6.

PRORAČUNI

5. PRORAČUNI 5.1. FOTOMETRIJSKI PRORAČUN

Ovim projektom je obuhvaćen: fotometrijski proračun i njegova provera, izbor svetiljki i raspored svetiljki u prostorijama. Polazni podaci sa kojima je vršen ovaj proračun su sledeći: - nivo osvetljaja E (lx) - boja svetlosti - stepen reprodukcije boja - razred blještanja Sve ove podatke dobijamo iz odgovarajućih tablica, a u zavisnosti od namene prostorije, tj.delatnosti koja se obavlja u istoj. Nivo osvetljaja može biti zadat i drukčije, tj.Projektnim zadatkom. Da bismo ostvarili traženi nivo osvetljaja E ovaj proračun obuhvata sledeće: a - izračunavanje potrebnog svetlosnog fluksa φ (lm) b - izračunavanje broja izvora svetlosti c - izračunavanje broja potrebnih svetiljki d - određivanje rasporeda svetiljki e - izračunavanje stvarnog osvetljaja Est a) IZRAČUNAVANJE POTREBNOG SVETLOSNOG FLUKSA Potrebni svetlosni fluks računamo prema obrascu:

Φ=

E ⋅a ⋅b (lm)............................................................................(1) η⋅ f

gde je: E - zadani ili preporučeni nivo osvetljaja (lx) a - dužina prostorije (m) b - širina prostorije (m) η - stepen iskorišćenja osvetljaja (1) f - faktor zagađivanja i starenja (1) Od tačno izračunatog svetlosnog fluksa, potrebnog za postizanje traženog nivoa osvetljaja, zavisi i kvalitet ovog proračuna, stoga ovo izračunavanje ima sledeći tok: Izbor svetlosnog izvora i svetiljke Kako smo iz odgovarajuće tablice odredili boju svetlosti i stepen reprodukcije boje to na osnovu toga iz tablice iste literature potražimo one izvore koji zadovoljavaju, odlučimo se za jedan tip, koji odgovara navedenom zahtevu, a time smo definisali i broj svetlosnih izvora i svetiljki.

1

6.PRORAČUNI

Indeks prostorije Indeks prostorije k koji zavisi od dimenzija prostorije izračunavamo prema sledećem obrascu:

k=
gde je:

a⋅b .................................................................................(2) h k ⋅ ( a + b)

a - dužina prostorije (m) b - širina prostorije (m) hk - korisna visina (m) Korisna visina je rastojanje od radne površine prostorije do svetlosnog izvora u svetiljki.

Stepen iskorišćenja osvetljaja Stepen iskorišćenja osvetljaja zavisi od tipa svetiljke, visine montaže svetiljke, dimenzija prostorija, kao i od boje zidova i tavanice. U praksi on se daje u vidu tabele u funkciji indeksa prostorije k i koeficijenata refleksije zidova, tavanice i poda. Vrednosti za koeficijente refleksije nalazimo iz odgovarajuće tablice. U tabelama pomenute literature za nalaženje stepena iskorišćenja, dat je odnos rastojanja između svetiljki u zavisnosti od visine vešanja S/H da bismo imali dobru ravnomernost osvetljaja. Takođe je dat i koeficijenat tj.kategorija zagađivanja svetiljke K. Ovaj podatak nam je potreban da bismo odredili faktor zagađivanja i starenja.

Faktor zagađivanja i starenja Ovaj faktor određujemo po obrascu:

f = f1 ⋅ f 2 .................................................................................(3)
gde je: f1 - faktor zagađivanja f2 - faktor starenja Faktor zagađivanja f1 Ovaj faktor određujemo sa dijagrama koji su dati u pomenutoj literaturi. U tački a.3 rečeno je kako smo došli do faktora zagađivanja K, a u zavisnosti od njega uzimamo odgovarajući dijagram sa koga očitavamo faktor zagađivanja u zavisnosti od vremena izmađu dva čišćenja svetiljki (dato u mesecima) i u zavisnosti od tehnologije koja se obavlja u prostoriji tj.Kako ista utiče na prljanje svetiljki.

2

.........6..............načina orijentacije svetiljki u prostoru ..linijski raspored Često se događa da se izračunati broj svetiljki ne može razmestiti povoljno u prostoriji...rasporeda prostora i otvora u stanu ........................(5) n ncel ...broj svetlosnih izvora za celu prostoriju računat po jednačini (4) n .... Ovaj podatak treba tražiti od proizvođača svetlosnog izvora. a prema izabranom svetlosnom izvoru i svetiljci u skladu sa a.priručnika ili katalogu proizvođača............ 3 .. predspojnih naprava i vrste el................celokupni fluks prostorije sračunat po obrascu (1) Φ 0 .........broj svetlosnih izvora u svetiljci koji sledi iz tipa odabrane svetiljke (kod fluorescentnih svetiljki broj cevi) d) ODREĐIVANJE RASPOREDA SVETILJKI Raspored svetiljki zavisi od: ....pojedinačni raspored ............. c) IZRAČUNAVANJE BROJA POTREBNIH SVETILJKI Broj svetiljki ( n' ) za celu prostoriju računa se pomoću sledeće jednačine: n' = gde je: n cel ... Ukoliko se ne raspolaže tim podatkom koriste se približni podaci iz odgovarajuće tablice navedene literature.spoja.....(4) Φ0 Φ ..........PRORAČUNI Faktor starenja f2 Ovaj faktor zavisi od vrste izvora svetlosti........rasporeda radnih mesta i opreme u prostoriji ......izračunatog broja svetiljki Svetiljke se obično raspoređuju: ....mogućnosti pričvršćenja svetiljki ........1....svetlosni fluks radnog svetlosnog izvora koji se nalazi u tablicama D svetl....... b) IZRAČUNAVANJE BROJA IZVORA SVETLOSTI Broj svetlosnih izvora ( ncel ) za celu prostoriju preračunava se pomoću obrasca: n cel = gde je: Φ ..izabranog sistema osvetljenja ....... Tada se broj n' zamenjuje brojem nsv (stvarni broj svetiljki) koji treba što više približiti broju n'.....

prema JUS N.B2.2. 5. Za izračunatu struju I(A) se vrši izbor uređaja. koji štiti vod od preopterećenja.752. a ovde ćemo proveriti kriterijum br.faktor snage (1) b) Struja u monofaznom vodu se sračunava prema obrascu I= gde je: U .broj svetlosnih izvora u svetiljci nsv .1. dozvoljenog procentualnog pada napona Izabrani presek provodnika mora da zadovolji oba kriterijuma. dozvoljenog termičkog opterećenja 2.6. a) Struja u trofaznom vodu se sračunava prema obrascu I= gde je: Pj 3 ⋅ V ⋅ cos ϕ (A) Pj jednovremeno opterećenje (W) Vlinijski napon (V) cosϕ .fazni napon Pj U ⋅ cos ϕ (A) c) Na osnovu ovako dobijene struje.ostale veličine iz obrasca su ranije objašnjene Rezultati proračuna su sređeni u tablici softverskog programa. prve veće nazivne struje In (za motore sa velikim polaznim strujama izbor se vrši prema preporuci proizvođača). za koju je strujno kolo projektovano. PRORAČUN NOSIVOSTI KABLOVA Dimenzionisanje napojnih vodova vrši se na osnovu: 1.743 i JUS N. vrši se izbor zaštitnog urečaja I preseka provodnika.PRORAČUNI e) IZRAČUNAVANJE STVARNOG OSVETLJENJA Vrednost stvarne srednje osvetljenosti za prostoriju je: E sr = gde je: n ⋅ n sv ⋅ Φ 0 ⋅ f ⋅ η (lx) a⋅b n . 4 .B2.stvaran broj svetiljki .

radna struja u toku utvrđenog vremena za prekidače .trajno dozvoljena struja provodnika ili kabla u zavisnosti od tipa razvoda.0.752 .752). dozvoljenog termičkog opterećenja 2. Rezultati proračuna su prikazani tabelarno.45 Iz Ib – struja za koju je strujno kolo projektovano Iz .korekcioni factor .752 In – nazivna struja zaštitnog uređaja ili podešena struja za uređaje sa podešavanjem I2 – struja koja obezbeđuje pouzdano delovanje zaštitnog uređaja .1 proveravamo po kriterijumu br. PRORAČUN PADA NAPONA Dimenzionisanje napojnih vodova vrši se na osnovu: 1.206 IEC 157 VDE 0660 T.B2.9 struje osigurača u toku utvrđenog vremena za osigurače GII In zaštitnog uređaja topivi osigurači: podesivi prekidač: motorni zaštitni prekidač.E5.10 1.6.101 IEC 292 VDE 0660 T.3. temperature okoline i broja kablova ili provodnika Iz = K x Ik . mora da ispuni dva uslova: 1.60 1.Kn – korekcioni factor smanjenja propusne moći kabla ili provodnika zbog paralelnog polaganja više kablova ili provodnika – JUS N.2.104 Ovako definisana zaštita od preopterećenja ne obezbeđuje potpunu zaštitu u određenim slučajevima.JUS N. a) Za trofazni vod procentualni relativni pad napona se izračunava po sledećem obrascu 5 .B2. 2. dozvoljenog procentualnog pada napona Izabrani presek provodnika po kriterijumu br. do 40A 4-10A 10-25A preko 25A do 63A preko 63A sve In I2/In 2.90 1.75 1.struja osigurača u toku utvrđenog vremena za osigurače GI .35 1.PRORAČUNI Radna karkteristika uređaja koji štiti vod od preopterećenja. 5. .1 VDE 0660 T. kao što je prekomerna struja produženog trajanja.K= Kt x Kn . koja je manja od I2. Pri projektovanju je zato vođeno računa da strujna kola ne budu izložena dugotrajnim malim preopterećenjima.25 1.B2.Kt – korekcioni faktor za odstupanje temperature okoline od 300C (kabloviu vazduhu) ili 200C (kablovi uzemlji) .20 STANDARDI IEC 269 VDE 0636 JUS N. gde su: IB I2 ≤ In ≤ Iz ≤ 1.Ik – tabelarna vrednost maksimalno dozvoljene trajne struje za vrstu provodnika ili kabla i tipa razvoda (JUS N.

pa je: 6 .019 ∑ (l ⋅ P ) j S (%) b) Za monofazni vod procentualni relativni pad napona se izračunava po sledećem obrascu u% = 100 2 ∑ ( l ⋅ Pj ) γ ⋅ S ⋅ U2 (%) gde sličnim uvrštavanjem kao pod (a) uz U = 230V dobijamo u% = 0.specifična provodnost (m/Ω mm2) S .0725 ∑ (l ⋅ P ) j S (%) Gornji obrazac za provodnik od aluminijuma dobija oblik u% = 0.dužina voda (m) γ .012 ∑ (l ⋅ P ) j S (%) Gornji obrazac za provodnik od aluminijuma dobija oblik (γ = 36m/Ω mm2) u% = 0. Ovde je prema podacima proizvođača Ip = n ⋅ In .PRORAČUNI u % = 100 gde je: ∑ (l ⋅ P ) j γ ⋅S⋅ V2 (%) l .linijski napon (V) Pj .V = 400V dobija se u% = 0.103 ∑ (l ⋅ P ) j S (%) c) Za motore (liftovi i sl.presek provodnika (mm2) V .S u mm2 γ = 57 m/Ω mm2 za bakar .6.) koji imaju veliki polazni momenat potrebno je izračunati pad napona pri polasku u njihovom napojnom vodu.jednovremeno opterećenje (kW) Ako se u obrazac unese: - ∑(l ⋅ P ) j u kWm .

4. prema propisima.2 0.B2.PRORAČUNI Ppj = 3 ⋅ V ⋅ I p ⋅ cos ϕ = 3 ⋅ V ⋅ n ⋅ I n ⋅ cos ϕ = n ⋅ Pj ( Pjel = Pj = P ) η j u p % = 100 ∑ (l ⋅ n ⋅ P ) γ ⋅ S ⋅ V2 (%). u p % = 100 n∑ ( l ⋅ Pj ) γ ⋅ S ⋅ V2 (%) Vrednosti padova napona treba da budu manje od dozvoljenih padova napona za određene slučajeve. utvrđena prema sledećoj tabeli za koeficijent k: Tip automatskog prekidača B Područje (k) Iznad 3 In i uključujući 5 In Iznad 5 In i uključujući 10 In Iznad 10 In i uključujući 50 In C D 5.4. gde je In nazivna ili podešena struja automatskog prekidača. 5.4.4 0. tj.2 SISTEM TN-S 7 .4 0.struja koja obezbeđuje delovanje zaštitnog uređaja za automatsko isključenje napajanja u vremenu utvrđenom u sledećoj tabeli: U0 (V) 120 230 277 400 >400 td (s) 0.6. Rezultati proračuna sređeni su u tablici. ZAŠTITA OD INDIREKTNOG DODIRA 5.8 0.741 je efikasna ako je ispunjen uslov: Ra x Ia < 50V gde je: Ra – zbir otpornosti uzemljivača izloženih provodnih delova i zaštitnog provodnika izloženih provodnih delova – prelazni otpor temeljnog uzemljivača objekta Ia .1 SISTEM TT Zaštita od indirektnog dodira prema JUS N.1 Ia = k x In.

induktivni otpor petlje (Ω ) Za izračunatu vrednost struje greške.struja koja obezbeđuje delovanje zaštitnog uređaja za automatsko isključenje napajanja u vremenu utvrđenom u sledećoj tabeli: U0 (V) 120 230 277 400 >400 td (s) 0.PRORAČUNI Zaštita od indirektnog dodira prema JUS N. Duže vreme isključenja.4 sek.B2.Topljivi visokoučinski umetci prema JUS N.Zaštitni prekidači TIPA „C“ isklučiti u vremenu kraćem od 0. X p = Xt + ∑ Xn n =1 n =n (Ω ) 8 .210.VDE0636/21 VD i IEC269/1 In(A) Ia(A) 16 66 20 84 25 116 32 166 40 180 50 240 63 355 80 470 100 560 125 720 160 104 0 200 164 0 250 193 0 315 247 0 400 326 0 500 482 0 600 707 0 c.741 je efikasna ako su karakteristika zaštitnog uređaja i impendansa strujnog kola takve da u slučaju nastanka kvara zanemarljive impendanse između faznog i zaštitnog provodnika ili izolovanog provodnog dela. Ia . koje ne prelazi 5s. nastupa automatsko isključenje napajanja u utvrđenom vremenu. Ovaj zahtev je zadovoljen ako je ispunjen uslov: gde je: Zs . dozvoljava se za napojna strujna kola i za strujna kola koja ne zahtevaju vremena isključenja data u tabeli.pri kratkom spoju na štićenom delu mreže u vremenu kraćem od 0.omski otpr petlje (Ω ) Xp .impendansa petlje kvara koja obuhvata izvor.1 Zs ⋅ Ia ≤ U 0 Najveća vremena isključenja data u tabeli zadovoljavaju za krajnja strujna kola koja napajaju priključnice ili direktno bez priključnice ručne aparate klase 1 ili prenosive aparate koji se pomeraju rukom tokom upotrebe. bilo gde u instalaciji.Tromi topljivi umetci tipa DI iDII In(A) Ia(A) 2 7 4 13 6 18 10 54 16 92 20 135 25 175 35 250 50 400 63 500 b.6.205. sa karakteristike zaštitnog uređaja (osigurač.JUSN. U0 . Ia.4 0.E5. Definisani su karakteristikama i dijagramima koje daju proizvođači osigurača.nazivni napon prema zemlji.4 sek pri struju Ia=8xIn Impendansa petlje kvara izračunava se kao: (Ω ) gde je: Rp . provodnik pod naponom do tačke kvara i zaštitni provodnik između tačke kvara i izvora. prekidač) očita se vreme njegovog isključenja kvara t.4 0.2 0. Za standardne tipove osigurača koji se najčešće koriste date su sledeće vrednosti: a.8 0.E5. Zaštitni uređaj je dobro izabran ako je ispunjen uslov: Zs = Rp + X p 2 2 t < td b) Ukoliko je napajanje mreže preko transformatora gornje veličine se računaju kao: R p = Rt + ∑ Rn n =1 n=n (Ω ). Struje isključenja pri kojoj će“pregoreti“ osigurači .

03 3.85 0.107 0.086 S(mm2) 35 50 70 95 120 150 185 r(Ω /km) 0.15 3.024 0.072 5.2 ⋅ R20. kV.732 2.induktivni otpor faznog namotaja transformatora na strani niskog napona Rn . %. provodnik = bakar) S(mm2) 1.0022 .881 x(Ω /km) 0.080 0.640 3. MVA) gde je: V .omski otpor faznog namotaja transformatora na strani niskog napona Xt . gde su PCu gubici u bakru (kW) 2 2 (%). R70=1.083 0.35 5. gde je: l .omski otpor pojedinih deonica vodova Xn .5 4 6 10 16 25 r(Ω /km) 16.208 1.082 0.omski otpor fazne žile kabla (Ω /km) x0 .110 0.469 0.induktivni otpor pojedinih deonica vodova .185 0. Xp = Xg + ∑ Xn n =1 n =n (Ω ) 9 .120 x(Ω /km) 0.83 0.broj paralelno položenih kablova za napajanje jednog niskonaponskog ormana Za kablove karakterističnih preseka imamo sledeće vrednosti (omski otpori kablova korigovani su na temperaturu od 70°C . gde je uk napon kratkog spoja (%) Za transformatore nekih karakterističnih snaga imamo sledeće vrednosti (10/0.omski otpor nulte žile kabla (Ω /km) rf .560 9.100 0. kV.080 0.snaga transformatora (MVA) ur = 100 ⋅ PCu S nt (%). MVA) u ⋅V 2 Xt = x 100 ⋅ S nt (Ω .010 0. X= l ⋅ (xf + x0 ) n (Ω ).OTPORI TRANSFORMATORA Omski i induktivni otpori transformatora sračunavaju se iz obrasca: u r ⋅V 2 Rt = 100 ⋅ S nt (Ω .115 0.090 0.015 0.OTPORI KABLOVA Omski i induktivni otpori sračunavaju se po opštim obrascima: u x = uk − ur Xt(Ω /fazi) 0.083 0.4kV): Snt(kVA) uk(%) ur(%) ux(%) Rt(Ω /fazi) 250 4 1.0080 400 4 1.392 0.009 R= l ⋅ ( rf + r 0 ) n (Ω ).094 0.324 0.082 0.induktivni otpor nulte žile kabla (Ω /km) xf . %.0026 1000 6 1.induktivni otpor fazne žile kabla (Ω /km) n .radnu temperaturu kabla.5 2.151 0.6.635 0.PRORAČUNI Rt .0060 630 4 1.87 0.78 0.234 0.dužina kabla (km) r0 .30 3.linijski napon (V) Snt .080 c) Ukoliko je napajanje mreže iz generatora direktno (bez transformatora) biće: R p = Rg + ∑ Rn n =1 n =n (Ω ).

aktivni otpor petlje K.početna reaktansa generatora (%) (12 . (Ω ) Xpk .S.S.15 ⋅ X g (Ω /fazi) Rezultati proračuna za karakteristična strujna kola su sređeni u tablici.otpor petlje K.reaktivni otpor petlje K.5.OTPORI GENERATORA Induktivni otpor generatora sračunava se iz obrasca: Xg xd = 1 0 0 " ⋅ g U 2 ⋅ g S (Ω /fazi) gde je: Ug .omski otpor namota generatora Xg .S.S.PRORAČUNI Rg .pogonski napon (kV) Sg .impendansa petlje K.reaktivni otpor faznog namotaja transformatora na strani niskog napona Rn . (Ω ) Rpk . (Ω ) 2 2 (Ω ) R pk = R m + R t + ∑ R n (Ω ).aktivni otpor pojedinih deonica vodova Xn .otpori kablova (ranije objašnjeno) . Xn .reaktivni otpor pojedinih deonica vodova 10 .reaktivni otpor VN mreže (uticaj mreže 10kV) Rt .aktivni otpor faznog namotaja transformatora na strani niskog napona Xt . Ovde ih proveravamo na naprezanja pri kratkom spoju.) predstavlja tzv.S. 5. PRORAČUN KRATKOG SPOJA (Provera minimalnog preseka) Preseci napojnih vodova odabrani su na osnovu termičkog opterećenja pri nominalnom opterećenju i provere na dozvoljeni pad napona. (impendansa kvara) koji se dobija kao (kritično mesto kvara je neposredno iza sabirnica): Z pk = R pk + X pk gde je: Zpk .6.aktivni otpor VN mreže (uticaj mreže 10kV) Xm .snaga generatora (MVA) xd" .15%) Za aktivni otpor generatora važi: R g = 0. n =1 n= n X pk = X m + X t + ∑ X n (Ω ) n =1 n= n gde je: Rm . a) Osnovu za proračun kratkog spoja (K.induktivni"otpor namota generatora Rn .

78 3.0060 0.015 0. kV.83 3.30 1.snaga transformatora (MVA) ux ⋅ V2 (Ω . gde je uk napon kratkog spoja (%) Za transformatore nekih karakterističnih snaga imamo sledeće vrednosti (10/0.snaga K. %.0022 Xt(Ω /fazi) 0.87 5.PRORAČUNI OTPORI VN MREŽE Reaktivni otpor računamo kao: 11⋅ V . Xm = " Sk 2 (Ω ) Sk" . gde su PCu gubici u bakru (kW) S nt u x = u k 2 − u r 2 (%).linijski napon (V) Snt .024 0. na strani 10kV Obrazac za aktivni otpor glasi: R m = 0.0026 0.6.85 Rt(Ω /fazi) 0.0080 0.03 1. MVA) 100 ⋅ S nt ur = 100 ⋅ PCu (%).S. MVA) 100 ⋅ S nt Xt = gde je: V .35 ux(%) 3. kV. %.010 0.1 ⋅ X m (Ω ) OTPORI TRANSFORMATORA Aktivni i reaktivni otpori transformatora sračunavaju se iz obrasca: u r ⋅ V2 Rt = (Ω .4kV): Snt(kVA) 250 400 630 1000 uk(%) 4 4 4 6 ur(%) 1.15 1.009 OTPORI KABLOVA Aktivni i reaktivni otpori sračunavaju se po opštim obrascima: 11 .

094 120 0.110 0.080 0.082 0. n X= l ⋅ xf (Ω ).110 50 0.734 0.107 70 0.100 35 0.560 0.dužina kabla (km) rf .S.529 0.270 6 3. kao x(Ω /km) 0.076 b) Na osnovu izračunate vrednosti impendanse K.083 240 0.090 150 0.S.faktor koji zavisi od odnosa Rpk / Xpk Osigurač nominalne struje I0 (niskonaponski visokoučinski) prema dijagramu proizvođača prekida Ik3pol na Ief (kA) (pre dostizanja vrednosti Iu ) za vreme t (sec).7) pa sledi: A min = 8. bi bila: V (kA) 3 ⋅ Z pk I u = χ ⋅ 2 ⋅ I k 3 pol (kA) χ .S.195 10 1.083 0.broj paralelno položenih kablova za napajanje jednog niskonaponskog ormana Za kablove karakterističnih preseka imamo sledeće vrednosti: S(mm2) r(Ω /km) x(Ω /km) r(Ω /km) 2.aktivni otpor fazne žile kabla (Ω /km) xf .840 0.faktor koji zavisi od vrste provodnika i vrste izolacije (za bakarni provodnik sa PVC izolacijom c = 8.079 I k 3pol = Udarna struja K.5 7.S. 12 .PRORAČUNI R= l ⋅ rf (Ω ).080 0. Ili da je za izabrani presek tks  t i gde je tks= (Amin / (c Ief )2 Rezultati proračuna su sređeni u tablici.126 25 0.reaktivni otpor fazne žile kabla (Ω /km) n .154 16 1.391 4 4.100 95 0. Ief (kA).086 185 0. računamo struju tropolnog K.160 0. n gde je: l . iskazujemo kao: S ≥ A m in d) Sa dijagrama proizvođača očitavamo za koje vreme t1 (sec) izabrani kabl podnosi struju K. pa sledi da je minimalni presek koji tu struju izdržava A min = c ⋅ I ef ⋅ t (mm2) gde je: c .7 ⋅ I ef ⋅ t (mm2) c) Uslov da izabrani kabl (presek kabla = S) zadovolji u pogledu opterećenja pri K.700 0.S.080 0.082 0.6.

04·Td1.list SRJ’’ 11/96) Izbor nivoa zaštite Prema odredbama standarda JUS IEC 1024-1-1 pristupam proračunu računske efikasnosti gromobranske zaštite i izboru odgovarajućeg nivoa gromobranske zaštite.6. što odgovara najgorem mogućem stanju na lokaciji.B4. ) C – faktor C = C1 · C2 · C3 · C4 ( vrednosti C1 do C4 uzete iz tabele B.) Ng-gustina atmosferskog pražnjenja u tle (broj udara/km2 god) Ae-ekvivalentna prihvatna površina objekta (m2) Za predmetni objekat ekvivalentna prihvatna površina objekta je izračunata po obrascu za ‘objekat na ravnom terenu’. odnosno izračunava po izrazu: Ng=0. (broj udara/km2) Td-broj dana u godini sa grmljavinom . bez uticaja susednih objekata jer su oni udaljeni i male visine. uzet iz kerauničke karte prema standardu JUS N. tako da je : Ae = a·b + 6·h·(a+b) + 9·π·h2 gde je : a – dužina objekta (m) b – širina objekta (m) h – visina objekta (m) Usvojena učestalost udara groma Vrednost usvojene učestalosti udara groma računa se po izrazu: 1 Nc=3·10-3· C gde je : Nc. Učestalost direktnog udara groma u objekat Srednja godišnja učestalost direktnog udara groma u objekat računa se iz izraza : Nd=Ng·Ae·10-6 Nd-učestalost direktnog udara groma u objekat (broj udara/god.803. do B.usvojena učestalost udara groma (broj udara / god.4.1. Gustina atmosferskog pražnjenja Gustina atmosferskog pražnjenja u tle izražena u udarima groma u tle po kilometru na godinu se određuje merenjem. standarda JUS IEC 1024-1-1) 13 .25 gde je: Ng-gustina atmosferskog pražnjenja u tle .PRORAČUNI Odgovorni projektant: Dragan Milidragović die GROMOBRANSKE INSTALACIJE ODREĐIVANJE NIVOA GROMOBRANSKE ZAŠTITE JUS IEC 1024-1-1(’Sl.

90 0.6.90>E>0. nije potrebna gromobranska instalacija. tabela2: 14 .98 0.PRORAČUNI Računska efikasnost zaštite gromobranske instalacije Ukoliko je Nd≤Nc .95 0.00 nivo zaštite nivo I sa dodatnim merama nivo I nivo II nivo III nivo IV Proračun kojim je izabran nivo zaštite dat je u tabeli 2. računska efikasnost gromobranske instalacije se računa po izrazu: Er = 1. Ako je Nd>Nc .Nc/Nd Na osnovu dobijene računske efikasnosti gromobranske zaštite usvaja se nivo gromobranske zaštite prema sledećoj tabeli: Tabela 1: računska efikasnost E > 0.98>E>0.80 0.95>E>0.80>E>0.

0603 Grom obranska zaštita je neophodna jer je Nd >Nc E =1 − Nc Nd . 2 5 1 1 1 1 1 32 N g = 3. 15 . E = 0. OPIS NOVO PROJEKTOVANOG STANJA GROMOBRANSKE INSTALACIJE Ovim projektom predviđena je na objektu krova izgradnja gromobranske instalacije sa dve štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje radi zaštite objekta od nekontrolisanog atmosferskog pražnjenja .PRORAČUNI PRO ČUN G M BRA RA RO O NSKIH INSTA CIJA LA - tip konstrukcije objekta sadržaj objekta namena objekta posledica od udara groma .ekvivalentna prihvatna površina Ae = a * b + 6 * h * (a + b ) + 9 * π * h 2 C = C1 * C 2 * C 3 * C 4 C = 1 Nc = 3 *1 0 C −3 .6. Štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje ugrađuju se na čelične stubove i raspoređuju na krovu objekta prema datom crtežu.9503 Prihvatni sistem i spustni provodnici gromobranske zaštite Prihvatni sistem gromobranske instalacija je predviđen sa DVE štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje.4 . Kao sistem uzemljenja štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje koristiće se novoformirani temeljni uzemljivač i po dva odvoda (spusni sistem) za svaku hvataljku .efikasnost gromobranske instalacije Proračunom je dobiven I nivo zaštite.0 * T 4 d 1.003 − 6 Nd = Ng * Ae * 1 0 N d = 0.044 a = b = h = Ae= 156 60 7 19817. spustni sistem čine po 2 spusta za svaku hvataljku. U skladu sa odabranim prihvatnim sistemom.učestalost direktnih udara u objekat Z aključak : N c = 0.broj udara / km 2 C1= = C2= C3= C4= Td = N g = 0.broja grmljavinskih dana .usvojena učestanost udara groma ..

vertikalno rastojanje od vrha štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje do nivoa bilo koje druge štićene tačke. Poluprečnik fiktivne sfere je određen za odgovarajući nivo zaštite prema tabeli 1. što je prikazano na sledećoj slici 16 . Za ovaj objekat ćemo izvršiti proračun štićenog prostora za prvi nivo. u metrima. Maksimalna rastojanja štićenih tačaka koje obezbeđuje štapna hvataljka sa uređajem za rano startovanje za pojedine (najudaljenije) tačke štićenih objekata sa odgovarajućim nivom zaštite je dato u proračunu koji sledi.štapnu hvataljku sa uređajem za rano startovanje je ∆ t > 60 µ s (uzeto iz prospekta proizvođača . koje je manje od maksimalnog rastojanja štićene tačke tj. Vreme prednjačenja za odabrani tip ESE – “DUVAL MESSIEN” . i isti je dat u posebnoj tabeli na posebnom listu. Štapna hvataljka sa uređajem za rano startovanje se postavlja na stub visine 6m čijih 5m ‘viri’ iznad najviše tačke krova. r’ < r’max. uzimajući u obzir da je hvataljka postavljena na stubu koji izlazi 5 m iznad krova objekta. koje je manje od maksimalnog rastojanja Stub i hvataljka ∆R R R-h h Štićeni prostor R r’ max štićene tačke tj. i slici Bilo koja tačka štićenog prostora mora biti na rastojanju od štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje.krov objekta sa zaštitnim zonama se vidi da su sve tačke štićenog prostora na rastojanju r’ od štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje. Iz tablice i grafičke dokumentacije .u prilogu projekta). r’ < r’max. Iz geometrije objekta i mesta postavljanja štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje je očigledno da su sve najisturenije tačke štićenog objekta na rastojanju od štapne hvataljke sa uređajem za rano startovanje (r’). JUS IEC 1024-1. U tablici je h .6. r’ < r’max.PRORAČUNI ODREĐIVANJE ŠTIĆENOG PROSTORA ŠTAPNE HVATALJKE SA UREĐAJEM ZA RANO STARTOVANJE Maksimalno rastojanje štićene tačke određenog nivoa ( r’ max ) se računa po formuli: r’max = h 2R −h) +∇ (2R +∇ ) ( R R .B4. i sa vremenom prednjačenja od 60 µ s. a prema JUS N. za tačke na različitim visinama objekta (na nivou krova i tla).810. koje je manje od maksimalnog rastojanja štićene tačke r’ max tj.

6. Dobitak u udarnom rastojanju je : ΔR = υ · Δt gde je : υ – brzina uzlaznog trasera ( po standardu JUS N.810 . υ=1m/μs ) Δt – vreme prednjačenja (μs) Prema tome ΔR = 1 · 60 = 60m Prostor štićen upotrebom odabrane štapne hvataljke sa ranim startovanjem je : r ' max = (∆R + R ) 2 − ( R − h) 2 (m) .B4. (m) odnosno r ' max = h ⋅ ( 2 R − h) + ∆R ( 2 R + ∆R ) gde je : h – visina postavljanja štapne hvataljke u odnosu na štićenu ravan izražena u (m): 17 . Štapne hvataljke sa uređajem za rano starovanje se postavljaju na krovu najvišeg dela objekta tako da nadvise ceo objekat.PRORAČUNI R Štapna hvataljka sa uređajem za rano startovanje na stubu visine 5 m – od vrha objekta Rpina nivou krova (slemena)a== 5m R Rpina nivou oluka r’ Štićeni objekat Tip odabranih uređaja za rano startovanje je sličan tipu SATELIT + ESE 6000 proizvođača “ Duval Messien “ sa vremenom prednjačenja 60 μs.

810 Polazeći od elektrogeometrijskog modela kao i na osnovu predhodno određenog nivoa za štite usvaja se da je poluprečnik fiktivne sfere čela silaznog trasera t.Δt = 60μs . 18 .0 r' max (m) 79.minimalna brzina usponskog trasera .6.j.učvršćen pomoću šelni .B4.vertikalno rastojanje od vrha štapne hvatljke do nivoa bilo koje druge štićene tačke Visina od zemlje od krova Nivo I I h (m) 12 5 R (m) 20 20 ΔR (m) 60. za IV nivo zaštite R = 60 m) Δ R – dobitak u udarnom rastojanju (m) Gornji izraz važi za h ≥ 5 m. odnosno udarno rastojanje (za I nivo zaštite R = 20m .0 60. za III nivo zaštite R = 45 m.vreme prednjačenja Maksimalano rastojanje štićene tačke određenog nivoa je : ___________________ r' max = √h*(2R-h)+ΔR*(2R+ΔR) (m) .3 r' < r' max DA DA h= 5 m R – poluprečnik fiktivne sfere .v = 1 (m/μs) .obujmica za čelični krovni nosač objekta. STATIČKI PRORAČUN NOSEĆEG STUBA Štapna hvataljka sa uređajem za rano startovanje će biti montirana na čeličnom pocinkovanom stubu koji je ukrućen .3 60. za II nivo zaštite R = 30 m.PRORAČUNI PRORAČUN ZAŠTITNE ZONE ISPOD ŠTAPNE HVATALJKE SA UREĐAJEM ZA RANO STARTOVANJE JUS IEC 1024-1 i JUS N.581 r' (m) 60.R= 20m ( iz tabele 1 JUS IEC 1024-1 za nivo I) Dobitak u udarnom rastojanju ΔR računa se prema obrascu : ΔR = ν * Δt (m) gde je : .h (m) . udarno rastojanje: .599 78.

6.77 = 6197. gde je h . UNUTRAŠNJA GROMOBRANSKA INSTALACIJA U objektu je predviđeno izjednačenje potencijala putem provodnika za izjednačenje potencijala.unutrašnji prečnik cevi (cm) pa je napreznje na mestu uklještenja : σ = M/W = 54350 / 8.2588x1200= 217. kojim je povezana unutrašnja gromobranska instalacija sa sistemom uzemljenja.42 što je dovoljna garancija da nemože doći do prevrtanja stuba kao najjačih udara vetra. U objektu je predviđena glavna sabirnica za izjednačenje potencijala SIP koja je povezana sa sistemom 19 .7.4 (N) Momenat na mestu uklještenja stuba za zid objekta (tačka B) je: M = Fv x h/2 (Nm). za kružni oblik c=0.visina stuba (m) M=217.površina stuba (m2).3 (N/cm2) Kako je dozvoljeno naprezanje za čelik oko 15000 (Ncm2). to je stepen sigurnosti k = 15000 / 6197.PRORAČUNI vrh štapne hvataljke q 5 kg ∅2” 5m B šelne obujmice 1m Sila na stub od pritiska vetra računa se po izrazu: Fv = c x A x q (N) gde je: c .maksimalan pritisak vetra od 1200(N/m2).62 4 5 ∗ W= = ∗ = 8. q .4x2.koeficijent oblika stuba.spoljašnji prečnik cevi (cm) d2 . A .77 (cm3) 32 6 32 d1 gde je: d1 .3 = 2. Fv=0.5 Nm = 54350Ncm Kako je otporni momenat stuba na mestu ukrućenja 4 4 π d1 − d 2 π 64 − 5. stranim provodnim delovima i električnim instalacijama. metalnim masama.7x0.5=543.

JUS IEC 1024-1. . eliminisane su mogućnosti preskoka atmosferskih pražnjenja na metalne mase i fazne mrežne provodnike. potresi i dr. pogotovu u pogledu posledica do kojih dovodi neko oštećenje. Ispitna mesta spusnih provodnika su predviđena na nivou od 1.oluje. Redovni pregledi gromobranske instalacije moraju se vršiti svake 4 godine. 1. .provera električnog kontinuiteta (neprekidnosti) u gromobranskoj instalaciji. Izveštaji o svim postupcima redovnog pregleda za održavanje. -tokom izvođenja gromobranske instalacije za delove koji su nepristupačni po završetku objekta (ovo se odnosi na kontrolu tokom gradnje gromobranske instalacije ). kako je definisano tačkom 3. 3. posle mehaničkih oštećenja izazvanih usled tehnološkog postupka i nepredviđenim okolnostima ( npr. tako da je moguće lako proveravanje pričvršćenosti veza provodnika kojima su povezane napred navedene metalne mase i strana provodna tela.primenjenih materijala za pojedine komponente instalacija .B2. Sve gromobranske instalacije moraju se kontrolisati u sledećim slučajevima. Preseci i materijali upotrebljenih provodnika za izjednačenje potencijala su usklađeni sa tabelom 7 JUS IEC 1024-1. .6.vrste površine na koju se ugradjuju delovi gromobranske instalacije 20 .) 2. elementarne nepogode . .vrste objekta ili zaštitne zone. 4. Redovnim pregledima se vrši vizuelni pregledi i određena ispitivanja (merenja) kao što su: . Svi nedostatci konstatovani pregledom moraju se otkloniti bez odlaganja.PRORAČUNI združenog uzemljenja. 4. Održavanje gromobranske instalacije mora vršiti elektromontažna služba firme ili preduzeće koje raspolaže odgovarajućom stručnom službom a u skladu sa programom održavanja. Vanredni pregledi se vrše posle svakog udara groma (atmosferskog pražnjenja) u sistem gromobranske instalacije.merenje otpora prema zemlji u sistemu uzemljenja.proveru da li se dejstvo gromobranske instalacije promenilo posle rekonstrukcije objekta ili njegovih instalacija . redovnih pregleda i B).2.provera pritegnutosti svih svezaljki i spojnica.lokalnog okruženja (problemi korozije) . Sabirnica je postavljena u blizini ulaska instalacija u objekat. Program za održavanje gromobranske instalacije se sastoji iz A). jer su ispunjeni zahtevi za blizinu gromobranskih i ostalih instalacija. -nakon završetka kompletne gromobranske instalacije . a sa povezanim metalnim masama na šinu za izjednačenje potencijala. 2.po potrebi. preduzetim merama i merama koje treba da se preduzmu predstavljaju osnovu za procenu kvaliteta gromobranske instalacije i njenih komponenata i moraju se čuvati zajedno sa projektom gromobranske instalacije. Uvidom na licu mesta i napred navedenim činjenicama zaključujemo da je postojeća gromobranske instalacija izvedena u skladu sa odredbama Pravilnika o tehničkim normativima za zaštitu objekata od atmosferskog pražnjenja kao i odredbama JUS IEC 1024-1. .provera svih provodnika u gromobranksoj instalaciji i komponenti sistema.nivoa zaštite . Kako je objekat armirano betonski. vanrednih pregleda. -kontrola i ispitivanje provodnika za izjednačenje potencijala. jer se ne očekuju znatne struje atmosferskog pražnjenja u ovim provodnicima. da su svi naknadno pridodati delovi objekta ugrađenih u štićeni prostor izjednačenjem potencijala ili "produženjem" gromobranske instalacije i dr. Kontrolom gromobranske instalacije treba da se utvrdi da su svi elementi u tehnički ispravnom stanju i da obezbeđuju primenjene i određene funkcije. kao i JUS N. Interval izmedju kontrole gromobranske instalacije odredjuje se na osnovu sledećih faktora: . ODRŽAVANJE GROMOBRANSKE INSTALACIJE 1. 10. 3.5 m od nivoa tla i ima ih ukupno četiri . spojeva ekrana i trase kablova. da nema dejstva korozije na elemente gromobranske instalacije.754.

da nisu oštećeni uredjaji za zaštitu od prenapona . Vizuelna kontrola treba da bude takva da se ustanovi: .da li ima labavih veza i prekida u provodnicima gromobranske instalacije i spojevima . . Izveštaj o kontroli gromobranske instalacije se mora držati zajedno sa projektom gromobranske instalacije i izveštajem o održavanju gromobranske instalacije.vrste tla. 11/96) i važećim standardima za gromobransku instalaciju.da su svi provodnici i komponente sistema dobro prihvaćeni i zaštićeni od slučajnih mehaničkih oštećenja .52 m Srednji geometrijski poluprečnik uzemljivača je: D r= 2 r = 46. Kod uzemljivača tipa B. 13. U skladu sa navedenim standardom usvajam uzemljivač tipa B (temeljni uzemljivač).kontrolišu i ispituju provodnici za izjednačenje potencijala.PRORAČUNI . 14. u zavisnosti od nivoa zaštite i specifične otpornosti tla date su na slici 2.da li je sistem u dobrom stanju . Izvođač radova i korisnik dužni su u svemu poštovati odredbe Pralilnika o tehničkim normativima za zaštitu objekata od atmosferskog pražnjenja (“Službeni list SRJ” br.da naveden deo sistema nije oslabljen korozijom . ekrani. srednji geometrijski poluprečnik uzemljivača ne sme biti manji od l1 : r ≥ l1 Površina obuhvaćena uzemljivačem je : P =6720 m2 Prečnik kruga koji ima istu površinu kao prsten oko objekta je : 4P D= π D= 92.26 m Minimalna dužina uzemljivača je l1= 5 m pa je prema tome : r > l1 što znači da je uzemljivač objekta dovoljne dužine u smislu standarda JUS IEC 1024-1 PRORAČUN OTPORA RASPROSTIRANJA TEMELJNOG UZEMLJIVAČA 21 .vrše ispitivanja kontinuiteta (neprekidnosti). 12.da je pravilno izjednačen potencijal za svaku novu instalaciju ili konstrukciju koja je pridodata u unutrašnjosti objekta -da su provodnici za izjednačenje potencijala i provodnici unutar objekta neoštećeni.da su neoštećene sve veze sa uzemljenjem .6. naročito za one delove gromobranke instalacije koji nisu vidljivi za kontrolu i to na početku izvodjenja .vrše ispitivanja otpornosti rasprostiranja sistema za uzemljenje i njegovih pojedinačnih uzemljivača i rezultati se uporedjuju sa predhodnim ili prvobitnim i kod razlika koje nisu prihvatljive preduzimaju se mere za poboljšanje. spojevi. standarda JUS IEC 1024-1. Kontrola i ispitivanje gromobranske instalacije uključuje vizuelne kontrole i biće kompletna ako se: . Uzemljenje gromobranske instalacije Minimalne dužine l1 uzemljivača gromobranske . trase kablova i uredjaji za zaštitu od prenapona. itd. Gromobranska instalacija se kontroliše pri svakoj izmeni i popravci zaštićenog objekta i posle svakog atmosferskog pražnjenja u objekat. 11.

prečnik kruga koji ima istu površinu kao površinski uzemljivač Površina koju obuhvata temeljni uzemljivač je : P = 6720 m2 Prečnik kruga koji ima istu površinu kao prsten oko objekta je : 4P D= π D= 92.52 m Otpor rasprostiranja temeljnog uzemljivača pri specifičnoj otpornosti tla od 100 Ω/m iznosiće: R= 100/2*92. Dragan Milidragović.el.6.PRORAČUNI Kao osnovni uzemljivač objekta uzet je temeljni uzemljivač izveden pomoću pocinkovane čelične trake Fe/Zn 25x4 mm2 položene u temelju.54 Ω što u potpunosti zadovoljava sve zahteve i propise .52 = 0.inž. ODGOVORNI PROJEKTANT. dipl. ρ R= Proračun otpora rasprostiranja može se računati po obrascu: 2D ρ – specifični otpor tla D . u sloju armiranog betona na minimalno 10 cm od zemlje. 22 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful