫ﻣﺨﺼﻮص ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻣﻮر دﻓﻊ آﻧﺎن ﺷﺪه ﺑﮫ اﺗﻔﺎق ﺳﺮﺑﺎزان ﺧﻮد ﺟﻠﻮي آﻧﮭﺎ را ﮔﺮﻓﺘﮫ ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ را‬
‫ﻛﺸﺘﮫ و ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ دﯾﮕﺮ را دﺳﺘﮕﯿﺮ ﺑﺎ اﻣﻮال ﭼﭙﺎول ﺷﺪه وارد اردوي دوﻟﺘﻲ در ﻧﺰدﯾﻜﻲ ﺷﮭﺮ‬
‫اورﻣﯿﮫ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫در ﺗﺎرﯾﺦ ‪ 15‬ﺷﮭﺮ ذﯾﻘﻌﺪة اﻟﺤﺮام ‪ 1297‬ﻛﮫ ﻓﻮج اﻓﺸﺎر ﺑﺎ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ در ﻗﻠﻌﮫي ﺑﺪرﺑﻮ ﺑﻮد‪،‬‬
‫ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ ﻛﺎﻏﺬي ﺑﮫ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪاﻟﮫ ﻧﻮﺷﺘﮫ‪ ،‬از ﺷﻜﺴﺖ ﻟﺸﮕﺮ دوﻟﺘﻲ و ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺗﻮپ و‬
‫ﺧﻤﭙﺎره و ﺧﺎﻟﻲ ﺑﻮدن ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ از ﻧﯿﺮوھﺎي دوﻟﺘﻲ وي را ﻣﻄﻠﻊ ﺳﺎﺧﺘﮫ و او را ﺑﮫ ﺣﻤﻠﮫ و‬
‫ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﺗﺤﺮﯾﺺ ﻛﺮد‪ .‬ﺑﻌﺪ ﺷﯿﺦ ﺻﺪﯾﻖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻋﺪه اي ﺑﮫ ﻣﺮﮔﻮر‬

‫ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻛﮫ ﻟﺸﮕﺮي از ﻛﻮردھﺎ ﺟﻤﻊ آوري ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬وي ده روز در ﻣﺤﺎل ﻣﺮﮔﻮر اﻗﺎﻣﺖ و ﺑﮫ‬
‫ﺟﻤﻊ آوري ﻧﯿﺮو اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺖ ﻛﮫ روز دھﻢ ﺑﻨﺎ ﺑﮫ ﻓﺮﻣﺎﻧﻲ ﻛﮫ از ﭘﺪرش ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ‬
‫درﯾﺎﻓﺖ ﻣﻲ دارد ﺑﺎ ﻋﺠﻠﮫ ﺑﺎ ﻧﯿﺮوھﺎي ﺟﻤﻊ آوري ﺷﺪه ﺧﻮد را ﺑﮫ اردوي ﭘﺪر رﺳﺎﻧﯿﺪ ﻛﮫ ﺑﮫ‬
‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪاﻟﮫ ﭘﯿﻮﺳﺘﮫ ﺑﮫ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﺑﺸﺘﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪاﻟﮫ در ﭼﮭﺎردھﻢ ذﯾﻘﻌﺪه ‪ 1297‬ق‪.‬ه از ﻣﺤﺎل ﻣﺮﮔﻮر ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮده‪ ،‬در ﺑﺎﻻي ﻗﺮﯾﮫ‬
‫ﺑﺎراﻧﺪوز اردوﮔﺎه ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻌﺪ اﻣﺮ ﻛﺮد ھﯿﺰم ﺑﺴﯿﺎر ﺟﻤﻊ ﻛﺮده آﺗﺸﻲ ﻋﻈﯿﻤﻲ ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫در روز ﭘﺎﻧﺰدھﻢ از آﻧﺠﺎ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮده در ﻛﻮه ﺳﺮ )ﺳﯿﺮ( ﯾﻚ ﻓﺮﺳﺨﻲ ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﻓﺮود آﻣﺪ‬
‫و ﺑﮫ ﻗﺮار ﺷﺐ ﭘﯿﺸﯿﻦ آﺗﺸﻲ اﻓﺮوﺧﺘﮫ و ﻛﻮھﻲ را آﺗﺸﻜﺪه ﺳﺎﺧﺖ و اﯾﻦ ﻛﺎر ﺑﮫ ﺗﻘﻠﯿﺪ از ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ‬
‫اﺳﻼم ﺑﻮد ﻛﮫ در ﯾﻜﻲ از ﺟﻨﮕﮭﺎ ﺑﺮاي ﺷﻜﻮه ﻗﺸﻮن اﺳﻼم و ارﻋﺎب ﻛﻔّﺎر اﻣﺮ ﺑﮫ آﺗﺶ اﻓﺮوزي‬
‫داده ﺑﻮدﻧﺪ و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪ ﻧﯿﺰ اورﻣﯿﮫ را ﻣﻜّﮫ و ﻛﻮھﺴﺮ را ﻣﻨﺎ و ﺧﻮد را رﺳﻮل ﺧﺪا ﺧﯿﺎل و‬
‫ﻓﺮض ﻣﻲ ﻛﺮد!‬
‫در ﻛﻮه ﺳﺮ ﺷﯿﺦ دو ﻃﻐﺮا ﻧﺎﻣﮫﯾﻜﻲ را ﺑﮫ ﻋﻨﻮان آﻗﺎ ﻣﯿﺮ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم و دﯾﮕﺮي‬
‫ﺑﮫ ﻧﺎم آﻗﺎ ﻣﯿﺮزا ﺣﺴﯿﻦ آﻗﺎ ﻣﺠﺘﮭﺪ و ﻗﺎﻃﺒﮫي اھﺎﻟﻲ ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻀﻤﻮن ﻣﻲ ﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬
‫ﺟﻨﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب ‪ ...‬ﺑﻌﺪ از ﻣﻘﺪﻣﮫ ‪ ...‬داﻋﻲ ﺟﮭﺖ دادﺧﻮاھﻲ اھﻞ ﻋﺸﯿﺮه و رﻓﻊ ﻇﻠﻢ رﻋﯿﺖ و‬
‫ﻓﻘﺮا آﻣﺪه ام و دو روز در اورﻣﯿﮫ ﻣﮭﻤﺎن ﺷﻤﺎ ھﺴﺘﻢ و از ﺷﻤﺎ ﺑﮫ ﻏﯿﺮ از ﺳﯿﻮرﺳﺎت ﺧﻮاھﺸﻲ‬
‫ﺟﮭﺖ ﻟﺸﮕﺮ ﻧﺪارم و در ﻣﺴﺠﺪ ﺟﺎﻣﻊ اورﻣﯿﮫ ﺑﺎ اھﻞ اﺳﻼم ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪه ھﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﺷﻐﻞ را‬
‫در ﻛﺎر ﺧﻮد ﮔﺬاﺷﺘﮫ ﺑﻌﺪ ﻋﺎزم داراﻟﺴّﻠﻄﻨﮫ ﺗﺒﺮﯾﺰ ﺧﻮاھﻢ ﺷﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺳﺮ ﻛﺎر اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ اﻃﺎﻋﺖ‬
‫ﻛﺮد‪ ،‬ﻣﻨﺼﺐ ﺑﺰرگ ﺑﮫ او ﺧﻮاھﻢ داد‪ .‬اﮔﺮ اﻃﺎﻋﺖ ﻧﻜﺮد‪ ،‬او را ﺑﮫ ﺷﮭﺮ راه ﻧﺪھﯿﺪ ﻛﮫ رﻓﻊ و‬
‫رﺟﻮع او ﺑﺮاي اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ آﺳﺎن اﺳﺖ و اﮔﺮ ﺑﮫ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ﻣﻲ رﺳﺪ ﺑﮫ اھﻞ اورﻣﯿﮫ آﻧﭽﮫ‬
‫ﺑﮫ اھﻞ ﻣﯿﺎﻧﺪوآب رﺳﯿﺪ ﻣﻦ ﺧﻮد ﺑﮫ ھﻤﺮاھﻲ "ﻟﺸﮕﺮ ﺧﻮد ﻣﻲ آﯾﻢ ﻛﮫ ﻣﺒﺎدا از ﻟﺸﮕﺮ ﻧﺼﺮت اﺛﺮ‬
‫ﮔﺰﻧﺪي ﺑﮫ اھﻞ اورﻣﯿﮫ ﺑﺮﺳﺪ" "اورﻣﯿﮫ را ﺧﺎﻧﮫ ﺧﻮدم ﻣﻲ داﻧﻢ اﻧﺸﺎء اﷲ ﻣﺤﺒﺘﮭﺎ در ﺣﻖ آﻧﮭﺎ‬
‫ﺧﻮاھﻢ ﻛﺮد‪".‬‬
‫ﭼﻮن ﻧﺎﻣﮫ ﺑﮫ اھﺎﻟﻲ ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ رﺳﯿﺪ‪ ،‬ھﻤﮫ اھﻞ وﻻﯾﺖ ﺟﻤﻊ ﺷﺪه از ﻣﻀﻤﻮن ﻧﺎﻣﮫ ﻣﻄّﻠﻊ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ .‬ﺣﻘﯿﺮ )ﻋﻠﻲ اﻓﺸﺎر( در آن ﻣﺠﻠﺲ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻮدم‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﮔﻔﺘﺎرھﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﻨﺎ را ﺑﺮ‬
‫اﯾﻦ ﻣﻲ ﮔﺬارﻧﺪ ﻛﮫ ﺑﺎ اﺣﺘﺮام ﻧﺎﻣﮫ اي ﻧﻮﺷﺘﮫ و ﺳﮫ روز ﻣﮭﻠﺖ ﺧﻮاھﻨﺪ ﺗﺎ در ﻋﺮض اﯾﻦ ﻣﺪت‬
‫ھﻢ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ را ﻣﻄﻠﻊ ﺳﺎزﻧﺪ و ھﻢ ﺑﺮاي دﻓﺎع از ﺷﮭﺮ آﻣﺪه ﮔﺮدﻧﺪ و ﺑﺎﺳﺘﺤﻜﺎم دروازه ھﺎي‬
‫ﺷﮭﺮ ﭘﺮدازﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻧﺎﻣﮫ ﺑﮫ وﺳﯿﻠﮫي ﻣﯿﺮزا ﻏﻔﻮر و ﺣﺴﯿﻨﻘﻠﻲ ﺑﯿﮓ ﺧﻠﺞ ﻧﺰد ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪاﷲ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺷﺪ و ﺷﻔﺎھﺎً ﺑﮫ‬
‫وﺳﯿﻠﮫي اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ از ﺷﯿﺦ ﺳﮫ روز ﻣﮭﻠﺖ ﺧﻮاﺳﺘﮫ ﺷﺪ و ﺑﺎ ﭼﺮب زﺑﺎﻧﻲ ﺑﮫ ﺷﯿﺦ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻛﮫ‪،‬‬
‫در ﻋﺮض اﯾﻦ ﺳﮫ روز ﺷﮭﺮ آرام ﻣﻲ ﮔﺮدد و ﻣﺮدم ﺧﻮد را ﺑﺮاي اﺳﺘﻘﺒﺎل آﻣﺎده ﻣﻲ ﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿﺦ ﺑﮫ دو روز ﻣﮭﻠﺖ راﺿﻲ ﺷﺪه و ﮔﻔﺘﮫ ﺑﻮد‪ :‬دو روز ﻣﮭﻠﺖ ﻣﻲ دھﻢ ﺑﮫ ﺷﺮﻃﻲ ﻛﮫ اﻗﺒﺎل‬
‫اﻟﺪوﻟﮫ را ﺑﮫ ﺷﮭﺮ راه ﻧﺪھﯿﺪ ﺗﺎ ﺗﺴﻠﯿﻢ ﺷﻮد ﯾﺎ در ھﺮ ﺟﺎ ﻛﮫ ﺧﻮاﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﻦ دﻋﻮا ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫ﻣﯿﺮزا ﻏﻔﻮر در ﺟﻮاب ﮔﻔﺘﮫ ﺑﻮد ﻛﮫ اﮔﺮ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺗﻤﻜﯿﻦ ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ ھﺮﮔﺰ او را ﺑﮫ ﺷﮭﺮ راه‬
‫ﻧﺨﻮاھﯿﻢ داد‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻣﺮاﺟﻌﺖ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﭘﯿﻚ ﻋﻠﻤﺎء و اﻋﯿﺎن اورﻣﯿﮫ ﻛﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﮫ و ﺗﻮﺳﻂ آﻗﺎ ﻣﯿﺮ ﺟﻌﻔﺮ‬
‫ﺧﻠﺨﺎﻟﻲ و ﺣﺎﺟﻲ ﻣﻼ ﺟﻌﻔﺮ ﺗﺎﺟﺮ و آﻗﺎ ﻋﺒﺪاﷲ ﺧﺪﻣﺖ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﻓﺮﺳﺘﺎده و او را از ﺟﺮﯾﺎن‬
‫اﻣﺮ آﮔﺎه ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺷﯿﺨﻌﻠﻲ ﺧﺎن ﺳﺮﺗﯿﭗ را ﺑﺎ ﻓﻮج دھﻢ ﺧﻮي رواﻧﮫ ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﻛﺮد ﻛﮫ ﺷﮭﺮ را‬
‫در ﻣﻘﺎﺑﻞ ھﺸﺖ ھﺰار ﻧﻔﺮ ﭘﯿﺶ ﺗﺎزان ﻟﺸﮕﺮ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪاﻟﮫ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﻧﻤﻮده و ﺷﮭﺮ را ﻣﮭﯿﺎي‬
‫دﻓﺎع و ﻗﺘﺎل ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬
‫در ﺷﺐ ﺷﺎﻧﺰدھﻢ ذﯾﻘﻌﺪه ‪ 1297‬ﻗﻤﺮي ھﺠﺮي ﺷﯿﺨﻌﻠﻲ ﺧﺎن ﺳﺮﺗﯿﭗ ﺑﺎ ﻓﻮج دھﻢ ﺧﻮي وارد‬
‫ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫اھﺎﻟﻲ اورﻣﯿﮫ از آﻣﺪن ﻧﯿﺮوي دوﻟﺘﻲ ﺧﻮي اﻧﺪﻛﻲ آرام و دﻟﮕﺮم ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ .‬ھﺮ ﭼﻨﺪ اھﺎﻟﻲ ﺑﮫ‬
‫راھﻨﻤﺎﺋﻲ ﺳﺮان ﻗﻮم و ﻋﻠﻤﺎ در ﺑﺮﺟﮭﺎ ﺗﻮپ و ﺗﻔﻨﮕﭽﻲ آﻣﺎده ﻛﺮده و اﻃﺮاف ﺷﮭﺮ را‬
‫ﺳﻨﮕﺮﺑﻨﺪي و ﺑﺎ ﭼﻮب و ﺧﺎك ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺷﯿﺦ ﻋﻠﻲ ﺧﺎن ﺳﺮﺗﯿﭗ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻋﺪه اي از‬
‫ﻋﻠﻤﺎ و اﻋﯿﺎن ھﺮ ﺟﺎ ﻛﮫ ﻧﻘﺎﯾﺼﻲ ﺑﮫ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرد ﺑﮫ ﺗﺮﻣﯿﻢ آﻧﺠﺎ دﺳﺘﻮر ﻣﻲ دادﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪاﻟﮫ ﻧﯿﺰ از آن ﻃﺮف دﺳﺘﻮر داده ﺑﻮد آب رودﺧﺎﻧﮫ ھﺎي ﺷﮭﺮ را ﺑﺴﺘﮫ و ﻗﻨﺎت را‬
‫ﺧﺎﻛﺮﯾﺰ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و ﭼﺮﺧﮭﺎي آﺳﯿﺎﺑﮭﺎي اﻃﺮاف ﺷﮭﺮ را ﺷﻜﺴﺘﮫ و ﻣﺮدم را در ﻣﻀﯿﻘﮫ ﻗﺮار دھﻨﺪ‪.‬‬
‫در ﺷﺎﻧﺰدھﻢ ذﯾﻘﻌﺪه ھﺸﺖ ھﺰار از ﺳﻮاران و اﻓﺮاد ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ و ﺧﻠﯿﻔﮫ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﮫ اردوﮔﺎه‬
‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪ ﭘﯿﻮﺳﺘﮫ و ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺳﻲ ھﺰار ﺳﻮاره و ﭘﯿﺎده در ﻛﻮھﺴﺮ ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪ ﺷﯿﺦ ﺻﺪﯾﻖ را ﺑﺎ دو ھﺰار ﺳﻮاره و ﭘﯿﺎده ﻣﺎﻣﻮر ﻛﺮد ﻛﮫ ﺑﮫ ﻗﺮﯾﮫي ﻛﺠﯿﻦ رﻓﺘﮫ و‬
‫ﻣﻮاﻇﺐ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻣﺎﻧﻊ ﺣﺮﻛﺖ او ﺑﮫ ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﮔﺮدﻧﺪ و ھﻤﭽﻨﯿﻦ رﺿﺎ ﺑﯿﮓ ﭘﺴﺮ‬
‫ﺣﺎﺟﻲ ﺣﺴﯿﻦ آﻗﺎي ﻛﺮد را ﻣﺎﻣﻮر اورﻣﯿﮫ ﻛﺮد ﻛﮫ ﺗﺎ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﮫ ﺷﮭﺮ ﻧﯿﺎﻣﺪه ﻛﺎر ﺷﮭﺮ را‬

‫ﯾﻜﺴﺮه ﻧﻤﻮده و ﺑﺪون ﺟﻨﮓ آﻧﺮا اﺷﻐﺎل و ﻣﺴﺨّﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ و اول ﺑﺎ ﺳﺮان ﻣﺮدم ﻣﺬاﻛﺮه و آﻧﮭﺎ را‬
‫ﺑﮫ اﯾﻦ ﻛﺎر راﺿﻲ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫رﺿﺎ ﺑﯿﮓ ﺧﻮد وارد ﺷﮭﺮ ﺷﺪه و در ﺧﺎﻧﮫي ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﭘﯿﻐﺎم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪ را رﺳﺎﻧﯿﺪ‪ .‬وﻟﻲ‬
‫ﺣﺮﻓﮭﺎي درﺷﺘﻲ از ﻣﺮدم ﺷﻨﯿﺪه و از دروازهي ﺧﺮاﺳﺎن ﺑﯿﺮون رﻓﺖ در ﺣﯿﻦ ﺧﺮوج رﺿﺎ‬
‫ﺑﯿﮓ از دروازه ﻋﺪه اي از اھﺎﻟﻲ آن ﻣﺤﻠﮫ دو ﻧﻔﺮ از ﻛﺴﺎن او را زﺧﻤﺪار ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻏﺮوب آﻓﺘﺎب روز ھﻔﺪھﻢ ذﯾﻘﻌﺪه ‪ 1297‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ از راه ﺑﺎﻟﻮو ﻋﺰم آﻣﺪن ﺷﮭﺮ را‬
‫ﻛﺮد‪ .‬ﺷﯿﺦ ﺻﺪﯾﻖ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ دو ھﺰار ﺳﻮاره و ﭘﯿﺎده در ﻗﺮﯾﮫي ﮔﺠﯿﻦ ﺳﺮ راه ﻗﻠﻌﮫي ﺑﺪرﺑﻮ ﻛﻤﯿﻦ‬
‫ﻛﺮده ﻣﻨﺘﻈﺮ آﻣﺪن ﺳﺮﺑﺎزان دوﻟﺘﻲ و اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﻮد‪ .‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ از اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄّﻠﻊ ﺷﺪه‬
‫و ﺑﺮاي اﻧﺤﺮاف ﺷﯿﺦ و ﻛﺴﺎﻧﺶ راه ﺑﺎﻟﻮو را ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه و از آن راه ﻋﺎزم ﺷﮭﺮ اورﻣﯿﮫ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺰدﯾﻚ ﻗﺮﯾﮫي ﻣﺰﺑﻮر ﺳﯿﺼﺪ ﻧﻔﺮ از ﻧﻔﺮات ﺳﺮﺑﺎز ﻛﮫ از ﻛﻮردھﺎ و اھﻞ ﺑﺎﻟﻮو ﮔﺠﯿﻦ و آن‬
‫ﻣﺤﺎل ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻘﺎﺿﺎي ﻣﺮﺧﺼﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﮫ ﺷﺐ را در ﻧﺰد اھﻞ و ﻋﯿﺎل ﺧﻮد ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ و وداع‬
‫ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﻛﮫ از ﻣﻨﻈﻮر ﺧﺎﺋﻨﺎﻧﮫ آﻧﺎن اﻃﻼع داﺷﺖ ﻧﺎﭼﺎر آﻧﺎن را ﺑﺎ ﺗﻔﻨﮓ و اﺳﻠﺤﮫ‬
‫ﻣﺮﺧﺺ ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻣﺮﺧﺼﻲ آﻧﺎن اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﻜﺴﺎﻧﺶ اﻣﺮ ﻛﺮد ﻛﮫ در رﻓﺘﻦ ﺗﻌﺠﯿﻞ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻛﮫ ﻣﺒﺎدا آن‬
‫ﻧﻤﻚ ﺑﮫ ﺣﺮاﻣﺎن رﻓﺘﮫ و ﺷﯿﺦ ﺻﺪﯾﻖ را از ﺣﺮﻛﺖ ﻧﯿﺮوي دوﻟﺘﻲ ﺑﮫ اورﻣﯿﮫ ﻣﻄﻠﻊ ﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺳﯿﺼﺪ ﻧﻔﺮ ﻣﺰﺑﻮر ھﻢ ﯾﻜﺴﺮه ﭘﯿﺶ ﺷﯿﺦ ﺻﺪﯾﻖ رﻓﺘﮫ و ﺑﮫ ﻧﯿﺮوي وي ﻣﻠﺤﻖ و او را از‬
‫ﺣﺮﻛﺖ اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﺑﮫ اورﻣﯿﮫ از راه ﺑﺎﻟﻮو ﻣﻄﻠﻊ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﺷﯿﺦ ﺑﻲ درﻧﮓ ﺑﮫ ﺗﻌﺎﻗﺐ اﻗﺒﺎل‬
‫اﻟﺪوﻟﮫ ﭘﺮداﺧﺘﮫ وﻟﻲ ﺑﮫ او ﻧﺮﺳﯿﺪه اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ دو ﺳﺎﻋﺖ از ﺷﺐ ﮔﺬﺷﺘﮫ در ھﻔﺪھﻢ ﻣﺎه ذﯾﻘﻌﺪه ﺑﮫ‬
‫اورﻣﯿﮫ وارد ﺷﺪ‪ .‬اھﺎﻟﻲ از ورود وي ﺑﮫ ﺷﮭﺮ ﺧﻮﺷﻨﻮد و ﻗﻮﯾﺪل ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ .‬اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ ﻣﺴﺠﺪ‬
‫ﯾﻮرﺗﺸﺎه را ﻣﺮﻛﺰ ﺳﺘﺎد ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﮫ و ﺑﮫ ﺗﻘﺴﯿﻢ دروازه ھﺎي ﺷﮭﺮ ﺑﺮاي ﻧﮕﮭﺪاري و دﻓﺎع ﺑﯿﻦ‬
‫ﺳﺎﻛﻨﯿﻦ ﺷﮭﺮ اﻗﺪام ﻛﺮد‪.‬‬
‫دروازهي ﯾﻮرﺗﺸﺎه ﻛﮫ ﻃﺮف ﻟﺸﮕﺮﯾﺎن ﺷﯿﺦ ﻋﺒﯿﺪ و ﻣﺸﺮف ﺑﮫ ﺑﺎغ دﻟﮕﺸﺎد ﺑﻮد و ﯾﻚ ﻣﻨﻄﻘﮫي‬
‫ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺑﮫ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ‪ ،‬ﺻﯿﺎﻧﺖ و ﻧﮕﮭﺪاري آﻧﺮا ﺧﻮد ﺑﮫ ﻋﮭﺪه ﮔﺮﻓﺘﮫ و ﺳﻤﺖ ﺧﺮاﺑﮫي‬
‫ﻧﻮﻛﭽﺮ و ﻣﺤﻠﮫي ﺧﺴﺮو آﺑﺎد را ﺑﮫ آﻗﺎﯾﺎن ﻣﯿﺮﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم و ﻣﻘﺮّب اﻟﺨﺎﻗﺎن ﺣﺎﺟﻲ‬
‫ﭘﺎﺷﺎﺧﺎن و ﭘﺴﺮش ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯿﺨﺎن ﺳﺮھﻨﮓ ﻛﮫ ﺑﻌﺪھﺎ ﻣﯿﺮﭘﻨﺞ ﺷﺪ و ﺣﺴﺎم اﻟﻌﻠﻤﺎء و اھﻞ ﻣﺤﻠﮫ‬
‫ﺳﭙﺮد‪ .‬ﻛﻮﭼﮫ و ﻣﺤﻠﮫي ﻣﮭﺪاﻟﻘﺪم را ﺑﮫ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ و اھﻞ ﻣﺤﻠﮫ و دروازهي ﻋﺴﮕﺮﺧﺎن را‬
‫ﺑﮫ ﻋﮭﺪه ﻣﯿﺮزا ﺣﺴﻦ آﻗﺎ ﻣﺠﺘﮭﺪ و ﭘﺴﺮ ﺧﻮد اﻗﺒﺎل اﻟﺪوﻟﮫ آﺟﻮدان ﻣﺨﺼﻮص و ﺳﺮﺗﯿﭗ ﺗﻮﭘﺨﺎﻧﮫ‬

‫ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﺧﺎن و ﺷﯿﺦ ﻋﻠﻲ ﺧﺎن ﺳﺮﺗﯿﭗ ﻣﺎﻛﻮﺋﻲ و دروازهي ﺑﺎﻟﻮو را ﺑﮫ ﺟﻨﺎب آﻗﺎي ﺣﺎﺟﻲ‬
‫ﺳﯿﺪ آﻗﺎ ﭘﯿﺸﻨﻤﺎز و ﺧﺴﺮو ﺧﺎن ﺳﺮﺗﯿﭗ ﻛﮫ ﺑﻌﺪھﺎ ﺑﮫ ﺳﺮاج ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺷﮭﺮ ﯾﺎﻓﺖ ﺗﻔﻮﯾﺾ ﻛﺮد‪.‬‬
‫دروازه ﺗﻮﭘﺮاق ﻗﻠﻌﮫ ﺑﮫ آﻗﺎي ﺣﺎﺟﻲ ﻗﺎﺿﻲ و اﻣﺎم ﺟﻤﻌﮫ و ﻋﺒﯿﺪاﻟﻌﻠﯿﺨﺎن و ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﻲ ﺑﯿﮓ‬
‫ﯾﺎور ﺳﻮاره و اھﻞ ﻣﺤﻠﮫ و دروازهي ھﺰاران ﺑﮫ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ آﻗﺎ ﭘﯿﺸﻨﻤﺎز ﻛﮫ در ﺳﺎل ‪ 1310‬اﻣﺎم‬
‫ﺟﻤﻌﮫي اورﻣﯿﮫ ﮔﺮدﯾﺪه و دروازهي ﺑﺎزار ﺑﺎش ﺑﮫ آﻗﺎي ﺻﺪراﻟﻌﻠﻤﺎ و آﻗﺎ ﻣﯿﺮزا ﺳﻤﯿﻊ و ﺣﺎﺟﻲ‬
‫ﻧﺎﺋﺐ اﻟﺼّﺪر و ﻣﻼ ﻋﻠﻲ اﻣﺎم زاده و ﺻﺎدﻗﺨﺎن ﺳﺮﺗﯿﭗ ﺗﻮﭘﺨﺎﻧﮫ و دروازه ارك ﺑﮫ ﻋﮭﺪهي‬
‫ﺣﺎﺟﻲ رﺣﯿﻢ ﺧﺎن و ﺣﺎﺟﻲ ﺷﻔﯿﻊ ﻋﻠﯿﺨﺎن و ﺣﺒﯿﺐ اﻟﮫ ﺳﺮﺗﯿﭗ ﺗﻮﭘﺨﺎﻧﮫ و ﻣﻨﻮﭼﮭﺮﺧﺎن و ﺳﺎﯾﺮ‬
‫اوﻻد ﺣﺴﯿﻨﻘﻠﻲ ﺧﺎن ﺑﯿﮕﻠﺮﺑﯿﮕﻲ و ﺳﺎﯾﺮ ﺑﺮﺟﮭﺎ و ﺳﻨﮕﺮھﺎ و ﺧﺮاﺑﮫ ھﺎي اﻃﺮاف ﺷﮭﺮ ﺑﮫ‬
‫ﻋﮭﺪهي ﯾﻚ ﻧﻔﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺼﺐ و اﻋﯿﺎن ﺷﮭﺮ ﺗﻔﻮﯾﺾ ﮔﺮدﯾﺪ ﻛﮫ ﺑﺎ ﻋﺪه اي ﺗﻔﻨﮕﭽﻲ و ﺳﺮﺑﺎز‬
‫ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ و ﺣﺮاﺳﺖ ﮔﺮدد‪ .‬ﺧﺮاﺑﮫ ھﺎي ﺑﻌﻀﻲ ﺟﺎھﺎ ﺑﺎ ﺧﺎك و ﭼﻮب اﻧﺪﻛﻲ ﺗﻌﻤﯿﺮ ﮔﺮدﯾﺪ وﻟﻲ‬
‫ﻗﻠﻌﮫي ﺷﮭﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﺧﺮاب ﺑﻮد و ﻋﺒﻮر و ﻣﺮور از اﻏﻠﺐ ﺟﺎن آن اﻣﻜﺎن داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺘﻦ ﻓﻮق ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﮐﺘﺎب )ﮔﻮﺷﮫ ای از ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮﻧﯿﻦ اورﻣﯿﮫ( از آﺛﺎر ﭼﺎپ ﻧﺸﺪه اﺳﺘﺎد ﺷﯿﻮا‬
‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﮫ ﺑﺮای اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر در ﺳﺎﯾﺖ آﻗﺎی رﺿﺎ ھﻤﺮاز ﻣﺤﻘﻖ ﺗﺮک درج ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺪه ﺑﻨﺎ ﺑﮫ ﻧﻈﺮ ﺷﺨﺼﯿﻢ در ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﻮرد و ﮐﻠﻤﺎت ﻣﻘﺎﻟﮫ دﺳﺖ ﺑﺮده ام‪ .‬ﻣﻘﺎﻟﮫ اﺻﻠﯽ را ﻣﯽ‬
‫ﺗﻮاﻧﯿﺪ از ﻟﯿﻨﮏ زﯾﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﮫ ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ‪.‬‬
‫‪h p:// nyurl.com/5wqjutb‬‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful