4

¸ •Û±  fl¡œ ˚˛  

¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ øÚÀ˚˛ Ó¬±“¬ı˛ Œ√άˇÀ˙±˚˛ ¤˝◊√ ά◊2‰¬øfl¡Ó¬ fl¡À~±À˘¬ı˛ øfl¡
Œfl¡±Ú› õ∂À˚˛±Ê√Ú ’±ÀÂ√∑
qÒ≈˝◊√ ¬ı¯∏«¬Û”øÓ«¬¬ı˛ ·øG¬ı˛ ˜ÀÒ… ˚±“Àfl¡ Œ¬ı“ÀÒ ¬ı˛±‡± ˝√√˚˛, Ó¬±“Àfl¡
Œfl¡±Ú›ˆ¬±À¬ı ∆√ÚøµÚÓ¬±˚˛ ͬ±“˝◊√ Œ√›˚˛± ˚±˚˛øÚ ¬ıÀ˘˝◊√ ¸±Ò±¬ı˛ÌÓ¬
’±˘±√±ˆ¬±À¬ı ˜ÀÚ-fl¡¬ı˛±¬ı˛ ¬ı± ˜ÀÚ-¬ı˛±‡±¬ı˛ ¤fl¡øȬ ά◊À√…±· Œ√‡± Œ√˚˛
¬ıÀ˘˝◊√ Œfl¡Î¬◊ Œfl¡Î¬◊ ˜ÀÚ fl¡À¬ı˛Úº ˝√√˚˛ÀÓ¬± ¸¬ı«S ¤ fl¡Ô±øȬ ‡±ÀȬ Ú±º øfl¡c
fl¡Ô±È¬± ά◊Àͬ ¬ÛÀάˇº ’Ô‰¬ ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ Œfl¡f fl¡À¬ı˛ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ¤ ¤fl¡
‰¬¬ı˛˜ ¶§ø¬ıÀ¬ı˛±øÒÓ¬±º ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ¬ıe¸—¶‘®øÓ¬ ¤¬ı— ¬ı±„√√±ø˘-˜ÚÀÚ¬ı˛ ¸Àe
›Ó¬Àõ∂±Ó¬ ÚÚ, ¤ fl¡Ô± Œ˚˜Ú Œfl¡Î¬◊ ¬ı˘À¬ıÚ Ú±, ŒÓ¬˜Ú ¤ fl¡Ô±› ¸y¬ıÓ¬
Œfl¡Î¬◊ ¬ı˘À¬ıÚ Ú± Œ˚, ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ øÚÀ˚˛ ’±˜-¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ¤˝◊√
’±Ú≈ᬱøÚfl¡Ó¬±¬ı˛ ¬ı±U˘… fl¡‡Ú› fl¡˜ ¬ÛÀάˇÀÂ√º ¤Àé¬ÀS Œ˚-õ∂ùüøȬ ά◊Àͬ
˚±˚˛-˝◊√ Œ¸øȬ ˝√√˘, ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ ø‚À¬ı˛ ¬ıeÊ√ÀÚ¬ı˛ ¤˝◊√ ¸±—¶‘®øÓ¬fl¡
Œ√ìı˛±R…¬ÛÚ±¬ı˛ ˜ÀÒ… Œ¸-’ÀÔ« ¸±¬ı˛¬ıM√√±¬ı˛ ’ˆ¬±¬ı ‚ÀȬÀÂ√ øfl¡ Ó¬À¬ı∑
’Ô¬ı±, ˚±“Àfl¡ øÚÀ˚˛ Ú± ‰¬˘À˘˝◊√ Ú˚˛, Ó¬±“¬ı˛ ¸Àe øÚM√√ÕÚø˜øM√√fl¡ √±˚˛¸±¬ı˛±
¤fl¡øȬ Œ˚±· ¬ıÊ√±˚˛ Œ¬ı˛À‡ Œfl¡¬ı˘, øÚÊ√¶§ ’¬ıÒ±ø¬ı˛Ó¬ Ê√œ¬ıÚ‰¬˚±«˚˛ ’±fl¡F
Î≈¬À¬ı ˚±›˚˛±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¤fl¡ ’·ˆ¬œ¬ı˛ ’±Rœ˚˛¸•§g ¬ı˛‰¬Ú± fl¡¬ı˛±˝◊√ ˝√√À˚˛
ά◊ÀͬÀÂ√ ˝√√±À˘¬ı˛ √d¬ı˛∑
ø˚øÚ Œˆ¬Ó¬¬ı˛¬ı±øάˇ¬ı˛ ’—˙, Ó¬±“Àfl¡ ¬ı±¬ı˛¬ı±øάˇ¬ı˛ Œ√›˚˛±À˘ ø‰¬øSÓ¬ fl¡À¬ı˛
fl¡œ ˘±ˆ¬∑ ø˚øÚ Œ‰¬Ó¬Ú±¬ı˛ ¤fl¡±ôL øÚÊ√¶§ øÊ√øÚ¸ ˝√√À˚˛ ά◊ͬÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛Ú,
Ó¬±“Àfl¡ qÒ≈˝◊√ ά◊»¸¬ı-˜≈‡¬ı˛Ó¬±˚˛ õ∂fl¡±˙ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ˜ÀÒ… fl¡œ ¸±Ô«fl¡Ó¬±∑ ¤˝◊√
øÊ√:±¸±&ø˘ ά◊Àͬ ’±¸ÀÂ√ fl¡±¬ı˛Ì, ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ ¬ı±„√√±ø˘ ë˜ÀÚ Œ¬ı˛À‡ÀÂ√í
øͬfl¡˝◊√, øfl¡c ë˜ÀÚ ¢∂˝√Ìí fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œfl¡±Ô±› ¬ı…Ô« ˝√√À˚˛ÀÂ√ Œ¬ı±Ò ˝√√˚˛º Ó¬±“¬ı˛
ˆ¬±¬ıÚ±-ø‰¬ôL±¬ı˛ ˚Ô±Ô« ’±Rœfl¡¬ı˛Ì øÚÀÊ√À√¬ı˛ ˜ÀÒ… ‚ÀȬøÚ ¬ıÀ˘, ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛
fl¡˜«ˆ¬±¬ıÚ±˚˛ › øÚÓ¬…¬ı…¬ı˝√√±À¬ı˛ Ó¬±“¬ı˛ õ∂:± ¬ı± √˙«ÀÚ¬ı˛ Œfl¡±Ú› ø‰¬¬ı˛¶ö±˚˛œ
Â√±¬Û ¬ÛÀάˇøÚº è·ƒÌ ˙¬ı˛œÀ¬ı˛ ¬Û≈ø©Üfl¡¬ı˛ ‡±√…-¬Û±Úœ˚˛ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛À˘ Œ√À˝√√¬ı˛
fi8À˘… Ó¬±¬ı˛ ¸≈Ù¬˘ õ∂fl¡±˙ ¬Û±˚˛º ŒÓ¬˜Ú˝◊√ ˜ÚÀÚ Œfl¡±Ú› ά◊2‰¬˜±·«œ˚˛
ˆ¬±¬ıÚ±Àfl¡ Ò±¬ı˛Ì fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À˘, ¬ı…øMê√¬ı˛ ¸˜¢∂ Ê√œ¬ıÚ‰¬˚±«˚˛ Ó¬±¬ı˛ ’±“‰¬
¬ÛÀάˇº ¬ı…øMê√-¬Ûø¬ı˛¸À¬ı˛ ¤˝◊√ ëÂ√±¬Ûí ¬Ûάˇ±¬ı˛ ø¬ı¯∏˚˛øȬ ˚ø√-¬ı± Ú±-› ¸¬ı«√±
Œ¬ı±Á¡± ˚±˚˛, ¬ı˛±©Ü™ ¬ı± Œ√À˙¬ı˛ Œfl¡±Ú› ¸˜ø©Ü·Ó¬ ά◊¬Û˘À鬅 ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ Œ˚
¶§±¶ö…˘é¬Ì Œ‰¬±À‡ ¬ÛÀάˇ, Œ¸‡±ÀÚ ¤˝◊√ qˆ¬-¸—¶‘®øÓ¬¬ı˛ › ¬Ûø¬ı˛˙œø˘Ó¬
˜±Úø¸fl¡Ó¬±¬ı˛ ë’±“‰¬í ¬Ûάˇ± ¬ı± Ú±-¬Ûάˇ±¬ı˛ ¬ı…±¬Û±¬ı˛øȬ ’ÀÚfl¡È¬±˝◊√ õ∂Ó¬œ˚˛˜±Ú
˝√√˚˛º ˝√√±À˘¬ı˛ ¬ı√eÀ√À˙ Œ˚ ø˝√√—¸±-fl≈¡»¸±¬ı˛ ¬ı˛˜¬ı˛˜± Ó¬± ŒÔÀfl¡ ¶Û©ÜÓ¬˝◊√
Œ¬ı±Á¡± ˚±˚˛ ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ˜ÀÒ… ˚Ô±˚Ô õ∂À¬ı˙ fl¡À¬ı˛ÚøÚº ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛
¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ ¸—¶‘®øÓ¬¬ı˛ ˜±Ú ¤Ó¬ ‡±¬ı˛±¬Û ˝√√À˚˛ ø·À˚˛ÀÂ√, Ó¬±¬ı˛ ¬ı…¬ı˝√√+Ó¬ ˆ¬±¯∏±
¤Ó¬ øÚ•ßèø‰¬¬ı˛ ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√, Ó¬±¬ı˛ ’±‰¬¬ı˛Ì ¤Ó¬ ø˝√√—¸±|˚˛œ ˝√√À˚˛ ¬ÛÀάˇÀÂ√,
¸À¬ı±«¬Ûø¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ ¸˜¢∂ Ê√œ¬ıÚ˚±¬ÛÚ ¤Ó¬ ¸—fl¡œÌ« ˝√√À˚˛ ¤À¸ÀÂ√ Œ˚, ¤ fl¡Ô±
¶Û©ÜÓ¬˝◊√ ¬ı˘± ˚±˚˛, ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛± ¬ı‘˝√M√¬ı˛ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ¬ÛÀé¬
¤‡Ú› ¸y¬ı¬Û¬ı˛ ˝√√˚˛øÚº ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ˜ÀÒ… Œ˚ ø¬ıÀ¬ı˛±Ò Ó¬± Ó¬‡Ú˝◊√ ˜±Ô±‰¬±Î¬ˇ± ø√À˚˛ ›Àͬ, ˚‡Ú Œfl¡Î¬◊ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ‹fl¡…À¬ı±ÀÒ¬ı˛ ˜ÀÒ… Œ˚ Œ·Ã¬ı˛¬ı
¬ı˛À˚˛ÀÂ√ Œ¸È¬± ø¬ı¶ú‘Ó¬ ˝√√˚˛º ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ¬ı±À¬ı˛ ¬ı±À¬ı˛ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ¤˝◊√
‹fl¡…À¬ı±ÀÒ¬ı˛ ø¬ı¯∏˚˛øȬ ˜ÀÚ fl¡ø¬ı˛À˚˛ ø√ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Úº ’Ô‰¬ Ó¬±
¬ıe¸—¶‘®øÓ¬ÀÓ¬ ’±À√à ·‘˝√œÓ¬ ˝√√˚˛øÚ/ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ø‰¬ÀM√√¬ı˛ Œ˚ ˙øMê√,
¬ı˛¬ıœfÚ±Ô Œ¸-˙øMê√Àfl¡ õ∂À˚˛±Ê√Ú¸±ÒÀÚ¬ı˛ ¸œ˜±¬ı˛ ÿÀÒ√ı« Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛ÀÓ¬˝◊√
¬ıÀ˘øÂ√À˘Ú Ó¬±“¬ı˛ ø¬ıøˆ¬iß ¬ı˛‰¬Ú±˚˛, ’Ô‰¬ Œ¸ø√Àfl¡ fl¡Ì«¬Û±Ó¬ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ’¬ıfl¡±˙
¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ˝√√˚˛øÚ/ ˚±“Àfl¡ ¬ı±„√√±ø˘ qÒ≈ ¬ıøµ ¬ı˛±‡˘ &øȬfl¡˚˛ ·±Ú, fl¡ø¬ıÓ¬± ¬ı±
ά◊X‘øÓ¬¬ı˛ ’Ú¬ÛÀÚ˚˛ Œ¬ıάˇ±Ê√±À˘, ˚±“¬ı˛ Ê√œ¬ıÚˆ¬±¬ıÚ±¬ı˛ ά◊æ√±À¸ ¸±˜±Ú…
’±À˘±øfl¡Ó¬ ˝√√À˚˛ ά◊ͬ˘ Ú± ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ˜ÚÀÚ¬ı˛ ’gfl¡±¬ı˛, Ó¬±“¬ı˛ ¸±Ò«
Ê√ij˙Ó¬¬ı¯∏« øÚÀ˚˛ ¤˝◊√ ά◊2‰¬øfl¡Ó¬ ’±À˘±Î¬ˇÚ øfl¡ ˚Ô±Ô«˝◊√ Œ˙±ˆ¬± ¬Û±˚˛∑
˝√√±˘ ’±˜À˘¬ı˛ ¸±ø˝√√Ó¬… ¬ı± ¸—·œÀÓ¬› ŒÓ¬˜Ú Œfl¡±Ú› ¶§õü¸y¬ı
ÚÓ≈¬Ú¬ÛÔ õ∂øÓ¬ˆ¬±Ó¬ ˝√√˚˛øÚ, Œ˚‡±ÀÚ ¬ı˛¬ıœf¸‘ø©ÜÀfl¡ ¸•ú±ÀÚ¬ı˛ ¸Àe ¸ø¬ı˛À˚˛
Œ¬ı˛À‡, ¤˝◊√ ÚÓ≈¬ÚÀfl¡ øÚÀ˚˛ Œ˜ÀÓ¬ ›Í¬± ˚±˚˛º ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ¸±¬ı˛±Ê√œ¬ıÚ Œ˚’‰¬˘±˚˛Ó¬Ú Œˆ¬À„√√ÀÂ√Ú, Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ø¬ıøˆ¬iß ¬ı±“Àfl¡ ’±¬ÛÚ ¸‘Ê√Úø¬ıÀù´
Ú±ø˜À˚˛ ¤ÀÚÀÂ√Ú Œ˚¸¬ı Ú¬ı Ú¬ı ¸g…±-õ∂ˆ¬±Ó¬&ø˘, Ó¬± ŒÔÀfl¡ ¬ıeÊ√Ú
Œfl¡±Ú› ˙±ù´Ó¬ ø˙鬱 ŒÚ˚˛øÚº ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ Œ˚-ά◊M√¬ı˛±øÒfl¡±¬ı˛ ¬ı˝√√Ú
fl¡¬ı˛À˘ Ó¬À¬ı ¬Ó¬±“Àfl¡ øÚÀ˚˛ ¶ú¬ı˛Ì-˜ÚÚ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ Ê√ij±˚˛, ¬ı˘±˝◊√
¬ı±U˘… Ó¬± ŒÔÀfl¡ ¬ı±„√√±ø˘ ŒÏ¬¬ı˛ ”√À¬ı˛ ¬ÛÀάˇ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º ¬ı˛¬ıœf¸—¶‘®øÓ¬Àfl¡
Œˆ¬Ó¬¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ë¢∂˝√Ìí fl¡¬ı˛À˘ Œ˚˜Ú ά◊»¸À¬ı¬ı˛ ’±¬ı˛ õ∂À˚˛±Ê√Ú˝◊√ ˝√√˚˛ Ú±,
ŒÓ¬˜Ú ’±¬ı±¬ı˛, ¤Ó¬ø√Ú ¬ÛÀ¬ı˛› ¸±˜±Ú…Ó¬˜ ë¢∂˝√Ìí Ú± fl¡À¬ı˛ Ô±fl¡À˘, ’±¬ı˛
ά◊»¸À¬ı¬ı˛› √¬ı˛fl¡±¬ı˛√ ¬ÛÀάˇ Ú±º Œfl¡ÚÚ± ¤‡±ÀÚ ’±Rø¬ıÀù≠¯∏À̬ı˛˝◊√ √¬ı˛fl¡±¬ı˛
¬ÛÀάˇ ¸¬ı±«À¢∂º ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ˜±ÀÚ ¤fl¡ Œ¸È¬ ¸≈‘√˙… ¬ı˛‰¬Ú±¬ıø˘ Ú˚˛,
¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ˜±ÀÚ ¤fl¡øȬ ø¬ı˜”Ó«¬ ¬ı˛¬ıœfÀ¬Û˝◊√øKI◊— ø√À˚˛ ·‘˝√¸7¡¡¡± Ú˚˛,
¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ˜±ÀÚ ˙±øôLøÚÀfl¡Ó¬Ú ¬ı± Œ¬Ûï∏À˜˘± Ú˚˛ ˜±Sº øfl¡c ˝◊√øÓ¬˜ÀÒ…
qÒ≈ Ó¬±˝◊√-˝◊√ ˝√√À˚˛ Ô±fl¡À˘, ÒÀ¬ı˛ øÚÀÓ¬ ˝√√À¬ı, fl¡ø¬ı¬ı˛ ˜‘Ó¬≈… ‚ÀȬÀÂ√ ¬ıeÊ√ÀÚ¬ı˛
˜ÀÚ › ˜ÚÀÚº

ά◊iß˚˛ÀÚ¬ı˛ ¬ı±Ê√±À¬ı˛ ά◊ißÓ¬Ó¬¬ı˛ ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ’Ô¬ı± ¸±Ò«˙Ó¬¬ıÀ¯∏« øˆ¬À˘Ú±ø˚˛Ó¬º ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ¬ı˛¬ıœf-‰¬‰¬±«¬ı˛
Ú¬ı… ά±˝◊√ À˜Ú˙Ú, õ∂À˚˛±Ê√ÀÚ øά-fl¡Úàò±fl¡˙Ú, ’õ∂À˚˛±Ê√ÀÚ øÔ›¬ı˛±˝◊√ ÀÊ√˙Úº Ê√ijø√ÀÚ¬ı˛ ’±À·¬ı˛
¸fl¡±À˘ fl¡ø¬ı&è¬ı˛ ˝◊√ ˜˜È¬±«ø˘øȬ¬ı˛ ø¬ı˛øÚά◊˚˛±À˘¬ı˛ ¬ı˛˝√ ¸… ¸g±ÀÚ ’øÚ¬ı±«Ì ˜≈À‡±¬Û±Ò…±˚˛

øÓ¬

øÚ øÚø˜«Ó¬ ˝√√˝◊√˚˛±øÂ√À˘Ú ˙Ó¬¬ıÀ¯∏«, ¸±Ò«˙Ó¬Ê√ij¬ıÀ¯∏« øÓ¬øÚ ’ø¬ıøÚø˜«Ó¬ ˝√√˝◊√À˘Úº ¬ı˛¬ıœf‰¬‰¬±«¬ı˛
¸±•xøÓ¬fl¡Ó¬˜ ˝√√øfl¡fl¡» ¤È¬±˝◊√ º ¤‡Ú›
’±5¬ı±Àfl¡… ¬Ûø¬ı˛ÌøÓ¬ ¬Û±˚˛øÚ ¬ıÀȬ, Ó¬À¬ı ¬Û±À¬ı˝◊√º ·Ó¬ ¤fl¡ ¬ıÂ√¬ı˛
ÒÀ¬ı˛ Œ˚ Œ˘Àˆ¬À˘ ¤¬ı— Œ˚ øfl¡ø¸À˜ ¬ı˛¬ıœf‰¬‰¬±« ¬ı±„√√±ø˘
fl¡À¬ı˛ÀÂ√, Ó¬±ÀÓ¬ ˙Ó¬¬ıÀ¯∏« ’øÓ¬ ˚ÀP øÚø˜«Ó¬ ë¸≈˙œ˘í
¬ı˛¬ıœf˜≈¬ı˛øÓ¬ ¤é¬ÀÌ õ∂±˚˛ ë˝√√±˜±«√íõ∂øÓ¬˜º ·±¬ı√± ·±¬ı√±
¬ÛøSfl¡±¬ı˛ ŒÓ¬-Ó¬±˘± Ò≈˜À¸± ¬ı˛¬ıœf¸—‡…± Œ¬ı…À¬Û ˆ¬^À˘±Àfl¡¬ı˛
’±˘‡±~±¬ı˛ ‡≈“Ȭ ÒÀ¬ı˛ ø¬ı¡Z7¡¡¡ÚÀ√¬ı˛ õ∂¬ı˘ Ú±‰¬±Ú±ø‰¬, ¬Û…±Ú
fl¡…±À˜¬ı˛±, Ȭ¬Û fl¡…±À˜¬ı˛±, ¬ıȬ˜¸ ’±¬Û fl¡…±À˜¬ı˛± ¤¬ı— ¶Û±˝◊√
fl¡…±À˜¬ı˛± õ∂À˚˛±· fl¡À¬ı˛ Œ˚ ¬ı˛¬ıœf-¬ı˛?ÚÂ√ø¬ı ŒÓ¬±˘± ˝√√˘, Ó¬±¬ı˛
Ò”˜ › Ò≈˜øfl¡ Œ√À‡ ¸Àµ˝√√ ˝√√˚˛, ˙Ó¬¬ıÀ¯∏« øÚø˜«Ó¬ Œ¬ı˛±˜±øKI◊fl¡
¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ øˆ¬À˘Ú ¬ı±Ú±ÀÚ±¬ı˛ ¸±øÊ√˙ Ú˚˛ ŒÓ¬±/ ˆ¬˚˛ ˝√√˚˛
Ê√ijø¡Z˙Ó¬¬ıÀ¯∏« ˘±À√Ú ¬ı± Ó¬^+¬Û Œfl¡Î¬◊ ÚÚ, ’±√˙« ‡˘Ú±˚˛fl¡
ø˝√√À¸À¬ı ¬ıe±fl¡±À˙ Œ˙±ˆ¬± ¬Û±À¬ıÚ ¶§˚˛— ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô/
1961 ¸±À˘¬ı˛ ’±À· ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô øÂ√À˘Ú ¤fl¡±ÀÚ
¬Û…±È¬±ÀÚ«¬ı˛ ¤fl¡˘À¯∏“Àάˇ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ¤fl¡±ôL ¸±˜¢∂œº ˜Ò…ø¬ıM√√øڕߘ҅ø¬ıM√√ ‚À¬ı˛¬ı˛ ˜±-˜±ø¸¬ı˛± ¸fl¡±˘ ¸±Ó¬È¬± ‰¬ø~À˙ Œ¬ı˛øά›¬ı˛ ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ qè ˝√√À˘ ¬ı˛±iß±‚¬ı˛ ŒÔÀfl¡ Á¡øȬøÓ¬ Œ¬ıø¬ı˛À˚˛
˝√√˘≈√-˘±·± ˝√√±ÀÓ¬ Ú¬ı ‚≈ø¬ı˛À˚˛ ø¬ıø¬ıÒˆ¬±¬ı˛Ó¬œ Ò¬ı˛ÀÓ¬Úº ˙Ó¬¬ıÀ¯∏«
Œ¸ ø¬ıˆ¬œø¯∏fl¡± ”√¬ı˛ ˝√√˚˛º Œ˝√√˜ôL ˜≈À‡±¬Û±Ò…±˚˛, Œ√¬ı¬ıËÓ¬ ø¬ıù´±¸,
¸≈ø‰¬S± ø˜S, ø¡ZÀÊ√Ú ˜≈À‡±¬Û±Ò…±˚˛ õ∂˜≈À‡¬ı˛ fl¡˘…±ÀÌ ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô
Œ·¬ı˛ô¶¬ı˛ Œ√›˚˛±À˘ øȬfl¡øȬøfl¡¬ı˛ ’±¬ıά±˘-√˙± ŒÔÀfl¡ ˜≈øMê√
Œ¬ÛÀ˚˛ ŒÚÀ˜ ¤À˘Ú Â√µ±ø√ øfl¡ Á¡Ú±«ø√¬ı˛ ¬Û±Î¬ˇ±Ó≈¬ÀÓ¬± ·±ÀÚ¬ı˛
˝◊√¶≈®À˘º ≈√íÀ¬ıÌœ Œ√±˘±ÀÚ± È≈¬¬Û≈¬ı˛ø√, Á≈ƒ¡•Û±ø√-¬ı˛±› ¬Û“ø‰¬À˙
∆¬ı˙±À‡ Œ·À˚˛ ŒÙ¬˘ÀÓ¬ ˘±·À˘Ú ë’±˜±À¬ı˛± ¬Û¬ı˛±ÀÚ± ˚±˝√√±
‰¬±˚˛í, ˘±A≈√±, øÁ¡KI◊≈√±¬ı˛ Ó¬¬ı˘±¬ı˛ ‰“¬±øȬ ¸±¬ı˛±Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ Ó¬±À˘
¬ı±Ê√ÀÓ¬ ˘±·˘ ’ÀÚÀfl¡¬ı˛˝◊√, ¬ı…Ô« Œõ∂˜ ŒÊ√±Î¬ˇ± ˘±·À˘ ë˝√√±¬ı˛
˜±Ú± ˝√√±¬ı˛í ’øˆ¬˜±Úº Œõ∂ø˜fl¡± ¸•§g fl¡¬ı˛± Ê√±˜±«øÚõ∂¬ı±¸œ
¬Û±SÀfl¡ ø¬ıÀ˚˛ fl¡À¬ı˛ ˝√√±ø¬Û¸ ˝√√À˚˛ Œ·À˘ 븕ú≈À‡ ˙±øôL¬Û±¬ı˛±¬ı±¬ı˛í
’Ô¬ı± ëÊ√œ¬ıÚ ˚‡Ú qfl¡±À˚˛ ˚±˚˛í Œ˝√√˜ôL¬ı˛ fl¡•§≈fl¡À_ ŒÚ¬ÛÀÔ…
Œ¬ıÀÊ√ÀÂ√ ˘±‡ ˘±‡ ¬ı±„√√±ø˘ ˚≈¬ıÀfl¡¬ı˛º 러Ó≈¬¬ı˛eí Ú‘Ó¬…Ú±ÀȬ…
˘±˘ ›Î¬ˇÚ±¬ı˛ ¬Û±·øάˇ Œ¬ı“ÀÒ SÀ˚˛±√˙œ èø˜ ‰¬Sê¬ıÓ¬π¬ı˛ ë√±èÌ
’ø¢ü¬ı±ÀÌí ¸±¬ı˛± Ê√œ¬ıÚ ;À˘¬Û≈Àάˇ ‡±fl¡ ˝√√À˚˛ Œ·˘ fl¡Ó¬Ê√ÀÚ¬ı˛,
Œ¸¸¬ı ¬ıeÊ√œ¬ıÀÚ ’…±øKI◊fl¡ ˝√√À˚˛ ’±ÀÂ√º ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ fl¡±ÀÚ
¬Û±¬ı˛˜±ÀÚKI◊ø˘ Œ¸“ÀȬ Œ·˘ Œ˝√√˜ôL¬ı˛ ëõ∂±eÀÚ Œ˜±¬ı˛ ø˙¬ı˛œ¯∏
˙±‡±˚˛í, Œ√¬ı¬ıËÓ¬¬ı˛ ë¸≈Úœ˘ ¸±·À¬ı˛¬í, ¸≈ø‰¬S± ø˜S¬ı˛ ëŒÊ√±Ú±øfl¡
fl¡œ ¸≈À‡ ›˝◊√ ά±Ú± ≈√øȬ Œ˜À˘Â√íº ¤¸¬ı |n∏øÓ¬ ά◊¬ÛÀάˇ ŒÙ¬˘±¬ı˛
Ú˚˛º ˙Ó¬¬ı¯∏« ¤ˆ¬±À¬ı˝◊√ ¤fl¡ ø¬ıÀ˙¯∏ ¬ı˛¬ıœfõ∂øÓ¬˜± ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛
Œ¸±˙…±˘ ˘±˝◊√ÀÙ¬¬ àò±fl¡‰¬±Î«¬ fl¡À¬ı˛ Œ√˚˛º
¸±Ò«˙Ó¬¬ı¯∏« ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬ÀÚ¬ı˛ ¬ıÂ√¬ı˛º ˝√√±›˚˛± ¬ı˚˛ ˙Ú˙Ú,
Ó¬±¬ı˛±¬ı˛± fl“¡±À¬Ûº ˝√√+√À˚˛¬ı˛ Ê√—Ò¬ı˛± ¬Û≈À¬ı˛±ÀÚ± ‡±À¬Û¬ı˛ ¬ı…Ô« õ∂±À̬ı˛
’±¬ıÊ«√Ú±˚˛ ’±&Ú-Ȭ±&Ú ;±ø˘À˚˛ ¬ı˛¬ıœf ¬Û≈ÚèO±ÀÚ¬ı˛
√±˚˛√±ø˚˛Q ¬fl“¡±ÀÒ øÚÀ˘Ú Ú¬ı¬ıÀe¬ı˛ Ú¬ı˚≈À·¬ı˛ ‰¬±˘fl¡
Œ¸À˘¬ıfl≈¡˘º ˝◊√øÓ¬˜ÀÒ… ·Ó¬ ¬Û=±˙ ¬ıÂ√À¬ı˛ ˜±fl«¡¸ ’ô¶ø˜Ó¬
˝√√À˚˛ÀÂ√Ú, ¬ıÀe¬ı˛ ’¬Û±Àe Ù≈¬Àfl¡±-Œ√ø¬ı˛√±-Œ¬ı˛±˘“± ¬ı±Ó«¬-’±ø√
¬Û≈¬ı˛±Ì¬Û≈è¯∏À√¬ı˛ ’±·˜Ú ‚ÀȬÀÂ√º øÓ¬˚«fl¡ˆ¬±À¬ı ’±ÒÀ¬ı±Á¡±,
’±Î¬ˇÀ¬ı±Á¡±, Œ¬Û±à˜Î¬±«Ú-Œ¬Û±à àò±fl¡‰¬±¬ı˛±˘ ¬ı±„√√±ø˘ ˝√√±ÀÓ¬¬ı˛
fl¡±ÀÂ√ ’ø¬ıøÚ˜±«Ì ëfl¡¬ı˛±¬ı˛í ˜ÀÓ¬± ’±¬ı˛ øfl¡Â≈√ Ú± Œ¬ÛÀ˚˛ Œ˙À¯∏
¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ˝◊√ Œ·±“M√± Œ‡˘º ˜±Ô±À˘± ˜±Ô±À˘± õ∂¬ıÀg ·Ó¬
¤fl¡¬ıÂ√¬ı˛ ¬ı±—˘±¬ı˛ ’ø'ÀÊ√Ú ˆ¬±¬ı˛œ ˝√√À˚˛ ά◊ͬ˘, ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô øͬfl¡
fl¡V”¬ı˛ fi¬ÛøÚÀ¬ıø˙fl¡, Ó“¬±¬ı˛ ¸±ø˝√√ÀÓ¬… Œfl¡±Ô±˚˛ Œfl¡±Ô±˚˛ ŒÊ√`¬±¬ı˛
¬ı±˚˛±¸, ¬ı˛¬ıœf·±ÀÚ¬ı˛ õ∂Ó¬œÀfl¡¬ı˛ ’ôL¬ı˛±À˘ fl¡œ fl¡œ Œ˚ÃÚ
øȬ·¬ı˛˜¬ı±øÊ√, ¤¸À¬ı¬ı˛ ¸Àe ¸Àe øڕ߬ıÀ·«¬ı˛ ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô,
õ∂±ôLÊ√œ¬ıœ¬ı˛ ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô, Ù≈¬È¬¬Û±Ô¬ı±¸œ¬ı˛ ¬ı˛¬ıœfˆ¬±¬ıÚ±,
¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ’…±`¬ ˜…±Î¬ÀÚ¸-- fl¡œ ά◊¬Û˝√√±¬ı˛ ¬Û±˝◊√øÚ/ 뉬Ó≈¬¬ı˛eí,
댉¬±À‡¬ı˛ ¬ı±ø˘í ˝◊√Ó¬…±ø√ ‰¬˘ø2‰¬S±ø˚˛Ó¬ ˝√√À˘ ˜”˘ ŒÈ¬'Ȭ-¤¬ı˛
’øÓ¬¬ı…±‡…±-’¬Û¬ı…±‡…±-- Ò±˜±ø˘ ¬ı…±‡…±¬ı˛ Œ¶⁄±ÀÓ¬ ’±˝◊√Ú'
Î≈¬¬ı≈Î≈¬¬ı≈, ŒÙ¬±¬ı˛±˜ Œˆ¬À¸ ˚±˚˛º ¸±Ò«-¬ı˛ Ù“¬±fl¡Ó¬±À˘ fl“¡±øάˇfl“¡±øάˇ
¬ıô¶±¬ıøµ ø¬Û¤˝◊√ ‰¬øά ŒÂ√À¬Û ¬ı˝◊√ ˝√√˘, ¬ı˛¬ıœfø‰¬Sfl¡˘±¬ı˛

’±À√‡À˘ õ∂√˙«ÚœÀÓ¬ Ú±ø˜√±ø˜ ˆ¬±¬ı≈fl¡¬ı˛±› Ê√±ø˘¬ÛÚ±¬ı˛
’øˆ¬À˚±À· Ù“¬…±¸±˜±Â√ ˝√√À˚˛ Œ·À˘Úº Ó¬±˘ Í≈¬Àfl¡ Œ¸ø˜Ú±¬ı˛,
ø¸À•Û±øÊ√˚˛±˜, ¬ı±ÀÓ¬˘±‰¬Sê ˝◊√Ó¬…±fl¡±¬ı˛ ˝√√±ø¬ıÊ√±ø¬ıÀÓ¬ ¬ı˛`¬À¬ı˛±˘
‰¬¬ı˛À˜ ά◊ͬ˘º ¸fl¡À˘¬ı˛˝◊√ ά◊ÀV˙… ¬ı˛¬ıœfÀ¬Û±à˜ÀÈ«¬˜º ¸fl¡À˘˝◊√

‡±ø26√ øfl¡c ø·˘øÂ√ Ú±
øfl¡Â≈√ÀÓ¬˝◊√ ¤fl¡Ô± ˜±Ô±˚˛ ŒÏ¬±Àfl¡ Ú± Œ˚,
˚ø√ ë˝◊√˜õ∂≈ˆ¬í fl¡¬ı˛±¬ı˛˝◊√ Ô±fl¡ÀÓ¬±, Ó¬À¬ı
¶§˚˛— ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô˝◊√ øfl¡ Ó¬± fl¡À¬ı˛ Œ˚ÀÓ¬
¬Û±¬ı˛ÀÓ¬Ú Ú±∑ ’±¬ı˛ Œ˚ ¬ıdÀfl¡ ë˝◊√•x≈ˆ¬í
fl¡¬ı˛±¬ı˛ ’¬ıfl¡±˙ Ô±Àfl¡, Œ¸È¬± øÚ(˚˛˝◊√
¬ı±ÀÊ√ ˜±˘º Ó¬±˝√√À˘ ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ øÚÀ˚˛
¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ¤Ó¬fl¡±À˘¬ı˛ Œ·Ã¬ı˛¬ı ŒÈ¬Ã¬ı˛¬ı-¸¬ı˝◊√ Ù¬!¡±/ Ó¬≈√¬Ûø¬ı˛ ë˚≈À·±¬ÛÀ˚±·œíº ¤˝◊√
ë˚≈·í ¬ıdȬ± Œ˚ fl¡œ, Œ¬ı±Á¡± fl¡øͬں
ø¬ıÀ˙¯∏:º ¸fl¡À˘˝◊√ Ù¬ÀÓ¬±˚˛±√±Ó¬±º
¸¬ı ŒÔÀfl¡ Œ¬ıø˙ Ò±˜±˘ ˝√√˘ Œ¬ı±Ò˝√√˚˛ ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬
øÚÀ˚˛˝◊√º Œ·±ÀãÚ ¤Ê√ ·±˚˛fl¡·±ø˚˛fl¡±¬ı˛± ø¬ı·Ó¬, ø¬ıù´ˆ¬±¬ı˛Ó¬œ¬ı˛
øάø¸øõ≠Ú ˝√√±›˚˛±º ’Ó¬¤¬ı Ù“¬±fl¡± ˜±Àͬ fl¡±˜±ÚȬ±˜±Ú ·øÊ«√À˚˛
˚±¬ıÓ¬œ˚˛ ø˙¬ı±Ê√œ ¬Û˘±˙œ¬ı˛ õ∂±ôLÀ¬ı˛ ¶§œ˚˛ ¶§œ˚˛ ’ø¸ Œfl¡±¯∏˜≈Mê√
fl¡¬ı˛À˘Úº ˙Ó¬¬ıÀ¯∏«¬ı˛ ¬Û¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ¬ı˛¬ıœf·±Ú ˜”˘Ó¬ ˝√√À˚˛
ά◊ÀͬøÂ√˘ ¤fl¡ ˜≈Àͬ± ¬ı±Â√±˝◊√º ¸±Ò«˙ÀÓ¬ ˜≈Àͬ± ø‰¬˜ÀȬ˚˛ ŒÚÀ˜
¤˘º Ú¸… ¬Ûø¬ı˛˜±Ì ¬ı˛¬ıœf·±ÚÀfl¡ ¸•§˘ fl¡À¬ı˛ Œ√άˇÀ˙±¬ı˛
¸—fl¡œÓ«¬Ú Ó≈¬Àe ά◊ͬ˘º ˜ÀÚ ’±ÀÂ√, ’±˙± Œˆ“¬±¸À˘ ˚‡Ú
¬ı˛¬ıœf¸—·œÀÓ¬¬ı˛ Œ¬ı˛fl¡Î«¬ ¬ı±Ê√±À¬ı˛ ŒÂ√Àάˇ øÂ√À˘Ú, ¬ı˛é¬Ì˙œ˘
Ê√…±Í¬±˜˙±˝◊√¬ı˛± Œ¬ı˛ Œ¬ı˛ fl¡À¬ı˛ ά◊ÀͬøÂ√À˘Úº Œ¸˝◊√ Œ·˘ Œ·˘ ˆ¬±¬ı
¤¬ı±À¬ı˛ ¤Àfl¡¬ı±À¬ı˛ Ù≈¬-¸ƒº ¬ı±¬ı≈˘ ¸≈øõ∂˚˛, ˙±Ú ŒÔÀfl¡ qè fl¡À¬ı˛
øÙ¬ø˘˜à±¬ı˛ ’Ê≈«√Ú ‰¬Sê¬ıÓ¬π ¬Û˚«ôL Œ·À˚˛ ŒÙ¬˘À˘Úº
Œ˘±¬Û±˜≈^± ø˜S ’±ø√ ˝√√±Ù¬-›À˚˛ ø¬ıÈ≈¬˝◊√Ú¬ı˛± ŒÓ¬± ¬ıÀȬ˝◊√,
¶§±·Ó¬±˘Ñœ¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ˜ÀÚ ø¡ZÒ± Œ¬ı˛À‡ ‰¬À˘ ˚±›˚˛± ø˙䜛 ¤˝◊√
’¬ı¸À¬ı˛ ÚÓ≈¬Ú ά◊À√…±À· Œ¬ı˛fl¡øΫ¬— ¸±¬ı˛À˘Úº fl¡œ ¬Û±›˚˛± Œ·˘
¬ıάˇ fl¡Ô± Ú˚˛º ¸±Ò«-¬ı˛ ¬ı±Ê√±À¬ı˛ Œfl¡ fl¡œ ¬Ûø¬ı˛˜±Ì Â√±Î¬ˇÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛˘,
Ó¬±¬ı˛˝◊√ fl¡ø•ÛøȬ˙Ú ¬ı±¸≈øfl¡¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ˜±Ô±‰¬±Î¬ˇ± ø√À˚˛ ά◊ͬ˘º
Ó¬À¬ı ˝√√V fl¡¬ı˛À˘Ú ¬ı…±`¬¬ı±¬ı±Ê√œ¬ı˛±º ·Ó¬ fl¡À˚˛fl¡ ¬ıÂ√À¬ı˛

ŒÓ¬±˚˛±À˘ Ϭ±fl¡± Œ‰¬˚˛±¬ı˛ ¸—¶‘®øÓ¬¬ı˛ ¬ı±˝◊√À¬ı˛
··« ‰¬ÀA±¬Û±Ò…±˚˛

˜±

øfl«¡Ú ˚≈Mê√¬ı˛±À©Ü™¬ı˛ Œfl¡˜ø¬ıËÊ√-¬ıàÚ ¤˘±fl¡± ’ÀÚfl¡ ø√fl¡
ŒÔÀfl¡˝◊√ ¸˜¢∂ ø¬ıÀù´ Ó≈¬˘Ú±˝√√œÚº ˝◊√—˘…±À`¬¬ı˛ Ȭ±˝◊√˜¸
¬ÛøSfl¡± ø¬ıù´¬ı…±¬Ûœ ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛ › ø˙鬱 õ∂øӬᬱÀÚ¬ı˛
‡…±øÓ¬Ó¬±ø˘fl¡± 2011-ŒÓ¬ õ∂Ô˜ ≈√íøȬ ¶ö±Ú ˚Ô±SêÀ˜ ˝√√±ˆ¬±«Î«¬
ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛ › ˜…±¸±‰≈¬À¸È¬¸ ˝◊√ÚøàøȬά◊Ȭ ’Ù¬ ŒÈ¬fl¡ÀÚ±˘øÊ√ ¬ı±
¤˜’±˝◊√øȬ-¬ı˛º ¤˝◊√ õ∂øÓ¬á¬±Ú ≈√íøȬ ¤Àfl¡ ’¬ÛÀ¬ı˛¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ˜±S 1.5
˜±˝◊√ ˘ ”√¬ı˛ÀQº ¤‡±ÀÚ ’±˝◊√ ¸øSêÀ˜¬ı˛ Œ√±fl¡±ÀÚ ŒÚ±À¬ı˘
õ∂±˝◊√Ê√Ê√˚˛œ ≈√˝◊√ ¬Û√±Ô«ø¬ı:±Úœ ’±˝◊√¸øSê˜ ‡±Ú ¤fl¡¸Àe, ŒÚ±˚˛±˜
‰¬˜ø¶® ˆ¬±¬ı˛Ó¬œ˚˛ Œ¬ı˛Àô¶±¬ı˛±“˚˛ ¬ıÀ¸Ú ¬ıg≈À√¬ı˛ ¸Àe, ’˜Ó«¬… Œ¸Ú
Œ‚±¬ı˛±ÀÙ¬¬ı˛± fl¡À¬ı˛Ú ¬Û≈ø˘ø˙õ∂˝√¬ı˛± ¬ı± ¸˝◊√ø˙fl¡±ø¬ı˛ ¬ıe¸ôL±ÚÀ√¬ı˛ øˆ¬Î¬ˇ
Â√±Î¬ˇ±˝◊√º
Œ|á¬ÀQ¬ı˛ ø˙‡À¬ı˛ Ô±fl¡± ¤˜’±˝◊√øȬ-¬ı˛ ¬ıÀ˚˛¸ øfl¡c ‡≈¬ı Œ¬ıø˙
Ú˚˛º 1861-ŒÓ¬ ∆Ó¬ø¬ı˛ ¤˝◊√ õ∂øӬᬱÀÚ¬ı˛ Œ√άˇÀ˙±Ó¬˜ ¬ı±ø¯∏«fl¡œ
ά◊ƒ√˚±ø¬ÛÓ¬ ˝√√À26√ ˙˝√√À¬ı˛º ¤˜’±˝◊√øȬ-¬ı˛ ¸Àe ’±˜±¬ı˛ ·À¬ı¯∏̱¬ı˛
fl¡±¬ı˛ÀÌ Œ˚±·±À˚±· Ô±fl¡±¬ı˛ Ù¬À˘ øfl¡Â≈√ ’Ú≈ᬱÀÚ Œ¬ÛÓÀÂ√ Œ·øÂ√˘±˜
’±ø˜›º õ∂¸eÓ¬ 1857-ŒÓ¬ ∆Ó¬ø¬ı˛ ˝√√À˚˛øÂ√˘ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ Œ·Ã¬ı˛À¬ı¬ı˛
¬Û¬ı˛±fl¡±á¬±, ’±˜±À√¬ı˛ fl¡˘fl¡±Ó¬± ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛º Ó¬±¬ı˛› Œ√άˇÀ˙±
¬ıÂ√¬ı˛ ά◊ƒ√˚±¬ÛÚ ˝√√˘ Ò≈˜Ò±˜ fl¡À¬ı˛º fl¡˘fl¡±Ó¬± ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛ Â√±Î¬ˇ±›
1857-ŒÓ¬ ∆Ó¬ø¬ı˛ ˝√√›˚˛± Œ¬ı±•§±˝◊√ › ˜±^±Ê√ ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛&ø˘›
›˝◊√ ¬Û”¬ı«ø˘ø‡Ó¬ ά◊»fl¡¯∏« S꘱ÀÇ õ∂Ô˜ ≈√íÀ˙±¬ı˛ ˜ÀÒ… ŒÚ˝◊√º Œfl¡Ú
›˝◊√ ˝√√±˘ ˝√√˘, Œ¸˝◊√ ·”Ϭˇ ¬ı˛˝√¸… Ê√±ÚÀÓ¬ ’ÀÚÀfl¡˝◊√ fl¡Ô± › ˙Às¬ı˛
õ∂±ôLÀ¬ı˛ ‰¬±¯∏ fl¡À¬ı˛ fl¡À¬ı˛ øÙ¬ ¬ıÂ√¬ı˛ Ù¬¸˘ Ù¬˘±Úº ’±˜±¬ı˛
ø˙鬱Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¬ı…±¬Ûfl¡ ’—˙˝◊√ Œfl¡ÀȬÀÂ√ Œ√˙œ˚˛ ø¬ıù´ø¬ı√…±˘À˚˛º ¤
Â√±Î¬ˇ±›, ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ Œ¬ı˙ øfl¡Â≈√ ·À¬ı¯∏̱ õ∂øӬᬱÀÚ fl¡±Ê√ fl¡¬ı˛±¬ı˛
¸≈¬ı±À√ Œ¸‡±Úfl¡±¬ı˛ ’¬ı¶ö± ¸•§Àg øfl¡Â≈√ õ∂Ó¬…é¬ ’øˆ¬:Ó¬± ’±ÀÂ√º
¤˜’±˝◊√øȬ-¬ı˛ Œ√άˇÀ˙± ¬ıÂ√¬ı˛ ˚‡Ú fl¡±Â√ ŒÔÀfl¡ Œ√‡øÂ√, øfl¡Â≈√
Ó≈¬˘Ú±˜”˘fl¡ õ∂¸e ‰¬À˘ ’±¸ÀÂ√ ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ˆ¬±À¬ı˝◊√º
¬ıÀ˘ ¬ı˛±ø‡, ’±ø˜ ¤È≈¬fl≈¡ ¬ı≈øÁ¡ Œ˚ ˆ¬±¬ı˛Ó¬ ·ø¬ı˛À¬ı¬ı˛ Œ√˙º ø˙鬱
õ∂øӬᬱÀÚ¬ı˛ ˝√√±ÀÓ¬ ¬Û≈“øÊ√ fl¡˜ [˚ø√› ¤È¬± ¬ıÀ˘ ¬ı˛±‡± õ∂À˚˛±Ê√Ú Œ˚
¶§±¶ö… › ø˙鬱 ‡±ÀÓ¬ ‡≈¬ı fl¡˜ ŒÀ˙˝◊√ ¬ı±ÀÊ√ÀȬ¬ı˛ ¤Ó¬ fl¡˜ ’—˙
¬ı¬ı˛±V Ô±Àfl¡]º ¸œø˜Ó¬ ¬Û≈“øÊ√, ’±ø√…fl¡±À˘¬ı˛ ˆ¬e≈¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛fl¡±Í¬±À˜±,
˝◊√Ó¬…±ø√ fl¡±¬ı˛Ì&ø˘Àfl¡ ’ˆ¬±¬ıÊ√øÚÓ¬ fl¡±¬ı˛Ì ¬ı˘± Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º
’±Ê√Àfl¡¬ı˛ ¬Û˚«À¬ıé¬Ì ŒÔÀfl¡ Œ¸&ø˘ ¬ı±√ ø√˘±˜º ¬ı¬ı˛— øÚÀÊ√¬ı˛
¬Û˚«À¬ıé¬Ì ŒÔÀfl¡ ¤fl¡È¬± Ó≈¬˘Ú±˜”˘fl¡ ø‰¬S Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛±º ’¬ı˙…˝◊√,
¤øȬ ‡Gø‰¬S ˜±Sº
ŒÂ√±È¬À¬ı˘± ŒÔÀfl¡ ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ fl¡À˘Ê√-ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛·À¬ı¯∏̱Àfl¡Àf¬ı˛ ˝√√±˘ Œ√À‡ Œ√À‡ ¤fl¡¬ı˛fl¡˜ Œ‰¬±‡ ¸›˚˛± ˝√√À˚˛
ø·À˚˛øÂ√˘-- ø¬ıÀ√À˙¬ı˛ ˆ¬±À˘± õ∂øÓ¬á¬±Ú › Ó¬±À√¬ı˛ fl¡±Ê√fl¡À˜«¬ı˛
¬ı˛œøÓ¬ Ú±-Œ√‡À˘ ›˝◊√ ’±À·¬ı˛ Œ√‡± øÊ√øÚ¸Àfl¡˝◊√ Ê√·ÀÓ¬ ¸Ú±Ó¬Ú,

¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ › ¸¬ı«¬ı…¬Ûœ ¬ıÀ˘ Œ˜ÀÚ øÚÓ¬±˜º Œ√À˙ ŒÀ‡øÂ√, :±Ú
ά◊»¬Û±√Ú õ∂øSê˚˛±øȬ fl≈¡˚˛±˙±26√iß ¤fl¡øȬ ¬ı…±¬Û±¬ı˛, ˚±¬ı˛ ¸Àe
:±Ú’±˝√√¬ı˛Ìfl¡±¬ı˛œ¬ı˛ Œfl¡±Ú› ’±øRfl¡ ¬ı± Œ¬ıÃøXfl¡ Œ˚±·±À˚±· Ô±Àfl¡
Ú±º ¤‡±ÀÚ ¶ß±Ó¬fl¡ô¶À¬ı˛¬ı˛ › ˝◊√¶≈®À˘¬ı˛ Â√±SÀ√¬ı˛ ά◊»¸±˝√√ Œ√›˚˛± ˝√√˚˛
·À¬ı¯∏̱˜”˘fl¡ fl¡±ÀÊ√ Œ˚±· ø√ÀÓ¬º ’øÒfl¡±—˙ ˜±øfl«¡øÚ
ø˙鬱õ∂øÓ¬á¬±Ú ·À¬ı¯∏̱˚˛ ’±¢∂˝√œ Ó¬èÌ õ∂Ê√ijÀfl¡ ·À¬ı¯∏̱·±À¬ı˛
¶ö±Ú Œ√˚˛ ˚ӬȬ± ¬Û±À¬ı˛º Œfl¡±Ú ¬ı˚˛À¸ fl¡œ fl¡¬ı˛± ά◊ø‰¬Ó¬, ¤˝◊√ õ∂¸Àe
¸±˜±øÊ√fl¡ Ú±Ú± Ò±¬ı˛Ì± ’±˜¬ı˛± ¸˝√√ÀÊ√˝◊√ :±Ú±Ài§¯∏À̬ı˛ ¬ı…±¬Û±À¬ı˛›
’±À¬ı˛±¬Û fl¡ø¬ı˛º Œ˚ fl¡±¬ı˛ÀÌ, ¶ß±Ó¬fl¡ô¶À¬ı˛, ¤˜Úfl¡œ ¶ß±Ó¬Àfl¡±M√√¬ı˛
ô¶À¬ı˛› ’øÒfl¡±—˙ ø˙鬱ÔπÀ√¬ı˛ ¸±˜ÀÚ ·À¬ı¯∏̱ ŒÔÀfl¡ ˚±˚˛
˜e˘¢∂À˝√√¬ı˛ ¬ıdº Œ˚˜Ú ’±˜±À√¬ı˛ Œ√À˙ Ú˜–˙”^ ¬ı±˘fl¡Àfl¡
ŒÂ√±È¬À¬ı˘± ŒÔÀfl¡˝◊√ Œ¸ fl¡œ ¬Û±À¬ı˛ ’±¬ı˛ fl¡œ ¬Û±À¬ı˛ Ú±, ¤˝◊√ øÚÀ˚˛
¸˜…fl¡ :±Ú Œ√›˚˛± ˝√√˚˛-- ’ÀÚfl¡È¬± Œ¸˝◊√ ¬ı˛fl¡˜˝◊√º ¤˝◊√ Œ‰¬À¬Û
Œ√›˚˛±¬ı˛ ¸¬ıÀ‰¬À˚˛ ø¬ı¯∏˜˚˛ Ù¬˘ ˝√√˘ fl¡äÚ±Àfl¡ ¸œ˜±ø˚˛Ó¬ fl¡¬ı˛±¬ı˛
˜ÀÒ…º Ó¬±¬ı˛ ¬ÛÀ¬ı˛› ˆ≈¬˘ fl¡À¬ı˛ ˚ø√ øfl¡Â≈√ ά◊»¸±˝√√œ ø¬ı√…±Ôπ Ê≈√ÀȬ
˚±˚˛, ’Ò…±¬Ûfl¡¬ı˛± Œ¸˝◊√ ά◊»¸±˝√√ øÚ¬ı±«ø¬ÛÓ¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ›ô¶±√º ’±ø˜
øÚÀÊ√ ¤˜Ú ›ô¶±ø√¬ı˛ ˆ≈¬Mê√Àˆ¬±·œ ˝√√À˚˛øÂ√º ¤˝◊√ ¤fl¡˝◊√ Œ|ø̬ı˛
Â√±S¬ı˛ ¡Z±¬ı˛± ø˙é¬Àfl¡¬ı˛ ˜”˘…±˚˛ÚÀfl¡ ˚À˜¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ˆ¬˚˛ ¬Û±˚˛º ˝√√±ˆ¬±«ÀΫ¬
Ê√Ú¸˜Àé¬ õ∂øÓ¬¬ıÂ√¬ı˛ ¤˝◊√ ˜”˘…±˚˛Ú õ∂fl¡±˙ fl¡¬ı˛± ˝√√˚˛º
’±ø˜ ¤fl¡¬ı±¬ı˛ ø√ø~¬ı˛ ¤fl¡øȬ ·À¬ı¯∏̱Àfl¡Àf ˆ¬±¯∏Ì ø√ÀÓ¬
ø·À˚˛øÂ√˘±˜º Œ¸‡±Úfl¡±¬ı˛ ’øÒfl¡Ó¬±« ’±˜±Àfl¡ ¬ı˘À˘Ú, ’Ú…
’Ò…±¬Ûfl¡À√¬ı˛ ¸Àe ≈√¬Û≈À¬ı˛¬ı˛ ‡±¬ı±¬ı˛ Œ‡ÀÓ¬º ‡±¬ı±¬ı˛ ¸˜˚˛ ë¢∂n¬Û-øά
à±Ù¬í ŒÈ¬ø¬ı˘ ¸±Ê√±À˘Ú, Ô±˘±˚˛ ‡±¬ı±¬ı˛ Œ¬ıÀάˇ ø√À˚˛ øÊ√À:¸
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˘±·À˘Ú, 븅±¬ı˛, ’ά◊¬ı˛ fl≈¡Â√∑í ¤˝◊√ øfl¡ ’ø˙é¬fl¡
fl¡˜«‰¬±¬ı˛œÀ√¬ı˛ fl¡±Ê√, ø˙é¬fl¡À√¬ı˛ Œ√‡ˆ¬±˘ fl¡¬ı˛±∑ ¤˝◊√ ¬ı±¬ı≈À√¬ı˛ øfl¡
‡±¬ı±¬ı˛ Œ¬ıÀάˇ ŒÚ›˚˛±¬ı˛ ˝√√±Ó¬ ŒÚ˝◊√∑ Ú±øfl¡ Ô±˘± ŒÓ¬±˘±¬ı˛ ˙øMê√
ŒÚ˝◊√∑ ’±¸À˘ ˚± ’±ÀÂ√, Ó¬± ˝√√˘ õ∂ˆ≈¬-ˆ‘¬Ó¬… ¸•Ûfl«¡Àfl¡ ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡
˜ÀÚ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ˜±Úø¸fl¡Ó¬±º Œ¸˝◊√ ¤fl¡˝◊√ ˜Ò…±˝êÀˆ¬±Ê√ÀÚ ’øÒfl¡Ó¬±«
’±˜±¬ı˛ ¸Àe ‡±¬ı±¬ı˛ ¬Û±ÀÓ¬ ·ä fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˘±·À˘Úº ’±ø˜› ˜ÀÊ√øÂ√
·Àäº ¤ø√Àfl¡ ’Ú… ¸fl¡À˘¬ı˛ ‡±›˚˛± Œ˙¯∏º øfl¡c Œ˚À˝√√Ó≈¬
’øÒfl¡Ó¬±« ά◊ͬÀÂ√Ú Ú±, ‡±›˚˛± Œ˙¯∏ ˝√√›˚˛± ¸ÀN› ¤“ÀȬ± ˝√√±Ó¬ øÚÀ˚˛
ͬ±˚˛ ¬ıÀ¸ Ô±fl¡À˘Ú ŒÈ¬ø¬ıÀ˘¬ı˛ ¬ı±øfl¡ ’Ò…±¬Ûfl¡¬ı˛±º ¤˝◊√ ˜±Úø¸fl¡Ó¬±
’±¬ı˛ ˚±˝◊√ Œ˝√√±fl¡, :±ÀÚ¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬ ¸‘Ê√Ú˙œ˘Ó¬±¬ı˛ Ê√Ú… qˆ¬ Ú˚˛º
¬ı˙…Ó¬± ’±˙± fl¡¬ı˛± ¤¬ı— ¬¬ı˙…Ó¬±¬ı˛ õ∂˜±Ì Œ√›˚˛± ˝√√˚˛ÀÓ¬± Â≈√øȬ
¬Û±›˚˛±ÀÓ¬, Œõ∂±À˜±˙Ú Œ˜˘±ÀÓ¬ ¸±˝√√±˚… fl¡À¬ı˛, øfl¡c ¤ÀÓ¬ ¬ı…±¬Ûfl¡
ˆ¬±À¬ı ø˙鬱 › ·À¬ı¯∏̱¬ı˛ ¸y±¬ıÚ± øÚ¬ı±«ø¬ÛÓ¬ ˝√√˚˛º
’±˜±À√¬ı˛ Œ√À˙ ’ÀÚÀfl¡ ˜ÀÚ fl¡À¬ı˛Ú, ’±˜±À√¬ı˛
ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛ ëø¬ıËøȬ˙í Ò±“À‰¬¬ı˛º ¤¸¬ı ¬ıÀ˘ Ó¬±“¬ı˛± ’æ≈√Ó¬ Œfl¡Ãø˘Ú…
Œ¬ı±Ò fl¡À¬ı˛Úº ’ÀÚÀfl¡ ˆ≈¬À˘ ˚±Ú Œ˚, ø¬ıËøȬ˙ ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛&ø˘
1910 ¸±À˘ ŒÔÀ˜ ŒÚ˝◊√º õ∂±‰¬œÚ ‹øÓ¬˝√√… Ò≈À˚˛ õ∂Ê√Àij¬ı˛ ¬Û¬ı˛
õ∂Ê√ij Ó¬±“¬ı˛± Ê√˘ ‡±Ú Ú±º ø¬ıËÀȬÀÚ ˝◊√ ¶≈®À˘-fl¡À˘ÀÊ√ ¬ı±
·À¬ı¯∏̱Àfl¡Àf Œfl¡Î¬◊ fl¡±Î¬◊Àfl¡ 븅±¬ı˛í ¬ıÀ˘ ¸À•§±ÒÚ fl¡À¬ı˛ Ú±º

8 Œ˜, 2011 

¬ı˛¬ıœfÚ±Ô  . øÚά◊ ’…±`¬ ˝◊√˜õ∂≈ˆ¬Î¬

fl¡ø¬ı¬ı˛ ˜‘Ó≈¬…

¬ı˛ 

Œ˜fl¡À˘¬ı˛ ø‚ Œ‡À˚˛ ’±Ê√› ŒÏ¬fl≈¡¬ı˛ ŒÓ¬±˘± ˜±Ú≈¯∏Ê√Ú˝◊√ ¤‡Ú›
ø¬ıËøȬ˙ ¸±•⁄±ÀÊ√…¬ı˛ ’ô¶±‰¬À˘¬ı˛ ¬ÛÀ¬ı˛› 븅±¬ı˛íÀfl¡ øͬfl¡ ÒÀ¬ı˛
Œ¬ı˛À‡ÀÂ√º ’ÀÚÀfl¡ ¬ı˘À¬ıÚ, 븅±¬ı˛í ’±¸À˘ |X±:±¬ÛÀÚ¬ı˛ Ê√Ú…˝◊√
¬ı˘±º ŒÂ√±È¬À¬ı˘± ŒÔÀfl¡ ¤˝◊√ ëø˙é¬±í Œ¬ÛÀ˚˛ ’±ø˜ ø¬ıÀ√À˙ õ∂Ô˜
ø√Àfl¡ ¤fl¡ ŒÚ±À¬ı˘Ê√˚˛œ ’Ò…±¬Ûfl¡, ά…±øÚÀ˚˛˘ fl¡±˝ƒ√ÀÚ˜…±Ú 븅±¬ı˛í
¬ıÀ˘ ŒÎ¬Àfl¡øÂ√˘±˜º øÓ¬øÚ Œ˝√√À¸ ¬ıÀ˘øÂ√À˘Ú, ë˝◊√—˘…±À`¬¬ı˛ ¬ı˛±øÚ
’±˜±Àfl¡ Ú±˝◊√Ȭ ά◊¬Û±øÒ ø√À˚˛ÀÂ√Ú ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ ¬ÛÀάˇ Ú±ºí ¤È¬± Ó¬±“¬ı˛
’˜±ø˚˛fl¡Ó¬± Ú˚˛, ¤fl¡ ø˙鬱¬ıËÓ¬œ¬ı˛ ¸±˜ôLÓ¬±øLafl¡Ó¬±˝√√œÚ ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡
˜ÀÚ±ˆ¬±¬ıº
˝√√±ˆ¬±«Î«¬ ¬ı± ¤˜’±˝◊√øȬ-ŒÓ¬ fl¡‡Ú› Œfl¡±Ú› ø¬ıˆ¬±·œ˚˛ õ∂Ò±ÀÚ¬ı˛
Œ‰¬˚˛±¬ı˛ Œ√ø‡øÚ, ˚±¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛ ŒÓ¬±˚˛±À˘ ¬ı˛±‡±º øÚÀÊ√¬ı˛ ˆ¬±¬ı˛ › ˜±Ú
Œ¬ı±Á¡±ÀÚ±¬ı˛ fl¡œ fl¡©Üfl¡¬ı˛ Œ‰¬©Ü± ˘≈øfl¡À˚˛ ›˝◊√ Œ‰¬˚˛±À¬ı˛¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛fl¡±¬ı˛
ŒÓ¬±˚˛±À˘ÀÓ¬/ ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ¤fl¡±Ò±À¬ı˛ ’Ò…±¬Ûfl¡, ø¬ıˆ¬±·œ˚˛ õ∂Ò±Ú,
’øÒfl¡Ó¬±«-ά◊¬Û±‰¬±˚«, ’Ú…ø√Àfl¡ ø¬ı√…±Ôπ, ’ø˙é¬fl¡ fl¡˜«‰¬±¬ı˛œ-¤À√¬ı˛ õ∂¶⁄±¬ı±·±¬ı˛› ’±˘±√±º Œ√À˙ ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ˜ÀÚ ˝√√Ó¬, ¤‡Ú
ˆ¬±¬ıÀ˘ ’¬ı±fl¡ ˝√√˝◊√, Œfl¡±Ú ˚≈øMê√ÀÓ¬ ¸fl¡À˘¬ı˛ Œ‰¬±À‡¬ı˛ ¸±˜ÀÚ ¤˝◊√
¸±˜ôLÓ¬±øLafl¡ ¬ı…¬ı¶ö± ‰¬À˘ ¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ ‡¬ı˛‰¬±˚˛/
¤˜’±˝◊√øȬ-¬ı˛ ¤fl¡À˙± ¬Û=±˙ ¬ıÂ√À¬ı˛¬ı˛ ’Ú≈ᬱÀÚ Œ√‡˘±˜ Ú±
¬Û≈¬ı˛ÀÚ± ·±Ê√Ú ·±›˚˛±, ˝√√˘ Ú± ∆¬ıø√fl¡ ˜ÀLa±2‰¬±¬ı˛Ì ¬ı± Ê√±Ó¬œ˚˛
¸eœÓ¬º ’ÀÚfl¡ Ê√±˚˛·±˚˛ ‰¬˘˘ ˜‘≈√ ˜√…¬Û±Ú-- ø˙é¬fl¡ ›
ø˙鬱Ôπ¬ı˛± ¤fl¡ ¸Àe˝◊√ ... Ó¬¬Û¸…±Ú±˜±øÇÓ¬ ˆ¬G±ø˜¬ı˛ ŒÔÀfl¡
ˆ¬±¬ı˛˜≈Mê√ ˝√√À˚˛˝◊√-- ¤ÀÓ¬ Ó¬±“À√¬ı˛ ’Ò…˚˛ÀÚ ¬ı…±‚±Ó¬ ‚ÀȬ Ú±º Œ√À˙
ŒÀ‡øÂ√, ŒàÀÊ√ Œ‰¬˚˛±À¬ı˛ ’±¸œÚ ˜±Ú≈¯∏Ê√ÚÀfl¡ Ù≈¬˘ ø√ÀÓ¬ ά±fl¡
¬ÛÀάˇ ˙±øάˇ¬Û¬ı˛± Ú±¬ı˛œÀ√¬ı˛º ¤Ó¬ õ∂fl¡È¬ ˆ¬±À¬ı Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˆ”¬ø˜fl¡±
Œ¬ı±Á¡±ÀÚ±ÀÓ¬ ’±˜¬ı˛± ’¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡Q Œ√ø‡ Ú±º Ù≈¬˘√±øÚÀÓ¬
¬ı˛Ê√Úœ·g± ¬ı± ȬÀ¬ı ·±“√±Ù≈¬˘ ’±¸À˘ ø˙鬱eÀÚ¬ı˛ Œfl¡Ãø˘Ú… ¬ı±Î¬ˇ±˚˛
Ú±, ˜7¡¡¡±·Ó¬ ¬Û‰¬ÀÚ¬ı˛ ¬Û”øÓ¬·g Ϭ±fl¡±¬ı˛ øÚ¶£¬˘± Œ‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛ ˜±Sº
Œ√άˇÀ˙± ¬ıÂ√¬ı˛ ά◊¬Û˘À鬅 ˝√√˘ ’ÀÚfl¡ Œ˘fl¡‰¬±¬ı˛º Œ¸‡±ÀÚ
Ê√Ú¸±Ò±¬ı˛À̬ı˛ ’¬ı±ø¬ı˛Ó¬ ¡Z±¬ı˛º ¤˜’±˝◊√øȬ-ŒÓ¬ ˜±øfl«¡Ú ¸¬ı˛fl¡±À¬ı˛¬ı˛
‡≈¬ı Œ·±¬ÛÚ õ∂øÓ¬¬ı˛é¬± ¸—Sê±ôL ·À¬ı¯∏̱› ˝√√˚˛º ’Ô‰¬ ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛
˜ÀÓ¬±, Ê√±˚˛·±˚˛ Ê√±˚˛·±˚˛ ά◊ø«√ ¬Û¬ı˛± ¸±Laœ √±“άˇ fl¡ø¬ı˛À˚˛ ˜±Ú≈¯∏Àfl¡
”√À¬ı˛ ¬ı˛±‡±¬ı˛ ¬ı±Ó¬±¬ı¬ı˛Ì ∆Ó¬ø¬ı˛ fl¡¬ı˛± ˝√√˚˛ Ú±º ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ·Ì˜≈‡œ
ø¬ı:±ÀÚ¬ı˛ ŒÄ±·±Ú ø√À˚˛ fl¡À˘Ê√-ø¬ıù´ø¬ı√…±˘À˚˛ ˜Laœ-¸±Laœ’±˜˘± ά±fl¡± ˝√√˚˛º Ó¬±“¬ı˛± ¸ˆ¬± ’±À˘± fl¡À¬ı˛, øˆ¬øM√√õ∂ô¶¬ı˛ ¶ö±¬ÛÚ
fl¡À¬ı˛, øÙ¬ÀÓ¬ Œfl¡ÀȬ, ‹øÓ¬˝√√… øÚÀ˚˛ q©® ‰¬ø¬ı«Ó¬-‰¬¬ı«Ú ά◊·ø¬ı˛À˚˛,
’Ú≈√±Ú ¬ı‘øX¬ı˛ fl¡Ô± ¬ıÀ˘ ’Ú≈ᬱÚ&ø˘Àfl¡ Ú±ø˜À˚˛ ’±ÀÚÚ
õ∂˝√¸ÀÚ¬ı˛ ô¶À¬ı˛º ø˙鬱õ∂¸±À¬ı˛¬ı˛ Ú±À˜ ø˙鬱eÀÚ é≈¬^ ¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡
¶§±Ô« ‰¬ø¬ı˛Ó¬±Ô« fl¡¬ı˛±¬ı˛ õ∂fl¡±˙… ¬ı√˜±À˚˛ø˙ ‡≈¬ı ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ˜ÀÚ ˝√√Ó¬
’±˜±¬ı˛º ø˙鬱õ∂øӬᬱÀÚ¬ı˛ ’Ò…±¬Ûfl¡¬ı˛± ˜Laœ-’±˜˘±¬ı˛ ¸±˜ÀÚ
’À¬Û鬱 fl¡À¬ı˛Ú ·‘˝√¬Û±ø˘Ó¬ Ê√c¬ı˛ ˜ÀÓ¬±º Ó¬±˝◊√ ˚‡Ú qøÚ
ø˙鬱Àé¬ÀS ¶§±˚˛M√˙±¸ÀÚ¬ı˛ fl¡Ô±, ˆ¬±ø¬ı ¤˝◊√ õ∂ˆ≈¬-ˆ‘¬Ó¬… ¸•Ûfl«¡
ŒÔÀfl¡ ¶§±ÒœÚÓ¬± ’±¸À¬ı øfl¡∑ ’¬ı±fl¡ ˝√√À˚˛øÂ√˘±˜ ˚‡Ú ˜±øfl«¡Ú

Ó“¬±À√¬ı˛ àfl¡ Ó¬˘±øÚÀÓ¬ ¤À¸ ŒÍ¬Àfl¡øÂ√˘º ¤‡Ú ¸±ÀÒ«¬ı˛
¸≈À˚±À· Œfl¡±˜À¬ı˛ ˘±˝◊√Ù¬À¬ıåI◊ ˘È¬Àfl¡ Á“¡±ø¬ÛÀ˚˛ ¬ÛάˇÀ˘Ú
¬ı˛¬ıœf¸≈Ò±¸±·À¬ı˛º 눔¬ø˜í ŒÔÀfl¡ ëŒ√±˝√√±¬ı˛í-- ¸fl¡À˘˝◊√
¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ ë˝◊√À•x±ˆ¬±˝◊√Ê√í fl¡¬ı˛±¬ı˛ √±ø˚˛Q ¢∂˝√Ì fl¡À¬ı˛
ŒÙ¬˘À˘Úº Ù¬˘ ˚± “√±Î¬ˇ±˘, Ó¬± ’±¬ı˛ ˚± ‡≈ø˙ Œ˝√√±fl¡
¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ fl¡‡ÀÚ±˝◊√ Ú˚˛º ëfl¡±˘¬Û≈è¯∏í Ú±À˜¬ı˛ ¤fl¡øȬ ¬ı…±`¬
Ó¬ÀÓ¬±øÒfl¡ ¸À¬ı˛¸, ë¬ı˛ø¬ı ¬ı˛fl¡zí Ú±À˜ ¸•Û”Ì« ë¬ı˛fl¡±ø˚˛Ó¬í
¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ ¬ı±Ê√±¬ı˛Ê√±Ó¬ fl¡À¬ı˛ Ó“¬±¬ı˛± Œ˚ øͬfl¡ fl¡œ õ∂˜±Ì
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ‰¬±˝◊√À˘Ú, Œ¬ı±Ò·˜… ˝√√˘ Ú±º
¬ı…±¬Û±¬ı˛È¬± Œ·±˘À˜À˘ ’±√…ôLº ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬
’±·±À·±Î¬ˇ± fl¡À•Û±Ê√±¸« ’±È«¬º ¤Àfl¡ ë˝◊√•x≈ˆ¬í fl¡¬ı˛±¬ı˛ √±ø˚˛Q
fl¡œ ¸≈¬ı±À√ ¤˝◊√¸¬ı ¬Û±¬ıø˘Àfl¡¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛ ¬ıÓ¬±«˘, Ó¬± Œˆ¬À¬ı fl≈¡˘
¬Û±›˚˛± ≈√©®¬ı˛º øÚÀÊ√À√¬ı˛ fl‘¡Ó¬fl¡À˜«¬ı˛ ¸±Ù¬±˝◊√ ·±˝◊√ÀÓ¬ ›ô¶±À√¬ı˛±
¸fl¡À˘˝◊√ ¤fl¡ fl¡Ô± ¬ıÀ˘ÀÂ√Ú-- ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬Àfl¡ ˚≈À·±¬ÛÀ˚±·œ
fl¡À¬ı˛ Ó≈¬˘ÀÓ¬˝◊√ Ó“¬±À√¬ı˛ ¤˝◊√ ¸±ÒÚ±º øfl¡Â≈√ÀÓ¬˝◊√ ¤fl¡Ô± ˜±Ô±˚˛
ŒÏ¬±Àfl¡ Ú± Œ˚, ˚ø√ ë˝◊√˜õ∂≈ˆ¬í fl¡¬ı˛±¬ı˛˝◊√ Ô±fl¡ÀÓ¬±, Ó¬À¬ı ¶§˚˛—
¬ı˛¬ıœfÚ±Ô˝◊√ øfl¡ Ó¬± fl¡À¬ı˛ Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛ÀÓ¬Ú Ú±∑ ’±¬ı˛ Œ˚ ¬ıdÀfl¡
ë˝◊√•x≈ˆ¬í fl¡¬ı˛±¬ı˛ ’¬ıfl¡±˙ Ô±Àfl¡, Œ¸È¬± øÚ(˚˛˝◊√ ¬ı±ÀÊ√ ˜±˘º
Ó¬±˝√√À˘ ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ øÚÀ˚˛ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ¤Ó¬fl¡±À˘¬ı˛ Œ·Ã¬ı˛¬ı
ŒÈ¬Ã¬ı˛¬ı-- ¸¬ı˝◊√ Ù¬!¡±/ Ó¬≈√¬Ûø¬ı˛ ë˚≈À·±¬ÛÀ˚±·œíº ¤˝◊√ ë˚≈·í
¬ıdȬ± Œ˚ fl¡œ, Œ¬ı±Á¡± fl¡øͬں ëŒ√±˝√√±¬ı˛í-¤¬ı˛ ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ ˚ø√
ø¸Î¬◊Àά± ¤ÔøÚfl¡ ˚≈À·¬ı˛ ά◊¬ÛÀ˚±·œ ˝√√À˚˛ Ô±Àfl¡º fl¡±˘¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛
¬ı˛ø¬ı¬ı˛fl¡ øfl¡ Ú±˝◊√Ȭflv¡±¬ı ˚≈À·¬ı˛∑ Ó¬À¬ı ŒÓ¬± ø˜¤û± øfl¡ ˜~±¬ı˛ ’±¬ı˛
ø¬ıÀȬ±Àˆ¬ÚÀfl¡› ¤fl¡˝◊√ Ò“±‰¬±˚˛ ŒÙ¬˘ÀÓ¬ ˝√√˚˛, ¬ı˛±˜õ∂¸±√œÀfl¡
ø¬ı˛ø˜' fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√˚˛, ø¬ı√…±¬ÛøÓ¬¬ı˛ ¬ÛÀ√¬ı˛ ¬ı…±fl¡¢∂±Î¬◊À`¬ Œfl¡±e±
¬ı±Ê√±ÀÓ¬ ˝√√˚˛º ¤fl¡õ∂fl¡±¬ı˛ fl¡œÓ«¬√Úœ˚˛± ˝◊√√±Úœ—fl¡±À˘ Ê√Úøõ∂˚˛
ø˝√√øµ·±ÀÚ¬ı˛ ¸≈À¬ı˛ ˝√√À¬ı˛fl‘¡¯û Ú±˜¸—fl¡œÓ«¬Ú fl¡À¬ı˛ Ô±Àfl¡Úº ¤˝◊√
¸¬ı ¬ı˛¬ıœføÚ¬ı˛œé¬fl¡¬ı˛± Ó“¬±À√¬ı˛ ŒÔÀfl¡ øˆ¬iß ˜±Úø¸fl¡Ó¬±Ÿ¬X
¬ıÀ˘ ŒÓ¬± ˜ÀÚ ˝√√˚˛ Ú±/
Ó¬À¬ı øfl¡ ¬ı˛¬ıœf¸—·œÀÓ¬¬ı˛ ø√Ú Ù≈¬¬ı˛˘∑ ά◊ißÓ¬Ó¬¬ı˛
¬ı±˜ÙˬKI◊-¤¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ά◊ißÓ¬Ó¬¬ı˛ ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ∆Ó¬ø¬ı˛ fl¡¬ı˛±¬ı˛ √±˚˛
¬Ûø(˜¬ı±—˘±¬ı˛ Ú¬ı…õ∂Ê√Àij¬ı˛∑ Ó¬±˝√√À˘ øfl¡ ë¬ı˛¬ıœfÚ±Ôí
¬ı…±¬Û±¬ı˛È¬±˝◊√ ŒÊ√±À˘±, ¬Û±ÚÀ¸ ’±¬ı˛ Œ‡À˘±, ˚±Àfl¡ õ∂·øÓ¬¬ı˛
Â√!¡±˚˛ øÚÀ˚˛ ¤À¸ ˜±?± Ȭ±Ú±È¬±øÚ Ú±-fl¡¬ı˛À˘ ’±¬ı˛ øȬøfl¡√À˚˛ ¬ı˛±‡±
˚±À¬ı Ú±∑ ¬ı˛¬ıœfڱȬÀfl¡ Úµœ¢∂±˜, ¬ı˛¬ıœfø‰¬Sfl¡˘±˚˛
fl¡ø•Ûά◊Ȭ±¬ı˛ ¢∂±øÙ¬', ¬ı˛¬ıœf¸—·œÀÓ¬ E±˜¸ Ú± ¬Û≈Ȭ fl¡¬ı˛À˘ øfl¡
Œ¸¸¬ı ˜À¬ı˛ Œ˚Ó¬∑ Ú±øfl¡ Œ˚ ˚±¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛ ¬Û“…±‰¬±˘ Ò±g±
‰¬ø¬ı˛Ó¬±Ô« fl¡¬ı˛À̬ı˛ ά◊ÀVÀ˙…˝◊√ ˜≈^±À√±À¯∏¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛
ø¬ÛÂ√ÀÚ ¬ÛÀάˇ Œ·˘-- Œ¬ı±Á¡± ≈√¬ı˛+˝√√º
¤˝◊√ ¸˜¢∂ ¬ı…±¬Û±¬ı˛È¬±Àfl¡˝◊√ øά¸Àfl¡±ø¸«Ù¬±˝◊√ fl¡¬ı˛˘ ë·±ÀÚ¬ı˛
›¬Û±À¬ı˛í Ú±À˜¬ı˛ ¤fl¡øȬ ø¸ø¬ı˛˚˛±˘º 댷±¬ı˛±í ’±¬ı˛ ë¬Û≈À¬Ûí Ó¬fl¡˜±˚˛
ëŒÊ√Ú ›˚˛±˝◊√í-¤¬ı˛ Œõ∂˜ø¬Û¬ı˛œÀÓ¬¬ı˛ øflv¡À˙Àfl¡ Ï≈¬øfl¡À˚˛ ¬ı˛¬ıœf
ø¬ı˛øÚά◊˚˛±À˘¬ı˛ ¤˝◊√ õ∂ÀÊ√"√øȬ øÂ√˘ Œfl¡Àfl¡¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛ Œ‰¬ø¬ı˛Ù¬˘º
fl¡œˆ¬±À¬ı ŒÚ¬ı ¤Àfl¡∑ ¬Û…±¬ı˛øά Â√±Î¬ˇ± ’Ú… øfl¡Â≈√ ŒÓ¬± ˜±Ô±˚˛
’±¸ÀÂ√ Ú±º ¬ı¬ı˛— ¤fl¡È≈¬ ’Ú… fl¡Ô± ˆ¬±ø¬ıº ¬ÛÇÊ√fl≈¡˜±¬ı˛ ˜ø~fl¡
Œ¬ı±•§±˝◊√ øÙ¬ø˘À˜ ¬ı˛¬ıœf·±ÚÀfl¡ ¬ı…¬ı˝√√±¬ı˛ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ø·À˚˛ ¬ı√˘
‚øȬÀ˚˛ øÂ√À˘Ú Ó¬±¬ı˛ ’Àfl«¡Ààò˙ÀÚ¬ı˛º ¬ıËά›À˚˛ Œfl¡Ó¬±˚˛
¬ı˛¬ıœf¸—·œÀÓ¬¬ı˛ ˚La±Ú≈¯∏eÀfl¡ ¸±Ê√±ÀÚ±˚˛ fl¡œ ’±(˚«ˆ¬±À¬ı
‡≈À˘ ø·À˚˛øÂ√˘ Œ¸˝◊√¸¬ı ·±Ú/ øˆ¬ ¬ı±˘¸±¬ı˛±-¬ı˛ ’±„≈√À˘¬ı˛
Ê√±≈√ÀÓ¬ ø¬Û˚˛±ÀÚ±˚˛ ˚‡Ú ¬ı˛¬ıœf¸≈¬ı˛ Á¡˘À¸ ά◊ÀͬøÂ√˘, Ó¬‡Ú›
Ó¬±¬ı˛ ëø¬ı˛øÚά◊˚˛±˘íÀfl¡ ¬ıeÊ√Ú õ∂Ó¬…é¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¸±Ò«˙Ó¬¬ıÀ¯∏«
˘±Àˆ¬¬ı˛ ˘±ˆ¬ ˜±˝◊√ Àfl¡˘ ¬ı…±Ú±øÊ«√¬ı˛ ¸…±À'±ÀÙ¬±ÀÚ
¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬º ¬ı±øfl¡ õ∂fl¡ä&À˘± ë˜≈^±À√±¯∏í-¤¬ı˛ ’øÓ¬ø¬ı˛Mê√
øfl¡Â≈√ ˝√√À˚˛ÀÂ√ øfl¡∑ ’Ô‰¬ ’±˜±À√¬ı˛ ˙˝√√À¬ı˛ ’±¬ı˱˝√√±˜ ˜Ê≈√˜√±¬ı˛
’Ô¬ı± Œ√¬ıÀÊ√…±øÓ¬ ø˜|¬ı˛ ˜ÀÓ¬± &Ìœ fl¡`¬±"√√¬ı˛ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√Úº
¸•Û”Ì« øÙ¬˘˝√√±¬ı˛À˜±øÚfl¡ ’Àfl«¡Ààò˙ÀÚ ¬ı˛¬ıœf¸≈¬ı˛ øfl¡ ¤˝◊√
’¬ıfl¡±À˙ ’±˜¬ı˛± Œ¬ÛÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛Ó¬±˜ Ú±/ øÚˆ‘¬ÀÓ¬ &˜À¬ı˛ ¬ı˛˝◊√˘
’fl¡±˘õ∂˚˛±Ó¬ ø¬ıSê˜ ø¸—-¤¬ı˛ ·±Úº Œ‡±˘± ·˘±˚˛ ˚ÀÔ±¬Û˚≈Mê√
˜˚±«√±˚˛ ¤˝◊√ Ó¬èÌ Œ˚ fl¡øȬ ·±Ú Œ¬ı˛fl¡Î«¬ fl¡À¬ı˛ Œ·À˘Ú ø˙Àä¬ı˛
ë˜≈øMê√í-¬ı˛ ά◊√±˝√√¬ı˛Ì ˝√√À˚˛ Ô±fl¡˘ Ó¬±¬ı˛±º

’Ó¬˘±øôLÀfl¡¬ı˛ ›¬Û±¬ı˛ ŒÔÀfl¡

Œ√À˙ Œ√À‡øÂ√˘±˜, ø¬ıù´ø¬ı√…±˘À˚˛¬ı˛ ά◊¬Û±‰¬±˚«, ’øÒfl¡Ó¬±«, ˜±˚˛
ŒÚ±À¬ı˘õ∂±5 ø¬ı:±Úœ¬ı˛± øÚÀÊ√¬ı˛ fl¡±Ê√ øÚÀÊ√ fl¡À¬ı˛Ú, Œ·±È¬±ÀÚ±
Œ‰¬˚˛±¬ı˛ ‡≈À˘ Ó¬±ÀÓ¬ ¬ıÀ¸Ú, ’±˙¬Û±À˙ ˆ¬Úˆ¬Ú fl¡À¬ı˛ Ú± ¸±˝√√±˚…
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝◊√26≈√fl¡ fl¡˜π › ô¶±¬ıfl¡º ’±ø˜ ¤˜Ú ¸¬ı ø¬ı:±Úœ ›
’Ò…±¬Ûfl¡À√¬ı˛ fl¡Ô± ¬ı˘øÂ√, ˚±“À√¬ı˛ ¸±˜ÀÚ ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ¬Û=±˙¤fl¡À˙±Ê√Ú ’±Ry¬ı˛œ ŒÂ√±È¬˘±È¬-˜±fl¡±« ’Ò…±¬Ûfl¡ ¬ı˛Ì¬Û± ˆ¬¬ı˛ ø√À˚˛
√±“άˇ±À˘› :±ÀÚ¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬ Ó¬±“À√¬ı˛ ˘±·À¬ı ¬ı±˜ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÓ¬±º
¤˝◊√ ˆ¬±À¬ı˝◊√, fl¡˘˜-fl¡¬ı˛± Œ√¬ı√±è ·±Â√, Œ·ÀȬ ¸±Laœ¬ı˛
øˆ¬øÊ√Ȭ¬ı˛-‡±Ó¬±, øȬ˜øȬ˜ fl¡À¬ı˛ ‰¬˘± ¬Û±Í¬±·±À¬ı˛¬ı˛ ˜±ÀÁ¡ ’±È¬fl¡±
¬ÛÀάˇ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ˚±¬ıÓ¬œ˚˛ ¸y±¬ıÚ±º ¸±˜ôLÓ¬±øLafl¡ ˜ÀÚ±ˆ¬±À¬ı¬ı˛
˜±¬ı˛Ì±À¶a ˜‘Ó≈¬… ‚ÀȬ fl¡äÚ±¬ı˛, :±Ú ’±˝√√¬ı˛À̬ı˛ øÚ˜«˘ ’±ÚÀµ¬ı˛º
¤˜’±˝◊√øȬ ¬ı± ˝√√±ˆ¬±«ÀΫ¬ ˝√√›˚˛± Ú±Ú± ø˙鬱ø¬ıÀ√¬ı˛ Œ˘fl¡±‰¬±¬ı˛ qÚÀÓ¬
’±À¸Ú ˙˝√√À¬ı˛¬ı˛ ˜±Ú≈¯∏º ’¬ı±ø¬ı˛Ó¬ ¡Z±¬ı˛-- fl¡Ô±È¬± ’æ≈√Ó¬ Œ˙±Ú±À˘
¬ı≈Á¡ÀÓ¬ ˝√√À¬ı, ’±˜±À√¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ √¬ı˛Ê√± fl¡Ó¬ ˙Mê√ fl¡À¬ı˛ ¬ıgº ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬
’øÒfl¡±—˙ ø˙鬱õ∂øӬᬱڽ◊√ ¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ ¸±˝√√±˚…õ∂±5º Œ¸˝◊√
:±Úõ∂fl¡ä ŒÔÀfl¡ ¬Ûø¬ı˛fl¡äÚ± fl¡À¬ı˛ ˜±Ú≈¯∏Àfl¡ ”√À¬ı˛ ¬ı˛±‡± ’±¸À˘
¤fl¡ Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ Ú˚˛± ¬ı˱p¡Ì…¬ı±√º ¬ı˱p¡Ì…¬ı±√ qÒ≈˜±S ¬ı˱p¡ÌÀQ ŒÔÀ˜
Ô±Àfl¡ Ú±-- :±Ú Œ˝√√±fl¡, 鬘Ӭ± Œ˝√√±fl¡, ¸œø˜Ó¬ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ˜ÀÒ… Ó¬±¬ı˛
øÚ˚˛LaÌ˝◊√ ¤˝◊√ Ú˚˛± ¬ı˱p¡Ì…¬ı±À√¬ı˛ ‰¬±ø¬ıfl¡±øͬº
fl¡œ fl¡À¬ı˛ ¬ı√˘±À¬ı ¤¸¬ı∑ ˜ÀÚ ¬ÛÀάˇ Œ·˘, ¤˜’±˝◊√øȬ-ŒÓ¬
Œ˙±Ú± ŒÚ±˚˛±˜ ‰¬˜ø¶®¬ı˛ ¬ı±Ìœ-- ë˚± ’±¬Û±Ó¬ ˆ¬±À¬ı ¸±Ò±¬ı˛Ì ›
¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡, Ó¬± Œ√À‡ ’¬ı±fl¡ ˝√√›˚˛± › fl¡±¬ı˛Ì øÚÌ«˚˛ fl¡¬ı˛±¬ı˛ Œ‰¬©Ü± ‡≈¬ı
ˆ¬±À˘± ˘é¬Ìºí
Œ˘‡fl¡ ˝√√±ˆ¬±«Î«¬ ø¬ıù´ø¬ı√…±˘À˚˛
¶ß±˚˛≈ø¬ı:±Ú øÚÀ˚˛ ·À¬ı¯∏̱¬ı˛Ó¬º

¸±Ù¬ fl¡Ô±

õ∂fl‘¡Ó¬ ˜”˘…±˚˛Ú

¬ı˛

¬ıœfÚ±Ô ¬ı±„√√±ø˘Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ Œ˙¯∏ ’±|˚˛¶ö˘-- ¤
fl¡Ô±¬ı˛ ˜ÀÒ… øfl¡ Œfl¡±Ú› ’øÓ¬˙À˚˛±øMê√ ’±ÀÂ√∑
˝√√˚˛ÀÓ¬± ¬ı± ’±ÀÂ√, Ú˚˛ÀÓ¬± ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô Œfl¡Ú
ø˘‡À¬ıÚ, ëŒ˙¯∏ Ú±ø˝√√ Œ˚˚Œ˙¯∏ fl¡Ô± Œfl¡ ¬ı˘À¬ıºí
ëŒ˙¯∏í Ú± ¬ıÀ˘ ëõ∂Ò±Úí ¬ı˘± ˝√√˚˛ ˚ø√, Ó¬±ÀÓ¬› ŒÓ¬±
’±˜±À√¬ı˛ ¬ı˛¬ıœføÚˆ«¬¬ı˛Ó¬±¬ı˛ ˜Úô¶N õ∂fl¡È¬ ¬ıÀ˘˝◊√ ¸±¬ı…ô¶
˝√√˚˛º ’±˜¬ı˛± ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ Œ√À˙¬ı˛ ˜±Ú≈¯∏, ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô
’±˜±À√¬ı˛ ¬ı±—˘± ˆ¬±¯∏±¬ı˛ ø˙鬱√±Ó¬±º ¤ Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛
ù≠±‚±ÀÓ¬˝◊√ ŒÓ¬± ’±˜¬ı˛± ¬ı˛¬ıœfÀõ∂˜œ ˝√√À˚˛ ¬ı“±ø‰¬º ë’±˜¬ı˛±í
¬ı˘ÀÓ¬ ¤ø˘È¬ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ø˙øé¬Ó¬ ¬ı˛¬ıœf±Ú≈¬ı˛±·œ¬ı˛ √˘-¬ı˛¬ıœfÚ±Ô, ø¬ıÀ˙¯∏Ó¬ ·±ÀÚ¬ı˛ ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ ¬ı±√ ø√À˚˛
˚±À√¬ı˛ ¤fl¡ ˜≈˝”√Ó«¬ ‰¬À˘ Ú±º ’±˜¬ı˛± ¬ı˛¬ıœfˆ¬Mê√¬ı˛± ¤
˚±¬ı» ’ÀÚfl¡ Œ¬ıø˙ ¬ı˛¬ıœf¸—·œÀÓ¬ ˜ÀÊ√øÂ√, ˜ÀÊ√
’±øÂ√º ¤ ˆ≈¬Mê√fl≈¡˘˝◊√ ¬ı…±5, √œ‚«À˜˚˛±√œ, ¸≈¸—·øͬӬ›
¬ıÀȬº ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ Ê√Àij¬ı˛ Œ√άˇÀ˙± ¬ıÂ√¬ı˛ ¬ÛÀ¬ı˛› ¤
ˆ¬Mê√˜G˘œ˝◊√ ¶ú¬ı˛ÀÌ, |X±˚˛ Ê√Àij±»¸¬ı ¬Û±˘ÀÚ¬ı˛
’Ú≈ᬱÀÚ √±ø¬ÛÀ˚˛ Œ¬ıάˇ±À¬ı õ∂ԘȬ± ÒÀ¬ı˛˝◊√ ŒÚ›˚˛± ˚±˚˛º
¤› fl¡˜ Œ·Ã¬ı˛À¬ı¬ı˛ Ú˚˛, ¬ı±—˘± ·±ÀÚ¬ı˛ ˜À˝√√±»¸¬ı Œ˚
’±Ê√› ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ ø‚À¬ı˛˝◊√ ¬Û±ø˘Ó¬ ˝√√›˚˛±¬ı˛ ’±¢∂˝√Àfl¡
Ê√±Ú±Ú Œ√˚˛ Ó¬±ÀÓ¬ ¬ı±—˘± ˆ¬±¯∏± › ¸—¶‘®øÓ¬ ¸•ÛÀfl«¡
’±˜±À√¬ı˛ ·¬ı« Ê√±À· ¬ı˝◊√ øfl¡/ ’±˜¬ı˛± ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡
·±ÀÚ¬ı˛ ˆ≈¬¬ıÚ ø√À˚˛˝◊√ ’ÀÚfl¡ Œ¬ıø˙ Â≈“√ÀÓ¬ ‰¬±˝◊√, ¤
¶Û˙«À¬ı±Ò ’Ú≈ˆ¬À¬ı¬ı˛ Œfl¡±Ú› ’øÓ¬À¬ı˛fl¡ Ú˚˛,
¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ ·±Ú ’±˜±À√¬ı˛ ˆ¬±¬ı¸•Û√ ˝√√À˚˛ ’±ÀÂ√º
¤fl¡À‚À˚˛ Ê√œ¬ıÚÀ¬ı±ÀÒ Œ˚ ˆ¬±¬ı±ôL¬ı˛ ‚Ȭ±˚˛ ¤ ·±Ú, ¤
¬Ûø¬ı˛˙œ˘Ú&ÀÌ ’±¬ı˛ Œfl¡±Ú ·±Ú ¤Ó¬ ŒÂ“√±˚˛±À‰¬Ò˜π
[Music is infectious fl¡Ô±È¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… ·±ÀÚ¬ı˛ Œ˚
˜±˝√√±R… ¬Ûø¬ı˛¶£”¬È¬ ˝√√˚˛]∑ ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ ·±Ú øÚÀ˚˛ ¤˜Ú
¬ı±·±Î¬ˇ•§¬ı˛ ’À˝√√Ó≈¬fl¡ Ú˚˛º
Ó¬¬ı≈ õ∂ùü Ê√±À·, ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ ¤ø˘È¬œ˚˛ ¬ı‘ÀM√√¬ı˛
˜ÀÒ…˝◊√ øfl¡ ¸œ˜±¬ıX ŒÔÀfl¡ ˚±À¬ı∑ ¬ı˛±¬ıœøffl¡ Œ˜Ê√±Ê√
Œ˚‡±ÀÚ ·Àάˇ ›Àͬ Ú±, Œ˚ ‰¬QÀ¬ı˛ ¬ı±Î¬◊˘·±Ú Ú˚˛ÀÓ¬±
ø˝√√øµ ¬ı± ¬ı±—˘± ‰¬È≈¬˘ ·±Ú ¬ı±ÀÊ√ Œ¸‡±ÀÚ ŒÓ¬± Œ√¬ı¬ıËÓ¬
ø¬ıù´±¸ øfl¡—¬ı± fl¡øÌfl¡± ¬ıÀµ…±¬Û±Ò…±À˚˛¬ı˛ ·±Ú Œ˙±Ú±¬ı˛
Œfl¡±Ú› ’±¢∂˝√ Ô±Àfl¡ Ú±º øfl¡—¬ı± ’±Ò≈øÚfl¡ ·±ÀÚ¬ı˛
[¬ı±—˘±] ¸z˜ Œ˚ ’±¸À¬ı˛ ˜≈‡… Œ¸‡±ÀÚ› Ú±ø˜
ø˙䜬ı˛± qèÀÓ¬ ¤fl¡È¬± ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ Œ·À˚˛ ø√ø¬ı…
’±Ò≈øÚfl¡ ·±ÀÚ¬ı˛ Ê√˜Ê√˜±È¬È¬± ·Àάˇ ŒÓ¬±À˘Ú, ’±¬ı±¬ı˛
Œfl¡Î¬◊ Œfl¡Î¬◊ ·±Ú ·±˝◊√¬ı±¬ı˛ ¤ Œfl¡Ã˙˘È¬± ’±˜˘˝◊√ Œ√Ú
Ú±º õ∂ùü ’À˝√√Ó≈¬fl¡ Œ¬ı±Ò ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛, Ó¬¬ı≈ Ê√±ÚÀÓ¬ ˝◊√À26√
fl¡À¬ı˛, ø˚øÚ ’±Ò≈øÚfl¡ ·±ÀÚ¬ı˛ ø˙äœ ¬ıÀ˘˝◊√ ¬Ûø¬ı˛ø‰¬Ó¬
øÓ¬øÚ Œ˚ qèÀÓ¬ ¤fl¡‡±Ú± ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ Œ·À˚˛ Œ√Ú
Ó¬± øfl¡ ¬ı˛¬ıœf±Ú≈¬ı˛±· õ∂fl¡±À˙¬ı˛ Ó¬±Î¬ˇÚ±˚˛∑ ¤˜Ú
¬ı˛¬ıœf±Ú≈¬ı˛±· fl¡Ó¬é¬Ì ¬ıÊ√±˚˛ ¬ı˛±‡± ˚±˚˛∑ ¤ÀÓ¬ ŒÓ¬±
·±ÀÚ¬ı˛ ˆ≈¬¬ıÚ ø√À˚˛ ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ ’±¬ÛÚ fl¡¬ı˛¬ı±¬ı˛
Œfl¡±Ú› Œõ∂¬ı˛Ì± ŒÚ˝◊√, ¤ ˝√√˘ ŒÚ˝√√±Ó¬˝◊√ Œ|±Ó¬±¬ı˛
˜Ú¬ı˛é¬±¬ı˛ Ó¬±ø·À√ ¤fl¡È¬± ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ Œ·À˚˛ ›Í¬±¬ı˛
˜ÀÓ¬± ¬ı…±¬Û±¬ı˛º Ê√·Á¡•£¬ ˚La¬ı±Ê√Ú±¬ı˛ Ó¬±À˘ ¬ı±—˘± ¬ı±
ø˝√√øµ ·±ÀÚ¬ı˛ ’±¸¬ı˛ Ê√˜±Ú ¤˜Ú ¤fl¡ Ó¬èÌœ ¬ı˚˛À¸¬ı˛
ø˙䜬ı˛ ¸Àe fl¡Ô± ˝√√ø26√˘º Œ¸ øÚø¡Z«Ò±˚˛ ¬ıÀ˘˝◊√ ŒÙ¬˘˘,
ëŒ√‡≈Ú √±√±, ¬ı˛¬ıœf¸—·œÓ¬ ’±ø˜ ˆ¬±À˘±¬ı±ø¸, Ó¬À¬ı
¬ı±øάˇÀÓ¬ õ∂…±fl¡øȬ¸ fl¡ø¬ı˛º Ù¬±—˙±ÀÚ ›¸¬ı ·±Ú ‰¬À˘ Ú±ºí
øÊ√À·…¸ fl¡¬ı˛˘±˜, ëŒ√¬ı¬ıËÓ¬ ø¬ıù´±À¸¬ı˛ ·±Ú Œfl¡˜Ú
˘±À·∑í Ó¬èÌœøȬ Œ˚Ú ’±fl¡±˙ ŒÔÀfl¡ ¬Ûάˇ˘º Œ√¬ı¬ıËÓ¬
ø¬ıù´±À¸¬ı˛ ·±Ú Œ˙±Ú± ”√À¬ı˛ Ô±fl¡, Ú±˜È¬±› ¬Û˚«ôL
Œ˙±ÀÚøÚº ’±˙DZ Ê√±À·, ¬ı±„√√±ø˘ ¤˝◊√ Ó¬èÌœ ø˙䜬ı˛
˜ÀÚ ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ ·±Ú 눬±À˘±-˘±·±í ¬Û˚±«À˚˛¬ı˛ ˝√√À˘›
¬ı˛¬ıœf·±ÀÚ¬ı˛ ’Ú≈ˆ¬À¬ı õ∂ø¬ı©Ü ˝√√›˚˛±¬ı˛ ¸y±¬ıÚ± 鬜̺
¤ ŒÓ¬± Œ·˘ ·±ÀÚ¬ı˛ fl¡Ô±º ¬Ûάˇ± ¤¬ı— Ú± ¬Ûάˇ±¬ı˛
’øˆ¬:Ó¬± ø√À˚˛ ’±˜¬ı˛± ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ Œ˚ ˝◊√À˜Ê√ ·Àάˇ
Ó≈¬À˘øÂ√ Œ¸ ŒÓ¬± ’±˜±À√¬ı˛ ˜Ú·Î¬ˇ± ¬ı˛¬ıœfÚ±Ôº
¬ı˛¬ıœf¸±ø˝√√Ó¬… ¬Û±Àͬ¬ı˛ ’±¢∂˝√ ŒÓ¬± ˜≈ø©ÜÀ˜˚˛¬ı˛º ≈√øȬ ·ä
¬ı± øÓ¬ÚøȬ fl¡ø¬ıÓ¬± ¬ÛάˇÀ˘˝◊√ ’±˜±À√¬ı˛ ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ¬Ûάˇ±
˝√√À˚˛ ˚±˚˛ ’±¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ ŒÊ√À¬ı˛˝◊√ ¸ˆ¬± ¸˜±À¬ıÀ˙
¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ Œ˘‡± ˘±˝◊√Ú ø√ø¬ı… ’±›Î¬ˇ±ÀÚ± ˚±˚˛º
¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ ˜˜«¬ı˛ ˜”øÓ«¬ ¶ö±¬ÛÚ øfl¡—¬ı± ¬ı˛±ÀÊ√… ¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛
fl¡±Ê√ ¬ı±—˘± ¬ˆ¬±¯∏±˚˛ ‰¬±˘≈ fl¡¬ı˛¬ı±¬ı˛ √±ø¬ı ŒÓ¬± fl¡˜ø√ÀÚ¬ı˛
Ú˚˛, ¬Û“‰¬±M√√¬ı˛ Ȭ±fl¡±˚˛ ¸≈˘ˆ¬ ¬ı˛¬ıœf ¬ı˛‰¬Ú±¬ı˘œ ˜Ò…ø¬ıÀM√√¬ı˛
˝√√±ÀÓ¬ Œ¬Û“ÃÀÂ√ Œ√›˚˛±¬ı˛ ά◊À√…±·È¬±› √œ‚«fl¡±À˘¬ı˛º Ó¬¬ı≈
¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ Œ˘‡± ¬Ûάˇ¬ı±¬ı˛ ’±¢∂˝√ Sê˜˙ Œ¬ıÀάˇ
‰¬À˘ÀÂ√ øfl¡—¬ı± ¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ ô¶À¬ı˛ ¬ı±—˘± ˆ¬±¯∏± Œ˚±·… ¶ö±Ú
fl¡À¬ı˛ øÚÀ˚˛ÀÂ√ ¤˜Ú fl¡Ô± øÚ(˚˛˝◊√ ¬ı˘± ˚±À¬ı Ú±º
fl¡˘fl¡±Ó¬± ˙˝√√À¬ı˛¬ı˛ Œ√›˚˛±˘ø˘‡Ú øfl¡—¬ı± Œ˝√√±øΫ¬—-¤
[¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ √À˘¬ı˛] ŒÓ¬± ’±Ê√› ¬ı±—˘± ¬ı±Ú±Ú ˆ≈¬À˘¬ı˛
Â√άˇ±Â√øάˇº ’±¬ı˛› ’¬ı±fl¡ ˘±À· ˚‡Ú qøÚ ¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡
ŒÚÓ¬±-ŒÚSœ¬ı˛± øÚÀÊ√À√¬ı˛ ¬ı˛¬ıœf˜Ú¶® õ∂˜±À̬ı˛
’øÂ√˘±˚˛ ¤fl¡À¬ÛÀ˙ ¬ı˛¬ıœfõ∂¸e ά◊O±¬ÛÚ fl¡À¬ı˛Ú,
¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ¸•ÛÀfl«¡ ’±À¬ı±˘Ó¬±À¬ı±˘ ¬ı˘ÀÓ¬› ø¬ÛÂ√¬Û±
˝√√Ú Ú±º ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô øÚÀ˚˛ ˜ÚÀ‡±˘± øfl¡—¬ı±
ø¬ı‰¬±¬ı˛¬ı≈øX¸•Ûiß ‰¬‰¬±« ·Àάˇ ά◊ͬÀ˘ ¤ Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ ‚Ȭڱ
‚ȬӬ Ú±º ˚±“¬ı˛± ¬ı˛¬ıœf·À¬ı¯∏fl¡, ¬ı˛¬ıœf¬ıœé¬±¬ı˛
’Ú≈¸g±ÀÚ ˚±“¬ı˛± ¬ı…±¬Û‘Ó¬, Ó¬±“À√¬ı˛ fl¡Ô± ¬ı˘øÂ√ Ú±º Ó¬±“¬ı˛±
ŒÓ¬± ˝√√±ÀÓ¬-Œ·±Ú± fl¡À˚˛fl¡Ê√Ú fl¡ø¬ı-¸±ø˝√√øÓ¬…fl¡º
¸—‡…±·ø¬ı˛á¬ ¬ı˛¬ıœfÀõ∂˜œ ’±Ê√› ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú±¬ı˛
˜ÀÚ±À˚±·œ ¬Û±Í¬fl¡ ÚÚº ¤ ¤fl¡ ˆ¬øMê√˝√œÚ ¬ı˛¬ıœf¬Û”Ê√±-¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ Â√ø¬ı ’±¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú±¬ıø˘ ‚À¬ı˛ Œ¬ı˛À‡
¬ı˛¬ıœf˜Ú¶® ø˝√√À¸À¬ı ¬Ûø¬ı˛ø‰¬Ó¬ ˝√√À˚˛ ›Í¬±¬ı˛ ¤fl¡È¬± Â√˘º
¬ı˛¬ıœfÚ±Ô øÚÀ˚˛ ‰¬‰¬±«¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛˜G˘ Œ˚ ¸±ø¬ı«fl¡
˝√√Ó¬±˙±¬ı˛ Ó¬± ¬ı˘øÂ√ Ú±º Â√ø¬ı, ¸±ø˝√√Ó¬… øfl¡—¬ı±
¬ı˛¬ıœfڱȬÀfl¡¬ı˛ ά◊¬Û¶ö±¬ÛÚ øÚÀ˚˛ ˜ÚÚ˙œ˘ øSê˚˛±fl¡˘±¬Û
øÚ(˚˛˝◊√ ŒÔÀ˜ ŒÚ˝◊√º øfl¡c ¤ õ∂˚˛±¸› ¸œø˜Ó¬º ¤fl¡
Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ Œ·±á¬œ·Ó¬ ‰¬‰¬±«º ¸˜¢∂ ¤ø˘È¬ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ˜ÀÚ Ó¬±
‡≈¬ı ¤fl¡È¬± √±· fl¡±È¬ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ú±º
Œ˚-fl¡Ô± ø√À˚˛ qè fl¡À¬ı˛øÂ√˘±˜, Œ¸-fl¡Ô±ÀÓ¬˝◊√
Œ˙¯∏ fl¡ø¬ı˛º ¤¸À¬ı¬ı˛ ¬ÛÀ¬ı˛› Œ˚ ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô ’±˜±À√¬ı˛
’±|˚˛√±Ó¬±, ’±˜±À√¬ı˛ ’±Ò≈øÚfl¡ ˜ÀÚ¬ı˛ ¸•§˘ Ó¬±
’¶§œfl¡±¬ı˛ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛ Ú±º ø¬ıM√√õ∂¬ıÌ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛ ø¬ıM√√
’Ê«√ÀÚ¬ı˛ ˜ÚÚ˙œ˘Ó¬± ŒÓ¬˜Ú ’±˙±õ∂√ ˆ¬±À¬ı ·Àάˇ
ά◊ͬÀÂ√ Ú±º øfl¡—¬ı± ¬ı˛±Ê√ÚœøÓ¬¬ı˛ Œfl¡±µ˘-Œfl¡±˘±˝√√À˘
’±Ê√Àfl¡¬ı˛ ¬ı±„√√±ø˘ ¸±˜ø˚˛fl¡ ˝√√À˘› ¬Û˚≈«√ô¶º Ó¬¬ı≈ ¤
¤fl¡ ˜±À˝√√fé¬Ì-- ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ Ê√ij¸±Ò«˙Ó¬¬ı¯∏«
¬Û±À˘ÀÚ¬ı˛ ˜±Ò…À˜ ˚ÀÔ©Ü ¬ı˛¬ıœf˜Ú¶® ˝√√À˚˛ ›Í¬±¬ı˛ ˜≈˝”√Ó«¬
Œ˚Ú ˝√√±øÊ√¬ı˛º ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ ’±¬ÛÚ fl¡À¬ı˛ ŒÚ›˚˛±¬ı˛
ά◊√…˜Àfl¡ ˚ø√ ’±¬ı±¬ı˛ Œ‡±˘±˜ÀÚ ˝√√±øÊ√¬ı˛ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛,
Ê√Àij±»¸¬ı ¬Û±˘ÀÚ¬ı˛ ¸±Ô«fl¡Ó¬± Ó¬±ÀÓ¬˝◊√º ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛
fl¡Ô±ÀÓ¬˝◊√ Ó¬±¬ı˛ õ∂˜±Ì ø˜˘À¬ı .
ëŒÓ¬±˜±À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¸Àe ’±˜±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ ˚ø√
ø¬ıÀ˙¯∏ ˆ¬±À¬ı ø˜À˘ Ô±Àfl¡, ’±˜±À√¬ı˛ ¬Û¬ı˛¶ÛÀ¬ı˛¬ı˛ ˜ÀÒ…
˚ø√ Œfl¡±Ú› ·ˆ¬œ¬ı˛Ó¬¬ı˛ ¸•§g ¶ö±ø¬ÛÓ¬ ˝√√À˚˛ Ô±Àfl¡,
Ó¬À¬ı˝◊√ ˚Ô±Ô« ˆ¬±À¬ı ¤˝◊√ ά◊»¸À¬ı¬ı˛ õ∂À˚˛±Ê√Ú ’±ÀÂ√,
Ó¬±¬ı˛ ˜”˘… ’±ÀÂ√... [Ê√Àij±»¸¬ı ˆ¬±¯∏Ì]
ø˙¬ı±ø˙¸ √M√

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful