P. 1
Migne. Patrologiae cursus completus : Series latina. 1800. Volume 180.

Migne. Patrologiae cursus completus : Series latina. 1800. Volume 180.

|Views: 130|Likes:
Patrologiae cursus completus : Series latina (1800)


Author: Migne, J.-P. (Jacques-Paul), 1800-1875
Volume: 180
Publisher: [S.l. : s.n.]
Language: Latin
Call number: ALV-0047
Digitizing sponsor: University of Toronto
Book contributor: PIMS - University of Toronto
Collection: pimslibrary; toronto
Notes: tight binding (text runs into the gutter on many pages), each page numbered twice
Patrologiae cursus completus : Series latina (1800)


Author: Migne, J.-P. (Jacques-Paul), 1800-1875
Volume: 180
Publisher: [S.l. : s.n.]
Language: Latin
Call number: ALV-0047
Digitizing sponsor: University of Toronto
Book contributor: PIMS - University of Toronto
Collection: pimslibrary; toronto
Notes: tight binding (text runs into the gutter on many pages), each page numbered twice

More info:

Published by: Patrologia Latina, Graeca et Orientalis on Jul 21, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/30/2014

pdf

text

original

Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecursu180mign

n

PATllOLOGI^
CIRSUS GOMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UMVERSALIS, INTEGRA, LNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

IM.N
QUl

SS.

PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORDMOIjE ECCLESIASTICOKDII.
SIVE LATINORUM, 8IVE OR.BCORUM,

AB AlYO APOSTOLICO AD sETATEM INNOCENTIl III (ANNO 1216) PRO LATINIS ETAD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (AAW01439) PROGR&CIS FLORUKRUNT
:

RECUSIO CHRONOLOGICA
OMMUM
.'0XTA

QliE EXSTITERE

MONUMENTORUM CATHOLICjE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA
ECCLESLE SjECULA ET AMPLIUS,

r.DlTIONaS ACCURATIti8IMA8, INTKR 9E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANU8CRIPTI9 COLLATA9, rbii^UAM OILIGENTER CASTIGATA DI38ERTATIONIBU8, COMMENTARIIS, VARIISQUE LKCTI0NIBU8 CONTINKNTBR ILLUSlliATA ; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMA9 KDITIONE9 QUiB TRIBU9 N0VIS8IMIP 9^tCULI8 DEBKNTUR ABSOL TA8 DBTECTI8 AUCTA INDICIBUS PARTICULARIBU9 ANALYTICI9, SINGUL09 9IVE T0M08 8IVE AUCT0RE8 ALICUJ L'9 MOMENTl SUBSEQUKNTIBU3, DONATA CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DI8POSITIS, NKCNON «T TITULIS SINGULARUM PAOINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBU8 SUB4ECTAMQUE MATKRIAM SIGNIPICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBII8, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VKRO AUCTORITATK IN ORDINE AD TRADITIONKM KCCLKSIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA DUCENTI9 ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBU9J AUCTORUM SICUT KT OPERUM, ALPHABETICI8, CHRONCLOOICM, 8TATISriCIS, SYNTIIKTICIS, ANALYTICI3, ANALOGICIS, IN QUODQUK RELIQIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALB, LITUnr.lCUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA 9INE ULLA EXCKPTIONE SKD PRM8ERTIM DU0BU9 INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSuLTO. QUIDO.UID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VKRUM ETIAM UNUSQUISQUK PATRUM, NE UNO QUIO V OMI3SO. IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ALTERO SCRIPTU K/E SACRiG, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRE9 ET IN QUIBUS OPERUM SLORUM LOCIS SINGULOS 3INGUL0RUM LIBRORUM S. SCRIPTURjE VERSUS, A PRIMO GENESSOS U3QUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. SDITIO AGCUBATISSIKA, CiETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERU.u NIT1D1TAJI CHART^. QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO C0RRECTI0NI8, OPKRUM RECUSORUM TUM VARILTA8, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERUUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI.S DECUR8U CONSIANTER 8IMILIS, PRETIt EXIGUITAS, PR/ESER iTMQUE IS TA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGlCA
J
l

J

\

J

\

\

8EXCKNTORUM FRAGMENTORUM OPUSOULORUMQUE HACTENU3 HIC ILLIC SPARSORUM, PhlMUM AUTBM IN NOSTP.A 31BLI0THECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNEt yfiTATES, L0C09, LINGU V- FORMASQUE PERTINENTIBUS QOADUNATOBUH.

SERIES SECUNDA,
IN

QUA PROUEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIjE LATINA A GREGORIO MAGNO AD INNOCENTIUM III.

ACCURANTE^ J.-P. MIGNE,
ISibliotlieoee Cleri unitersae,

61VE

CURSUUM COMPLETORUM

IN SINGULOS SCIENTIjE ECCLESiASTlC-E
i

RAMoS EDIluftE

tlBB

PATK0L0G1& LATllSA TOMUS CLXXX.
IGENIUS
III,

HERMANNUS ABBAS. ALGERUS CANONICUS. TEULFUS MONACHUS. JOANNES MONACHUS. ARNULFLS DE BOERIIS. HENRICUS SALTERIENSIS.

PONT. ROM. ULGERIUS EPISCOPUS. OGERIUS ABBAS. GUILLELMUS ABBAS.

PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES EDITOHES, ET
IN VIA

J.-P.

MIONE, SUCCESSORES
208.

DICTA:

AVENUE DU MAINE,
ID02

Clichy.

Bx

typi»

PAUL DUPOIVT.

12. vi& dicla Ha<vd'Asnicrcs.

42*". 8. 1901.

TKE INSTiTUTE CF
10

I

STU0IE5
*.E

EL^oLE5,

TORONTO

C

\,

D

1931

SJSCULUM

XII.

EUGENII
I

III

ROMANI PONTIFICTS

t

EPISTOIiJH
ULGERII

ET
ACCEDUNT
,

iHiBVIS.EC.14
,

OGERH LUCEDII ABBATIS EPISCOPl GUILLELMI ABBATIS S. THEODORICI PROi-E REMOS, HERMANNI ABBATIS S. MARTINl TORNACENSIS, ALGERI CANONICI LEODIENSIS, TEULFl MAURINIAGENSIS MONACHI, JOANNIS MONACHI S. LAURENTH LEODIENSIS, ARNULFI DE BOERIIS HENRICI SALTERIENSIS.
ANDEGAYENSIS

I

SCRIPTA QUiE SUPERSUNT
ACCURANTE
Bibliotheese
KIVE CURSUUM

I

J.-P.

MIGNE
KAMOS EDITORK

Cleri universse,

COMPLETORUM

IN

SUSGUI.OS SCJEISTI^E ECCLESIASITC.*:

TOMUS UiMCUS
i
i

i

8

i

VMNIT

.

8

FBANCIS UALLICIS

PARIS1I&
APUD GARNIER FRATKES, EDITOKES ET
1N VIA
J.*t>.

MIGlNr,,
208

SUCCESSORES

DICTA

:

AVENUh DU MAlNh,

4902

ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM
QUI IN

HOC TOMO CLXXX CONTINENTUR

HEKMANNUS ABBAS

S.

MARTINI TORNACENSIS.
Col.

Tractatus de Incaniatione Eomini nostri Jesu Christi. De Miraculis S. Mariee Laudunensis. De restauratione abbatiae S. Martini Tornacensis.

9

37 39

TEULFUS MAURINIACENSIS MONACHUS.
Clironicon i.Iauriniacense.

131
S.

JOANNES MONACHUS
Visio status

LAURENTII LEODIENSIS.
177

aniraarum post mortem.

GUILLELMUS ABBAS
De conlcmplando Deo. De natura et dignitate divini

S.

THEODORICI PROPE REMOS.
205
20.5

Epistola ad fratres de Monte-Dei de vita solitaria. Medilafivse Orationes.
ainoris.

Dispulatio adversus Petrum Abaelardum. Disputation catliolicorum Patrum adversus dogmata Petri Abaelardi. De erroribus Guillelmi de Conchis.

249 249 249 283 333
341
36:;

De sacramento altaris. Speculum fidei. iEnigma fidei.
commentalio in priora duo capita Canliei cantic. ex S. Bernardi monibus. Commentarius in Cantica canticorum e Scriptis Ambrosii collectus. Excerpta in libris S. Gregorii papee super Cantica canticorum.
Brevis
ser-

397 441 441 441 473

Expositio altera in Cantica canticerum. Expositio in Epistolam ad Romanos. De natura corporis et animee. Vita S. Bernardi.

547 695 725

D.

ALGERUS CANONICUS LEODIENSIS.
sanguinis Domini.

De De

sacrementis corporis
sacrificio missee.

et

Liber de misericordia et justitia. Libellus de libero arbitrio.

727 853 857 969

IIENRICUS SALTERIENSIS.
De purgatorio
S. Pairicii.

973

EUGENIUS
Epislolse et privilegia.

III

PONTIFEX ROMANUS.
1013

ULGERHS ADEGAVENSIS EPISCOPUS.
Relalio pro monasterio Rotensi. Ulgerii epistolee.

Testamenlum. Marbodi Redonensis epitaphium duplex auctore Ulgerio.

1649 1655 1655 1657

OGERIUS LUCEDII 4BBAS.
Sermones.
1657

ARNULFUS DE BOERIIv
Speculum monachoruni.
1057

ANNO DOMIM MCXLVIl

HERMANNUS
ABBAS
S.

MARTIM TORNAGENSIS
NOTITIA

(Fabric. Biblioih. mcd. ct inf. Lal.,

t.

III, p.

240

et

241)

1. Hermannus abbas S. tfartioi Tomacensis ord. Benccl. ab anno 1127 ad 1137, incertum quot annis superstes post abdicatum munus fuerit. Exstat ejus JSarratio restaurationis abbatiie S. Martini Tornacensis ad Patre>, tratres ct filios universos iilius coenobii. Primus vulgavit Lucas Dacherius tom. XII Spicilegii, pag. 358 seq. (editionis novae tom. II, pag. 888). cum additionibus aliorum auctorum pag. 922 et 926, ab Anno 1127 usque ad Annum 1160. Iloc est scriptum de quo lum adliuc inedito Vossiuspag. 433 Multa
:

in eo lequntur de Regibus GalUce ac Comitibus Flandrm,atque ut Episcopatus Tornacensis separatus sit a Notionensi. 2. De Incarnatione Jesu Christi Domini nostri, tractatus ad Stephanum Viennensem in Gallia archiepiscopum, editus primum a Casimiro Oudino inter Opuscula sacra Veterum aliquot Galliae et Belgii Scriptorum, Lugd. Bat. 1092. 3. De miraculis B. Harice Laudunensis libri tres, quos vulgavit Dacherius ad calcem Operum Guiberti Novigentini, pag. 520. Horum librorum duo priores miracula illa persequunlur, tertius autem, isque prolixior, tractat de ornata per S. Norbertum et Barlholomauim episcopum, et Monasteriis locupletata dioeccsi Laudunensi. Bartholomaeus iile praefuit ab Anno 1113 usque ad ltoO. Vide Sammarthanos tom. II Gallise Chrisl., pag. 020 seq. Idem Hermannus testatur scripsisse se Vitam S. Hildefonsi, Toletani Archiepiscopi, eamque Jibris ejustribus de Virginitate sua praemisisse. Hermannum hunc in genealogia illius Bartholomoei tradenda testem omni exceptione majorem laudai Petrus de Marca, Marca: Hispanicse libro IV, pag. 455.

MONITUM

IN

TRACTATUM SEQUENTEM
fol.)

(Gallandi Biblioth. Patr., tom. XIV, pag. 381. Venetiis 1781,

Hermannus, sive Herimannus, S. Martini Tornacensis abbas tertius post Segardum Kal. Febr. anni 1127 vita fuuctum. natus est Radulpho patre. Vix expletis novem sui regiminis annis in paralysm lapsus, clavum sponte deseruit resignavitque in manus Simonis Tornacensium episcopi. Dicitur post dimissum regimen Homam missus fujsse et mox Hierosolymam petiisse. Quid in eo itinere actum de illo sit non constat, uliis captivum, aliis martyrem obiisse docenlibus. Inter coetera cum abbas esset scripsit opusculum De Incarnatione Domini ad Stephnnum archiepiscopum Viennensem, quod ex codice abbatice Viconiensis edidit Oudinus inter opuscula quorumdam scriptorum Gatlueet Belgii, nosque exinde recudendum accepimus. Pietatem ubique et non vulgare ingeniumreiolet. Descriptus est codex ilie anno 1149 ut ad calcem habetur.

m

HERMANNI ABBATIS
TRACTATUS
DE

IMARMTIGWE

JESII

CHRISTI DOMINI NOSTRI
A
nus omnium
Christo.
I

Reverendo Patri
gratia

Viennensi

PRiEFATIO. et Domino suo Stephano Dei archiepiscopo, frater Herman-

monachorum minimus,

in

selernum

gaudere cum Christo, dc Chrislo, per Christum, iu

Patrol.

CLXXX.

\i

HERMANM
De
de urbe Tornaco,
quae
in finibus

S.

HARTIXl TORNAC. ABBATIS
id

U
cum de eo
per Psai-

benignitate quse nie de longinqua regione,

A

ludibria .sustineret,
:

praeserlim

est
sita,

Francorum

metropolis Flandriae dignoscitur esse, venienhilariler

mistom dicatur Omnia quwcunque voluif fecit in ccelo et in lcrra? (l'sul.cx\x]\,(j.) Si enim in voluntatc
ejus univcrsa sunt posita, et non est quijwssitresiste.re

tem tam
estis

suscipere

etvobiscum dignatus
qiiales valeo

retincre,

non quales debco, sed
vobis

voluntali cjus (Esther.

xm,

0),

quare non, sicut
i,3), ita

vestrse paternilati gratias refero, utque ipse pro cu-

dixit

Fial lux, et facta est lux (Cen.

etiam

jus

amore
ipsius

lioc fecistis,

Dominus

retribuat pro

supra thronum
praecepit

majeslalis suae in ccelo

residens,

me,

misericordiam exoro.

Quia vero majc-

ut captivus

stas vestra dignala est

petere ut opusculum,

quod

retur et in coelum
ut rex aliquis

de incarnatione Domini parvitasmea fecerat, vobis
oslenderem,
orans
ut,
si

homo de diaboli manu liberacum angelis lcvaretur? Nam sicpraepolens, cum posset servum suum
captum solo jussu cripere
et Iiberlati

ecce

libcns

pareo jussioni

vestrao,
est,

ab

aliis

servis
si

quid in eo perperam dictum
;

per

reddere,

nollel

eum

aliier liberare nisi se

ipsum

vos corrigatur
tur.

Sciatis

quod vero bene, per vos approbetamen me in eo nihil de meo posuisse,
et

pro eo in vinculis poneret, non misciicordia, sed ni-

mia

insipientia

depularetur,

ita et

DominusDeus,
dia-

sed quod in sanctis doctoribus legeram,

maxime

cum

solo nulu,

nedum

jussu, posset
ul salva

hominemde

inlibro domini Anselmi Cantuariensis archiepiscopi,

g

boli potestate

liberare,

pace ejus dicatur,

quem homo

de eadem materia compositum,
nominavit,
velut in

Cur Deus

slullum
vellet

et incredibilc

videtur ut pro ejus ereptione

uno vasculo congrcgasse.

Praeterea dominus Odo Cameracensis episcopus piee memoriae vir, nost:i ccenobii, id est beali Martmi Tornacensis, primus monachus et primus abbas, qui me et patrem meum tresque germanos meos

semctipsum expcriri ulrum lac in malris uberibus amarum csset an dulce? Uterque enim a Deo crcatus, ulerque Dei fuerat servus,
prius per

homo

scilicet etdiabolus.

Et

si

servus nequam simsedu\erat,
et

plicem servum

fraudulenlo consilio

monachos

fecit,

et cui

ego,

licet

indignus, in ejusis,

dem

cccnobii regimine terlius abbas successi,
in vigilia Nativitatis

in-

quam, abbas, Odo,

Domini, de
et

eadem incarnatione prohxum fralribus
ret,

ejus

sermonem per pulchrum

noslris in capitulo

singulis an-

proprio domino sublractum sibimet subjugaverat, nonne justum fuit ut servus nequam pro sua nequitia punirelur, ct servus simplex de ejus dominio libcraretur ? Cum haec dicunt, non considerant illam divinse Scriplurag senlentiam, quod sapientia vincit

nis facere consueverat,

adeo ul cum mane incipe-

usque ad horam fere sextam eum prolcnderet.

Et quia tunc eram adolescens et capacis ingenii, non pauca ex ejus verbis memorioe commendavi
quae nunc etiam referam vobis et
lenti.

ad finem fortiter, etdisponens omnia suaviter (Sap lxxxi). Non solum eni.n suavitas forliludo Dcoconvenit, sed etiam suavitas
ma.lilid.rn, attengens a fine
;

omni legere vo:

u

autem non soium

in

amicis sed etiam

in inimicis,

Suavis enim Dominusuniversis, etmiserationesejus

Ilaquc pronuntiato ex

more Evangelio

Cum

super omnia operaejus (Psal. cxuv,9). Ulergo
gentius perscrutari valeamus cur Deus
fuerit
;

dili-

esset desponsata, etc. (Matlh.x), sicut mihi videlur,

hoc modo

solebat. incipere

:

primo considcremus cur
creaverit.

bomo faclus Deus ipsum primum

CAPUT PRIMUM.
Quos fuerit necessitas incarnationis Filii Dei, hic
quceritur.

hominem

CAPUT

II.

Cur Deus ipsum primum hominem
devotione
sollicile et diligenter

creavit.

Redemptoris nostri nativitatem annua
celebraturi, fratres charissimi,

considerare

debemus, qua ratione vel necessitate

carnis nostrae infirma suscepit, passionisque simul

Omnipotens ilaque Deus, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, trinus quidem est in personis, sed unus in substantia, unus in majestate. Deus quidem est Pater, Deus Filius, Deus Spiritus sanctus. Non tamen idem est Pater qui Filius aut Spiritus sanctus nec idem est Filius qui Pater aut Spiritus sanctus nec idcm Spiritus sanctus qui Pater aut Filius. Ipse,
;
;

opprobria pertulit.
fideles,
illi

Quam
isti

queestionem non solum

sed

et

infideles

quique solent vero pic

discutere

quidem addendo,

et religio.se

cauin- -^

sam hujus

mysterii perscrulando.

Qua? enim,

j

uxla cu j us dam sapienlis dictum, supra cuncta, subextra cuncia, supra cuncta

quiunl, necessilas fuit ut

Deus
et

in utero

femineo nogeslaretur,
et

ter cuncta, inter cuncta,

vem mensibus
deinde sicut
alii

incarnalus

inclusus

parvuli lacle maltrno aleretur,
;

nec elatus, subtercuncta necsubstraius, intra cuncta nec inclusus, extra cuncla nec exclusus. Supra cuncta

vagiens pannis involverelur

ad ultimum inter la-

prcesidendo,

subter

cuncta

sustinendo,

intra

trones tam contemplibililer delusus, conspulus et suspensus morerelur ? Quibus cum respondemus illud Aposloliquod propter nimiam charitatvm suam

cuncla ademplendo, exiracuncla complectendo. Ipsius potestas, vel divitiae,

aut opes nec augeri posfuit,
si

sunt nec

minui;
creavit,

quia

nec dilior

cum
totus

totuin

qua dilexit nos Deus (Ephes. xxiv),
nos redimerel
el

Filium

suum

mundum

nec pauperior esset,

muu-

misit, in similitudinem carnis pcccati(liom. vm), ut

dus deficeret

et in

nihilum rcdiret. Unde nulla ne-

de potestale diaboli, qui nos captivos tenebat pcccato primi parentis, illico
educeret

cessilate, sed sola benignitate

mundum

creavit, sic:

ut de eo nobilis

illc

consul Boelius cecinit dicens

subjungunt
ccelo

:

Quae

ratio est ut

Deus propter hoc de
et
lot

ad torram descendcret,

passioncs ac

0, qui perpetua munJum ratione gubernas, Terrarum calique sator, qui tempus ab tevo

;

13
Ire jubes, stabilisque

TRACTATCS DE INCARNATIONE CHRISTl.
mancns das cuncla mcvcri, externcn pepulerunt fingere eauste Materias fluitantis opus, verum insiUx sumtni Forma boni, livore carens. Tu .nncta supemo Ducis ab exemplo, pulchrum pulcherrimus ipse Mundum mcnte gcrens, etc.

M
in

A

les

Crcatori
et et

suo

rcmanserant,

tantum
libori

ab eo
arbitrii

Qucm non

roborati
perfecta

confirmati sunt

ejusdem

imtnutabili soliditate, ut

nullam

ulterius

peccandi vel superbiendi liabcant voluntatera.
etiani mystiee in
set
:

Unde
luis-

Genesis exordio,

cum dictum
ct

Placuit itaque ipsi
stro,

supremo

regi,

Domino Deo nocoelesiem de

In principio creavit
:

Deus ccelum

ferram

aedificare

civitatcm

sibi,

illam

(Gen. i,l)

Postea

in

secundi diei creatione repelitur

qua

dicilur in
'

Psalmo, Gloriosa dicta sunt
3),

de

te,

civitas Dei

Psal- lxxxvi.

cujns muros non ex

quod vocavit Deus firmamcntum, ccclum (Gen. 1,8). Quod beatus Gregorius exponens dicit virtutes angelicas.quae, ruentibus sociis, cuni
in lanta soliditate fuisse

sua substantia, sed de mhilo creavit. Intelleclumque
eis

contulit

quo ipsum quidem
se vero servos et

Dominum

et

Crea-

conlirmatas, ut,ad

Deo remanserunt, compa-

torem suum,
tate

creaturam ejus esse
diflieul-

rationom hujus

firmitatis.
;

videantur prius quasi in-

COgnoscerent,ipsique sine aliquo labore vel

tirmi ct imbccilles fuisse
in

sed in secundo die, id est

obediendo

in

perpetua

cum eo

bcatitudino fein

hac sequenti confirmatione, merito coelum pro
re 8' is civitas

liciter

permanerent. Nec lamen eos omnes

uno

soliditate vocari debere.

gradu a?quales esse ordinavit, sed
dicilur ei quicaoteris estpraelatus
:

sicut per Isaiam

B

mi

Ecce eigo gloriosa ilii sumgravcm ruinam pertulit, murusque

Omnis

lapis pre-

tiosusoperimentumtuumsardius,topax,ius,ctjaspis,
etchrysolithus,onyx etberillus (Ezech.x\m,Vi),sapphirus,carbunculus et smaragdus. Quod beatusGregorius in Homilia

non parva ex parte interruptus fuit. Cum autem longe post ruinam illam Daniel prophetade his qui remanserunl dixerit Millia millium ministraejus
:

bant ei, et decics millies ccntenamillia assistebant

ci

Ecce, inquit,

decem drachmarum exponens novem dixit nomina lapidum, quia
:

(Dan. vn, 10)
ciat

:

quis oeslimare, quis cogitare sulfiillius

quatenus decor domus

fuerit

vel urbis,

profecto

iiovcra
ille

sunl

ordines

angolorum, quibus

quandiu cunctis civibus suis
ptio diutius

inlegra mansit?
illa

Ne

omnibus
suse

unus angelus

fuit praelatus. »

Sed ma-

ergo tam speciosam civitatcm ruina
ejus

vel interru-

gnitudinem atque
ferre

excellentiam gloiiae el claritatis

dedecoraret, placuit superno opifici pro

non sustinens, contra Crealorem suum intumuit, sicut rursus ei per eumdem Isaiam dicitur
:

aliquam crealuram condere. Si vero aliquis quserat cur ex eis qui ceciderant angelis
reslauratione
reslaurarit,

Quomoio

cecidisti.

de ccelo, lucifer, qui
:

mane

eam non
ipsum

cum

viderit in subsequentibus

oriebaris, qui diccbas, in corde tuo

In ccelum con-

difficultatem

reparationis

humanae

;

facile

per se-

scendam, super astra coyli cxaltabo solium meum, ascendam super altitudinem nubium, similis ero
Altissimo
?

poterit perpendere lapsos

angelos nullalenus

n J am
:red

re P arari posse. Creavit itaque

Deus hominera,
ferens,

(/sa.xiv, 12.)

Illo

veroconlra Creatorem

non
et

tanlae sublimitatis quanlee

angelos focerat, ne
contra
ratio-

superbe intumescente, non defuerunt ex angelis qui
se ei conjungerent et

forte

ipse

gloriam

suam

non

ad\ersus

Dominum cum
illos

eo

Deuni superbiret

et periret.

Ex anima ergo

superbireut. Sed
in

ille

jusius judex, mhil ir.ordinalura
volenSj

nali et carne eura consistere voluit, quatenus

anima
vero

sua

civitate

relinqucre

pretiosos

quidem

rationali

assimilaretur angelis, carne
esset,

virtutum ccelestiura lapides, qui contra Condilorem
sese erexerani, protinus de ccelo dejecit et praccipitavit.

Sicque qui prius fuerant angeli, nunc appcl-

semper ad humilitatem provocaretur, dum se ex ea parcm bestiis fore contemplarelur. Felicem tamen et omnis infirmilatis
vel
statu

quas de limo terrae

lantur diaboli,

hoc ipsum Domino
:

in

Evangelio tealiquis quaerat

indigentiae

seu

corruplionis
ut, si

immunem

in

eo

stante ubi dicilur

Videbam Satanam sicut fulgur
si

eum

creavit,
si

peccare nollel,

nunquam

de cozlo cadentem (Luc. x, 18). Hic

moreretur,

vero Creatori inobediens esset, protifieret.

quomodo ad tam praecelsam dignitalem angelorum,
positorum, tam mala tamque noxia pesli s superbiaj ascendere vel irrepere potuerit, quisve
in
coelis

nus morti obnoxius
fuerat, in
terreslri

Quia vero de

terra factus

Ioco, id

est in paradiso

eum

posuit,

intellectum ralionalem ei contulit, nihilque
ut

primus ejus auctor

exstiterit,

vel

quomodo

tantse

aliud obedientia?, nisi

de una sola arbore non

celsitudinis creatura ea

corrumpi

vel infici potuerit,

D

comederet

>

ci

injunxit.

lcgat librum prajfati domini
boli,

ubi

tractat

cur

Anselmi de casu diaDeus ei perseverantiam
inde requisitus, sic
:

tcm
si

illico

subsecuturam

Quod si contemneret, morei comminando prsedixit
terra levanconlo
ei

vero
et

servaret, tempore congruo de

non

dedit, ibique

multa proficua invenire poterit.
bre-

dum,

cum angohs

in

cognosceret se fore

Quidam eham

sapiens,

collocandum. Sociam quoque

de costa sua,
utrosque

id est

viter et eleganter quatuor versiculis respondit

de semelipso factam, quae
didit;
et

ei

proiom generaret, adodocuit.
torrae fa-

quid

facere
illuc

deberent

Quid pelis indemalum ,cum sintbona cuncta creala? Defeciu proprio sunt mala, quce mala sunt. Cum vitio careant etenim, vitium tamen ex se, Et per se citius dulcia pomu trahunt.
Ruentibus autem superbis angelis et libero arbiquod prius habuerant male abusis, hi qui fide-

Invidens diabolus

hominem de limo

ctum ascendere unde ipse lam pra-claius sciobatur corruisse, sicut omnibus nolum cst per serpenlera mulierem seduxit, et per eam viro fructum vetitum

comedere

suasit, sicque

utrumque
ei

sibi

subdidit, ac

trio

per hoc, consilium Dei, quod

disposuerat,cassare

15

HKRMANNl

S.

MaRTINI TQftNAC.

ABfiATlfi
ipsius

m
salisfactione fieri

studuit, irao se cassasse exsullavit.

Ecce crgo homo

A

ciliatio

sine aliqua peccati

ad imaginem Dei factusunivcrsa;que creaturae

quam

non

potcst.

Alioquin ctiamsi Dominus Deus miseri-

sub ccelo Dcus fccerat pradatus,
ut bene ageret (Psal. xxxv,
dicio

Cum

in honore essel,

cordia molus homini pcccalum

mdulgeiet,
ct

eumque
satisfa-

noninlellexit(Psal.x\.y\\\,1.\),imono{uitinteiligere
4),

dc inferno educeret, esselne juslum
ut eura sic

conveniens

idcoque juslo Dei

ju-

sonlidum

ct

maculalum, nullaque

comparatus estjumentis insipientibus ,e l similis
est illis (Psal. xlviii, 21).

ctione lotum vel

mundatum, cum angclis tam mun-

factus

In praesenii vita,

dis ct gloriosis qui

nunquam Deum
quod

offenderunt in

brcvi vivens tempore, repletur multis miseriis (Job
xiv,
1),

cu;lo collocarcl? Et ubi esset

dicit

Apostolus

:

moriens

infernalibus

adducilur

tenobris.

Quce communicatio luci ad tencbras?(Il Cor. vi,14).
JIoc revera inconveniens esse
palet.

Quid ergo

raiscr faciet?

Quo seconvertet? Quomodo

omni sanum

sapienti

poterit rcsurgere seque de diaboli manu vel servilutc liberare? Per sc certe surgere non potest. Clamet

Quaproptcr

aliquam

satisfactionem

oportet

hominem

facere, qua possit

Deum
Sit

placare. Cujus-

ergo ad

Dominum

et dicat

:

Domine

!

quia ego

modi autem debeat
ter.s,

osse ipsa salisfactio,

vidcamus

servus tuus, et filius ancillce tuce (Psal. cxv, 16). Educ de carcere animammeam (Psal.cxu, 8). Eripe

sub exemplo. Verbi gratia.
qui

rex aliquis praepo-

unum cx

principibus suis contumacem sibi
illi

me

de inimicis meis> Deus

meus
III.

(Psal. lviii, 2;.

g

et

rebellem ejiciot de rcgno suo. Si postea
reconciliari,

regi

CAPUT
retur, nisi

domino suo voluerit

primum
aut

oportet
si

ut ex integro reddat quidquid

ei abslulit,

illud

Conveniens fuit ut homo post peccatum non redime-

non potcst redderc, rcddat quod lantumdem valeat.
Deinde
pro

cum

aliqua satisfaclione facta Deo.
est certe
:

contumacia

et

superbia,

qua conlra

Sed quid

faciet

Dominus Deus? verum
nihil

quia omnia quoecunque voluit, fecit in ccclo et in
terra (Psal. cxxxiv,6)
:

tamenfacere potest vel
injustc et per invidiam
:

debet injuste.

Et

si

prseceperit diabolo ut dimittat

eum

exire de inferno,

quem

Verum quidem est, Domine, quod per invidiam eum decepi sed tamen si violenter eum mihi abstuleris, injusle me tractabis. Non enim meum mihi violenter subseduxit, polerit ei diabolus

respondere

;

secundum leges curiae suae et judioplimalum suorum ei salisfaciai. Quandiu enim retinet et non rcddit quod ei abstulil, non est convenicns vel digna salisfactio, nec ad honorem regis. Si enim rex sua retinenti indulserit, veniamque donans in regnum suum redire permiscrit, dicent ulique homines ideo cum indulsisse, quia
rebellavit,

eum

cium

emendare
sicque

vel sibi

eum

aliter subjicere

non
fiet

potuit,

hujusmodi

salisfactio

vel

reconcilialio, ad

didi

quoniam per violentiam

nihil ei

facere potuis-

vilitatem ac dedecus, seu

opprobrium

regis.

scm. Tu ei prsecepisti de ligno non comedere, ego suasi ei comedere; lu ei prsedixeras quod si comederet, moreretur, ego ci di X1 quod non moreretur ipse autem magis credidit mihi quam tibi, et pro;

L

Similiter crgo

homo

qui pro culpa sua ejeclus est

de paradiso

et re i e galus in inferno, si
i

Domino Deo
,

yuU

reconciliari et

gratiam ejus rec pere

pr iraura

oporlet ut ex integro reddat
aut quod

quidquid

ei abslulit,

pter consilium

tuum.
sed

Cum

rneum sponle despexit prseceptum ergo eum violenter peccare non fecerim,
ut
rrihi

tanlumdem
sui
ei

valeat.

Deinde pro superbia,
el

qua
hosli

Crealoris
adhecsit,

praeceptum contempsit
satisfaciat.

ejus

tanlummodo
si

peccaret

suaserim,

injuslum

Si

hoc ordine non
erit

certe erit

eum

violenter abstuleris. Dimiite
et

salisftceiit, satisfactio

ejus

non

ad honorem

potius

eum congredi mecum,
ita
si

sicut sese

sponte

Dei. Videamus

crgo quid Deo abstulit, quando de

mihi supposuit,

potuerit, eripiat se de

mani-

ligno vetito comedit.

bus meis. Ista certe posset Dco diabolus objicere. Quanquam etsi aliqua pielas vel misericordia (quod
impossibile est) moveret diabolum crga hominem,
nihil

CAPUT

IV.

lamcn cjus pietas homini proficeret. Eliamsi Deo diceret « Domine Deus, saturalus sum miseriis
:

Quid homo Deo abstulit, quando de ligno vetito comedit.

Deus
vit,

certe, ut

supradiclum

est, ideo illum

crea-

et

pcenis

infelicis

hominis, jamque
et

me

pcenitet
pj

ut ex illius

genere ruinam resiauraret supernae
etiam

quod cum per invidiam seduxerim, educas cum de inlerno, imo eliam deprecor
proposuisti,

concedo ut
ut sicut
ccolo,

civitalis. Dicit

bcatus Grcgorius,

in

praefata

eum

colloces

cum

angclis in

Homilia dccem drachmarum, quod tanlum numerum credimus ad eam accensurum electorum homi-

nihil hooc tota ejus bonitas

homini confcrret.

Homo

num, quanlum
angelorum.
gicdiens

illic

conligit

rcu ansisse eleclorum

enim,

si

diligenter
in

suspiciatur, nihil

debchat dia-

Cum

ergo

praeceptum divinum transutique animas

bolo, vcl

manu vcl poleslate ejus consistebat. Contra Dcum peccavcrat, dum prreceplum ejus ulpote Domiui sui conlcmpscrat, idcoquc Dcus eum iu
carccre suo. id est in infcrno posuerat; juslo tamen
ci

peccavit, tot
in

quot ipse
llaque
si

ccelum lcvare

Deo disposuerat cum
ei

abstulit,

angelis.

vult

Deo

reconciliari et

ad paradisum re-

vcrli, oporlet ut

primo solvat

damnum quod

in-

judicio illum

tortoreni tradiderat, cui

ipsc stulte

crediderul. Si
ut

Deus

illi

iram

Dco a.iquo suam indulgoret,

modo

reconciliari posstt,
et

peccalum

Deus disposuit iu lulit, tol cccluin levare, et lam mundos alque ab omui peccato immunes, sicut fuii Adam antequam peccasset.
scilicet bomines, quot

quod fecerat dimitlerct, tunc, vcllet, nollctdiabolus,
acile

Aut

si

non potosl

lot

liomincs

mundos

et

immacu-

de infcrno educi posset. Hosc autem recon-

latos reddere, solvat

quod tanlumdom

valeat, alio-

TRACTATUS DK INCARNATIOXE CHRISTI.
quin satisfaclio ejus, sicut dictum
est,

18

non

erit

ad

A

(quod impossibile

est),

tamen, ut eoncedamus posse
valeret,

hororcm Dci. Etsi Deus, antequam reddatur sibi quod ablatum est, miserieordia niolus homini peccatum suum indulseril, eumque angelis in coclo sociaverit, non erit cerle justititc congruum, ut raptorem suum, furem suum, homicidam suum, qui
tot
cit,

valere, illud certe patet quod, etsi

non ta-

men
ejus
ut ei

in

pristinam

dignitatem natura
esset.

humana por
serviret per
:

sanguinem
natura

restitata

Justum enim esset
et

humana

subjiccretur

qiKin se redem])lam esse cognosceret
ret,

homincs
ac

sibi rapuit, lot
liliis

furatus est, tot inlerfesuis,

conjungal
si

suis,

amicis

qui

semper
praeter-

jam prislinse Quando enim Adam
subjectus
dicatur
:

dignitati

reslitula

quod si fienon esset.
soli

factus

est, nulli

nisi

Deo

sibi

dulcissimo

palri

servierunt,

nunquam

est, licct

pro substantia carnis per David

eum

oflenderunt,

nunquam mandatum

ejus

ieruni.
abstulit,

Reddat ergo homo, reddat Deo quod ei ut graliam ejus recipere possit. Sed quoei tot

vin, 6).

Mnuistieum paulo minus ab angelis (Psal. Nunc autem si alius esset cui subjicerelur,
inferior fierct, nec
subjecti aequalis
nisi
soli

jam

a priori dignitate

modo

reddet

homincs

tales,

quales

fuit

Adam

esset

angelis, qui
ille

nemini

sunt

antequam peccasset ? Ut de tot hominibus taceam, unum certe solum hominem lalem, qualis fuit Adam antequam peccassetin toto genere suo, id est intota natura humana, non inveniet. Quando enim pecca-

g

Adam, innocentiam et munditiam suam perdiet immundus factus est. Qualis dit, peccatorque
vit

autem
calor

factus esl, tales ulique gcncravit, quia
et

pecpotest

immundus nonnisi peccalores
:

et

immundos
ait,

generare poluit
facere

Quis enim,

sicut Job

homo, quare moDeo. Praeterea rerelur, qui nullum peccatum fecissel ? Mors enim et si Adam non peccasn on est nisi pccna peccati nunquam utique moreretur. Novus itaque et set, sancius ille homo. ab omni peccato liber et immunis, non debet puniri pro peccalore, sed qui peccavit debet pcenam et supplicium subire peccati. Hoc idem posset dici et cogitari de quolibet angelo, si fieret homo. Unde dicitur in Psalmo Frater non
novus
et justus
:
:

mttndum dc immundo conceptum semine?
unus homo
sice peccato,

redimit, redimet homo (Psal.

xlviii, 8).

Fratres

(Job xiv, 4 .) In tota ergo linea generationis humanae,

enim nostri angeli
sequales condidit

non reperietur

nedum

tot

millium multitudo. Peccator autcm homo, si semetipsum in mortem pro peccatis aliorum offerat Deo,

secundum animam quam ad imaginem suam nos sumus, per Deus. Sed cum fraler, id est angelus tam
sunt, quibus

sanctus, tam

gloriosus, nos

redimere non possit,

nec se solum poterit

justificare,

nedum

alios.

Nam
natus,

quomodo redimet homo, de immundo semine conceptus et inpeccatisgenitus? Nondabit placationem
suaiti et

nec Isaac sanctus
si

et

de sanctis parentibus

inter

manus

patris,

Dei prceceplo obedientis, ocliberare potuisset, sicut

pretium redemptionis animae suoe(ibid.).
Et laborabitin aetemum(ibid.S).
aliquis

cisusfuisset, de inferno se

ncc Abel sanctus

el

Dei voce laudatus.

Quod ergo

^ Q u idergofaciet?
Patet
itaque

quod nec angelus, nec novus
et

Deo

abstulit, nullo

genere reddere potest.

homo, nedum vetus

peccator, potest

humanum

Sed nunquid saltem quod tantumdem valeat reddere poterit?Non utique. Nam licet in lege a Deo
per Moysen data sacrificia
et volatilibus,
fieri

genus redimere. Quamobrem nulla omnino creatura neque totus mundus potest
minis digne
satisfacere.

pro peccato primi ho-

jubeantur de bestiis Aposlolus
:

tamen, sicut

ait

Impossi-

bilecrat sdnguine

taurorum

et

hircorumauferripechirci

Sed quod non potest angelus, vel homo vel totus mundus facere, Deus utique qui omnipotens est, posset facere, quia omnia
qucecunque voluit, fecit in cxlo et in terra (Psal.
cxxxiv, 6). Si ergo
vellet,

cata {Hebr. x,

4).

Omncs enim

vel tauri,

imo

omnes

bestiae agri et volalilia

cceli, et,

ut
et

amplius
sideribus

posset utique nos rcdialia quse

dicam, totus

mundus cum

sole et luna

mere, quod nec angelus, nec homo, neque
libet crealura potest facere.

quod pro peccato non debet mori nisi illa natura quse peccavit, Deus autem non peccorruperit. Et animam rationalem habet, et in fine cavit, ideoquenon debet mori. Redemptionem ergo saxuli resuscilandus et ad judicium cst venturus, ~ islam non potest facere nisi Deus, nec debet illam postque in aoternum, licet in pcenis, victurus. Ncc facere nisi homo. Quoniam ilaque non potest illam damnum ergo quod Deo inlulit, nec quod tantumfacere nisi Deus, nec debet illam facere nisi homo,
Sed jara
dixi

non potesl comparari uni homini, licet immundo, Iicet peccatori, nec valet eum, quia ipse ad imagifactus
est,

nom Dei

quamvis peccando eam

in se

dera valeat,

potcst

vel de suo genere.

Sed

homo reddere de si Deus novum

toto

mundo,

necesse cst ut

eam

faciat
:

aliquera ho-

igitur illud Psalmistas

Deus homo. Compleatur Redemptionem misit Domi;

minem justum
Deo
offerret,

et

munlum

faceret, sicut fecit

Adam,

qui se propeccatis

omnium hominum
sufficiens hostia
talis

in sacrificium

nus populo suo (Psal. cx, 9) nisi enim de ccelo mittatur, in terra non invenietur. Unde rursum dicilur
:

possMne

esse?Nequafuit

Quia prospcxilde excelso sancto suo, Dominus

quam. Unus enim homo,
redimere, aut
et

qualis
nisi

antequam peccasset, non valeret
sanguis unius

solum
ei

Adam Adam
nisi

dccasloin terram aspexit, ut audiret gemilus compe-

umim hominem, solum
talis

similem;

ditorum, ut solveret filios interemptorum (Psal. ci, 20,21). Sed cum Deus constet in tribus personis,

hominis non valeret
solius

ad

non tamen Trinitatem necesse

est

incarnari,

quia

redemptionem unius
etiarasi valeret

Quanquam ad redemptionem omnium hominum
hominis.

quaecunque cx tribus personis incarnetur, Deus incarnabitur, quoniam unaquaeque per se
singillaiim

10

HERMANNI
est

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS
est cui

20

persona verus

Deus. Quserendum itaque
Quia

A

personse magis conveniat incarnalio.

De quo tamcn
convenientius

non
et

est

opuB diulius immorari.
Patri,

est ui Filius Be offerat Pairi in sacrificium pro nobis

supplicct

quam
et

Pater Filio. Praeterea
esset
Filius

si

Pater

incarnaretur

Filius

Virginis,
scilicet
iilius

tunc

duo
tris

Filii cssent in Trinilate,

Dei PaVirginis.

mortemqne suscipiens vitam suam nonne centies millies in iufiiiiUim plus valuit quod ipse reddidit pro nobis, quam valuissent omnes illi homines quos Adam diximus Deo absiulisse, cum peccavit? Quo modo ila([ue se Deus Pater conlinere posset, ut humano generi peccatum suum non dimilteret, iram antiPatri pro nobis,

tradidit pro peocatis noslris,

et ipse

Deus

Pater,

qui esset

Ac

per hoc quaedara confusio sequeretur
et,

persona-

quam non indulgeret paradisumque redderet, cum Filiuin suum ddectum, cosequalem sibi et coaeternum, pro
Hinc
eis in

rum,

dura

de

Filio

tractaretur,
filio

dubitarelur

cruce pendentem, manibus ad se

utrum dc

Filio Dei,

an de

Virginis osset locutio.

extensis, tantamsibi cerneret solvere
et prscfatus

Idem eliam contingorct,
ut Filius
tatc

si

Spiritus sancius

incar-

Apostolus in

redomptionem? eadem Epislola Qui
:

naratur. Mullo ergo aptius, mullo est convenicnlius

in diebus,mqa\t,carnie suce, prec.es supplicationesque

incarnetur, sitque

una persona

in

Trini-

adeum guipossitillumsalvum facere amorte, cum
clamorevalidoet lacrymis
offeren:-,

permanens sine aliqua dubietatis confusione, per hoc quod ex Patre Filius Dei ellilius Virginis genitus est, verus Dcus permanens per lioc quod
:

exauditusestpro

g

suareverentia(Hebr.
propheta David
(Psal.

v,

7).Solvitergo misericorditer

;

pro nobis, quod pro se non dcbebal, dicens
:

cum
est

de Virgine natus

est,

verus

quin nisi se de nostro
ceret, ad nos utique

homo exsistens. A!iogenere novum homincm fanatura

Quce non rapui, tunc exsolrebam

lwui,
:

5).

Hinc

et

Isaias

:

Vulneratus

ejus

non portineret,

propter peccata nostra, attritusest propter scelera

nec

de nalura illa non esset. Nunc autem quse cum de carnc Adam veram carnem sumat absque peccato, quia non de virili semine, sed de Spiritu sancto conceptus et natus est, licet ipse peccatum
pro
nobis mori deberet, quia

nostra

disciplinapacis nostrce super eum, ellivore

peccaverat,

natus

ejus sanati

sumus (hai.

liii, 5).

Disciplinam enim

mortis et dolorum atque passionem,
cr.tis

quam

pro pec-

nostris

merueramus, ipse pro nobis suscepit,
Patri,

et

per

eam nos Deo

sibique ipsi et Spiritui

non

fecerit,

nec inventus

sit

dolus in ore

ejus, ac

sanclo, id est sanctse Trinitali quse unus
reconciliavit
;

Deus
in

est,

pcr hoc mori non mereatur, propterconsortium tamen et participationem humanitatis nostrse, recte et convenienter poterit et debebit, si voluerit mori
pro
sunt
fratribus suis, qui

pacemque
et

inler nos et

Deum

sanenira

guine suo pius mediator

reformavit.

Ipse est

sacerdos a quo
hostia

per

quem

reconciliati
est

sumus, ipse
cui

ejusdem generis,
et

ejusdcm
:

qua

reconciliati

sumus, ipse
VI.

Deus

re-

secum naturse. Unde
inquit,

Apostolus

Decebat

conciliati
'

sumus.

enim,

eum propter quem omnia

et per

quem

CAPUT

omnia, qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per passionem consummare. Unde debuit per omnia fratribus assimilari, utmisericorsfieret el fidelis pontifex ad Deum, utrepropitiarel delicta populi(Hcbr. n, 10, 17). Dicens ergo debuit pcr omnia fratribus assimilari, non ita hoc
inlulit,

FitDeo condigna satisfactio per incarnationem. Postquam ergo per ipsum Dei et hominum mediatorem Christum Jesum, humana natura reddidit

Deo pretium, quod multo plus valebat, quam omnes homines quos ei abstulerat, videamus etiam nnnc

quomodo de contumacia
coptumtransgressus
rius rectum

et

contemptu, quo ejus praeSic

quod debuerit mori pro peccato sicut

alii

est, satisfaciat.

enim supe-

moriuntur, sed

solummodo

pro

misericordia

et

ordinem regise
ex

satisfactionis proposui-

participatione humanitatis nostrae.

mus,

ut

princeps expulsus et reconciHandus primum
regi
;

CAPUT
Congrua
et

V.
.

solveret

integro quod

ei

abstulerat, aut

decens redemptio naturce humance Intueamur vero nunc quam congrue et decentor
sequatur redcmptio humanoe naturae. Diximus superius

sequipollens
et

deinde procontemptu regise majeslatis

contumacise
ut

modum
est,

consideremus.

Hominem

Deus,

supra dictum

ex duabus naturis com:

quod humana natura debet primum Deo red dere quod ei abstulit, id est tot homines quot adcivitatsm suam reslaurandam vcl complcndam neccssarios esse disposuit, vel qued lanlumdem valeat. Dei crgo Filius, unus cum Patre Deus existens, nonne mclior esl quam non solum illi qui ad supernae
civitatis

posuil, id est ex spirituali et corporali

ex spirituali

D

secundum animam, cx corporali secundum carnem, qu83 de terrse limo facta est. Sed secundum aninam, quse et rationalis est et immortalis, factus est homo ad imaginem et similitudinem Dei secundum carnom vero, quse de terra facta cst, non factus est
;

aedificium

restaurandum erant necessarii,
et

ad similitudinem
aures, nec aliquod

Dei,

quia Deus nec oculos, uec
corporale habet, quo-

verum etiam omnes angeli
inquam, omnis creatursc

archangeli, imo

uni-

membrum

versa generaliter creatura totius mundi ? Crealor,

niam summus
quod
runt

et

incircumscriptus spiritus est. Et

nonnc

melior est omni

legitur in Psalmis:

Manus

tiue,

Domine,;

crcatura ? Dcus omnipotens qui omnia solo jussu
fccil, el, si pcrirent,

me et plasmavcrunt mc(Psal.
:

c\vin,7o): item-

solo jussu iu

momento omnia
valot

que

Oculi Domini supcrjustos et aures cjus in pre(Psal. xxxui, 16), et similia mulla.

reficerct,

nonne mclior

est et pius

omnibus

cescorum

Non

quae

fecil ?

Dum

crgo se obtulit in sacrificiuui Dco

simpliciter ad litteram sunt accipienda,

sed figura-

;

21 literintelligenda
:

TRACTATUS DE INCARNATIONE CHRISTI.
Littera

22
stulte voluit esse
est

enim

occidit, spiritus au-

A homo ?

Quia enim homo

Deus, miet

tem

vivijicat (II Cor.ui, 6). Alioquin el a!as
illo

Deus ha(Psal.

sericorditer

Deus
Hoc,

factus

homo.

Ilinc

beatus
et in

bebit, quia de

legitw : Lt asccndit supcr cheru-

Apostolus

:

inquit, scntitc in vobis

quod

bim

etvolavit.volavif. supcr
11).

pennas ventorum
ergo

Christo Jesu, qui,

cum

in

forma Dei

esset,

non

rapi-

xvn,
clicunt

Anihropomotpliitae

bseretici,

qui

nam
C).

arbiiratusesl essese (equalem Deo (Philipp. n,
dislincte

hominem sectradum corpus factum
legitur

od imaquia

Ecce quam
Christi

superbiam hominiset humi-

ginem Dei, aut oslendant hominem

volare,

litatem

nolavit.

Homo

enim per rapinam

Deus
tura,

volasse, aut

recognoscant faluitatem

conatus est Deo esse cequalis, et hoc arbilratus est
se per fruclus
vetiii

nimiae simplicilalis sua\ Sola ilaque rationalis crea-

comeslionem posse assequi
scrvi,

;

angelica scilicet atque humana, similitudinem
continei,

Christus aulem non rapina, sed natura ocqualis
fuit.

Deo

quamvis angelus non lcgatur factus ad imaginem Dei. Sic enim per Isaiam diciDei in se
tur
:

Homo cum

in

forma

imo Dei servus

esset,

Tu siynaculutnsimilitudinis, plenus sapienlia

superbe se voluit extollere ad similitudinem Dei : Christus vcro cum in forrna Dei esset, semetipsum
exinanivit formam servi accipiens ,in similitudinem

et pcrfcctus decore, in deliciis Paradisi Dei fuisti
(Ex,ech. xxvin, 13)
«

Quodbcatus Gregorius exponens:
p>

Notandutn, inquit, quod non ad simililudinem Dei

hominum factus, et habituinventusut homo(ibid.,l). Adam sine aliqua necessilate praeceptum Dei transgressus est,et obedienliamejus servare contcmpsit
Christus vero

factus, sed
in

signaeuhim simililudinis dicitur, ut quo eo subliiior est natura, eo in illo imago Dei subtiinsinuetur expressa.
»

dicens

:

Non veni

facere voluntatem
vi, 38),

lius vel similius

Similius ergo

meam,

sed ejus qui

me

misit (Joan.

per mul-

in

angelo qui nihil habet corporale sed solummodo

larum tribulationum difficultates et angustias, factus
est obediens Patri, servavitque irrefragabiliter ejus

spirilus est,

imago Dei
in

est

cxpressa,

quam

in

mine qui

corpus gestat torrestre, licet dicat

hoidem

obedientiam non ad tempus, sed usque ad morlem.

beatus Gregorius

Expositione Ezecliielis quod,
illius

ad compaialionem
spirilus qui
est

summi

et incircumscripti

Deus, eliam angeli corporei possunt

Nec ipsam jucundam aut suavcm vel honorabilem mortem, sed duram et ignominiosam, mortcm scilicet crucis. Unde et ipse haec omnia sciens et passioni propinquans,

dici. Seeuudum animam itaque homo faclus est ad imaginem Dei, et similis est angehs, imo aequalis secundum corpus vero inferior est angelis, testanle Psalmista qui ait .Vinuisti cum paulo minus ab angelis \Psal. vm,6). Adam itaque per rationalem sibi intellectum sibi a Deo datum, debuit cognoscere per superbiam conatus se»e minorem esse angelis
;
:

cum

discipulos,imo totum genus

commendans, oraret pro omnibus Ei pro eis, inquit, sanctifico meipsum, ut sint et ipsi santtificatiin veritate (Joan. xvn, 19). Ac si Pio eis offcro meipsum, qui plus valeo dicerel
Patri
:

humanum Dco

:

quam omnes homines quos
eis,

tibi

abstulerunt, qui pro

;

cum essem
sum,
et

Deus, Filius tuus unigenitus,
tibi

homo

esl superior

esse angelis,
serpenti

et

Deo

consimilis. Mulier
:

factus

usque ad mortem
eis oratio

obediens sum.

etenim
in

credens

dicenti

Scit Deus quod

Dirigatur ergo pro

quocunque die comcderitis ex eo aperientur oculi

conspectu tuo,et
fecit

mea sicut incensum in elevatio manuummearumixi cruce

veslri, et eritis sicut dii scientes

bonum

et

malum
Unde
et

(Gen.
suasit,

in, 4;,

ea intentione comedilet viro comedere
dii.

ut

pro eis sacrificium vespertinum (Psal. cxl, 2), dimissa omni peccati originalis macula, sint et

quia speravil quod futuii essent
:

ipse

Deus

Ecce, inquit,

Adam

quasi unus exnobis

factus est, sciens

quanta superbia

bonum et malum (ibid. xxn). Ecce quod homo de terrae limo factus
et

clamore valido et lacrymis offerens,exauditus estpro sua reverentia, peractoque sacrificio et satisfactione ad integrum
ipsi sanctifcati. Sic

ergo

:

Cum

completa

:

Consummatum
est,

est, inquit, et inclinato

conatur excellere angelos,
suo
!

par essc Deo creatori

capite emisit spiritum(Joan.\w, 30).
gis

Quodquema-

Unum

ergo idcmque cst vitium supcrbientis

angeli et superbienlis hominis.
Dei judicio
ille

Quamobrem

justo

memoria retinendum, non solummodo jugique ruminatione venerandum

mirandum

et

dulci

:

paiem culpam par pcena
et

sequilur, quia

de ccelo,
aliqua

hic ejiciiur de paradiso.

Sed illum

sine

spe

recuperalionis

lapsum credimus,

D

quamvis lcgalur Origenem

scripsisse

quod Salvator
quo-

sanguinem suum, qui majoris est pretii quam tota creatura quae Deus non est, Patri suo pro nobis recompensavit, sed etiam omnes homines, quos primus parens Deo abslulerat, ei ex integro reddidit
pcr virtutem ejusdem
sacrificii.

nosler, sicul pcrdilum li.unincm reparavit, ita

Dieit

enim aposto-

que post resurrectionem prolapsum angelum peracto
judicio libeiabil.

lus quia quictinque baptizati

Homo

vero qui

jam per

inedia-

in

morte ipsius baptizati
fides

sumusin Christo Jesu, sumus (liom. vi,3). Habet
unusquisque
fidelis

torem Jesum Cliristum solvit Deo quod
pretium
illud

ei abstulerat,

namque

Calholica quod

scilicet
ei

sanguinis ejus plus valentis

quam
con-

baptizatus

quod

abstuleral,

nunc superest

ut pro

liber; et plene

tumacia et superbia, qua contra eum lurauit, digne
ei salisfaciat.

omni peccalo originalis maculae sit mundatusatque purgatusejusdemque est meriti, cujus Adam antequam peccaret. Hic si aliquis quaerat quare, dimisso peccato originali, non
ab
dimiltitur,

Quaeergo dignior vel convenientior potest e?se satisfaclio pro contumacia hominis, qui superbe voluit
esse
similis Deo,

ejusdem

nec removelur, sed fixa retinetur pccna peccati, id est mors, banc quaestionem
in libro

quam

ut Filius Dei humiliter fiat

beatus Augustinus

De

libero

arbitrio

ita

:

.

;

23
solvit
:

HERMANNT
«

S.

MARTINI TORNAC. ABRATIS
in

24
privata, alios

Omr.is, inquit,

summa
fi.de

salulis

poetrae

A

nis sui
blica,

modo
ergo

vel qualilale, alios

puin

1'nlo est,

quia sine fide impossibile est placere l>co

alios diutina

pcvmtentia foie resuscitandos.

(Hebr.

xi, 6), et

justus ex
dicit

vivit
:

(Rom.i,

\*l). »

De

bis

omnibus moriis gcneribus anima
ei,

JEWatttem./W£s,sicut

Apostolus

sperandamm

baptistno

libeiaiur,

deposiio

veteri

homine,

substantia rerum,
(llebr. xi, I).

argumentum von apparentium
viderent Judaei atque Pagani
ultra

6i ergo

novus homo et FiliusDei perlavacrum reg enerationis efliciiur, ejusdemque mundiiiae et sanctiiaiis existens,
cujus
fuit

non propter Christiaruc iidci dilectionc-m,sed propler devilandam corporis morlem, omnes currerent cliam non vocati ad baplisrr.um, sicque iides proprium perderet mequoque baptizatos non
roori, utique

Adam aniequam
filios

peccaret.de bapiismo

egredilur. Quotquot
eis

potestatem

autem recepeiunt eum, dedit Dei fieri (Joan. i, 12). Mors tane non propier animae, sed

men

carnis retinelur,

ritum.

Cum

itaque duae sint mories, prima scilicet

propter carnis
veniant.

carnis et secuuda anima3,unde dicitur in Apocalypsi

morlem devilandam ad baptismum Yeniet autem lempus quando novissima
(I

Qui vicerit,non Urdeturamortesecunda(Apoc.xu,

inimica destruetur
scilicet.

Cor. xv, 26), in resurreclione

utramque incurrit primus homo, dum vetilum in pracsenti quidem mortem carJignum comedit
2)
;

Cum

iniegro

numero,

collectis

cmnibus
illius

:

qui

ad

complendam perfectionem

coeleslis

nis, in fuluro

vero mortem animsc, id est damnaid est carnis, duplse nostrse ojiposuit,

n

gloriosae civitalis

Jerusalem fuerint necessarii, daslolse albae,

tionem. Veniens autem Redemplor nosler, simplam

buntur singulis, non singula?, sed binse,
id

suam mortem,
et per

est perfecla

immorialitas

animse

et

corporis

eam nos ab ulraque

liberavit,

dum,per suam,
:

noslram destruxit, diccns pcr Osec propbelam mors ero mors tua (Ose. xm, 14), quamvis si diligenter consideremus, etiam in anima sola duae mortes invcnianlur,

nostrum induet incon uptionem, mortalenostrum induet immortatitatem. Deinde fiet sermo qui scriplus cst : Absorpta est mors in
sicque corruptibile
ct

vicloria
tes

(l

Cor. xv, 53, 54), rosque perpeiuo laelanerit

una

in

prsesenti, allera in

futuro.

videbimus quomodo

Deus omnia in omniVII.

Quando enim
rilur in eo

facit aliquis
;

criminale peccatum,

mo-

bus(ibid., 28).

Amen.

namque bealus Augustinus quod sicul vita corporis anima, ila vita animse Deus est. Egredienle anima morluum rcmanet corpus, et recedcnte Deo propter peccatum, morilur anima. Propter hanc mortem animse orabatDavid Ulumina oculos meos, ne un/juam obdormiam in morte, neguando dicat inimicusmcus: Pravalui adversus eum (Psa/. xii, 4, 5). Quandiu enim resistimus adversario et pugnamus contra eum, cujuscunque cnminis nobis lentationcs inferat, non morimur propler eas,
anima
dicit
:

CAPUT
Quomodo antiqui
Ecce ergo,
ratione

Patres, ante legcm,et post desideraverunt adventum incurnationis
fralres charissimi,
factus,
si

jam audivimus qua
est

Deus,homo
terrae
:

opcralus
placet,
el

salutem in

medio

nunc vero,

audiamus quoin

modo

antiqui Patres, ante

legem

sub lege

eum

^

credentes, ejus desideraverent adventum,

quomodo

cum lacrymis ut eum videient modo mysteriiim incai nationis
lis

suspiraverunt, quoejus et verbis et fac-

imo coronam nobis
prosviilui
et lascivo

et

salutem operantur.

Si

aulem

praenuniiaverunt. Si quis enim diligenler inspi-

nobis cedenlibus et deviclis, potuit dicere inimicus,

cere velit, quidquid nunc diximus de incarnationc

adversus eum, heu

!

ecce in corpore vivo
et Apostolus
:

mortua jacet anima. Unde
5).

Domini inantiquis Scripiuris reperirepoterit. Verum quia non omnia Scripluiae divinae testimonia facile
possunt replicari,
illud

Vidua, inquit, quai in deliciis est vivens
(l

Tim. v,
fit

Post

mortua est hancvero primam morlem animae
in futuro

cerle

quod Moyscs omnium

primum

quae

in

pratsenti, sequilur

secunda,

quoniam nisi hic per pccnitentiam resurgat, hinc excunlem recipit mors, id est danmalio aelerna. Pro
hac damnalioue
(Matth. xxn, 13).
dicilur in

quomoclo consonet his quaesupradictasunt In principio .inquil ,creavit Deus cazlum et terram (Gen. i, \), ccrli nomine coelestem
ponit, inspiciamus
:

crealuram,
id est

id

est

angelos

;

terrae vero,

lerrenam,

Evangelio
nisi hic

de reo

illo

bumanam

volens

inteliigi.

Quia vero non de

ministris a rege: Mittite

eum

in tenebras exteriores

angelis, sed

de homine referre proposuerat, coelo
:

Quoniam

quisque.per pec-

interim dimisso, addit

catum incurrens ctvcitatem mentis, decidat in lenebras inleriores cordis, illuc post mortem, non miltitur

D

vacua(ibid., u)
cieala,

:

id est

Terra autem erat inaniset humana natura, bene a Deo
prorsus inanis,
lolius

proloplasli

peccalo
ila

in

tenebras

extcriores
in

hajfcrni.

Per tenebras
incurrit

boni et vacua virlutibus

facta est, ut nihil in ea

ergo inleriores decidilur
per morlem pcccati

lenebras exleriores, quia

prioris dignitatis vel mundiliae inveniretur. Et tene-

infelix

anima morlem

brw erant supra faricm
cor humanum potesl Pravum est cor hominis
scet illud?
abyssi
(Jer.

abyssi\ibid.).
inlelligi,

Abyssinomine
:

damnalionis. Pro hac mortc Dominus dicit in Evangelio
:

Jcremia dicenle

Quicredit inmc, etiamsi mortuus fucrit,vi-

et inserutabile,
9).

quis coyno-

vet; et omnis qui vivit ct credit in me, nonmorie-

xvn,

Sicut

enim piofundum

iur in

wternum

[Joan.

xi,2.'>, "20).

Pro hujus
tres

priinre

nullus nostrum
sic cl

pcaetrare valel nec ad ejus

mortis, id esl

peccatorum diversitate,

mortui a

linem perlingere,
vel

humani cordis altiludinem,
facile

Domino
nws

resuscilali ieguntur in Evangelio, puella in

ingenium, aut versutias, non
cognoscere possumus.
Ita ut

dijudicare

cubiculo, juvenis exlra porlam, Lazarus quatnduain sepulcro, signilicantes peccatores

vel

quem
sit

nobis magis

pro crimi-

blandiri exterius conspicmnis,

ab co

nobis non-

: :

TRACTATUS DE INCARNATIONE CHRISTI.
numquam
potius

•26

eavendum

intorius,

dum

dolos vcl

A

quod clamabat

alter

adalterum,

ct

dicebant -.Sanc-

astutias ejus

non

intelliginras. Tenebrte
illud

ergo erant

tus, Saitctus,etc. (Isa. vi, X).

Quod enim futurum
esse

supra faeiem abyssi, quja post
toplasli

peccatum protaiua

prophetie praedixenmt, aposloli tactum
cavtMiint.

pnvdipro-

eorda Immana

divinae

cogniiionis

Sed tempore Dominicae

nalivitalis,

contexit ignorantia, ut etiam, relioto Creatore, deos
tasc crederent suaopera veligraeota, ncc curfacii, vel a quo facti essent homines. aliquis pene eomm

phelis

refriguerat,

jam ex majori parledefunctis, prophetiapime aposlolorum vero praedicatio necdum
voces,

intonuerat, sicque inter

medium

silentium

cognosceret. Etspirilus Dci fcrcbatur supcr aquas (Gen. i, i), per ora prophetarum qui, Spiritusancto
edocli, praenunliabaul peraquasbaptismatisredd.il-

inlercesserat. Anie adventum etiam Chrisli dictum fuerat. Notus in Judasa Deus,in Jsrael magnum

nomen

ejus (Psal. lxxv, 2)

;

eo autem adveniente,
habebat,
quia
tanta

dam
et

esse salutem generi

humano. Ecce quam bre-

nox insuo cursu medium
verat, ut nec ipsi

iter

viter descripsit,

per inanilatem et vacuitatem terrae per tenebras abyssi, ignoranliam totms mundi quae tanta erat, ut, exceptis paucis intra Judaeam
:

noctis et tencbrarum, idest ignorantkc caligoexcre-

Judasi

qui prophetas
sicut

legebant,
dicit

ncc gemiles

eum cognoscerent,

Joannes

hominibus vel prophetis, vix aliquis sciret curnatus fuerit. Sed cum tenubrac islac, jam per quinquemillia et

eo amplius annos

mundum

conlexissent, illud-

In mundo erat, et mundus per ipsum factusesl, et g mundus eum non cognovit:in propria venit,etsui cum non receperunt (Joan.i, 10, 11). In lantaergo

que tempus advenisset de quo

dicit

David

:

Tu ex-

tenebrarum densitate subita
venit

lux,

de ccelo refulgens,
et in

surgensDomine,misereberisSion, quia tempus miscrcndicjus, quia vcnit tempus (Psal.
est
c.i,

illuminare

his qui
ut

in tenebris

umbra
:

14):dixit

mortis

scdebant,

compleretur

illud Isaiae

Po-

Filius Dei,

lux?Nisi Deus:Fiat lux (Gen. i, 3). Quae Deus de Deo, lumende lumine quae erat quidem cum Patre, non facta, sed genita, et videhaista
;

tur
lu,

ab angelis, quos

claritatis suaeillustrabat

aspec-

sed ab hominibus videri non poterat,quia oculos eorum tenebrarum densitas operuerat. Nam nec caecus solem clarefulgentem videre potest, quoniam

tenebri.s, vidit lucem magnam, habitantibus in regione umbrce mortis, lux orta esteis (Isa. ix, 2). Hanc lucem significateliam quem singulis annis in vigilia Paschae ille cereus pulcherrimo more sancta Ecclesia novum facere et accendere consuevit. Unde et ipsi cereo inscribitur

pulus qui ambulabat in

quotus annus

sit

Dominicae Incarnationis, quatenus

non habet oculos quibuseumvideat. Non ergoculpa
solis est,
et

per hoc etiam pueri patenter inlelligant,

ad recor-

quod non videtur, sed culpa ceeci. Sic homines non poterant videre lucem illam praeci'

dalionem

eum

fieri

illis

novee lucis,

quae

de

coelo

in terra refulsit.

Nam

et ipsae

tenebrae

quae

tribus

puam, quia visum illum quo Deus videtur, amiserant. Erat ilaque lux ista apud Palrem, sed facta

diebus ante Pascharecoli jubentur, easdem tenebras

de quibus
pter
tria

loculi

sumus, significant

:

quas Christus
fiuut,

non
sed

erat, quia Filius

Dei nec

factus,

nec

creatus,

veniens illustravit. Et bene tribus diebus

pro-

tantum a

Patre est

genilus. Quia ergo

homo

infixus in limo profundi tantae altitudinis

lucem vi-

Fiat lux. Ac si diceQuoniam miser homo, tenebrarum caligine ret pressus, non potest videre lumen mihi coaevum et coaequale, id est Filium nieum, volo ut Filius mcus per quem omnia facta sunt, illi condescendcns, fiat tahs lux quam videre oculis corporeis possit, id est incarnelur et fiat homo. Ut quia homo non potest videre Deum, qui spiritus est, Deus fiat homo, et ah homine videatur ut homo, quatenus hominem

dere non poterat, dixit Deus
:

:

tempora quae ipsam lucem praecesserunt Primum tempus ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia. Ante leg^m a principio mundi,
ab

id est

Adam usque

ad Moysen

;

sub lege aMoyse

videndo

et

Deum hunc

esse recognoscendo, per viet

enim ipseDominus inEvangelio determinat dicens :Lex el prophctceusque ad Joanncm, et ex eo regnumDei evangelhatur(Luc. licet xvi, 16). Bene ergo etiam tempore gratiae, Christo, tenebrae durant, quia ab Abel jam nato justo usque ad passionem Christi, quantumcunque pie et juste viverenl sancti, morientes tamen in tenebras et in infernum ire cogebantur, licet nequausque ad Joannem,
sic

sionem

hominis paulatim redeat

ascendat

ad
Ver-

quam igne

vel

tormentis

sicut

impii punirentur.

visionem Dei, Et facta est lux

(ibid.), id est

D

bum
nox

caro factum est (Joan.

i,

14).

Hinc estquod sancta Ecclesia, quamvis probatissimi Palresante Christum fuerint, de nullo tamen eorum

Dum
in

medium silentium tenerent omnia, et suo cursu medium itcr haberet omnipotens
ergo

scrmo Dei de ccelisaregalibus sedibus venit (Sap. xvin, 14). Hoclicetde vindiclaDeiquaefaclaest media nocte in yEgypto, quando omnia primogenita occisa sunt, dictum sit, tamen etiam de incarnatione Domini convenienter
intelligitur.

diem agcre consuevit solemnem, excepto sancto Joanne septemque fratribus Baptisma, et Innocentibus, Machabaeis quia omnes pariter ducebantur ad inqui priusquam Christus pateretur morlui sunt,
;

Duae quippe voces in

mundo

sonuerunt, primo vox prophelarum

venlu-

rum Chrislum pracdicentium, secundo vox apostolo-

rum eum venisse clamantium. Quas duas voces
significahant duo seraphim

Quandoenim festum alicujus sancti colimus, congaudemus ei utique et Deum collaudamus de eo quod animam ejus eductam de corpore levaveritad ccelum. Quorum aulem animae ducebantur ad infernum, quomododeeis fietso)emnitas?Quibus magis videturcompatiendum quam congaudendum.
fernum.

de quibus

dicit

Isaias

Postquam autem Christo ad inferos descendenle,

: ,

:

27

HERMANNI
el eriucti

S.

MARTINI TORNAC. AB3ATIS
vidit

23
Dei, alteram hominis dixe-

populus sanclorum qui ambulabat

in lenobris,

A

hacreticos, qui alleram

lucem magnam,
forli et

sunt a

Domino

in

manu
illud

runt <sse pers< nam.
spere et

Ponit

crgo:Fuctum
si

est
:

ve-

brachio exlenlo, statim impletum est
:

mane
ex

dies unus, ac
sit

dixissel aplius

Li-

Aposioli

Quoniam
lucet
(l

tenebrce transierunt, ct

lumen

cct Christus passus
tis,

ac

mortuus non ex divinitaresurrexit autera

verumjam
Haec
sa>

Joan. n,

8).

sed

humanitatis nalura,

tria

lempora

significant etiam

illm tres

mis-

per Deitatis potentiam, non tamen

ex duabus

pcr;

quas

in prsesenti

NatalisDominici die celebraluri
in nocte significal

sonis conslare dicendus est, sed ex duabus naturis

sumus. Prima cnim missa
ante legcm,

tcmpus

nec
et et

in

eo Deus esl ab homineseparandus, quiaDeus
estdies, id est unus est Chrislus.

quando, exccplis paucis patriarchis, nox ignorantiac contegebat fidem vel agnitionem
Dominicae incarnationis. Secunda

homo unus
congrue

Unde

sancti

Palres

inslituerunl ut

sanguis

missa aurora apin psal-

parente signilicat tcmpus sub Iege, quando

mis

et

prophetis, rcmota

ex

parte

magna
solis.

priori

nunquam de vino puro consecretur, sed semper in calice cum vino aqua misceatur per vinum divinitalem, per aquam vero
Christi in sacrificium allaris
;

nocte, incipit apparcrc fulgor nascituri

Tertia

intelligi volentes Christi

humanitatem.
VIII.

vcro missa

in

dic

designat tempus graliac, quando

CAPUT

exorlum
et
tiavit,

est in tenebris

lumen

rectis

corde.

Dndc

De bcataMariadestinataabceterno,ut ad exsecutioHis vcro de Christi nativilalf, passione ac resurrectione,
prselibatis,

angclusqui

camdem

nativitatem

pastoribus nun-

cum

lucis clat itale apparuil,

quod nunquam

anlea legiiur conligisse, insinuans
ncbras
spiculo

jam

priores te-

nostraque rcdemptione

novi solis penitus effugandas esse.
et facta

Moyse rursus post operalionem sex dierum de
breviter a
in

Postquam ergodixitDcus: Fiat lux,
(Gen.
i,

cstlux

labernaculo

quo requievit,

id est,

dc bealissima

3),

recte subjungilur

:

Et vidit Deus lucem
{ibid. 4).

matre

quodessetbona,etdivisitlucem a tenebris
Videre Dci
et

approbare

et

laudare est

Vidit ergo

ejus domina nostra sancia Maria, dignam memoria protulit sentenliam dicens Plantaverat aulem Dominus paradisum voluptatis a principio, in
:

lucem quod
quidquid
ille

esset bona, id est placuit

ei et

laudavit

verus sol faciebat, dicens

super

eum

quo posuit hominem quem formaverat(Gen. h, 8). Hoc si solummodo de illo paradiso in quo positus
est

in Jordane haptizatum vel

inmonte transfiguratum

Adam
non

ad litteram dirtum intclligatur, mirum
a principio
plantatus esse

vi-

Hic est Filiusmeus dilectus inquo milii complacui
(Matlh.

delur

quomodo

dicatur.

m,

17, 17, 5). Et divisit

lucem a tenebris

Nam

in principio,

sed die terlio jubente

Deo

(Gen.

i,

4),dicensei: Sede a dextris meis, donec
inimicos tuos, scabellum
A).

Protulit terra herbam viventem, lignumque faciens

ponam

pedum iuorum Q
hic
intelligere
lucis cl ipsi

fructum(Gen.

i,

P2). Si

ergo

die lertio

primitus

(Psal.cw,

Vel lucem possumus

facta> sunt arbores,

quomodo
Sed

a principio

paradisus

aposlolos ejus, qui participalione
facti

verae

iste plantatus dicatur ?

sunt lux,

sicut eis

dicitur a

Domino: Vos

estis

nostra dictum

intelligatur,

si figurate de domina omnis quaestio solvitur.

lux mundi(Matth.
cens eis
:

v, 14).

Hos

divisit a tenebris di-

Planlaveral enim
et

eam revera Dominus

a prmcipio,
:

De mundo non

estis,

sed ego clegi vos de
xv, 19).

cum ab

ipso Filio ejus in

Evangelio dicatur

Om-

mundo, propterea oditvos mundus (Joan.
Etalibi: Veniseparare
et filiam

nis planlalio
tis
illa

quamnonplantavit Pater meus
stabilita

ca?,tes-

hominem adversus patrem,
etc.

eradicabitur (Matth. xv, 13), liquei profecto quod

adversus matrem,

(Matth. x, 35). Ap~

quam

plautavit, tixe et altius

eradicari
a prin-

pcUuvitquclucemdicmettenebrasnoctem{Gen.\,%). Diem se nominari Dominus designat dicens Apostolis
:

non potest. Plantaverat e^go eam Dominus
cipio, qula.

Nonne duodecim sunt

horce

cliei ?

(Joan.

xi,

ab ceterno ordinata erat

Antequamquidquam facereta principio, et ex antiquis antequam t er,

9.)

Quia videlicet ipse dies duodecim

habebat apo-

quoque dies vocantur, dicenle psalmo Dies dici eructat verbum (Psal. xvm, 3), el ilem Dies forma bun tur ct nemo in eis (Psa l .cxxxvin
stolos. Apostoli
: :

ra fierct iProv. viu, 22) immobiliier in prseseientia sua Deus proposuerat et diffinierat per cjus fructum
;

reparare

genushumanum.

Paradisum autem eam

saepe vocat sancta Kcclesia,

cum
:

in ejus

laude

illud

16).

Noctem
:

et

lcnebras vocari impios, nullus igno-

D

Cantici canlicorum decantat

i-missiones tutr,

pa-

rat. Statira

vcro

de

passionc ejus

subditur

:

Fai,

radisus

malorum punicorum eum pomorum
iv,

fructi-

ctumque

est vespereet
et

mane

dies

unus(Gen.
et
:

5).

bus {Cant.

13). Paradisus

namque, locus delicia-

Per vesperc

mane,

intelligi

passionem

resur-

rum

interpretatur.El quismagislocusdeliciarum in-

rectionem David breviter ostendit, dicens
(Psal. xxix, 6), scilicet apostolis, qui,
liente Iristati,

Ad

vc-

telligi polest

sperum demorabitur fletus,etadmatutinum

lcelitia

et deliciaB

Christo

pa-

resurgcnte vero sunl helali. El
:

sub

quam veuter ille in ipjo panis angelorum eorum novera mensibus reconriitus mansil? Planlaverat itaque Dominus Deus paradisum voluptatis a principio, in qitoposuithominem quem
formaverat,
pio, in
et
id est

Elevatiomanuummearum sacriftcium vesperlintim (Psal. cxl, 2). Nolandum auleni quam congrue nolucrit dicere, Factum est vespere et manc dicsprimus, sicut dicit de consequenlibus,
persona
(llnisli

paraverataulara regiain a princiFilium suum, coa^qualem sibi

qua poneret

cooeternum,

cum homincm formaverat. Sed quocui

modo

plantaveral et qualem plantaverat hunc paranulla

sed dies unus (Gen.

I,

5),

quod multum

valt

t

eontia

disum?Plane talem,

deesset

voluptaiis

2.)

TRACTATCS DE IXCARNATIONE
Cum
enim
vnlt rex aliquis dives sibi aedificare
el

CHRISTI.
iv,
l).

30

causa.

A

fortium (Cant.

Collum

intor raput et

corpus

aalsm, in qaa fessa^ requiescere
babitare, eiigit

freqacntias velil
id est

medium

est,

rajiutque jungit corpori. Colium ergo

utique

ompetentem locum,
lioi

sanctse Ecclesiae competenter
gitur, qiue inter

aquis irriguum, arboribua eonsitum, locorum natura

Deum

et

domina nostra intellihomines mcdiatrix existens,
genuit,
quasi caput

munilum, nemori contiguum,
circumseplum.
Videanuis
si

torum abundantia

duni Dei

Verbum incarnatum

corpori, Christum
aliquid ex hisdefuit
illi

Ecclesiae, divinitatem
Iloec sicut turris
ille

humanitati

coelesti aalse,

nostrae conjunxit.
dicitur, quia

David constructa
et munivit,

domina

1

nostra?.

Aquis

fuit

iiriguus iste paradisus,

hanc rex David

manufortis contra

quia [oiis ascendebat de terra irrigans universam sa-

Nabucliodonosor regem Babylonis erexit
in

pcrficicm terraj (Gen. n,

6).

Et paulopost: Et fluvius

hanc contra eum pugnaturus
:

intravit, sicut

in

egrediebatur dc loco voluptatis ad irrigandum paradisunt, qui indc dividitur in
40). Quis

quatuor capita
iste

(ibid.,

est iste fons, sive fluvius qui

egrediebatur

Intravit Jesusinquoddamcastellum Luc. x, 38). Ex hac caslellum illud expugnavit, ad quod invadendum praemiltens milites suos, dicit
i

Evangelio dicilur

de loco voluplatis? Nimirum
Isaias
:

est

de quo

dicit

eis
tis

:

Ite in

castellum quod contra vos

est, et

invenie-

domui David, in ablutionem peccatoriset menstruatee (Zach.wu, 1).
In die illaerit fons patens
[ste

asinarn, id estnaturam
b >' lonis
.

humanam aUigatamo.

rege

B

egredietur de loco vo.uptatis, de utero scilicel

Ex hac

^

Solvite etadducite mihi(Matth. xxi, 2)

turre fortem illum devicit, qui, in pace eateflu-

sanctae Mariae irrigans universam superficiem terrae,
id
esl

nus atrium suum custodiens, sedebat in medio

sanctse Ecclesiae

peccatores abluens, justos
:

minum suorum
c(jo

tesle Isaia et dicehat
sic

:

Sicut colli-

dulci potu rehViens, juxla illud

Supcr aguam
:

reInc-

gunturovaquai derelicta sunt,

universam terram

fcctionis cducavit vic (1'sal. xxn, 2); et item
,

congregavi: et non fuit qui moveret pennam, et

briabuntur ab ubertate domus tuaj ettorrente voluptatis tu(r potabis eos (Psal. xxxv, ?). Qni inde
dividitur in quatuor capita, qnia unicuique

aperirct os et ganniret (Isa. x, 14). Ex huc
turre

inquam

egrediens
(I

ille

verus David, rufus et pulcher
:

evangese dicere

aspcctu

Reg. xvi, \i)

Rufus propter aspersioncm
filiis

listarum

divisit,

quid

vel

quantum de

sanguinis de latere vel peclibus ac manibus defluentis
:

deberet. Et vide

quam

mirabiliter eliam ijisos evan:

Pulcher aspectu, quia speciosus forma prae
(Psal.

gelistas exprimit et determinat

iSomen uni Phison,

hominum
percussit,

xuv,
in

3).

Golialh

superbum

in fronte

ipseestqui circuit
scitur

aurum
ii,
,

;

et

(Gen.

11, 12).
et

optimum est Quia aurum pretiosius est cmniterrcu illius

omncm aurum

terram. Hevilath, ubi na-

prostratumque gladio proprio

interficiens,
et

universa arma ejus

quibus confidebat abstuht,

spolia ejus distribuit. Sicque victor ad milites suos

bus

metallis

divinitas

Christi

pretiosior

est

p

cum triumpho

rediens

:

Confidite,
:

ait,

ego vicimun-

humanitate, non incongrue per Phison, qui

circuit

dum

(Joan. xvi, 33); et

Nunc princeps mundi hujus

terram

in

qua nascituraurum,intelligimus Joannem,
Et

ejicietur foras (Joan. xit, 31). Haec itaque turris aedificata est

qui allius cacteris de divinilate Christi contemplatus
est et locutus.

cum

suis propugnaculis, virlutibus scilicet

nomen

fluvio

secundo Gehon; ipse
JEthiopice (ibid.,\3).

principalibus, vel donis Spiritus sancti protegenlibus

est qui circuil

omnem terram
iEihiojiiam

eam,
tibi

sicut ei

per Gabrielem dicitur
tc, et

:

Spiritus san-

Mallhaeum
esse,

in

ad praedicandum missum

ctus superveniet in

virtus A Ifissimi obumbrabit

vertisse, ibique

eamque praedicando circuisse et ad tidem conpassum fuisse legimus. Ideoque per

(Luc.

i,

35j. Mille clypei pendent cx ea, oninis
iv, 4).

armatura fortium (Cant.
tam
fuisse

Per millenarium qui

Gehon, rccte ipse designatur.
tertii Tygris, ipse vadit

Nomen

vero fluminis
(ibid., 14).

perfectus est numerus, significatur universis refervirtutibus
:

contra Assyrios

unde

et

ab angelo recte

Lucam
stum

nalione

Syrum

fuisse legimus, qui

ad Chricontra

Gratia plcna dicitur (Luc.
confirmatur
quia

con.versus, vadit contra Assyrios,
scrihit

dum

errorem paternum

Evangelium, ideoque per

i, 28). Quod eliam tunc cum dicitur, omnis armatura fortium, videlicet omnes virtutes, quibus fortes, id est

Tygrim polest designari. Fluvius autem quartus ipse est Euphrates (ibid.), qui circuit Babyloniam et Alexandriam in qua Marcus praedicavit et Evangelium scripsit, atque passus est
:

sancti viri singuli

ab angelis Dei dono muniti fue-

rant, ista sola universaliter in se suspensas et quasi

D

insertas et infixas habuit.

Quis autem cogitare vel
anpelicae cohortcs, ad
ei
:

et

ideo non incon-

sestimare sufliciat,

quomodo

grue per F.ujihratem potest idem Marcus designari.
Paradisus ergo iste,
id
est

obsequium
unile
et

ejus

deputatae,

assisterent

jugiter,
inquit,

Dei Genitrix

hortus

in

eodem Cantico

En lectulum,

conclusus, fons siqnatus. puteus aquarum viventium
(Cant.
florcs
iv,

12,15),

quam
et

sicut dies verni

circumdant
l, 8);

rosarum

et lilia

convallium (Eccli.

qme

Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel, omnes tenentes gladios et ad bella doctissimi (Cant. iii, 7). Quis enim lectuli nomine convcnientius,

sicut

cinnamomum
inquam
isle,

balsamum aromatizans suaforti polleat

quam

ille

venlcr designatur? In quo verus
scilicet

ille

vissimo jugiter flagrat odore(Eccli.\xiv, 20). Paradisus

Salomon, rex

pacificus, cujus

vultum desi-

videamus uuam
:

muni-

derat universa terra,
requievit, et jtosiea

novem mensibus

dulciter jacens

tione. Dicitur in

amoris Canlico

Sicut turris David

deeo tanquam de thalamo sponfortes

collum tuam
suis
;

,

(jua; cedificata est

cum

propugnaculis

sus processit.

Hunc leclulum sexaginta

am-

mille clypei pendent ex ea, omnis armatura

biunt ex fortissimis Israel, quia non minores angeli,

31

1JERM.\.V\T S.
et infinitse

MARTINI TORNAC. ABBATIS

32

sed sexaginta, id est perfcctae

supremascrvi-

A

futura

direretur,

ancillam ejus se vocavit
fiat

dicens

:

rum viriulum

ot

potcslatum legiones ad ejus

Vxce ancilla Domini,

mihi secundum verbum

tium directae, assidue illam circumdant et ambiunt, quatcnus et ei aliquid praecipieoti sine mora obediant,
et

tuum mbus
ejus

(Luc.

i,

J8). Et in cantico suo, postpositis

om-

aliis vii tutibus,

Quia respexit,

inquit,

humili-

appropinquantes

forte

adversarios

illico

tatem ancillw siue

tibid., 48).

Cum

ergo ctin anima

procul ab ea rcpellant.

Deus

spiritualiter habitaverit propter

incompa-

Hunc

itaquc paradisum voluplalis a principio

planlavit, in
id est Filium

Deus quo posuil homincm qucm formavit.
sibi

rabilein humililaiem, ct in

carne corporalilerpropler

suum

coaeternum Verbum, carncm

susceptam humanitatcm, non video quae ralio obsistat, ut non magis ipsa lectulus Salomonis appelletur,

factum, beatac Virginis alvo coadunavit.

Ut opera-

quam
si

quilibet alius

sanclae

Ecclesice

fidelis.

retur, inquit, et custodiret illum (Gen. n, 15). Quid operarclur, Isaias aperit dicens Ut faciat opus
:

Quod

aliquis

dicere velit, suflkere
et

posse
vel

expoinsoli-

sitionem

anliquorum Patrum

novam

peregrinum est opus ejus ab eo (Isa. Quid enim tam alienum est Dco, quam vagire et femineo lacte nutriri? Quid Dco tam peregrinum, quam mori? Opus illud prospiciens HabaJ3 cuc, Domine, inquit, audivi auditum taum, ct ti,

suum

xxviii, 21).

tam superaddi non debere, respondemus juxta illam Huth Moabitidis sententiam, quae paupertale opSi jubes, pressa loquilur ad Noemi socrum suam :idam in agrum et colligam spicas remunentes V
:

post lerga

metcntium diuth.

n, 3).

mui; consideravi opera tua, et cxpavi(Habac. i, 5). De hoc opere, rursum dicit Dominus ipsc pcrlsaiam
:

CAPUT

IX.

Obstupescite et admiramini (Isa. xxix, J),quiaopus ego operor in diebus vcstris, quod nemo credet,
(

Idem locus S. Scriptura; potest exponi variis modis. Iterum de beata Yirgine Maria, magnus illius

encomiastes.

cum

enarrabitur. Hinc ipse Isaias

quis credidit auditui nostro, et

Domine, inquit, brachium Domini
:

Sic ergo el nos colligimus spicas quae mctentium

cuirevelatum est?(Isa.
quia

liii.)

Hoc autem opus ex quo
Dcus, cocpit opcrari,

manus

rcliquerunt,

imitantes

illud Laiae

:

Et

erit
5).

in ventre matris incarnatus est

sicut colligens spicas in valle

Raphaim
et
:

(Isa.

xvn,

nimirum ideo liomo

factus cst, ul

hominem

re-

Mcssorcs namque sancli Patres
fuerunt, quibus a

doclores Ecclesise

dimeret.
positione

Quod vcro
non

dicitur, et custodiret

eum, ex-

Domino

dicitur

Rogate ergo do-

indigct,

quoniam
et

et

prius
in

quam

in

minum i7iessis
(Matth.
vos
ix, 38i.

ut mittat operarios in
Et aiibi
:

messcm saam
quoniam
praeventi,

bcata
fuit, et

Virgine

incarnaretur,

cum

ea clausus
in

Ego misi vos metere, quod
bre-

postquam cx ea natus

est,

semper eam

non

laborastis (Joan. iv, 38). Qui

omni

sanctitalc et munJilia servavit, quae

ves dies hominis sunt, morte ulique

non

C

totum agrum metere,
Testamenti

id

Gaudia matris habens cum virginitatis honore, Hec primam similem visa est,nec habere sequentem.
Nulla vero lingua diccrc, nulla mens
cogilare quanta
divini

Scripturam
spicas

non omnem Veteris exponere poluerunt sed
est
,

multas nobis

colligendas, id est plures senintclligendas
velit

dum Dcum

in

potest cxamoris dulccdine flagraret, ulcro clausum porlarel. Cum enim
et in

tentias aliter atque aliter

reliquerunt.

Qua
dere,
fuit

si

nos

perscruiantes

aliquis

reprehencujus

videat ne
:

non

sit

ejusdem
operi

bouilatis,

David qui solummodo pcr speculum

cenigmatc
dcvotione

Booz

qui

cam

coepto

persislere exhorei

Deum
dicat:

conlcmplabatur, cx

magna tamen

tans, proecepit pucris suis ne quis
set,

molestus es-

multitudo dulcedinis tu(e,Domine! (Psal. xxx, 20.) Quid sentiendum est de ea, in qua lanto tempore habilavit plenitudo diviuilatis
corporaliter?

Quam magna

imo de suis manipulis ei projicerent, et ex industria remanere permilterent. ul absque rubore colligcret. Sicque ipsa usque ad vesperam colligens
el trcs

Depromebat revcra

in ca,

sicut

dicit

quae

collegerat

virga cxcuticns, invenit hordei
insinuans, ut
si

quidam sapiens, univcrsarum copia virtutum cocleslem quamdam et ineffabilcm harmoniam, quia sine
suavis modulationis.spirituali cantilena, non cst crc-

modios, pcr hoc typice nobis

quid forle mcmoria dignum in Scriptura sacra nos
intellcxisse

scnserimus, protinus virga, id est recii-

dcndum

vcl una

hora

Deum

autem miretur quod eam Salomonis significari posse diierim, quia et beatus Augustinus in libro De doctrina Christiana dicit,
nihil obcssc,

ea mansissc. Ncino j) ludine subtilis examinis, illud diligenter discutere per paradisum vcl lectulum sludeamus ne forle diclis anliquorum Patrum
in
,

imo eliam prodesse si cadcm scnlenlia divcrsis modis intelligatur tanlum ut a calholico
;

quantulumcunquc contraire iuvenialur. Sed polius ad mcnsurum trium modiorum, id est fidem sancUo Trinitatis operationemque trium virlutum lidei,
,

spei et charilatis cocrccatur.

Hoc quoque quod eacolleclionem. pr»-

sensu

el dilcctione

Dei ct proximi

non

rcccdalur.

dem Rulh pcr ipsam spicarum
dicti

Cum

crgo

per leclulum Salomonis sanctam Ecclc-

Booz

familiaritatcm adepta, et

posimodum
slirpe

ei

siam figurari nullus cootradicat, quia in ea Dominus rcquicscit juxta illud Super quem reguieseet spiri:

conjugali

thoro

lcgitime sociata, ad tantum honomeruit, ut

rem peningcre
hortatur quod,

ex

ipsius
,

ipse

meusfnisisuper humilem etquictum ei trementcm scrmoncs mcos (Isa. lxvi, 2). Si, inquam, super humilcm ipse requiescil, quis humilior ca
tus
invcniri potcst ?

DotiHtHis Jesus Christus
si

doscentlcrit

mystice nos
imitari stu-

ejus actus spirilaliter

dcamus, nos

quoqtte

per eos ad Domini dilectioergo, 61 dixi. roproheudi

Quoe

cum ab angelo mater Domini

nem porducemur. Nemo

:

.

3;
debet,
aliter
si

1IIACTATUS DK IV:
aliquam
Yeteris
in

\li\
tii

VNOMet

CIIRISTI.

u
Eeelesiaa

Testarocnli

senteuli&m

A

rauca, plumis hispida. Hinc et quod ipsam priu-

exponat quam

antiqnis imeniat, lanlum ut
ct ipsi

eipalem

primam columnam
teriio

permisit
ut post

nihil cis
tiqni

contraiium intermisceat, qnia

an-

Pelrum apoatolum se

negaodo cadere,

doctores non uno

eodemque modo eamdem
:

cesom resurgeos, diaceret rafirmia cadentibus con.•ndere dicens ei Et tu aliquando convcrsus, Cfnfirma fratrestuo*(Luc. xxu, 32). Quunwbrem rc:

sententiam

gustinus exponens

semper exposueront. Beatus enim AuQui cmittis fontcs illara versum

in convatlibus, inter

medium montium pcrtransinomineibi
inlelli-

linquet, inquit
el adluvrebit

homopatrcm suum

ct

matrem suam,
:

bunt nt/wnPsal. gendos dicit apostolos. Bealus aulem Gregorius longe post, in UomWia Anno quintodecimo e\usdcm vermentiooem faciens, nomine montium intelligendos
«licit

cui, IU).muntium

uxori sua>,ct cruntduo in carne una (Gcn. 11, 2i). Quod aposlolus cxponens Sacramcntum, inquit, hoc magnum est ; cgo autem dico
in Christo ct in Ecclcsia (Ephcs. v,

superbos, convallium vero humiles. Et
sit

cum

patrem suum
slirpe

mulla distantia
ter
tit

inter

superbos
allori

et

apostolos, neu-

Ipse enim matrem, id est Synagogam, decujus secundum carnem natus fuerat relinquens,
3-2).

et

tamen horum doelorum
quia per ulrumque
loquitur
;

conlrarius exsti-

adhaesit uxori suae, sanctoe scilicet Ecclesioe

;

et sunt

et

in

ulroque Spirilus san-

duo in carne una, sponsus

et sponsa, caput et cor-

modo, tamen ex et licet diverso proximorum menlibus oedificationem oper.itur. Si ergo nos quoque creationem terrae, ad humana? nalurse referamus, minime r. erealionem exinde reprebendendi sumus. Nam ipsa quoque
ctus

g

pus,

Cbrislus

ct

Ecclesia. Ha:c

aulem coadunatio
illo

utriusque ore in

facla est
est in

in glorioso et

nobilissimo

thalamo, id

adventum ipse Deus serpenti maledicto comminando, pronuntiat ita
dicens Inimicitias ponam inter te et mulierem,et scmcn tuum et semen illius. Ipsa conleret caput tuum, et tu insiditberis calcaneo illius. C&pui enira
:

beatae

Virginis utero, cujus

creatio primi bominis, secundo bomini, id est Christo, in

multis

locis convenienter polest

aptari. Ille

enim factus

est sexta die, isle vero sexta aetate. llle

serpenlis
coelo, et
:

superbia

esl,

quia

et ipse

ejectus

est

de

non de
illius

nihilo, sed

de limo

terrae faclus est

;

isle

de

carne Virginis

in ejus

ventre a

Deo

forn.alus est.De
;

costa dormientis,
in

aedificavit

Deus mulicrem

de

istius latere

cruce mortui protluxit sanguis

et

aposInitium omnis peccati superbia (Eccli.x,l5). Hccautem caput, id est superbiam ipsa valde contrivit et per se etper semen suum,id estFilium suum:
tolo

hominera

ejecit de paradiso, dicente

aqua, quibus duobus sedificalur Ecclesia,
quis aqua

quia nisi

baptismatis renalus,
ei

et

sanguinis Christi

per se quidem.cumdicit, ecce ancilla Domini(Luc. i, 38) per filium vero suum, qui cum Deus esset,
;

perceptione
Ecclesise

conjunclus

fuerit

nec Christi

nec
_,

membrum,
et

vel filium se appellare poterit.

De Adara
nascimur.

Evae omnes secundum carnem
et Ecclesia

nasci-

mur, de Cbristo

omnes

spiritualiter re-

ad Verum de Adam et Eva ista sufficiant, nunc vero adhuc de Noe quomodo passionem Dominicam prsesignaverit, unum exemplum ponamus, et sic sermonem finiamus. mortem
(Plulipp. u, 8).

humiliavit semetipsum factus obediens usque

Jam vero

ipsa verba

qu» de Eva Adam

dixit con-

CAPUT X.
Quomodo nudus Noc passionem
Christi figuraverit

sideremus. Hoc nunc, inquit, os ex ossibus mcis.et
caro de carne
clesice,

mea

(Gen. n, 23).Perossa fo'tes Ec-

per carncm debiles intelligunlur. Dominus

Plantavit, inquit, Noe vineam, et bibens vinum inebriatus esl et nudatus in tabcrnaculo suo (Gen.
ix, 21).

itaque

ostendens infirmos
despici

quosque

in

Ecclesia a

Per Noc inhocloco personam Domini

intelli-

non debere, cum praemisisset per Adam hoc nunc os ex ossibus meis, subjecit et caro de carne mea. Os ex ossibus Christi intelligi possunt
fortibus

gimusyquiplantavitvineamypopulum scihcet Judaii cum de quo in psalmo dicitur Vineam de JEgypto
:

quibus dicitur

:

Noiite timere eos qui occidunt cor-

pus (Matth.
dicilur
:

x,

28); caro vero infirmiores, quibus

Cum

persecuti vos fuerint in civitate una,
:

eam (Psal. Vinea fucta est dilecto in cornu, in loco uberi, et exspectavi ut faceret uvas.et fecit labruscas (Isai. v, 1,2). Per vinum
lxxix,
9).

transtulisti, ejecisti gentes et plantasli

De hac

et Isaias

:

fugite in aliam (ibid. 23). Ossibus dicilur

Nolite

quod Noe

bibit, intelligimus

porlare sacculumneque

peramneque calceamenta (Luc. x, 4). Carni dicitur Sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram (Luc. xxu,36).Et cum de eo Paulus dicat Qui proposito sibi gaudio
: :

^

dilectionem

quam Do
enim

nrinus ad

populum Judaic cum
eis

habuit. Licet

tolum
cialius
lio
:

mundum
pro

sanguine suo redemerit, tamen spese venisse teslatur, dicens in Evangenisi

sustinuit crucem,confusione contempta (llebr.xu)
carni

Non sum missus domus Israel (Matth.

xv,

21).

ad oves quce perierunt Hoc autem vinum

tamen, id est intirmioribus compatiens,
timore
pressi

et

ne
:

tantae fortitudinis fuit, ut bibens illud inebriatus sit.

subiianco

desperarent

exbortans

Trislis est, inquit,

anima mca usque ad mortem
el
:

Quod Apostolus exponens: Propter nimiam, inquit, cliaritatem suam qua dilexit nos Deus (Ephes. u,
misit in similitudinem carnis peccali (fltwn. vin, 3). Sicul enim ebrius sensu perdito non considerat quid faciat, sic et Dominus
4).

(Matth. xxvi, 38);

Pater,

si

possibile estjrans-

Filium

suum

eat amecalixisle(ibid.,'3 lJ).Xe ergo infirmidesperent, sese eis sociat dicens
:

Et caro de carne mea.
avi se comparat,quae

Gallinae etiam
pullis suis

magis quara

alii

propter nimiam

vim

dilectionis, fecit

quod nunper-

plus omnibus avibus compatiens, voce

quam eum

aliquis credidisset

facturum, nec

:

3o

IIERMANM
de fcmina,

S.

MWITIM

tfORNAC. ABBATIS

36
XI.

tinere videbatur ad majeslalis ejus
faceret, nasci videlicet

cxcellenliani ut

A

CAPUT

lacte ejus ali, cose<l

laphis caedi, exspui, crucifigi et mori;

baec

om-

Auctor vertit scrmonem suum ad beatam Virginem, quam deprccatur ut misericordice matrem.
Est enim revera mater
cavit
esset
illa illa

nia quasi ebrius peitulit. i\e cui autem incredihilc videatur, quod Noe ebrium fi^urarn Domini gestare

de qua dicitur

:

Et vo-

diximus, considerei quod per David dicitur: Et cxcitatus est

Adam nomen uxoris su(e Eva eo quod mater omnium viventium (Gen. 111, 2o). Eva quippe
:

tanquam dormiens Dominus, tanquam
( :

recte dicitur mater morienlium, quia per illius

potens crapulal us a vino Psal. wu^j.Dichur cXmn Fortis et ut mors dileclio in amoris Canlico
(Cant. vui, 6). Crapulatus ergo a vino, id est nimietate dileclionis erga nos flagrans, nudatus est. in tabernaculo suo, quia in populo Judaico qui proprie
tabernaculura
et

culpam omncs senleniiam mortis incurrimus ha?c est aulem mater vivenlium, quia per istam omnes vitam perditara recepimus. Sequentes enim ApostoSicut in Adam omnes moriuntur,ita omnes vivificabuntur (/. Cor. xv,22), Sicet nos de gloriosa matre ejus dicere possumus ut per Evam omnes morimur, ita per Mariam omnes vivificamur. Paradisi namque porta per Evam cunctis clausa est, et per Mariam virginem iterum patelacta est. De hac revera a Domino dictura conFaciamus ei adjutorium venienter potest intelligi

lum dicentem

:

et in Christo

domus

ejus esse debuit, exhonoratus

:

et consputus, et etiam corporaliler a Pilati militibus

vcstimentis suis nudatus, et nudus in cruce fuit suspen sus. Cham autem filius ejus minor qui patrem

g

nudalum

derisit,

incrcdulum populum designat.

id

est eos qui Christum videntes

nudum

in

cruce sus-

:

pensum, irridentes eum
cebant
:

tt capita sua

moventes disi

simile sibi(Gen. n, 18)
libus creaturis a

;

sicut

enim

caeleris

corpora-

Alios salvos fecit, se

salvum faciat
).

hic

Domino

est Christus
et

Dei dilcctus (Marc. x\\ 31
filios,

Per

Sem

vero

nem quem
Christum non sine
(Gen.

ad iroaginem
significari

solo jussu crealis, homisuam formavit per quem

Japheth majores

prophetae

et

apostoli desivel in spiritu

intelligere
voluit
et

possumus,
dicens
:

quasi

gnantur, qui videnles
prophetse, vel in

eum nudatum,

consilio creare

corpore apostoli, non despcxcrunt,

hominem ad imaginem
I,

Faciamus similitudinem nostram
esse solum,
II.

sed honoraverunt eum. Ex. hi? unus est Isaias, qui
prospiciens

26), ita

et

mulierem quasi per consilium

eum nudatum dicit Non esl ei species, neque decor, et vidimus eum et non erat aspectus, et
:

creavit dicens: A'o«

estbonum hominem
sibi

faciamus

ei

adjutorium simile
litteram

(Gen.

18).

desideravimus

eum ;despectum
et

et

novissimum

viro:

Quod de Eva quidem ad
et

nemo

dubitat dic-

rum, virum dolorum

scientem infirmitatem

Et

tum, de sponsa vero simul ct matre Dei sancta Maria,
per

quasi absconditusvultus ejus el despeclus; unde nec

eam de
• :

sancta Ecclesia non minus pracdi-

reputavimus cum,Vere languores nostrosipse tulit, „„„.. ^ i-i i~..zi „t »„„.. ..i^nlmin etdolores nostros ipse portavil et nos putavimus
/
.

t- 1

:

clum, convenienter potest inlelligi. Licet enim per Utiinm rlip.at.nr .9» pnn niii nlins parere feci, ipse Isaiam dicatur Si ego qui alios nnrprp fpri incp

eum quasi leprosum, et percussum a Deo et humiliatum (Isai. liii, 2-4). Cui aller consonans Paulus
scilicct

non pariam

'.'

dicil

Domi?ius.Etsi ego quialiis genesterilis

rationem tribuo,
sterilis fuit, qui

ero ? ait

Dominus Deus
Deus creaverit,
filium peperit

Apostolus

:

Nos, inquit, prasdicamus Chri-

tuus(lsai. lxvi, 9).Tamenanle beatara Mariamquasi

stum crucifixum, Judwis quidem scandalum, gentiipsis autem vocatis Judwis bus autem stullitiam
;

quamvis omnia

ut

nulium tamen eo modo, quo postea,
Ubi vero dicente Deo faciamus
5(7)i,unigenito Filio suo
ei

atque Gr(ecis,Christum Dei virtutem elDei sapientiam (I Cor. 1,23,24). Sed evigilans Noe,non ipsum
filium qui se deriserat, sed
ledixit
;

Chanaan

filium ejus

ma-

sam

in
;

adjutorium simile carnem nostramquasi sponutero beatao Virginis tanquam in thalamo
et sicut dixit

duos aulem qui se honoravcrant, benedixit. Quia Christus resurgens ex morluis et ascendens in

sociavit

una (Gen. n,
rere coepit

24),

ita

Adam Erunt duo in carne Deum et hominem in uno
:

coelum, prophetas quidem
qui praedicationi cavit;

omnesque eorum crediderunt, secum glorifiet

apostolos,

Christo copulavit. lllico sterilitale remota
illos
rilios,

Deus

pa:

de quibus

dicit

Joannes

semen vero incredulum
psalmo dicitur
:

puniri praecepit, sicut

Quotquot aulem receperant eum,dediteis poteslatcm
filios

in supradicto

Et percussit inimicos

suos in posteriora, opprobrium scmpitcrnum dcdit illis (Psal. lxxvh,6G). In posteriora quippe inimicos
suos percussil, quia in posteics eorum
cifixerunt, et in

D

Dei fieri,qui non ex sanguinibus nequeex voluntale viri, sed ex Deo nati sunt (Joan. i, 12, 13)

qui se c.ru-

Ecce ergo quam competenter de domina nostra dictum inlelligitur, faciamus ei adjutorium simile

procsenti
et in

vila

senlentiam disper-

sioms

et

captivitatis,
intorsit.

futura jaculura aciern.e

Deus enim est Paterrerum creatarum, et Maria mater rcrum recrealarum. Deus qui de nihilo creasibi.

damnationis
tione ct
csl

Sed quia de Christi incarnapassione multa jam dicta sunt lcmpusque
prolixi

omnia, voluit ea corrupta reparare sine Maria. Deus omnia creavit, et Maria Deum generawt, et
vit

tam

scrmonis terminandi, ad

dominam

quia

Dei Filium
Maria.

genuit Maria

sponsa

utique

Dei

noslram misericordia' matrem, ilerum oculos vertamus et per cujus benediclum fructum salvati
;

facla esl
nuit,

Non lameu solum Deuni Maria geet

sed

post illum
ei

per

illuir.

multos

tilios
:

Dei

Bumus,

in ipsa finem loquendi faciamus.

generavil, qui

quolidie clament devote
vi, 9). Illos lilios

Pater,

qui cs in avlis (Matth.

non dedi:

gnalur bonus

tilius

Mariae fratres appellare dicens

,

;

M
:

DK RESTAUftATIONE ABMTI.K

S.
;

MARTINI TOR.YVC.
cat

MO.NITUM.

38

Karrabo nomen luum f atribut meit (Ptal. xxi,23] cl Ite, nuntiate fratributmeit(Matth.\xvm,AG)
Denique fiiiusMariae
nae
frater

A

noster

est
est.

;

ei

conse-

qnenter etiam Maria mater nostra

quid

Ma-

debemus
qoia
I'er

!

noster,

Per Mariam Deus factug est Pater per illam Dei Filius faclna est fraler

sanguinem meum, in me manet et ego in eo (Joan.vi, 55) terret nostamen Qui manmullura quidam de dapiferis ejus dicens ducat et bibit indigne, judicium sibi manducatctbibit (Cor. xi, 29). Scimus onim rcvera lanti mysterii

camem meam

et bibit

:

:

nos prorsus fore indignos, qui
dimus. Ideoijue licet
cipere formidamus.
trix

in

multis

eum

offen-

noster.

Mariam Deus creator noster factus est Pater noster; per Mariam Deus judex noster, factus
noster.
Qtiid
est

eum

desidcremus,

tamen con-

scientia inirinsecus graviler

remonlente,
te

eum
tibi

sus-

est frater

jam timendum
frater ooster;

r.obis
et

est,

Sed ad

confugientes, media-

quando judex noster
nostri mater,

judicis

nostra,

quae est posl
:

Deum

spes sola,

pcc"

est eliam nostra mater?

Si

propter

cala noslra confiiemur

teque inter dos
iieri

et

Deum

pcccata nostra nobis tbrle iratus est judex nosler,

mediatricem
que.

et

interventricem

non desperemus, quia
mater.
reconciliet
seris.

ipsius

mater

est

eliam nostra
tiliis
;

quid miseri faciemus ?

exoramus. Sed Angusliae nos premunt undi-

Placetergo pia maler pium filium reis

Cum

enim Dei

filium offendimus, utique etiam

bona mater iratum
ssepe

fratrera

fratribusmiejus,
ille

matrem ejus quam

ipse

mullum

diligit,

pariter of-

Scripsil de ea quidera

bonus servus

scilicet

jam supra

memoratus, domnus Ansel-

B

feodimus.

Quomodo ergo

Filio reconciliari

peiimus
?

permatrem, qui

similiter offenJimus

mairem

Sed

mus,
«

in

quadara oratione ad eam facia, hoc
inquit,
et

modo
est

:

quia utrumque offendimus, ad utriusque misericor-

Meminimus,

meminisse delcctabile

quomodo apparens cuidam servo suo

in extremis

Bgenli, et interrogans ulrum cognoseeret. cum ille, Minime, domina, tremens responderet, quam dulFjjo sum miscricordke mater. citer ei dixisli
:

Apud quam ergo
calamilates
quae
ptoris
illa

rectiua

el

confidentius

miseri
te,

diam ivcurramus, et aheri per alterum rcconciliari exoremus. Bona ergo mater, reconcilia bono Filio tuo reos filios tuos. Bone frater, reconcilia bonae inalri (uae reos fratres tuos. Bonus tu, et bona lu dulcis tu et dulcis lu. Bone ergo Domine, et bona domina, dulcis frater et dulcis mater, obsecramus
misericordiam vestram,

suas

deplorabunt,
existere

quam
ejusdem

apud

qualenus
per

sic

praesens
sic

fe-

mernisti
et

mater

Redemurna

stum Nalalis
recolere
festa

pii fratris et

partus pia^ matris,
illud

nos

Judicis
in

nostri ?

Te

praefiguravit
est

concedatis,
pcrducatis,

ut

festum ad aeterna
videntes
sae-

aurea,

qua Deo jubenie positum

panis scilicet angelorum,

humana

natura.

quem per Hunc ergo panem,
fiiiis

te

manna, manducavit

nos

ubi vos videamus,

gaudeamus, gaudentes collaudemus per omnia
cula soeculorum.

pia maier, por-

Amen.
Marice de Casa Dei
(1)

rige e.-urieir.ibus

tuis,

et ut illum

digne perci-

pere possint, sana

in eis

palatum intenoris hominis.
:

C

Hic

liber sanctcr.

scriptus

Quamvis enim
(1)

ipse Filius tuus dicat

Qui

mandu-

anno Incamati Verbi millesimo centesimo quadragesmo nono.

Nunc Viconia, coenobium

ordinis Praemonstratensis

HERMANNI ABBATIS
DE MIRACULIS
S.

MARLE LAUDUNENSIS
ET
S.

DE GESTIS BARTHOLOMiEI EPISCOPI ET

NORBERTI

LIBRI TRES
(Vide Patrologix tom. CLVI, col. 951, Append. ad Guibertum Novigentinum).

MOMTUM

1N

OPUSCULUM SUBSEQUENS.
;

(Dom. Lucas dAciiERY

Spicil. edit. de la Barre, tom.

II,

pag. 888.)

Narrationem sive historiam restaurationis Tornacensis monasterii S. Martini, perantiquae fundationis ord. S. Benedicti, quam damus in lucem, accepimus a longe eruditissimo et anliquarum rerum peritissimo carmelita discalceato Josepho Ignatio a S. Anlonio, ex illuslriss. familia toparcbarura de Rebec oriundo,

39

IIISRMANNI S. MARTINI TOIi.NAC. ABBAIIS
adornavit; descripsit, et adnolatiunculis, quae multu.u lucis milii altulere,
,

41
iis

quieam

voces aliquot
.

et varia

, . loca in contexlu comprehcnsa elucidanlur. Sancti Marlim Tornacensis, scnbitque Auctor Hermannus semcl prodit monachum, post abbatom peret fatetur ingenue, cum diruia abbatia multis saBCuhs nrolo^o causam cur ad hoc optis se accinxerit vicissitudines, saepiuscule in illa narratione exaranda sese tenebns manaerii seu varios casus perlulerit et quandoquidem nobile istud quippe qui nihil penc aiitiqmnim monumenlorum repent, fuisse obvolutu.n

m

;

chartis, redilibus, ac proinde asceterium aedificiis destructis plane spoliatum fueril ornamentis prelios.s, valuerilanterions ac veteris aevi, et pnorum Patrum nonnisi laborc summo ad notiliam aliquam pervenire moatque ut historiae Hlum texat et chronologiae ordinem observet, rebus ,i,u coenobium istud incoluere ammadverct dvnasiarum adjicit actus. Singulana hac in narranone regum, principum
:

maunum summa

ea potissimum quae tanquam ocuhtus, auntusque testis affirmat Hermannus adnolationes adjectas. suo tempo.-e evenisse. Nihil hic attexo percurre, si lubet, Remorum archiepiscopo, et Innocenlio II Catholicam Hermannussui operis exordium sumit a Samsone Xe penitus, mnt, tam in praefalione Ecciesiam rcgente, dum Romue ageret, quemadmodum ipse testalur in Lateranensi palatio, restaurationis Eeclesias nostroe ordinem scnbere lonqi temporis ta-dio depeream si seorsim essent sepulti, aaaredior etc In his aulem verbis Et ex consortio eorum meliu* esset, quam alterius arbitror esse relationem, quippe Herdesiisse reor Quss porro sequuniur a numero 103 ad linem fas animi demissione aliisque virtutibus praeclarum, in tot sui laudes prorupisse minime
tet

nasticis pontificum,

haud dubic eruditus

lector,

;

_

:

:

cst credere. Continualor

ille

suam relalioncm

absolvit

anno 1160.

NARRATIO RESTAURATIONTS
ABBATI.E

SANCTI MARTINI TORNACENSIS
AUCTORE HERMANNO.
PROLOGUS.
Dilectissimis

dominis,

Patribus,

fratribus,

et

filiis

universis

Beati

Martini

Tornacensis coenobii

monachis,
recordari.

frater

Hermannus ultimus eorum

servulus,

super flumina

Babylonis supernae

Sion jugiter

Pro

dilectione,

quam mihi ab

infantia

mea

exhibuistis,

pro sincera obedientia,
et

abbas vesler esse volui (2), omnibus vobis gralias refero, ulque vobis ipse Dominus pro me
vero nonnulli vestrum a
lilteris

sine aliquo scrupulo

semper

pra?scnti

et

absenti

impendistis,

quam mibi quandiu Deo et
Quia
ae

retribuat, ejus misericordiam exoro.

me

petierunt multoties ut

modum

constructionis, sive restauraiionis ecclesiee nosti

eorum libenter satisfacere volo, eorumque ignorantiam samenumeio non parvum dctrimenlum inlulisse. Nostis autem ex quo adolescentulus fui me idem facere voluisse et eliam tabulis aliqua impressisse, sed dum considerarem primos ecclesia; nostrae inceplores adhuc vivere, adulationis notam timuisse, si eorum actus viventibus ipsis viderer scribere, sicque ca quoe inceperam delevisse. Nuuc vero quia jam duobus primis dcfunclis, ego tertius abbas successi, ac de prioribus monachis aut nullum, aut paucos supcrstites video, simul etiam jam quinquagesimum annum reslauralionis nostrse transisse non ignoro, ecce securior petitioni vestrre possum acquiescere. Si enim ullerius dilleram, tempore praetereunte

mandando tam

futuris

quam

prsesenlibus notificarem, ecce pelitioni
posleris profuisse,

sciens priorum notitiam plerumque

mulla possunt paulatim oblivioni tradi, qure necesse fuisset describi. Quia ergo, sicut noslis, praHerito nuper Natali Domini, cum Domino noslro Samsone Remorum arcluepiscopo Roma rcdiens, litteras domini papse Innocentii Tornacum deluli, praecipientes Tornacensibus ut proprium sibi episcopum eligerent, et ab
obedientia Noviomensis cpiscopi onmino absoluli essent,
sicque electo ad episcopatum

domno Absalone

dumque domini papae rcsponsum exspecto, S. Amandi abbale, slatim pro eo Romam rogatus sum redire; jam ab octavis Paschae usque ad octavas Penlecosles me Romae drmoralum esse conspicio, ne penitus tam longi temporis tocdio deficiam, vel otio depeream in Lateranensi palatio, restaurationis Ecclesise nostrac
Scilicel abdicavit munus abbatiale an. 1136, (1) Esse vohd. ferme annos, ul infra habetur.
in fine vel initio ?eq.,

cum

pra?fuisset

x

DE RfiSTAURATlONE ABBAtLE

S.

MAHTIM T0RNAC.
,

\t

ordinem scribere aggredior, descriptumque vobis transmittere cupio summopere dcprecans ut si forle ((|uod multum timeo), nimio cdore ingravescente mori me Romce contigerit, servuli vestri animam Domino precibus commendelis. Duobus sane fraternitatem vestram jugiter hortor insistere religioni scilicet et
,

mutuae dilectioni; per luec enim duo tam intrinsecus
despiciendo calcavimus
ritatem nihil

quam

extrinsecus,

Deo

favenle, proficere poteritis.

Hcec duo quotiescunque firmiter lenuimus, exlerius scevientes
:

mundi

procellas deridendo

despeximus,

et

quando vero ea vel leviter inter nos frigesccre permisimus, exteriorcm prospenobis commodi conferre probavimus. Sed hsec prcemisisse jam sutliciat, nunc subjungatur
si

relatio verissima.

Explicit Prologus.

INGIPIT LIBER.
De restauratione
1.

ecclesicc

Sancti Martini Tornacensis.

A

qne

sit

res et ens.

In his tribus libellis,

sed et

in

Francorum regni sceptra gerente rege Philippo filio Henrici filii Roberti, filii Hugonis Capeti, qui reges de slirpe inclyli Caroli de regno expulit, el principalum obtinuit, fuit quidam clericus Aurelianensi
civilate oriundus, palre

cceteris opusculis suis
serit

cum

sese opportunitas inter-

sicut

nominis proferendi, non se Odonem, sed tunc ab omnibus vocabatur nominabat Odarsui

dum.

Gerardo, matreque
puerilia stu-

Caecilia progenitus,

nomine Odo. Hic a

eamdcm

diis litterarum instanter intentus, intra

tempus adosecun-

lescentise

tantum

seientiae est
in

adeptus ut ncmini sui
ea jndicarelur

temporis
dus.

Francigenarum

Sciendum tamen de eodem magistro quod dialcclicam non juxta quosdam modernos in voce, sed more Boelhii antiquorumque doclorum in re discipulis legebat unde et magisler Raimbertus, qui eodem tempore in oppido Insulensi dia2.
:

Unde mogistri

polius
in

quam

discipuli

nomine

lecticam

clericis suis in voce (3) legebat,
ei

sed

et alii et

dignior habitus,

pnmo

urbe Tullcnsi scholasti-

quamplures magistri
dicebant,
bati

non parum invidebant

cos docuit, deinde a canonicis Beaiae Marise Torna-

detrahebant, suasque lectiones ipsius meliores esse

eorum magisler constituilur, quam fere per quinquennium regens adeo sui nominis opinionem dilatavit, ut non solum ex Prancia, vel Flandria, seu Northmannia, verum
censis urbis evocatur, scl.olae

B

quamobrem nonnulli ex clencis conturmagis crederent hsesitabanl, quoniam et magistrum Odardum ab antiquorum doctrina non
cui

discrepare

videbant, et tamen aliqui ex eis
aut discere
curiositate

more

etiam ex ipsa quoque longe remota Italia, Saxonia

Atheniensium
laudabant,
citium

aut audire aliquid novi

atque Burgundia clericorum catervse diversorum ad

semper humana

studentes, alios polius
lectiones

eum audiendum
vitatis

quolidie confluerent

,

ita

ut

si

ci-

maxime quia eorum

ad exer-

plateas cirruiens
,

greges disputantium conreliciis
;

disputandi, vel eloquentise, imo loquacitatis

spiceres

cives

omnes

aliis

operibus soli
si

el facundiae

philosophiee

deditos crederes

jam vero

scholae

appropiares cerneres magistrum Odonem, nunc quidem Peripaleticorum more cum discipulis docendo

Unus iiaque ex ejusdem ecclesiae canonicis, nomine Gualbertus, qui postmodum monachus nosler, deinde in episcopatu
plus valere dicebant.

Catalaunensi

abbas

exstitit,

tanta sentenliarura er-

deambulantem, nunc vero
dentem,
tinis

Stoicorum

inslar

resi-

et diversas quaesliones

solventem, vesperecclesiae
et

rantiumque clericorum varietate permotus, quemdam pythonicum surdum et mutum, sed in eadem urbe
divinandi

quoque horis ante januas

usque in

famosissimum,

secreto adiit, et cui

ma-

profundam noctem disputantem,
digiti

aslrorum cursus

gistrorum magis esset credendum digitorum signis
et

protensione discipulis oslendentem, zodiacique
circuli

nutibus inquirere ccepit.
!)

Protinus
intellexit,

ille

(mirabile

seu

lactei

diversitales
ei

demcnstrantem,

a

c

dictu

1 U3eslionem

illius

dexleramque
magistri

quibus

cum plurima
ei

darentur, unus inter cceteros
,

manum

per

sinistrse

jialmam inslar aratri terram

annulum

dedit

aureum
:

in

quo

hic

versiculus

scindentis

pertrahens,

digitumque

versus

decenter erat sculptus

Odonis scholam protendens, significubat doctrinam
ejus esse rectissimam
;

rursus vcro digilum

contra

Annulus Odonem decet aureus Aureliensem.
Sed cum omnium septem liberalium artium esset peritus, prcecipue tamen in dialectica eminebat, et
pro ipsa
bat.

Insulense oppidum protendens,
exsufflans, innuebat, magistri

manuque
Raimbcrti

ori

admota

leclionem

nonnisi vcrbosam esse loquacitalem. Hcec dixerim,

maxime clericorum
etiam de ea

frequentia

eum
,

expete-

non quod pythonicos
praeceplum divinum

consulendos, vel eis contra

Scripsit

duos

libellos

quorum

priorem, ad cognoscenda deviiandaque sophismata
valde utilem,
intitulavit

Sophistem
quo

;

ahcrum vero
De unum idem-

credendum, sed ad redarguendum quorumdam superborum nimiam prcesumptionem, qui nihil aliud quccrentes nisi ut
arbitrer esse

appellavit librum
lie et

Complexionum,
in

terlium quoque

dicanlur sapientes, in Porphyrii Arislotelisque libris

Ente composuil;

solvit si

magis volunt

legi

suam adinycnlitiam novilatem,

(3)

In voce. Hos Nominales, alios Reales vocant.

Patrol.

CLXXX.

2

;

43

HERMANNl
Boethii

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

4 4

quam

caelerorumque antiquorum

exposiarchi-

A

ninm
libcr

praefuisset, oblatus

est

ei

tionem. Dcnique D. Anselmus Cantuariensis

beati Augustini

episcopus

in libro

qucm

lecrt

De Verbi incarnatione
clericos, scd dialecticae
inquit,

gister

De libero ob solum bibliothecae suae comparans supplc,

qucdam clerico arbilrio, quem maa
hbris
projecit,

non dialecticos hujusmodi appellat haereticos, Qui non nisi /latum,

mentum

in

scrinio

curn

caeleris

ulpole qui adhuc mundanae sapientise deditus magis

univertales putant esse substantias, diccns eos de

delectabalur lcctione Platonis

quam

Auguslini.

Cum

sapientum numero merilo esse exsufllandos. 3. Cum ergo magister Odardus (3*) pro scienlia
sua

ergo posiduos feremenses Boelhium De consolatione philosophia? discipulis legens, ad quarlum librum,
in

ubique

laudaretur, tanla nihilominus in eo rc-

quo De libero arbitrio disserit,
libri,

pervcnissel,

re-

ligionis pollebat dignilas, ut

non minus pro ipsa ab

cordalus empli

cogitansque

omnibus undique celebris et famosus haberelur quando enim praecedcnlem et ad ecclesiam tcnden-

memoria

in

co possct inveniri,

quid dignum si quem de ea materia
sibi

constabat intiluiari, vocato ministro suo jussit

tem ducenlorum fere clericorura cohorlem ipse suo more subscquebalur, vix in aliquo districtissimo monachorum ccenobio majorem invenire nullus enim socio colloqui, poluisses rehgioncm
;

ultimus

cum

deferri.

Allatum

itaquc

aperiens, ct duas vel

tres paginas legens paulatim eloquii ccopit delectari

venuslate

;

prolinusque
invidiae,
:

convocalis
et

clericis

utpote

g

omnis expers
ravi

inventi

thesauri

volens

nullus ridcre, nullus audobat mussitare,
tera laevaque vel flectere
tlue
:

nemo dex

-

eos participes esse

«

Vere, inquit, hactenus igno-

modicum
in

oculos praesumcbat
fuisset,

de-

Auguslinum
»

tanlae

tamque

deleclabilis

fuissc

ubi vcro

choro ventum

super-

facundiac.

Dixit, stalimque librum

ipsum a capite
dilili-

aliquis

distridionis

causa

alium
vero

Cluniacum

incipiens,
cis

non solum tunc, sed
legere, et in locis

et sequcnti die ccepit

quaesisset.

De

frequentationibus

feminarum

studiose

obscurioribus

de

crinium, seu vestium

incompositione, vel simi-

genter exponere,

cum

ccce legendo

ad tertium
pulso
et

lium quae hodie passim exerceri videmus abusione supervacaneum est aliquid dicere, quoniam hujus

brum

pervenitur, in quo praefatus doctor, servo pro

criminibus suis de piiori dignitate

munani-

modi pcstes sine dubio aut schola pepulisset, aut scholae magisterium reliquisset. Tanli praeterea rigoris erat, ut nullum omnino laicum ingredi claustrum hora legcndi permitteret nam cum ante adventum ejus milites et cives ad audiendas et termi;

dandae cloacae deputato, comparat peccatrices
suis

mas, quae coelestem quidem gloriam pro sceleribus perdunt, hunc vero mundum cloacae fetidae si-

milem quodammodo decorant quandiu in eo vivunt. Hanc ergo sententiam cum magister Odardus audientibus
KA

nandas forenses causas ex consuetudine clauslro canonicorum abuti soliti essent, ila jam omnes pe nitus inde eliminaverat, ut ne ipsum quidem Everardum, potentissimum
qui castcllum
gnabile,

discipulis

lcgisset

,

tactus

nimio

dolore
alta

cordis intrinsecus,
suspiria
:

ex imo pectoris trahens

«

Heu, inquit,
!

quam
si

fortiter

ila

nos pre^

cjusdem urbis castcllanum,
inexpu-

mil sententia
nobis
fuerit

haec revera
,

tam proprie mihi videtur
propter

Morilaniae (4), antea prorsus

congruere
scripla
;

ac

nos solummodo

eodem tempore militari slrenuitale violenler captum dominio Tornacensi addiderat, pro bujusmodi causis nec ad horam quidem in eo residerc permilteret, licet eum exindc non parum offendi sciret. Nihil enim minus quam injustas divilum
vel

hunc siquidem

felidum

mundum
;

quanlulacunque scientia nostra perornamus
lesti

ccc-

vero gloria post

mortem

digni non erimus, quo-

i.iam

nullum Deo servitium facimus, nec scientiam
in ejus

nostram
vanitate

famulatu expendimus, sed
tolusque

in saeculi
»

polenlum
viri

iras

pertimescebat,
esse diccbat,

magnumque desi

pro

mundana
,

laude male ipsa abutimur.

decus

sapienlis

pro favore vel
a ca-

His

dictis

surrexit

lacrymis

perfusus

gralia principum vel
dcclinct. Pro

modicum
ipso

a tramite rectitudinis

ecclesiam inlravit.

Tota subito schola turbatur, ca-

lalibus ergo
ct

moribus non solum

nonicorum eliam conventus admirationc nimia conculitur.

nonicis,

verum

ab

domno Rabodo,

lunc

Post hacc ergo paulatim ccepit sese scholis
plus
solito

temporis

ejusdem urbis venerabili episcopo, cunhonorabalur.

absenlare, ecclesiam

frequenlare, pecu-

ctisque civibus diligebatur, mcriloque

niam congregatam omnibus quidem pauperibus, sed

Quamvis autcm nonnulli diccrcnt eum hanc dislrictionera non exercere causa religionis, sed potius
anliquae
lcclor

D

maxime clericis gorem altentare,
cludens
,

egentibus erogare, jejuniorum riita

ut

multolies

panem pugno
cultello

ii>

philosophiae

consuetudinis

,

facile

lamen
con-

et

quod exterius eminebat

praeci-

animadvertere pokst
fuerit,

cujusmodi

pcst
tanli

versionem
stat

qucm

in viia saeculari

con-

comedendum relineret quam in pugno reniansissct et ecce homo quondam lactci
dens, non plus ad
:

luisso

rigoris.

Sed jam de
sufficiat,

his qu_3 in scholis

candoris corpulenlique

nitoris

,

subito

jejuniorum
et

gcssit
sionis
4.

haec

dixisse

nunc ad ejus convcr-

mac eratione

attritus

,

in

tanlum macer
ab his qui

tenuis,

vcniamus cxordia. Cum scholse Tornacensi fero per quinquen-

ossibusque prominentibus siccus,
cos dies redditus
est, ut

et cxilis intra

pau-

eum

videre con-

OdarJus. Non igitur expungendus est ex cataCamerac. Episcoporum Odardus episc, cum idcm sit ac Odo. (V) Mori tar.hr, x\\\go}lorlaitjur,ai\ Sealdimtlum.n,
(;!')

Tornacum
llinc

inlcr

et

oppidum

S.

Amandi Elnonens.

logo

l.verardi

successores

nomen dc Mortnigne

assumpserunt.

;

tJ

DH RESTAURATlONK
in

ABB.YTI.E

S.

MARTI.M TOKNAC.

sueverant

altcrum

virum

mulatus

putarctur,

A

vixquc jam a mtiltis recognoscerctur. Fama protinus pcr lotam rircumvolat regiouem, quantocius renuntiaturum sseculo magnum Odonem, undc quatuor ex ejus clericis ipsum
rentes, promiltunt
ei

quoniani prubalum longeque diffamalum erat, ejus miscricordia quamplures jam sanatos fuisse in ca.

Sed cum ipsa ecclesia corum mullitudine jam undique fuissct replcta, oimiumque fclorcm utpote
suceenssc carnis bumana?, vel, ut decentius loquar,

sequentes eique aclha>irct, sc

quocunque

eum

indi-

Tisibiliter fore secuturos, et

ab eo responsum

acci-

nidorem jam nuUus pcne ingredientium sufferre valerel, nccessitate compulsi canonici prrecepcrunt ut

piunt

quod

nihil

faceret

absque eorum communi

assensu. IIos autem
:

his nominibus appellalos fuisse

accepimus Odo abbas cujus anniversarius est xm Kalcndas Julii Gcrbertus, qui iv Idus Aprilis obiit; Rodulfus, qui et ipse iv Kalendas Marlii; Willcl;

quorum jam pedibus combustis tibioe succcnsse fuerant, sanitaiisque eorum nulla spes supererat, do ipsa ecclesia ejicerentur. Sic itaque ejccti, quoniam nec in aliis parochiaiibus ecclesiis pro codem intolcrabili

nidore

rccipiebanlur,

ad

prsefatam

Sancli

mus, qui decimo Kalcnd.
tus,

Biaii obiit;

Lamfridus quinperiit.

Mariini ecclesiolam, ulpote

vacuam

et solilariam,

a

eorum socius

,

fuga

lapsus

Protinus

proximis

suis

deferebantur, ibiquc ejusdem ignis

abbatcs totius provincice,

canonicorum
gistrumque
quisque

sigillatim
et

Odonem

tam monachorum quam Tornacum adveniunt, maejus socios ad suam unusClericis

g

ustione tandem defuncli sepeliebantttr. Cujus pestis immanilate permotus supradictus Raboilus venerabilis episcopus, totius provincise populum ad eam-

ecclesiam

invitat.

vero magistri

dcm

Sanclse Mariae congregari fecit ecclcsiam, facunctis

canonicorum magis quam placet assumere, quia el in
ritum ducerent
ad

monachorum ordincm
ecclesiasticis officiis, et

cloque

generali

sermone, omnibusque ni-

mium
poiius

perterritis,

plusquam mille juvenum comas
terram dcllucntes,
et libidini
:

in quolidiano victu et ve^titu canonici tolerabiliorem

totondit, vestesque per

quam monachi. Quamobrem nunc
vitse

quam
una
ita

necessitati servientes prsecidit
fcria sexta integra ut

deinde
papillas
sanctae

montcm

Sancli Eligii, nunc vero Gaulenias, ubi

universis

usque ad noctem
nulricum

canonici
gratia

districtioris

manebant

,

visitationis

jejunare,

ctiam

infantuli

proficisccntes, sollicite
sibi

explorabant quo loco

non sugerent,

indixit.

Preeterea in sequenli

remanere
sitio

competentius foret, sed divina dispotemporis extra ejusdem
in

crucis Exaltatione

universum populum cum sanctoforinconstituit

jara aliler de eis ordinaverat.

rum pignoribus nudis pedibus totam urbem
secus

5. Erat

siquidem
Martini

tunc

processionem faciendo circuire

urbis

portam meridianam modica ecclesia,
in

ho-

sicque
experti

iram Domini
sunt
factis.

in

misericordiara conversam

nore beati

monte modico constructa.
anliquitus

cuncti, multis

pro ea orationibus et

Hanc fama vulgaverat

abbatiam

fuisse,

eleemosynis
crucis

sed tempore perseculionis Wandalicse cura

cseteris

Quae processio in preefata sanctse Exallatione per ejusdem urbis circuitum
cir-

Gallicanisecclesiis a paganis destructam, ad nihilum

quaedam tamen terrae ejus in provincia remanserant, quae ab omnibus adhuc terrae Sancti Marlini vocabantur, sed in laicorum manus devedevenisse
:

hodiernum diem servatur (5), ita ut de cumposilis regiombus noununquam ad eam
usquc
in

fere

ccntum
gari

millia plebis diversi sexus et setatis

congre-

videantur, nisi quod

jam non

nudis pedibus

neranl, qui eas in beneficio de
banl. lpsa vero ecclesiola
fuerat redacta, ut nullum
acl

manu

episcopi tene-

eam

faciunt, sed potius milites,
in
;

tantam solitudinem
fieret
in

exercent

omnino

ea divi-

num

quoniam nec presbyteri qui parochiales ccclesias ejusdem urbis tenebant, in ea missam cantare volcbant, utpote nullo superveniente qui eis ibi aliquid offerret. Pauperes solummodo,
officium,

equorum quam religionis,
vel causa

et juvenes ludos diversarum vanitatum, ct cursus plusque ipsa die ibi inveniatur levitatis

ea

vel devotionis, plurimis

jam pro

diuturnilate temporis ignoranlibus

qua necessitale

eadem processio

fuerit instilula.

7. Prsefatos

qui

nihil

penitus habebant, et procul

a parochiaqui

dio

temporaliter

ergo infirracs invisibilis ignis incenconcrematos, sed, ut credimus,

libus ecclesiis mortui
illas

non inveniebant

eos ad

deferrel, ad hanc, quia propior crat, defereban-

a peccatis suis eodem supplicio purgatos, cum scniores urbis cives viderent ad prsefatam ecclesiolam

tur.

Tuncque superveniens presbyler de
ecclesia eos sepcliebat, et
si

vicina San-

D

cti Piati

quid ab aliquo

misericordia permoli lacrymas fundebant, totiusque uibis thesaurum

S. Martini deferri, compassionis

fideli forte

oblatum

fuisset, asportabat.
illa

ad S. Marlinum

deferri

dicebant,

eorumque

preciejus-

6.

Eodcm tempore

ignea peslilentia divino

bus ibidem

sepultorum quamcitius

Dominum

judicio nimis

ipsam provinciam oppresserat, qua
invisibili

plurimorum pedes

igne, qui ignis infcrni

vocabatur, publice comburi videbanlur, quamobrem

miserturum, eamque rcstauraturum, fideli corde subjungebant. Nec fefellit eos pia fides. 8. Vitalis etiam quidam senex, opibus paupcr,
ecclesiae

dem

non solum de ipsa provincia, verum etiam de remotis

inoribus dives,

cum

festis

diebus ibidtra advenientes
loco videret

longeque positis rcgionibus eodcm igne comecclesiam Beatae Marioe,
in

juvenes, ulpote in spaiioso et solilario
cursibus, variisque
ludis
et

busti ad

urbe Torna-

clamoribus lasciviendo
:

censi construclam, quotidie

gregatim deferebantur,

insistcre, increpabat eos,

dicens

«

Nolite, dulcis-

(5) Servatur. Isthsec processio eliamnum cclcbralur quotannis. annuntiatur causa hujusce processionis.

Dominica

praecedenle, a

concionatore

47
simi pueri,

HERMANM
inquietare animas
in veritate

S.
liic

MARTINl TORXAC. ABBATIS
quie-

48

fidelium

A

civiura

inferior

videbatur. ilos ergo duos militcs
vidit in

scentium

:

enim dico vobis, eorum prequid infra breve

quidam juvenis

somnis

in prsefata

ecclesia

cibus placatum
in

Dominum magnum

stantes, et antiquas ejus ruinas restaurare molientes.

loco facturum. » Cumque hoc fretempus hoc quenter omnibus audientibus scnex ille protestarenomine tur, canonicorum praepositus, vir strenuus, Hermannus, irridens eum utpole vetulum, ludendo interrogabat quidnam illud esset magnum quod ibi coram toties prsedicabat futurum. Cui statim ille

Quod cum
fili,

evigilans matri suae relulisset,

illa
«

proti-

nussimilemaliissententiam protulit,dicens:

Crede,

Domini misericordia citius restaurandam, hosque duos mililes eidem loco mulecclesiam

eamdem

lum profuturos. n Quod sic postmodum contigit nam ambo in eadem ecclesia Sancti Martini mona:

universis rcspondebat, dicens « Certe bis oculis tuis, sed ego non videbo. »
:

tu illud vide-

chi sunt facli

;

quotque labores

in

ea vel pro ea pro-

Quod

verurn

tulerunt, testis esl ille pro

quo laboraverunt.

fuisse finis

probavit, siquidem praepositus

cum

ger-

suo Sigero, canonicorum praecentore, poslea pluribus vixit in ccenobio nostro monachus factus, annis, idque sibi ab illo scne fuisse praedictum fre-

mano

Tornacensi regione hujusmodi sermones a diversis pronunliarentur de ejusdem ecergo
in

H. Cum

clesia3 restauratione, videnles cives

magistrum Odosaecularem vitam
ituri

nem cum

suis

quinque

clericis

quenter nobis narravit.
9.

"
urbis advocatus,

vello

relinquere,
,

necdumque quo

essent deli-

Praeterea Fastredus ejusdem

berasse

piaefalum episcopum

domnum Rabodum
remanere exhortotiusque
civitatis
,

terras ecclesiao ipsius de
beneticio.

manu

episcopi

tenebal in

adeunt, ut eos in
taretur

eadem

ecclesia

Idam conjugem suam, germanam Theoderici de Avesniis, easdem tcrras ruinhabitandum distristicis suis ad excolendum et buentem, corripiens eam dicebat quod male faceret,

Cum

videret

unanimiler

deposcunt
secreto

auxilium eis non defuturum promittunt. Congaudet

episcopus,

eisquc

convocatis

pelitionem

civium innotescit, multaque suasoria supperaddit.

quac Sancti Martini

terras

alienis

distribueret, et

Quinque

clerici

respondent quidquid vellet magister
:

quod priusquam moreretur hoc se fecisse doleret, quoniam citius divina pietas eidem eeclesiolae subexiveniret. Quod etiam verum fuisse rei probavit viri sui apud nos nam et ipsa Ida post obitum tus
;

Odo

se

concessuros
in

tota

summa

concessionis vel

negationis

magistri

pendet arbitrio. Epucopus
videns

proinde preces replical, ulque tanti boni intrepidus
inceplor existat assidue exorat. Sed nonnisi
ille

ibi

sanctimonialis effecta,

cum

pro

earumdem terrarum

unam ip^amque veterem
Egreditur de

et

semidirutam

redemptione videret nos contra ipsos ruslicos, quibus eas tradiderat contendere, pectus suum cum gcmilu valido percutiens, se hujus rei culpabilem
,

consistere ecclesiolam, tanti ponderis sarcinam

ag-

gredi pavitabat.

domo

episcopi nullo

^

certe responso re ddito, nec

fatebalur, sibique hoc a marito

suo

saepius prsedi-

ctum

fatcbalur.

ldem etiam Faslredus multoties cum

tamen cessat episcopus iterum iterumque animum ejus ad hoc opus aggrediendum accendere vidensquc se parum proficere,
;

militibus suis equitans

dum
:

antc ipsam ecclesiolam

quemdam

religiosum presbyterum Gislebertum ac-

pertransiret,

manus

et oculos

ad januas attollens
quare
!

cum
non

lacrymis

aiebat

Ah

I

sancte Martine,

respicis istam

jam, quaeso, ejus
cede.

tuam tandiu desolatam ecclesiam miserere et eam reslaurari contalia saepius
ei

Quem cum

orantem
de

milites

sui

eadem regione tunc lemporis acsi propheta quilibet honorabatur, quique nunc in ecclesia Sancti Petri Helnonensis (7) coram altaii sepultus quiescit. Hoc ergo sibi juncto, ilerum totis viribus animum magistri nititur intlammare, proponens
cersit, qui in

audientes,

suaderent
illic

ut

comprovincialibus
intromilterel, rein tanta

Apostoli sententiam, quod qui plus laboraverit, plus

coenobiis aliquos

monachos
«

mercedis accipiet,

et

quoniam pcr multas tribula-

spondebat

ille

se

nullum invenire qui
Caclerum
si

pau-

tiones oportet nos intrare in

regnum Dei

(Act. xiv,

pcrlate vellet introire.

reperirem qui hic vcllel
clcsiolam
reslaurare,
tota tcrra

quem, aiebat, habitare, hanc quoque ectestor
et

21); quodque honorabilius et commodius ei foret apud Deum et homines si novum fundamentum Ecclesiae

Deum

sanctos ejus

ipse fieret,

quam

si

aliquod cocnobium olim

quod de
filiis

mea non passum quidem

pcdis

CO nslructum

ingrediens, super alienum fundamen

dimitlerem, sed omnia quac habeo huic ecclesiae contraderem. » Qui tamen ante domini Odonis ad-

ventum in festo Sancli Medardi ab inimicis suis occisus, quod diu desideraverat viderc non potuit, liliosque suos non tam benevolos crga locum cxistentes
re.liquit.

lum «dificaret. Tot tantisque sententiarum spiculis tandem magister devictus ad ultimum respondet se ibidem remansurum, si episcopali piivilegio ab omni exactione libera sibi traderelur eadem ecclesiola.
Supra

modum
illi

pontifex

exhilaratus

canonicorum
concederet
pranmntii

conventum evocat, utque
exorat, sed

hoc benigne

10.

In eadem eliam urbc Tornacensi duo milites

quodammodo futurorum
matrem ecclesiam

mancbant, quorum unus, nominc Guallerus, lilius lluberti, de potentioribus provincne optimatibus habebatur; altcr vcro Radulfus de Osmunt
de
(f>)

conjectores id omnino concedere denegant, dicentes

comprovinciales

deserluros, et

nullo

Sancti Martini monasterium pro inhabitantium reIn ecclesia Sancti Amandi in (7) Belnonensis. Pabula iv leucis a Tornaco.

(6) Radulfus historitr.

Osmunt.

Pater auctoris

hujus

40

DE RESTAUR.VTIONE ABRATI.E
quidem diminuen-

S.

MARTINI TORNAC.
dixit

50

ligione frequentaturos; sicque se

A

Bruno,

conjugium

illud

non esse legilimum
propinqui
erant,

dos, illos vero superse forr augmentandos. Talibus

quoniam consanguinilatis
suros utrumque comitatum.
;

linea

ohjectionibus cernena episcopus per aliquot dies

prophetavitque posteros Balduini non diu posses-

suam petiiionem prolongari, metuensque ne dilationibus magistrum Odonem contingeret

in his

alias

proficisci, rursura evocatis canonicis, ubi vidit

om-

nes precessuas ineassura effundi, aliquantulum ani-

Quod verum fuisse finis nam Bakiuinus, qui Insulae jacet, timens ne post mortem suam seditio nasceretur inter filios suos Balduinum et Robertum, totam terram suam
probavit
in vita sua Balduino dedit, et oplimates suos hominium et tidelitatem promittere fecit, ita ut apud Aldenardam supcr reliquias sanctorum, prsesente patre et filio multisque principibus, idem Robertus publice juravit quod nec ipsi Bakluino, nec haere-

mo
catis

moius
si

:

«

Eia,

inquil,

jain

nunc

in

nomine

Domini, et virtute obedientiae prsecipio vobis ut diecclesiam, quae in manu mea cst et ad vecommunionem ncquaquam pertinet, non liceat mihi tradere his qui in ea Deo serviant, et ad honorem Dei eam construere studeant. » Tunc illi obe-

stram

dibus ejus aliquo

modo de

terra Flandriae

noceret,

dientise

vinculo

constricti,

scientesque ecclesiam
et

quo juramento completo, de Flandria
Frisiam secessit.

exivit et in

illam

in

manu

episcopi esse,

quod

vellet exinde

licere ei facere,

nec se jure canonico aliquid contra

p

13.

Post aliquot vcro annos audiens Balduinum
et in

dicere

tandem consilio accepto dicunt se quod episcopo de ea placeret esse concessuros, ea tamen condilione ut de parochianis suisabsque sua
posse,

germanum suum defunctum,

coenobio Hasno-

niensi sepultum, filiumque ejus

Ernulfum jam Flandrensem comitem factum, quibusdam Flandrise prinsecrete

concessione nullum liceret,
vita defunctus essct,

postquam
sepeliri.

in sseculari
iia-

cipibus

convocalis

multisque

muneribus

ibidem

Episcopus

promissis, Flandriam intravit, prsetermissoque jura-

que magnifice gralulatus, sequenti Dominica, quse fuit vi Nonas Maii, in crastino apostolorum Pbilippi et Jacobi, congregata maxima processione canonicorum toliusque populi, praefatum magislrum

mento quod
paravit.

fecerat,

bellum

contra nepotem

suum

Quod audiens

Ernulfus, junclo sibi Philippo

Francorum rege, de cujus manu terram susceperat, patruo suo Roberto cum exercitu suo apud castrum
Caslelum occurrit
fo interfecto,
:

Odonem cum
tificis

suis

quinque

clericis

ad ecclesiam,

in

ibique prcelio conserto et Ernulet

honorem sanctissimi
olim facto,

Christi confessoris

atque pon-

Robertus Flandriam obtinuit,

Ri-

Martini fundalam,

quae pro impetu barbarico
sibi

cheldis mater Ernulfi
filio

de Flandria pulsa

cum

altero

amisso monachorum obsequio
liberam
et episcopali

sub

suo Balduino,

comitatum Hainoensem

repetiit,

abbate servientium, deslructa fuerat,

eos deducit,
confir

sicque propheliam Leonis papse

veram esse

claruit.

eamque

eis

privilegio

Robertus autem statim legalos ad Henricum impe-

matam coram omnibus
licali

tradit,

sicque eos ibidem
in

G

ratorem direxit,
adjutor existeret.

rogans

ut,

si

necesse esset,

sibi

sub regula Sancli Augustini canonice

habitu cle-

Ex

his legatis fuit

unus Balduinus

Deo

serviluros

dimisit.

Facta vero sunt bsec
aposlolicse sedi

advocatus Tornacensis,
quod,

qui postea

monachus

fuit

anno Dominicse Incarnationis 1092,
prsesidenle

domini Anselmi Cantuaricnsis archiepiscopi, quique
retulit

papa Ukbano,

Remensi vero archiepiregente PbiAnglis etiam

dum

Colonise propinquassent, obviaveet ignotse,

scopo Rainaldo, Tornacensi ac Noviomensi episcopo

runt cuidam matronse honestse
quisiti

a qua re-

domno Rabodo, Fiancorum regnum lippo, Romanorum imperalore Henrico,
principanle inclyto rege Guillelmo,

qui essent,
ei

unde venirent,

quo tenderent,
:

cum

nollenl

rem

sicut erat revelare

Scio, inquit,

Robeiii Norlh-

vos esse legatos Roberti Flandrensis comitis,

qui

mannorum
Ctrat,

comilis

filio,

qui,

Heraido

rege

cum

juramentum quod
rat prsetergressjs,

patri

suo pro germano suo feceet terram

exercitu suo devicto,

violenter sibi

Angliam subje-

filium ejus interfecit,

Flandrensium comitatum tenenle juniore Rofilio.

ejus invasit

;

vosquoquenunc ad imperatorem Henobtinendam
graiiam
et

berto Frisionis
12.

ricum
filius
fuit

propter

amicitiam

Robertus

iste

Balduini

comitis,

dirigit. Sciatis ilaque

qui ecclesiam Sancti Petri oppido Islensi sedificavit,
et

Csesaris habiluros,

vos prosperum iter et gratiam ipsumque Robertum cum filio
sed nepotem

canonicos

in

ea posuit,

seque ibidem sepeliri
filius

D

suo Flandriam pacifice possessurum,

mandavit.
fati

Quo mortuo Bakluinus
ei successit,

fraler prse-

suum

qui ex

filio

suo genilus fuerit, sine prole

mo-

Roberli

qui ecclesiam Sancli Petii

Hasnoniensis construxit,
et in ea se sepeliri

ibique

monachos

posuit,

mandavit.

Hic Balduinus prse-

cepto patris sui Balduini comitis Richeldem, uxorem

quidam pulcher juvenis do Dacia veniens, qui tamen et ipse sine prole morietur post quem duo alii de Flandria contendent, alterque eorum alterum interficiet, ct victor Flanriturum,
cui succedet
:

jugemduxit,

Hermanni comitis Monlensis, post mortem ejus eonel ex ea duos filios Balduinum et Er-

driam oblinebit, ipsiusque hseredes Flandriam possidebunt usque ad lempus Antechrisli. Hsec ego adhuc
parvulus a prsefato Balduino Tornacensi advocato,
qui unus ex legatis fuerat, narrari audivi.

nulfum genuit, sicque pacata diutius seditione, quse
longo tempore inter eos duiaverat, utrumque comitatum, Flandrensem scilicet et Montensem,
lenuit.

Nunc auoculis,

tcm jam
14.

in

senium vergens vera esse propriis

Quod audiens Leo tunc temporis papa Romanus,
qui prius

sicut dixerat, conspicio.

fuerat Tullensis episcopus,

ct

vocabatur

Robertus

namque

prsedictus

in

magna pace

51

BERMANNI
lenuit,

S.

MARTINI TORNAO AI5BATIS
adeo
ut

52
adscito archiepiscopo Eboraet

Flandriam

mullaequc potcntiae

fuit,

A

tum,
censi,

prsecepitque

ut,

privignam suam

(8) duxerit Philippus rex

Francorum,
interfeclo

congregarelur consilium episcoporum

abba-

de qua genuit regem Ludovicum.

Sororem accepit
qui,

tum totiusque Angliae ecclcsiasticarum personarum,
ad diffinicndum ccclesiastica csnsura tantum negotiuro.

Guillelmus comcs Norllimannoium,
Heralilo

rege Angliae,

violenter Anglia capia duos

In generali

(11)

ergo concilio

requisita
illa

est

principatus obtinuit,
ruin et rex Angloruni,

cxistens

comes Northmanno(9)

abbatissa, in cujus monasterio puella
trila,

fuerat

nu-

ila ut in sigillo

suo cx una
alia

parte sederet super

equum

ut

comes,

cx

super

thronum cum sceptro
filia

ut rex,

genuitque exMathilde
filios,

ulrum ne revera more sanctimonialium velo capiti imposito bcncdiclionc cpiscopali fuisset consecrata.Responditabbatissa publice coram omnibus
:

comitis Flandrensis tres

Guillelmum

scili-

«

Revera rcx David pater ejus mihi eam commen-

cet, qni ei

primus successit; Roberlum

cui comita-

davit,

non

ut sanctimonialis fieret,

sed ut solum-

tum Norlhmanniaededit. Tcrtius filius fuit Henricus, qui primo quidem nihil habuil, ila ut defunclo palre
suo inclylo rege Guillelmo non
nisi

modo
lilteris

in ecclesia nostra

propter caulelam
suis

cum

cae-

teris pucilis nostris

coaslaneio

nutriretur,

et

milcs

cum

caele-

erudiretur;

cum autem jam
die

adolevisset,

ris essevideretur, sed mirabilis fortuna

cum

prosecuta

nuntiatuin mihi

est

;

nam germanus
decem
(10)
et vidisset

ejusGuillelmus rex juvcnis
fere regni sui in

cum

g

post

annos

silvam

isset ve-

regem Guillelmum, domini mei regis Henricigermanum, qui tunc vivebat, propier eam videndam venisse, jamque cum mililibus suis antc januas ecclesiae nostrce desccndisse,
sibi

quadam

natum,

unum cervum
se,
;

transeuntem,praece-

pit milili suo,

nomine Waltero
contra

Tirello, ut
alia

cum

arcu

ulque januos
pisie.
illc

orandi gratia aperirenlur praeceperterrila,

et sagiltis slans

ex

parte non per-

Hoc audiens nimiumque
et
sibi

ne forte

mittcret

cervum

transire

sed miles,
in

tensoarcupro

ut juvenis

rex indomitus,
;

qui

onine quod
visa

cervo sagittam jaciens,
et

regem
ei

corde percussit,

animo
faceret,

occurris. et

illico

facere volebat,

sine

mora

exslinxit

:

sicque Henricus gcrmanus
in

pulchritudine puellae aliquam ei illicitam violenliam
qui

qui

nihil

antea

habuerat,

regno successit.

tam

improvisus
in

et

insperatus propter

suum Robertum comitem Cumque Noi thmannorum contra se rebellantem, et regnum Angliae repetentem eo quod major natu esset, et Guillelmo germano suo succedere majori jure debevidisset fralrem
rct,

eain videndam

advenisset,

secretius cubiculum

eam
lente

introduxi,

rem

ei sicut erat

aperui, eaque vo-

Ilenricus congregato

exercitu

mare

transivit,

velum unum capiti ejus imposui, quatenus eo viso rcx ab illicilo complexu revocaretur. Nec me fefellit spes mea. Rex siquidem quasi propter inspiciendas rosas,
el

Northmanniam intravit, praclioquc conserlo Robertum fratrem suum victum et caplum in Anglia reduxit, et usque ad diem mortis suae in quodam castello

alias florentes herbas

claustrum
caeteris

nostrum ingrcssus,
puellis nostris
ivit,

mox

ut

cam

vidit

cum

velum capite geetantem, claustro exrecessit,

clausum

tcnuit,

quidquid tamen

ei

necessarium

et

ab ecclesia

aperte ostendens se

in rebus corporalibus

erat sicut sibimet exhibcri et

nonnisi propter

minislrari proscepit

;

sicque

rursum regnum
obtinuit,

Angliae et

pater puellas infra

eam venisse. Cum autem rex David eamdem hebdomadam ad ecclevelumque super caput
et
filiae

comitatum Northmannise solus

et sigillum

s:am nostram vcnisset.
suae vidisset, iralus

paternum sibi fieri prsecepit. De quo Henrico quia mcntioncm feci, ct alius referendi locus non erit licet multum a coepta narratione digredi videar, quiddam tamen memoria dignum dicam.
15. Hic ergo confirmatus in regno,
voluit conju-

velum conscidit,

ad lerram

projectum pcdibus suis conculcavit, filiamque suam

secum reduxit. » Inquisita inde abbatissa quol annoium tunc fuisset puella, respondit duodennera esse potuisse. Tunc rege monenle archiepiscopum
ut juberet super hoc judicium
bates, consilio accepto
fieri,

gem habere
Scotioc,

puellam quamdam,

tiliam

David regis
ut

episcopi et abcapilulis

dixitqueD. Anselmo, tunc temporis Cantua-

lectisque

diversis

ricnsis urbis vencrabili archiepiscopo,

eam

sibi in

bcnediceret

et

solemnibus

nuptiis

benedictam

conjugium
nolle

sociaret.

Respondit

archiepiscopus

se
in

canonum, in commune judicaverunt propter hujusmodi factum non ei prohibendum conjugium, quoniam quandiu infra legilimam aetatem sub tutela

eam

benedicere, nec suo consilio
sibi

regcm

D

patris fuerat, cuerat.

nihil

ci

sine

ejus assensu facere

li-

conjugium eam
climonialium,

sociaturum, quoniam velum sangestasset

Finito judicio, rex interrogavit archiepisco-

sicut ipsc certo didiccrat,
cosleslis potius

pum

si

quid vellel in eo calumniari.
illud

Rcspoudit do-

super caput suum, quo se

quam

ter-

reni regis monslrasset fore sponsam.
dixit se promisisse, et etiam

Rcx conlra

minus Anselmus se non niam revcra secundum
judicassent.

calumniaturum, quo-

jurejurando confirmasse

Tunc rex

:

canonum decreta recte « Quandoquidem, inquit,
volo ul pucllam
:

palri ejus regi

David quod eam conjugem ducerct, idcoque pro conscrvando juramenlo suo se non eam
dimissurum,
(8)

judicium prolatum laudatis,
desponsetis.
inquit,

mihi

nisi

canonico judicio fuisset determina-

» « Judicium, Et dominus Anselmus non reprehendo sedsi majestas veslra mihi
;

Privignam suam.

Bertam,

filiam

Florentii

Ilollandise comitis.
(9) In sigillo stio. Ilabctur

«pud Seldenum ad Eadmeri

similesigillumGuilklmi hist. Novor., p. 106.

deeem. Imo post tredecim vide Henrilluntindon. lib. vn. (11) In generaii. Vide Eadmerum, lib. ui, Hi.-t. Novor., pag. 57. Malmesbur. fol. 88.
(10) Post

cum

Bg credere vcllet ut

DE RESTAURATIONE \H!UTLK
eam noa
duceretis

S.

MARTINI TORNAC.
cum
cxiens, et juveniliter de

U
fort>tu-

consulerem,

A

venit propter audaciara

eorumdem vidcndam. Qua-

quoniam, quomodocunque contigerit, tamen velum super caput suum portavit, et sufficienter de filia» bu> regumaut comitura vobis invemre possetis. subRege vero in eo quod coeperat perseverante,

dam

ergo die

junxit

Vos quidem, domine vobis rex, consilio meo prsetermisso facietis quod puto quod videbit placuerit, sed qui diutius vixerit, non diu Angliam gavisuram de prole quae de ea
ille

vir

sanctissiraus

:

dinesua cxsultans rogavit unum ex opposita acie, nomine Cosceguinum do Forest, ut solus contra Respondit illc se non vense solum veniret lurura, quoniam dominus suus erat, ct ne fortuito easu eum laederel timebat comes vero, iterum atque itcrum cum in se provocans jamque eum ti: ;

midum

et

ignavum appellans,

ut contra

se

veniret

nata fuerit.

Hmc ego

adolescens

eum

dixisse audivi,

nimio taedio exlorsit.

Tandem

miles,

crebra ejus

nunc vcro magna parte video jam conligisse. 16. Rex itaque de ea duos filios et unam filiam genuit, e quibus tilii jamadolcscentes.dum deNorthmannia in Angliam redirent, fracta nave cum multis
aliis in

admonilione provocatus, lanecam

levavit, et

equo

vehementcrcalcaribus impulso advcrsus eum cucurrit, volensque eum militari ludo de equo suo dejicere,

lanceam

ei in

corde

fixil,

sine

mora

exstinxit,
:

mari perierunt, filiam vero,cum mullis opibus sibi a patre transmissam, Henricus Romanorum imperator conjugem duxit, nuptiasque Leodii cum

g

maxitotamque regionem nimio luctu complevit comes tunc m ae enim fam« et inclyti nominis ille temporis erat, et ita omnes raptores et latrones de
terra sua expulerat, ut in nulla regione

magna
celeri

gloria celebravit

;

sed, uno

tilio

ex eagenito,
reliquit.

majorpax

et

morle praevenlus eam viduam
rorsus comili

Quae

securitas
levitate,

inveniretur

quam

in sua.

Eo ergo

tanta

viduala

Andegavensi

nupsit,

cum,

seu

stultitia

siue prole interfecto, uxor ejus

subito palre ejns in urbe Rolomagensi defuncto, An-

relicta
xaliae,

vidua nupsit prope Saxoniam Simoniduci Aupcperitque
ei

glorum proceres Slephanum comitem Boloniensem, comitis Theobaldi Campaniensis germanum, super
se

plures

filios.

18. Robertus itaque.
liter dislribulis

regem

conslituunt.

Unde Robertus Henrici
in pradio

regis

comes Flandrensis tam nobifiliabus suis, totam Flandriam mosuo
reliquit.

ex concubina

Blius, graviter indignatus, contra

eum
quo-

riens Roberto

filio

In cujus

tempore

palam rebellavit, dam castello, quod
reclusit, et sorori

eumque
sibi

captum

in

domnus Odo cum

clericis suis

saeculo renuntians,

paler suus dederat, vinctum
filio

sancti Martini Tornacensis ecciesiam intravit,

ipsum-

gliam transiret
davit. Illa,

et

Ansuae ut cum regr.um paternum susciperet mansuo cilius
in

adque comitem cum jutorem invenit. Quae nimirum Clemenlia de BurClementia sua liberalem
sibi

putans se cuncta prospera reperturam,
sccus

gundia orta,
Cl ^

filia fuit

Guillulmi

Burgundionum

ducis,

eeleriter

pertransivit, sed

quam

credideral
la

invenit

;

nam

fortiter ei

conjux Stephani principis sibi junctis restilit. Ipse quoque Stephanus post paupactionibus Roberto

domni Guidonis Viennensis archiepi scopi, qui postmodum papa Romanus effeclus, vocatus est Calistus, tenuitque Remis conciliumgenerale
germanaque
tempore Radulfi archiepiscopi, qui vocatus
dis; successorque fuit
est Viri-

cos dies quibusdam
liatus,

reconci-

et

de

vinculis educlus,
filia

rursus

Anglorum

Manassae, praedecessor

vero

regnum

obtinuit, sicque

regis Henrici vana spe

delusam fore ingemuit, et futurorum quidem incerli sumus. Hoc vero unum aperte videmus secundum prophetiam domini Anselmi non diu gavisam esse Angliam de prole illius reginee, quee post velum
portatum regi Ilenrieo
tione vastatam et

Rainaldi Andegavensis episcopi. Hsec vero Clementia cum de viro suo comite Roberto genuisset tres filios
infra tres annos, timens ne
si

plures adhuc genera-

ret intersede Flandria contenderent, arte muliebri
egit ne ultra pareret.

nupserat,

oppressam de

pristinis divitiis

imo diutina sediad

Quod ultione divina sic vindicatum est, ut etfilii ejus omnes diu ante eam morerentur, et ipsa postmodum in viduilate sua alios
comites cernens, multaquo mala ab eis sustinens, ser0 dcfleret sesecum prole sua exhaeredatam fore.
\$
M

niagnam paupertalem devenisse. Nonergo contemnenda, sed potius veneranda et timenda sunt verba sapientium et Ecclesiue praelatorum, quoniam et supradictam

p os t duos vero semiannosconversionis domini

prophetiam

Leonis papoe

de

Balduino

comite Flandrensi, qui consanguineam

suam duxit, et sequentem domini Anselmi de rege Anglorum verasfuisse manifestum est. Nunc autem ad ca quae
de Roberto Flandrensi comilc
legatis ejus praedixit

D

ignota
et

illa

matrona
fuerint

redeamus,

quamvera

Odonis Urbanus papa in concilio Claremontensi monuit universos episcopos quatenus sibi subjectis populis pro remissione peccatorum suorum injungerent Jerosolymam ire, et sepulcrum Dominicum una cum ipsa civitate de paganorum manibus liberare. Tunc vero ccrncres innumerabilem populum de Occidentis parlibus, ac
si

paucis explicemus.

divinitus praeceptum fuisset,

n. Robertus

itaque

ille,

ut

supra sfiriptum

est,

genitale solum relinquerc et Jerusalem tendere.

Hac

privignam suam

dcdit regi

Francorum

Philippo,

itaque occasione praefatus

comes Robertus una cum

sororem Northmanniae comiti Guillelmo, e
filiabus,

duabus

Godefrido comite Boloniensi, Roberto comite Northmanniae,

unam
;

regi

Danorum Canuto, de qua natus
castella-

Raimundo comite

sancti iEgidii,

Hugone

estCarolus

aliam vero comiti Brusellensi Henrico.

Qui

cum

audisset

Everardum Tornacensem

comite Vermandensi, Balduino comite Montensi, Anselmo de Ribemonte, Clarenbaldo de Vendolio,
multisque
aliis

num

strenuissimos milites

secum habere, Tornacum

principibus, relicta

Flandria

cum

HERMANNI
multisque
aliis

S.

MARTINI TORNAC. ABBATJS

populoDeiproficiscitur, Obsessa captaqueAntiochia,
civitatibus,

A

cipes de aliis negotiis loqui"voluiss«nt,

ille

se

nulli

ad ultimum auxiliante
rege-

responsurum, donec pauperculae vacca sua
fuisset juravit
;

redflita

Deo Jcrosolymam

victor ingreditur, expulsisque aut

sicque millies ab ea benedictus peti-

interfeclis paganis, ei Christianis intromissis,

tioni ejus satisfecit.

que conslituto Flandriam regrediiur, et cum magna gloria susccptus per xii lcre annos provinciae doroinalur.

24. In villa quaj

dicitur Turholdis

(12), singulis

annis

in

festo sancti Joannis

mercatum

magnum

esse consuevit. Dietum est comiti

20. Post haec
sororis suae
filio,

cum

a

rcge Francorum Ludovico

lites fiducia

quod deccm miparentum suorum abstulissent cuidam

ad expugnandum quoddam castclfuissct

lum quod vocatur Domini Martini dum more suo fortiler certat in
fugatregis adversarios,
laboris

evocatus,
longius

prselio, et

mercatum venienti aliquid de sarcina sua. Protinus comes exsiliens eos cepit, et in quadam domo reclusit, parentes vero eorum nimis pernegotialori ad
territi, el celeriter

nimictate defessus

venientes a

l

misericordiam co-

ad

lcctum

portatur,

et

post

triduum ibidem deprincipibus
et

functus, ab

codem rege regnique

cum
rex

maguo

luctu

Atrebatum deferlur,

in

ecclesia

Sancti Vedasti sepelitur.

Quo

sepulto,

statim

g

quantumcunque vellct pecuniae vel equorum susciperet, tantummodo ut eos non suspenderet. Comes autem, simulansse precibus ecrum salisfaclurum, dixit eis ut parum exspectarent,
mitis,

urgebant ut

Bnlduinum

filium

ejus

adolescentulum,
vocavit,

necdum
lotamque

donec ipse
culus

domum

introgressus, reisque

illis

collo-

militcm factum,

cum matre sua
ei

rursus ad eos exiret. Dixit,
ingressus, eos inlra
;

driae, ut ei

palcrnam terram coram

rcddidit, et

optimatibus Flan-

paucis viris

statirnque cum domum eamdem
sibi

sicque in

hominium facerent, praecepit, Franciam rediit. Quid ergo dicam de Balse

suspendi praecepit

rogantibus autem viris ut

parccret, nec perpetuam parentum

eorum
eis,

inimicipraecepit

duino, cujus animi etiam in lenera aetate fuerit?

tiam cos incurrere
reis
illis

faceret,
eis

parcens
vellet

21. Recedenterege optimatessuos vocavit,

pacem

ut qui

ex

evadere

socium suum

se vellc tenere insinuavit, utque se inde adjuvarent

suspenderet.Sic ergo
superesset,

novem

suspensis,
ut

cum decimus
ultra

rogavit, et

si

quis eam primus violaret, justitiam se

comes

ei jussit,

funem

trabem

de eo facturum praedixit,

nullum tamen eorum pa-

jaceret, et super

cem jurare

coegit.

Principes

pacem

se servaluros

promiserunt, sicque soluta est curia plurimis dicentibus per talem

puerum non facile pacem posse quoniam nullus eum timeret.
22. Post duos fere

fieri,

scamnum stans de ipso fune laqueum in collo suo aptaret. Quo facto, comesscamnum pede longius propellens eum duobus cubitis a terra pendentemreliquit sicque cum viris domum regressus,
;

rursus

a

parenlibus
et

eorum exoralus

:

Eia,

inquit,

menses mulier quaedam pau-

egredimini

eos educite, educlosque ne aliquid ul-

pcrcula duas vaccas a

quodam raptore
raptorem
ducit

sibi

ablatas

lerius in terra

mea

capiant admonete.

Dixit, sta-

esse comiti conqueritur, et ubi raptor
tendit. Illico

maneret osinsequilur,
:

timque equum ascendens a
vero

loco recessit.

Parentes

juvenis comes

domum

ingressi,

omnes cognalos suos suspennimisque pcrterita

eumque comprehensum Brugias
cunctis ne militem suspendi,
faceret,

rogantibus
ejus
erui

sos, et
riti

jam morluos invenerunt
ut

vel oculos

fugerunt, Pro hujusmodi ergo gcstis

omnes

neutrum se facturum respondit. Protinus vero vas acneum maximum, quod vulgus lebetem
seu caldariam vocat, publice
ciis, in
in foro,

raplores exterruerat,

non solum aliquid auferre,

videntibus cunpraecepit,

sublime appendi

et

aqua impleri

veium etiam si vestem pretiosam, vel scyphum aureum in via reperisset, nullus levare audcret. Felicem se Flandria dicere posset, si lanium principem
diu habere meruisset, sed
ille

igneque

mililem illum

magno supposito, dum nimis ferveret aqua cum omnibus indumentis suis etiam
fecit,

ubi tanta pace

facta,
afferri

nullamsibi per lolum
vidii,

annum querimoniara

gladio accinclum in calditriam projici

sicque
illico

turpe depulans

domi quietum residere utpote
militamiliet

eum

in

aqua fervente necavit.
invasit, ut nullus

Tanlus
in lota

timor

juveniset vix xxx annorum existens, armis
ribus seipsum ceepit exercere,
tes praeliandi gralia

omnes
23.

deiude

Flandria ali-

quocunque
illico

quid auferre praesumpserit.

convenisse audicbat,
praefatus

simul

Quadam
quacdam

die

ecclesiam

S.

Petri

Gandensis

D

adesse ardebat.
2o.

propicr audiendas vespcras ingrediebalur,
bito

cum
sibi

su-

Eo tcmporc Henricus

rcx

Anglo-

paupercula vaccam suam
est,

furto

ablalam esse conquesta
vcspcras audisset,

quam cum comes dulad

rum ingressus Northmanniam, contra fralrcm suum Robertum comilem praeliabalur, eumque victum
duxit in Angliam
;

citer exoraret, ut se exspectarct
illa

oslium

donec

cujus

filius

Guillelmus puer de-

vero responderet

prae multi-

cennis exhaeredatus

adBalduinum Flandrensem co-

ludine mililum et principum
sibi ulterius
ille

eum

circuinstantium,
ei

non dandam faeultatem

loquendi,

prolinus extraclum pallium
sibi

suum

ei dedit, et ut
:

quem ille nutriens xiv alalis suae anno militem fecil, eumque contra palruum suum rcgem Angliae, qui genitorem suum clausum tenemilem cunfugil
;

illud

usque post vesperas servaret, praecepit

bat, rebellare

admonens,
coepit.

scepius

cum

eo

North-

linilisquevesperis

dum comilem

circumdantes prin-

manniam aggredi

Rex vero Henricus man-

(12) Turkolditf vulgo Torholt

prope Brugas.

DE RKSTAIRATIONK ABBATLE
davit, ut

S.

MARTINl TORNAC.
quod

58

ab

infestatione sua desisterct, alio(|uin Bru-

A

clesiis dereliquit, et

nullus in viribus suis con-

gias

cum

exereitu se
ei

venturum

sciret.

Prolinud
t,

ille

fidere debeat edocuit.

Carolus ergo consanguineus

remandavit
se
ei

ne lantum laborem subirt
sciret.

sed potius
statini-

ejus succedens, injustitia

Rothomagi occursurum
Rothoroagum urbem,

Dixit,

non

1'uit;

in

prudentia vero

quidem lenenda miuor eo et cautela, quoniam

que legatum eum
est,

quingentis militibus
in

subsecutus

aliquantulum provectioris

qua rex

morabatur,

advenit, lanceaque in porta civilalis dcfixa, ut regi

omnino eum vicit; Ecclesias quoque sic tuebatur, utjam Paler Ecclesiarum vocarelur de quo unum referam quod
;olatis erat,
;

comiiem

Flandrensem adesse exclamavit. Rex vero quia duo

dicerent

civibus

memoriae
27.

occurrit, ut per

hoc cujus devotionis fuerit

millia mililum se-

agnoscalur.
In die Epiphanise,

cum

habebat,
vidit,

ut

tantum strepilum tantamque auconlra
dixit, cunclis-

daciam

utpote vir prudentissimus se

insensalum juvenem non egressurum

vidisset abbatem Joannem, ingredientem,

Sancti Bertini,

dum curiam suam Brugis domnum scilicet protinus vocans eum « Do:

que
ret
tus,
hil

militibus suis ul nullus de porta

exire praesu-

mine,

inquil,

abba,

quis

bodie cantavil majorem
-

comminando
inquit,
fueril

prsecepit,

quoniam cum fatigarevertetur et de tena mea ni«

missam
r>

in ecclesia

Sancli Bertini?

Respondente

abbate non defuisse qui

eam
:

honoriticecantaret, quo-

secum deferet. » Comes itaque nimis contristatus eo quod nullum de civitate posset extraherc, dum civiiatis muros vociferandocircuiret,etquidagere possel ignoraret, non enim tantam urbem lam paucis mihlibus expugnare valebat, conspicit eminus gregern cervorum quos rex in proximo nemore recluseral. Exc'amansque juvcnis: « Elsi, inquil, nihil aliud possum facere, sallem cervos istos de claustris
eripiam, et
liberos reddam.
»

niam plusquam centum monachi in conventu suo « In tanta solemnitate dcessent, comes subjunxit
buissetis
rio

eam

cantare,

et

cum

fratribus in refecto-

comedere, cisque qui

tota nocte vigilaverunt

Matutinos, de his quae

comiles

antecessores

ad mei
in

dederunt bonarn
curia
tius

refeclionem
»

providere,

non

mea

residere.

Dicente vero abbale se libenilluc advenisse,
sibi

missam cantasse quam

sed pro-

Dixit,

statimque cuin

pter militem

quemdam
venire

qui

auferebat terram

militibus currens gladiis evaginatis fortissimam se-

quam
mes
:

ecclesia sua
illuc

plusquam lx annis quiete pos-

pem

illam quce deslipiiibus facia cervos reclusos to-

sederat,
«

compulsum
est

fuisse,

addit co-

nebal, abscidit, cervosque per agros dispersit, et sic
nullo negotio peracto Flandriam rediit.

Et quare hoc mibi per famulum vestrum non
pro
»

mandastis? vestrum enim

me

orare,

meum

26. IntereaCarolum amitse suae (13) filium,

quem
eique

vero ecclesias tueri et defendere.
milite

Dixit, statimque

de Canuto Danorum rege pepererat,
patris sui

post

mortem

accersito

interrogavit cur ecclesiam Sancli
terra
illa,

ad se venientem libenter

retinuit,

Bertini inquielaret de

quam

tanto tem-

germanam
sociavit,

(14) Radulfi Peronnensis comitis conjugio

C

p 0re p 0Sse derat

?

et ul
;

Flandriam se absente servaret com-

mendavit

sicque securior
;

tare coepit
licel ci

Northmanniam frequenhaecarmorum et militiaj exercitatio, sed
exsultationem,
et

ram illam ait comes
tacete,

injuste
:

Respondente milite ecclesiam tertenuisse, quoniam juris sui esset,

«

Sicut pater vester inde tacuit, sic et vos

quia
si

per

animam
nisi

comitis

Balduini juro
nihil

magnam

utpote juveni,
caeterisque

insa-

quod

exinde querimoniam audiero,

aliud
fecit,

ferret,

monachis tamen

clericis

faciam de vobis,

quod

ipse

pientibus ingentem exhibebat

trisliliam,

quoniam

quem Brugis

in caldaria bullivit.

comes de illo » Sic pacem

sibi

a

omnes praeconabanlur non diu eum inler tot pericula vivere posse. Nec eos fefellit opinio, quinimo
timor

comite faclam narravit mihi praefalus abbas Joanncs. 28. Sed quia tali principe digna non fuit Flandria, viri tmpii,
siae

quem timcbant

evenit eis,

nam dum

nimis

Bertulfus scilicet Brugensis Eccleet

Northmanniam, a quodam milile glanec tamen proptcr dio super nasum vulneratur
assiduu infestai
;

praepositus,

cognati ejus, qui se comitis ser-

vos essc denegabant
confcederati
runt.

pro justitia

quam

faciebat,

vulnus proelio cedens,
exaestuat,
git

nimio calore solis concussus

vulnusque intumescens

eum

invitum coascitis facile

inunum secreto contraeum conjuraveQuod cum comiti apud Ypram nuntiatum
ne Brugias
iret a multis
si

reverli

Alrebatum, ibique mcdicis
si

fuissct, et

admonerelur,
vellet,

il-

curatus fuisset,

cibis noxiis abslinere

voluissel.

D

le

respondit se projuslitia,

Deus

mori para-

Sed

dum ne carnem
vulnere
;

anserinam,

nec aliasimilia ditotoque

tum, ncc se

a justitia relaxandum,

niitlcrct,

gravalus

deticit,

anno

militibus suis Brugias

cum quamdam veniensmunilionem
slatimque
et

lecto

decumbit

propter taedium tamen devitandum
videret se non posse eva-

quam iidem
propriam

conjuratores fecerant succendit,
rediit,

ad

se multoties de loco ad locum faoit in lectica deferri.

domum
et

iu

crastino

vero

summo

Ad ultimum cum jam
praefatum Carolum

mane surgcns,
siae

de solio

palatii sui

ad solium ecclcerat

dere,

successorem
sicque
et infra

sibi

consti-

Sancti Donatiani transiens, missam a capellano
sibi

tuens,

Flandiiam

ei tradidil,

apud Sanctum
octo dies dccunctis

suo ibidem

cantari praecepit
in

Bertinum monachus faclus,
fuuclus,

quarta secundoe hebdomadae

enim feria Quadragesima. Cura
;

ingentem luctum

et tristiiiam

Ec-

ergo jam

in Epistola oratio Eslher legeretur, et co-

(13) (14)

Amitas

suce.

Adelae

filiae

Roberti senioris
Radulfi co-

mitisViromand.
praefalae.

filiam Rainaldi

Claromont. et Adelae

Flandriae comitis.

Germanam. Margaritam sororem

59

HERMANNl
in

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

60

mes

orationo proslratus psallerio aperto psalraos

A

Berlulfus praeposilus

legeret,

quncdam paupercula superveniens eleeraosynam ab eo poposcit; et de xm nummis quos

ejus volens excusare,

tiosum

illi

quantum poterat se de morte de cnlumnis marmoreis presepulcrum in eodem loco coenaculi ubi
fuerat,

more suo comes super psalterium
nu ejus unuui accepit.
mulier exclamasset
tc
:

posuerat, dc
ei
«

ma-

inlerfectus

protinus

construi

fecit,

ibique

Quo accepto cum

eadera
levan-

corpus positum fere lx diebus jacuit.

Tanta vero

«

Domine comes, cavete,
qui
loricatus

turbalio subilo in tota Flandria exstilit ul illud
in

quod

caput comiteut videret quid esset, ecce Burcardus
prfeposili
n<q>os,

prajfati

evaginato
iufixit,

bolus

Apocalypsi legitur: Post mille annot solvctur dia(Ajjoc. xx, 2), in illa provincia ad lilteram

gladio tacite advenerat,

fronli ejus gladiura

contigisse videretur,
hira invenissent,

duobus tertium ubicunque soaut etiam occi-

multisque vulneribus superadditis eura ibidcm co-

aut spolianlibus,

ram
ros

altari interfecil,

unoque cum co
in

occiso,

cacle-

denlibus,

ita ut tunc

palam
qui

quilibet simplicissimus
i!lo

qui

Tristis

ccclesia

fugam convertit. illico fama totam complevit regionem in occisura esse gloriosum Garolum comiaderant
perterritos

facile intelligere posset,

quanta vis in uno solo

principc

exslitisset,

eam indoraitam gentem

ac

si

monacbos

clauslrales jugiter quiescere coegis-

tem.
29. Domntis Gislcberlus abbas Sancti Petri

set.

Ganerat

g

31. Principes vero Flandrioe,

et

maxime Balduiqui

dcnsis vir veracissimus et religiosissimus,
tulit, et

mibi re-

nus

(16)
est

Gandensis frater Ivonis Nigellensis,

sub lestimonio veritatis asseruit,

quod

nunc

comes

Suessionensis,

videntes

tanlam

tunc leraporis Brugis
nolissimus,
cui

quidam pauper claudus sibi comes multotics eleemosynam datristi

turbalionem, condicto die in

unum

convcniunt, paeis in

cem

inter se

componunt,

et

ne tantum scelus
si

re consucverat. Ilic ergo fama tara
et ejulans

audita flens

opprobrium verterelur sempiternum,
vero homicidac
illi,

remaneret

cum magno clamorc ad
manibus
ascendit,

ecclesiam venit,
et

inultum, congregato exercilu Brugias tendunt.

Cum
cum

nimioque labore rependo

cruribus
in

per

mullis

fulti

auxiliatoribus,

gradus lapidcos usque ad solium lapideum

quo

raagna mullitudine militum
pugnaturi
processissent,
alliori

comes

inlcrfectus
ibi

fucrat,

solumque cor-

pedilum contra eos Balduinus ille lorica et
ct
:

pus ejus

jacens

sanguine cruentatum invenit,
cito pariter illud soillud resideret allosque

galea proleclus
quit,

vocc exclamans

«

Non, innec Bru-

cumque admiratus omnes tam
lura reliquisse juxla

conlra vos,

o viri boni,

venimus,
;

gemicce~,

gense caslrum expugnare quaerimus

sed injustam

tus et voces prse nimio dolore cordis ederet, de san-

necem domini
tur

nostri ulcisci volumus,
rei

ne

forte dica-

guine qui copiose defiuebal crura sua
pit linirc,

et libias

non quod, ul ipse dicebat spem aliquam baberet curationis, sed solum propter dulcedinem
ct dilectionem ejus qui sibi tanta

quod semper
contra

et

nos proditionis ejus
proditorcs

sumus,
Si

sicque
erg-o

ulterius

appellemur.
tanti

nos

pugnatum

venitis,

sceleris

vos

bona

fecerat,

cum

parlicipes esse leslabimini, sicque

opprobrium peret

subilo divina misericordia se perfecte curatura sen-

petuum

incurretis.

Quamobrem moneo,
silis,

con-

pergradus exsiliendo descendit, totumque currendo oppidum circuieus, universo populo se sanalum ostendit. Quae res homicidis illis
tiens, inslar capreae

sulo ut nobiscum potius

el

ad confundendos
»

proditores domini nostri nos adjuvetis.

His

dictis,

grandem confusionis nebulam
intulissct,
nisi

intulit,

raajorcmque

versa vice eos
linus
illi

populus vociferando exclamat, junctusque Balduino, cum quibus venerat, debellat. Proin

pauper
sibi

ille

potentia illorum perter;

fugam vertunlur,
introeunt,
et

et

quia aliam eva-

ritus id publicc exsiliendo prsedicare destitisset

ma-

dcndi viam non habcbant, in castrum regrediuntur,
turrim coraitis
in

gnas enim opes
eos praeposuerat,
lo

de reddilibus comitis,

quibus

ea conclusi a Bal-

conlraxerant adeo ut

cum pau-

duino duobus fere mensibus obsidentur.
3:2.

antc suam necem comes eis diem audienliae apud

Inlerea rex

Francorum Ludovicus,

quem de
tam duro
et

castrum Casleium posuisset, ubi se servos ejus non esse judicio optimatum suorum comprobarent, Bertulfus

malertera Caroli genitum supra diximus,
sine prole obierat,

cunlio cognati sui perculsus Atrebatum venit,
p. quia Carolus

ejusdem

ecclesiae praepositus Burcardi
illuc

avun-

quem

vellent hasciseilatur.

culus tria millia militum
rit,

sccum palam adduxein diera

bere

coraitem a principibus Flandrise

ita ut

comcs limens ne

tusftultus aliquis a lan-

A

nonnullis ipsum regein propinquiorem fore diceel

to

populo excitarelur,

causam ipsam

alium

batur,

quia plures

filios

habebat,
;

ut uni

eorum

distulcrit.

Flandriam daret suggerebatur

sed rex ut vir pru-

possct,

sepeliri non siquidem doranus Simon episcopus, cujus sororera (15)idcm comcs conjugem habuerat, audito tanto scelere, divinum officium in eadem ecclesia ex

00. Gorpus crgo comitis

cum ibidem

considerans nullum filiorum suorum duodennem, nec sine magistro, qui ei adhuc jugiter adluvreret, tam indomilam posse regere genlem, ei sc non posse sempcr adesse prsesentem,
dentissimus,
esse
tiraens ne aliquid exinde
tiori consilio refugit

toto interdixit,
ferri

ad aliam vero eeelesiam

illud trans-

mali eis contingeret,

al-

provinciales nullo

modo

paterentur,

prsefatus

aliquem ex

eis terrse praeticere.

(15) Ctijus sororem.

patrc nalam,

Margaretam uterinamex alio Renaldo Claromont. (16) Balduinus. Scilicet cognomento Luscus ct
scilicet

Barbatus. Vide apud D. du Cange. dissertat. i[ ac Hisloriam S. Ludovici, qui intelligatur ista fraternitas.

61

DE RESTAURATIONE ABBATI.E
33. Erat

S,

MARTINI TORNAC.

62

tunc quidam Balduinus
a*ta-

comes Monten-

A

riret, ille,

diligenter singula discurrendo proponens,
nisi et

sis,

quantum sua

patiobatur salis strenuus arille

in

primo quidem conjugio non
factum,
in

solum jusjuranjusjuraudum,
et
et

niis,

cujus atavus

fuerat

constructor coenobii
est,

dum

sccundo vero
et

Hasnoniecsis, qui, ut supra dictum

Richeldem
scilicet
ct

desponsaiionem,

praesbyleri

benedictiouom,

comitissam
que

Monlonsem conjugem ducens, utrumtenuerat,

solemnes nuptias, postremo utriusque eopulationem,
integrum matr.monium factum esse
tisque
intulit
;

comiiatum

Flandrenseni

prola-

Montensem, quique de eadem Richelde duos genuit, Ernurfum, qui patri succedens a palruo suo
Roberto Caslcti
est occisus, et

tilios

canonum
ulterius

diversis capitulis,

secundum conimponi
sub-

jugium
perjurio
junxit.

non posso dissolvi, de priori vero

Balduinum qui
tcnuit,
iter

cum
cum

pcenitcnliam comiti dcbero

matre sua
filio

Montensem comitalum
genito,
in

unoque

Cui

sententiae

papa cuin cardinalibus asin

Balduino
principibus
et
sciri

Jcrosolymitanum
an
captus

sentionte, reversisque nuntiis
teris

Franciam cum
puella

lit-

aliis

principio exstitit,

unde necdum
fuerit

apostolicis,

tunc
sibi

quidem

comcs Balduinus
;

rediit,

utrum

occisus
;

usque

exsultavit
doluit sc

Jolcndem

remansisse

vero

hodio

noquivit

tilius

vero ojus Balduinus

cum
r>

comitis conjugio privatam fuisse, scd re-

comes

factus

fuisset,

Clementia Flaridrensis comi-

pente miserabili fortuna, imo Dei misericordia sub-

tissa ut quandam pueilam noptcm suam in conjugium acciperet ei suasit, seque cum ea mdle mar-

chas argenti
nis,

ei

daluram promisit. Consensit juvodesponsaiionis ab ea pu-

sequo eam die statuta desponsaturum juravit,

parique
blice

modo juramentum

coram multis
Jolendem

lestibus accepit. Infra

vero diem

Francorum conjugio cst copulata, hujusque qui nunc rex est Ludovici, aliorumque regis filiorum mater effecta, quod prius nou contigisse doluit, inde postmodum vehementer exsultavit, quoniam magis voluit dici et esse Francorum regina quam Monlensis comitissa. Hic ergo
sequente, Ludovico
regi

statulum juvonis, praetermisso juramento quod fecerat,
filiara

Balduinus de praefata Jolcnde genuit alium

Baldui-

Gerardi

Babinbergensis

num,
vinciae

ot

Richeldem Everardi Castollani Tornacensis

Unde comitissa frendens, maxime quia germanum suum Guidonem Vionnonsom archiopiscopum videbat jam papam Romanum
comitis

uxorem

duxit.

conjugem.Quia crgo Richeldis Everardo hujus proprincipi nupsit, libet de illa per excessum
34. Fuit

parum dicere.
enim haec Richeldis sicut genere nobilispulcherrima,
et

effectum

et

Calixtum nominatum, conqucsta
tanlillo

est ei

genus suum a
Protinus
ille

comite fuisse

vilipensum.

sima, sic facie

in

actibus

saeculi

Iitteris

directis

mandat Radulpho arillud

chiepiscopo
ulcisci.

Remensi, ne perjurium

differret

nequam slrenuissima, quae genuit Balduinum pulcherrimum et nobilissimum adolescentem sed, heu
; !

Praesul convocatis

episcopis et

abbatibus,
1

in tlore juventutis febre correplus,
iniit,

cum morte pasanctae

aliisque ecclesiasticis multis personis,

comitem ju- ^ ctum
se

sepultusque est
;

in claustro

Dei

bet adesse et do pactione conjugii respondcrc. Conqueritur Clementia quod neplem

genitricis Mariae

Richeldis vero Everardum et
filiam

Go-

suam

conjugem
nobiles

dofridum

filios

speciosos, et Jolendem

mo-

acccpturum
subjungens
testes, si

die
sc

praefixa jurejurando

promisisset,

riens reliquit. Qui Everardus

cum adhuc

aetate toner

habiluram

inde

trecenlos

esset, terram paterni juris malefactoribus

hoc negare voluisset. Respondet Baldui-

tissime subjeclam frendens dentibus
luit.

abundannimium indoet feritatis

nus se nec

velle, nec posse quod dixcrat negarc, quoniam verum constabat eam dixisse, tamen se jam aliam conjugem duxisse, et solemnibus factis

Quibus cum indignalione
turbatis

et ira

evaginato gla-

dio, oculis in

asporitate supcrbiae

manu

valida

cum impetu
et

velocitor occurrit,

omPost

nupliis,

ei

sociatum

fuisse,

ac

doinde

subjunxit

nesque
haec

in brevi

de finibus suis exturbavit, terram-

quidquid judicatum exinde fuisset, se facturum fore.
Multa super
his judices invicem conferentes, ad ultimum pro reverentia domini papae inducias petieruut, et ut tanta

que suam paci,

pacem

terrae

relbrmavit.

autem filiam Lamberti Leodiensis comitis, Gertrudem nomine, uxorem accepit, de qua Balduinum
:

causa judicio ejus Romae deforest,

filium genuit

Jolendis vero soror

ejus Flandrensi

retur,
est,

oraverunt. Faclum

Romam

(17) perlala

dapifero Rogerio nupsil.

convenorunl cardinalos,

et

voluntati papae fairritam

D

35.

Nunc autem de Balduino Montensi
suo

comite,

ventes,
sine

primam fidcm, juxta Aposlolum,

qui patri

Balduino in

aelate juvenili

defuncto
con-

damnatione non posse fieri, ideoque eam quam primo juraverat conjugem debere duci dccernebant. Inlerea
lis,

successerat, et comitis Namurcensis

germanam

quidam magnui

auctoritatis

cardina-

jugcm duxcrat, jam adolescens milesque strenuus erat, quando Carolo principe viduata est Flandria,
pauca explicemus. Hic ergo Balduinus audions re-

nomino Bruno (18), qui caeteris diversa dicenomnino reiicebat, a papa sententiam suam dicere commonitus, respondil se aliorum dictis non repugnaturum. Ubi vero papa ei per obedienliam
tibus

gem Francorum Alrebatum

vcnisse, ct de

consti-

tuendo Flandriae comite consilium quaercre, assumptis secum uobilibus et sapienlibus terrse suae principibus,

praecepit ut,

si

quid super hoc revera sentiret, ape-

regem

adiit,

avum suum Balduinum,
lib. iv, c.

qui

(17) Homam. Id est, ad curiam Romanam, ut ego arbilror. Nondum enim Callislus Romae fuorat. (18) Bruno. Id est Bruno episcopus Signinus, ut

opinor. Vidc Chronicon Cassin. 497.

31, pag.

CT

HKRMANNl

S.

.MARTINI TORNAC. ABBA'1

!

6i
ibi

Jemsalem profectus
stus est

fuerat, iojaste a palruo suo

R> A

nisi recenlis

sanguinis cerneremus. Quantus

ge-

berto de Fiandiia pulsum et

exhaeredatum conqueregis, ut sibi ter-

mitus, quantus dolor, quis clamor et
lis

planctus, qua-

palam coram optimatibus
ubicunque rex

ram

et

haereditatem avitam redderct bumiliter resibi in toto
et

bus

lacrymarum fluclus a rege cunctisque principiimo universo populo fusus fuerit, praet

gem

poslulavit, et

suo diem posuisset se ire paratum,

regno quod nullus
sui proprii

quia haec eliam

me

tacente facile potest

adverlere

pia legentis intenlio. Posl quinque ergo dies reconciliata

se propinquiori vel rectiori ac majori jure haee res

eadem

ecclesia, et post missse

celebrationem
sede praepo-

Flandriae esse deberet

armis

et

duello

decenter sepulto comiiis corpore, protinus rex do-

corporis probaturum
lites

subjunxit.

Petitioni ejus

mi-

minum Rogerium juvenem
sili

clericum

in

cui

cuni
in tota

eo

veneranl

acclamabant, regique

statuit,

magnam

provincia

paccm exinde venturam
praesenli

fugerat.

quoniam Berlulfus praepositus jam auQuo facto, turrem, in qua proditores adhuc
;

suggerebant,

aliaque

negotio

expetentia

clausi et obsessi detinebantur, rex invasit

sed quia

plurima subncctcbaut. Rex prudentissimus benigne

fortissima

eral,

illique

virililer

repugnabant,

non

omnibus respondebat, ipsumque comitem consanguineum suum vocans, multa spe animum ejus ad sed quia impetrandum quoe petebat, sublevabat juxta Salomoncm Cor regis i/i manu Domini, quo
; :

g

eam capere poluit. Nocte scquenti Burchardus cum avunculo suo Bertulfo de turre clam exeuntes fugcrunt, aliosque omnes in morlis peritam
facile

culo reliquerunt. Qui,

cum

vidissent frustra se

re-

cunque voluerit inclinabit illud (Prou. xxi, i), aliter voluntas regis quam comes voluerit vcrsa est. Cum euim multi cerlos se esse putarent quod Flandria eidem comiti rcddenda foret, repente nescio cujus venti flatu impellente auditum est eam datam esse cuidam juveni, Guillclmo scilicet Roberti Northmanniae

pugnare, ad ultimum se regi reddiderunt,
ingredi
ptos,

eumque
triduum

permiserunt. Rex vero cunctos simul cain
;

pnmo

ejusdem

lurris

carcere

per

jussit servari

dehinc educlos, et supcrius reductos,
altissimae
turris

de
tim

propugnaculis ipsius

singillapra?cipi-

fecit piaecipitari, sicque

xxx homincs

comitis, qui

Henrico tunc
Flandrensis,
genilus.

germano suo rege Anglorum temporis adhuc in custodia clausus
a
filia

tio inlerfecit.

Bertulfus vero et Burchardus,
et

cum iam
nequivc-

dc provincia exissent
venissent, divino

etiam usque Tornacum

servabatur, quique de
ut longe

Roberli senioris comitis

tamcn judicio effugere

superius dictum est, fuerat

runt

;

sed rursus in partibus Flandriae comprehensi,

Hic

ergo proefatus

adolescens

Balduinus

lurpissime suspensi vitam
finierunt.

indignam misera morte
in

spe sua frustratus, a facie regis iratus absccssit, et
contra

Flandriam arma corripuit, paucisque

post

36.

Rex

itaque Franciam rediens Guillelmura
reliquit,

diebus transactis oppiduni quod dicitur Aldenarda invadens, totam usque ad cineres combussit,
in
ita ut

Flandria comitem

qui

primo quidem

in

ingressu suo, etiam coraui rege Flandrensibus tam

ecclesia Sanctac
et

Walburgis plusquam
cremati.

ccntum
ve-

diversi sexus

aetatis fuerint

Rex vero

quam oppidanis bona promisit, libertatemque, et leges suas more antecessorum suorum
mililibus

cum novo comiie Flandriam
nit,

ingrcssus Burgis

se servalurum publice jurejurando firmavit. Ubi vero

domnoipjc Simoni Tornacensi episcopo mandavit

omnes
lis

sibi

subjectos vidit, protinus

elatus,

bona

ct

utcongregatis dicecesis ejusdem abbatibus ad sepcliendum corpus gloriosissimi comilis Caroli quantocius

substantias

corum

diripere, deinde eos etiam vincu-

astrictos ct
sui ccepit

custodiae mancipatos ad

redemptioFlandrenses

veniret.
refero.

Quod tunc de
Accersivit

ipso corpore

vidi,

nem

compellere. Coofestim

iidenter

parvitatcm

meam

do-

perterriti utpote talium

non

assueti, et de malis pe-

minus
Sancti
illud

episcopus

cum

domino Absalone

abbale

jora exspectantes, unanimiler
et

rebellare

disponunt,
:

Amandi, multisque praesenlibus sepulcrum quod de columnis marmoreis Bertulfus praeut

mori polius quam talia pali eli^unt primique Insulenses,quos magis afHigebat, ei palam resistere
ausi sunt. Erat lunc temporis iu

positus,

paulo ante

diximus, couslrui

fecerat,

Lotharingiae pro-

eversum est; corpusque comitis inde levatum ad
ecclesiam
Sancti

vincia quae dicilur Auxalia, juvenis quidam miles,

Cbristophori martyris, in

eodem

oppido sitam,
bus

esl a rege cum magna processione delalum, quatenus die statuta congregalis principi-

D

et

uuiverso populo

ecclesia

Sancti

Donaliani

reconciliaretur, ct

corpus ad

eamdem

relatum de-

cenler
iorle

in terra sepelirelur.

Cum

eigo timeremus ne

nomine Theodorieus, filius Simonis ducis Auxaliae, quem ex tilia Roberti scnioris comitis Flaudriae genuerat, qiue prius Henricum comitem Bruselliae marilum habuerat, sed eo a|iud Tornacum interfecto pivefato Simoni duci nupserat. Hunc ergo juvenem scientes Flandrenses propinquiorem Caroli fuisse,

plusquam l

odor corporis bajulos ejus gravaret, jam enim dies a morte ejus transierant, pro nihilo
limuisse misericors

utpote materterae ejus filium, secreto ad
diiigunt, et ut Flandriam

eum legatum
scunt.

veniat po-

omnes

Deus evidenter ostendit;

Protinus

Theodoricus

vix

tribus

militibus

nullum enim omnino ex eo sensimus noxium odorem manasse, imo (ipiod magis mirum est) linteum

comilatus Flandiiam venit, veniens gaudenter suscipitur.

Jamque Guillelmo

fidentius repugnatur.

Rur-

quo

fuerat corpus

involutum
nulla

corruptuni vidimus, ut

candidum omnino signa
iti

el iu-

sum

petente Guillelmo rex

cum

arclnepiscopo (19)

in

eo

Atrebalum

reverlitur. Theodoricus quasi alieni juris

(19) Archicpiscopo. Scilicet

Remensi.

:

66

DK HESTAURATIONE ARBATLE
commomoraredire

S.

MARTINI TORNAC.
remanaerunt
clerici,

G6

invasor, ad audientiam archiepiscopiveuire

A

tum

proeessione,

pauperi

Martiuo
civium

netur

;

venire nolens,

cum omnibus

fautoribus suis

quinque pauperes

mox

vero auxilio

publice excommunicatur, et Insula) ubi tunc

empta
erat

ona

domo
Sancti

lignea a

baiur divinam officium interdicitur,
tocius de

ipscque quan-

curiae

monachn, qui provisor Amandi de Villemel, et juxla
paulatim crescere
cceperunt,

Randria exire,
Probet
rox

et iu

terram

suam

ecclesiola
ila ut

gedilicata,

a rege jubetur.
rei praestolatur
cilu,

ille

surdas aures, eteventum
ezer-

cum Guillelmo congregato

inlra

Insulam clausum obsidet Tlieodoricum,

terque

in die in tribus locis

oppidum invadens, por-

eorum jam xvin fratres invenirentur. Pauperlatem tamcn non parvam inprimis ibi substinuerunt, ita ut unde viverent non habercnt, scd a quibusdam religiosis laicis sacci
anno
altero advenlus

tas intrarc, et clausos expugnare conatur, sed niliil proticiens, sexlo die sine aliquo effectu Alrebatum,

publice per

urbem

quotidie circumfercbanlur,

et ut
;

pauperibus Sancli Martini succurrcrent clamabatur
talique subsidio integro

inde

m

Franciam revertitur.

Egredilur de

Insula

anno transierunt.

Theodoricus, Klandriamque peragrans,

et aliquoties

Guillelmo congressus, nunc inferior, nunc superior
invenitur,

Generosa Alulfi conversio.
38. Interea adolescens

omnibus cum timore exspectantibus quis
et

eorum vincat

quis vincatur.

Rursum vero

Guil-

^

Alulfus, Sigeri

quidam clericus, nomine canonicorum Sancta? Mariac praecen
sese
cst,
illis

lelmus congregato equitalu,

in castello

quoddicitur

toris filius, reliclis soecularibus divitiis
ciavit.

so-

Alos conclusum obsidet Theodoricum. Seddumfortiter pradiando castellum expugnare nilitur, mcnse
Augusto
in

Quod

ubi patri ejus nuntiatum
suis ad S.

continuo
furi-

congregatis propinquis

Marlinum

manu sub

pollicc a

quodam

pedite vulsibi

ncratus, et

calore nimio gravalus, sentiens

bra-

bundus venit, adolescentcm per capillos apprehensum, terrse prostratum, graviterque cgesum domum
reduxit.

chium intumescere, ducein Godefi idum qui secum eral facit secrete evocari, sequeprotinusmoriturum
praedicens, ut caute exinde cquitalum reducere studeat,
consulit.

Sequenti die adolesccns
ire,

dum

pularelur ad

ecclesiam Sanctae Mariae

furlim se
;

ad Sanctum Martinum
suo continuo
reducilur,

rediit
et in

subducens sed rursum a patre
scilicet

Dux

sentiens

adversam forlunam,
evocat, simuvelie
ct

compedibus ponitur.
ad
et

callide per

inlernuntiosTheodoricum

Cumque hoc
S.

saepius fieret,

adolescente

lansque se pacem inter ipsum

Guillelmum

Martinum

quandocunque poterat
prolinus

fugiente,

componere, caute exercilum eduxit, et cum jam procul esset Theodorico mortuum esse Guillelmum
mandavit.
functo, et

patre suo

eum

reducente, contigit

dom-

num Haimericum Aquicinensem abbalem Tornacum
venisse ad
illos.

Sic

ergo

vulnere modico Guillelmo dc-

apud Sanctum Bertinum juxta comitem

Balduinum sepulto dominatum totius Flandriae rege concedenle Theodoricus obtinuit, et conjuge sua
defuncta,
scilicet

G

el confortandos pauperes magister Odo consuleret quid sibi agendum foret super adolescente illo qui quotidie a

invisendos

Quem cum

patre suo violenter reducebatur,
vir

protinus abbas ut

germanam

comitis Andegavensis,

filiam

sapiens,

competenti comperta

occasione,

id

Fulconis

regis Jerusalem,

uxorem
fuisse

duxit

talique fineprobatum est

non falsam

prophe-

quod ante moliebalur erupit, diccns:Vere, bone magisler, idem vobis non solum de islojuvene, sed
etiam de
aliis fratribus
;

tiam

illius

malronae, quae Balduino Tornacensi ad-

vestris contingel, nisi

moet

vocato et sociissuis legatisRoberti junioris comitis
id ante quamplures annos sic futurum praedixerat. Balduinus enim Roberii junioris comilis sine prole

nachi efficiamini juxta
facile fratres vestri

enim

urbem

habitatis,

juniores

a saecularibus clericis

sociis

suis

decepti

ad
et

saeculum

reducentur, quia
est

obiit.

Juvenis autem pulcher,

quem Dacia venturum

unus idcmque vester

ipsorum
postea

habitus

;

si

pronuntiavit,

haud dubium quin Carolusfuerit ;duo
quos
post

autem monachi
gcr
sit

essclis,

nullum de

vestris

autem

comiles,

eum

venturos,
aller

et

de

tentarent reducere,
babilus,
clerici

quoniam cum

monachorum

ni-

Flandria

litigaturos subjunxit,

quorum

alte-

clericorum vero candidus,

tanto

rum interficeret, Guillelmus et Theodoricus fuerunt. Quod vero in fine intulit viclorem cum posteris suis
Flandriam possessuros usque ad tempus Antichrisli,
Dci
notitiae et

horrori

habent habitum

quem semel

viderint

monachorum, ut monachum, nunquam deinccps
ctiam quod
etiam
induantur,
sit

D

dignentur
mollior
et

haberc

socium. Considera
vila

futurorum relinquimus, experientiae,
essc

remissior

dericorum,
lineis
festis

hoc

unum videmus Theodoricum jam
lactificatum,

comitem

regulariter viventium, quippe

cum

securum, plurimisque

filiamque

suam

carnibus
nisi

frequenter

vescantur,

diebus

non

jam promisisse HenricoTheobaldi comitis filio, licet rex Francorum conjugium nitatur dissolvere, lertio
gradu consanguinilatis dicens eos
nimis digressionem fecimus,
pleto itinere ad

novem

lectiones legant.

Cum

ergo tu

famosus

ubique
si

et celebris

habearis, el soeculo renuntiaveris
tibi cleri-

invicem propinquasi
ct

mihi credere vclles, magis consulercm

quos esse. Verum quiaper reges etcomites longam

cisque tuis rigidiorem

quam

rernissiorem

cxpetere

jam

prolixo exejus

ordinem.

Ilis

abbatis

Aquicinensis

persuasionibus

domnum Odonem
nobis per diversa

clericos

magister Odo animatus socios evocat, abbatis consilium narrat, consensumque eorum super hoc expostulat.

redeamus,
morianlur.
37.

ne

vagantibus fame

Protinus dictis
si

ejus

consentiunt,
posset,

et

ne ab

Recedenle itaque domno Rabodo cpiscopo

aliquo

differrelur averti

abbalcm praefa-

67
tuin ea nocte ibi

IIKHMANNI S MARTINI TORNAC. ABBATIS
manere deposcunt,
scque
tlie

se-

A

quenli monachos futuros promittunt.

Monachi S. Martini solitudinis amore locum deservnt, sedjussu episcopi redcunt.
30.

Odo ablas

Mariini cum sociis relinquit institulum ciericorum, et assumit Benedictinim. Sigerus prcecentor et Hermannus prcepositus fratres
S.

Domnus

itaque

Odo abbas

factns,

cummonaiilico

cbis suis instituta el collationes,

seu Vitas Patrum

assidue coepit legere,

et

quidquid lcgissent

vo-

fiunt monachi.
Crastino igitur
allare S. Martini

Iebant opere adimplere.

summo mane,

finito capilulo

ad

Unde factum est ul zelum forte non secundum magnam Dei habenles, sed
conqueri
inci-

deponunt,

et

xn clerici euot, vestem clericalem monasticam cum benedictione et tripcr

scientiam, tertio adventus sui anno

duano

silentio

manum

abbatis Haimerici
et

susci-

percnt se non inboro loco remansisse, ubi clamores juvenum, cantilenas puellarum audiebant, ubi saecularium vesles videbant, quibus

Primam ritu clericali cantassent, jam Terliam et omnes sequentes Horas usque in hodiernum diem monachorum more canpiunt, ita ut

cum

Matulinos

ab

intentione
;

sua

plurimum animus eorum impedirelur desertum expetendum, ubi liberius divinae possent vapotius
care meditalioni. Haec
et his similia

magistrum boni consilii susceptio, siquidem Sigerus ille canonicorum praetaverint.

Nec

fefellit

per dies singuconsilio,

los invicem conferentes, et multoties exindegraviter

centor,

videns adolescentem
faclum,

filium

suum monaultra

3

suspiranles,

taudem unanimi accepto
vestes suas et libros

dum

chum
dit,

nequaquam

illum

retrahere

quadam
sent,

noe.te solito

tempcrius Matutinos decantasplaustro im-

tenlavit, sed

ad pcrseverandum vehementer accenimo ipsemet prsetcrea nutu Dei compunctus

finitis illis,

ponunt,

relictis

mundanis

divitiis,

una cum

fratre suo

Her-

ante mediam noctem sicque ecclesiam vacuam relinquenles pra?cedente abbate, omnes,
exire

manno majoris ecclesiac praposito, cujus longe superius menlionem fecimus, in cocnobio nostro monachus csl factus, et quinque altaria quoc alteri filio suo,nomine Adam, canonicoacquisierat, nobis dari impctravit, qiue nobis singulis annis plusquam xxx
librarum pecuniam reddunt.

nullo civium sciente, quantocius de provincia

satagunt.

Mane

vero

facto

cum
more
alteri

cives ecclesiam

S. Martini orationis gratia ex

atleuntes

quod

geslum fuerat comperissent,
ritus

illico

quasi urbis inte-

immineret, gemere, alter

Completo
eligerent

itaque

Iri-

cum mcerore
sortio fuisse

duano

silentio

abbas
sibi

Haimericus monachis

quos

quod audierant eorum conproclamare, postremo ad ipsam ecclenunliare, non se dignos

fecerat,

ut

jam

abbatcm

consuluit.

siam calervatim currere, ubi dormierant, ubi come-

derant, cum lacrymis circuire, universaeque regioni unum de sociis suis eligere novarn quamdam calamitatem superventuram ejuirruenles unanimiter conaretur, omnes super eum ipsum eligunl, electumque domno Rabodo episcopo ~ lando cceperunt pronunliare. Ubi vero per sancti-

Cumque

magister Otlo

praesentant

confnmantlum, consecratusque
Tornaci
in

est

se-

moniales quasdam, prope ecclesiam commanentes,
ditlicerunt eos

quenti Domiuica
riae iv

ecclesia

Sanctae

Ma-

Noviomum

ire,

quatenus a
morabatur,

domno
abeundi

Nonas

Martii,

anno

tertio

conversionis suse.
Alulfus,

Rabodo episcopo, qui lunc
liccntiam

ibi

Adolescens

vero

ille

quem
ctenobio

praediximus,
nostro,
tenuit,

peterent,

prolinus
illius

evocalo Everardo caprincipe,

monachus

factus

in

armarii, seu
li-

stcllano totius

regionis

cunctisque

cantoris officium xlvii annis

omnesque

majoribus urbis in

unum

celeriter congregalis, ac-

bros beali Gregorii saepius relegens, imitatus Pate-

cepto generali consilio ad episcopum festinatomiserunt,

rium universastam Yeteris quam Novi Testamenti senlentias ab eo exposilas excerpens, tres exinde codices (20) composuit, ot quartum de diversis et valdc utilibus sentenliis superaddidit, eisque Gregorialis
suae

mandantes

ei ut
si

nullam spem ulterius ingredi
eis licentiam

Tornacum haberet,

daret. Legatus
fatigato
retulit,

itaque equo vehementer calcaribus chos praevcnit, episcopo rem gestam

monadeinde

nomen

indidit, sicque

xlviii

conversionis

principis et civium verba subjunxit. Protinus episco-

anno

in bono proposilo vitam terminavit. Si-

pus lacrymis perfusus respondit hoc superfluo cives
mandasse, quoniam etiamsi
ipsi

gcrus vero

pater ejus

cum primum
in

factus fuisset

rogarent

ut

monahoc
qua
lega-

monachus,
vidil in

quatlam

meridiana

lecto

dormiens

chos abire permitteret, ipse nullo

modo
ergo

super
in

somnis unum ex canonicis Sanctoo Mariae ante plurcs annos delunclum sibi apparentem, ct
de diversis colloquentero cumque
;

D

eis

assensum praeberet. Conlinuo

via

eos venluros sperabat ipse
;

explorandi gratia
in

ille

mortis cjus

non

immemor
:

interrogaret

ut sibi

panderet quoille

tum dirigit eorum pergit, vidensque eos omnes
venientes,

eisquc propinquantibus

occursum
de
equis

fere

xx\ pedites

modo

se haberent animae in
«

aliavita,

protiuus

mihlibus
et

et

clericis

suis,

ut

respondit

Domnc

Sigere, quid

quacritis

de

alia

descenderent,
cepit.

monachos ascenderc

facerent pra3-

vila ? In vcritate dico vobis quoil qui propter

Deum

Monacbi vero ascendere

hic pauper fuerit,

ibi crit dives.

»

Slatim Sigerus ad

sui consolaiionem id se vidisse intcllexit,

Dcumque

episcopum perveniunt, et in mensis urbis pcdibus ejus proslrati,
tiam deposcunt. Protinus episcopus

nsque ad medio portae Ncvionolentes

abeundi licen-

super hocglorificans nobis protinus enarravit.
(20) Tres

cum

nimio

fletu

exinde
legitur
:

codiccs.
in

S. Martini Tornac.

Exslant in Biblioth. quatuor voluminibus, in quo-

Bcec de Gregoriiqui traxit opuscula libris Gregorii precibusin pacequiescat Alulfus.
Alulfi

rum ultimo

opus editum est

Parisiis,

!

f>y

DE RESTAURATIONE ABBATI.E
pedibus eoriim prosternitur,
et

S.

MARTINI TORNAC.
;

70
se esse

e contra

hoc se nullo
:

A

rogalus uode csset

cum de Sanclo Martino
ille

modo faclurum

jurejurando profilelur

sicque

ad

rcspondisset, abbas prolinus

percunctari coepit,

domum raam

eos duceos, ac pro tanti laboris leva-

ubi essel, ct cujusmodi esset abbalia Sancli Marlini

retinens, liberaliterque reliciens, mine triduo ad ultimum eos obedientiae vinculo constrictos Tor-

secum

Tornacensis.

Cumque monachus prope eam
et ante

esse,

nec

antiquam, sed novam,
tructam
*

viginti

anoos cons-

nacum

redire coegit.

Quod

ubi civibus innoluit,

il-

fuisse

dixisset,

abbas prolinus subjunxit,

lico quasi post

tenebras solera cernerent redeuntem
eis

Vere, fraler, plusquam trecenti anni sunt ex quo

exsultant, et procul ab urbe
rant. Contigit

occurrere

proepa-

abbalia Sancti Martini Tornacensis facla est;
in ecclesia nostra

nam

autem eos redire in Exaltatione sanctee celebrem illam procesis (an. 1095), quando sioncm per circuitura urbis superius diximus inslilulam a Rabodo
episcopo pro ignea peslilentia.

adhuc

servantur privilegia sancli

Martini Tornacensis, quae monaclii ejus

Wandalorum

persecutionem fugienles
reliquerunt.

ad

nos

altulerunt, et ibi

Ca-

Ego
sit

ipse vero multoties quaesivi ubiecclesia Sancti Martini
scire

nonici itaque qui

jam urbe cum sanetorum pigno-

nam terrarum
sis,

ribus egressi fuerant, ut cos reverti audierunt, cum tota processione fcre i.x millium hominum eis ob-

viam pergunt,
eos reducunt.
40.

el

eum gaudio ad
Ecclesia
et

S. Martini ecclesiam

q

TornacenTunc monacho abbatem seiscitanle unde esset, abbatem de Ferrariis se esse respondit. Rogalus vero multum ut Tornased hactenus
nequivi.
»

cum
ccepit

veniret,

non

sibi

vacare respondil. Monachus
retulisset, illico rursus

Exinde

nostra paulalim

cum

rediens

cum

hoc nobis

cum
ple-

Dei adjutorio crescere

multiplicari usque

in proe-

alio litterarum perito

Corturiacum
;

sciscitandi

sentem diem. Tunc primum cives Tornacenses certiores facli

de eorum

stabilitate,

praefalum episco-

sed abbas qui jam discesserat, non invenitur. Magnus nobis dolor, magna qua?slio
nius gratia remiltilur

pum adeunt, terrarum antiquarum S. Martini, quac quondam destruclo ccenobio in manu episcopi deveneranl, et de

exoritur ubi

sit

Ferrariensis

Ecclesia

;

quaerimus,

sed discere nequivimus.
42. Post duos annos generale concilium a papa
Calixlo

manu

episcopi in beneficio

tenebant,

mentionem
unanimiter
ille

faciunt, utque eas S. Martino

redderet

Remis

indicilur, qui

papa

frater erat Cle-

deposcunt.

Ea

tempestate

Balduinus
eoenobio

mentiae

comilissae, qui prius fuit Viennensis

archi-

advoealus Tornacensis, cujus superius menticfeci,

episcopus, et vocabatur Guido. Ibi spes aliquid audicndi

ncm
rabili

jam

saeculo renunliaverat, ct in
est,

nobis

renascitur,

negotii

hujus

indagatio
,

Beccensi, quod in Northmannia situm

sub venearchiepi-

mihi

imponitur,

cum necdum,
die

sicut

puto

essem
Sanclae

abbate

domno Anselmo poslmodum

diaconus.
Mariae, et

Tota
in

circumeo ccclesiam

scopo Canluariensi,
dulfus
in

monachus factus fuerat. Ra vero germanus ejus miles strenuissimus ei
terrasque Sancti
Martini
in beneficio

tanto

conventu oppressus, cuicunque
sit

U monacho
triduum

obvio
nihil
ille

ubi

Ferrarias requiro,

et

per

advocatione succesnt

proficio.

Interdum
:

deficio,

sed vires

cum advocalione
scepit.

de

manu

episcopi

su-

reddit mihi

versiculus
.

Radulfum episcopus convocans, suasoriis verbis ad eleemosynam accendere ccepit, et ad ultimum ut easdem terras monachis illis pauperibus pro anima sua dimitleret,
Ilunc
itaque

secrete

Labor omnia

vincit

Improbus
(Virgil. Georg.
i,

145, 146.)

Tandem

in

episcopatu Parisiensi Ferrarias esse
Parisienses

rogavit

o iucredibilis Spiritus sancti clementia inflammatum illico cor hominis est, benigne ad
;

et,

audio, Deo gratias clamo, per clericos

omnia
sui

respondit, et sine ulla dilatione terras illas

episcopo reddidit; episcopus vero eas privilegii (21)
auclorilate

abbatem Ferrariensem agnosco, protinus illum adire cupio, sed turba impediente nequeo. Tandem diu desideratara papa donante comedendi licentiam,
abbati

Sancto
illud

Martino

liberas

reddidit.

me

conjungo

;

vcrba quae monacho Sancti
ante

Sed quia praeler
scriplurae

privilegium nullura antiquae

Martini Tornacensis apud Corluriacum
niuin dixerat recolo, facile

bien;

habemus

testimonium
fuerit,

,

noslra

anliquitus

abbatia

quod ecclesia nisi solummodo
episcopi, qui

eum
apud

recordari gaudeo
sc

quid in

illis

privilegiis quse
sciscitor.

servari

dixe-

quod continetur
cepit ei

in Vita sancti

Eligii

D

rat

contineatur

Respondit Caroli regis
sigillo ejus

moriens evocato Balderedo Tornacensi abbate, praene ad suos Turonis
rediret,

Francorum esse privilegium,
tum,
et

confirma-

minus confifuisse
;

in

eo scriplum esse quod, pctente Ingel-

denter

eam confirmans

abbaliam

fuerit

ranno comite de Castellandum rex Carolus dederit
Sancto Martino Tornacensi,
villam
quoe

ergo

necne, illud fidenter asserimus
nihil in

domnum Odo-

vocalur

nem
41

ea invenisse. Quid etiam mihi in ado-

lescenlia contigerit dicam.
.

Supas (22) in pago Parisicnsi, cum molendinis et omnibus aquis, opporlunitatibus, appositis in fine
testibus, et die simul ac loco donalionis.

Quidam ex monachis
qui ad

nostris

Corluriacum ad
ibi

Rogo
erat

illud

Clementiam

comitissam directus, invenit

quem-

mihi dari privilegium, quoniam

lpsi

non

profi-

dam abbatem

eamdem

yenerat.

A

qua inter-

cuum. Respondet se non gralis

illud

dalurum. ProSupt],

Duquesne

(21) Priuilegii. Id privilegium refert D. yEgidius Prior S. Martini Tornacensis in Historia

(22) Supas Gall. Suppres-tur-Loin diocesi Senonica.

ff.

in

ms. ejusdem ccenobii.

;

11
miito
ci
:

HKHMANNl

S.

MAHTINI TOHNAC. ABfiATlS
,

7-2

centum solidos dicm mihi ponit, quo ad Alenus jam ageretur opus quo beata pignora in <:.,;..,... ... __:i:„«t _....., _._._.,_: finibus f_.__n_._t ,-_-~__..._i_..«-_ i.„i Gallia. veneralioni baberenlur. etquod saluti scilicet eum veniam, viam docet qua pergara, ut veneranlium plurimum patrocinaretur. Moxque diprimum Parisius, deinde Castellandum, inde Ferravino inflammatus instinctu, mira erga sanctum acgaudens redeo, audita rias proficiscar. Toinacum census esl devotione; deinde mente pertraclans dcfero, Parisius Iransiens Ferra...
. i

refero,
rias

pecuniam

venio,
dari

abbati

nummos
;

oslcndo,
sicul

privilegium

cum quanta

reverentia excolendae essent reliquiae,
ei

mihi

postulo

sed

abbas

monachi

ejus

nec fas esl eas sub modio latere, visum est

per

militem qui mibi dixcrunt timens oflendere illud se post concitenebat, respondit privilegium AcceptO lamen a me uno liuin invenire nequivisse.
quae Supas dicitur, pretioso cingulo ad villam ipsam, visis milliaribus aberat me duci fecit, ubi
et

villam

boc pr_c-stantissimum honorem, alque potissimam
frequentationem obtinere
si tali

loco reponerentur,

quo memoria alicujus sancli hactenusminime habita
fuisset,

sed solummodo pro

sui

eximietate locus

duobus

deinceps a populis frequenlaretur. Igitur uno dente

molcndinis et loci unum vetustissinequivi ingressusque ecclcsiam, mum codiccm jam pcne dissolutum et pulrefaclum quo scriptum vidi Liber Sancli Marttni
:

opportunitatibus lacrymas tenere

Noviomi Tornaci
tatis

in ecclesia beatac Mariae recondito,

allerum

detulit.

Erat tunc in introitu ejusdem civi-

ad plagam meridianam
operlus,

mons eminentissimus
divcrsi

inveni

-

in

:

3

silva

arbustis pomiferis

generis
si

seni Tornacensis cxnobii. Egrediens cuidam
crepito rustico obviavi,
quaesivi.

et

de

consitus, ubi sic segnis

animus recreabatur, ac

eumque
:

cujus

esset illa villa

Respondit
»

:

«

Joscelini
«

militis, ct

aliorum
pater,

partem amcenitatis paradisi se occupasse gralularetnr. In hoc dicebatur aniiquiius beatus Martiuus
corpore
consedisse,
praedicationis

quorumdam.
dic
(i

Cui cgo

Quaeso, inquam,

gralia

Gallias

eam audisti alicujus sancti fuisse. » cujusdam Scimus, inquit, omnes hanc villam fuisse Marlini de Tornaco, sed abbatiffi qus dicitur Sancti maledicti nescimus ubi sit; et miramur quid faciant
si

aliquando

perluslrando,
ris

mortuumque

ibi su..citasse, et

innume-

infirmis

multa sanitatum

bcneficia praestilisse,

per quae non modicam turbam gentilium ad cullum

Dominicum

convertit.
et

Hunc ergo locum

a bealo

monachi illius abbatiie, qui talem villam non repepalcr, « El quomodo, inquam, tunt. » Tum ego
:

Marlino praeelectum,

per suam praesenliam sacra-

tum, Dei famulus Eligius expetiit eligendum. In quo

audisli talem villam

abbatiae?

»

«

datam tam ignotae et longinquae Audivi, inquam, qnemdam rnilitem

denlem
in

sancti reponens,

domum

illic

baptismatis

illam prohujus regionis, cujus erat hsec villa, in abiisse, VlUClalll i/uui u....- • vinciam cum aliis militibus solidarium in abbatia illa vulneratum et dcsperatum

honore ipsius aedificavit, quo ad laudes diviuas sacramenlorum ministris celebrantibus, populus Deo
dignus posset confluere,
-,

et

charismata divina per-

ibique

q

cipere.

monachum

1

r_„.

factum

_.._.. postea sanatum fuisse, sed nnctna cQiiatnm

<.,:.._...

rore-

Qui nequaquam oblitus sui desiderii nniinnpm bnhilMtinnps mnnar.hnrnm ihidem nalionem, habitationcs monachorum ibidem
struxit.

desti

con conlocum,

diisse, ct villam

suam per regcm Carolum eidem
»

Verum progrediente tempore,
devotione fidelium
1

et

crescente

abbatiae Sancti Martini confirmasse.

Htec audiens, reveraus

paululum

erga ipsum
diu

scd nihil amplius facere valens,

tristis

sum

videns nonnullos animatos ad hoc quo
tractaverat, scilicet

mente

certior super hoc tamen gaudens quod aliquantulum
fui

ad serviendum Deo

sub regulari
ne prae-

de

abbatiae nostrae antiquitate.

Unde
quod

certissi-

norma, atque communi

vita vivere paratos,

mum
43.

factum

certissimum

reddit

alias

me

parata hahilalio sinc habitatoribus esset, collegit

legissc recolo.

ihidem quamplures ex divcrsis gentibus tam servos

Sanctus
,

enim
gesta

Audoenus
B.
Eligii

Rothomagensium
clare
et
fideliter

quam ingenuos, abbalemque ad
derent, eis praefecit. Vilae
dislrictam
indidit,

cujus

nutum pentam
vila

metropolitanus

vero

institutionem
fuerit

describens, inter caelera refert ipsum primilus aurificem fuisse in curia Lotharii, regis Francorum,
filii

ut

pene
inibi

singularis

eisdem monachis prae

caeteris Galliae

monasteriis.

Chilperici

qui

ecclcsiam Beatoe Mariae Torna-

Tunc undique

nobiles

convenire coeperunt, ac

censis

valdc

ampliavit,

de quo

postca
i

diccmus,
uiuvuisa» universas

sc in omnipotentis

insonue roganie ipsoque rogante

expcnsasquc cxpcnsasque

piivueinu pra benle

tumulum beati Martini Turonis ex auro et lapidihus ___ -» qua occasione atquc oppor prctiosis composuisse
:

u

famulatum tradentes possebsiuucb &uas cuaui ucricuuuiiao eidem «uw ^v..^sessiones suas etiam hsereditarias ciutm loco delegaverunt. Ipse quoque Eligius amplioribus praediis
Dei
_i _______ j :*,_..:* ..,.,lrliii _>iirt.,n.w.i.n' locum illum ditavit, terras, redditus sufficienter delegavit, et omnia qure essent monasterio necessaria, solerti satis cura providit ex quibus nonnulla de episcopalihusreddilibuspossedcrat, quaedam pretio compa1

!>_«__>_.«#.

1 _>

<-_._ !____

tunitatc, nec sine
claruit,
cti

Domini voiunlale,
sibique

ut

postmodum
reliiicret.

factum

est, ut
,

duos dentes de maxilla sanpro
reliquiis

:

detraherct

Quando post longum lcmpus seplimo

loco

a bcato

r,i

vcrat

qiucdam ex raunere regio perceperat, aliquanta

Elcutherio sortitus est dignitatera cathedrae episcopalis Tornacensis Ecclesiee, et pastorali cura regen-

veroabaliispotentibusgratuitalargitatedata susceperat. llegi namque Clodoveo, cujus imperii tcrtio an-

das suscepit plebes Tornaccnscs atque Noviomagenses anno Domini 6i9, qnas rexit per xvn annos,
id est

no pontificalem susceperat infulam,

et

cunctis pri-

morihus ejus proanteriorisfralernitatis conjunctione,

usque ad

annum Dominicum

G6.'.,

quo paucis

quam cumco

diehus saccrdotio adminislrato placuit Deo qui illi suggesscrat dentes sancli a corpore separare, qua-

suh patresuo Dagoberto atquo avo Lothario hahuit in tautum charus erat, ut quidin palatio

quid ab co postulasset, absque dilationc impetrasset;

73

[)K

RESTAURATIONE ABBATl.K

S.

MARTINI

TORNAC.
Iradilur

74
impressione
pos-

quidquid vero adipisci poleral cuncta praedictO Ioco
tribuebal,

A

conscribi,
sigilli

quorum unum ex propria
alterum
vero

qucm novissime

in finibus Galliac funtla-

datoris sigillatum Eeclesiae, cui

verat, post praeclara cujnobia quae per

diversa

loca

sessio,

delegatur

;

non sigillalum
Ita

construxerat. [Tnde factum est ul brevi elapso tem-

Ecclesiocubi sedes est episcopi, remanet.
illarum possessionum quoe antiquitus
posscdit,

scripta

pore res ibidem delegatae, usibus fratrum
servientium per omnia suflicerent.

illic

Deo

haec Ecclesia
tra-

Quarum posses-

eodem modo

canonicis sanctae Mariaj

sionum sub

lioc

tempore Eeclesise collatarum exstant
in

dita fuisse liquido patet.

monumenta usque
dignum duximus.

hodiernumdiem, quajquomodo
inserere

43. Nostris eliam temporibus
ris aetatis

homines provectioHelcin
et

ad notitiam uostram pervenerint, hoc loco

secus Scaldum circa
fuerunt, qui
se

Sanctum

Genesium
Uariffi

ab antecessoribus suis
redditus possederit

44. In ecclesia Bealoe

Tornacensis quidam
qui
ofticium

audisse dixerunt quod Ecclesia ista antiquitus infra
fines

canonicus nomine

Erb.ildus, exstitit,

memoratos praeclaros

;

thesaurarii in ea pluribus

annis administravit, sed
letliali

ipsas vero possessiones determinantesdiccbant,quod
altaria villarum

post aliquanta

annorum curricula

infirmitale

memoratarum,
tenet

prata,

nemora,
et

ter-

depressus, ad Beati Marlini
aegrotanti
tiquitate

confugit

auxilium. Cui
et

ras arabiles, servos,

ancillas, et caeteros redditus,

dum quadam

die assisleremus,

de an-

B

f

I

uos nunc

ibi

cpiscopus, canonici

milites

hujus ecclesiae mutuo confabularemur, sunostris
:

cle

episcopo. Altaria

quoque de

Curtraco, et de
juris sui allodium
est ipsa ecclesia,

bito,

aeger ut erat, talem seimonibus
intulit,

res-

ponsionem consequentem
Fratres, hic locus abbatia
in vetustissimis

dicens
fuit,

«

Vere,

monachis discedentibus effecerunt, quia autem restaurata
Henniis
ejusantiquitatis

dudum
infra

membranis

quoniam ego ambilum ecclesiae

monimenta

idcirco

non deteguntur,

ne inter

filios

utriusque ecclesioe aliquod dissidium

Beatae Mariae repositis antiquas possessiones elredditus hujus ecclesiae descriptos socpissime legi, ubi

vel controversia oriatur pro repetendis possessioni-

bus.
cti

Quod

vero habeant privilegia ecclesiarum San-

etiam servorum ejus atque ancillarum non
multitudo, continebantur.
anliquitali ecclesiae
»

minima

Quintini de foro, beatique Petri de media

urbe

Quae verba

vcl scripta

in

quibus congregationes Christo famalantium olim
et

teslimonium reddunt.

Neminem
no-

tamen ex

servis aut ancillis vel possessionibus

adhuc irrestauratae manent, possessionesque earum teneant, plenissime fatentur.
mansei unt,
46.

minatim indicavit,
familiae hodie

quoniam

quae

posteritates vel

Sed

et aliud

teslimonium ejus antiquitatis,

ex

eis exislant, vel

quibussuccessori-

bus in

dominium nunc tenenlium devenerint, profacile

silentio

quod usqueinproesens tempus permanet, nequaquam tegendum esse arbilror. Mos antiquitus
institutus tunc

pterdiuturnam exhaeredationem non
valuit.

edicere

q

temporis servabatur

in

ecclesiis, ut

Cujus verba cum
et

canonicis Beatae Mariae re-

ferimus,
aperiri,

veritatem

nobis

plenius

sciscitamur

respondent nullum

scriptum possessionum

noslrarum nominatim tota bibliotheca
terminationes fiuium nostrorum
intermiscerentur,

sua haberi,

sed priscis temporibus evenire potuit, ut aliquae de-

nomina fratrum circum adjacentium ecclesiarum, quibus se mutuas orationes debere vel societatem promisisse noverant, super sanctum altare scripta ponerentur, quatenus sacerdos missam cantantibus nominaiim recitaret, cum ad illum locum venisset,
quo dicilur Memento, Domine, famulorum famularumque tuarum, qui nos prcecesserunt cumsigno pldei, et dormiunt in somno pacis. Tunc enim unus
:

cum

scriptis

suorum

quoe

jam
et si

velustate

nimia deleta

nusquam apparent, sed
cipata erant, saepe

qua fuerunt, quandiu

integra manserunt, Erbaldus, cujus custodiae

man-

ministrorum
citanda.

altaris ei

propinquans prajsentabat

re-

legendo reperire facile potuit,
occurrit. Hoec

quod aliisnequaquam
nihil proficere valentes

audientes, sed

dolemus;

firmissime tamen
ut

tenemus quod relatione paterna didicimus,
licet

sci-

tempore persecutionis Norlhmannicoe nonnulla
ecclesiae

Hanc autem conjunctionis fraternitatem antiquos monachos coenobii hujus cum monachis Sancti Armandi Helnonensis novimus habuisse, scriptum namque illud, in quo nomina fratrum Sancli Martini cum nominibus fratrum ecclesiarum

de supellectili

nostrae, et possessionibus

p

finitimarum conlinebanlur, usque

ad

nostra
;

tem.

cum dente
datum
in

beati Martini, in cujus veneralione

fun-

pora

in

eodem ccenobio

Ilelnonensi permansit

quod
ocu-

erat

coenobium monachorum a beato Eligio,

etiam quidam noslrorum manibus tenucrunt
lis

et

canonicorum Beatae Mariae dominium lunc devead custodiendum suscipientes, aut aliqua
suo

inspexcrunt. His

ilaque

testimoniis

assumplis,
fi-

nirent, aut

quae aut scriplis aul successionibus cognovimus,

muluae

vici.-situdinis gratia juri

mancipantes;

denter antiquitus hunc locum abbaliam fuissc con-

usque

in

hodiernum etenim
et

diem apud eos dens

firmamus
relata in

;

neque tam procclara testimonia superius

haberi dicitur,

per verba subscripta dignoscitur.

Verba autem Erbaldivera fuissenon dubitamus,quia

fuissent

,

vanum usque proesentem diern conservata quanquam profileamur non omnia notilire

mos

qui in
illis

charlis scribendis

hodie

frequentatur

nostrae occurrisse.
47.

jam ab

temporibus inolevit; sicut enim de poset

Idem vero auctor nosler bealus

Eligius, ut

sessionibus et altariis quee hodie a principibus

in gestis ejus legitur, simili

modo

in

pago Mcdcnanvocatur Sicli-

episcopis Ecclesiis dantur duo chirographa videmus

tense

municipii

Tornacensis, quod

Patrol.

CLXXX.

3

,

•ji

HERMANNT
(23), (umulavit

S.

MARTINI

TORNAC ABBATlS
Prumiam, Treverim, Metim
verint.

n
fcrro et igni

beatum Piatoncm martyrem, ecclesiam jam a passione ejusdem martyris constru-

nium

A

devasta-

Qua tempestate Tornacus sedes
per ccc anle

episcopalis

ctam, juxta facullalem virium suarum, amplificans Dei se omnipotentis comitante auxilio, ac officia

erat, et

transados

annos minus xvi

Domino famulantium clericorum
osque impnesentiarum
dcre relinqucntes,

constituens,

sicut

cernimus, sed nos Sicliniensitra-

ipsam dignitalem comprobalur obtinuisse, quia ab anno Dotnini 484 sanctus Eleutherius pontificalum illius rexit, et ante paucis diebus praefuit Tbeodorus,
de <|uo nec orlus, nec ordinatio, aut quanlum tcmporis praefuerit scitur
:

bus aiitfmenlaliones finium suorum monimentis

adnarrandum modum

desolationis

sed tantum quod spiculo disit,

primitivae ecclesiae nostrae

calamum temperemus.
fidei

vino, id est iclutonitrui lnteremptus

memoratur.

48. Percepta

Tornacensis civitas cognitione

50. Exstat et alia

chronographia de hac infesta-

Domininostri Jesu Christi a beato Piatone annofere 300 ab Incarnatione Domini, cessanle etiam perseculione atrocissima,
et

tione Norlhmannica, proprie composita a

quodam

monaciio Marceniensi, qui supradictae testimonium

quam

Diocletianus

in

Oriente,

Maximianus Herculius in Occidente exercuerant, sub qua idem martyr passus fuerat, fundatis quoque ecclesiis Beatse Mariae Smctique Martini, atque
pace proficientibus, lam interioribus quam exlerioribus, cocperunt plebes Tornacenses crescere
in deifica

g

nomine tenus scribens Tornacum tunc depopulatura esse, et ad nihilum redactum fuisse, addens quod Emmo Tornacensis pontifex a Norlhmannis interfectus sit anno Domini 8G0 ante hanc devastalionem xxi annis. In quoopere idein digestor lemdat,

nomine,
gloriari

mulliplicaripropagine, dilatari possessione,
vanitatc,

poium praeclaro stylo digerit bella ac prselia, quae Northmanniob insatiabilera silim fundendi humanum
sangruinera habuerunt adversus Remenses, Parisiem
se<, Aurelianenses,

jucundari

prosperitate,

epulari

delicate, propriisque delectationibus frui per

annos

atque

Compendienses

viriliter

sexcenlos minusxix, id est usque ad annumDomini-

decertando.
51. vitate

cum

881. Qnibus

deliciis

non tantum
;

feliciter usi,

Ea tempestate monachi
Tornaco
dispersi,

Sancli Marlini de ci-

quantum

infeliciter decepti stint

cupiscentiae

vitiis namque converam religionem neglexerunt, Deum

unusquisque per loca opporacluros, vel

luna, in quibus se

commodius

amplius
divino

ofienderunt ejusque iram incurrerunt,

cum

subito

profuturos sperabant, et locum proprium, et cives,

eisdem

prosperitatis temporibus animositalem

du-

quorum tutamine dtulum
auxilio
roborati, beneticio

profecti

fuerant,

rissimarum gentium Deuscommovit, irara nis suae contra populos diversarum gentium
calurus
;

offensioviucli-

amplilicati

reliquerunt.

Unde

qttidam eorum

cum

essent dispersi

per

amquam

tuncque multitudo Norlhmannorum properans truculenter, ut anno Dominicse Incarnationis 453 Wandalos fecisse legimus temporibus sanctissimi Nicasii, Meroveo regnante super Francos subvertit munitiones multarum urbium, gladioque et
;

phssima mundi
*-*

spatia,

bonis

quoque quae
verba

ubiqtie

repe repererunt jucundali, el consuetudine locorum

invenerunl contenti, ut multorum
loca sua prius desiderabilia,

testanlur,

cta ulterius

nuncin planitiem dedu repetere neglexerunt, neque laborem
illis

igui interemptis utriusque sexus progenitoribus
filiis,

cum

ipsas ruinas relevandi a.^sumere voluerunt, sed

ac per

triginta fere

annos Galliam depopulare
muros,
universa
et

insistens,

Tornacensis quoque civitatis inter caelera
aedificia

in locis quo fugerant praesentem vitam terminaverunt possessiones suas haereditarias pro beneficiis acceptis

facinora sua destruxerunt

de-

eisJem

locis

perpetua
et

donatione

tradentes.

populati sunt, civcs

et

populos desolati sunt, pos-

Nonnulla vero pro penuria

incommoditate neces-

sessiones
iiuitimis,

et

supellectilia

cum

ecclesiis

silatumsuarum accepto pretio vendiderunt.

Quae-

ac iuhabitabilem pcnitus reddiderunt.Quod qualitcr factum sit mandare scriptis, notilicare posteris

dam

vero tulore

et

defensore carentes,

in

dominiura

laicarum
Ferrarias

poteslatum transierunt.

Ad abbaliam vero
in

decreviraus,
vcl dictis

quantum ex

scriptis

chronogra-

quae erat in episcopatu

Parisiensi sita,

oppido
quibus

phorum
49. In

modernorum

colligere possumus.

nominato, pars quaedam eorum

censis

reperitur

chionographia Sigeberti monachi Uemblaquod, Norlhmanni, adjunctis sibi

devotio major in
verterunt,

Deum, et mens sanior inerat dideferentes secum de supellectili Ecclesia?
utiliora sibi

Danis, anno Domini881, Franciam et Lotharingiam

D

suae

pauca quaedam, vel quae

fore

ar-

pervagantes, Atrebatis, Ambianis, Corbeiam,

Came-

bitrati sunt,
villae

cum qua
relalis

specialiter fuisse

chirographum
Supas,
fere

racum, Tarvennam, Bnes Men&ororum Bracbatensium, omnemque circa Scaldum flumcn terram,

cujusdam
supra

illius

regionis, quae dicilur

indiciis

deprehendimus anno
in

xx

Tornacum,
tracum,

scilicet et ejus conlinia,

Gandavum, CurIleluonensis
sibi

secundae restauratior.is. Habebant enim
quasi in spalio duarura

proximo
copiosos
ut

abbatiam Sancli Ainandi

in

leugarum eamdem villam
diverterunt,

Condato supra ripam Scaldi, sedem primo anno episcopatus lleidilonis
episcopi, raonasteria

ponentes

amplis possessionibus dilatatam, reddilus

Tornacensium
el

reddentem,
CUStodiendia

ad quam idcirco
vigilanlius

ex

Sancti Wallarici

Richarii,

Leodiura,

Trajectum,

Tungris, Coloniara,

Bunnam

ejus reddilibus opportunius suslentarenlur, ipsisque
insisterent,

quatenus usi-

Aquisoppidum et Palacum adjacentibus tium, monasleria Stabulaus, Malmundarium, Indara,
castellis,
(-23)

bus suis valentiores existere

possent.

Quam quo-

modo

possederint, quia superius diximui, hic reca-

SicRnlum ?ulgo SecUn en Melanchois.

I

)

1)1-:

RESTAURATIONE ABBATI.E
Congregationi vero
beato con-

S.

M ARTIXI TORNAC.

78

piiulare
illi

supertluum duximus.

A

dicenlibus nobis Sieliuii relatum esse ad loca passionis suae
;

idcirco se sociaverunt, ut vota labiorum suorum,
scilicet regulae,

Carnotensibus e contrario attirmantibus

observanliam

qua Deo

el

usque

id

prsesentem diem apud se reservari.

Ad

fessori ejus Martino

se noverant

devovisse, quia in

quam

litem

sedandam

fateri

necesse est quod a rhaut scilicet relato apud

loco

quo quidem potuerunt promillere. nequaquam

joribus noslris accepimus,

valebant persolvere, saltem in alio loco regularium

nos corpore.paisaliqua

ibi

credenda

sit

remansisse

;

praeceptorun integra observatione recompensarent.
l>i.

tcm beati Hartini

Quo tempore credimus factum tuisse ut dencum scriptis declaratis et quibus;

dam

ostensilibus bujus ecclesiae usurparent canonici

apud Sinlinium enim detecta arca, qua corpus mart\ris servabatur, anno Dominicae Incarnationis 4143 populo demonstratus est (24). De cujus corpore dentem suscipere meruerunt monachi S. Martini
Tornacensis, deinde
pristino loco restitutus

qua>dam vero quaedeferre non potuerunt, sub terra circa ambitum Ecclesiae absconderunt, sicut usque in praesentem diem dicitur.
ecclesiae B. Marice

magna

cum

custodia servatur, gaudetque

Ecclesia Siclinii

martyris proesentia se non esse deslitutam.
54. In

Dnde
riae

et ille

thesaurus qui ad caput capellae B.
in

Maest,
pj

populo Sicliniensi saeviebat pestilentia

illa

ostensusest
fdio

somnis cuidam clerico nominalo
de quo supra dictum

quae vulgo dicitur ignis [inferni,] adeo ut

quosdam
eis

Bernardo,

Vitalis,

non solum membris privaret, sed
ferret
;

et

vitam

au-

quem
ditur

multi r.ostrum noverunt, de hac ecclesia cre
fuisse.

e quibus multi ad beati martyris baeilicam

Vidit

enim

assislere

sibi

quamdam
:

Siclinii

constitutam manibus alienis sunt delati. Hinc

puellam

facie

decoram,
cruces,

crinitis crinibus
et

compositis vestibus ornatam,
spice
feretra,

complam, « Redicenlem
»

ccclesia

clamoribus turbatur, Deique auxilium

et

martyris suffragium ab omnibus imploratur. In feretro

textus,

pbylacteria, aliaque

autem, quo

conservabantur beati martyris
v fatuce (Mattk. xxv, Hae

ornamenta

Ecclesiae, quae ad
ille

solem defero.

Quae

reliquiac, sculplae erant x virgines cvangelicae, v vi-

omnia cum
et ait
:

diulius intuitus esset, adjecit puella
tibi

delieet

prudentes

et

2).

Vide ut nemini dicas haec

fuisse os-

iiaque

tensa,

quoniam

si

dixeris et

mandatum meum
»

prae-

omnes affectum martyris ostendentes, miserorum doloribus condolentes, et Domini volunlatem
cxsequentes,
in
ita

terieris, infra

xxx dies morieris.

Statim

ille

evi-

flebant ut

crederenlur sensibiles,

gilans, prae

nimia cordis exhilaratione, quee viderat
plenissime

quo

facto

summae
et

virtutis potentia, et beati

marin

silentio tegere nequivit; sed

enarrans,

tyris Piatonis claruit praesentia,

qui sicut

dum

diem xxx obiii, ila ut sanus dormitum iret, raane inventus cum vespere esset mortuus. Sed qnia thesaurum revelatum necdum videmus, somnium ejus verum fuisse non contirmamus tamen per hoc quod ad diem xxx non pervenit, falsum omnino non fuisse quod sonuit, claret. Forte enim necdum venit tempus eum reve-

secundum verba

puellae ante

corpore viveret,
cohortaretur,

populos ad

fidem

Chrislianam

;

non solum lacrymarum copiam, sed proprium ad extremum pro his fudit sanguinem, ita tunc affectus magnitudinem per subjeclas demonstravit imagines. Ex oculis namque prudentium gultae sanguinis emanabant, ex oculis autem aliarum
lacrymae velut aquae fluebant. Post hoc autem mira-

landi, aut

necdum

cui repositum est advenit. Fuerit
ei

culum divinum auxilium
persentiunt, et qui mori

et

martyrissolatium infirmi
corporis beati Piatonis,
dictis,

ergo necne quod

ostensum

est,

nos tamen fre-

putabantur, sanitati redo-

quenti relalione antecessorum noslrorum didicimus
copiosos thesauros circa ambitum ecclesiae repositos

nantur. His de

praesentia

atque

de anliquiiate abbatiae nostrae

ad ea

quoque ubi conservantur, nostris temquibusdam per somnium reveiata sunt, e poribus quibus una matronarum existit, Hersendis nomine,
haberi, loca

unde digressi sumus redeamus.
55.

Cum

ergo Dominus Rabodus Ecclesiae nostrae
veniens ad

terras antiquas reddidisset,

capitulum

quae duo loca nobis designavit, dicens deinonstratum

consuluit abbati

Odoni

caeierisque fratribus ne sibi-

uno pnteum haberi, atque in altero thesaurum conservari. Puteum quaesivimus in loco
sibi

fuissc in

metipsis ulterius crederent, nec quaecunque in Vitis

Patrum legebant protinus facere
aliquod

vellent, sed potius

designato, et

invenimus nimium perspicuam aquam

coenobium

eligerent, cujus

consuetudines

habentem,
thesauri

in

quo etiam
Ecclesiae

reperimus vasa

aerea usibus
in

satis

proximo versus

quaedam congrua, locum vero occidentalcm plagam
si

O

serva rent. Placet consilium episcopi. Eligitur cceno-

bium Aquicinense quod xv annis ante nostrum fuit constructum, quodque solum tunc temporis in provincia nostra religionem et consuetudines servabat

designato nondura effodimus, ideoque
ritatis in

aliquid vc-

eo conlineatur, ignoramus.

Cluniacensis coenobii.

Domnus

itaque

Odo abbas,

53. In praefata persecutionc beatus Piatus Sicli-

niensis asporhtus est

Carnotum, ubi priusquam Tor;

Abbatem Aquicinensem Haimcricum expetit, et quia tam se quam omnes suos monachos ejus csse rccognoscebat, ulpote

nacum

veniret Cbristinomen praedicaverat

sed

illis

ab eo

factos

et

benedictos, ut

pncdicalionem ejus non recipienlibus,Tornacum pettit.ibique

etiam qualiter vivere debeant edoceat exorat
nuit religiosus abbas,
statirnque

fidem Domini nostri defendit.Decujus corliligatio

de suis

Anmonachis

pore usque ad noslra tempora

grandis exslat

in coenobio nostro priores iustituens, ac de nostritj

(24)

Demonslratus

est.

Per Simonem episcopum Tornac.

79

HEHMANNI
tam
lpse

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

80
(25),

Aquicinum secum docens libenler nobis collaborat,
et

A

angelicam illam
principium

salutationem
laetitiae
;

quae in

terris

quam

fratres ejus

efficiuntur

nobis in

mihi

exstilit,

singulis

diebus

consilio ut patres, in auxilio

ut fralres, in famulatu

mihi sexagies replicat
vigies genibus
flexis,

et vigies

ut servi.

Unde

prae ca?teris provincialibus coenobii

vigies

quidem prostrata, autem stando aul in
aliquo
secreto

majorem semper

familiaritatem erga Aquicinenscs

ecclesia aut in cubiculo suo, aut in

babuimus, ita ut communia sint omnia nostia, tam inlrinsecus quam extrinsecus, et quidquid agimus
pro fiatribus nostris vivis vel defunciis, hoc pro reciproca vicisillis nos agere concesserimus, idem
situdine ab eis accipiamus.

loco

a

Ave, Maria, gratia plena,
28), mihi

Dominus tecum,
»

benedicta tu in mulieribus, et benediclus fructus
ventris lui

(Luc.

l,

commemorat.

Cum

vero

illae

sanctae, inslantius multa replicantes, sese

vindicari importune exigerunt,
sic eis respondit:
«

tandem sancta Virgo
quod ve-

qutm56. Cceperunt interea saeculo renunliantes plures utriusque sexus ad ecclcsiam nostrara confacultatibus versionis gralia venire, nobisque de suis tradere. Prima crgo, quantum mihi videtur, ad con-

Rogo ut mihi ad prresens de hac

ultione inducias detis, et ego promitto vobis

niet tempus quando de eo vobis justitiam faciam, et

contra

versionem venit Ida
perius

illa

nobilis malrona, cujus su-

memoriam

feci,

quae fuerat

conjux Fastradi
Eeclesine
vi-

B

advocati, qui

magnopere

restaurationem

nostrae videre desideravit, sed

morte prseventus

dominum Adam niliil delinquam. » Hoc ego in puerilia mea audiens falsum esse credidi,posteavero verum esse potuisse non nimium dubitavi. Siquidem abbas nostcr Odo post duodecimum fere conversionis suae annum ad episcopatum Camerace.nsis urbis fuisset
promotus, sanguinei ejusdem Theoderici contrislati,

dere nequivit. Haec nobis inter eaeleraunam domum in urbe, et molendinum inferius supra Mairam doprsesenlem diem tenemus; et cum nobilissima, nunquam tamen inter alias sanctimoniales nisi ultimae ancillae officium tenere voluit.
navit, quae

quod de conjuge sua prolem non baberet, consanguinitaiis linea quarta eos propinquos esse coram eodera
episcopo accusaverunt,
confirmavcrunt,
sicque
et die

usque

in

statula

jurejurando
judicio,

ecclesiastico

cum

Hoec

fuit

germana

nobilis illius principis Theoderici

jam plusquam xx
illud

annis simul mansissent,conjugium

de Avesniis, qui eodem lempore in propria lerra sua coenobium Lesciense a fundamentis construxit,

dissolvi

fecerunt.

Yix autem dimidius annus

transierat, et ecce praefalus

Theodericus

in

silvara
insidiis

omnibusque officinis peractis monachos ibi posuit, et unde victum et vestitum baberent abundanter cujus quando mentio incidit, et alius reprovidit fercndi locus non erit, quiddam de eo dicam unde
:

venatum pergens ab Isaac de Berlenmonte
circumventus occiditur,
et

ad coenobium Lesciense

quod

aedificaverat

abbalis sepelitur.

sedem Tuncque vulgatumest verum esse
relatus, in capitulo ante

legenti

cuilibet

et

imitari

volenti

ulilitas

possit

potuisse quod solilanus se audisse dixerat, sanctam

q

conferri. Hic itaque Theodericus

vir nobilis el

ma-

gnae

potentiae,

dum

contra

comitem

Montensein

Mariam promiltentem quia eas vindicaret, et contra dominam Adam jam ab eo separatam nihil delinqueret.

Balduinum frequenter bellum gereret, quadam die congregata non modica militia, terram ejus violenter intravit, multamque praedam exinde abducens,
inter caetera

Eadem vero domina,

a marito suo disjuncta,

continuo relicla saeculari pompa ad coenobium praefatum, quod

cum

viro suo

construxerat,

abiit,

nec

quee ibi

gessit

etiam duo monasteria

tamen ex

toto

proprietatem dimisit,
sibi

sed sedificala

sanctimonialium, Sanctae scilicet
tensis, et Sanctae

Waldet

rudis

Mon-

juxta ecclesiam

domo

lapidea, nolens gravare
vixit,
tri-

Aldegundis Malbodiensis, concre-

Ecclesiam, de redditibus suis usque ad finem

mavit, pro eo quod ibidem milites sibi resistentes

frequenterque monachis quae necessaria erant
buit, et

comes posuerat.
57. Eremita quidam
in

quodretulimus verum fuisse multis narravit.

In tantum vero id diffamatum est, ut etiam

Gosceusuccesquolidie

proxima

silva, quae

Brosicut

ginus
tiie,
sit,

filius

dominae Adae primae sanctimonialis nossalutatioues

cherota vocatur,
ipse referebat,

commanens

solilarius, vidit

qui avunculo suo praefato Theoderico

non dormiendo, sed vigilando, media die sanctam Dei genitricem Mariam, in ccelo instar reginte praccelso throno rcsidentem, illasque duas
pracnominatas sanctas pedibus ejus se prosternentes,
et

easdem

beatae

Mariae
dicere

replicaret, militibusque suis

eas

suaderet.

D

Quamobrem
bono
fine

et ipse licet

multa mala
;

fccerit,

tamen

vitam terminavit

nam

sentiens se valida

de

Theoderico

Avesniensi, qui ecclcsias earum

combusserat ullionem poslulanles. Cumque vehementer conquerentcs acrius juslitiam expeterent,
sancla Virgo sic eis respondebat
:

«

Parcite, quaeso,

mihique nolile esse molesta?, quia nolo ad pracsens eum gravare uxor enim ejus domina Ada quoddam
;

eodem ccenobio monacbus factus, sicque defunctus, juxta avunculum suum in capitulo est sepultus. Qui quoniam de Agnele conjuge sua, filia Anselmi de Ribotmont, prolera non habuit, Galterum optimum juvenem, germani sui
aagritudine laborare, in

Fastradi filium, successorum sibi in vita sua constituit.

servitium

milii

facit,
ipsi,

quo

me

sibi

sic

familiarem

Pnelata vero Agnes uxor ejus,

donnnam Adam
aureos,

astringit, ut

nec

nec marito ejus pali possira

imitata, relicta sa^culari
abiit, et

pompa ad idem curaobium
vivens, calices
alia

aliquid

inferri

gravaminis.
illud

Cumquc

illie

sanctae

de redditibus suis

requirercnt,
(-25)

quod es^el

seivilium, eespondebat

et

candelabra, multaque

preliosa

ornamenta

Salulationem. Nota Rosarium B. Virginis, vulgo Chupelet, tunc usitatum.

81

DE RESTAURATIONE ABBATLE
illi

S.

MARTINI TORNAC.
delalus,
et

52

componi. Fastradus autem iste, quem nunc nominavi patrem Walleri, filius fuit illius Idce primae sanctimonialis nostrne, qui etiam
Ecclesiae
fecit

A

ad

Laniense cornobium

cum

prioribus

pater

Fastradus,

cum

advocrtus

Tornacensis

pluribus

annis fuisset, aegritutline corrcplus in noslro camocujus bio monachus est faetus, sicque defunctus
:

uxor Richeldis imitala praefatam Idam,

mariti sui

matrem,

relicto saeculo,
et,

apud nos sanctimonialem

magno totius provinciae mo?rore, quia pauperum et Ecclesiarum ab omnibus vocari solebat. Sed de his ista sufficiant. Nunc vero ad duos illos milites, Walterum et Radulfum, quorum longestiperius mentionem feci, vcniendum est, brevilerque ostendendum quam verum fuerit illud somnium, quo in ecclesia Sancti Martini stare et
suis sepultus,

fuisset nobilissima et dihabitum suscepit, tissima, per xx tamen annos nihil omnino superbiae inter alias ostendit, sicque humiliter degens

cum

parietes illius renovare visi sunt.
58.

Walterus

iste,

ut

praedixi,

vocabatur

filius

Hubcrti,

eratque unus de potentioribus Tornacensis

bono fine quievit. Gualterus vero ejus filius videns patrem suum et matrem apud nos sepultos esse, pro animabus eorum et sua dedit nobis unum molendi-

provinciae optimatibus.

Hic

cum uxore sua ad contota

versionem veniens,
de qua

dedit nobis

super Mairam fluviolura,
fit

ubi

molendinum illud annona molitur,
tenebat

num

supra Ries fluviolum,

et

quandiu
fuit
:

vixit,

quasi

panis qui in crenobio comeditur;

pater Eeclesiae nostrae ubique

duxit autem

g

conjugem Idam filiam Everardi caslellani Tornacensis, ex qua plures filios et filias genuit, omnesque
antecessores suos potentia
et

opibus superavit. Fuit

quamdam terram in nemore de Pevela juxta Templovium, quam nobis dare volebat, sed non poterat, quia eam in beneficio tenebat de Roberto juniore tum temporis Flandrensi comite. Comes
etiam

enim primo advocatus Tornacensis, deinde succedens patruo suo tenuit castrum Avesniense, totamque pene regionem Volens aulem pacifice vivere,
illam,

enim tantam terram quae de
erat,

beneficio, vel feodo suo

gratis concedere Ecclesiee nolebat.

Cum

ergo

quae dicitur Bracbantus.
et

ut hoc comesconcederet laboraretur, forte Radulfus
ille

pcenitens

multorum
mitigare
principes

miles praenominatus

unum equum magni

pretii

quce

bella quae

commiserat scelerum, inter Montenses comiles,

tentansque
et

habebat,

bat. Rogavit

Av.snienses multis annis duraverant,
duini comitis Montensis
filio

sororem Baladol-

ille xl marcas dare voleergocomitem idem Radulfusut equum illum acciperet, et terram illam pro anima sua in

pro quo comes

suo Theoderico,

eleemosynam Sancto Martino
mes,
et

daret.

Consensit co-

escenti militi, conjugio sociavit,

sicque totam pro-

privilegii

sui auctoritate
;

earadera terrarn

vinciam

pacificavit.

non
ille

diutius

Sed inimicus generis humani pacem illam toleravit Theodericus enim
;

cosnobio

nostro

confirmavit
terra

sicque

molendinum
libras

preefalum

cum eadem

plusquam mille
factus

adolescens nolens esse contentus paternis opi-

^

nobis postea re ddidit.
qualiter se habuerit,

Jam vero
fuerit

monachus

bus, sed ubique discurrens velut equus indomitus,

nullus facile explicabit,
inferior,

cum
coqui-

non modo de proximis, verum etiam de longinquis regionibus, de terra scilicet ducisLovaniensis, episcopi
coepit

nullo

optimatum regionis

omnibus
farinam
adsuis,

rusticis se viliorem exhibuit. Ipse

aquam ad
abluere,

Leodiensis

frequenler

praedas
die

et

captivos

nam

deferre, scutellas et ollas

adducere,

donec quadam

frequentibus

cribrare,

clibanum

succendere,

equorum stabula
et pree
et

elatus victoriis cura

centum militibus longius proet

mundare, fimum
miralione

deferre,

cerneutibus,

grediens redire non potuit, sed a peditibus undique
irruentibus
occisus,

plorantibus

militibus

cognatis

cum magno
intulit.

periculo

ad

numquam erubuit, multosque exemolo suo convertit.

Laetiense coenobium

super equos relatus, omnibus
luctum

Ipse ecclesiam novarn de donationibus fideliura

amicis suis

magnum
alteri filio

Tunc pater

incepit, et

Deo

favente, sicut hodie videtur,

centum

nimio mocrore pcrculsus,
tunae casus,

timensque diversos for-

suo Nicolao castruin Aves-

niense et Bracbantum in vita sua donavit, eique
castellum

monachis sufficientem consummavit. 59. At vero Radulfus duos germanos milites in urbe habebat, quorum major Tetbertus, alter vocabatur Theodericus monetarius
:

quod
filio

dicitur

Walecurtis

superaddidit.

Tetbertus praeei sicut

Tertio vero
dit.

advocaiioncm Tornacensem tradiarchiscilicet

Quarlo etiam clerico facto Everardo duos

n

positus Rabodi episcopi erat,

el

fidelem se

diaconatus,

Cameracensem

et

Tornacensem,
qualuor
filias

necnon praeposituram Nivellensem, aliosque multos
honores ecclesiasticos acquisivit,
divilibus maritis dedit.
tiesdixit,
et

domino suo exhibebat. Unde Fastradus advocatus contra eum iratus, quoniam pauperes rusticos episcopi ubique defendebat et tuebatur, primum dolose
ei

se

familiarem

fecit,

filiumque ejus in baplismo

Ipseque,

sicut mihi

multosi

suscipiens compater ei fuit,
nihil

sed post paucos dies

libenter

monaehus

factus fuisset,

con-

mali suspicantem,
prosecutus,

venatuque lepores inseutpote

jugissuee licentiam habere potuisset.

Praesenti vero

quentem

cumque

compatrem
de provin-

anno post festum
Montense castrum

Omnium Sanctorum, dum apud
in

suum dolose

osculatus, protinus in feslo sancti Bar-

aula comitis Balduiui
ei

contra

tholomaei apostoli

incautum
et

occidit,

et

eum

pro Trellura caUello, quod

comes auferre

cia statim fugiens ad

avunculum suum Theodericum
cura eo
fere

volebat, placitaret, subitanea ira percussus loquelam
pcrdidit, deinde a comitissa inlecto comitis positus,

Avesniensem

secessit,

per trien-

nium

raansit.

seqaenti nocte defunctus

est.

Indeque a

filiis

suis

nus Rabodus episcopus Radulfo

Tuncque advocationem ejus dommiliti Noviomensi

83
dedit,
vit.

HERMANM
Quidam dixerunt hoc Dei
ille

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

84
«

Faslradumque omnino pro scelere exbaeredavolunlate accidisse,

A

protinus respondens

:

In

nomine Domini,

inquit,

quoniam Radulfus
cti

novus advocatus terras Sanpetente episcopo,
sicut

nonne merito possum contnstan, cum vos sciam hodie pro me in inferno demersura esse? Nonne
quod qui praebendas emunt, vel vendunt, excommunicati sunt? Cerle videte quid de anima
audistis

Martini,

quas tenebat,

supra dictum

est, facile reddidit,
si

quas, ut Fastradus
nullo
liujus

postea multoties asseruit,

tunc tenuisset,

modo

reddidissct.

Sed cum jam in ultionem

nam me sciatis citius de hac provincia egressurum quam de ea comesturum. » Admiralus
veslra faciatis;

sceleris duo milites Fastradi occisi fuissent, apparuit idem Tetbertus cuidam religioso civi Tornacensi,

super bispalcr
contristeris, plius

:

«

Fili, inquit,

ne amplius super hoc
te

quia

lestor
»

Deum

nunquam

eara

amre-

nomine

Rainero,
ille

non

dormienti,

sed

vigilanti.

habiturum.
ut

Dixit,

statimque episcopo

Cumquc

nimis perterritus an ipse esset dominus

mandavit

de praebenda sua faceret quod

vellet,

Telberlus, et

quomodo

se haberet inquireret, ipsum

quoniam

se esse respondit, et ne timeret admonuit, ac deinde

suus eam habere nollet. anno Radulfus febre validissima usque 61. Eodem
tilius

subjunxit

:

«

In lormentis

quidem sum pro peccatis
post

ad mortem pene correptus, ubi Deo volente convaluit,

meis, et

maxime pro

eo quod
;

obitum

con-

jugis meae concubinam habui

sed misericordiam
pro fidelitate domi-

q

quemdam monachum, nomine Walterum, conjugis suae germanum virum prudentissimum secrete adiit,
et
«

habebo, quia injuste occisus
ni

sum

mei episcopi,
in

et

sanctus quoque Barlholomaeus,

de salute animae suae consulere his verbis ccepit Cum fidem Deo debeatis sicut monachus, et mihi
per

in cujus feslo interfcctus

sum

adjutor mihi est,

pro

sicut sororis tuae marito,

eamdem

fidem

quam
et

eo quod eum
ergo te ut
pro anima

hora mortis meae invocavi.
et filios

Rogo
ulque

Deo

et

mihi debetis, vos obtestor ut mihi quomodo
consulatis
;

ad fralres meos,

peigas,

salvus fiam

nuper enim aegroians,

mea necem meam

Fastrado indulgeant,

nec

me

ulterius ulcisci quaerant ex parte

mea depre-

quaesivi, et
filerer

mori timens, consilium a canonicis Sanctae Mariae ut veraciter conilli mihi consuluerunt,
peccata mea, corpus Domini acciperem, oleo
ungerer,
et

quoniam si hoc fecerint, multum animae meae ad salutem promerendam proderit. » Respondente vero Rainero se quidem mandata ejus eis dicturum, sed illos sibi minime credituros, defunctus protinus
ceris,
ei inter signa,

sancto

salvum

me futurum
:

securus

essem. Feci quod consuluerunt
rursus

sed ubi convalui,
et

me

peccatis sentio obligatum,

hoc mihi

quae unicuique diceret injunxit,
llle

sicet

que disparuit.
filios

vero

ad germanos defuncti

non videtur vera esse confessio, quando infirmor peccata confiteii, quando convalesco peccalis iterum
sordidari.

veniens, mandata ejus eis aperuit, signa sub-

junxit, sicque eos

ad concordiam

faciliores reddidit.

Unde precor propter Deum ut mihi quid agere debeam consulatis. » Et respondit monachus
«

:

Unde

post

aliquot annos

Faslradus nudis pedibus

Et quid vobis proderit consilium
illud nolitis facere ?

meum

audire,

cum

amicis suis, pedibus eorum provolutus, et ami-

cum

— Consilium,

inquit miles,
»

citiam eorum, et
recepit.

suam ab episcopo Pro confirmatione vero amicitiae filiam suam
hsereditatem
filio

dicile, et si illud

non fecero, non vobis impulabitur.
:

Tunc monachus
quod quandiu
xistis,

«

In veritate,

inquit,

dico vobis

Sarram Gosceguino
qui
Yiginti

Theoderici monetarii (26)

in saeculo vixeritis sicut hactenus vi-

fuerat germalius Telberti,

conjugio

sociavit.

rion video

quomodo

salvari possilis,

sed
;

si

etiam libras

nummorum, quas ab

eo pro

revera salvus esse vuliis,

saeculum reliuquite

concordia acceperunt fratres occisi, protinus Sancto
Martino dederunt.
60. Post haec Radulfus Telberti germanus, puellam quamdam conjugem accepit Mainsendem, de militihus provinciae genitam, fiiiam scilicet Hermanni praepositi Sancti Amandi Helnonensis, genuitque ex ea trcs fdios, Theodericum scilicet, Wallerum, et Hermanr.um, quorum primum Theodericum quin-

monasticam vitam assumite.
miles,

— Et quomodo, inquit
con:

et

hoc faciam sine
»

licenlia sororis vestrse
«

jugis

meae?

Tum monachus
:

Cum

Dorainus, in-

quit, in

Evangeliodicat
et

Si quis venit ad me, et
et

non

odit

patrem,

matrem,
»

nomem meum, non
(Luc. xiv, 26), sorore
13

potest

uxorem, meus

et filiospropter

esse discipulus

nunquam consulam
si illa

vobis ut pro
:

quennem

doccndum tradidit, et in ecclesia S. Marise pr&'bendain unam ci dari suadentibus canonicis ab cpiscopo Rabodo pctiit et impetravit, promissis ei propter eam xxx marcis argenti. Quod
lilteris

mea animam vestram tanlum ab ea quaerile, quam
consulo ut ea
dimissa, ad
tias ei relicta,

perdatis

licentiam

noluerit dare,
ei

parlcque substanliae vestrse
»

Deum

fugialis.

His audilis, miles gra-

agens,

domum

revertitur, ingressusque cubi-

ubi puero a canonicis congratulantibus in scliola

culum
quid
Yult

et leclulo

residens

amarissime
sie

ilere incipit.

nuntiatum

est,

ille

vespere faclo
trislis

domum

reversus
;

Mainsendis supervenicns eumque
novi acciderit unde se
ille

flenlem videns,

ccenare noluit,

sed

ad mensara sedil

pater

ita

cruciaret inquiril.

vero putans
tura a

eum pro more puerorum fuisse verberamagistro, fraita cccna duxil eum a parte et
tristis

celare, sed,

illa

nimis iuslante, omnia qua?
Gualterus,
Saucti

gerraanus ejus

domnus

Amandi
illa:

quid haberet curve

esset quaesivit.

Cui puer

monachus

et

pr t positus, dixerat revolvit. T

Tum

(26)

Monetarii.

Eo quod

praesidebal raonetae,

quam

Philippus

Aug.

in

urbe Tornac.

inslituerat.

Ita

Consuetwiines Tomac.

85
«

DIJ

RESTAI/RATIONE ABBATI.E
monachus revera
:

S.

MARTIM TORNAC.
ad ecclesiam
S. Martini pergit, et
fuit
;

86
exspectat

Et quare propler haec sic vos cruciatis ?

— Quia, A ptenni
IVoclericis

inquit, nisi propter te dimitterem,

donec missa cantata
illis

puer vero ea ignorante se

quantocius fierem.
pter me, inquit,
sicut

o

Protinus

illa

subjungens

conjunxit, et

cum

cis

remansit. Finita
;

bene agere non
die
in

dimitiatis, quia
et

missa mulier filium

suum

inter vicinas requirit

cre-

vos de anima
et

vestra timetis, sic

cgo

de

dens vero
tur.

eum cum
ad
S.

pueris ludere,

domum
:

revertidicit se-

mea,
tiarn

quacunque

saeculum
praesenti,

reliqueritis,
si

ego

Parato prandio puer quseritur
abiisse

mater

similiter relinquam, et

vultis, licen»

cum
ejus

Marlinum. Nullus conversionis
;

vobis do, et mecaste victuram promitto.
:

Tunc
filiis

suspicionem

habebat

finito

prandio

miles

miles

«

nostris?

— Non
eis

Et quid,
in

inquit, facicmus de tribus

manu

diaboli, ait mulier, relin-

quamus, sed polius nobiscum eos Deo praesentemus, divites enim sumus, et quocunque voluerimus libenter

sui Theotam ibi quam et in caeteris domibus propinquorum suorum iilium suum quaerit nullum signum de eo audit. Inde ad S. Martinum per-

equum

conscendit, ad

domum germani

derici veniens,

;

cum

suscipiemur.
:

»

Exhilarntus snper
tibi

liis

git,abbatera Aquicinensem Haimericum

cum abbate
et

verbis Radulfus

«

Et ubi, inquit,

videtur ut

Odone

invenit,

puerumque coram

eis

sedentem,

competenter cum

eis

habitum religionis accipiap>

eos audientem

mus

Tunc temporis magister Odo scholam Tornacensem regcbat.nullaque conversionis ejus mentio exstiterat. Quamobrem mulier quo diverteret ne« Ad Sanctum Amandum, inquit, raihi videsciens tur quod competenter ire possumus, quoniam et
?
:

conspicit. Militem abbates secum sedere faciunt, et de mandatis Dei libenter audien

tem
ut

instruunt. Vespere

propinquante miles abeundi
;

licentiam ab abbatibus petit et accipit

filioque suo

pater

meus
;

inde
et

fuit

praepositus, et

frater

meus

ei
»

successit

sed

ego inde nata sum, ibique nutrita.

Concedit Radulfus, statimque legato directo, prac-

secum domum redeat praecipit. Tunc primum voluntatem suam aperiens « Vos, inquit, si vultis, domum redite, matremque meam, et fratres meos salutate, et ut pro me orent eis dicite ego enim nunquain amplius domum vestram ingrediar,
puer
:

;

fatum
dicla
ejus
vis

domnum Walterum monachum mandat quce sunt enarrat et sancto Amando per manum
;

unum molendinum prope Tornacum super Marfluviolum
:

istis remanebo, nec patrem, matrem me habere cognosco nisi Deum et S. Martinum. Tunc pater admirans, et eum ludendo

sed hic
aut

cum pauperibus
••

situm

donat.

Inde conjugem

suam
quaerit

hoc dicere credens
in

:

«

Veni, inquit,

quoniam non

advocans
differre,

«

Qui bene, inquit, vult agere non debct
servos

haberes hic quod hac nocte comederes, vel lectum

quoniam, callidus diabolus semper
Dei
a

occasiones, quibus
possit impedire.

bono proposito
»

quo jaceres. » Et puer: « Etsi non habenl, inquit, quod manducent, ego urbem circuiens eleemosynas

Unde mihi

videtur ut crastina die

petitas eis afferam, nocte vero super nudarn

humum

sine dilatione
«

sacculum relinquamus.

Tunc
fieri
;

illa

:

quiescam.
cente,

»

Ridente patre, et haec puerilia forediviolenler reducere volente, lanvir
si

Hoc, inquit, domine, non tam cito potest
secreti

quid-

puerumque
inquit,

dam enim

necdum dixeram

vobis,

quoniam

dem abbas Haimericus
mioe,
nobis
Radulfe,

prudentissimus

:

«

Do-

jam menses duo sunt ex quo
et utique raiionabile

me
ut

concepisse sensi,

mihi

credideris,
;

puero

non esset

praegnans de sae-

modo nullam
;

violentiam

inferetis

dimiitite

eum

culo exirem

:

praeparemus ergo interim omnia nepo^lquara peperero, statim relicentestis

sufficienter

cessaria, qualenus,

quae necessaria ei

enim una nocte providebimus fuerint et si quidem ex Deo ista
:

nuntiemus mundo. Verumtamen quoniam jam
tiam
dedi
vobis,
licet

volunlas venit, crastino apparebit
fantia,

;

si

vero ex in-

nullus

post

Deum

non cogatis eum, quia sponte
»

interfuerit,

expedit utique ut jam nihil

maritalis,

vertetur.

His auditis, miles

acquievit,
relulit.

domum redomumque
illa
:

vel conjugalis operis

invicem faciamus, sed conti»

rcversus,

conjugi

suae

haec

Protinus

Denter deinceps vivamus.
toties

Post haec, sicut ipsimulet

genibus
«

flexis,

manus
suo

mihi retulerunt,

anno inlegro
in

dimidio in
indivisi ja-

Gratias,inquit,
servitio

et oculos ad caelum levans ago Deo, quia primogenitum filium

vita

saeculari

manserunt,

uno

lecto

cuerunt, nec tamen aliquid carnale gesserunt, non

sua fortitudine, sed Christi gratia eos
Erat autem Mainsendis juvenilis oetatis,

protegenle.
ita ut

D

saeculum

reliquit,

nonnisi

viginti

quando quatuor annos
in

Videtur ergo, mi quod ecclesiolam illam ex facullate nostra aedificemus et hoc signum divinae voluntatis habebimus, si puer in incepto perseveramancipavit.

meum

domine, quod Deus

vult

;

verit,

tunc cerli sirnus

haberet. Nascitur ergo eis quartus

lilius, et

ba-

redierit, tunc aliud vult

verum esse quod dixi si vero Deus de nobis. » Mane facto
;

plismo vocatur Radulfu>.

rursum miles equum conscendit, Sanctum Martinum
repetit,

Eodem anno magister Odo saeculo renuntiat, et cum clericis suis, sicul supra narravimus, ecclesiam S. Marlini
iutrat.

puerum

in eo

quod coeperat constantissime

perseverantem reperit. Protinus Theodericum ger-

Mainsendis eos frequentat,

manum suum,
tilium

caeterosque propinquos suos accersit,

multoties eis suas transmittens

eleemosynas, nullo

suum

ut pote

puerum septennem necdumque
Marlino coram
eo quatuor raolendina quae super

tamen adhuc intra urbem sciente quae cum maiito
suo agere disposuerat.

legitimae

aetatis

existentem Sancto

Quadam ergo Dominica
et

mis-

altari offert, et

cum

sam eorum auditura,
filio

processionem visura cum

Ries
dulfus

fluviolum
licet

habebat, confert. Postmodura
saeculo

Ra-

suo Theoderico parvulo oierico jam fere se-

in

manens totam

illius

cccle-

;

H\

HERMANNI
curam
suscopit, nec

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

88

siohc

minus quse necessaria

A

tis

:

Probate spirilus,si ex Deo sunt (crt/?.58).Vade
et

erant providens,
fuisset.

quam

si

jam monaclius

factus

ergo

publicccoram populo victum tuum laborando

62.
sicut

Eodemanno
supra diclum

(1095) per abbalcm Haimericum,
esl, clciici
illi

aquam ad tabernasporlandojigna csedendo, equorum stabula mundando, et similia ubi opus viqu;jere,

monaclialem ba-

bilum susceperunt. Tuncquc idem puer Theodericus cum eis factus est monachus. Cum vero monachi, ut superius relatum est, ab ecclcsia discedentes deserta pelere voluissent,

dcis facicndo. Exsequilur ille libenter abbatis imperium, omnique rubore procul posito vilissimis
se submiltit operibus. Videns

hoc Mainsendis, quoaterretur, aed,
ascito

dam uxor

ejus,

nullo timore

Theodericum ibidcm relinquero voluerunt, sed cum remanere noluissel, nec tamen utpote puer octo annorum itineris laborem
pedes sustinere posset, plaustro eum cum libris suis superposuerunt, sicque secum abduxerunt. Quod
cura Radulfo adhuc
in

Theoderico Monetario, Radulfi, germano toliusque
urbis ditissimo, ad

Sanctum Martinum

pergit, filios
al-

suos

Deo

tradit

:

minimumque cum cuna super

Iecto

suo dormienti

summo

mullorum circumstaneorum patruus misericordia motus, concedente abbale.infantes ad domum suam
tare ponit non sine lacrymis

tium. Theodericus vero

mane nuntiatum
riter

est, illico feslinus surgit,

ecclesiam

causa

nutriendi

facit

deferri,

multoque tempore

Sancise Mariae petit, canonicorum conventum cele-

B

convocat,

teloneum
eis
petit,

eorum, quod violenter
et

catenus
violenlia

tenuerat,

liberum reddit,

de

illata

veniam
illico

voluntatem

suam
et

aperit,

secum detinet. Mainsendis vero super ducentas marcas argenti ponit duo molendina super Costenten, et reliqua omnia quae sibi maritus suus reliquerat Sancto Marlino tradit sicque omnibus spoliata
;

;

quod chos

scilicet

saeculum relinqueret,

monaturba,

pedibus abbatis proslernitur, orans
Cui abbas
:

ul suscipiatur.

S. Martini qui discedebant prosequeretur. His

«

Prius, inquit.oportet te probari.
et

Vade

dictis.comitatus clericorum et populi

maxima

ergo

per urbem,

victum

tuum quaere nendo,

domum

revertitur, conjugisque
:

manum

tenens, et
inquit, tu

texendo lanam pectendo,
vel femina intregrum
pias,

et si forte tibi aliquis vir

ad ccelum oculos levans

«

Domine Deus,

mihi dedisti hanc conjugem.et ego ei te teste usque id bodiernum diem legitimam servavi fidem, nunc

sed frusta

pancm dare voluerit non suscipanis more pauperum eleemosynas
»

petentium conscissa.
deliciis,

Exsultat femina talibus pasci
petit,

autem pro amore tuo

eam

relinquo, tibique

eam

pulsoque rubore publice eleemosynas

commendo. » Post haec filios suos parvulos Waltequas suas copiam panum cum ea ad Sanctum Marrum et Hermannum sumens, et sursum elevans, Deo tinum miltere volentibus. Hujusmodi ergo fuit coneos obtulit et commendavit. Quantus ibi omnium verso Radulfi ei Mainsendis, cujus non credo pium luctus prae dulcedine fuit, cum vidissent quartum p Jesum posse oblivisci. filium Radulfum, adhuc lactentem, cum cunabulo
allaium, et de cunis a patre extractum,

matronis quae haec videbant flentibuset perpedisse-

sursum

le-

Haec sunt vero quae ecclesiaenoslraecontulit
tuor molendina super
Ries, quae

:

qua-

vatum Deoque commendatum. Sic ergo equo slatim conscenso, cuidam pauperi clerico Rainero, quem pro Deo secum per biennium tenuerat, lunc etiam
se relinquere nolenti alterum

Scaldo sunt pro-

pinquiora.

Quintum autem super Scaldum habebat
absorbebatur, postmodum
:

sed quia autumnali tempore, crescente aqua Scaldi,
facile
illucl

equum

dedit, et

cum

redundantia ejus

eo monachos celeriter sequens, antequam Siclinium
venirent
eis se

ex

toto fecit destrui

stipites

lamen

in testimo-

sociavit prostratus abbatis Odonis
suee

pedibus ut
permitteret

se comitem peregrinationis
postulavit.

esse

hominis

divitis

Admiratus abbas tantum ardorem, monachos qui secum pediinquit,
et
»

tes ibant,

convocavit, et de conversione ejus su:

nium antiqui molendini jussit relinqui el reservari, ob eam solummodo causam ne quis fuluro tempore aliquod molendinum sub illis quatuor usque ad Scaldum posset aedificare, quoniam, si construeretur, constaret non parvum detrimenlum eis per
illud
facile

« Ecce, mens initium exhorlationis monachi aliquid nos fecisse putabamus,

nos

posse contingere.

Duo

etiam molendina
adjacenti
terra,

tamen a
Sic ergo

super Costenten nobis dedit cum
quae

saeculari

Zachseo publicano

victi

sumus.

de paterno jure

ei

provenerat, super

quam

cum

eis

Noviomum

pergens, episcopo Rabodo vo-

unam curtem
de
Ht,

fecit conslrui, quae
:

usque

in

hodier

luntatem suam aperuit. Epi&copus vero prre nimia

num diem permanet
cujus

eumque exosculando Deo gratias agens, per manum comprehensum in manu abbalis posuit sicque subjunxit « Dic nunc,
admiratione lacrymasfundens,
; :

proles usque

gregem etiam equarum nobis in hodiernum diem in

pascuis nostris servatur, de quibus et quadrigas ad

excolendum terram noslram frequenter sumpsimus,
et

bonc abba, cur
abstulisti,et
et feslinus,

vis

relinquere Tornacum; parumne
qui talem

equos magni

pretii

nutrivimus

et

vendidimus.
li-

te profecisse putas,

peccatorem diabolo
ergo
loetus

Sicque in diversis expensis jam plusquam mille

Dco conjunxisti
Reversus

? revertere

brarum commodum ex
vero,
sitas

eis

habuimus. De pecunia

quoniam revera per hunc adhuc Deus
ergo

quam conjux
redimimus,

ejus dedit.terras circa ecclesiam

lucrabitur alium.

Tornacum, cum
ut

et alias in

eadam regione emimus,
adhuc habebamus. MoMarviz
habebat, sed

rursus

abbalis prostratus
:

pedibus

susciperetur

quia quando ipse ad conversionem venit, non pas-

rogaret

«

Non

te, inquit

abbas, suscipiam, donec
sancti Benedicti dicen-

sum quidem

terra?

arabilis

proberis secundum

Regulam

lendinum vero

unum

super

89

DE RESTAURATIONE ABBATI^E

S.

MARTLM TORNAC.
esse
ostendit.

90
et

quando primum voluntatem liabuit sa?culo renuntiandi, sicut supradictum est, Sanclo Amando illud dcdit, quia in ejus coenobio quod Heluonense dicilur monaclms ticri voluit, quoniam nostri coenobii necdum mentio aliqua apud homines facta
fuerat.

A

bonum

Maler vero ejus Bertha,
in

sorores Trasbcrga atque Julilta,
habilu multis annis
ipsae

sanctimoniali

irreprehensibiliter viventes, et

de labore jam ad requiem transierunt.

6o. Post

hunc vero Henricum videres mirum in
ct

modum
lunc temporis ejusdem ccenobii
vcnerabilis

juvenes

virgines, senes

cum

junioribus

63. Erat

Sancti

de

tota

provincia

saeculo relicto ad

conversionem
legi-

Amandi

Helnonensis

abbas,

nomine

venienles, itaut sicut in Actibus apostolorum
tur,

Hugo, qui ipsam ecclesiam Sancti Amandi ante paucos annos casu combuslam a fumlamentis renovans,
decentissime

vendentes ca quae habebant, pretia rerum
abbati Odoni deferrent,
ille

sua-

rum domno
tunc abbas

cum

claustro

et

turribus et

officinis,

et si quidem more abbatum hujus temporis pecu-

sicut hodie cernitur, Bedificavit.

Hicitaque

cliaritatis
et

nias, et facultates sibi datas voluisset retinere, etin

dulcedine plenus, videns Radulfum cuui uxore
filiis

divilem Sancli

Amandi ecclesiam
:

reliquisse et

pauperculam Sancli Martini expetisse, convocatis monachis suis in capitulo « Ecce, inquit, fratres
dilectissimi,
nostris
saecularis
ille

B

commodis expendere, non parum eam potuisset, quantum pluribus videbatur, amplificasse, sed quia tunc temporis supra memoratus Everardus Tornacensis castellanus, contra Robertum comitem
ecclesiae

miles

Radulfus
prsetulit,

divitiis
et

paupertatem Sancti Martini

in

Flandrensem rebellans, magnam militiam tenebat, et de terra comitis multos, tam divites quam pauperes, frequenter capiens redimi cogebat,
illi,

paupertale ecclesiamonachus

fieri voluit.

Charilatis

com-

itaque viscera nos habere demonstremus, et molendini

pedibus

et

fame oppressi, ad abbalem Odonemgresuisquo
miseriis

quod nobis dedit medielatem pauperi

ecclesiae

gatim

currebant

subveniri

cum
abun-

Sancti Marlini conferamus,
dini

sicque cjusdem molenbcatum Martinum cum patrono nostro sancto

lacrymis

exorabant.

Abbas

vero,

eorum

fletibus

compatiens, pecuniam quae sibi
danter
66.
eis

deferebatur

Amando

participem faciamus.

»

Consenserunt
charitatis se

omdege-

eroga^at, sicque multos redimebat.
et

nes, et ne unus

quidem paternae

Eodem tempore quidam presbyter

mona-

nerem forc ostendii. Sicque praefatus domnus Hugo Tornacum veniens pauperum monachorum societatem et fraternitatem in capilulo toto corpore prostralus expetiit et

chus

religiosus, nomine Radulfus, genere Northmannus, qui unus ex quinque primis sociis abbalis

Odonis

fueral, de horis pulsandis jussu abbatis solliet,

accepit,

lendini eis

donavit,

medietalem illius mosemperque deinceps paterna
;

citudinem gerebat,

sicut

ejusdem

officii

moris

est procuratoribus, in

remotiori Ecclesiae parle le-

iscera sesupernos habere monstravil nam etiam quando monachi cum domno Odone deseria pelere

p

ctulum suum posuerat, non procustodiendo ecclesiae
thesauro, qui nullus adhuc
erat
;

nam nec
abbas

calicem

volentes, ut superius dictum est, de ecclesia Sancti

argenteum, nec crucem, nec textum
volebat, sed
diligenter
sicut

habere
nocte,

Martini discesserunt, praefatus

Sancti

domnus Hugo abbas Amandiquinque de monachis suis, ne eccleeis dirigens,

solummodo pro

pulsalione

vigiliarum

providenda.
vir

Cum

ergo

quadam

sia Sancti Martini divino careretoflicio, illuc direxit,

idem Radulfus
pervigil

veiacissimusnobismultoties

victumque quotidianum
praecepit.

usque ad

redi-

retulit, in lectulo

suo recubans, psalmis et oratiom-

tum roonachorum Sancti Martini eos ibidem morari

bus

insisteret, audivit in

choro

quasi

ali-

quam multitudinem advenientem,
multi

et

modesta voce
:

64.

Per hunc ergo Radulfum

de Torna-

Responsoriumillud de sancta Trinitate cantantem

censi urbe cceperunt ad conversionem venire, ejus-

Benedicamus Patrem

el

Filiumcum sanctoSpiritu.
altare

que fervoris imitatores existere; e quibus Henricus vir ditissimus cum uxore sua, nomine Bertha, et filio suo Joanne adhuc lactente, duabusque filiabus Trasberga et Julitta eodem pene modo quo Radulfus

Completo vero Responsorio audivit duos ad
ctuses, Domine, in firmamento
protracta
cceli,

procedentes, et Versum Responsorii, id est Benedidulcissima et
Versu,

melodia subjungentes,

finitoquc

repetisse, sicquo ad conversionem venit. Pecuniam magnam, de qua t) rursus chorum finem Responsorii siluisse. Cumque hoc aliquoties religiosus ille modormitorium construclum est, cum aliis oflicinis, et nachus audiens domno abbati Odoni et quibusdam terras quasdam ecclesise donavit ipseque publice spiritualibus senioribus secrete retulisset, omnes in eleemosynas petere ab abbate jussus, et quodrevera commune dixerunt se dicere quod animae bonorum
;

magni

fervoris

esset

probatus, sic tandem
in

mona-

chus est faclus, pluribusqueannis
cellerarius existens,
et

coenobio nostro

ibidem quiescentium essent, quae de ecclesiolae
rcstauratione

illius

boni exempli

omnibus exi-

Deo

gralias agerent.
et

xxn fere annos conversionis suae laudabilem vilam bono fine concludens, paschali tempore in die xvn Kalend. Maii, Deo spiritum reddidit. Fistens post
lius

67. Praefatus itaque abbas, instiluta

doctrinam
saecu-

autiquorum Patrum assidue legens, et etiam
laris illius poelae

versiculura recolens
:

:

vcro ejus Joannes cum Radulfo, Radulfi filio in monachico habitu nulrilus, omnes ordines ecclesiasticos

Dicitc, pontifices

In sanclo quid facit
sat.
ii,

aurum

?

(Pers.,

vers. 69.)

cum eo

suscepit, et usque in

hodiernum diem

sacerdotali functus officio, bonoe arboris se fructum

non cruces aurcas fabricare cupiebat, sed omnera

:

91

IIKRMAXNI

S.
et

MARTINI TORNAC. ABBATIS
oppres-

02
vult ad

quae sibi deferebatur pecuniam egentibus
sis

A

C8.
here,

Nam cum omnes secum
et

Deum
non
eis

pertra-

crogabal.

Omnes lamen
senlentiam
:

ad conversionem veDoinini
imitari stu-

tantam mulliiudincm mulierum
divitum suscepit, ut

nientes rctinebat,

paiinerum, sed

solum seorsum

dcns diceatis
foras (J oan.

et

cum

vi, 87).

qui venit ad me non ejiciam Nullum vero antequam probai,

monasteriumnecesset, nec viderelur posse construi. Quamobrem considerans abbas domum lapideam,
qu;c

reiur recipere volebat, et in
eis

sa

probationc lania

(jiiondam
ei

fuerat praedicti

RaduKi

mililis,

et

onera imponebat,

ut

omnes antiquorum proba-

quam
rat,

veniens ad conversionem conjux ejus dedeparvffl essc amplitudinis,

tiones cxcedere videretur.
lenti prsecepit ut

Nam

cuidam converti vo-

non

dislinctis in

ea

saxum enorme.quod vixapluribus moveriposset, ultia urbemTornacum solus duceret. Vidcres bominem, nune bracbiis ac manibus, nunc
totis

parielibus,

oratorium,

refectorium,

dormitorium

composuit,
tromisit,

et lx fere mulieres conversas ibicleminsororemque suam sanctimonialem, nomine

toto corpore sese saxo

viribus

supponentem,
emiltcntem,
et

Eremburgim,
mulieres,

eis praeposuit (27). Inter cavteras

vero

rivumque sudoris omni ex parte
Aliis eliam praecipiebat,

etiam
ibi

pro posse obedicntiam magislri implere conantem.
ut plures dies ac noctes

conjugem

Mainscndem quondam Radulpbi mancre praecepit, et in alia ejusdem
sub alia
aliquot

urbis parte lolidem nibilominus conversas

sub

slillicidiis

domorum

immobiliter peimanentes,

u

magistra constituit. Maiasendis ergo post
dies gravissima a?gritudinc dcpressa,

pluviarum imbres rueotes suslinerent; sed quamvis eis tam dura et importabilia onera imponeret, miro
ecclcsia

ineademquon-

tamen modo multo plures tunc ad conversionempro nostra, tam mililcs quam clerici, venie-

bant,

quam hodic

venire videamus

cum jam

nullus

probalur, imo ut veniat mullis blanditiis et promissionibus dcmulcetur.

decumbere cogitur, sentiens aulem se magis ac magis infirmitate gravari, a praefata magistra sua domni abbatis germana poposcit, ut se faceret communicari. Tunc pro instanti necessitate, quia domus illa rcmola erat ab ecclesia
dani
lectulo

domo sua

Sancti Martini,

concessit
Piali,

domnus abbas
conversae

ut

a

pre-

Eo siquidem tempore

etiam ex canonicis
sunt,

Sanclae
scilicet

sbytero Sancti
et

qui prope manebat,

viaticum

Mariae aliqui ibidem conversi

domnus

absolutionem

segroiantes

accipercnt.

Amandus,qui pluribus annisprioralum Aquicinensis
Ecclesia? tenuit, deindeabbas Marcieniensiseffectus,

Mandatus ergo domnusHellinuspresbyter amagistra,
ut

Mainsendem cum

vialico

visitaret, libenlissime

ecclesiam
religione,
rexit.

illam

pene destructam,

tam inierius in

advenit, quia in saeculari vilaparochiana ejusfuerat,
ct

quam exterius in divitiis renovando, corDomnus etiam Walberlus, qui in Ecclesia noannos
in

nonnulla obsequia ab ea susceperat. Venienteilaut

que presbytero, preecepit magislra Mainsendi
ei

non
igi-

stra

prior cxislens post multos

ccnsi

episcopatu

in ceenobio qui dicitur

CameraMons S.

loqueretur

nisi

de peccatis
magistra

suis.

Confessa est

tur Mainsendis presbytero, et corpus
scepit,

Dominicum

su-

Martini abbas est factus, ibique defunctus.

Domnus

astaute

et

quidquid dicebalur au-

etiam Gonslardus qui mullis aunis prioratum Ecclesiae noslrae tcnuit;

diente.

Recedenlem itaque presbyterum Mainsendis

domnus quoque Bernuinus. Hos
primo
clericos,

exorat ut sui

memor
:

esset, et pi o se

Deum

rogaret.

ergo

qualuor divites
si

postea vero

Slatim vero post discessum presbyteri magistra ad

pauperes rnonacbos,
tale

quomodo ab abbatc Odone

eam accedens Vere,
conlra obedicnliam
catis
i.

inquit,

excommunicata
alia

es,

quia
pec-

probati fuerint, refcrre audisses, vix prae immensilacliliaa

meam

de re

quam de

risum tenere potuisses, videns siquidcm

luis

presbylero

locuta

es.

Cui Mainsendis

eos nimis esse superbos, per aliquot dies eos vaccas

Vere, inquit, domina, nou putavi

me
non

delinquere,
intcllcxi

mulgere,

caseum facere praecepit, sicque probatis monasticum habilum tradidit. Et si quidem tunc
et

quia

dum
»

rogavi ut pro

me

oraret,

de

salute

corporis,

sed rcmissione

peccalorum meo-

altaria quae ipsi lenuerant recipere voluissemus, forsitan

rum.
pit.

Tunc

illa

vocans

alias

sorores,

usque hodie ecclesia noslra exinde clilior esse potuisset, sed quia proposuerat nec altaria, nec ec-

catam eam esse
cordiam petunt

dixit, et ut foras expellatur

excommunipnecequae
la-

Prosternunlur omnes pedibus magislrae, miseri;

clcsias,vel decimas accipere, sed

solummodo de

la-

sed impetrare nequcunt

:

bore

manuiun suarum,

et

de agricultura quadriga-

D

men
gistra

de lectulo surgere non poterat, jubente ma-

rum, nutrimentisque pecorum suorum viverc, nibil de ecclesiaslicis reddilibusquos ipsi tenuerant voluit
habere, dicens talia

cum
ita

lccto

exlra

domum
in

deferlur,

et

sub
crat,

gradu
pcr

ligneo per

quem

curlem dcscensus

non a monachis,
et institutis
;

sed solnm-

ponitur.

ulablationes coquinae superius

silae

su-

modo

a clcricis possideri
vitae

debere. El haec

quidcm

eam

defluerent. Ibi ergo

per triduum jacens,
cxsultabat,

antiquorum monachorum concordabat postea vero cognovit amonachis, juxta

ejus intentio

licclinfirmilale gravaretur,

animolamcn

saeculares

urbcm habiianlibus, quos popularcs sive quidara nominant, non ex toto antiquopossc servari.

domo cujus oiim domina fuerat, nunc pro Dco tribulationem suslincbat sed quia benignus
quia in
;

Deuspost tribulationem

infert

consolationem,

ecce
fa-

rum

instiluta

post triduum praefatus Henricus,

jam monachus

(tl)

Ne quidem hujus monaslcrii

supercst vcsligium.

93

DE RESTAIRATIONE ABBATLE
deferens causa

S.

MARTINI TORNAC.
,

9t

ctus jussu abbatis fascem
suutn
petit,

magnum lini super eaput nendi, domum sororum exMainsendem
intersibi

A

Radalfua otiam
Ecclesiae

germano suo heoderico inopiam indicans, rogat ut sibi pecuniam ad eraenda
ei

portamque

curtis ingressus, videl

sub gradu
rogat

in lectulo

recnmbentem. Admiratns

unam de

sororibus, cui linum recipienli

loqui licebat, cur ibi sic jaceret.

Audiens vero cau-

commodet. Protinus illexLmaxcommodat, quas tamen nunquain postea recipere voluit; sed pro anima sua ecclesiae dimisit, unum eliam hortum super Scaldum prope Sanfratribus necessaria

cas argenli

sam, nec lamen Mainsendi loqui andens, hoc tnntum omnibus audientibus in consolationem ejus dicere
prsesumpsit
:

ctum .Medardum
profuit;
terus

(-28)

valde utilem
aliis

ecclesiae nostrse

donavit, et in multis prae

civibus

scmper nobis

«

S. Alcxi, qui in

domo

patris

tui

nam quando postmodum
abbatis

praedictus

Wal-

decem
istam

et

magnam

septem annis peregrinus jacuisti, el exinde gloriam apud Deum acquisivisti, conforta

jussu

templum
in
initio

aedificare

ex eleemoTheodericus
aedifican,

synis
ei

fidclium

ciepit,

statim

idem
dedit
,

famulam Dei, quse in domo cujns quondam domina fuit, modo tanlam tribulationem sustinel.
Audiens boc Mainsendis
postea multoties mibi
oblivisceretur,
ita

centum solidos

ad

(lum

quoque refectorium centum solidos
Quoties
vero

et

ad

exbilarata

est, ut, sicut

cellarium centum solidos.

conventui

dixit,

omnino

infirmitatis suae

refectionem

plcnariam

piscium

miserit, ipsi

Reversus vero Henricus

cum

abbati

g

merandum
misit.

et

renumerandum

relinqualur

nuquo pro

ea quae audierat retulisset,
ut

abbas protinus mandavit

cum
69.

aliis intra

domum

referretur.

70.

Quantam aulem inopiam panis pauper conillo

Eodem anno

victualium penuria et famis atroafflixit, et

ventus
Panis

anno integro
aut vini,

pertulerit, vix potest credi.
nisi

citas

totam provineiam vehementer
poterat

abbas
ita ut

trilicei,

forle

ab aliquo divite
;

omnibus pauperibus ad se confujrientibus quidquid
liabere

eis transmitteretur, nulla erat

mentio

siligo

etiam

misericorditer tnbuere ccepit,

omnino deerat. Sola avena
gabatur;
exinde
lais

eis

molebatur,

dc

mopur-

nec

in

horreo nec in cellario aliquid remanserit.
necessitate et anxietate compulsus,

lendino relata, nec cribro, nec tamisio farina
sed
stalim

Tuncque cU-mum
fratribus per

aqua calida superfusa panis

totum

annum
in

claustro reclusis, jugi-

fiebat, qui

coctus et

monacho appositus papossc
videbatur,
et

que

silentio domitis et quee foris

agebantur

nesciei -

prominentibus

ustilari

tibus,

rem

sicuti

erat

capitulo aperuit,

magnam

quando

cultello prsecidebatur,

major palearum quam

scilicet

multitudinem virorum ac mulierum se susce-

pisse, et

unde

vel

una die viverenl se non habere.
sunt
,

Obstupefacli
sine
ut

omnes admirati
curam

tantam rem

eum

alicujus consilio fecisse

rogaverunlque eum

p

miearum coram monacho videbatur acervus; et quia, juxta Salomonem^animaeesurientietiam amara dulcia videntur (Prov. xxvn, 27), monachi fame labescentes tanta aviditate panem illum avenacium
nec mica? nec paleae superessent. Nonnulli etiam ex illis adbuc supersunt, quorum unus est domnus Ascelinus, qui domno Henrico

exteriorum

alicui viro prudenti

teret, ipse vero doctringe et saluti
ret,

commit animarum insistc-

comedebant,

ut de eo

nec deinceps

aliquem absque fratrum consilio

susciperet, et quos suscipiebat

non rnore antiquo-

in cellarii provisione

,

vel obedientia

successit, qui

rum gravia
ret,

et

imporlabilia onera imponendo probaet

sed

institulis

contentus esset, quod

Regula Cluniacensis coenobii solum et fama et religione,
et

nccnon

et charitate

universis Galliae monasteriiseo
,

tempore praeeminebat
stalimque

a

venerabili abbate

Hu-

gone regebatur. Aequiescit abbas consilio fratrum,

adhuc testatur se tunc multoties cogitasse si aliquando posset videre diem quo ecclesia Sancti Martini tam dives esset, ut ipse pane solummodo saturari posset. Quicunque ergo successorum nostrorum haec legerint, orent pro animabus antecessorum suorum qui panem non hordeaceum, sed avena-

domnum

Henricuni

ordinans cellarium,
ei

cium cum

paleis

comedendo,
videns
et

copiam
sciens
,

eis

panis

Radulfo committit praeposituram, sociumque
nat

do-

triticei patientia

sua per Dei gratiam acquisiverunt.

Walterum filium Huberti. Hisque tribus totius Ecclesise commendans in exterioribus provisionem,
ut

71. Radulfus
,

ergo,

Ecclesiam

sine

licentia

egrederentur permittit, caeteris ut
et silentio

secum religioni
capitulo egressi,

instarent indicit.

Illi,

de

^

coquinam
;

introeunt,

quod

fratribus

sine agricullura pauperem redditibus carentem non facile posse subsistere totum studium suum ad emendas et acquirendas terras convertit. Quatuoritaque quadrigas jumentorum in Ecclesia posuit,
,

praparari posset quaerunt

sed nihil inveniunt. In-

gre liuntur deinde portam urbis, et civibus, sibi oc-

partim ex donationibus fidelium, partim craptas pecunia dcputavit.JDeinde quaet terras eis sufficientes

currentibus ac veluti de longa carceris custodia ereptis,

tuor

domos
in

sive mansiones,

quas abusive curtes voca-

quomodo

se haberent inquirentibus,

illi

lceto

vultu prospera

omnia esse respondent; sed post paululum eis necessitatem fratrum innotescunt. Protinus cives, invicem colloquentes, et alio frumentum,
alio siliginem, alio

pago Tornacensi infraunum pene milliarium prope ecclcsiam construxit, quarum prima dicitur Varnavia, secunda Dusiolpctra, tertia Longacalix,
mus,
quarta Tintenias. In his qualuor curtibus
quadrigas
quisivit.

decem
ac-

fabas dante, eos confortantes et
lcetos

posuit,

terraraque

eis sufficientera

exhortantes, hilares et
(28)

ad fratres rerailtunt.

Quintam curtem construxit
translati

inter

Nainen

Medardum. Abbatia

S.

Medardi

an. 1671 et

garetae

sunt

,

ob arcera a Ludovico

XIV

72 deslructa canonici regul. in parochiam S.

Mar-

constructam.

95
et

IIERMANNI
Templovium
in

S.

MARTINI TORNAC. ARRATIS

96
episcopatu

ferra,

qaam

a comite Roberto,

A

sepulto, succedit ei

ia

domnus

Rakleri-

ut superius dictum est, pro equo

suo ecclesiae dari
et septi-

cus Noviomensis archidiaconus.
73. Radulfus
si

impetraverat; sextam vero apud Canfen,

mam
sum

apud Costenten

in
,

lerra quae ei

ex paterna

autem

suasit

domno

abbati Odoni ut
altaria sine si-

heeredilato

provenerat

octavam apud Audolman-

quis ecclesiae nostrae vellet dare

nonam apud Galren, decimam apud Domerias, undecimam apud Catenias.

super Scaldum lluvium,

monia pro anima sua, non renueret ea more aliorum religiosorum abbalum suscipere. Annuente abbate, primus dedit nobis altare d'Esplecin quidam canonicus Realae Mariae,

nomine Wericus; deinde Ralfilio

72. Intcrea

domnus Rabodus

episcopus, qui
caslellani
,

fuit

duinus cantor

cum

suo Tetberto allare de Sapater

avunculus

Everardi Tornacensium
cepcrat

qui

mium.
dal
lite

Letbertus quoque canonicus

domni

ipsum Tornaccnse castellum cum
tania ante paucos dies
et

castello de

Mori-

Walteri hujus ccenobii abbatis, altare de Paschen;

dominalioni suae

sed

et

Gerricus canonicus
altaris

cum Wenemaro miRabodus
re-

subdiderat, legilimos baeredes de eis expellens,

Ge-

partes

quasdam
est, altare

de Templovio.

rulfum de Tornaco et

Hugonem de
magnae

Morilania, hic
r>

episcopus, cujus tempore

ccenobium nostrum
Euregniis,

Rabodus

vir nobilis, et

probitalis existens,

stauratum

de

Adam quoque
;

inter caetera qua? laudabiliter fecit, eliam

coonobium

canonicus rogante patre suo Sigero praecentore

qui

nostrum restaurare curavit, sicut supra dictum est. Sed, beu sicut per bcalum Job dicitur, quod in
!

cum germano
monachus
dit

suo

Hermanno

praeposito

apud nos
est,

fuit, sicut

longe supra dictum
scilicet,

de-

angelis suis
ita

Deus

reperit pravitatem (Job xv, 15),

nobis quinque altaria

de Haltra, Sarra,
;

eliam hic tanlce probitatis episcopus apud

Roma-

nam

Hisengein. Gudelengein,

et

Estenputh

Erpulfus

sedetn coepit accusari, quod per pecuniam regi

datam adeptus fuisset episcopatum. Unde cum multoties apud papam pulsaretur, nonnulla ornamenta
Tornacensis Ecclesiae, pro sui redemptione vendita,
suis

clericus altaria de Villesbecca, et de Fivia.

Monachi

de Dunis pro quadam

terra,

quam supra mare haepiscopo, dno
dari
et

bebamus

a

domno Simone Tornacensi
Reverna
de

altaria scilicet de

Lendegein

adjutoribus

dedit,

nonnullos

redditus

altari

Sancti Salvatoris de Brugis vendidit canonicis S. Donatiani
;

nobis fecerunt; Desiderius Tornacensium archidiaconus, et praepositus Insulanus, altaria de Guerra et

nonnullos vero alios redditus tam altarioepiscopi distraxit.

rum caeterorum quam terrarum

de Liedda Geraldus episcopus,
pro curte de Rrugis altare de

et

clerici

de Ecurt,
altaria

Cum

vero judicatum fuisset, ut

cum duobus
doctor

Muscherum

epi-

scopis se de Simonia purgaret, magister Anselmus,

de Anulino,

el

de Aleluis nobis dari fecerunt

mo-

tunc temporis Laudunensis

nachi de Lhos, pro curte, de Pevela a domino Ge-

scholee

praeci-

Q

puus, et per totam Franciam pro sua scientia famosissimus, auxilium episcoporum
stulit, ei

raldo episcopo.

Omnia

haec

habemus

in episcopalu

consilio suo ab-

Tornacensi.
et

Lelbertus

canonicus

altaria

de Zulte

conscius eos securc non posse jurare

eum

in-

nocentem fore. Ubi vero ei multis intervenientibus concessum est ut sola manu se purgaret, Hugo Lugdunensis archiepiscopus,
videns
«

de Wachines; Rartholoma-us episcopus altaria de Fasti et de Proisi; Thomas de Marla altare de Froi-

mont. Haec

tria

habemus

in episcopatu
;

Laudunensi.

et apostolica? sedis

legatus
:

In episcopatu Cameracensi haec

Albertus, altare de

eum

velle jurare,

surgens coram omnibus

Sirau; Werricus decanus,

altare

de Galren
;

et

de

Quid

facis, inquit, infelix, qui

male jurando aniab hoc jura-

Quarta; Ubaldus, allare de Hacheniis

domnus Odo
presbyter de
;

mam
ris,

tuam
et

interficere quaeris? desine

priinusabbashujus

loci,

cum

factus fuisset episcopus

mento,

nos impetrabimus, ui

modo non depona-

Cameracensis, altare de Malda;

Odo

sed per biennium dilationem habens, postea pon-

Rouniis, altaria de Osliolo et de Papengain

Walte-

tificatum sponte quasi religionis vel seneclutis causa

rus
fuit,

enim juraveris, ecce tibi praedico quod de hoc anno cum bonore non cxibis. » Episcopus, sicut coepcrat, manum super tcxtum Evangelicum posuit, et se innocentem de Simonia
honeste dimittas;
si

decanus Tornacensis, qui postea episcopus altare de Vais. Tetbaldus Rothnacensis praepater
Radulfi Cameracensis archidiaconi.

posilus,

~

au ad

D

conversionem ™«™««"

veniens

«^™»

u dedit

^vcsbcch, de Ormegnns

de Balluel


nobis

et

altare Ul «»»'? de de Licrda

jurans, securus de concilio exivit, ct
diit.

Tornacum repro infirmitale
exspecta-

S. Martini, ad quod altare perlinebat quaedam terra

Post paucos dies Rrugis abiit,

super Tenram fluvium, ubi praefatus Radulfus pnrpositus fedificavit

et

sua minui sanguine volens,
tur, ipse

dum medicus

duodecimam curtem,

et

optimum
et

pro corporea necessitate interiora cubiculi

molendinum
filio

construxit.

Deinde Mascelino Lutosenveniente, noet

ingreditur, ubi
nistris

cum

diutius morarelur, unus

ex miresupi-

sis Ecclesiae praeposito

cum uxore sua Mainsende,

eum

secutus, videt

eum coram sede

suo Alexandro ad conversionem

num

cum nimio exclamat dolore. Protinus omnes introgressi inveniunt eum paralysi dissolutum, membrorum simul ct Iinguae officium
cecidisse, et
,

bisque duo altaria, scilicet de Boveniis

de Branparochiis

teniis dante, praefatus Radulfus io iisdem
tres alias curtes superaddidit, sicque

quinlum deci-

perdidisse. Inter
et

manus levalum ad lectum
et

deferunt,

mum numerum
decimam apud

complevit

:

Sextarn

decimam apud
Fro-

post paucos dies detlent morientem.
in

Eo

itaque

Veson, decimam septimam apud Merbiis, octavam
Toreliis,

Tornacum deporlalo,

ecclesia Sanctae Mariae

nonam decimam apud

97

DE RESTAUR VTIONE ABBATl.E
in ecclesiola,

S.

MARTINI TORNAC.
pauperibus
nulli

<J8

janam, vicesimara vero propeBrugias
quae S. Trunonis dicitur,
rediticavit.

A

Radulfus omnibus supervenientibus

sic

abundauter tribuere, ut

74. In
dicitur

pago Noviomensi

prope castrum

quod
honore

retur.

omnino panis negaQuanto vero plus erogabat, tanto magis sub-

Torota (29) Sancti Amandi constructam, invenit, sed
ac pauperculam,
ut

ecclesiolam

unam,

in
ita

stantiola
ita
cti

domus
usquo
in

Dei nutu augmentari videbatur,

vacuam
nec

ut

hodiernum diem
vicinis

preefata Sandiliijalur

non passum quidem

terrae,

Amandi

ecclesiola a
;

multum

ad victum pertinens invenerit. Adamato itaque loco illo solitario, et longe ab hominum habitatione remoto accedens ad domnum
vel aliquid

domum,

jamque non solum de noviomo, sed etiam de Compendio aliisque propinquioribus
et

frequentetur

locis plures,

lam

viri

quam

matronae, ad

conver-

Baldericum, Noviomensem episcopum,

Ecclesiolam

sionem venicntes, eidem loco multa conferant; fra-

illam nobis dari poposcit et impelravit. Inde contra

voluntatem multorum nostri caenobii
qui

mor.acliorum,
et in tanta

dicebant

eum

frustra

tam

procul

domno abbate Odone impetravit ut illuc ire permitteret quemdam monachum presbyterum, genere Northmannum, nomine Radulsoliludine laboraturum, a

Radulfum praepositum prius murmuraverant quod pecuniam dc Tornaco transmitleret nunc gaudent el laudant quod volunlati eorum non crediderit. Praefatus autem dominus Petrus, multoties nobis familiariter loquens,
contra
,

tresque Tornacenses qui

g

dicebat se in cathedra Sancti Petri tizatum fuisse,
et

natum

et

bap-

ium, qui pro intirmitate corpus
sustinere

laborcm couventus
itaque illuc mittens,

ad conversionem venisse, addens

non polerat. Hunc

se credere quodin eodorafesto moriturusesset;
et contigit
;

quod

nec tamen fodere

aut ligone silvam .'eradicare coei

nam

in cathedra Sancti Petri

de labore,
claustro

gens, sed de substantia etpecunia ecclesiae noslrae
tribuens,
sic

sicut

credimus, ad requiem

transiens,

in

eumdem locum

Dei

gratia
ibi

donante
servire,

prope ostium ecclesiae Sancti Amandi cum magno
fratrum
et

provexitut intra breve tempus plures

Deo

cum

provincialiumluctuscpultusest. Ipse

gau

leret,

ubiprirao nihil praeter

vacuam

ecclesiolara

autem

praefatus prior Sancti

AmandiRadulfus, quem
in ecviros,

vepribus circumseptam invenerat. CanonicisiquidL-m

Noviomenses,
tarie

eumdem locum

frequentantes

1

1

soli-

genereNorthmannum fuisse diximus, habebat clesia nostra tres germanos magnae religionis

Deo

servire volentibus

aplum esse videntes,

domnum

scilicet

Guillelmum, Godefridum

primo de suis rebus ibi conferre, deinde ad conversionem venire, et monachi fieri cceperuut, benedictionem tamen monachi professione facta in ecclesia
Sancli Martini ab abbate accipieutes, inter quos qui-

gerum, qui cum domno
eo suslinuerant.
76.

el RoOdone abbate a primo

tempore conversi fuerant, paupertatisque onus

cum

Unus ex

his

supra memoratis,

Godefridus,
in

dam, noraine Petrus,

aliorum

canonicorum

quasi

_

scriptor peritissimus fuit, multosque codices
clesia nostra scriplos dimisit, Moralia

Ec-

pater existens, relicto saeculo

monachus
dedit,

faclus duas

scilicet beati

optimas vineas Noviomi
gionisccepit esse, ut

sitas

tantaeque reli-

Gregorii super Job in sex voluminibus divisa; histo-

non solum
ut a

clericis et militibus,

riam etiam optimam, quae a
incipiens

Parabolis
|et

verum eliam

totius provinciae raonachis
ita

se

imilabi-

omnes prophelias
in

Salomonis apostolorum actus
quotidie

lem praeberet,
quasi divinilus

multis

frequentaretur, et

atque epistolas continet; missalem in quo

datum consilium ejus audiretur; ipse tamen humilitalis esse custos, nec ordinem presbyteratus
licet

utraque missa

conventu cantatur, textum Evanet

geliorum, Augustinum Decivitate Dei,
dion ejus, mullosquc alios
litudine pennae ab eo

Enchiri-

ab abbale

et fratribus rogatus, susci-

libros(30), qui ex simifuisse
facile

pere voluit; nec adveuientibus
licentia loqui consensit
;

nisi accepta a priore

scripti

possunt

aulem priorera frequenter de eleemosyna pauperibus commonebat. tempore cum lames nimia totam 7"i. Quodam
ipsum
et praefalus

adverti.IIic ergo Godefridus

cum adhuc injuventute

positus, post plures codices scriptos

domnum

abba-

tem aegrotantem sanus
bito ipse innrmitate

visitans ei colloqueretur, su-

provinciam opprimeret,

prior Radulfus

de fratrum penuria sollicitus pauperibus more solito

comprehensus nobis mirantibus ad lectum defertur, et post triduum oleo sancto
ungitur.

eleemosynas erogare trepidaret, domnus vero
trus ne aliquid de consueto

Pe-

Cum

vero

aliis

recedentibus ego, qui

dom-

numero minueretur suasupervenientibus mi:

D

n o abbati serviebara, cura eo remansissem el quo-

deret, ecce subito pauperibus

modo

se haberet quaererem,

ille
;

nihil

omnino mali
permitteret,
et

nisler
t

panesdcfecisse respondit. Cui domnusPetrus
inquil, et qucere si forte aliquod frustum
»

vel doloris se sentire respondit

suadenti vero mihi

Vade,

pa-

ut se supra cilicium

ad terram deponi

nis in arca remanserit.

Cum

vero minister se
ille

eadem

quatenus exemplo beati Martini
asperitatem terrae sentiret,
illico

etiam duritiem
libenter

hora vacuam arcam dimisisse diceret,

vero ad
fati-

consensit.

quaerendum

instigaret,
et

minister instantia ejus

Depositus
id est

ergo rogavit

me

ut ei fidem Catholicam,

gatus ad arcam rediit,
dimiserat, usque ad

quam paulo

ante

vacuam

Quicunque

vult, etc, legerem,
vellet

quo
et

facto

in-

summam
fide

superficiem repletara

terrogavi

eum

si

tabulam pulsari,

conven-

panibus invenit.
(29) Torota.

Ex

ergo ejus cccpit idem prior
;

tum pro suo

exitu evocari.

Respondit se nihil mali

Prope Compendium
traxit,

inde nobilis faviros illuslres

milia

nomen
et infulis.

quae produxit

tulit in

sago

Nonnullos codices mss. ex his transillustriss. D. Carolus le Tellier archiep. Reraens. anno!668.
(30) Libros.

suam Bibliothecam

.

; ;

.

».!

HERMANNl

S.

MARTINl TOR.NAC. ABBATIS

100
et

sentire, iratrcs

lamen libenter velle videre. Protinus currens tabulam festinanterpuls-avi. Conveniunt ego
fratres, lilaniam ciica aegrotura

A

Laudanensi construxit,
78.

per eas non

parum

eccle-

siam noslram ampliavit.
construxit in
eliani curtem in pago Suessionensi nemore de Pinon, et privilegio domini Lisiardi Suessorum episcopi contirmarifecit; filiumque suum Wallerum ad construcndum in eodem
ita ut

decantant.

Cumque
audiret,

Aliam

genibus

flexis, et

aure ori ejua apposita interrogassi

sem

si

fralres videret,

ea qu83 dicebant
el

respondit se
audire,
esse.
niliil

et fratres videre,

sanctorum nomina

se doloris sentire, sed in

magoa

laetitia

loco posuit,

ecclesiolam lapideam ex

eleemo-

ctu

Quo dicto statim spiritum emisit, non sine luet damno totius Ecclesiee nostrae. Hnjus socius
Gisleberlus a
Radulfi
I).

synis fidelium in honore sanctae Dei genitricis
riae

Ma-

ibidem

a.'dificatam, a

praefato

episcopo

conse-

in Bcribendis libris fuit D.

abbate
in

crari impetraverit.

Odone cum Theoderico
schola nutritus, qui

filio

praepositi

19. In his itaque

et ipse scripsit

historiam

lotius

camus,

domibus, sive, ut usitatius dicurtibus, quas in diversis locis praefatus

Veteris Testamcnti, necnonet duos grandes et valde
utiles libros

Radulfus prsepositus construxit, plus
carrucas posuit, sicque
cultura

quam

sexaginta

amplissims ac
totius

lucidae

scripturffij

in

Deo

juvanie,

quibus continentur Lectiones
et

omnium Dominicarum
quorum unus
;

quam ex

nulrimentis pecorum
in

tam ex agritoli convennccessaria
valde
talera

festivitatum

anni,

aesti-

valis, alter vocalur

hiemalis

qui obiit in Purificaluctu
totius nostri

g

tui

ecclesiae

nostrse

viclu et vestilu

providebal; super

quo domnus abbas Odo
gratias

tione beatac Maria3

cum maximo

gaudebat,

et

Deo

agebat, quod
a sollicitudine

sibi
et

conventus.

virum
vidisset igilur

dedisset,

qui se

tumultu
fecerat:

domnus Radulfus praepositus, aliquantulum sibi juxta votum contigisse de ecclesiola Sancti Amandi in pagoNoviomensi, eliam
T7.

Cum

exteriori

prorsusimmunem el liberum commissa namque ei totius ecclesiae
exterion,
ipse
religioni
et

esse

nostrae

cura

Laudunensem regionem
bello,

expetiit,

vidensque

ibi

pro

insistebat, ut

tam fcrventer multolies integro mense de claustro
silentio

quod

erat inier

Thomamde

Marlaet Rogerum

non

exiret,

sed jugiter

lectioni
;

intentus,

scriben-

de Petreponte, plures terras ac villas vacuas desolatasque remansisse, data pecunia eidem Rogero rogavit eum, ut pro salute animae suoo de eadem
terra aiiquid daret
Ecclesiae noslrae, ubi

dis libris tolum studium daret

scriptorum

quippe
ita ut si

copiam

a

Domino

sibi

datam exsultabat,

claustrum ingredereris

videres

plerumque xn mo-

possemus

nachos juvenes,
scribentes
-

in cathedris

sedentes et super ta-

laborantes proficere. StalimRogerus assensuErmengardis conjugis suse dedit nobis vacuam terram in
loco »ww
— qui dicitur Canteliva, et vj^. ~.«
.

bulas diligenler et artificiose compositascumsilentio
;

unde omnes
'

libros

Hieronymi

in expla-

coram domino
-

Ingelcj

ranno tunc tempoiis
mavit. Nec mora
:

Lauduuensi

episcopo confiribi

^

~ natione prophetarum, omnes t r et quoscunque invenire potuit

libros beati

Gregorii, o

B. Augustini,

Ambro
Caninli-

Radulfus

domum unam

con

-

sii,

Isidori,

Bedae, necnon etiam domini Anselmi

struxit, vidensque terram feriilem ct sufficientem, quatuor carrucas ibidem posuit, ovibus ac bobus

tunc temporis abbatis Beccensis, postea vero

tuariensisarchiepiscopi, tam diligenter fecit describi,
ut vix in aliqua

replevit. Inde ad

alium

principem,
;

qui
ei

vocabatur

vicinarum

ecclesiarum similis

Gerardus de Cherisi, accessit
dica pecunia rogavit ut
aliquid pro
et

dalaque

ipse imitando

non moRogcrum

veniretur Bibliotheca,
bris suis

omnesque pro corrigendis
peterent
religionis
in

de nostra

ecclesia

exemplaria.
tunc
erat in

tunc

ille

anima sua daretecclesiaeSancti Martini: terras quas habebat apud Liviri et Branet quia

Magui nominis, magnaeque
coenobium nostrum,
quia

tolo
tres

archiepiscopatu

gicurtem nobis dedit,

de feodo regis

erant,

Rcmensi
ecclcsiae,

co
quae

tempore

nonnisi

inveniebantur

per Ludovicum regem Francorum fecit confirmari hocque fuit primum privilegium quod ecclesia nostra

consuetudines

Cluniacenses serva-

rent, Acquicincnsis scilicet, Haffligemiensis et nostra

de regibus habuit. Sic ergo Radulfus unam curtem apud Liviri, et alteram apud Brangicurtem construxit

Cluniacense

si

quidem ccenobium tunc

in toto

regno

Francorum erat excellentissimse

religionis,

quoniam

crat

molendinum eliam, quod prius deslructum reparavit. Quartam etiam curtem non procul
;

D

ab

aliis in

villa quae

dicitur

Moncellis construxit

nondum germinaverat rigor Cisterci ensis, nec de domno Norberto adhuc aliqua mentioerat. 80. Ea lempeslate domnus Lambertus ccenobii
Sancti Bertini abbas effectus,

quae tamen non cx unius, scd ex multorum donalione cl agricultura
consistit.

cum
sic

videret ecclesiara

Post

aliquod

vero

suam preenimia
cessitate

dissolutione

destitutam, ut vix

tempus, cum prsefatus Thomasde Marla videnscurtem nostram abundantia pecorum repletam, cupiditalc duclus,

pauci monachi in ea subsistere possent,

summa

ne-

compulsus
expetiii,

domnum Rugonem,
tunc
temporis

praefati coe-

eam

depraedatus fuissct,

indeque

exin

nobii

Cluuiacensis

famosissimum

communicatus absolvi deposceret,
villa qusedicilur

allarc

unum

abbatem,

ejusque magisterio seipsum

cum

Foimons pro

praedae

restauratione

tota sua F:clesia committens,
in ipso

professionem publice
susceptos ab

nobis dedit, etprivilegio episcopi

Laudunensis, de
fccit
;

camobio

fecit,

sicque

eodem
ct

quo

illud

in

feodo

tenebat,

eonlirmari

sic

domno Ilugone xn monachos secum reducens,
ecclesiam Sancti Berlini eis regendam
in

illius facli

absolutioncm recepit. Has ergo quatuor
dictua

committens,

curtes saepe

Raduifus

pxapositus iu

pago

tanlum brevi tempore gralia Dei juvante per eos

[)E
profecil,
ut ubi prius vix

RESTAURATIONE ABHATLE
xn monachos
iuvenisses,

S.

MARTI.M TORXAC.
:

102

A

propheliam Ezechiaercgis
tnrtt

Ecce in pace amaritudo

referios

poslmodum cenlum quiuquaginla onini abundanlia repeiisses. Quod cernens inclytus comes Flandrensis lloberius, quia jam Jerusalem capta in lerrara suam rcdierat, sumplo: ex eodem cornobio Sancli Bertini monachos in ecclcsiam Sancii Vedasti
sanc ique
Pelri

fuit Ecclesiae

amarissvma (fca.xx.xvin, 17). Amaranamque amaritudo tempore inarlyrum a pa^aoccisorum,
io

nis

amarior

tempore

amarissima

pace Chrislianorum. quc imperalor non ferens auferri
antecessorura suorum,

corum, Henricus nainha?rcl
;

sibi

dignitatem

Atrebatensis,

Gandensis

posuit,

multumque
bilis

eas correxit.

Domnusque Odo venerasusceptos
in

et dicens papam non hoc facercpro liberlate Ecclesiae, sed polius ut subocca-

abbas Sancti Rrmigii Remensis
abbale Sancli Bertini
jiosuit
;

a

sione et praetexlu juslitiae

majorem posset pecuniam
facit

pr;ri'alo

monachos

cqmo-

congregare, alium papam elegit, nomineGuiberUim,

bio suo

deinde

Ludovicus rex Francorum
per

eumque

qui se

excommunicavcrat
pracceptum ejus
celebrari.

cxcommu-

vidins

alias
in

ecclesias

easdem consuetudines
sicque per gratiam Dei

proficere,

cumobio Sancti Ifedardi Suessionensis

eas violenter servari tVcil;
vix

jam invenitur in Francia, vel Flandria aliquod nenobium in quo non videas Cluniacetises consueservari
ecclesias
:

in regno suo diviDehinc congregato exercilu Homam obsidct, totamque provinciam devastat. Gregorio papa morienlc, succedit Urbanus

nicari, et conlra

num

officium cogit

g

(an. 1095), ct

eadem quae antccessor

ejus staluerat,

tudines
vicinas

sed r.um

ut

praediclum cst inler
prosperitate cteno-

magna
;

fama,

bium nostrum
81.

tloreret

ecce subito cecidit corona

conhrmat, atque inter caetera quae in Claromontensi concilio decrevit, etiam Gualcheruin Cameracensem episcopum pro eo quod episcopatum per pecuniam
adeptus fuerat,
imperatoris
pereulif,
lentia
ct

capitis noslri, et defecit

gaudium cordis

nostri.

et

Dominus siquidem Manasses Remorum archiepiscopus, ad concilium generaliler mandans alios inler alios nominalim evocavit Odonem abbales, abbatem Sancli Martini Tornaccnsis, cumque exincle

susccperat,

virgam alque annulum de manu excommunicationis gladio
officio

ab episcopali

deponit

;

ille

vio-

regali fultus
et

pluribns annis episcopatui sucontra papae praeceptum in urbe

perbe praesidet,

admirantes quid de concilio nobis referretur,
et

attonili

susptmsi

exspectaremus, ecce repente

audimus ad Cameracensis sedis episcopatum eum fuisse eleclum, el sine mora ab arcluepiscopo et comprovincialibus episcopis consecratum (an. 1105). Quis co die luctus totum conventum nostrum replevtrit,

Cameracensi divinum officium celebrari jubet. Urbano papao morienli Paschalis succedens, et Gualcherum in diutina obstinatione peninaciler persemissis litteris Manassae Remensi archiepiscopo apostolica auctoritate prascipit, ut congregatis comprovincialibus episcopis Cameracensi
Ecclesiaj episcopum omissa dilatione eligat et consecret. Sic ergo abbas noster domnus Odo eligitur
et

verare dolens,

quis singullus pectora nostra

concusserit,

nullus facile explieare poterit.
transierant,
solatio,

Vix tamen octo dies

et rursum nobis quaedam reddilur conquoniam ipse, rebellante ac resistente Gal-

consecratur.

Sed quia
non

archiepiscopi auclorilate
valet,
et

Gualcherus expelli
officium ubique gerit
ditus regales

abbas noster

jam

chero episcopo,

pacifice ingredi

non valens Came-

consccratus nobis remittitur,
:

episcopale quidem
et red-

racum urbem, rursum nobis ab archiepiscopo remillitur, ct per annum integrum nobiscum demoratur. Quae autem ejusdem rebellionis causa fuerit, paucis aperiendum videtur, licet a ccepta narralione
digrediamur.
82. In
vita

ingressum vero urbis non habet.

83. Interea callidus

papa Henricum adolcscentera
patrem admonet; ille competentem occa-

filium Henrici imperatoris litteris adversus concitat, et utEcclesi3D Dei auxilietur

beati Gregorii

legitur

quod cum ad

regni

cupidus, et gaudens se

apostolicae sedis
rctur,
tierunt,

regimen
in

fuisset eleclus, et relucla-

Romani assensum
et per
;

Mauricii imperatoris pe-

patrem
ita

sionem ex apostolica auctoritate invenisse, contra ferociter armalur, eumque regno propellit,

eum

sede ponlificali elertum le-

vavcrunl

sed et bealum Eligium et sanctum
a Dagoberto
et

AuL»

doenum,

Francorum rege ad
fuisse

pontifi-

ut praeter Autbertum Lcodiensem episcopum nullum inveniret qui sibi adh83reret. Juvenis frendens eo quod contra voluntatem suara a praediclo

catum electos

promotos

legimus;

cumque
promotem-

cpiscopo pater suus in urbe Leodiensi retinerelur,

idem etiam multis

aliis in locis

legatur, sauctos scifuisse

exercitum congregat,

et in

die sancto

Parasceves

Bcet viros a regibus ad pontificatum
tos,

Leodium
more
tiatur

violenler intrare paral.

Praecedente igitur
vesperis
finitis,

ecce subito Ilenrici

senioris imperatoris

feria quinta

cum

episcopus,

jam

ex
et

poribus

papa Romanus,
postea

qui

primum

vocatus est

ecclesiastico

pedes canonicorum lavaret,
celebrarct,

Bildebrandus,

vero

Gregorius septimus,

ccenam Dominicam

eccc

subito

nun-

prohibet ne quisquam ab eo eligatnr, vel promovea-

ab eo promoli fucrant, vel baculum seu annulum de manu ejus susceperant, excomtur,

et

omncs

qui

quod Visetum dicitur obtinuisse. Exsiliunt cum impetu Lcodienses, et pnecedtmle Namurcensi comile obviam venienmilites juvenis regis

castrum

municanlur
ejus,
in

et

deponuntur
Fit

;

in

tolo

etiam

regno
offi-

libus ire festinant. Ecce aulem
gis inconsulle et prsepropere
nis conscendit,

dum

militia novi re-

parlibus duntaxat Teutonicis divinum

ponlcm Mosellae

flumiet

cium inlerdicitur.
turbatio, ita

maxima

sanctae Ecclesiae per-

repente pons fluminis frangitur,
milites loricati et armati

ut multi

dieerent

tunc

impleri illam

quingenti fere

cum

equis

m
in

HERMANNI

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

104

lluminu corruentes necantur. Sicque rex juvcnis,

A

papam cum
ram suam,
Henrici

ornnibus quos ceperat dimisit, et in ter^
id est in

quod contra patrem tam solemni die pugnare voluisset, sero renitens, non sine magna confusior.c
relrocedere,

Lotharingiam,
Leodii,

rediit,
sibi

filiamqu*

regis

Anglorum

a patre

cum

Mogunliam redirc compelliuir, sed quia jam lolum regnum exceplo Leodio obtinuerut,
viribus

multis diviliis praesenlatfim,uxorem duxit (an. H14),
divino tamen judicio non diulina prosperilate gavisus cst,

rurstim rcsumptis

conlra patrem

armatur,
in

sed

praefatam

reginam viduam sine prole
et vita cilius

donec pater omni principum auxilio dcslilulus, quodam castello ab eo includitur. Exslat quaedam epistola (31), ab eodcm patre Philippo regi Franco-

relinquens,

regno simul
pontifices

privatus est

(an. 1125).

Siquidem posl discessum ejus ab urbe
in

Roma
et

diversi

unum

convenientes,

rum
si

dirccta, in

qua de

filio

suo conqueritur

;

quam

Aposlolicje proditionis

eum

infamantes, paremque
post osculum et per

quis legerit, et

non

tleverit,

videtur mihi duri esse

Judae

eum
quod

fore

dicenles,

qui

cordis.
84.

osculum
Mortuo ergo patre Henrici
Henrico seniore
illud

tradidit
ei

Dominum,

privilegium

quoque

papa dederat,
vocanles,

non privilegium sed

non quidem armis sed tristitia cordis, Cafilius ejus, jam optalo regno potitus, mandavit meracensibus ut Gualcherum excommunicaiuro ab urbe pellerent, domnum Odonem reciperent. Tunc(an. 1106),

pravilegium

sentenlia anathemalis

eum

percusserunt, et quidquid domnus papa necesntate

g

compellente dispensative fecerat,
creverunt.

irritum esse de

que primum domnus Odo, urbem sedis suae pacifice ingrediens, prsecepit nobis ut abbatem eligeremus, nostrum et consilio ejus domnum Segardum priorem
elegimus,

85. Quidam cleiicus, nomine Norberlus, qui in eadcm caplione capellanus imperaloris fuerat, videns

tantam nequitiam domini
tionc
in

sui regis,

poenitentia
et

du-

virum religiosum, jejuniis et orationibus

ctus pedibus domini papae se prostravit,

absolu-

deditum, qui
nostrse

jam a

multis annis prioralum Ecclesiae

ab eo suscepla seecularem vitam relinquens,
venit,
et

tenuerat.

Praefalus vero

Henricus regnum

Franciam

in

episcopatu

Laudunensi

adeptus, sed

in patris sui tenlentia

permanens,

nec

anliquorum regum

dignitate carere volens, qui epi-

locum quemdam solitarium reperiens qui Praemonstratus dicilur, ibidem Deo sub regula sancli Augustini,

scopos eligere consueverant, congregato exercilu Romam tendit, dicens se pro consecralione et coro-

imo mullum

rigidiori

et

arcliori servire coepit,

sicque per Dei gratiam brevi tempore profecil,

ut

na de manu domini papse suscipienda iiluc Susceptus itaque a Romanis cum magno gaudio
processione,

ire.

nullum post apostolos videamus hodie tantum fru-

et

ctum
sionis

in

Ecclesia fecisse

;

Dam cum necdum
sil,

conver-

venit ad Sancti Petri ecclesiam, papa residcns eum exspectabat. At ubi ex domnus more pedibus papae submissus ad osculum ejus le-

ubi

ejus tricesimus annus

jam

fere

centum
in Jeru-

monasteria a sequacibus ejus

per diversas orbis
ita

^

partes constructa audivimus,

ut etiam
;

vatus est, prolinus

proditionem

et

perfidiam

diu

salem usque regula eorum servetur
laceam,
in

nam

ut

de
ei

aliis

prgemeditalam aperuit, voceque Teutonica signum dans militibus armalis domnum papam, quem jam
osculatus
fuerat,

urbe Laudunensi commissa est

a do-

mino Bartholomaeo episcopo quaedam paupercula
honore sancti Martini construcla, in qua idem Norbertus paucos ex fralribus suis ponens, abbalum eis praefecit virum religiosum, nomine
ecclesia, in

cum omnibus

cardinalibus,

qui

eum pro tam festiva processione circumdederant, violenter caplum in sua castra duxit, et custodiae
mancipavit, pluresque
voluerant,

Romanorum qui sibi resistere trucidavit; cum exercilu enim magno

Walterum,
videantur

cui

Deus lantam graliam

contulit,

ut

hodie in ipsa ecclesia fere quingenti fratres degere
;

autem nullam doli suspicionem habentes, omninoad bellum imparati erar.t, ideoque non mirum fuit si facile sunt superali. Papa ergo videns
venerat.
Illi

jamque ex

ipsa x fere alia monasteria

processerunt.

Ipse vero Norbertus,

postmodum

in

periculum non solum episcoporum et cardinalium, qui secum capti erant, sed totius regionis quam
hostiliter,

urbe Magdeburgensi archiepiscopus faclus, tempore Lolharii impcratoris, qui Henrico successit, defunctus est.

Sed nunc jam ad nostrum coenobium refere

non

ut

imperator,

sed ut tyrannus

de-

deamus.

vastabat,

pro imminenli

necessitate

magis
his

voluit

D

86.
set,

Cum domnus Odo
episcopus factus

xm

annis illud rexispriori nostro

sentenliam ad tempus mutare,
videre

quam

non procon-

domno Segardo

quorum cervicibus
ut assensu

gladius imminebat;

cessit itaquc, regi, ct

etiam privilegii sui auctoritate
ejus elecliones pontificum
et

quo tempore maxima tribulatio nobis supervenit. Canonici siquidem Tornaillud

regendum

reliquit,

confirmavit,

censes,

jam domno Odone episcopo
extraneum
dicentes

facto,

ne ali-

fierent, electis

autem per virgam
;

annulum

investi-

quem

sepeliremus
ecclesiam

nobis

inteidicere

turam faceret
fidejussionem
ore
posuit.
«

cum vero rex
papa
ei

hujus concessionis

cceperunt,

nostram non esse

quaereret,

corpus Domini in
tibi

abbaliam,

sed potius juris suicapellam,
nisi

Hoc, inquiens,

corpus Domini
iis

ea remansuros,
archidiaconi

quandiu

ipsi vellent

:

necnosin unde duo
scilicet

trado loco fidejussoris,

quod de
»

quae tibi

pro-

Cameracenses,

Anselmus

et

misi nihil ulterius violabo.

Sic

itaque rex loclus

Radulfus,

filius

domini Tetbaldi monachi

nostri,

qui

(81) Kpistula.

Editaa Reinero Reineccio ad Vitam Henrici IV

inter ejus epistola*.

105

l)E

REST.YURATIONE ABRATLE
suura,

S.

MARTINI TORNAC.
omnibus
tolus
et

106

frcqueniabant

episcopura
tali

adlmc

comir.orantem,

contradictiono
litloris

Dobisoum eanonicoram
deprecatoriis
privile:

A

ranl quara pro pei iculo Fratrum qui exinde exsullavorant.

(Jnde protinus convocatis
ut

in

capi-

rornaccnsium

commoti, cum

tulum, praecepit

sequenti
et

die

conventus
sicut
in

donini Odonis episcopi

Romam

petiverunt,

unanimiier

io

pane

aqua jejunaret,
legerent, et

in

giumque domni Pasclialis papae quo nobis concedebal ut omnea
vellcnt, nisi

nobis dctulerunt
qui apud

Parasceve nudis pedibus mane surgentes post Pri-

nos

niam totum psaltcrium
facereut;
in

procossioncin

sepeliri
et

ezcomrounicati

essent, libere
;

capilulo eliain

omnes

generaliter disci-

absque

ulla contradictionc

Bepeliremus

adjunut

plinas suscipcrent, cujus devotio

quod Deo placuit

xcrunt

etiam,

plurimis

nostrum

ignorantibus,

prolinns effectus monstravit.
89. Adliuc

decimas laborum noslrorum, quos circa monasterium laboramus, ulterius non solveremns, quoniam
a

enim nobis
longe

in capitulo sedentibus,

ecce

subito Everardus
ceps,

castellanus, tolitis regionis prin-

domno papa
innotuit,

nobis
illico

remittebantur.

Quod

ut cano-

cujus

superius

mentionem fecimus,

nicis

contra

insurgunt,

tolumque
rapinis
coeno-

insperatus ostium claustri pulsavit, et ut in capitu-

orbem adversum nos
bii nostrii

incitant, incendiis el

Ecclesiam nostram valde perturbant.

Cumque

lum venire permhteretur rogavit. Ingressus igitur cum quibusdam viris sapienlibus « Valde, inqult,
:

pneposilus esset Irequenler su[)cnus

me-

rj

domini mei, de restauratione bujus eeclesiae gavisi

moratus Radulfus, canonicorum voro Gonterus filius germani ejus, Telberli, dum inler se non solum
ecclesiast cis, sed eliam saecularibus armis docerta-

sumus cujus cum necdum vicosimus complealur
annus jam de ejus destructione nihilominus valde contristamur scimus oniin revera quod clerici
;

rent patruus etnepos, vidobalur inlerduas Ecclesias gori non solum civile, sed otiam
ltim.

vobis injuste prohibent sepulturam corum qui non
sunt sui parochiani, et nihilominus vos eis injuste

plusquam

civile bel-

Domnus tamen papa nunquam

auxilium

suum

decimas suas

vultis auferre

;

licet

enim lerrasnostras
non
San-

tibus pie eonsuluit,

nobisimpenderedostitil.stdad se frequenter redeununde etiam hujusmodi litieras
Baldricoepiscoponostro inter multasalias transmisit. 87. Pascbalis episcopus,servus servorum Dei.venerabili fratri Baldrico

pro animarum nostrarum salute dederimus, decimas

tamen dominae
ctse Maria?,

nostrse Sanctoe Mariae vobis dare
;

potuimus. Quod ergo vobis dedimus tenete
vos sancti
viri,

et

nolile auferre

Noviomensi seu Tornacensi
litteras

epi-

scopo salutem
nitati

et

apostolicam benedictionem. Frater-

peccatores ei dabamus. Si vero ei jam quingentis annis tenuit. vultis

quod nos jus suum, quod
auferre, nescio

luae

jam secundas

misimus,

etc.

Vide

quid vobis prosit saecularem vitam reliquisse, quo-

in Pascliali.Patrologice
88.
et

tom.CLXU\,epist.num 353.
„,

niam
licet

(ut salva

gratia vestra

dicam) cupidiores

et

namque Tornacenses, Roma reversi omnia quae domnus papa eos sibi promisisse
Clerici

rapaciore?, atque pejores nobis esse videbimini, qui

dixerat prsetergressi,
tare,

rursum nos incendiis devasmilitibus etiam ut nostra diriperent, pecuniam
;

pauporibus sua auferamus, Deo tamen suas dfcimas reddimus. Unde precor vos, dulcissimi domini mei, quatenus ab incepta desistentes pertiuacia,

dare cceperunt
servientes

quadam vero
transmiserunt.

die

advesperascente

pro singulari et
perturbetis,

insolita

liberlate

provinciam

suos ad curtem

nostram

Dusiolpelram

non

sed

vicinarum
libertatem
clerici,

abbatiarum, quee

depraedendam abbati Segardo nuntialum (uisset, prsemisit dam monachum, nomine Gerulfum, qui in vita seeculari slrenuus miles fuerat, optimatumque regionis

Quod cum

domno quem-

aniiquiores et ditiores vobis sunt,

mini, et
ipsi

nos

eamdem

morem sequasepulturae quam

habent, velint
;

concedi
ritis,

si

faciemus vobis vero precibus nostris acquiescere noluenolint

cognalus
llli

erat,

ad

reprimendam audaciam
et

lunc utique contra torrentem brachia tendiiis,

raptoium.
venientes,
sibi ut

autem

cum armis
sunt,

multiluline

curtem

deprsedali

monachumque
verberaverunt,

quoniam nos nullo modo patiemur dominse nostrae decimas suas auferri. Huic ergo prsefati principis
orationi conventus noster acquioscens, suasioni ejus
cessit
;

resislere volentem

tam
ejus

fortiter

eum

in leclulo ad ecclesiam

nostram necesse esset

sicque statuto

die
aliis

convenientibus
ecclesiasticis

vicinis

reforri.

Unde cognati
;

vehementer commoli,

abbatibus

multisque

personis

post paucos dies conlra clericos et fautores

convenerunt

initoque bello ex servienlibus

corum eorum

D

u tnnque statutura
est, ut

est, et

chirographo confirmatu m

decem

et

octo occiderunt,

quorumdam vero pedibus
in

daremus decimas et de sepultura idem nobis liceret quod ecclesiae Sancti
solito

nos more
et

abscissis

fugam converterunt. Dixerunt etiam quidam ex militibus se in eodem certaminevidisse S. Martinumin aere, super oquum

omnes

pariter

Amandi

ca^teris vicinis ecclesiis.

Kinita itaque

concordia, clerici qui

dudum nos

radicitus evcrtere

conabantur, tanla nobis rursum conjuncti sunt amicitia, ut

album sedonlom et adversarios exerto gladio effugantem et cum multo major eorum numerus quam nostrorum fuisset, nostris lamen victoria cessit. De
;

ipse praefalus Gonlerus pnepositus vir stre-

nuissimus, nostris necessitatibus omni conalu subveniret, et
rat,

mala

quae nobis tempore discordioe foce-

qua

victoria videns

domnus Segardus abbas quosdam
vehementissime
flere

nobis servitiis et auxiliis diluere et emondare
familiarivicinis

juvenum nostrorum exsultanles,iugressus ecclesiam
et

sludoret. Tanta ergo deinceps dilectio et
tas

coram

allari

prostratus,

inter nos

et illos

fuit, ut

prae cceteris

ccepit,

tam pro animabus eorum qui

interfecli fue-

Ecclesiis ad invicem amoris vinculo conjungeremur.

Patrol.

CLXXX,

107

HERMANM
in negotio,

S.

MARTIM TORNAC. ABBATIS

108

Undc etiam

quod post faclam concor-

A

poenilucrunt, videntes
ullcrius
1)1.

quod semel concesserant
Remigii

se

diam protinus inceperunt, quasi fralres et socii eis fuimus. Est autem liujusmodi negotium. 90. Tornacensis civitas olim proprium habuit
cpiscopum. Unde in cum esset puer in schola discens,
tificem in urbe Tornaco futurum
vita sancti Medardi legitur quod,

non possc mutare.
.^ancli

In Vila

Remorum

pontificis

conlinetur quod tempore ejus Remensis Ecclesia metropolis

duodecim episcopos sub

se habebat, scilicet

praedixit Eleullie-

Silvaneclenscm, Catalaunensem, Ambianensem,Bel

rium.quemdam comparem suum.summum
:

Dei ponrei

quod postea

probavit eventus.

Cum

ergo beatus Eleutherius in

vacensem, Suessionensem, Laudunensem (qui antiquitus non fuerat, sed ab ipso sancto Remigio institulus est, dans ei de suis municipiis eum ipso

urbe Tornaco, sanctus vero Medardus in Vermandensi factus fuisset episcopus, Ludovicus rex Francorum, qucm baptizavit sanctus Remigius, Torna-

Lauduno

qui

de parochia Rcmensi exsliteral), No-

viomenscii), Alrebalensem,quem etiam primus ordinavil (33),

Cameracensem, Tornacenrem, Morinenbcalo

cum

venit,

eumdem sanctum Eleulherium

(32) ro-

scm

et

Bolonicnsem.

gavit ut pro peccato quod commiserat et confiteri erubescebat, Christi misericordiam implorarct quod
:

92. Dcfunclo

Medardo,
corpus

atque
filius

Suessionis

sepulto, Lotharius

rex Francorum

supra

dicli

vir Dei faciens, ab angelo se exauditum esse cognoaltulit. Unde vit ipsumque regi crimen scriplum

B

Ludovici ecclesiam

super

ejus aedificavit.

Post aliquot vero annos idcm rex moriens, et in eo-

rex exhilaratus Deo retulit, multaque dona
rediit.

et beato ejus confessori gralias
ci

dcm

loco sepullus, quatuor

fiiios

haeredes rcgni re-

relinquens ad

propria

Postea contigit ut bealus Eleutherius Tornacensis episcopus, prae nimia sencclule etinfirmitate, caligantibus oculis, officium episcopale implere non
posset
;

liijuit Karebertum, Guntrannum, Sigeberlum, Chilpcricum, qui regnum inter se dividentes, Karebertus sedem sibi constituit Parisiis, Guntraimus Aurelia-

nis,

Sigebertus Remis, Chilpericus Suessionis.Chd-

pro antiqua ergo familiaritate rogavit san-

ctum Medardum Vermandensem episcopum ut se juvaret ad explendos ordines sacros et consecrandas ecclesias, caeteraque peragenda officia episcopalia. Acquievit ille, saspiusque visitans Tornacum, ct

Audoveram, habens concubinam, nomine Frcdegundem. Quae Fredegundis
ei

pericus duxit uxorem, nomine

Aiuloveram reginam
ut filiam,

tali

fraude decepit

:

suasit

quam ex
non
alia

Cbilperico
susciperel

habebat ipsa de
:

sacro

fonte,
fecit.

quod

illa

se-

verbum Dei

praedieans non

modicum favorem adcp-

ducta

Quamobrem

a marito suo se.arata esf,

tus est tolius cleri ac populi.

Cum vero defunctum idem sanctus Medardus missa beatum Eleutherium
Sancti Petri Blandiniensis so-

sicque Fredegundisconcubina in conjugium iransiit.

Episcopus qui puerum

ba.ptiz.avit

exsilio

damnatur.
fratrcm

celebrata in ecclesia

q

Franci qui sub ditione Chilperici erant, ad Sigeber-

lemniter

sepelissct, et clerici

Tornacenses ad eligen-

tum transcunt
snum,

;

Chilpericus vero

fugiens

dum episcopum
et

convcnissent, videntes religioncm

probitatem

sancli

Medardi, sicut Suessionis in

Vita ejus

scriptum reperi,

eum

sibi

elegerunt epi-

Tornacum, quae in divisione sua continebalur, quem cives ejusdem urbis susceperunt, ct cceperunt pugnare contra prsefatum Sigepeiiil civitatem

scopum, dicentcs quod per aliquod tempus utrumque episcopatum bcne rexissct, ita etiam post obitum ejus facere posset.
Reluctatur vir
bcatus et comradicit, diccns nec ca-

sicut vivente bealoEleulherio

bertum, cui congregato exerc;tu obsedit

in urbe Tornaco fratrcm suum. Fredegundis vero Chilperici

uxor verens, nc populus Tornacensis pertaesus obsidionis, se et maritum suum traderet inimicis, convocavitduos juvenes ferocis animi, pollicens
eis prae-

nonicum,

ne possibile sibi esse ut duos episcopalus
se

teneat, ideoque

tantum onus non suscepturum,

cujus gravamine pressus deficeret. Tornacenses inccpla senlentia pcrmanentes bealuin Remigium

mia Qui
runt

el

honores,

si

consiliis ejus
ci
;

regem Sigebertum interficerent. acquiescentes regem adierunt, et

quasi

aliquid secreiius locuturi.seorsum evocave-

tunc tcmporis
ut ei

Remorum archiepiscopum

adeunt, et

dcindc pugionibus interfecerunt. Chilpericus

Tornacensis Eccleske providentiam injungcret deposcunt. Flexus eorum precibussanctus Remigius,

vero a Tornaeo cgressus exercitum ad se reduxit,
fratrem vero
juxta

suum

in

vico

qui

dicitur

Lambrias
multa
animae

simuique considerans

et

eorum

devolionem, et beati

Duacum

sepelevit, civibus

Tornacensibus gra-

Medardi rcligioncm, obedientiae vinculo Tornaccnsis
Ecclesiae ei injungit sollicitudinem.

tias reddidit, et ccclesiae beata? Virginis Marite

Postmodum au-

bcneiicia
fratris

coniulil pro salute

animoe sua?

el

tcm sanctus Medardus sedera episcopalem mutavit, cam translulit, et de urbe Vermandeosi Noviomum
sicque duos cpiscopalus,

sui,

qui

improvise interemptus occubuerat,

jura sua regalia, quoe in
inter

eadem

civitate
;

possidebat

Noviomensem
retinuit
;

scilicet et

episcopum

et elerura distribuit
civitatis,

episcopo de-

Tornaceusem,

in

vita

sua

post obitum

legavit

monciam

mairiam, justiliara, d stri-

quoque

cjus successores ipsius,Noviomensesscilicet
;

epi>copi utrumque episcopatum tenueruut

seroque

clum,advocatiouem bominum Beatae ftfatise,wionagia plaustrorum et vebiculorum, qusa venalia io civita-

Toruaccnscs

clcrici se

sauclum Modardum elegisse
multo

tem afferunt. Clero vero
(33) OrJinavit. Id sedea vacaverat.

tribuit

leloneum, pontiua-

(32) Eleutherium. Eleutberius el Medardua post Clodovei obitum episcopi fuere, postque Remigii

est

reslituit

;

jampridem enim

decessum.

;

109
giura, ul ex

01-:

RESTAURATIONE
et

ABBVTl.i: S.

MARTlNl TORNAC.
Quod quomodo
accideril verba

110
quae a majo-

eorumrcdditibusvesUmcnlorum suorura
compararenl,
ut

A

runt.

necessaria

vietum

copiose

et

ribus npstris aeeepimus, posteris tradimus.

sufficienler haberent,

omnern

terrara quse jacel intcr

91.

Radulfo successit

in

cpiscopatu Fulcherus.

duos

fluviolos, Ries scilicetel
ut

Mairam,eorum
absqoe

dilioni

Hic existens spurius gcneralione,
ignobili natus,
filius iuit

ex patre scilicet

Bubdidit,

cx

ejus

agriculiura

pcnuria
tunc

principis

coquorum
elTecit,

regis
Galliae

sustentarentur.

Cunciaque

molcndina

quae

Franciae
ct

;

qui arabiens

episcopatum, rcgem

erant in Scaldo eis supcraddidit, scx ex iisepiscopo
reservatis

oplimates curiae ejus simoniacos
:

eosque

cum

quinque quadrigis

terrae.

Foragia

sibi favorabiliter confuederavit

cujus ordinatio quia

vero earabarum, vel quod scyphicationes

apotlieca-

contra sacros canones
pra'fuit,

fuit,

per

omne tcmpus quo
duxit.

rum

alii

^ocant, cl rcdditus vasorum vini ;intcrutros-

contra

Deum

et

sanctam Ecclesiam intu-

queaequispailibus divisit. Hoc ilaque
ficaia ecclcsia Be tae

Virginis Hariae

mouo amplicum honoread
regno corpus
juxta

muit, vitamque indignam

omnimodis
tres

Adcplus

ergo

gradum

cupitura,

ecclesias in
et

Noviomo

propria rcdiit; deinde confirmalus in
fratris

subverlit,

permittente

rege,
et

primoribus ejus,
tradidit, ut
et

sui

Suessionis transtulit,

et

patrem

quibus earum praedia

possessiones

suum

sepelivit in ccclesia Sancti Medardi. Ipse vero

eum

quasi

dominum

allollerent,

dominiumque
juxta

post aliquod

tempus astu uxoris

suae

Fredegundis a
Sancti Vin-

B

fidelita ,

em

pr0 mitlerent, sicut

antecessoribus ejus

Landerico raajore domus
ccntii Parisiis scpelitur.

cum quoeadem Fredegim-

facerc

consueverant. Quoe

dis adulterabat,oceiditur, et in basilica

nuisset, deliberavit

votum obtieliam rcgionem Tornacensem

dum

invisere
praefuit Ecclesia3

;

qui Tornacura veniens
receptus,

cum

et

a

clero

et

93. Posl

bcatum Medardum

No-

populo

fuisset

duas ecclesias

finitimas
in

viomensi atque

Tornacensi Augustinus, Augustino

subvertit,

videlicet beati Quintini

de Foro,

qua

Gundulfus, GundulfoEbrulfus, EbrulfosanctusAcharius, cujus tempore legilur fuisse S. Amandus Trajeclensium cpiscopus, qui coenobium

canonici

commanebant,

beatique Pctri de raedia

urbe, ubi sanctimoniales degebant, suadenlibus militibus

monachorum
ccenobia

quos secum adduxerat, quibus eliam praedia
dislribuit pro

Helnonc construxit
clus Eligius. Iste

;

post

beatum Acharium, sanintcr

earum
quae in
rant,
sil
;

captanda benevolenlia
Sancti

eorum,
Marlini,

sanctus

pr;pclara

terras etiam

quae per Galliam construxit, eliam ecclcsiam Sancti
Martini

quasdam haeredilarias persecutione Northmannica
adhuc sinc
incolis

devastalaa

fue-

Toruacensis in

loco

ubi

nunc restaurata

et

incultae jacebant,

inva-

est, aedificavil;

cessit,

sancto Eligio S. Mummolenus sucMummoleno Gundulfus, Gundulfo Guarulfus,

eisque ad

augmentum
sua, quae

suae damnationis addidit

bencficia

quoque
civitatis,

de

manu

regis praedeces-

Guarulfo Crasmarus, Crasmaro Framigcrus, Framigcro IIunuaiHis, HunuanoGuido cum Enulio deinde
;

q

sores ejus susceperant, iilissuperadjiciensmonetam,
scilicet

mairiam,
iria

juslitiam,

districtum,

Bliseu*,

Ehseo Adelfre
qui
1'uit

lus,

Adelfredo
S;mcii

Diilo,

Didoni

advocationem, vionagia,
positis

molendinadesex supra
lacerans,

Gisleberlus
uensis,
e?l

ahbas Sancli

Amandi HelnoMartini, quae sita

episcopatum raodo miserabili pessumdedit.
pcenas exsolvit.
redisset, prolinus

qui

pro

parochia
in

Clericorum quoipu; bona raagna ex parte
inlra breve

apud llelnonem

episcopio Alrebalensi, dicitur

episcopo Atrcbatensi, seu Cameracensi dedisse pro

Cum
nis

tempus di^nas ullionis enim de Tornaco Noviomum

commutatione Marceniensem abbatiam,qusc

in epi-

infirmitate correptus, sequcnti nocte vidit in

som-

scopalu Tornacensi jacet. Gisleberto successitPleon, PleoDi Guandelmarus, Guandelmaro Ronegarius,

quod

essct interduo altaria quae

erant

in pre-

sbyterio ecclesiae

Sanctae Mariae Tornacensis sedis

Ronegario Fichardus, Ficliardo

Emmo

qui a

North-

episcopalis

;

videbat eliam
et

ignem maximurn

inter

mannis occisus est;Emmoni Rainclmus, Rainelmo Heidilo, sub quo cives TornacensesapudNoviomum
se conlulerunt propter devastationem et oppressio-

eadem

altaria succendi,

puellam spcciosissimam

scd scissis

veslibus indutam, juxta

majus allare
et

slantem, et complosis manibus crincs suos

facicm

nem Northmannorum, quando etiammonachi
Martini ejusdem civitatis apud
in ej.iscopio Parisiensi silam

Sancli

caedentem, ac deFulchero, qui vestessuas scidera'',

Supas

villam
;

suam
:

divertcrunt

Heidiloni

D

qui se nudaverat, justitiam a

Deo cummagno c!a-

Raubcrlus, Rauberlo Airardus, Airardo Gualberlus,

more et gemitu querentem, ipsuraque Fulcherura in flammas illius ignis impellenlem ct dicentem ei
:

Gualberto Transmarus, Transmaro

Radulfus.

Post

«

crudelis tyrannc, avidus pervasormcoeecclesia?,

hunc
tores

praefuerunt episcopi quidam, quos melius puto

quare

me

ita

lacerasti?cur tantis

dedecoribus

me

vocari debere raptores

quam

rcctores,

quam gubernatores, dissipamercenarios quam pastores
de anliquis possessi-mitenere

infecisti?»

Cumque Fulcherus
mittcrelur,
sic

conlra
:

rcluctaretur,

ne

in

ignem

et diccret

«

Domina
li.

totius

beneficia

cnim

Ecclesise disperdiderunt, et pene ad
ita ut

orbis,

non vos
«

dehonestalam reddi
tela

»

Adjecit

nihilum redegcrunt,
bus nihil amplius
tiia

puclla dicens:

Quolies bona milii famulantium de-

eam cernamus hodie

quam
fora-

fraudasti, toliesin

me

opprobriorum

jaculasti.

»

molendina episcopi,

tresque quadrigas terrae

De qua tremcnda visionestatim
ter

evigilans,

vehemenclamovidisset

ejus, et

canonicorum teloneum, pontinagium
exceptis

clamare

coepit, et

clamore suo

totam familiam

giorumque suam partem,

paucis terris et

suim
ris

excitavit. Concurrentibus universis, et

niulendinis quoeper fidohum oblaliones recupcrave-

causam

sciscitanlibus, quii

in soranis

;

lll
relulit,

HERMANNI
et

S.

MARTIM TORNAC.

ABBATiS
crgo quadam die
fortuito

112
ut
is

puellam illam

esse

exposuit, quae Filio

suo

sanclam Dei Gcnitriccm conqucsta est quod
quasi
suis

A

cblinercnl. Accidil
stodire

qui cu-

arcom debcbai, casu
ejus

deesset,
nisi

nec

ecclesiam suam sui juris

terris

vestibus

nullus ex tota familia ejus superesset

so!umprae-

nudasset, el militibus Noviomensibus dedisset, ideoque se mala morlequantociusperiturum, etgehcnnae ilammis demergcndum subjnnxit. Perterrilis omni-

modo conjux
rneditatum

cum famulabus

suis.

Cernensergo

opiscopus opportunum lempus
consilium

accidisse

quo

de subversione

turris corr.-

bus

et

finem

rei praestolantibus,

ecce subilo appre-

plere posset, civibus

arma apprehendere
fecil, ul si

pra^cepil,

hendit

eum

dolor dirus viscerum, ct
ut

morbo

intercu-

cunclosque gladiis accingere

quis in

ar-

taneo percussus,
cunctis,

de

Herode dicitur, videnlibus
vocanlur,
ebullire,

mis obvians
retur
;

eis

resislere

vellet,

facile

expugnanunl>os
dolo,

coepcrunt
ejus
ejus

vermes, qui pediculi

et

rnittit

malronse quibus

episcopus

per

de corpore
et

glomeratim

gutlurque

vcrba suasoria,
diceiis
:

eam

deciperet

cum

faciem

cum
est

toto

corpore operire;et hoc
ex

tandiu

fuclum

donec animam redderet. Cumlotum,
et vestibus

que

corpus defuncli

more

fuissct indutum,
lire,

nunquam

pediculi cessabant ebul-

totasque vesles operire, donec ministri, necessitate compulsi, aliis vestibus indutum in corio cer-

g

Habeo pallium sericum, de quo mihi casulam, vol planetam facere volo, sed non reperio qui eam sciat tam decenter incidere, et convenienter componere sicut tescire comperi ideoquedeprecr u castis manibus luis praeparelur; jube ergo fores
«
;

t

reserare ut ad

te

pergere valeam. et quid
»

operis de
Illa

vino consnerunt. sicque sepelierunt.

Huic Fulchoro

serio facere possimus simulinspiciamus.

gratu-

successit Hadulfus, Hadulfo Leudulfus, Leudulfo Rabodus, Rabodo Harduinus. Hic fuit tempore Roberli Francorum regis filii Hugonis Capetirin

labundaeffeclade visilatione poutificis,

et

dulos

quos

machinabalur prorsus ignorans, conlinuo
ad thalamum suum

ostia pate-

facere praecepit, ipsaque eiobviamprocessit.etusque

quo

finilaest posteritas
illius

rogum

Franciae

qui fuerunt

eum perducens consedere

feeit.

de slirpe

Caroli inclyti regis, qui

pro nimia
in

Cumque
sent,

aliquandiu simul mutuo

sermocinali es-

probitalesua a Romanis evocatus,

coronatus est

videns

episcopus familiam suam congregaquae
el

regem,
annis,

et Carolus,

cognomcnto Magnus appellatus,

lam, ap; araturn ad subverlendum habentem,
facere disposnerat aperit dicens
injuriis
:

imperavit tam Romanis
cujus
haerodes

quam

Francis

postea

xiv

«

Pro calumniis
et

pcr xi generationcs

regnum

quas

vir luus et curiac meoe,
isli

civibus cre-

Francorum tenuerunt. Sed llugo Capet cum esset dux Parisicnsis, proditione el dolo Ascelini Laudunensis
mililari

bro
ut

intulit,

convenerunt

adversus hanc

arcem,
solo

eam

dejiciant,

cunclaque propugnacula ejus
illaesi,

episcopi

riocle

Laudunum ingressus cum

sternant,

quamobrcm egrediamur
involvamur
et velut et

ue cum
»

manu, Carolum regem cognalum suum, qui cognominabalur infaluatus, in turre Laudunensi
cepit,

ej us ru inis pariler

pereamus.

Illa,

his verbis perlerrita
terra procttbuit,

exanimis

eflecta,

in

vinctumaue catenis regno
et

privavit.

Qui prin-

quam

episcopus blande

consolaus,

cipalum adeplus, a Gerberlo Remensi archiepiscopo

verbisque suasoriis trislem demulcens, apprehendit

diademate coronatus,
est; cujus filius

rex

Francorum appehatus
sciens Baldui-

manum

ejus,

educensque secum servavit
i

illaesam.

praefatus

Robertus,

At famuli episcoi
aecendunt,

coiilinuo
aedificia

num Barbatum Flandrensium comitem
ris

magnae esse
filio

potenliae,

tunc tempoAdciamadhucpuelfiliam

cuncta

circumquaque ignem everlunt, machinas ad

subverlendum undique
ad

insti uunt,

lulam

ejus adolescenlulo

Balduino

Insulano

altitudinem solo cooequant,

immensam ejus de summo lapide usque

dtsponsavit, patrique ejus nutriendam tradidit.
95.

imum comminuunt,
eversa
sigra

deinde

domum redeunt.

Quae

Ea tempeslatc habebat idem Robertus

rex

lurrim Novioini silam infra lerminos ecclesia? Beata3

Dei genitricis Maiite secus curiam episcopi, per quam mulla mala ejusdem urbis populo intulit
miles enim, cui a rege custodienda
ferocis animi
existcbat,
tradita

usque in hodiernum dieai inreslaurata lamen ejus apparent, saxa scilicet ingenlia. Audito ergo rexquod acciderat, vehementer iratus est, et contra episcopum qui fidehtatem
sic

manet;

fuerat,

ei

debebat, de perditione

domus

suae conquericoepit,

adeo ut exactioncs episcoplacitis,

satisfuctionem proditionis

apertis

querelis exigens

palcs juri

suo mancipare vellel jcunctis
curia

D

causisque forensibus, qua3 in

episcopi deterniliilque episco-

minanda erant,

principari voleiJEt,

secundum judicium optimatum suorum. Cumquecuria rcgis episcopum de regno Francorum expellendum, et exsilium subire judicaret, veritus animositatem re^is, sciensque nullum principum plus apud

pim

constituere licebat, nisi quod ipse prior dispo-

suissel. Sic itaqtie

cpiscopum
eis

et cives

exasperans,

regem posse quam comilem Flandrenscm, Baldui-

nonnulla

servitia
id agerct,

ingerebat.

Cum

ergo longo
reli-

num
jam

sciliccl

Barbatum, adeum confugit. Cujusfilius

tempore
ferre

nuliisque
vellet,

exhortationibus
uitra

juvenilis selatis primis auspiciis pollens

Adelam

giosorum rcsipiscere

vecordiam
et

ejus

filiam pra;dicti

regis

ducere

dcbebat uxorem, ut
S.

non valentes, episcopus cum clero
afllicti

populo

dictum est; quique etiam ecclesiam
pido Islensi aedificavit,
et

Petri in op-

valde

proponunt omnino

resistere,

modumexqui-

in

ea canonicos posuit,

que quo ad
rere.

effectum perveniant, coeperunt
eis videlur

seque ibidem sepeliri mandavit.

Causam

doloris
fudit

sui

Tandem

qnod

si

turris eversa fuis-

episcopus apud utrumque exposuit, preces

ut

sct (quse

materia

perlinaciai ejus erat) facile

pacem

de prcesenli discrimine

eum

liberent, et iram regis,

113
quae

DE RE5TAURATI0NE ABBATl.E
jiistc ezsrsil raitigare
si

S.

MARTINI TORNAC.
;

11

studeaut,

dona praeclara
reconsiliatum

A

pollicolur,

regi cl proprio solio

eum
el

roddiderint, cfteclumque pelitionis

celeriler

conse-

rutus fuerit. Sciscilante vero comile,

interrogante

sed antequam de manibus militum ea tenentium libera fierent morte praeventus, non implovit quod proposuerat. Ipso quoque episcopus non multo post longum tempus morions (un.

diturum spopondit

quae esset recompensatio talionis pro legatione hujus
negotii, respondit epiecopus
:

«

Possideo

in

regione
altaria
et
;

sed ad au1093), quod inceperal non terminavit grnenlum destruclionis episcopatus, terras arabiles
;

Flaudrcnsi, quae

ditioni
xii

vcstrae

subjacet,

episcopi circa
aliis

Tornacum Theoderico monetario,
vendidit.

et
et

quamplura cx quibus

locuplctiora vobis

tiliis

primoribus hujus regionis
et

Nemus

vestris per tres gencrationos tenenda trado quaita autem revertanturad episcopum. Et neinter succes-

silvam de Holein,

de

Sancto

Genesio

distraxit,

tradens singulos bonarios ad redditum quatuor

de-

sores

meos

et

posloros vestros exinde aliqua

conal-

nariorura singulis annis sibi solvendorum. Hic inler
ccetera quae laudubiliter
fccit,

trovorsia
facio, in

oriatu'\

testamenlum contirmalionis vobis
et

etiam

coenobium

no-

quo lempus determinatum,

nomina

strum, quod a barbaris

qnondam destructum

fuisse

tariiun alque testium curire

meae ac vestree qui

in-

ferebatur, restaurare curavit

anno Dominicae Incar-

asscnsumque praebuerint, annotabo. Comes ergo, mercede effusus, regem soeerum filii sui adiil, precem pro epi-copo fudit, veniam facile imterfuerinl
petravil,

nationis 1092.
r>

Rabodo successit Baldricus. 97. Cum ergo jam per trecentos fere annos EcTornacensis pastore proprio viduata
fuisset,

clesia

eumque
baec sunt

regi, et proprio

solio cito

reconPul-

ciliatum reddidil; deinde allaria sibi dolegata tenuit,

lempore domni Hugonis Cluniacensis abbatis, cujus superius mentionem fecimus, accidil ut quidam Remensis Ecclesiae canonicus
raagnae probitatis
vir,

quorum
ten,

nomina

:

De

Corturiaco, de

de Turult, de Aldenardia, deHenniis, deHulten,

de Dunza, dc Nivolla. do Ro lenbruc, de Alenbruc,
de Mallenghin, de Sclipies.
concedi
sibi

nomine Odo, vitam saecularem relinqueret, et in eadem Cluniaceusi Ecclesia monachus tieret. Cumquo
ibi

Qua donatione ab

epipetic-

pcr aliquot annos religiosissime

vixisset, et

scopo facta, oplimates Flandrenses a comito
runt
sibi

domnus papa Gregorius VII eidem domno Hugoni
abbati mandasset ut sibi aliquos de
viros

ea

in

beneficium, quae accepta
in

monachis suis
competenter
ei

optimates mililibus

servienlibus rursus

feo-

sapientes

transmitleret,
posset,

quos

dum
cali

distribuerunt, sicque paulalim de jure pontifi-

episcopos ordinare
caeteros praefatum
in

domnus Hugo
transmisit,

inler

ponitus in jus militum

transierunt.

Hoc ergo
sicut

Odonem
episcopum

quom papa
Defuncto

pacto Tornacensis Ecclesia xn altaria perdidit. Quoe
si

urbo Ostiensi

consecravit.

episcopusTornacensis ad
poosidcret,

mensam suam
succcssit

olim

libora

multos exinde

pauperes

reficero possct.

Ibirduino

secum Hugo, Hugoni

papa Gregorio Victor succedit ;post quem idem Odo ad apostolicae se.lis pontificatum eligitur, et Urba-

^

nus nominalur. Qui, quoniara

in Ecclesia

Remensi
reddere

Balduinus, Balduino Rabodus.
96. Hujus

educatus fuerai, valde eam super alias deligebat, et
ut

Rabodi tompore comitatum Flandrenfilius

antiquam

ei

dignilatem xn episcoporum
desiderabat.

sem tenebat Rubertus
Adelae
filiac

Bal.luini

Insulani,

et

po-set non

parum

Cum

ergo superius

regis,

quibus

data fuerant altaria. Ve-

niens ergo ad
ut xii abaiia

cum Rabodus episcopus oravil eum quae Harduinus de mensa Tornacensis
Balduino

prosimoniain
casset,

memoratum Guallerum Cameracensem episcopum concilio Claromonlensi excommuniprotinus

Atrebatensibus mandavit

ut

sibi

episcopi
ejus

tulerat, et

Barbato

comiti

conccsserat, Tornacensi

Ecclesiae pro

avo anima

proprium
riiale

eligerent episcopum, privilegii sui

ancto-

urbem Alrobatensem

a Camcracensis episcopi
et

sua reddoret,

quoniam jam tempus transiorat quo reddita esse debuissent tres enim comilcs ea tenere debuerant qui jam decesserant, scilicet Balduinus
;

subjcctione liberam deinceps
cessit, et ut

immunem

esse con-

episcopum proprium semper haberet confirmavit. Mandavit eliam clericis Tornacensibus,
ad eum irentrecepturilibertatom proprii episcopi. Protinus canonici duos honorabiles viros de Eccleut sia

Barbatus,

avus hujus Robi

rti,

Balduinus Insulanus
frater

pater ejus, Balduinus Hasnoniensis
Robcrti. Qjera

ejusdem
redve-

cum episcopus

rogaret altaria

sua

Romam
;

miscrunt, Elbertum scilicet et Gclinve-

dcre, dilationem postulavit, donec a matre

sua

D

dulfum

sed

papam Urbanum jam dofunctum
efTectu redierunt.
el

ritatem hujus roi audirot.
praefa!ara

Cum
Deum

ergo

matrem suam
«

nerunt, et sine

Urbano successit

Adclam
el

(34)

super hoc

consuluisset, illa
:

Roinerus, abbas SanctiPauli,
lis;

vocatus est Pascha-

utpote religiosa
est, inquil,
lili,

timens

respondit

Verum
a pa-

cujus

tempore cum

clerici

Romanam

curiam

quia jam tempus transiil quo

saepius frequentarent pro dissensione quae inter nos
el ipsos erat,

tre tuo, et
tibi

avo piomissa

fuerant reddi. Quia orgo
perdidisti, id

Romani qui semper novorum negotioincitare

Deus haereditalem tuam quam
reddidit,
tibi

est

rum

sunt cupidi, cceperunt nos
;

ad repeten-

Flandriam,
libi fecit,

magnumque exinde honorem
ut eliam

dum proprium episcopum
nobiscum concordati

accidit

autem, cum jam
Baldricus

consulo

super hoc

honorem
sua

fuissent, ut

domnus

ei facias, et

Sanclie Mariae matris ejus

altaria

episcopus noster, pro quadam causa commotus, abs-

reddas.

i

His

comes compunctus episcopo

se

eared-

que omni audientia

et judicio

canonico,

missis

lit-

(31

1

Adelam. Haec fundavit abbatiam monial. Benediotinarum, noraine Messinez prope Ipras.

*

\V6
toiis in
ret.

HERMANNI

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

116
Lnmberlum conse rex Ludovicus Bemis
ct ut diligenter

urbe Tornacensi divinum oflieium intcrdiccUnde prcefatus Gonleius praepositus canonico-

A

convocat, diemquc slatuit qua
crare debebat
:

ipso vero die

rura

conventum evocat,

et

ad repetendara aniiquam

adveniens omnes efiiscopos advocat,

libcrtalem inciiat. Continuo duo
scilicet qui postea

ex

ipsis,

Galterus

abbas Sancli Martini
ecclesiae
lilteras

claruil, et

de eodcm negotio intcr se traclarent admonet. « Si enim, inquit, videritis magis ad Dei honorem et ani-

Movinua

prsecenlor
petunt, et

cum

lilteris

capituli

marum

salutem competere ut Tornacensis Ecclesia
liabeat.

Romam
bus

domni papae
ui,

Paschalis

proprium episcopum
quia nihil
vel

ego libenter concedo,

Tornacum
tipne,

deferunt, prsecipientes clericis et abbati-

me inhoc

perderc video, nec voluntatiDei,
;

caeterisqufi

personis opiscopalus
sibi eligcrent

reraotadilaalias

animarum

saluti in aliquo resistere vclo

neque

proprium

episcopum,

quo-

volo ut aliquis per
vel se sub
sare.
«

me

dicat

quedomnoRadulfoReraensiarchiepiscopodetulerunt,
pra^cipientes
ret, et
ei ut

mea

palliatione

hocbonurn remansi coram Deo paret excu«

eidem

eleciioni efficaciter insisteIllis

Cui domnus Joannes, Morinensis episcofius,
respon lens
:

eleclum

consecraret.

uecdum

reversis

vir religiosus,

Vere,

inquit,

domine
vi»

doninum Baldricum epi^copum mori. 98. Noviomenses aulem, scientes clericos Tornacenses Romam abiisse, callide agentes Lamberlum
conti^it

rex,

hoc dicto animam veslram

hberastis.

Nunc

deant domni

nostri episcopi quid agere

debeant.

^

Arcliiepiscopus tamen in eo quod
rans, praediclum

coeperat perseve-

Tornacensem archidiaconum
gerunt, scientes

sibi in

episcopum eleet

Lambertum super utramque Eccle-

eum pecunia abundare,

per

eam

siam consceravit episcopum, multis mirantibusquod

confidentes propositum Tornacensium cassari posse. Electus ergo Noviomi Lambertus Flandriam rediit,
et

apud Corturiacum congregalis abbatibus

et

per-

magis diligeret pecuniam reponere, qnam Remensi Eeclesiae antiquam dignitatem reddere, quod utique facere poluisset facile, et regis permissu et auctoritate

sonis episcopatus, ut electioni suae faverent irapelravit. Solus abbas nostcr domnus Segardus,utassensum preeberet postulatus, respondit non Corturiaci, sed

domni papse. Nec tamen audaci Turno fiducia

cessit.

Tornaci

in capitulo Sanctce Marico, ubi

sedes episcofieri,

palis erat,

hujus rei assensum debere

nec

se

decanum Tornacensis Ecclesice et prsepositum. Sic ergo commotis adversus eum aliis personis Tornacum rediit.
aliquid concessurum nisi pracsentes videret

(Virg. /Eneid. ix, 126.) Quia Gontero praeposilo cor non defuit quin potius assumpto secum domno Segardo abbate nostro eleclum suum Herbertum Romam duxit, non per Fran;

ciam, quia timebat regem

et

archiepiscopum, sed

Nec mora

:

legati

cum

littcris

papae

Roma

redeunt,
.

abbali nostro de responso suo

gratias «j

agunt, ejus-

que consilio

in

capitulo

suo

unanimiter omnibus

p u Romam
cratio
clesiae

perLotharingiam ad probandam domni papae conslantiam. Lambertus quoque episcopus, jam consecratus, confidens in multitudine divitiarum suarum
tendit, certus

congregatis elegerunt sibi in

episcopum quemdam

jam

facta

quod non multum sibi conseprodesset, si papa Tornacensis Ecconsecrarct.
et

nomine Herdomni papae Joanni Morinensi bertum, lillerasque episcopo deferentes, eumdem eleclum suum sibi liberum tradi pelierunt et impetraverunt. Inde precfatum archiepiscopum Remensem adeunles, ut eum secundum doroni papa? prqeceptum consecraret exMorinensis Ecclesice archidiaconum,
orarunt. Sed Lambertus eos praeveniens, ut dicilur,

electum

Utrique

ergo coram
curia favet,

papa conveniunt,

nunc
etiara

his,

nunc

illis

ad ultimum tamen
nise superalur,

Roma

immensiiate pecufal-

nolcns illam Salluslii sentenliam
:

sim

essc quadicilur

Onnia venalia Bomce. Sed ne

ex loto papa Tornacensibus defuisse videretttr, mandavit eis per litteras ut archidiaconum sibi eligerent,

jam animum archiepiscopi pecunia
ut ejus
consilio

corrttperat,

adeo

eliam

rex

Ludovicus muneralus,
scilicet et

duos episcopos, Aurelianensem
transmitteret. Clericis ilaque
sui

Parisien-

quoniam Lambertum archidiaconum eorum audierat Noviomensis Ecelesiae esse episcopum consecralum. Archiepiscopo etiam mandavit ut ei Ecclesias Tornacensis cpiscopatus ex toio interdiceret.

sem, pro cassanda Tornacensium clectione

Romam
electi

Archiepi-

Tornacensibus

scopus aulem videns inslabililaiem

et

muiabiliiatem
clericis

consecrationcm pelentibus, rcspondit archiopiconsei)

Romanam,

in

urbe

Tornacen<i

lam

quam

scopus se neo Lambertum, nec Hcrbertum

moiiachis interdixit divinum oftieium, nisi recipercnt

craturum, donec legati regis duo episcopi, quos pro

Lambertura episcopum. Lambertus quoque experiri
volens

eodem negotio adpapam
certa fluctuabat,
litteras

ttancmiserat,

Roma

redi-

utrum eum susciperent,
ut cis

rcnt. Ita ulriusque electi consecralio suspensa et in-

cum

ccce episcopi

Roma

redeunt,
in

quidam vero illusores campanarum lurati sunt,
fierel

eo veniente

Tornacum omnes

venil

;

balillos
vilior

non sonanlibus

domni papte archiepiscopo deferunt,
in

qui-

processio.

Quod cornens
ftiisse

episcopus, se rcilicet
a
c.inonicis,

bus papa idem negotium
chiepiscopi

manu
sibi

et

provisione ar-

sine

honore susceptum

civibus

ponebat,
si

dicens

archiepiscopum

inde conquestns, protinus urbe
clesias

exiit, et

omnes Ecquas
in

mandasse, quod

Tornacensesproprium episcopum

tam monacborum quam clericorum
ab eo

habcrent, et episcopalis dignitas plurimum vilesceret, el

Flandria habobant, invasit. Gonterus iterum
rediens,

Romam
litteras

Noviomensis Ecclesiac

redditus

ncquaquam
lilteris

omnia

hsec papas retulit, et

cpiscopo ad necessaria sola sufficerent. His
susceptis,
sibi

archiepiscopo retulil, in quibus de
Ecclesiae

interdiclo

quod

subditos

episcopos

archiepiscopus

Tomacousi fecerat valde euaa increpabat,

117

DE RESTAURATIONE

ABBATl.fi
et

S.

MARTLM TORNAC.

118

ipsumqne interdiclum irritum esse pracipiebat; ne Lamberlus Eeclesiam Tornacensem gravaret,

A
in

lOl.IntereaquiilamTornacensis, nominoMovinus,
videns se prolem non habere, ecclesiam

in

quamdam,
religiosos

manu

el

tuilione saa

eam

soscipiebat.

Ilis liiteris

honore sancti Rfedardi, prope Tornacum silam,
:

susceptis, arcbiepiscopus comprovinciales cpi-;copos

de opibus suis amplificat
clcricos ponal

utquo

in ea

convocavit,

litterasque dulcissimas

et

hurnillimas

Tornacensihus milteus, eos ad concordiam
auxilia eis deerant, inflexit.

cum

epi-

Cujus

illoe

domno Simone episcopo postulat. pelilioni favens, quemdam religiosum
a

scopo suo vehementerexbortavit,tandemqueeos, quia
1'apa

qnoquc

eis per

lit-

canonicum, nomine Ogerura de monte Sancti Eligii, ibi abbatem fecit, ipsamque ecclesiam ei liberam
tradit.
llle

teras

mandavit ne moleste ferrent quia propter scnndalum regni pro teropore adhuc pati volebnt ut No-

vero protinus auxilio Dei et civium
proficerc
videns,

ibi

se

posse

locum

tamen

illura

viomensis episcopus eliam Tornacensem regeivLepiscopatuin. SicTornacenses clerici

angustuin

esse

sciens

pro

construendis

officinis

Romanam

tergiver-

conventui

fratrum

necessariis,

lerram

quamdam
emit,
sancti

sationem experti

quieverunt, seque post decessum

super
ibique

planitiem ecclesiam

Scaldi

fluminis
in

inferius

Lamberti suam libertatem assequi posse speraverunt.
'.»9.

lapideam

honorem
necnon
et

Lamberto
tilium

deccdente

qucmdam Simonem adolcscentem
elegerunt,

Noviomenses canonici sibi in episcopnm Hugonis comilis, cognomenlo
ad accipiendam
in itinere

Nicolai

cum

ofiicinis

congruentibus construxit, plu-

3

resque tam clericos

quam

laicos,

mulieres

ibidem congregavit,
fecit

ipsamque abbatiam appellari

Magni,

qui

cum

caeteris principibus

Sancti Nicolai de Prato.

Jerusalem profectus
crgo idem
Peronensis,

mortuus fuerat.
erat
Railulfi

Quia

102.

Eo tempore fames vehementissima totam
ita

Simon germanus
et inclytus

comiiis

provinciarn oppressit,
cerent
;

ut plur^s

fame intumes-

Carolus comes Flandrensis
pater etiam proe-

sororem ejus conjugem habebat,
diclus Ilugo

comes etiam Carolus per totam Flandriam pro avcnae penuria cervisiam componi prohiberet,
dicens melius esse ut divites

germanus
filius

fuerat

Philippi regis Fran-

corum,
bebat,

cujus

Lmlovicus

tunc

regnum haepiscopatum

pauperes fame perirent.
et alia

aquam biberent quam Domnus etiam abbas noet

ideo clerici Noviomenses

propter ftuslran-

ster Segardus, misericordia motus, calices argenteos,

dam

spem Tornacensium eum
et

ad

qusedam ornamenta vendidit,

ex eis

panem
post

elegerunt,

Tornacenses protinus iuterveniente

in

alimoniam

pauperum

emit.

Non
ille

multo

glorioso

comi;c Carolo absque ultra contradictione

defunctus est domnus Radulfus

Northmannicus,

certi quod si vellet optime Tornacensem Ecclesiam regere posset. Quia tamen adhuc

eonsenserunt,

quae sita est in prior S. Amandi ecclesise nostrae, pago Noviomensi, sepultusque est in claustro prope

infra setatera

ct

infra

ordines Ecclesiasticos
sibi

eraf,

ostium ecclesiae a
Eligii

domno Theoderico abbate

Sancti

archiepiscopus Remensis Radulfus

praesentalum

Noviomensis, qui eum pro religione sua valde
:

eonsecrare

distulit,

donec illeRomam petens gratiam
Ecclesue
praefuit.

diligebat

papse obtinuil,
100.
tuterea

et ntrique

de cujus obitu cum domnus Radulfus praeposilus noster nimium contristaretur, ipse quoque non multo post gravissima corporis infirmitate cujus quanta dilectio esset circa Ecccepit fatigari
;

Gonterus
in villa

prseposilus,

dum

rursus

Romam
dicecesi

repelil,

quse dicitur Sarracenas in
ct
ei

Lunensi
;

moritur,

in

ecclesia

Sancta?

clesiam,
in

et

quam integrum

et

sanum sensum etiam
facilc

Marise sepelilur

succediique

Theodericus ado-

febris valetudine

haberet

omnibus

potuit

ens

filius

Theoderici palris

sui.

Odo,

Cameracensis episcopus,

Domnus quoque cum germano suo
ct

innoiescere.

Cum enim
filii

oleo sancto a

domno

abbate,
fuisset,

totoque

conventu

lacrymante,
sui

perunclus

domno Benediclo monacho
petenti
dedisset,
missae,
altare
et

nostro

eleemosynario

eumque qualuor
deposuissent,

ad terram super cilicium
juxta

de Malda

ad

expensas
scilicet

paupcrum
de

rogantes

ut,

exemplum

sancli

quosdam

libellos,

canone

Mariini, in cinere et cilicio tribus aut qualuordiebus

de disputaiione contra Judaeum,

de origine

super terram jacere libenter pateretur, Theodoricus

animse, composuisset,

inlirmitate corporis gravatus

germanus
sic

ejus,

vir dives et saecularis,

audicns

eum

cpi-copaium
deporlaii

reliquit,

sequc Aquicinctum in lectica
noster **
lendif,

inlirmari,

protinus
in cilicio

visitandi gratia supcrvenit,

audiens,

utque se

Quoddomnus Segardus abbas protinus cum monacbis suis illuc ad Ecclesiam Sancii Marlini quam a
fecit.

eumque cum
fleret, ille

jacentcm videns vehemenler
contemptu exhortari
coepit,

cum de

saeculi

futrla-

mentis construxeral, ubi primo monachus, primusque

ahbas
abbas

cxlilerat,

deferri

permillat,
dicit

expctit.

Sed
alibi

Aquicinensis
ut

Aluisus
sibi

se

nullo

mundi divitias, quoniam si Adam, inquit, ab initio mundi usque in hodiernum diem in divitiis vixisset, et hodie eum mori contingeret, nihil ei prodesset quod tandiu eas hadicens omnino parvipendendas
buissel. Inter caetera etiam sic terrae jacens interro-

modo passurum,
deferretur.

quem

Deus
octo

dederat,

Sicque

infra

dies

idem

gavit ubi

comes Carolus
filii

esset,

vel

quid

faceret.

episcopus defunclus,
crucitixo

in ecclcsia

Aquicinensi coram
sepelitur
:

Cui cum
sed
ille

sui dicerent

ne de talibus inquireret,

cum magno honore candido marmore imago ejus
Burchardus.

et

de

solummodo animae
respondens
:

suae solliciludincm haberet,
et statu

super

sepulcrum

«

Vere, inquit, de pace,
sollicili

ejus sculpitur;

succeditque in episcopalu quidam

tam boni principis omnino

essc

debemus,
iu

quoniam

in

pace

illius erit

pax Ecclesiarum,

tur-

;

119

HERMANNI

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

120
:

batione autom pjus etiam Ecclesiac perturbabunlar unde et vivens de eo sollicilus sum, et etiam post

A

putans, illud apostolicum apud se relractans

Sce-

cnlariajudiciasi habueritisintervos,contemptibiles
tjui

Deo donante, requiem haberem, Cum vero post haec morlibenter pro eo orarem. tein jamjamque imminere sentiret, de qnadam terra,
mortem meam
si,
•>

sunt in Ecclcsiajllos constituite adjudicandum
vi,

(l

Cor.

4).

Necnon

et

illud

B. Gregorii
ipsi

quod

qui

lectioni
et

et orationi

invigilant,

sunt vasa

quam

in

episcopatu Laudunensi a Clarenbaldo de
quae dicitur Sparciacus,

aurca

argentea,

quae per Moisern in labernaculo
fieri

Roseto nuper cmerat,
gavit fratres

ro-

testimonii ad servitium et officium altaris
sunt. Porro

jussa

oircumstantes

ne

eam

relinquercnt,

saga

cilicina,

quibus tibernaculum ope-

sed diligenler excolere studerent,
proficere
ibi

quoniam multum

ritur, significant eos qui exterioribus intenli, pluviis
et

possent.

imbribus ventorumque patent impulsibus.

Haec

Posl hunc

ergo sermonem

Dominica anle Natale

et his similia

multa divinaepaginae secum revolvens,
sicque in capitulum
veniens, et

Domini,
eirca

in ecclesia

mediam

convcntu Nocturnas decanlante, noclem, ea pene bora qua sanctus
fidelis

omissa omni dilatione, universum Ecclesiae debilum
ex integro solvit
;

Martinus transierat,

servus

ejus

Radulfus

domui Segardi
p>

abbatis pedibus prostratus,
et

somnium
postque

Deo et ipsi animam suam commendans, ex hoc mundo migravit. Quem cum domnus Sogaidusabbas
vellet
in

prasdictura retulit,
tur
petiit,
et

ut

de praepositura absolvere;

nimis insistens impetravit

capitulo

ante

sedem suam

sepelire,

ideo

more

suolibris scribcndis et ecclesiasiicaepsalmodiae

maxime quoniam ecclesiam pariim ex
sua, partim

substantia

insistere ccepit,

labore et industria

sua ex majore parie
filii

videbatur

construxisse,

quatuor

ejus
in

probi-

quoniam Deo donante erat corpore ad tolerandum silentium claustri, laboremque tamnocturnae quamdiurn* psalmodiae nullo
sanus,
et

buerunt, ct ut potius

cum

fratribus suis

cccme-

penitus fratrum inferior,

vel

lardior esse volebat,

terio sepelirelur petierunt, dicentes superbia» vel elationi

sed nec ab aliquo scriptorum in assiduitate, vel velocilatescribendi se vinci permillebat. Scripsit

ascribi posse si in capitulo scpeliretur

;

ipsum

enim

vero humilitati potius
visse
:

quam

elalioni

semper deser-

quatuor breviarios,

pluresque B. Augusiini libros.

nam cum xxx

fere annis piaepositus ecclosife

Pro talibus studiis multum a domno Segardo abbate

fuisset,

vel
est,

non dicam de monacbis, fratribus, sed nec de (amulis quidem inventus quem stultum vel fatuum vocarit, vel super
millus omnino,

domnoque Gerberto priore diligebatur, ila ut etiam ei coram se injungerent Dominicis ct festis diebus
sermones
in capilulo fralribus proferre,

quoniarn

qiu-m iratus

manum

miserit.

Sic itaque

domnus
ccemeC<

cum
rendi

caeleris aliis donis,
et

eliam inlelligentiam Scrip-

abbas, precibus
terio secus et

eorum

satisfaciens,

eum

in

turarum,
ei

diserliludinem ea quae sentiebat profecontulerat.
praeposito,

prope capellam Sanclae Mariae, quam anno construxerat, retro scilicet altare ipse eodem cum multis lacrymis eadem Dominica ante Natale

Dominus

104.

Dehincto ergo Radulfo

etiam

domnus Segardus abbas paulatim
et viribua deficere corporis.

coepit debililari,

Domini

Hcrimanno consilio omnium fratrum praeposituram commisit. Mainsensepelivit,

filioque ejus

Eodem ergo anno

longa

inlirmitale gravatus,

evoluto unius anni spatio, in

dis vero

quondam uxor
annis vixit,

ejus

post

mortem
in

Radulfi

sequenlis Natalis Domini die

cum missam de

luce

ferc

xn

completisque

sanclimoniali

babitu plusquam xl annis prsesentem vitam terminavit, et in
filii

idem Lux fulgebit cantassemus, ipse pra? nimia lassitudine vidensse deficere, ante gradum praesbyterii
se in majori cclesia fecit deferri, ibique oleo sanclo

eodem ccemeterio sepulla est. ldeo vero eorum patrem et matrem suam magis in cceme-

perunctus,
nitus

et

Dominici corporis perceplione
in

muinde

lerio

quam

luerunt,

in capilulo, vel in ecclcsia sepeliri voquoniam revera credebant ibidem bono-

post

Primam
?

capitulum

venit,

totumque
peliit,

conventum absolvit seque ab eo ahsolvi
ad lectulum
rediit,

rum bominum corpora esse sepulla, et ex consorlio eorum melius illis esse quam si seorsim essenl sepulti.

atque post paucos dies idem ui

Kalendas Februarii pirilum reddidit die Dominica anno Dominicae Incarnationis 1127 indielione v,
epacla vj, concurrente v. Praefuit autem huic eccle-

103.
cnepit

Hermannus ergo pro posse patcrnos mores
(35)

praepositus
imitari,
et

factus,

ut in babitu,

factisque suis humilitas
notari.

maxime potius quam
Domini

D

sise

annis xxi.

105.

Eodcm anno

gloriosus

superbia

posset

Cumque

a

Nalali

drensium,

in ecclesia

comes Carolus FlanSancti Donatiani apud BruPost
da-

usque ad Pascba praeposiluram tenuissct, visum cst et an ei in somnis quod loquerelur cum patre suo, ex integro rcquiem invenisset requirebat. Cui patcr
respondebat
nere mibi
fuisset,
:

gias ab inimicis suis clanculo interfeclus fuit.

mortem
lus est

ejus,

lcgilimis hieredibus decedenlibus,

comitatus Flandrensis a rege Ludovieo cuijuveni,
filio

«

Verc,

fili,

si

in claustrali vila

ma-

dam Willelmo
comitis.

Roberli

Northmannorum
ei

licuisset,

elpnrposilura mihi injuncta non

Ad qncm Simon cpiscopus Tnrnacensium

absque omni debiio perfeclam requiem invenissom. » Protinus Hermannus evigilans, et bujusmodi somnium pro
correclione sua se vidisse re-

veniens interveniente eodcm rege cognato suo,
noliricavit

Barbato comiti

quomodo Harduinus episcopus Balduino xn altaria, sicut superius relalum

(35) Sequentia

non videntur conscripta ab Herimanno, sed ab

alio.

121
cst,

DE RESTAURATIONE ABBATUE
de mensa Tornacensis episcopii ad tempus con-

S.

MARTINI TORNAC.
j>ine

122

A

101. Interea
functo,
sepulto,

memoiioe religioso Segardo deante altare

cesserit, et quia

jam tempus

transierai,

qno reddita

atque in capella Beatse Mariae
successil ei in
tertius,
filius

csse

dehu i^sen t, rog&vit ut jani uunc lamhm ea Ecclesiae Tornacensi et sibi redderet. Comcs verba
protinus ca piaTato cpiscopo
ei

regimine monaslerii HeriHic

mannus

Radulfi preepositi.

cum
Ra-

episcopi multorumtesiimonio vera esse cognoscens,

reliquis fralribus

suis

Thcoderico,

Waltero,

ccmmonenle rege
libera reddidit
,

,

dullo ad pedes magistri Odardi litlcrali scientia ap-

seque

exinde

nullam illaturum
est

prime erudilus,

diviui verbi claruit praedicator

ma-

molesliam spopondit. Sed conies non diu
Flandrenses
in

passus

ximus, egregie evangelizans

et affirnians testimoniis

sua consistere libertate, sed pauet serviiutis

Scripturarum Christum Dei virtutem,

mundi ReCujus

latim ccepit eos opprimere,
jicere.

legibus subin

demptorem

et

Salvatorem,

et

lingua ejus princi-

Unde

illi

perterrili

quasi

jam

forihus

paliler inter principes loquebatur sapientiam.

mortem adesse
de
liujus novi

videntes, prin.o roussitando, deinde

temporibus ecclesia noslra dedicata

est

a

domno

apertius colioquendo incipiunt consulere

quomodo

Phaiaonis tam intolerabili jugo colla

Simcne episcopoanno Dominicae Incarnationis 113*2, ab instauratione vero ejusdem ccenobii quadragesimo.
_pj

sua possint excutere. Quid multa? audiunt

quemdam
Theopost

In administratione

autem monasterii decem
paralysis voca-

adolescenlem ex Theoderico duce,

et

matertera (36)

anuis

nondum

expletis,

gravem quae
;

Caroli comitis genitum in Auxatia consistere,

lur mcurrit aegriludinem
et

qui mansuetudine nimia,

dericum nomine
varios
citur Alos,

,

quem

secrcte

accersenles

humilitate cordis poilens juxta
qui ait
:

pugnarum eventus apud castellum quod dia quodam pedite in manu sub pollice vulneratus mortuus est. Quo apud Sanctum Bertinum sepulto, dominatum totius Flandriae rege concedente Theodericus oblinuit, quem Simon
episcopus rogavit,
ul sicut

Magislri

Discite

exemplum summi a me quiamilis sum et
nemine prorsus coet humilitate curam
suscepli regiminis in

humilis corde
gente,
sibi

(Matth. xi, 29),

sed ir.jpria vohmiate,

commissam, baculumque
reddidit
nobili

manu

honorificoque

Simoni,

Dei

Wilielrrus
jus

pracdecesscr

gratia Tornaceujium ponlifici.

ejus Tornacensi

Ecclesiae

suum recognoverat
quoque recognosWillelmus coram
reddidit,
eis
ei

108. Post

quem

Ecclesiae
;

nostrae
et

gubernacula
vir

de xu altarihus, qua? jam anlecessores ejus injuste

quartus suscepit Walterus
nulritus,

hic

Tornaci natus,

muHis annis tenuerant,
ceret,
et

ita

ipse

episcopii
sibi

canonicus

exslitit,

quidem

redderet ea

sibi. sicut

secundum
habens,

a

Deo datam sapientiam zelum Dei
ecclesiae nostrae

rege

reddiderat.
dimisil,

Tunc comes ephcopo ca
seque nunquam
;

qui reslaurationem

com-

ct Iibera

super
islis

mo-

lestiam
lionibus

illalurum spopondit

scd pro

recogni-

comitum nondnm opiimates Flandriae qui
beneficium
acceperant

G

ea

in

reddere
esse

voluerunt,

per omnia noscens, uipote eodem tempore quo coepla est, ab ipso Odone primo abhate hujus loci saape admonilus est, ut lenocinia mundi relinqueret, el cum
superius
erat

memoratam

qui seplennis

sicque ecclesiam exbaeredalam

dolemus. Hic

coaevis suis

filiis

Radulli

praepositi

habitum sacrae

er^o episcopus longo lempore praefuit; altaria recuperare nequivit, sed ea altaiia quae decedenlibus
pcrsonis
relalione
sibi

cum juscemodi sermonibus animum
religionis acciperet,

sed

per dies singulos

hu-

ejus accendere cu-

remanserunt, ecclesiis

tradidit,

cujus

peret,

mulloiumque testimonio cognovi quod redditus episcopatus praebendarumque canonicorum
Ecclesiae

et ille nequaquam assensum praeberel, tandem diuturna admonilione fatigalus abbas quasi lu-

dendo

praedixit ei

quod,

priusquam

vilae

cursum
Sed quia

Tornacensis singulis annis fcie cectum

terminaret,

monachus

S. Maitini existeret.
,

marchis argenti adauxerit.
1 C

6.

De anliqua vcro possessione
et

a rege Chilperico

tradita usque in praesens
et

tempus retinent teloneum,

ncque qui plantal est aliquid neque quirigat, nisi incrementum dederit Deus (I Cor. iii, 7;, eo lempore verbum praedicationis in eo non convaluit, sed per
quadiaginta lere poslea annos
mansit. Tunc
in sacculaii vila re-

ponlinagium,

foragiorum suam partem. Quibus

ca qurr a fidelibus eis quotidic dantur conjungentes,
[

namque ccrnens Dominus opportunum
quo prophelia domni Odonis impercussit

ia

bendas insliluerunt multum opimas, de quibus

tempus

accidisse,

magnifice suslenlanUir. Tolum etiam studium

suum
con-

D

pleri

debuisset,

cum

gravi invaletudine

ad emendas terras,
verlcrunt
tini
:

et

ad acquirenda
est
ut

altaria

corporis, el tolo stcmacho deficieute,
traxit

hamo suo exet in

Unde factum
in

ecclesiam B. Quin-

eum ah amore

saecularis vilae,

ccenobio

de Foro,

mansil, Iteatique Petri
nialibus

qua congrcgatio canonicorum olim de media urbe a sanctimoinhabitatam,
quae, ut praemisimus,
,

S.

Amandi Helnonensis monachus
illic

factus est.

Cumet

que

per biennium laudabiliter vixissel,

pro

dudum

sua probitate prior ibidem factus fuissel,

petivimus
;

a

Fulchero episcopo subversae sunt

cum
in

cacteris

eum

nobis dari in abbatem,

et

accepimus

sicque
constat

ecclesiis

parochianis repeterent a militibus Novio-

[juxla]

prophetiam domni abbatis Odonis
eo tempore non solum monachus

mensibus,

quibus idem episcopus eas
subderent,

feodum

quia cx

S. Martini,

tradidit, et sui juris

cum

quibus etiam
;

sed etiam provisor, et famulus tolius
dispensalor

domus

ejus ac
fuit
;

nonnullas possessiones earum antiquas receperunt sicque fines suos plurimum dilataverunt.
(36) Matertera.

omnium

in ea

Cln isto famulantium

qui ordinatus est a

domno Simone anno Dominicae

Gertruda

filia

Roberti Senioris Fland. comitit

123
Incarnationis

HERMANNl
1136,
indiciione
xiv,

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS
ni,

124

concur.

A

Et posthaec

illi

eo ordinc quo venerant diseesserunt.
surrexit,
et

epact. xv, Ilic etiam apud saeculares tantae reverentiae eflulsit,

His ergo visis adolescens de oxst&si ad seipsum reversus de terra

ut

quadam
a

vice in curia Flandrensi

requirerelur

comitissa

cum utrum de negotio quod
religiosus
et

ad patris

sui

domum
Mane
et car-

rediens fota nocte lcctulo infirmus decubuh.
faclo

ventilabatur auderet jurare, responderit praeposilus

aima

1

en.dicta so asrergi rogavit,
vesiis suae

sicque re-

Brugicnsis

Rogerius,

vir

opinionis

creatus parliculam

combusiam,
et ex bis

bonae, non ita oporiere, imo quod abbas Tornacensis solo

ncm sub

(a liquefactam ostendit,

quae

\-

verbo, lioc ipsc

cum omnibus

Flandriaereli-

derat Donnulla relulit.
secrete Guillelmo

Sequenii feriavi,

accersito qui posica

giosis pcrsonis jurejurando auderet

confirmare. In

canonicorum decano,
Clarevallensi
claruil,

hujus ergo domni Walleri diebus Tornacensem Ecclesiam respexit Deus, reddetos ei prop ium episcopum ac propriam dignilatem tot annis perdilam.
109.

abbas

in

ordine
est,

peccala sua
et
[

confessus
nitentia

accepiaque ab eo absolulione

ce-

injuncta,

proxima Dominica
perccplo

corpus
dictu

Dovitam

Cum domnus Simon jam

fere

xxiv annis

mini

suscepit,

quo

mirum

pontificatum tenuisset,
tionis

nullamque omnino diminu-

B. Eleutherii,

quam

ante sex dies

in exstasi legerat,

suspicionem haberet, contigit ut quidam adolesccns canonicus beatae Mariae, nomine Henricus,
paschali tempore feria secundaxiKalend.
IMaii,

g

memorioe revocatam cunctis audicntibus ac si oralioncm Dominicam, cursim legere crepit. Obstuperei novitate pcrcussi convenimus (37), et mulla ad invicem super tam mirabili visione confacii,

ves-

pertina hora,

jam incumbente
et

nocte, solus forle per

novam fabricam
timore transiret,

ecclesiae Sanctas Mariae sine aliquo

ferre,

et

conjicerc coopimus.

Licet

enim quirlam

eccesubito voces quasdam velut

adolescentem diclandi
renl,

et versificandi

cum impetu
nis audivit
;

lerribili

advenientes magnae mullitudiparticulam tunicae suae ac car-

banc vitam,
ejus non

potuisse
ignari,

pentum dicecomponore, nos tamen

toircm etiam fiammeum super se veita ut

scientiae

nicnlem
nis

vidit,

eramus liujusmodi dictaminis nunquam eum assuetum fuisse, et quanceiii

sub ea de bracbio juxta pugnum combusserit. Stalimque perterritus in terram cecidit, et conlinuo
quasi in exstasi raptus vidit, quamplures ad se vesibique colloquenlcs

nientes,

esse sciebat,
ei

visum

est

quos jam defunctos quosque viventes cognoverat. Postea quod esset in campo rosarum, et lilio:

quam ctsi oam composuisset, nullo modo tamen eam sine libro tam cursira mcmoriier, et corde lenus totam legere valuisset. Consibo itaque cum religiosis viris babilo, dcmno nostro Samsoni Rcmoium arcbiepiscopo, cbmnoque Bernardo Clerevallcnsi abbati,

rec

non
in

cl

aliis

episcopis

atque

rumfloribus totiusque dulcedinis amcenitate repleto; in quo consistens, et proe nimia suavitate prioris
terroris borrore effugato exhilaratus,
et velut tolus

abbatibus pro audiendis et disculiendis

n G

gistri

1'etri

Abailardi
in

oclavis

maPentecostes cum
libris
ct

roge Francorum

Senonensi (38) urbe congregatis,
transmisimus,
quid eis
no!
i

recreatus et renovatus,

vidit

quatuor albis vestibus
vi

visionem istam scriptam
exinde agendura videatur,

indutoscum candelabris, ac ihuribulis ad se tes. Hos sequebantur tres honorabiles viri,
palibus indumentis decorati,

nien-

consuluimus.

llli

s

episco-

mandaverunt
110.

ut divinae voluntalis effcctum deinceps

baculos pontificales in
in

exspcctaremus.
Et ecce post paucos dies prsefatus juvenis
signis praenoscens

manihus tencntes,
portantcs,
in

mitras aureas etiam

capitibus

quibus cujusque
in ejus

nomen

scriptum con-

quibusdam

beatum Eleulherium

tinebatur;

nam

milraqui medius inccdebat
;

rursum
scepit.

sibi

manifestandum,
in

summo mane
quo sancli

peccaia

scriptum eral:

S. Eleutiierius episcopus
S.

in

ojus
;

sua confessus, missain audivil,

corpus Domini suviii fere-

qui ad dexteram gradiebalur,

Eugius episcopus

Dcinde secrctarium,
eiat,

in ejus qui ad sinislram slabal, S. Aciiarius episco-

trum positum

oraluius

cum
;

paucis ingredilur,
\

pus.

Post eos vero sequobalur

domnus Gerardus
Sanctae &fariae

cum
tur.

subito ad tcrram cecidisse loris

ositis nunlia-

presbyter,

vir religiosus, vesle sacerdolali indutu«s,

qui fidelis procurator eleemosynariae
exstiterat.

juveni pro pinquans, quasi blandiondo nianipulum suura super L eum projecit deindc librum vilae suae, quem in
;

Beatus

itaque

EJeulherius,

cum quibus et r.cs ingredimur. Ingressi auicm eum supra tenam cImisis oculis ac si exanimem jaccnkm conspicimus,
Ingredicnlur quamplurcs
'

ci

admirantes finem

rei

exspectamus,

el

ecce

i

ost

manu

sua gestabat,

ei

oslendit,

et

coram

se legerc

paululum eum sancii Eleutherii elevalionem legere audimus, et ad mulla quae inlerrogaLamus ci.m
respondere admiramur.
ea quae
legerat scripsit.

praecepit;

perlectumque ab co recipiens in siqu suo rcposuit, ct ad locum in quo prius slclerat rediil.

De oxstasi vero revcrsus, Post hanc itaque visiouem
facii

Postoa bcaius Eligius juvcni appropinquans
et

ii-

quam
ut
si

videramus,

certiores
in

de

prima.

cui

brum vilae suae ei obtulit, notum csso diccns legere
Acharius
ei in

juvenis

eum

sibi satis

nullus interlucral,

ccmmune Deum rogabamus,
manifestaretur etiam

noluit.

Sanclus

quoque
:

ex ipeo foret ha-c visio,

dexlera sua

scriplum osiendil

hi

tciiio.

nomineDominiJesupermemortuusre&uscilatusest.
(37)
sloriao

tll.

Necdum quadraginla

diea

Innsieraiit,

el

Conveuimus.

fuissc canonicus,

Videlur conlinuator hujus hiposl monachus S. Martini

(38)/??

Tornac.

ann. 114-', non vero adnot. ad num. 10S.

Senonensi. Concil. Senon.celebralum fuit 11 iO, ut quidam volunl. Yide

1:

DE RESTAURATION'K ABBATl E
juvenis sentiens tertiam vi*ionem
feria seata snte

S.

MARTI.NT

TORNAC.

126

praedictus

citins

A Fama

liujus perjurii per totam

disseminata regio-

adfuturam,

festum sanoti
et

Lanrentii

rursum mane peccata suaconlessus,

audita missa,
preefa-

nem, etiam ad apostolicam audicntiam delata est per comitem Thcobaldum, Burgundiorum princi-

Dominici rorporis perceptior.c confirmatus,

tum secrctarium cum paucis oralurus ingreditur. cecidisse Nec mora nos extra positi audientes accurriinus, videmusque eum more so'ito clausis cxanimom jacentem. Yix oculis in tcrra velut
:

(.'11111

pem; hujus enim eral ncptis ea quam Radulfus comes dRmiserat, et dedecus rcpulsae eum spectabat, Quam querimoniam cum por nuntios suos auribus papae doposuisset, comitom vinculo anathematis ligavit, ct episcopos ab oflieiis

episcmalibus per

ali-

quarta pars horco tn.nsierat,
lo^ere qua
%

et

ecce audivimus

eum

quod tempus suspendit. Ilac ergo dissensione

inter

dam miracula

sancli Eleutherii,

nobisque

interrogantibus

stupemu?, eum respondere ad plu-

regem atque episcopum Noviomensem comperta, Theodericus proepositus, qni Gunthero

papam

ei

rima,

interquae palara prsedizit quod EcclesiaTor-

successit,

ardens desiderio cum clericis Tornacensi-

nacemis inlra non multum tempus propriura esset episcopum habilura, et prislinam dignitalem receptura. Quce visio et prophetia futuree libertatisnobis
indicia contulerunt.
1

bus ut Ecclesia sua pristinam dignitatem reciperet, domnum Horimannum, qui quondam abbas nostcr
exstitit,

secrele

alloquens, ut

Romam

eat

et

ani-

£3

mum

papac super hac causa caute explorot hortatur.

1-2.

Quo tempore

contigil ut

tom

ecclesia

San-

Domnus Herimannus
lis

favens

eorumprecibusRomam
quas olim Pascha-

ctne Mariae
clerici

Tornaeensis

quam

ex ipsa

dicecesi multi

pergit, Innocenlio papse

litferas,

famosi conversionis gratia

dum

abbate;n

dominum RernarClarevallensem sequerentur. Quorum
de antiqua dignitate Torna-

papa Tornacensibus transmiserat ostendit, totumque rei supra scriptoe ordinem pandit taudcm:

relalione

idem abbas

quo ipse

etiam

liitcras

ab eo accipit,
et

in

quibus

censis Ecclesiae inslructus, etquanta necessitas esset
ut propler infinitam

Tornacenses commonuit,
pra^cepit ut

auctoriiate
et

apostolica
discreto-

multitudinem populi

proprium
s

communicato religiosorum
consilio, remotis

baberet episcopura cdoctus, ex visione adolesceut

rum virorum

dilationibus episco-

sumpia occasione, aggreditur secrele Simonem episcopum proponensque ei periculum tot animarum sub cura sua degenlium, ut Tornaci proprium epi-

pum proprinm
metropolitano
si

religerent, electum

aulem Remensi
;

consecrandum

praasentarent

quod
duce-

ipse nollet perficere, ad

suam praesentiam

scopum ordinari benigne permitteret
Ctus cpiscopus, consensit precibus

dulciter

bor-

rent.

Has

litteras

domnus Herimannus

praesentat

tatur. Prolinus dulci exhortatione abbatis
ejus,

compuneo tamen

Tornacensibus, diem electioni ponimus, et personas
dioecesis

convocamus.

paclo ut de redditu

Tornacensis Ecclesiae pariem

Q

11 4. Iuitoque consilio

cum

religiosis

viris

Absa-

pecuniae in vita sua liceret ei relinere. Sed

Novio-

lonem
electio

abbatem

Sancti

Amandi

virum religiosurn
Protinus
notificatur; sed

menses

clerici

hoc audilo Radulfum Vermanden-

unanimiter nobis in episcopum eligimus.
archiepiscopo Remensi quod non auderet eum
Radulfi comitis timore.

sem

et germanum suum Simonem vendisuum episcopatum dcrogantes, propositum abbaiis per eum cvacuant et evertunt.

adeunt,

disse

ipse dicit
resris

consecrare

pro

et

Undc

necessilate
et

113. Per idem
et

tempus

inter

papam Innocenlium
superioris

cogcnte

compellimur
electus, ut
vir

Romam

remittere,
ire,

ipse

regem Ludovicum
episcopum
et

rilium

Ludovici,
sciii-

quidcm

sapiens, renuit

veritus

cognalosque ejus supra memoratos,
cet

Simonem
lis

(quod poslea accidil) nc

Romana

curia

per pecu-

Radulfum comitem

exorta

est.
est,

Pro qua rex cum comiie Chrislianitale privalus
et in

niam a sententia tlecterelur, sicque verteretur, si repulsam paterelur.
Tornacenses junclo
ostendunt,
et
sibi

sibi in

dedecus

Clerici

aulem

annum

tonti sunt

;

episcopus vero ab

ofhcio

domno Herimanno Romam

episcopali per aliquod lempus suspcnsus.

Papaenim
sui, in

proficiscuntur, lilleras suas proelectione facla papao

clericum

qucmdam, cognatum
arcbiepiscopum
noluit,

cancellarii

Bituncensem
est.

consecravit ; quod
privalus

quia rex concedcre

Cbristianitate

D

ab eo gratissime suscepti de dio in diem exspcclant ejus terminale responsum, cum subito Simon episcopus eos subsecutus adesse nuntiatnr,

Comes vero volens in matrimouium sibicopnlari gcrmanam Alienorce, reginoe Francorum, uxorem suam legilimam de consanguinitalis linea
calumniari ceepit. Sed quia absque judicio canonico

ingressusque

palalium

cum

clericis

suis

papae conqueritur super clericis Tornacensibus, qui
prcciergressi fidelitatem
et

obedicntiam
alterius

quam

sibi

promiserant,
se fecerant.
tia

electionem

cpiscopi

contra

ab ca separari non

valuit, praefalum

Simonem gerfecit

Rcspondet papa a

fidelitate et

obedienut

manum suum
monlum

junclis aliis

duobus episcopis, Lauduper sacralinea
propinfpiilalis

quam

ei

promiserant se eos absolvisse, et

nonsi scilicet aique Silvancctensi,
loslari,

proprium episcopum eligcrent

cis praecepissc, idco-

sic

se

cum

uxore sua coujungi, vicem deberent
ab ease disjunxit,

ut fcedera

malrimonialia abin-

dissolvi.
et

Quo juramento comploto, germanam reginae duxit. Quae
comitis Piclavorum
et
ei

que super his nihil cos deliquisse. Subjunxit quoque domnus Herimannus annuentc sibi papa 11 dicerct clericos Tornacenses nullam contre episcopum Si1

monem
ferre,

accusationem

coram papa

dctulisse, sed ei

ambae fuerunt

filioe

ducis
erant.

utpote nobili viro

et laudabili

bonum testimonium

Aquitanorum

:

quse

etiam

propinquiores

nec pro aliqua malevolentiaalium episcopum

127
elegisse, sed
si

HERMANNI
non
inferioris meriti

S.

MARTINI TORNAC. ABBATIS

128
ejus
palrui sui
filius,

bono

Marlino

A

Theodericus succe<sor
siecularibus

licet

ipse esset, eos

tamen desiderareut mater sua Torna-

Ecclesiae suae ferventissimi
in

amatons

exstiterint,

et

censis Ecclesia pristinsmdignitatem proprii episcopi reciperet
ut
;

satis potentes fuerint,

hoc honore

tantam aulem nccessilatem hujusreicsse,
Tornacensi plusquam DCCCC
el

digni fuerunl, ul per eos lanlum opus
tur
;

consummareso-

cum

in episco;>atu

nam

et hic

honor
isli

alii

repositus erat.
filius

millia populi diversi sexus,

aHatis

conlinerenlur,
teste

Ilo. Curn ergo
roris Theoderiei,

defuncli defuissent,
ei

tamen propter absentiam
scopo,

episcopi,

ipso epi-

nomine Lelbertus,
qui

in praeposi-

mortui esscnt infra decem annos
millia qui

plusquam
oloo

turasuccessit, cujus instinclualiusLelberlus, cogno-

centum

non fuerant consecrati
ibi esse,

de

menio Blandus,

postea

cancellarius,
fuit,

deinde
litleris

manu quam
scopo.
scopi

episcopi, plusquam eliam
aliis

tam homicidio
qui

piaecentor ecclesiae Sanctae .Mariae
abbalis Clarevallensis

cum

criminibus implicatos

non

Romam

petiit,

Eugenio papse

suscepissent poenitenliam criminum suorum ab epi-

Cumque haec etalia mulla in praesentia e])idomnus Herimannusrelulisset, quorumepisconegivit, papa stupefactus eleclionem Tor-

negotium Tornacensis Ecclesiae pandit, utque tandem debito fine opus quod sibi Duus rcservaverat
terminare
poscit.
fl

et

consummare
ei

sludeat, suppliciler cx-

pus

nihil

Volen'e papa

Iilleras

dare,

ul

rursum

naccnsium coiam omnibus confirmavit,

seque enm

perfecturum promisit, ac cardinales qui circum sedebant exhortatus, ut se exinde adjuvarent, de sede
sua surrexit,
et
in

Tornacenses clcctonem episcopi facerent, respondil ille se nunquam hujusmodi litteras laturum, sed si papa sibi consccratum manu sua traderet epi-

secrctarium

cum

eis

iniravit,

legatis nostris

speranlibus causam suam citius tereos

scopum, cum ipso se reversurum, eumque aTornacensibus cum honore debito suscipiendum. Quid
mullis

minandam
detinuit,

plusquam xv diebus pa; a donec domnus Simon quingentis marchis
;

postea

morer ? Instanti

ejus

petiiione

et

constanii
velit

pertinacia

ilexus papa, quaeril ab eo

quem

in

argcnli per curiales distributis graliam
rccepit.

domni papa?

curia suaeligere ;ille ut sapiens

juvenis

consilium

Qui tamen eum

in

secretarium nobis praesen-

suum

in

ore
el

domni papae
quid
sibi

ponil.

Convocat

papa

tibus evocans,

periculo
in

coram cardinalibus praecepit ei sub ordinis sui ut nullam omnino malevohmliam
vel

cardinaies,

super lanto negotio facien-

dum

sit,

consulit.

Venerat lunc forte

Romam Anin

faclo

verbo Tornacensibus ostenderet, qui
Sicque

selmus abbas Sancli Vincentii Laudunensis, qui
ccenobio Sancti Medarch Suessionensis
factus fuerat, sed

praecepto
legatis
dedit,

suo electionem episcopi fecerant.

nionaclms
Vincentii

nostris
in

cum osculo

rcconcilians, liaeras ei

fama
es ,

religionis et probitatis suae

quibus nobis mandavit quod de eleclione
sed

ubique praeconanle a monachis

Saucti

noslra voluntatem non mutassel,

ad prtesens

per consiliumdifferret, donecconvocaloepiscoporum et metropolitanorum conventu quod coeperat confirmaret. Interim autem prcecipiebat ut ci solitam obcdientiam exhiberemus. Sic itaquc legatos nostros
tristes dimittens, et mullis

G

expet lus abbas
i

rdinal.,s.

Qui etiam multis
rexit,
ila

anuis ide n ccenobium laudabiliter

ul

de

nionachis ejus tempore suo in diversis coenobiis de-

cem ahbates

venerabiles exslilerint.

Hic ergo

illis

dicbus pro Ecclesiae suae necessitalibus
niens, et in curia papoe notissimus,

Romam
et

veipso

male loquendi occasio-

nem dans,

primum ab
;

sequcnti anno moriens Ccelestinum ha-

papa nominalur, slalimque a Lelberto
eligitur, et
ct

ejus sociis

buit successorem. Qui infra unius anni spatium de-

papae

consecrandus

praesenlalur

re-

functus, Gerardo cancellario, qui

Lucius dictus

est,

luclatur

conlradicit diceus se

valida infirmitale

apostolicarn

sedem
in

aimisit

;

eo quoque similitcr infra
;

annum

detentum, et de morte polius
sollicitum. Persistit
dientiae vinculo

quara de
sua

episcopatu

defuncto Eugenius succedil

qui primo Ber-

papa

in

senlentia, el

obe-

nardus vocatus,
fuerat, deinde

ccenobio Clarevallensi monachus

coactum Dominica Lcetarc, Jerusaauclorilale
destinat,

ab

Innocenlio

papa

in

monasterio

lem, solemniter consecral, et consecralum
terarunr

Sanctac Anastasiae abbas

Romae ordinatus fuerat.Hic
negotio nostro
p.

ergo

cumab omnibus
et

suarum

cum litnovum paslorem civibus
eos

nobis nuntiarelur avidus pe-

Tornacensibus

et

ab obedientia No-

cuniue non esse, per internunlios de

viomensis episcopi absolvit, utque semper habeant

cdoctus.

quid

cxinde facere

vellet

requisitus,
Clarevaller.-

proprium episcopum aucloritate
mulgavit.
titi.

privilegii sui

pro-

respondit se facturum quidqmd
sis
bii

abbas

inde sibi per litteras manda^et.

Cum

itaque du-

sermones

Regi vero Francorurn

inter nos pro hac

Ludovico, qui
qui ad

etiarn

caina renovarentur,
fuit

eccc subilo Theodericus praqjositus ecclesise Sanctae Mariae infirmitatenimiagravatur, et monacliuslacius
in

dux

Aquitanorum,
in

et

admonilionem

Eugenii papae ad expugnandos inimicos Cbristiaoa
religionis

hoc

camobio moritur, atque ante capilulum

Jerusalenr

expeditionem paravit, de-

esl

precatorias litleias idem

papa misil,

alias

quoque
et civi-

sepultus. Sequenti eliam

anno electus no^ter Absalou

comiti

Flandrensium Theoderieo, necnon
in

abbas Sancti Amandi

vitae

leiminum

fecit

;sicque

bus Tornacensibus,

quibus exorabat ut episcoDei,
et

nobis ostensum est quod

nec ipse, nec

Herberlus
fuit

Morinensis archidiaconus a
ut fieret

Deo
;

praedestinatus
alii

pum, quem ad honorem rum salutem ordinaverat,
concederent esse
ipsi
;

propter anima-

omnes simul beuigne
deinceps
et

Tornacensis episcopus

enim

istud ofli-

et redditus episcopalus

cium scrvabatur. Sed nec Gunterus praepositus, nec

persolverent.

Rex autem cum comite

civi-

ii'J

DK RE3TAURAT10NE ABBATl.E
interveniente religioso
viro

S.

MARTINT TORNAC.

lJll

bus,
teusi

Alviso

Atrebasede

A.

QUOS quosquc hominosquatenus Jenisalem ad lerrarn

episcopo, paucis interpositis dielius papse aupeiiiioni.

quam
e(

Christus suapraesentia sanctifiravit, pergerent,
illos ijui a et

ouit

Sieque novura

episcopum
litteras

in

Bnes

gentibus conculcabantur defen-

poatiticali

recepimus. Alias etiam
in

episcopo
ut

derent,

dilioni

Chrislianorum subderent. Cujus

Novioraensi legavit,
ne vel

quibus eum ezhortabatur

patienter ferret Tornacenses proprium

babere episibi

scopura, et

per se, vel per subjectara

Lu lovicus rcx Francorum et dux Aquitanorum, Conradus quoque Romanorum iraperator, et rex Tculonicorum, junctis sibi nonexhorlatione animati
nullis princi;iibus,

aliquam molestiam inferre praesuraeret. Metrupolitano quoque Remensi et comprovinciali-

personam

ei

eum

multis legionibusChristiano-

rum

illuc

properaverunt.

bus episcopis mandavit qualenus
rent, el in

eum manuteneprae-

quond un abbas noster
ardore
siliens,

Domnus etiam Herimannus cum eisdera principibus glo-

omnibus juvarent, alque ab omni

riosum Uomini Jesu Christi sepulcrum invisere multo

sumptione episcopum Noviomensem desistere monerent, et

cum

eo ad pacem concordarent. Sed idem

Simon mitissimus

homo

erai,

et

malefactoribus
est ut

mala retribuere nesciebat. Dnde faclum

ne-

que verbo, vel facto contra praeceptum papae faquod eliam ad nobilitattm generis cere tentarel
;

anno Dominicsb Incarnationis, ni fallor 147, Jerosolymam religioso cum apparatu ire perrexit. In itinere quid egent, actum quid de eo sil nihii cerii habemus; alii enim pro Christi nomine et proximi dileclione martyrizatum, alii captivum obduclum referunt.
J

sui perlinebat.
lus, et

Sic ergo

Deus ordinasit
eligerentur et

ul

HerberPasclia-

118.

Domno Anselmo
ei

defuncto atque

in

ecelcsia

Absalon Tornaci
Sic

Anselmus
electionem,
Sic

Santlao Mariae anle

majus altare sepulto, Gerardus
successit

Romse con^ecraretur.
lis et

Deus

perraisil ut
iieri

abbas Viilariensis
abbale
noslro

anno Dominicae Ina
tota

Innocenlius Tornaci juberent

carnationis 1149, cujus

temporibus domno Valtero
processioac
scili-

et

Eugenius

Ronne
ut

facerct
et

consecrationem.

defunclo, alque

Dcus disposnit
sili

Gunterus

Thcodericus proepoLetberlus gauderet

saneta? .Mariae et

duobus epis^opis, Toimacensi

laborarent in

eiectione, et

cel et Laudunensi, honorifice antealtare sancti Joaanis Baplistae

de

facta consecratione. Alii crgo

secundura evanel

sepulto,

domnus

Ivo

ei

successit

anno

gelicam sentenliam
labores

laboraverunt,

Letbertus

in

Dominicaj Incarnationis 1160, indictione vni, concur. v, epacta xi.

eorum
Acta

introivit. Alii

seminaverunt, Letberfecit

tus messuit. Bcnedictus Deus qui prospcrum
iter ejus.

est consecralio

scopi

Romae anno
fuit

incarnali

domni Anselmi epiVerbi Dei 1146, quo
ut

Additio alia manuscripta.
119. Ivoni successit

domnus Joannes,

dictus

de
Isti

anno

famcs gravissima,
tritici

ita

Tornaci vendeSicut ergo
proprii

Necin, qui magnae religionis fuisse perhibetur.

relur sextarius

lvi

solidis.

pcr

C

sanclum
sibi

Medardum

dignitatem

episcopi

perdidimus,
etiam per

dum
a

ipse

curam episcopi Tornacensis
metropolitano tenuit,
ita

domnus Milo abbas Marciniensis, quondam monachus Suessionensis, et post abbas ejusdem monasterii sui. Miloni successit domnus
Joanni successit

injunctam

clero et

Joannes, diclus

de Sobrengien

;

Joanni

successit
;

eumdem

libertatem nostram recepimus,

dum Deus
nachum
diclus

proprium nobis paslorem reslitucns moMcdardi
in

domnus Amandus; Amando successit Radulfus Radulfo successit domnus iEgidius, dictus de Cella
;

Sar.cti

episcopum

dedit.

Benein
et

^Egidio successil Simon, dictus Baras
cessit

;

Simoni sucrexil,

Deus qui

tales filios saneto

Medardo imbuenost"nderet,

D. Joannes

Carpentarius
;

;

Joanni successit
potens

dos
filios

tradidit,

pcr

quorum ministerium Christus
divina charismata

D. Jacobus de Insula

hic per
;

mensem

adopiionis

Chrisuis
iEgidius

sibi

Rex

sit

Jacobo successit domnus

Ecclesiam suam sine ruga et
vellet.
1

macula conservare
litteras

de Warnaria ^Egidio successit domnus Theodericus de Parco; Tiieoderico successil dom;

17.

Eodem tempore Eugenius papa

ex-

hortatorias in Galliam direxit,adexhortandum stre-

nus iEgidius h, Muisis prior, septimus anno 1331.

electus abbas decimus

ANNO nOMI.M MCXLVIl

MAURINIACENSIS MONASTERil

CHROMCON
Ab anuo
Ghristi
\

108

usquc ad annura

1147,

quo rex Ludovicus VII
csi,

in

Terram Sanctam

profectus

AUCTORIBUS

TEULFO ET ALIIS EJUSDEM LOCI MONACHIS.
(Ouchesnb Script.rer. Franc,
t.

IV, p. 359, ex bibliotheca viri Parisiensis.)

cl.

Alexandri Pctavii senatoris

LIBER PRIMUS
Cujus
posteri nostri, diabolum
et

major
angelos

pirs

desideralur.

Noveritis, o

A

Medietatem Slripiniacensis ecclesiae dedit nobis, sicut

ejus primordiis hujus Ecclesiae multum invidisse, crebris eam impugnationibus vexavisse, tribulalio-

in

principio dictum est,

Ansellus
tilius

filius

Arenberti, alteram medietatem
childis

Haimo

Sene-

nes s^epe graves concitavisse,
stinguere tcntavisse.

et

penitus

eam ex-

de Firmitate Bauduini, necnon

et

Verruinas.

Sed Dominus, prorcta bonus, navim suam per lioc mare magnum et spaliosum currenlcm, a vertiginibus undarum, a vorlicibus fluctuum, a turbinibus ventorum semper eripuit. Qui etsi quando dormire visus est, tamen lacrymis
precibus servulorura suorum ventis et mari ut conquiescerent
et

Echenvillerum aulem dederunt nobis duo nobiles
viri

Goffredus

et

Isenbardus frater ejus Pilueris
concedentibus

oriundi. Ecclesias de FirmilateBauduini Guido Trossellus
(I)

bujus

loci
,

fidelissimus,
et

uxore sua Adelaide
comite,
et

palre suo

Milone

vice-

pulsatus evigilavit,
imperavit, ei
ut

matre sua vicecomitissa, quae pra?ce-

denle noeto per
se raanu tenere.

tempestatem
tur,

magoam mugna
sua
effecit.

tranquillitas sequere-

somnium viderat ramum oleaginum Nos autcm ab ipsa nudienles somid

gratia

Caveie

ergo,

o

posteri

nium omncs diximus competenter ad
menter
re.
et divinitus

quod cle-

nostri, cavete ab hostibus lam immanibus, qui non transeunt nobis transeuntibus, qui non dormiunt

ab eis nobis tribuebatur pertine-

Ecclesiam de Bovinis et terram et lucum dedenostro,

nobis dormientibus, qui
ricntibus.

non moriuntur, nobis mo-

g

runt nubis duo fratres Goffridus et Bernardus, Helia

Numerositas autem tribulaiionum nostrainvinibil

monacho

eorum consanguineo, eos ad hoc
S. Juliani, ubi

rum

frequentius occasiones accepit ex simultate ab-

animante. Ecclesiam

antea

fuerat

batum et monacborum invicem invidenlium, cem mordentium. Atqui hostis malignus, quo
est

abbatia sanctimonialium, dedit nobis

Emmauricus
filiis

Stampensis oppidanus,

vir egregius,

suis

et

malignius, ex loco vulnus
infert
facilius.

infligit libentius,

quo

uxore concedentibus

:

quam

multi

monachi etiam

mortem

Hostis enim hostem citius

data multa pecunia voluerunt nobis subriperc. Ec-

volens exstinguero, non

manum

non aures aut nares truncat, alias corporis partes impctit, sed cruento
caput a ccrvice rescindit,
el
ita

pedem amputat, non orbes eruit, non
aut

clesiam de Guinevilla dedit nobis Bernodalius nobilissimus de

Firmitatc, et uxor ejus Mathildis, quae

gladio

nobis

fecit

thuribulum argenteum magnum,

et cali-

facile

uno vulnero

cem

omnia membra

occidit. Sic et diabolos congregatio-

nem totam

qurcrens occidere, abbatem a congrega-

tione, quasi caput a corpore, glad o discordise satagil separarc.
tis

Quomodo enim

poterit

corpus animan-

argenteum deauratum, qute et prima fundamina jecit, et in aliquantam altitudiecclesia nem eduxit, et Lisiardus Flandrensis filius eorum, qui nobis vitream majorcm in capitio fccit. Ecclesiara S. Gcrmani priraam partem dedit nobis uoster
similiter
1

vivere

sublato capite V

Hic facio iinem, ne qucm

Ansellus,

secundara
filii

Helias praedictus,
et

tertiam

et

scribendo fatigem.

G

quartam

Albereae Urso

Arnaldus, quintam

illius Milonis de Leherii-Monte, et fratcr rainor Milonis vicecomitis Trecensis. Ludovici Grossi, cap. 8. \ Sugerii Yilain CF. Suge

(\)

Forsan

Blius famosi

133
vel

TEULFl CHRONICON MAUBINIA.CENSE.

LIB.

II.

134

sextam necdiun habebamus lunc quando isla Bcribebamus, sed quandoque nostrara Futuram esse non dubilabamus. Ecclesiara de Bona dedit nobis
Milo Raiuardi filius. Bcclesiara de Serni dedit nobis Bernodalius Potinus. Ecclesiam deVerres dedit nobis Engenulfus. Ecclesiam de Cesiaco Elizabeth do

A

dentcs

locum proficere, cceperunt lacessere, el calnranias quasdam inferre racere. Quorum alii sibi
ita

minaciter expetebant furfuragium,
alii

alii

gallinagiura,

tutamenlura, quod vulgo dicitur
est, aiebat
:

tensaraentum.
illa,

Mea
ista

iste, viaria.

Ille

iietebat
et

isic

et ita

Bauduinura nostrum,

vere nostrum,

Maci, ecclesiam

S.

Ebrulfi

Segoredus. Belouillam
nos largissimus,

tribulabanl vexatione contioua. Ille pro posse

unus
Ilac

deditnobis Herbertus Bornius crga
Bojus

nmltis obsistebat, et nunc

placitando,

nunc pecu-

animam

bcalificet Chrislus. Ecclesias

de Stam-

niamdando, impetus

irruentium

refringebat.

pis veteribus,id est S. Martini, S. Albani, S.

Medesi-

necessitate compulsus, tempore messis totam prope

dardi, dedit nobis rei Philippus, et lilteris regalibus

Belsiam circuibat, obdurata fronte ab omuibus an-

gnato

dalioncm hanc confirmavit, ei Ludovico tilio suo, ut idipsum concederet praecepit. Qui
rogi

Ludovicus, assumplis secum

Emmaurico

Montisfortis

de qua aliquanta conquisita peculyrannidem impetentium Ieniebat, ct terram a consuetudinarns gravaminibus relevabat. Quodam
:

noixam petebal

nia,

domino,

et

Simone Nealphae,

in capitulum

nostrum
.,

messis tempore,

cum nimio

libiarum, surarum

vel

venit, participium beneficiorum
peliil et acccpit,

nostrorum bumiiiter
pater suus nobis

pedum doJore
ire valeret,

laboraret, et

ncquc pede neque equo

donum quod rex
sumptas
ita
in

eo vehiculo (juod vulgo birotum dicitur,

fecerat

coucessit, et

manibus utleraa
patris confirmavit.

cireumferri per Belsiam ad

pclcndam annonam pie
erubescerc
lantae

super altare posuit, et

donnm

fronlosus non erubuit, imo

quam
ei

ccepta

Eceiesiam de Bolrelo dedit nobis Arraudus de
boilo. Villam quao dicilur

Mesuos,

tuli

Cormodo conilla

non perficere maluit.

Homo

devotionis

duinus erga locum hunc

exstitit.

Retribuat

BauDeus
sed

quisivimus, imo non villara, sed desertum. Terra

quae beue, probe, fideliter gessit.
et

Nec solum

illi,

erat sanclimonialium S. Eligii, sed eam redegeratin desertum multiiuJo invasorum, et incursio crebra

omnibus hujus
vel

loci exstructoribus,

provectoribus,

tutoribus,

praedonuro.

Nos autem

abbatissae et

caeteris
et

sancli-

misereatur
diclavi, qui

quocunquc modo substanliatoribus Deus. Mihi quoquu Teubfo, qui haec
nescio
utrurn
aliquid

monialibus data peeunia condigna,
denorainato, concedentibus omnibus

aunuo oensu

unquam

huic

quorum comin

bentia de his expetenda erat, terram praedictam diu

incultam accepiraus

excolendam. Cumque

congregatioue nostra aiiquem lanlo

labori

omni aplum

quoi totam bibliolhecam hanc a Genesi usque ad ultimam Pauli Epistolam, Augustinum de Trinitate Dei, De verbis Domini super Joannem, Moralia Gregorii, et quosdam alios prout
loco profccerim, exceplo

ereremus,

et

nou inveuiremus, Bauduinus ilie.de
feci,

melius potui

emendavi,
ila

et accentibus distinxi.

quo longe supra mentionem
Dasterii,
et

quem

ct

in

mo- G

Qui

j iu praccentor ft^
tcntavi
;

in

dormiiorii

opere

lantum laborasse
immensilate
fratrum

sed

p0 stea vero prioratum regere regere ut dignum foret, partim
incuria,

narravi,

nunc

quoque

adhuc

laboris

ignoranlia, parlim
corporis, sed
haec legeris,

partim infirmitate non
potui.

imperlerritus, ultroneus sese obtulit, et pro

morum, prapediente, non
obtestor
le

Qui

suorum

ulilitate

poudus pene lmporlabile insumpsit.
hujus labores referam, quibus
villae

per

dulcissimura

nomen

Quibus vcrbis

viri

iterum in aedilicalione

laboravit? Crcdo

quod

nec ip&e qui passus est

facile rcferrc posset.

Locum
et

Chrisli, ut affcetu quo poteris Deus natura misericors, misericordiam impendendo miscrator, qui omnium misereris, pre-

Domini mei Jesu
:

dicas

«

diu incultum excoluit. Vopres et tribulos, silices

cor,

miserere
si

Teulfo mi-ericordiae tuae indigno.
tua
a

»

dumos,
tia,

et csetera

rudera terrae visceribus

iuhaeren-

Quod

viscera

me
in

clauseris, et

precem
charitas

nunc aratro, nunc ligonibus, nunc

cseteris ruri-

meam

surda aure transieris,

Deam,

qui

colarum armis eradicavit. Hospites oblatiarios
octoginla inibi congregavit.

pene

est, et in

me

peccabis.

Quidam

viri

impii vi-

PROLOGUS

LIBRI SEGUNDI.

Legiturin libro qni Actus apostoloruminscribitur,
in primitiva Ecclesia et
ita

D eum
cst
:

sibi

parlicipem non

asciscere

in

substantia,
ibi

tantam plebisdevotionem fuisse,
primilias, ut p^st

qui pariiecps esset in gralia. Sic
«

enim

scriptum

populi Ctirisliani iloruisse

Quoiquol possessores agrorum aut

domorum
qua?

acceptam fidem

memo domum,
:

vel

aliquid

suum
essent
r.on-

erant, vendenles afferebant pretia

eorum

vcnet

proprium
illis

possideret

sed jure
:

fraternitdtis

dobant,

et

poncbant ante

pedes

aposiolorum,

omnia eommunia

scihcel ut qui

eodem
religiosi

dislribuobantur umcuique prout opus erat
34, 35).
»

(Act. iv,

sortio religionis tenebantur,

eodcm

consorlio frueviri

Et haoc siquidem consuetudo per quorum-

rentur et vitae. Nefas

enim putabant

dam

qui in Ecclesia rcligiosiores crant, feliccm suc-

13o

TEULFI CHRONICON MAURINIACENSE.

LIB.

II.

136
calcata, post conille

rcssioncm usque ad tcmpora boati Urbani papa el martyris emanavit. Sed vir Dco plcnus, et sangumis
tcstimonio sequens
vidit, vel

A

gemitu dicendum
poreElise scptera

cst, religione

cupiscentias suas efflucrent. Caeterum
millia virorum
sibi

qui

temqui

Agnum,

utili

dispensatione
ut

pro-

reliquit

provisione

dispensavit,
Ecclesiis
a

possessiones
Irade-

non curvaverunt genuasua ante Baal

(/// Iieg. xix,

non venderentur, sed
rentur, quatenus bi

fidelibus

*iui

divino

servitio

mancipati

18; Rom xi, i), quaedamvasa miscricordiyo nostris lemporibus reservavit, viros scilicet bonos et religio.nis

jejuniis et orationibus vacabant, facultates habcrent undc sustentari potuissent. Ab illo igituv tempore

amatores, qui Clnisti pauperlatis et humiliad admiralionem sui imita-

tatis sectatores inultos

usque ad nostram a;tatem terrenis opibus mirabiliter excrevit Ecclesia.

Cum

enim, juxta

vaticinium
.Ethioprin-

lsaiaj (xlv, 14), labor iEgypti et
pise,

negoliatio

lionemque provocaverunt. Alii vero quidam, qui tanium graliae munus non merebantur assequi, ut sumerent psalmum, tympanum dabant, S2minan:es
carnalia ut meterent spiritalia, de
suis

virique sublimes sseculi, videlicet

istius

facultatibus

ad Ecclesiam venirent, tot tantisque pos essionum beneticiis eam per diversa loca tolius hujus
cipes,

at possessionibus novitiis ecclesiis, et quasi Christi

pauperibus libentius erogabant. Inler quos Ansellus

orbis dilaverunt, ul nulla

hominum memoria
Id

nulin-

quidam annis

et consilio

strenuu>, religione

et

fa-

loque

sermonc valeat compivheiidi.

\ero

miliaritale

Flaviacensium monachorum provocalus,
ecclesiam
Stripiniaci, et

tra Gallias per

maxime faclum
rex

est.

Nam

Clodo-

primum quidem
villa illa
tulit,

quae

in

veus, qui primus Francorum

a

beato

Remigio
Chn-

possidebat, monachis

Flaviacensibus
praedium,
in

ob-

Remensium archiepiscopo
slianitatis

baptizatus,
:

tilulo

ac

deinde

Mauriniacease

quo

meruit

insigniri

plurimique post
vel

eum

ecciesia ista in honore sanctae Trinitatis funduti est,
Christi gratia preeeunte, conlulit. Et

re "es
,J

liberalissima

munificentia

Ecclesias

quoniam pe-

fundavere, vel fundatas ab aliis ipsi suis muneribas amplificare studuerunt Proceres vero regni ejus-

ne omnia, quse a fundamento hujus Ecclesiae usque

ad noslra tempora decucurrerunt,
qui juvenis in
ecclesia
ista

a

Teulfo quodam,
in

dem

gratiae

cupientes
viri

fieri

participes aliique

ompro

ntitrilus,

abbatem
apud
libro

nium generum

ad tam celeberrimum opus

monasterii Sanctorum Crispini et

Crispiniani

possibilitale sua tota mentis alacritate cucurrerunt.

Suessonicam urbem promotus
veraciter edita sunt,

est,

superiore
et

Unde

post aliquanto tempore factum
erant,
divitiis

est

ut

palese

eorum

quse

vidimus
necessaria

audi-

quee intra Ecclesiam
et nostri

intumescerent,
sine

vimus pauca vimus

praelibautes, quse

judica-

etiam ordinis professores, quod non

poslerilati transraittere

curavimus.

Explicit prologus.

INCIPIT LIBER
Anno
incarnali Verbi 1108, Philippus rex Franco-

SECUNDUS
adventum
et

G

Salvatoris

exspectat.
electione,
tractantes,

Convenientes
sicul

in

rum apud Miledunum castrum rebus humanis exomptus, juxta
rio Floriaco,

unum
quo
in
in

fratres

de

ecclesiastica

votum quod

et

deliberationem suam monaste-

consueludo
famae

in

honore sancti
est,

Benedicti

super

Teulfum illum, de prologo fccimus menlionem, hominem bonae
requirit,
et satis

fluvium Ligerim situm

honoiifice

tumulatur.

litteratum,

ex pnoratu
usi

Fuit hic vir mirae prudentise, et
qui

erga

istum locum,
et

abbalem. Sed
contumeliis

solita facilitate

suo

tempore
;

coepit, el

benevolentissimus
vidcret abbatiam

dam

eum

afficiunt,

et

promovent eorum quiantequam conConsilio
ta-

munificentissimus

cumque

istam
donis

secrarelur, a

promotione

dejiciunt.

procerum
in

suorum

virorum

Stampensium
altioris ingenii ut

men quorumdam
tatibus

sapientium

acquiescens,
Igitur

volunalia

supra spem excrescere, vir

eam

eorum
diu

et ipse consensit.

aliis

cleemosynam

possideret, emil

eam ab Ebrardo,
Puteoli

sentienlibus,
ris est,

cum de

eligenda

pcrsona,

sicut

rao-

de cujus feodo pendebat, qui dominus

habe-

sentcntia

tilubasset,

tandem Hugoni
primores re-

batur, et Jerusalem proficiscebatur. Successit

autem

cuidam juveni
gionis hujus

satis cleganti, et post

regnum Ludovicus naturse, magnanimus, atque
ci in
filius

ft

ius,

homo

simplicis
prseclarus.

claris

natalibus

oriundo,
praeterea,

in

militia

decreto se supponunt.

Regem

communi qui id omrefcllentes,

Qui in dilectione et amplificalione hujus ecclesise, pj nino fieri electum ut boni palris bonus filius, per omnia deccssorem

prohibuerat, dictis ambiguis

suum

quod in negotio quod inter suum imitalus est, nos et canomcos Slampenses habitum est, quonisi

et

per

illius

ad consecrandum Senones ducunt amicorum interventum rege reconciille

liato,

abbate potiuntur optato. At

nondum

anni

rumdam

consilio deturbalus, aliquantisper aberravit.

circulo completo, contradiceutibus sibi et amicis et
familiaribus, sponte

Regni ejus anno n
sitatum

Rainaldus,

hujus

loci

primus
advercarnis

suam

et

abbatiam

dimitiit,

et

abbas, post innumerabiles prosperitatum et
dimicationcs,

ecclesiam Saucti Juliani prope Turrim

Brunichildis
vitara

viam

universae

sitam sorlitus est, ibique privatam degens

ingreditur, et in capilulo noslro sepultue ulliraum

morabatur duin scriberentur

lnec.

Ea tempeslate

131
nimietate

TEULFI CHRONTCON MAURINTACENSE.
famis tota
Gallia lahorabat,

LIB.

II.

138

sicque

per

A

et

vineas erat,

et

honestati

providens

et utilitati,

septem continuos annos eorum omiimm qua- victui necessana sunt inopia grassata est, ut multos enecaret, innumerabiles eliam locupleles deduceret ad paupericm. Qua de causa omnihus propriis necessi-

multis sibi

contralicentibus, el iode

ad odium pro-

vocatis, obslruxit. Divina

praedicatione populo sibi
instituil,

conciliato,

confratemitaicm

pars ecclesiae cooperta,
fronle
fuit.

et vitiea illa

quam mugna quae
per

et in

tatibus

inteniis,

beneticia

Stampensium, quibus
sustentata
et
est,

navis

ecclesiae

habetur, inter c&'tera

facla

Ecclesia
penilus
xiis

haec

a

fundamento
conlurbatis
loci

defeeerunt,

nimium
et

anab-

omnibus
absentia

hujus
et
aliis

habitaloribus,

Monachi de Sancto Yonio censtim vn solidoDe quo Rainaldus, abbas ante lvonem episcopum, Cartonensem placitum ac-

rum

diu nobis abstulerant.

batis

omnium rerum
monasteriis

penuria.

De-

ceperat

;

et

quia nec interfuerat,ncc legiiime conira-

nique
rent,

cum

ex

personas

expele-

quas non potuissent adipisci, ad ecclesiara Columbensem, cum qua maximam i-ocielatis famihabebant, recurrunt,
et

mandaverat, deciderat a causa. Sed Thoma annitenle, rursus ad rectitudinem monachi revocantur,
et

quod aliquibus novum
rediretur judicatum

fuit,

quateuus

ad

caput

liarilatem

Thomam
est

illum,

causae

est.

Neque enim perpersona. potest qui

de quo superiore libro mentio facia dem juvenem, sed lilleris prapditum,
jure
reposcunt.

aeiate

qui-

sonae negligentia proprium jus ecclesia debet amit-

veluti

quodam

g

tere,

sed

mortua, vel

mutala

Nam

sub abbate Alberto, scholis
ecclesia ha<*

succedit inlra
rere. Ibi
cti

saecularihus

abnegatis, in

monacbum
vilae

canonicum terminum justitiam requimonaehis dencientibus, per Pagauum San-

professus

fueiai, el

Columbis per decennmm
paulo
post
et

Yonii

domiuum,

et

Henricttm, venerabilem

de

clanstrensi, et
est.

litterarum sludio deditus, demoralus

Benediclione

Epiphaniorum dies
fratrum suorum et

regulariter percepta,
totius

magnis
erat, et

Longoponle priorem, pluribus coram positis lestibus.res ad huncfinem dedueta est. ut quod amissum erat condonaretur, et census uno quoque anno redderetur, sicut in
litteris

populi

favonbus excipitur. Satis

amabilis

et affabilis

omnes
in

qui

namque et eum novevenie-

quae de hoc factae suni ple-

nius continetur. Sed de his hactenus.

Eorum vero

rant movebat ad pietatem, qnod
bat, paupertatem. Sic
te, et

tamam

enim et temporis importunitaabbatis abscessione, omnia lemporalia bona de-

quaemagna cura magnisque sumplibus indiguerunt, quoedam dicenda sunt. Ante illius advenium amplissimam terrara, quae Beotivilla diciiur, miles quidam, Herbertus nomine, veniens ad extrema huic ecclesiae dederat. Sed renitente Goff: edo quodam, qui sororem Herberti in conjugio babebat, adhuc
inculla erat.

nihdeorum seu panis.seu vini,seu pecudum, seu aliarum necessariaium erum penitus haberetur. Magnores erat in periculo. Mirare qui legis
perierant, ut
i

haec, et

anliquorum nostrorum lauda constantiam,
tot

qui per
loco

penurias,

per

tot

tnbulationes hoc in

u

Datis igitur viro denariorum librisdeejus, et uxoris

cem, uxori

soion, quae domi h;ibe-

perseveraverunt, et

aedificia

omnia

haec quae

batur, solidis
tot

quadraginta, Vulgrinum iilum, cujus
libro

cernis ex
rex,

pauperum eleemosynis construxerunt. Non non comes, non aliquis magnatum horum aliinstiiuit.

tantaque beneficia

snperiore
islius

c<<mmemo-

rantur excellcnlissimum Ioci

benefactorem,

quid
tate

Thomas autem, miolerabili paupercomperta, primum quidem vehementer expavit,
Sed se
loci

qui aliquautulum a dileclione nostra lepueral, blandis

sermonibus excilavit.
si

et

ad excolendurn terrara
faculias paie-

ac deinde solius fugae remedium co^itans,abscedere
tentavil.

ultra,

dici

potest, quara loci hujus

hujus

monachum recognoscens,
est.

retur, sibi plurima subministravit.
totis

Vulgrinus vero
aedi-

bonorum virorum

consilio refocillatus
suae

Primo
Beatae

msibus rem aggreditur

et

magno sumptu

igitur consecralionis

anno,

in ecclesia

ficia fabricavit,
vit.

carrucas instituit.peculium aggrega-

Mariae Stampis, divinum

sermonem
fecit
et

cujus rei

max-

imam
cum

graliam habebat,

ad populum. Cui vir
consiharius regis,

magniticus

Ansellus, dapifer

mullis nobilibus et castri proceribus, interfuit.
illius

Res eral in augmento dum seriberemus ista, et magnisexistimationibus, ut a panis penuria, quam ab initio omnibus pene annis patiebamur, erueret r.os, pascebat animos nostros. Iisdem fere lemporibus
abbas commonitus
a fratribus, quatenus
in

Qua occasione, familianlale
cessitatibus hujus ecclesiae et
et

percepia, in ne-

solem-

piovidum consiliarium

D

niiate beati Martini quae hiemalis dicilur,

ad eccle-

oplimum auxiliatorem multoiies habuit. Nam Robertum quoque de Ocunvilla, malignum et raptorem hominem, qui maximam partem terrae de Mesuns caluinniabalur, hujus auxiliodepulsavit. In quo sedulilas et

siam Veterum Stamparum
fessoris

in

honore eju-dem con-

rex dederat, praeceptoque firmaverat, pergeret, missamque cantare deberet, acquievit.

dedicaiam,

quam

Philippus

Sed canonicis reclamantibus
repul.-us
et est.

instantia abbiiis laudanda est

vehementer,

atque

rebellantibus,

aegre

Sapienli
feslinan-

qui ncc

noviiale sua, nec paupertaie detentus est.

usus consilio tumultum devitavit,
ter ad

quam

Sed cum nec etiam proprium equum baberet supiT quem asceudeiet, non prius a proposito desiitit

regem

se contulit. Pandit injuriam,

modeste

conqui-niur, libenter exaudilur. Impetrat denique,
Anselli dapiferi frctus auxilio, ul cleiici
palatio iu
rent. Ipse

quam, procenbus
placita

liujus caslri saepius

adunaiis el ad
falsis

Slampis

iu

con

luclis

calumniatorem

a

spebus

unum

congregarenlur, donoqm: con»entirex,

peuitus exueret.

quoque

quod antea nou

fecerat, scri-

Viara tritam atque regalem

quae inter ecclesiam

pto

proprioque

sigillo

donum

conlirmavit.

Cujus

Patrol,

GLXXX.

139

TEULFI CHRONICON MAURINIACENSE.
infra scriplum
est.

LIB.

II.

140

excmplum

de dono ecclequantum ad regiam siarum Velerum Stamparum, poleslatem pertinebat diffinitum est. Caelerum abSic
cipiens,

A

bas ex bonis successibus audendi majora spem conAnsello roediante
regi
in

sidendam,ea videlicet ratione ut canonici prcssentes suas quandiu vixerinl in uace teneanl pr/e.bendas,nisi forte rcmotn omniviolentia Mauriniacensi abbati eas guirpere consentiant. Post obitum vero
singulorum, singulce prcebendce transeant in jus
et

supplicat, ut

ipse

Senonensem archiepiscopum,
clesia,'
illac

cujus dioecesi ec-

dominium Mauriniacensis

abbatis. Salvo

tamen

sunt,

rogaret,

quatenus

eleemosynam

jwe

Senonensis Ecclesiae per omnia, a primii per
ullima. Data Senonis mense
v,

suam

laudaret alque confirmaret. Petitiohe laudata,
et ut

medium usque ad
anno
iv.

Miledunum sequeretur, occurrebat, admonuit. Regeubi ei arcbiepiseopus bat tum Senonensein Ecclesiam Daimbcrtus, vir
auxilium promisit.
se

Januario, indictione

regnante

Ludovico rege
subscripsit.

D/>imbertus archiepiscopus

Ansellus archidiaconus subscripsit. Hato archidia-

seque nobilis alque sapiens, sed qui in dilectione hujus Ecclesiae minime per omnia praedecessorem

conus subscripsit.

Telbaudus archidiaconus sub-

scripsit. Girardus archidiaconus subscripsit.

Bur-

suum Riclierium hominem
tur Regis precibus audilis,

plaoidse mentis

imitare-

chardus archidiaconus subscripsit. Girardus cancellarius scripsit.

primo quidem vehemen-

tissime ccopit obniti.
rebelles episcopis

Monachos impetuosos atquc existere, conquerebatur. Tandem

g

Et

donum quidem

regis et
ita

assensus

pontificis

talter habcnt. Quibus

prospere gestis, abbas ut

procerum inlerventibus atque rationc devictus, clericorum suorum consilium necessarium sibi fore respODdii, et ut abbas ad
vero
regis

multorumque

rem ad unguem deduceret, Romam pergere dispocanonico quodam Carnotensi, Pagano cognomine, homine diti^simo, et hujus loci benefactore,
suil,

eum Senones

veniret indixil. Ipse vero archipresby-

id sibi potius

admon°nte.

Sumptis igilur quae huic
Alberico

terum suum nomine Radulfum, loci hujus amalorem, Slampas misit, qui clericos congregaret, et
si

operi i'.eces>aria sunt,

cum
curia

monacho
per

nostro,

simplice et bono viro, comite etiam Pagano,

Romam

consentirent vel

reclamarent
ille

audiret,

sibique
in

profeetus

esi. Ibi in

Romana

renuntiaret.
clesia

Complevit

jussa,

atque

ec-

sem

et

eo amplius demorans.a bonae

unum menmemonae papa

Beatae Maiiae

clericis

congregatis, simulque

Paschali serundo meruil adipisci et sedis apo>tol cae

coram multis lestibus as^ensum prarbentibus, ipse quod audierat per seipsum ad arcbiepiscopum reporlavit.

tuitionem, et doni

istius

confirmationem. Sed quae
explanata

ad

ecclesias

Veterum Stamparum pertinere videut

Cum maximis

igitur

difficullatibus,

quas

banlur,

sufficienler,
et

arbitror,

sunt.

brevitalis gralia

scribere supersedimus, abbas imet

Crescebat aulem
quae
irj

mulliplicabatur viuea
et

Domini,

petravit ut archiepiscopus dono consenlhvt,

pro-

paupere loco planlata fuerat,

circumjua-

prio privilegio, sicut ecclesiastica requirit consuetudo,

C que

muniret.

Voto

demum

politus,
et

et

donum

de

manu

archiepiscopi

suscepit,

privilegium

palmiies suos extmdebai. Apud Dordinchum, quod regium municipium est, ecclesiam Beaii Petri adtpta est. Apud Snipiniacum Guarsadonius, Ansebi nostri

quod apud nos babetur detulit in haec verha. In nomine Domini. Daimbertus archiepiscopus.
Sciant prcesentes pariter et futuri,quoniam venerabilis fraler abbas Mauriniacensis
,

fundatoris

filius,

qui

Hierusalem prufiillius,

ciscens Clusae jacet, et Adelina soror
claustio nostro sita esl,

quae iu
l soli-

censum plus minus
viariae huic
loci

venobii,

nomine

dorum
runt,
fierent,

et

dimidietalem

ecclesiae

dedetalia

tkomas accedens humiliter ad metropolilanam sedem nostram, cum omni devotione et humilitate
nobis supplicavil, ut ecclesiam de Vetehbus Stampis

Barlholouueo luuc

illius priore, ut

maxime

procuranle.

Apud lirmitalem Bau-

duini ecclesias Bonae. quas Milo dederat et abslule-

in

honore Domini

et

commemorntione

beati

Martini dedicatam petuo possidcndam concederemus, sicut Philippus rex et Ludovicus filius ejus ilidem rex sibi donum fecerant. Eamdem enim ecclesiam ipsi regesMausibi et

successonbus suis per-

riniacensi cmiobio regia largilatejamprius attribuerant, et ut ipsam lurgitionem confirmaremus v os autem illud potius regias nos prects incitabant.
.

D

Dominicum attendentes,

ubi aicitur

:

«
»

Pctite et
religio&i

nos et eas reddidit, et donum amBex quoque Ludovicus dimidietatem decimae pedagii, quod apud Berovillam colligitur, nobis donavit. et x so.idos annui census, quos regi debebamus, pro anima Anselli dapiferi sui condonavit. Nundinas etiam denominaias in festivilate nostra aeslivali incipienles, et tota hebdomada perduraotes, cum mercato ommbusque consuetudinibus regia muniticenliaconlulit. Guido eliam vicecomes Stampenrat,

veniens ad

pliavit.

dabiturvobis, pulsate cl aperictur vobis,
fratris pelitioncm irritam esse

sium,
loci
et

familiarissimus

abbali et amicissimus hujus

nequaquam

susti-

aliam dimidieiatem decimiv supradicti pedagii,

nuimus, sed juxta illud evangelicum, petenti cum ftde, pulsanti cum spe aperuimus : divmis obtutibus placere, et reqiis precibus satisfacere, et fratcnur utilitati providere sub uno opere nos posse
ercdentes. Igitur ad laudem el

decimam molendini quem apud Veleres Slampas habebat, el in Stamparum medio fluvio Calo hospi-

tem uiium valde utilem nobis dedit. Hic siquidem Guido iliius magni llugonis, dommi Puleoli, in cujus
feodo ecclesia
tus
isla

honorem Doniuii,

fun latu esl,

lilius fuit.

Qui sortililiam,

ex consensu et voluntate fratrum, canonicorum scilicet ejusdem ecclesiw, concessimus Mauriniaccnsi, cienobio prcedictam ecclesiam perpetuo pos-

uxorem
sihi

Slarchi,

Siampensium vicecomitis

unde

vicecomitalus accidit,

corum,

et

cum proceres Franmaxime cognali illius conlra regem Lu-

141

TEULFI CHRONICON MAURINIACENSE.
nosiro

LIB.

II.

142

dovicum rehellarent, abbate
insligant»-,

supcr omnes
rt

A

diversa

loca

atquc

redurtum,

cum

diu

dnbitaret
ductus,

.-anum

ct-pit

consihum,
exstitit.

per mulla

quid

ageret,

sceleium suorum enormiiate dsemonis
instinctu

discrnuina rcgi fidelissimus
sione,

Dequa dissenlicet

quia

se

pra?buit

occasio,

ad pree*ens
si

negotium minime pertincre v ideatur, tamen po*terorum cautelam aliquid pradibaverimus,
erit

ad

Iractus, Defandissimoet abominabili Miper omnia genere morlis, quod vulgo murt vocaiur, homint m innocenlem

et violeniissimi

non

noctesuffocavit, et per

fenestram liguese turris,
quasi
si

in

absque ie. Quod
est.

ut

planius

fiat,

ab origine mali

qua vincnlalus erat,
bilem stuporem
videniibus
pallidus
el

ipse M.lo

diffugere

oriendum

voluisset, clanculo projecit
el

Invenlus mane, admira-

Regnante Pbilippo rege, Henricus rex Ang^orum, Guillelmi, qui Nortlimannorum filius iliius magni

inenarrabilem

dolorem cunclis

audientibus incussit. Tnidilor aulem
t-t

comes Anglia regnum vi miblari acquisierat, Roberlum fratrem suum de Hierosolymis regressum
1

efiectus,

trementibus labiis

cum

f^cie

bello
illius

cepit,

et

eo

io

vinculis tradito,

comitaium
collatera-

infernalem conscienliam signis exterioribus manifestissime demonstrans, divinojuel

tormenlum animi
suae

regno suo

sociavit.

Ludovicus rex designatus,
gererentur as-ensit,
et

dicio

destructionis

ad

feslinationem,

corpus

et adliuc

adolescens,

quorumdam suoium
ut talia
sibi

lium consilio decepUis,
paire sapienle viro

B

apud Longum pontem, quod re * ulare coenobium, et antecessorum Milonis eleepermisit asportari, et

contradicente,

malum

mosyna

erat, sepeliri.

Fama

dicto citius pervolante,

quod postea accidit spiritu pi aesago sibi praedicente. Fuil auttm Htnricus ille in diviliis, et in regimii is sapientia, omnibus pene sui temporis principibus
incomparabilis.

ex vicinis oppitlis,

villis

atque municipiis confiuit
et sceleris

omnis sexus. Miraniur omnes,

inauditi

Habcbat

eliam

ex sorore nepotem
Ble-

novitate perculsi lacrymas fundunt uberrimas, el ad aelbera clamorem sustollunl. Advolat et rex Ludo-

Theobaldum nomine, comitem Carnotensium,
cianim. Qui

virus a Luteiia civilate,

quae

Parisius appellatur,
jirose-

sensium. Meldensium, aliarumque multarum provin-

procerum ac miltum maxima muliitudine
quenie.

comes

palalinus,

et

inlra

Franciam

Quo

viso atque lacrymante, fletus, dolores,
et

secundus a

rege, diviliis et nobilitate

tumefact.is

gemitus multiplicantur.

immensis clamoribus nb

ab adolescentiasua velut haereditario bellorum jure

regem Ludovicum

ccepit infestare. Cujus

occasione

decebat, in claustro decentissime sepulto, ferveniibus animis et

omnibus

vindicta requiritur. Viro, sicui

scandali lota Francia bellis accensa est,
utriusque partis id volentibus, el animos

proceribus

ad 0'lium inflanimant>bus. Inler
ciago. velut
con-iliis et

amborum quosHugo de Cre-

impeiu concitato concurritur communiter ad arma, et castrum Gumel, quod vicinum erat, divina eos
ducente
providenlia,

invadunt
occupat,
suis,

et

capiunt.

Terror

borum omnium malorum fomts, impiis facinoribus alios anteibai. Vir audax et
cujusvis

q

veh,

'

mens Hugnnem

anathematizatur ab
in se.

omnibus, relinquitur a

stupet

et
Fi.t

testi-

manu
rei,

promjiius, simulalor et dissimulator

monio

conscienliae ligatus, vires amitlit.

mira

oppressor

pauperum,
lr.

el
let

agricolaium cupidus

atque laetissima mulalio rerum.

Nam cum

traditor

inteiemptor,

quiomnia ve
[f.

uno momfnto
in

et

faciini-

nora

el flagiiia

nsvoUre. Hic irrecont

iliabilis

micis regiis

inimicus regis, vel

amicis regiis]

de morte Milonis se duellio purgare cogeretur in curia Amaurici de Monhforti, post palatinos comilesin provincia ista viri excellentissimi, cujus et

omnia quae poterat circumquaquc vastabat. Fiuuthumiuura cacdes, iuier quos et Ansellus regis dapifer apud Puteolum caslrum interfectus est. Omnibus conturbatis, regnum aliquantulum tiiubavit, donec respcxit ex alto qui cuncta disponit aba-temo, etimpium Hugonem j)ecvelut ministtr diabob furebat, et
catis

Hugo filiamparvulam desponsaverat, derelictus ab eo, in quospem singularem habebit, bellidiscrimen ingredi non ausus est. Sed convictus et coram
ipse

exigentibus
rebus

taliter

permisit illaqueari, ui et

pax

humanis
de

redderelur, et
posieritati

exemplum caIpse

vendae

traditionis

relinqueretur.

omnibus culpam protiiens, ad pedes regis se proslravil veniam po>tulavit, terram suam in manu illil,s flimisit et monaclnlem habitum illico induit. Rex An o lise et comes Theobaldus, velut amisso stimul ° u0 Ludovicum regem exagitabant, obstupe*cunt et pacem expeiunt. Quid plura?Posi horrii .

f

l

nam.jueMiloi.em

Montelihenco, opiimao indolis

D

flarn

bellorurn tempeslatem pacis serenitas

arrisit,

et strenuis.-irnum in

cognatum

armis juvenem, dominiim^uum, suum, tradiiione cepil, et capium com-

regibus pacificaiis,

comiteque.

Tuuc misericordia

pedibusque ligalum carcerali cuslodiae mancipavit. Sed juxta divinum oraculum, cecidit in foveam

Dei superFianciam respiciens, perfectissimam concordiam inter eos misit,et capitese htionis exstinclo, quietis^ecuritasagricolarum pectnra laelificavit. His ad posterorumet notiliam et caulelam veraciter et
breviter
excursis, ad ea

quam

ipse paravit

;

ei

unde

sibi

partam victoriam

atque gloriam, re^ique tlamnum inlolerabile crede-

quorum

gratia inccepimus,

gaudium exorium e^t incredibile, sibi vero detrimenium atque jierjxtuum dedecus, Domino pro meritis ei digna reddenle. Nam cum eum
bat, inde regi
in

siylus dirigendus est.

Annolncarnalionis Dominicne 1119 papa Romanus Gelasius II, qui el Joanue* Gaitanus, primoordinaiionis suae

vinculis

dmlius relineie non posset,

redimere

anno

ab FJrbe causis

em 'rgentibus
est, allabitur.

vero atque dimitlere non auderet, quoniam illum
sibi

egressus est, et per mariiima loca cymba jiorlalus
Massiliae, quse

acriorem hostem futurum timeret, ductum per

una

civitas

Galliarum

143
Ilic

TEULFI
liiicrarum
Ri

CUROMCON MAURLMACKNSE.

LIB.

If.

144

ab adolescentia sua nulritusin palatio, induslria
scienlia

A

et

excellenlissime

roborHius,

batar. Qui ambocanonici Siarr.penses erant, el deo canomcos quanium poleranl in bac cau-a suslc-Dla-

apud
in

rnim metropoliroregniconciliumdisponebat,

bant.

His ju*titiae

causam

opprimenlibus,

el

cor

quo se magna dispositurum crcdebat. Sed di\ino, judicio, quod occullum, nunquam tamen injuslum
est, aliter

regis cverlentibus,

cum ad dominum papam
et

noster

abbascontra votum mitleretur, quia regis non poterat,

disponente, praeventus aegriiudine gravis-

reginae confugit ad auxilium,

postulalis

et

sima, Cluniaco, quod super omnia monasleria iunc

impetratis
puit.

deprecatoriis

litleris,

securus

iter arri-

temporis

et religione

et divitiis eftulgebat,

se fecit

Cum

ergo dominurn

portari. lhique deficiens, el carnis vinculis absolulus, sicut deci bal

niae reperissent, ei ea

papam in partibus Alverquorum gratia legatio facta
adjiitus,

amiiuum sacerdotem,

honorifice

luerat convenienler definissent, abbasnoiitiam curiae

sepultus esl. Erat aut.m inter summum sacerdolem et regem Teutonicoium, qui per Karoh Magniregis

adcpius,

el

Cononis piecibus

ad

munimen-

tum suaepartis pnvilegium,
scriplum
e*t,

cujus

exemplar infra
hujns
privi-

Francorum successionem patricius Romanorum
gravissima
et abbatum et inveterata

erat,

impelravit ei asporlavit.

de invesliiuris poniificum

Vei •umlamen abbas in
tgii

acquisitione

dissensio,

quae per

quadragmta

et

eo

vehcmenlissime quidem laudabilis,

sed inopi-

Romanam sedem lurbaverat, et amplius annos omncs ferme tolius Lalimtatis Eccle^ias fatigaveRex eliam Rurdinum quemdam Uracareusem rat.
archiepiscopum,
litteralum
et

3

,

ia i

magnoque

r.

t

sper

exsuliavit,

pletusgaudio, pueriliter aliquanet sicut opoi tebat usquequo

necessilas exposceretsuae defensionis baculum
celavit, sed ill.co

non
qui-

curialem

et

elo-

maeifestando ac propalando

qucntem virum, Roma? pseudopapam subrogaverat, et railitaribus

buslibet quoil acciderat,

gravi^simum

el

pene im-

armis intrusum ad propria rever-

porlabile sibi seandalum gentravit. Canonici

nampercciri

tens in sede rebquerat.

Qui postea a domino

papa

que Slampenses cum auribus attonitis
pisseni, ecclesiam

talia

apud Sulriam vi captus, el per duclus, apud Caveam, quod districlissimum stenum super Salernam silumest, monachus
Calixio
II

Romam
mouaeffectus

suam

a fundamentis
el

erulum

putaverunt,
vociterantes,

et

discurrentes,

vim

se

perpessos
regalis,

ad

auxilium Algriui

clerici

et incaveatus est.

Iiigitur

qui

cum Gtdasio veneducti,

canonici

militaris,

homiuis
regis
et

animalis,

domnique

rant,

quasi

praesago

spirilu

Urbe

discesfcissent,
et

cum

his qui

antequam ab Romae remauebant
acceperant
;

Stephani oaucellarii
runt,

a

secrelis confugi -

cons lium,
partibus

ab his assensum
eligendr

ul si,
ipsiiri

quodeveuit, papa rebus humanis excessis.-et,
noslris

aulamque regiam querimoniis innumerabilibus replevei unt. Istis porro tamen lortissimis interventoribus.providentia quorum consilium regis regniq ue

pontificem

putestatem

dispositioeo

tenijiore

potius

fereb*»!i!r

quam

habuissent.
caeterique

Eo Romani cum maxima poniificum atque
vero mortuo sepultoque, cardinales
inibi confluxerat,

procerum mullitudine quae
in

statim

verborum illaqueationibus adductnm, muneribus quoque conductum, suae parlis patronum ac defensorem regern effiregebatur, precibus et
assuelis
ciunt. Cujus
in privato

ecdem loco Widonem Viennensem archiepiscopum, strenuum et incomparabiliter genere nouilem
el pontificalibus
rei

ope

relevali,

apud Miledunum

quodam

colloquio,

quod

rex

castrum idem cum

virum, eligunt,

induunt insigmbus:
aliis,

quibusdam
faciunt.

suis episcopis habebat, ipso

rege prolo-

quibusdam tamen ob
tur,

novitalem,

ut fereba-

culoie arciiiepiscopo Senonensi de abbate

clamorem
atque
li-

ob invidiam murmurantibus, et aliter semientibu-. Hic Viennae reversus, rebusque dispositis per
Gallias

Abbale absente, clamor
,

facilius

transitum
celebr.to

faciens,

Tolosae

secundo

concilio,

primo, Remis Rornam cum maximo

nemiue contradicente, quanto monachorum elevatur, lanlo causadeimpoiiunitas
bentius excipitm
et

priimtur. Diriguntur exinde nobis ab archiepiscopo
liti

Ruidinoque capto, lyranni voluntatem cathedram summi ponlicontia
tripudio sicut decebat inlravit,
ficatus
illius

erae

graves alque tonantes, quae velut invasioni-

bus obvient, donec

Romanus

pontifex sicul exspec-

obtinuit.

Inter
litulos,

caeteros

quoque
illius

nobililatis

tabatur advenial qui

regis precibus victus, privile-

maximos

proucplim ejus
per

Ludovicus

gium
-D

ipse per se rescindat. His imparatis tumullibus

rex conjugem babebat. Qui diguilali
dens,

congauIVtro

a bbas exterrilus,
auxilium, dehinc

pr-mum quidem ad Dei
litteris

confugit

cum nuper

electus esset,

tt

Alverniam

archiepiscopalibus

per

lit-

transiret pro

quibusdam

sibi r^ce.-sariis,

cum

teras ip-e respondit.
gotii

Seriem quarum, ut
habeatur,

hujus ne-

Belvacensi episcofio, ct
et aposlolicae

domno Conone

1'rasnestino
loci

notitia

plenior

huic operi subler

sedis legato,

Thomam

hujus

ab-

intexere decrevimus.

batem primum responsalem ad
Cseterum
ea
teropeslate
inter

eum
nos et

transmisit.

Domino venerando,
Patri D.
Tliomtis

et

in

Christo dilectisshno

canonicos

Dei gratia Senonensium archiepiscopo,

Slampenses fcedissima
lieudis

et lui bulentissima

de

sepc-

corporibus

quaesiio

versabatur.

Fovebat
regalis

eorum
lialcr,

partes Algrinus quidam palatinus et
et

clencus,
el

Siepnanus cancellarius Anselli
privalissimus regis

dapiferi

considarius,

cujus

lune ttmporis arbilrio

regnum Francorum dispone-

Vauiiniaeensium minister indignus salutem et debitam obedientiam. Legimus in litteris vestrisptod apud Miledunum eanonici Stampcnses denobis gravissime conquesti sunt. yuoniamecclesiiun Ucaiiv Mariec et redditus canonicorum uuantumin nobisest, ut aiunt t omnino annullare sata~ gimus, et sepulturam loci ipsius tam ad nos cx

,

U5
terminos
causi vcl

TITLFI CIIRONICON MAURINTACKNSE.

LIIJ.

II.

146

parte contraximut, eteHantparochice ipsius ecclesioe

A tendit,
[nterea

et

cum

rationis

ostensione,
regis

tum cujusdam
iram
miiigavit.

occup tvimus.

Scnsimus ctiam patarKV

moderaiionis

di-pensaiione

corrcctionis nerba.

qwv Hcet graviora tintquam rel persona mea promeruissct, reversu tamen

rerum dispositor, qui comprehendit sapienpauperis Ecclesiee

tes in astutia sua, raoresolitosuse

ad me, cogitare studui, quod j)cenitcnlitr locum in Erclesia ta.etm, catpique ruminare quod ju.vta

tribulationera respexit, ct

miliatum, quod qualiier

regem aliquantisper husit factum, aliis dicendum
Andegavensium,
nostris

Salomoncm, « Ycrba sapintium sunt quasi clavi in altum de/ixi(Eccle. m, » Scribitur ct infra,puto adconsiliumdandum,non ad inriitiendum terrorcm regem L.huic clamori n l c r I uissc ,tjui favel omnimodo
1 1

reliquimus, hoc aliter tractaro coegit. Porro Tolosic

1.

celebrato

ooncilio,

Pictavorum,
peragratis, in

,

Turonorum

finibus

parlibus

i

domini papae jam nuntiabatur advenlus. Conoetiam
Prsenestimus episcopus, apo^tolica? sedis legatus, de

p vrtibusr.lericorum,et dctcst itur et

improbat graoes

etintolerabiles impetut

monachorum. Movemurque

quo

et

superius fecimus mentiouem,

quem Rernim
apud
dedi-

ut in hac c tusa ita n»s dcincepshabcamus, nc forte

necessaria dispositurum
ei rediens,

papa prsnmiserat, obviam
familiaritatem,
consiliis

supcr his
tabile

pauloante tetigistis,regisodium imporincurramus. A<l htvc nostra est ha'c responsio
qv.iv

ob solitam abbatis

nos hospilium sumpsit. Cujus
r>

abbas ani-

brevis,

Primum iuidem, quod

canonici, sprcta Seno-

matus, ut a domino papa ecclesiam
cari fecisset, iier

nostram

nensis Ecciesice auctorilate. ai saecularem curiam

cum

eo disposuit.
libro

fugiwit,rcgcm pccuniacontra privilegium Romaniv Ecclesias conducunt, contra canones faciunt. Deinde
mcndacitcr et impie dicunt sepulturam
lociillius nos

videatur
est
in

absurdum quia
erat, postea
:

Quod ne alicui supciore narratum
loco

oratorium fuisse dcdicatum, sciat altare de

quo tunc

ex parte contraxisse, purochitvterminos occupasse. Siltil enim horum facimns. Scirnus narnque quam
detcsltibilc

sentenlia est
secretur.
clesiae
»

«

Si

motum fuisse, et canonica aliare motum fuerit, denuo contabernaculum, quod
vocatur,
ec-

Exterius etiam
a

malum

sitaccipere sepulturam,et divinaerulitione. et paupcrumoppres-

navis

populo

consummalionis

rum Scripturarum

perfectionem acceperat. Sed
nissent, et

sione, quos in vicinia ?iostra, et

sohim in

dicecesi

cum Aurelianis advedominum papam perCarnotum iler diridigrediens
a

vestra videmusadsepulcra mortuorum plorare magis amiss>onesbonorumqua>ncorporadefunctorum.Juxta vero antiquam Ecclcsiarumconsuctudi»cm,juxta veslram institulionem (neque enim adhuc Homance

gert percepissent, imperacto negotio
sociis

abbas revertitur. At

cum regem Ludovicttm

dignit itisprivilcgium

nominamus sciatisnon t-tamsic

bularc

et

ambulassc.Quodsi inaliquo foretexcessurn>
inaniter

debuissemabilliscanonicepulsari, non
et de nuliis

G

cum exercitu revertentem Carnotum adventusse, urbisque partem papa cognovisset concremas>e, mutato consilio per Slampas transiturus, Aurelianis improvisus advenit. Abbas aulem, re tam su bito stupefactus eventu, cum quid ageret
dc Norlhmannia
j

adhuc coram episcopis exclaniari.Oeterum, pace vestra dixerim, vcstrum esset, si vestrce
paternltati placuisset, contra latratus eorum,r/uise

diu dubitasset, divino reor

provocatus

instinctu (a

putant amitt

'rc (juidtjuid

nobis datur a fidelibus ba:

culuin defensionis opponere

tum propterparvulam

ac novitiam Mauriniacenscm Ecclesiam, quce vestra
est, et

a vestro decessore pvv mcmorice R. fundata,

talibus iniliiscxcrevit;tumijuiaper

privatum

actide-

Domino enim gressus hominis diriguntur \Prov xx, 24] ), regem de Carnoto Stampas die alio reversum praeceps adiit, preces fundit, ut litterarum prasvenlione papam rogaret, quatenus Mauriniacensem ecclesiam ipse dedicaret. NeC mora, precibus exauditis, cum Hugone monacho, nostro tunc secretario, legatus regius cum Iilteris Aurelianis summa

lissimum vobis lcgatum eorum laqucos pneveniens

cum

festinatione

dirigitur.

Lilteiae

aperiunlur,
fieri

mandaveram, quod
pastoris el
el illius

vcstro tolares penderet arbitrio.
?

consilium
postulatio

cum cardinalibus
iegis

accipitur, debere

De rcgcpostrernoquid dicam

Didici praeccpioprimi

aiijudicatur.
festinalionis

Quo

renuntiato, dici

Deum

timereet rcgem honorificare Satis
ha'>c mus praeter
si dici

non potest quantae
niter et

inquieludo

ethabuimus el

commu-

hoc ncgolium
arliculo
fj

familiaritatem, et in multis,
sarii
liis,

abbatem

et

nos omnes brevissimi temporis
scilicet

fasest,eineces-

juimus. Sed quibus multotiesabducatur consivos qui tolius vestrce regionis caput cslis,expe-

deprehensos, duobus

tantummodo

diebus mediantibus,
poiilifice

exagitavit.

C;cterum

summo
palatio
et

rimento aliquando didicistis .Sed ne multis imm<>rcr limeant eumqui divitiis et deliciis suffocantur,vcl ad
utilitatemproximorumecclesiasttcishonoribusoccupantur.
>ni

summa cum

reverenlia Stampis in

suscepto, clericis Stampensibus

murmurantibus
qui

detrahenlibus nobis,

inunicus

homo

superse-

Sam

nos Christi paupercs sumus. Vulgare,

minat zizania, per
tio

quemdam Stephanum

de Veson-

domine,

provcrbium

est

:

«

Nudus

honu non

crudelissimum ct avarissimum
papaj

hominem, domiprivata

polesl exspoliari.»yemo tirnet amiltere quodappetit

nique

camerarium, consilio cujus

spontesua deserere. Ulverilatem vobis pandarn, ante

curia regebatur, totum boni hujusoperis incoeptum

moriparatussum quzm contra privilegium aliqaid
facere. Valete.

pene dissipavit. Porro abbas mortuurn se judicans,
si

tam coeleste munus velut a manibus
domini papae cardinales

eripeiv.tur,

Haec

ad archiepiscopum.

Ad

regem vero per
ei,

in prsesentia

congregavit,
et

seipsum, quia familiarissimus erat

velociter

te-

cum

rege,

cum

rcgina preces multiplicavit,

tan-

147
dern

TEULFI CHRONICON MAURLNIACENSE.
quod
postulabal
firmiter

— LIB.

II.

148
ipsi

impetravit.
nostris
et

Quid
Exsur-

A

rum amicitiam abbas

retinere voluisset,

pri-

gaudium inaesiimabile amicorum D08t<*orum pectoribus
plura ?

ommum
Smnoslri

vilegium qnod habi«bat discinderet. Ast
sua fortior seeunorque
factus abbas,

pauperlate
paucis

infunditur.

pro

rexitenim Deus,

et dissipali sunt inimici

ejus.

U-mpore peroratis, landem se magis mori fore paratiorem

pib.it Algrinus. et
sicui

omnes

invidi

et

inimici

quam

facere

postulata

respondit.

Papam,
inprae-

fumus

deficiunt a facie Dei.

arcbiepiscopum
ec-

suum, curiamque Romanam
se

Anno
lixlo

igitur inearnali Verbi il'20 dedicala est

sentiarum esse, judicium
gere. Veritate

nequaquam
hanc

subterfunoiitia

clesia Mauriniacensis ccenobii

a

domino

pnpa Caet

quippe

subnixus

cardinales

secundo, vNon. Oclobris,
reverentia,
in

cum maximo bonosanctae
Trinitatis

serviiiisque paraverut, etcontra

importunilaarmaver.it.

re et

bonore

tem

justitiae

suaeque

parus
rex. et

defensores

sanctae crucis, ac bettse
el

semperque

virginis Mariae,
et

Ad
ces,

illum vero

locum

regina a

domino papa
atque
pontili-

beatorum apo>tolorura Petri

et Pauli,

omnium

discessuri, valeque facturi, pioceres

sanclorum Dei. Inter eas venerabiles personas quae
huic sancUe dcdicalioni
fuerunt
ac

mullaeque personae confluxerant.
et

Pertraclalis

adfuerunt,

venerabiliores

siquidem ibidem plurimis negotiis,
sente, ac
si

abbate praere-

Cono Praenestinus episcopus,totiusFranciee,
Alamanniae,
ac

quisquam

ei

obvius esset, paraio

Teulonia?,

Saxoniae

legatus

;

g

spondere, de

juslitia diffisi

Boso de

tilulo S. Anasiasiae tolius
el
ii

Hispaniae legatus,

dicium
igitur a

penilus

canomci tacuerunt, etjuAccepla ingredi subterfugen.nt.
et

cujus ope

dnslria Majorica iusula et

Csesarau-

domino papa

ab omnibus cardinalibus

giihta. nobilishima

Hispanorum

civitas, subaota est;

cum
qui

benevolenlia licentia,

domnus abbasper regcm,
domi securus

Tostanus

Eboiacensis

archiepiscopus,

Gaufridus

Castello-Nautonis erat, indeque

Carnotensis episcopus, Galo S. Pauli

episcopus

de

ingreditur.
blicatus
bilis in

Britannia.Beruerius abtms S. Florentinide Bonavalle,

Verumtamen Algrinus juratus atque puhostis monachorum, fervidus alque infringisuis,

Stephanus abbas S. Joannis de Valeia, mullique personae. Rex etiam alii sapiemes viri, et opiimae

exsecutiombus
nequiliaeque

assumpiis secum canosuae

nicis duobus,

Simone cantore, atque Pbilippo,
comitibus,

Francorum Ludovicus, et Adelais uxor ejus, et Wilermus dapifer, qui senescallus appellatur. Stephanus quoquecancellarius
lio tota

fraudis

cum quibusdara
falsitalis

regiis mandalis

domnum papam

Senonesinsequiiur.

frater ejus. cujus consi-

Exbinc quod iuaestimabilis manitalis atque
fuit,

Francia regebatur.

Emmauricus de Montealii

contra nostrum

privilegium

contrariam sengarrie-

forii,

Guido deGualardone, multique
ct.

Francorum
in

tentiam privilegium continens asporlasse se
runl. Crediderunt

procores

nobiles viri.

tamen

et

obUupueruni

Annua quoque peccatorum remissione
tionis anniversario

dedicaet

rimijsed

divinae

dispositionis

ordinaiione

quampluodium

constituta

regio

Stampensis,

totius populi

procerumque
si

Stampens

um omnium
ab

sublimataet
qui venil ab

la'lificata est.

Spiritus vero

vehemens,

imponabile,

regis defensio
et

non

obviasset, sibi
judicantui*

Aquione,

freqnenlissimis exhalationi-

generaverunt Impii

sceleratissimi

bus

Deo propitio illam non exsufflavit. Celebrato namque Remis maximo generalissimoque Concilio, domnus papa cum omui coniitalu suo Burgundiam ingressurus, Roin

hanc

domum

insufflavit,

sed

omnibus,

anathemaiizanlur

quibusdam

mamque
ratione

profecturus, de Parisius

Corbolium adve-

nerat. Ibi canonici Stampenses,
illius
et

quoniam

in

procu-

Stamparum papam pro talibus invesligandis legatus emittitur. Ab abbate vero ad domnum Grisogonum domini papa? cancellarium pro hac eadem causa in haec eadem verba epistola transmittitur
:

ab omnibus. Igitur a primoribus ad dominum

partem miltebant,
nobis obloquendi,
ipsi

inventa occasione
papae de abbate,

Grisogono

snnrtce

Dei

Romancc

Ecrlesice

diacono

loquendi,

cnrilinali ac biblioihecario,

Tfwmas Maurinia< ensium
Stampcnsiuin
sibi

de monachi> clamorern faciunt, suorum parochiano-

abbas salulem.

Cum

audissem feyatttm

rum corpora
conquerentes.

sibi

violenier auferri, et

alia

multa
cjus

procerum pergerr ad dominum pa^am, commisi
litteras. in quibus et vos salutarem, teorum

quoe non oportet dici,

de novo maximc privilegio

huctenus

Ipse etium

papa abbati

sibi

ob

inauditorum malorum, quo? circa nos aguntur,

pauca

reverentiam

apud Milidunum obvianti querimonias
ritio venlilaretur, invi-

D

vu bis intimarcm

Confisus de pr-missa mtki amicitia

corum
tavit.

narravit, et ut se pramararet, quatenus de ta-

vestra, imodi- ea charitate,

qn& nos

>u6 capite

uno

in
<li-

libus ante

ip-um placitaiido

corpore uuo facit vnum,quod
lijaiis. et

et jttsta rt

cnnonica

Rursus poenae, rursus curae, rursus

timoris

ad ea

corrigendn, qutr dignitatem
sauciant,

ntnctit

laborisque lumultus oriunlur. Clerici

lalrabant, rez
a

Romana'

Ecrlesiw

consilinm

proebeatis.

eorum partcs

fovebat,

domnus Stephanus

rege

Fecissem id libentius per me, sed mullis ex
retentus sum,
rit

cnusis

secundus intabat, Algrinus furebat. In itinere quoque, quo dic sequente Ferranas, quae regabs abbatia

spemns
se,

et coiifitlens

in

eo qui non

dese-

sprrantrs in

ros in vestra

prosprriiate devolius

est, tendebant,

domnus Stephanus

aperlissime in
cxivii
;

etoflicosius aliquando
in

mr visurum. Cnnonici quidam
cnnonici dicendi
stint,

contentionem atque certamen contra abbaicm
terrores, minas, verbera potius quara
plicavit.

vldnia nostra,

si

tamrn

qui

verba mulii-

irregnhtriter et turpiier vivunt, qui in

templn Dei copicebendis suis

Ad

baec illius
si

complicumque
regis,
si

suorum

tota

lumbas

et

vendunt

et

emunt,

qui

de

nitebatur intentio, ut

collateralium suo-

filios sttos

haredes faciunt. qui de baptismate pretium

149
de morfuis
tis

TBDLFl CHRONICON MAUBINIACENSE.
sepulturam
violenter e.rigunt,

— LIB.

II.

150

dum A medicinam
ijiui'

in

partibusnostrisjudicium subterfugcrunt,

se

Miscrcaturanimarumearum petierint adjuvari, et non poterint adipisci.
provideat.
t

et in discessione vestra

ad au.rilia

quorumdam,
et

qui

in Ecclesia illa

et

reddituum
Ilis

facinorum
lurbatur ct
in
aliis
id

Misereatur pauperis ecclesiiv, quam i isc propria manu dedicavit ; ad cujus oppressLinem, imo des-

purticipes sunt, confugerunt.

inlervenloribus,

truitionemjalesmachinas diabolus fabricavit.
Legatus a Tarlona
Italiae

Yale.

quorum

consiliis regnttm

Francorum

civitate

regressus,

a

turpatur, simpliees aures regis sieut et

(lommo papa

lilleras detulil, in

quibus

privilegiura
;

multis deceperuttt, et a domino nustro,
credi potest, privilegiiim,

si

tamen

QOOtra pnvilegium

nunquam

se fecisse dixit
et

et si

quod

tiusqunm

ct nuii-

quid quaestionis inter monachos
ivtur.

canonieos habeper^erent in-

quamauditum fuit,latenter(non audeoeuim
qualiter ipsi dicttnt) cxlcrscrtint.
Dci el veslro auxilio

dicere
et

ad

domnum Cononem,
illis

qui noslris adhuc in

Has insidias

pariibus vicarius ejus moiabatur, ut
dixit. Sic

me pulaveram prwvenisse. Sed,
via liominis in iiiauu ejus.

delicieutibus fraudulenta? subreplionis

ut

uideo.

non

est

nec

ars deperiit, et 1'abrica, quae falsitaiis

viri est

ul

dirigat gressus suos.

A Domino enim
13

habuit,

evanuit.

fundamimtum quoniam innumerabiles in Sed

grcssus hominis diriguntur (l'rov.x\,2i). Ipsivero,

quod ad ignominiam domini nostii papcs sanclceque Homatve Eccle^iie pertinet, privVegium contra privilegium sc habere garrientes. solito nequiures
effecti sunt.

hac causa minutias narrationum nobis occurrunt, et decrevimus, diffusiorem atque brevilali servire
dili^enlierem rei hujus narrationem
posti-ritati dis-

serendam reliquimus.
Ecclesiae
tilii

Vos vero qui Mauriniacensis

Et

contra patrium morem, conlra

estis,

qui

domum

vestram

diligitis,

consuetudinein

omnium

Ecclcsinrum, contra jus,

nullum eos habere privilegium contra vos pro certo
crednlis. Si quid

contra canoncs, conlra

Dcum

sepulturas graviores

habent,

profecto contra ^os nihil

cxigunt, et omnibus, ut alibi pro salutcainmce suoj
sepeliri non possint, cmo-adicunt. Dici non potcst quantus hinc pvpuli tuviulius oriatur.quanta,' nobi-

habenl.

Ad cumulum etiam

persecutionis promissis
est,

ingenlibus rex Ludovicus alientalus

qualenus

donum eeclesiarum Veterum
pater ejus

Slamparum,

quod

lium querimonice, quanta convicia, quantce m<de-

el ipse fecerat dissiparet.

Sed nunquam

Scandalum hoc jam multa homicidia seminavit. Stupcut et admirantur omnes a vobis, quisepulluram tam severe damnastis, tantis maii fomenta progredi pohiisse. Non enim diversas sicut
dieliones
!

Deo

propitio precibus vel pruemiis ad tantum facinus
inclinari.

potuil

Inter

hos autem
lurbines

barum maxiinquietudinum,

marum

nebulosissimos

Ecclesia Dei caput erigebat, et velut
ftvquenlissimis

granum

sinapis

se res habet. sed pcnitus contrarins canonici sen-

conlusionibus

fortius

redob-bat.

teutias asseverant, et quod solo

auditu nefas est

p Nequaquam enim abbas
tatis privilegio

consuela; regiaj familiari

privilegio pi ivilcgium conlrivisse se jactitant.Precoi

fruslralus est.
et

Sed

si

in aliquo deci-

igitur excellentiam tiuun ut subvenias

animabus
te.ne-

derat fre .ueniibus
civit.

colloquiis et servitiis

resar-

pro quibus Christus mortuus

est,

ne princeps

Iuspiiante igitur

primum

divina gratia, sine

brarum
bus

ct praido

noctwnus

eas rapiendi per vus

cujus auxilio nullus bene polest operari, ac deinde
abbatis industria subsequente multo lempore, multis
precibus, multis itmeribus peractis,commune regis

invcniat occasionem.

Utemm

juvarentur orationiet

sancte ac regulariter uiventium,

sua et

amicorum suorum corpora non solum inloco nodro,
verumetiam et alio loco et temporibus nostris, et antequam Incus noslerfundaretur, consueludinarie
faciebant portarijibere sepeliri.
sit et

umque possessionum omnium tam futurarum quam praepraecepium ad
hujus
loci nostrai

mummenlum

sentium
ferebatur,

adipisci

promcruit.
Philippus
in

Fecerat
initio

idem,

sicut

Quodquamjustum
his quce de hac

rex
;

conslitutionis

ratio monstral, et auctoritas firmat, et con-

hujus ecclesise
censes vel illud
milior

sed fundatores

monachi
et

Flavia-

suetudo clamat. Exceptis

autem

amiseranl, vel, sicut opinio verisidissidentes

sententia in promptu vos habere conspexi, accipe quid hinc bcatus Auguslinus sentiat. Seribit enim

habebatur, hiuc discedentes

illud abstulerant.

Sed semper
et

nostris

successibus
quas

De cura agenda pro mortuis, ad Pau episcopum : « Si patena, vistris et annulus, ac si quid hujusmodi lanto charius est posleris quanlo erga parentes major affectus est, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quce
sic, in libro

Salanas

conabatur obviare,

turrem David

Unum Nolanum

D

eedificabatur contra

gnare. In

Damascum, moliebatur opputantam enim iram lanlumque furorem
ii

regii servientes, et

maxime

qui de Stampis Vete-

ribus erant, pro sententia quasdepjrtitione tiliorum
facta fuil,
si

utique multo familiarius atque conjunctius
quirlibct

quam

conjunctio nostrorum

fieret,

clienlumet

indumenta geslamus. Quod

profecto eliam provisus seveliendis

verum est, corporibus apud
si

que regiorum
maledictionibus

exarserlur

(sic),

ut

querimoniis

memoriam sanctorum

locus, b<>nce effectionis hti-

omnia nosira
tem,
si

in

omnia replerent, nos omnes et maximum odium verterent, abbamentes eorum sedavit,

mance est erga funera suorum. Quoniam si nonnulla religio est ut sepeliantur, non potest nnlla esse quando ubi sepeliantur attenditm » Hcec Augus.

facultatem haberent, interficerent. Sed proet

pitia nobis Divinitas

non

tinus. Sollicitus igiturde salute anitme tuce, fac ut leqatus isle loquendi locum habeat, et suggere

multum

post tempus

insamam
quidam,

illam

in

favillam

mutavit. Miles etiam

Teudo nomine, ve-

domino nostro ul tamhorrendo, tam pessimomalo

niens ad exlrema, torcularis cujusdam medictatem,

i:;i

TEULFI CHRONICON MAURINIACENSE.
borium nostrum,
Bcllovidere
el ter-

— LIB.
his

II.

152
venerant, et

el

pratum quoddam juxta

A

p'lur, el

cum

omrvbus qui secum

rulam ante granchiam de

siiam,

qune

valde nobia necessaria erant,

huic

dedit

ecclesiae.

qui de casleMis suis occurrcrani, devotissime procuratur. Ei abhas qudem tunc siluit. Ped riie postera, quae

Qua^ ideo digna relatu judicamus,
in

quia hoc velut

veslituram dedit lerrae hac
S.

proximam ecclesiam.
territorii

vnearum, qiiac circa Germani jacent, totiusque
si

tum

Dominica fuit, cum eum usque ad SancArnulfum de Aqmlina deduxisset, ibi rursus
processione suscepisset, audientibus mullis

eum cum

quod

inira
filia

parochiam illam tenebat,
haerede

proceribus, qui partibus e diversis illuc advenerant,

unica parvula

sine

moreretur,

quam
vitreae

abbas de Bonardo clamorem

fecit, et ut sibi

justi-

babebat.

Inslaurala

quoque

secundo virorum ac

mulierum

Slampensium
ecclesiae,

confralerniiate,

omnes hujus
tus qtiidam

simulque pons lapideus super

fluvium, perfecta sunt.

Ad hoc exemplar

et

Bober-

monachus noster, per vicinam regionem dc annona valde utilem confraternitatem instituit. Necnon el Garsadonius, Anselli fundatoris nostri (ilius, primum quidem Stampis coram multis primatibus illius loci, dt-inde vero cum Hierosolymis
villa

tiam faceret, rationis atque servitii compedibus religainm Widonem coegil. Nec mora, diesubsequente, apud Rupem-Fortem Bonardus ad justitiam deducitur, el praesente atque annitente Guidone, Stampensium vi.-ecomite, Guidonis illius cognato. et loci
istius

amicissimo, abbas

sibi

quae nobis foris fecerat
et
filiis

condonavit, et ipsc

cum uxore
et

suis

calum-

g

niam quam
sionem
aliis

faciebat dimisit, et

eorum omnium quae
lxx
et

nohis Garsadonius
fecit.

pater cjus donaverant concesigitur labores, post

ire

disponetet, in capitulo nostro de
fecit,

Gummaraccidit,

Post nimios

donum

ut

si

in via Dei,

quod

librarum

et eo

amplius

expensionem, depulsis

morereiur, nos

eam

meremus.

et in

(erat enim in vadimonio) rediperpetuum possidendam haberemus.

quorumdam
possessa

calumniis, Gummarvilla a
est. In

nobis

pacifice

eodem
in

confinio

Buxetum
fundator

Quo mortuo, cum validissimi calumniatores contra nos insurgerent, potius a Dei quam ab hominis nos
eam
tum
accepisse dono, patientissimis indiciis declaraest.

habemus,
noster
dedit.

cujus

dimidietatem

Ansellus

antiquiius

cum
vero

Hispaniam

pergeret Bo-

Lisiardus
Petri

aliam

diraidietatem,

Adclais

aliis et in

namque Garsadonii mater, et in hoc primum quidem dono nobis benevosed

nardus
terrilorii

filius,

militcs

Siampenses
Sic lbi

totius illius

decimam dederunt.
adepta
sunt et

maximam posdivinse

Jentissima,

postea

muliebri

levitate

mutaia,

sessionem Mauriniacensis
tiaiionis largitionibus
q«ise,

Ecclesia
est.

propi-

cum de dono cujusdam
ubi de impedimenio

dhitis pedes reverteretur,

Sunletalia dona
scripta sunt. si-

istius

doni fuerat collocula, in

quia mediocria

alibi

mcdia plana
sic

via

nullo obstaculo posito corruit, et

lentio praeterire
_,

deerevimus.

Mordebat autem ahconscieniiam,

pedem

extorsit,
(

ambulare non
istius

otuit.

quod in omni vila sua recta Stephanus quidam, qui neptim
Herardi
filius,

balis et aliorum

quorumdam fratrum

mulieris in

conjugio habebat,
et

quod antecessores nostri ecclesias ac decimas quisdam non solum donis, verumetiam pecuniis
acquisietant.

vir

potcr.tissimus,

malitia

ingeniosissimus

id

Neque enim
sicut

tunc,

in initio

scilicet

nui.quam
facere, se

permktere,

stationem

suam
nec

in

villam

constitutinnis hujus Ecclesiae, questio de simonia sic
ventilata
esl.

monachos

interficere furens
vinci,

adjurabat.
regiis minis

erat,
si

posterorum
sed

diligenlia factum

At cum nuHorum precibus
poluisset mitigari,

Sed

quid ecclesiasticum a saecularibus homi-

dtvino judicio

pereussus, et ad
testibus et

nihtts

emeretur, non emptio,

redemptio vocare titubassent,

extrcma deductus, coram multis

clamo-

batur. Sed

cum

diutius

super hac
est

rem

dimi-it et

vitam amisit. Hostibus autem omni-

divina

providentia factum
Praenestinus

ut
el

rursus

domnus
sedis

bus nequior miles quidam, nomine Bonardus,
bens, contra nos
insurrexit, et

homo
vil-

Cono

episcopus,

apostolicae

profanae mentis, Garsadonii sororem conjugem ha-

legatus,

apud

nos

hospilandi

graiia

divertisset,

primo quidem
de Mesuns,
positus

habens secum velut auxiliatorem

magnum

Willel-

lam

illam,

deinde granchiam

postea

mum
D

Catalaunensem episcoptim, qui sublimes schozelum
Galliae,

in loco qui

super

Stripiniacum
et

Toschetum

las rexerat, et tunc

Dei hatiens super omnes

vocatur,

domos quasdam,
in

in eis

boves sex, oves

episcopos
scienlia

totius

divinarum Scripturarum
igilur in

viginti sex decies igne nocturno concremavit. Uabi-

ful<?ebat.

Abbas

manu

cardinalis
reddidit,

tabat vero

terra Guidonis,

domini de Rupe-Forli,

omnia

illa

de qnibus scrupulum
lispositione
esset
viri

habcbat,
sapientes

qui tunc Hierosolymis erat, et nieo aut vix aul

nunnimiis

ut in ejus

quidquid

inde f&cere
et ecclo-

quam

ad justiliam

poterat

adduci.
insaniret,

Cumque
et

voluisset. Die subsequente,
siaslici

dsemonum

exagilationibus

non solum
vil-

dispensatores ante pivesentiam
et ut ea

suam abbaaeci-

nostra, scd eiiam ipsam

istam

ecclesiam, nisi

tem vocaverunt,
peret,

de

manu

bcati Pelri

pitiante

lam relinque emus, se concremare jactasset, proDeo Guido, de Hierosolymis rediens improobvius occurril. Viro salutato, alque
ad nos hospilaudi graprocessione, quippe

secure in abbalia Deo serviret, perobedienHaec
idcirco
dicta sunl, ul posel

tiam injunxerunl.
teri nostri el

visus advenit. Cujus adventus perceplo nuntio, feslinus abbas ei
sicut

de talibus provideant,

de transactis

timorem non habeant.
Inlerea defuncto Willelmo,
Anselli dapiferi gcr-

mos

exigit, osculato, ut

tia diverleret, et se suscipi

cum

mano,

Sle|>hanus

canoellarius,

de Hitrosolyma rediens, psrmitterct, abbas ab eo
postulavit et

fecimus mentionem, fratcr

quo superius amborum, major regioc
de
generalionibus

impetravit.

Honorificcntissimc susci-

domus

e. ectus

esl.

Hoc

retroactis

153
fuerat inaudifum,

TEULFI CHRONICON MAURINIACENSE.
uthomo
qui diaconalus fungeba-

— LIB.

II

154

A

tur officio. militim simul post

regem duceret

prinei-

niacenses introratesi snnt. Id vero quasi quoddara miracuium nosiri temporis permaximum fuit. Ut enim
in

patum. Hic
pieuiia,

vir industrius, et seeulari

prseditus sar«

pace hoc opua impferetur, videbalur impo-sibile.
Dei
benevolenlia,
ecclesias

cum
lum
a

multis ecclesiaslicorum
familiaritate

honorum
sic

d-

Sicque quod diu muliumqne optaverat Ecclesia Mauriniacensis,
regis

dilibus,

regis,

quam

habebat,

munificentia,

ut ei potius

quihusdam diceretur imperare quarn
eftlorebat.
tle

abhaiis
quiete

industria,

Veterum
generis
tliabolus

Stamparum
inimicus,
ct

servire, temporali felicitatc supra csteros mortales

possedit.

At

huniani
instigator

noslris

lemporibus

Tradita vero nepti

omnium malornm
discordiarura

turpissima
et

sua in

eonjugio Amalrico

Monle-Foni, cum ho-

zizania

nocte

superseminavit,
a

di-

nore de Rupe-Forti, qui puellae de matrimonio obvenerat, lumefactus oblitustiue sui,Adelam reginam frequentissimis
molestiis
sibi

vino judicio perraittente,
monasiici
tritice

quidquid
illic

domino

in die

fuerat

jaciaium,

pene suffo-

reddidit

infestam,

cavit. Clerici

quippe, quia per

vim monachos ex-

odiisque cresrentilius, vege denique turbato depositus

pel ere non poterant, callidis id facere machinationilitis

ab honore, pulsalur
insania,
viri

a curia.

Ipse vero veluti
totis vi-

aggrediuntur.

Cum

enim apud Remim, nobi-

quadam arreptus nbus enitilur, et
Sed cum suos
tus

regnum turbare
armis

lissimam Galliae rneiropolim,rcx Ludovicus primoge-

in

strenui, Amalrici p> nilum filium
bellis

dico frelus auxiliis, patriam
affectus

hanc

accendit.
effe-

se.cumque

suum Philippum ungi faceret in regem coronari, et Thomas loci hujus abbas,
S.

d»ducere non posset ad
senescalcinm,
haereditario,

cum Bartholonvo
bri

Martini priore, huic tam cele-

reversus

atl

semeiipsum,

quam
et

interesset conventui,

qnidam qui
fungens

prae

caeieris

jure possidere se dicebat

dimisit,

signifer

odiorum
suis

eiat,
illa

Hugo nomine,
seducendi
esl,

sacerdotis et

illius,

cum reee Ludovico. simulque cum Philippo filio qui jam rex unctus erat, Adelaide regina
est.

cantoris in ecclesia

officio,

cum

qui-

busdam

complicibus

nactus occa-

inlerveniente, pacificatus
viro breviter
praelinatis,

His per excessum de

sionem, quod dictu nefas

tendiculas 0|>posuit.

ea

quorum
regia

gratia

talia

Hunc pecunia corruptum,
missitmc,
si

et

unius prsebentlae proexpelli, in

pra?misimus,

exsequaniur.

Dum

floreret in
arbitrio,
illectus,

monachi tahter potuissent
in

aula, el illius post

regem cuncta penderenl

ecclesiam
qui locus

lalenter introducunt, ipsis
infra septa ecclesiae illius

carnario,

Bosonis abbatis S. Benedicti promissionibus

ossa coniinet

regem cujus super omnes a secretis erat, de eccleVeterum Siamparum invadit, et suggerit patrem suum qui apud S. Benedictum sepultus est, de
siis

morluorum, fraudulenler absconditis, monachum, sicut multoties consueverat (erat enim senex, fatuus atque dissolutus) solum cum puero fahulantem,
quasi

ecclesiis

his

illi

nobili

Et

licet

cor regis

donum fecisse. ad voluntatem suam inclinare tum
loco

prius

scelus illud
Igitur

operantem, de

latihulis

egressi

corripiunt.
etiarn

homines

sic

menle corrupti, ut
humanitatis
exspoliant,
re-

non posset, Vulgrinus

tamen

ille

familiarissimus

insanire viderentur, fuga*o

amicorum nostrorum,
menter
que
sicut audierat

qui inibi praesens erat; vehe-

speclu

monachum

il

ico vestibus

arre-

indoluit, et concitus ad

nos advolavit, remabbas, et

ptisqne ecclesiaa tintinnabulis populura

convocant,
:

enarravit. Stupefactus

iofamiam lam

intolerabilem

disseminant

caeteros

hujus tam «rravissimae quaeslionis impulsus molestia,

Stampas atlvenerat preces inanes effudisset, ad regem se velociter contulit. Assumptisque secum Guidone vicecomite, Vulgrinoque nostro, in claustro Castelli-Fortis tali
St«q>hanum,
qui

cum

apud

eum

aggreditur oratione

:

«

Scio siquidem, domine

omnes monachos lales esse mendaciter exclamant, omnia conturbant. Populus inaudiii flagilii novitate percussus vertilur in amentiam, domumque monachorum cum maximis clamoribus invadentes, fustibus alii, alii lapidibus nituntur effringere, monachos in ea commanentes obruere. Sed monachis intra
plorantibus et ad

rex quod pietatis vestrae serenitatem graviter offenderim, qui munificentia? veslrae velut in^ratus

Deum

vociferantihus, Christus a

somno
cellis

sorrexit, et naviculana periclitantem
eripuit, mililibus

de pro-

jam

monachos in ecclesiis Velerum Stamparum miserim. Sed nostra non negligentia, sed inopia peperit hunc reatum. Nec vero diu boni hujus dilatio vcstram crudescat in iram, vim mihi facio, nodiu
strapque paupertatis pro

D

reverentia veslra

oblitus,

quibusdam loci illius commoiis, et effrenem impelum populi repellentibus. Contigit quoque Henricum Senonensem archiepiscopum per Vcteres Slampas hebdomada sequenti transHostes nostri pontificis advenlum itum fecisse.
curiosius explorant, et

de redtlitibus nostris inibi victurosmonacbos ponere

per diversa loca

vtilgi

sua-

dispono.
olirn

Hoc argumento rex illaqueatus, quod admonuerat ut fierH, dicere ne fieret erubuit,
»

ruraque meretricum turmas praeord nant. Eo villam illam ingrediente, conlusus clamor et auribus etiam

et

Stephanum, qui tunc praescns aderat, quatenus
et laudaret,

nos minus diligentium fastidiosus
chos
turpes et incestos
restitueret.
auxiliis

attollilur,

monaeccle-

hoc opus concederet
travitque. Igittir

admonuit, impeirislabat,

expellerel, clericis

die

Dominica quae post
aliis

siam suam
bantur,
et

Jam superiores
confusi,

essc vide-

Widone

vicecomite, multisque

proceribus pagi

quibusdam

quos pcr
etillius

hujus comitanlibus, in ecclesia Beati Marlini

apud

omnia nobis
curiam per

fideles esse

speratamus, regem
devincere

Veteres Stampas, hcet quibusdam clericis
rantibus, et pene

murmu-

pecuniam

contendunt,

ut

vim facientibus, monachi Mauri-

eorum

vota perduceret ad effectus.

Denique apud

\

55

TEULFI CHRONICO.X MAURINIACENSE.
el

— LIB.

II.

150

Pissiacum inter monachos
regis
loci

canonjcos
Itcs

in praesenlia

A

st.-a in

abbatia Columbensi clarissima lampas
rcligionis
enituit,

mo-

dies

placiii

statuitur.

haec

buius inopiam, tum propler

iii(';miiHm

tabiliri

abbali cseterisque fralribus
ille

lum propter impor videbatur. Sed
omnipotens,

nasticse

plu?

rninus

xx annos
militise

nalus

vakfaciens

rebus

humanis, nost;a?
veluli

sumpsit
diu

armaturam.

Thomas,

meliore

sui

medicus potens qui de veneno facere novil antidotum, etiam malis
qui sic esl
ut
sit

parle truncatus, vivere saeeulo

non

potuisset,

cum

bene uiens, comprebensis
sua (ceciderunt quippe
runt), ei eos vanis

bis sapientibus in

astutia

in foveam quam ipsi paravespebus penilusexspoliavit.el nos

vagabundus animo vario anxiae mentis ffstus ferre non posset, Warini sequitar vestigia, gaudens in ord iic nostro liomine praevium. quem socium

semper habuerat. Cum
dimissa Columbis

igitur Albertus,

bac abbaiia

talibus
no.-ter

tribulalionibus

expurgavit. Abbas

namque
Veleres
delesta-

remeasset, eos secum abduc<-ns

jampridena multis beneficiis arcliiepiscopum
alligaverat,
ila

ex licenlia capituli hujus inibi professionem rcliga-

nobis

nt

etiam

dum

per
vulgi

Slampas transitum

facerel,

furentis

retur errores atque clamores, et pene inpia?sentia-

rum ab eorum
et

abstinerel excommunieatione.

Regem

Thomas promolus in abbatem nostrum, et remeans ad nos,illum suum unanimem ad nos reduxit. Erat sane Warinus optimis moribus, alque milissimus, et de mundo toiius pene libidinis expers evavit.

vero clericis reddidit infeslum et eorum perversilas,
abbatis familiaritas.

jj sevat.

Monacbi semiias ingressus,
fuit, ita

solirieiatis

fervi-

Convocatis ergo ab abbale
lione.-tissimis

dus amator

cibo p<'iuque parcus, ut cunctis

apud Pissiacum tunc lemporis
qui tunc etiam in aula

atque

noslri temporis

monacbis lncomparabdis haberelur.

famosissimis personis, Sugerio abbate S. Dionysii,
regia praeclarus
et

Super hoc fundamenlum caeterarum virtutum perfectionem aediticaveiat. Peeclara pudicitiae vexilla
sic eiexit ut

optimus
Reinensis

causidicus

habebatur,

Odone

S.

Remigii

conscietnia Deo, fama

proximo condecorus,
erai

abbale,

qui nnster professus

erat, et
et

de ecclesia

servata, nemini, vel

inimico posset esse suspeclus.
facieque

beatorum martyrum Crispini
optime rexerat, ad
illam

Crispiniani,

quam

Slalura

piocerus,
et

vultu

verbo

celsior*

m

ecclesiam per

moderatus
sine lypo

incessu,

quod

inierius

exterius

Cononem legatum Romanee Ecclesia; Iranslatus fuerat; Hugone quoqucS.Geimani Pi.risiensis abbate, mulla cnca regem procerum alque miliium residcnte caterva,
ccepit

quodamque

nalurali

modo demonstrans,
vivendi.

seipsu-m

dabat omnibus exemplar

Multa

veri.sinia de eo dicerenlur, nisi quia

dum

scribere-

postquam

ad lucem

judicii
:

venit,

nius hsec, sua
jus
lanti viri

nos adbuc iliuslrabat praesentia.
iitlelitati

Hu-

expallere proditionis impielas

et

corpora-

atque familiari amicitiae se

lem etiam incurrisset poenam, ubi

sanctorum calamen
secure
clerici

nonum
dico

restiiisset

auctoritas.

Illi

carceribus

mancipati suppliciter

abbatis

im-

C<

commiserat abbas. Nec mirum. Jam enim tricesimus volvebatur annns, ex quo monachum professi fueiant, et nulla unquam intor eos vel ad
totum

plorant

auxiiium, rui

nuper

tam

minita-

momcntum
in rseteiis

inlercesserat animi dis^ensio. lllo, sicut
tribulationibus, a pusillanimilate

bantur exitium.

Burgenses omnes

totumque po-

omnibus

pulum Velerum Siamparum rex iratus Parisius submonct ad justiliam, sperans hinc se maximas
pecunias adepturum. Quapropter ingens et intolerabile murinur exoritur,
detesiari, per

abbatem rcvucante, rursus regi Parisius se praesenlavit, et
pitis

pericula quibus laborabat, vulgique praeci-

insanias
illa

cum
quae

lacrymis enarravit. At propitia
«

monacbos maledicere atque

sapieniia

attingit a fine

usque ad finem

abbatcm
iri.

qui versutus erat. et propter

forliler. et disponit omnia suavi'er (Sap.

vm,

\), » in
:

eos hunc laborem pati. eos nmnes,
tur,

cum

reverteren-

cujus

manu corda regum
illius

sunt, et quae dicit

«

Per

combustum
et juxta

In

his liorrendis et foedissimis

me

reges regnant (Hrov.

vm,

15),

»

Ludovicus rex
et

tempestatibus,
obiit,

Vulgrinus
<i>atrern

nosier

extremum
claustrp

diem
nosiro,

precibus

ad pietatem motus,

omnia quae
populum,

suam

in

Vulgriuus

reliqutrat benigne

dimi>it, et

jampridem sedifieaverat, tumulalus est. Rex autcm illius omnia et cn eliam qune nobis in eleemosynam dederat, quoniam de familia ejus ortus, et sine h*rede mortnus fuerat, in man.bus
quod
ipse
suis

quem
lur,
L>

iraius evocaverat, pacificatus laetos ad propria

remisit. Sicque,

quod onmibus impossibile videbadante Deo, cui omnia possibilia sunt, post horserenitas

rida nubila tempeslatis hujus, felix nobis
prosperitalis arrisil.

assumpsit. Ilas

intcr

lantas

impenetrabilium
toia

Unde
lalia

graiulantibus
propriae
in

animis

in

vcluii

Thermopylarum

angusii.is nbbas

mente

die

solemni, qui post

contigil festi-

dcficiens, disposuit abbatiani dimiltere, et ad quie-

vitatis

hujus

Eccle«iae,

hoc est

octavis Penteisiius

tiorcm vitam transirc Sed optimi

cl

relijjiosissimi

eostes, a

socii et consiliaiii sui Garini prioris refoeillalus
et consilio et auxilio.Ilic

est

abbate,

domno Thoma tunc lemporis loci assensu omnium fralrum. in communi

capi-

Sparnonis bonestis
;

et

nobi-

lulo hse iiisliluliones factffi el conlirmatae sunt. Ins-

libua parentibus fuit oriundus
et ille a

crevere simul abbas
et effecti

litutum est ut anniversarium regis Pbilippi solemniler

puentia comiles iudividui,

ju venes

annuatim cclebretur,
fralrum,

et

prior Slampensis ad
sciiiart

studeinli gralia

Stampas dcvcnere. Warinus Albcrto
hti|us loci

refeclionem

ad pisces

emendos,

tum tempons ahbali

notus et

familiaris

xx

solulosillo die sinedilatione largiaiur. Hie eicnim
liuic,

efteclus,quem etiam consan^uinitate tangebal.insli-

rex ecclesMB

quce

suo

tempore fundaia

fuit,

gante quodam suo priore, Rogerio nomine, qui po-

munificus exstiiit.

Eam namque

ab Ebrardo Puleoli

157

TEULFI CHRONICOX MAFRINIACENSE.
erai, c
libris

— LIR.

II.

i:;a

domino, de cujus feodo res
clesias

emit. Eeel

A

Veterura

Staraparura

nobis
rst.

dedit,

alia
e)

ei divitiis, pessessionibus, honoribus effici batur, angmentabatur. Inter caeteram sobolem, cajus plu-

nmlta regia munificentia largitus
anniversario Anselli Arenberti
nostri,

S militer

de

rima multiiudine sexue utriiisqiie
christus

lilii,

lundaloris loci
Stripiniaci

gloriabatur, genuit hunc
litteris

insiitulum

est.

Et eo die

prior
et

serrao nunc cst, qui
Anlichribti

quibusdam AntiPetrum, de quo traditus, a quibusdam
a

i solidos persolvet.
Anselli
rilio

Eodem modo
est.

de Garsadonio

preeambulus

appellabatur.

Iste

studii

institutum

Et monaclius Busxeti
Et monachus de

gratia Gallias atque Parisius adiit, et
rel,

cum

repatria-

die

illo

solidos x persolvet. Simihtcr etiam de Kaiistius

apud Cluniarum diiis-inium atque sanctissimum

naklo
multa

loci

primo abbate.

Mesuns

solidos x persolvet. Pro Vulgrino etiam, qui

coenobium monaehilem habitnm induit. Aliquantisper inibi regulanbus inslitulionihus imbutus, a papa
Paschali
et

nobis

benelicia contulit,

eadem

servabitur

U

patris

admoniiione

ret abituT Calixti

ad curiam,

insiiiutio.

Et monachus de Belotivilla solidos x perin

eardinalis effectus tempbre

papae,

cum

solvet.

Rngavil etiara

eodem

capitulo fraires et
ut sibi

eodem Gregorio legatus missusad
Belvacique
concilia
celebravil.

Gallias,

Carnoti

Thomas bujus consuetudinis
idem concederetur,
retur.

instilutor,

illud

Mortuo

Honorio,

sive abhas, sive ex

ahbas moreEt monachus

poie.ilissima

fratrum

suo.um
et sicut

farailiteque

quam

Concessum

et

confirmalum

est.

g

maxiniae numcosilate fretus, et Portuensis episcopi

de Guillar-villa illodie solidos x persolvet.

Eamdem
in

cujnsdam
sissimi

litierattssimi,

putabatur religio-

enim possessionem cum multis
prioris loiiusque capiluli, ut
si

aliis

possessiombus

senis impetu animatus, ponlilicalus
i

culmen

nobis acquisivit et aedificavit. Posuil auiem
aliquis

manu
vel

arripit, clet

populique non parva consuetudine sibi
in l^cclesia

negbgens

consentiente.Id
schismatis erai,

Dei seminarium maximi
ille

contumax inslilulum censum ad

refi'Ctionem fralrum

et ut saeculnris
:

historiogra;>hus

diebus supradictis reddere dissimulaverit, non exspectato abbaie, graviter corripiatur,
rios
et

de

aliis dicit

(-2)

Res mala, spes multo asperior.
consiliis

doncc denahas

Gregorius autem, qui juxta consuetudinem praesulatus asstimpti

persolvat

claustro

relinealur.

Quisquis

Innocenlius appellatur,

suo-

inslituliones

ausu
!

temerario infringere tenlavcnt,

rum

acquiescens, navimque conscendens, a
Pi.-ae littoribus allabitur, et

Roma
illa

anatbema

sit

His ad eorum doririnam, qui post nos
texenda sunt.
nostri

discedens,
viciuisque

mox ab

futuri sunt, elicilis, caeiera

civitalibas

libenlis-i

ne suseipilur.

Dum

Anno
11-29,

Incarnationis
II,

Domini

Jesu Chrisli

haec in Talia aguntur, rex

Ludnvicus archiepiscopos
Bituricensem,
et

Honorius

qui post Calixium
sederal,

papam super
ecclesia beaij

Rrmensem, Senonensem,

Turonen-

cathedram
Andreae,

Pelri

Romae

iu

scm, siuiulqu»! episcojjos regni sui

abhales Stam-

quam apud clivum ^Emilii Scauri beatus p pis c^nvocat, communieatoque consilio Innocentium, ac pra?cipuus doctor magnus Gregorius suis sumpii quia el vita sanctior, et fama melior, et electione bus aedihcavit, defunctus est. Cardinales, (jui cum superior appan-bat, cum omni regno suo Romanum cancellario inibi aderant, et Honono infirmanii assepapam sibique Patrem denuntiat. Ad Gallias dederant, Gregorium quemdam scientia ac religione scendenti cum Philippo filio suo, apud Floriacum, praeclarum sibi preeficitint, et nimis feslinanter, ut a Sancli videlicet Benedicti super Ligerim situm moquibusdam
Id
illius

dicitur, pontificalibusindtiunl insignibus.

nasterium,

supplex

ohviam

venit,

acclinis jtixta

gratia

dispensalionis

facium

Petrum quemdam, qui
Petri
filius,

saeculariter ad

dicum, ut papatum vide-

morem pedcm
rium
laetus

osculatur,

ul Chrisli

Petrique vica-

batur aspirare, spe sua fruslrarent. Fuit hic Petrus
filii

Leoms. Leo vero
a

a

Judaismo pascha
izari,
et

faciens ad

Christum,

Leone

bnpt

ejus

Rex Angliae Henricus, qui tunc in Xorthmannia morabatur, hoc exemplo provocatus, ui eum viderel Carnotum properat, et illum papara suscipiens maximis muneribus honorat. Staveneratur,

nomine meiuit
erat,
iu

insignari. Hic vir, quia scienlissimus

tuium

est

in curia

hinc ad patricium
iter

Romanorum
de Carnoto

curia

Romana magnTicus
Ea

effectus,

genuit

Teutonicorum regern
siatione

dirigere,

et

filium

nomine Petrum,
qui

magnae famae

magnapque

polenliae post futurum.

tt-mpestate inter

Teutonicorum,

ex successione

regem Karoli Magni

n

astanlibus

prima Mauriniacum hospiiati. Cumque ab domims et amicis nostris, Henrico archi-

episcopo Senonensi, et Gaufrido episcopo Carnotensi, loci hujtis

...

Romanorum
illa

patricius erat, et Ecclesiam
inveslituris orla

Romanam
est seditio.

paupertas ostenderetur

et objicere-

turbulentissima de

In

qua

vir

ille

in

tanium

armis strenuus, consilio
fidelis
exstitil, ut ei

providus,

el Ecclesiae

Romanae

cum

caeieris munilionibtia quae Romae sunt, illam quoque qnae illius urbis videlur obtinere similitudinem, tui rim dico Cresc< ntii, quae a parte Galliamm in capile Tiberini pontis sila est papa commiiierel,

papa noluit precantibus acquiescere, et locum abhaiem affirmal se bene coguoscere. Ipse enim cum suo illo adversario Petro, quando legatione fungebantur in Oallia, hospitium sumpserat apud
tur,
et

et

eum

prae caatens familiarem haberet.

I!ac

occamelior

duobus salis accurate fuerat procuratus. Conti»il abbatem aostrum et Garinum priorem in Aquilina uhra S. Leodegarium ad loculum quorunidam eremilarum tum esse. Fratres turbati
nos, et diebus

sione

mirabililer

excrescens quolidio

sui

ex

lnspeiato

nuutiato

lanli

pontilicis

advenlu,

f«) Sallust. Catilina, xi, 13.

159
quippe
quia
id

TEULFI CIIROMCON MAURIMACENSE.
qui

— LIB.

II.

160

importahilis
solo

es<e

videbatur,
die

lum

A

vensium, Tnronorum atqiie Cenomannensium, rursus
per

uno

prsecedente

mandaverat,
multitudine

Aurehanensem

?tampensemqne n-diens
Parisius illustravit
ivit.
.

tum
qui

quia

cum
nuntiet,

gravi
miitunt
et

atque maxima
velociter

provin -iam, sua praesenlia
gredienti toia civiias obviam

Inet

superveniebat,
talia

ad

abbaiera
auiera
et

Sic

homo

ille

venire fe6linet.
alio
ire

Abbas

comitale vultus, et

affabilitate

sermonis iniuentium
egrediens

priorque

nncie

illa

disposuerant,

cum
miliipse

mercabatur benevolenliam. A rege Ludovico tilioque
ejus

ante lucem surrexissent, et per
tassent,

unam leugam
providentia

Pbilippo

favnrabiliter excipitur, et

miraculum

fuit,

cum

Dei

ab urbc honorabiliter eduotur. Asi, ut

ille ait,

nuntio, noctis adhttc tenebris duraniibus, obviassent

jam pene ingredientem Mauriniacum dominurn papam suscipiunl gaudenter, procurant solemniter. Allera vero die (nam biduo apud nos n.ansiti papam curiamque abbas supplex
Accurrent velociter,
ei

Omnia sunt hominum tenui pendentia

filo.

Int^r enim hujus lucidissimam prosperitaUs sereni-

tatem, subili fulguris inopinatus casus oboritur, qui

corda

ommum

suae nimietatis horrore conculeret, et

adiit,

qnatenus aliare
liuniiliter

quod

erat

ante
et

crucifixum
impelravit.

non minus stuporis quam doloris menlis obtutibus
der.sissimas tenebras offunderet.

consecraret,

postulavit

Philippus

namque
annos

Anno

igitUr

incarnati

Verbi 1130,

xin vero Kal.
II in

g rex e

t

regis

filins

amoenissimus puerorum

flos,

Februarii,

a domino papa Innocentio

ecclesia

Mauriniacensis rcenobii consecratum est altare ante
crucifixum, in honore S. Laurentii et

plus minus quatuordecim a nativitale, a consecrationc vero duos et sex menses habeus, dum \eluti

omnium

inar-

pucr regius

et

lotius

orbis

dignus imperio, quippe

tyrum

Christi.

Inter eas venerabiles

personas, quae

qui forma corporis et egregia faciei simplicitate prae

huic sanctac consecraiioni adfuerunt, venerabdiores
fuerunt. episcopi cardinales
:

cunciis mortalibus sui temporis et aetatis eminebat,

Guillelmus Praenestinus,

super velocissimum
pedis luderet, in

equum cum quibusdam sequiin

Malthseus Albanensis, Joannes Ostiensis,
burtinus. Cardinales presbytcri
:

Guido Tide
S.

ipsa urbe,

angiporiu

quodara

Joannes Cremensis
lit.

porcus occurrens ex adverso
santis irruil,
dejecit.
et

in

pedes equi incur-

de

titulo

S.

Grisogoni,

Petrus Rnb.us
tit.

equum

cum

assensore super se

Clemenlis, Gotielmus de
coni canlinales
:

Sanclae Cseciliac. Diatit.

Comitibus prae timore hucillucque diffugien-

Romanus de

Sanctse Marise in

Porlicu, Haimericus canccllarius, diaconus cardinalis

manibus pauperum personarum ad proximam domum d^ latus, raembris omnibus pene confractis,
tibus

de

tit.

Sanciae Mariae Novae ;Guido de
;

til.

Sanctae

die scquenti

vilae

spiritum ullimum exhalavit. Sic

Mariae in Valata
dtis

Adinulfus abbas Farfensis, Bernarin
L>
;

puer
n

ille

tener, et in

abbas Clararum- Vallium, qui tunc temporis
famosissimus pravlicator

s ; la eiat(
j

quo regni Francorum spes tota horrenda morte tormentalus rebus huma.

Gallia divini vcrbi

erat

iPetrus Abailardns,

monachus

et

abbas, ct ipse vir

Ireligiosus, excellentissimarum rector scholarum, ad

quas pene
giosus

de

tota

Latinitale viii

liiteraii

conilue-

Credi non potesl quantus omnium s exem p tus est regem etiam minus diligenlium mcieror animos invasit. Pater ejus iratus quibusdam Vilcassini pagi proo ribus, qui suis imperiis non obtemperabaut,

bant; Girardus ahbas, vir aeque
;

et liileratus et reli-

de

sibi

subjectis

civilatibus,

castellis

locisque

ad

Sanxon «bbas
in

S.

Lucianide Belvaco.

llenri-

cus vero Senonensis arcbiepiscopus juxta clomnum

opprimendam comprovinciales milites evocaverat. Denique dominum pap-am Remira prorebellionem

papam
ita

loco capellani fuit. Gaufiilns autem Car-

Gciscentem,

episcoporum,
die

abbHtum,
adve,nerat.

litieratorura

nolensis episcopus ad

populum sern onem
laetus discessit,

fecit.

His

nobiliumque cleiicorum grandis numerus, qui sequebatur, ipso

cum maximo

tripudio peraclis, luce terlia

dom-

Parisius

Sic

ordinis

nus papa

cum

suo comilatu

ac maxi-

utriusque totiusque sexns et aetalis

multitudine consustolliiur

mas
est.

gratias

pro

hospitalitate

reddens,
fuit,

ad suura
profectus

gregata, luctus inlolerabilis et ejulatus

odloquium,

quod

apud Leodium

ad sidera, alTedu
lieri solet, aliis

naturali,

ut iu

re

hujuscemodi

alios

exciiantibus, corpus pueri ad

Ubi

Lolhnrius,

rex Alamannorum,
qui
post

patricius ac

ecclesiam Beati Dionysii deportatum ibique sepultum

Henricum illura II dolo caplum incarceravit, qui Romae Paschalem per electionem more gentis illms in Germania reimperator

Romaoorum,

D

est.

Mulli

de proceribus

illius

praa

nimio

dolore
alio-

pene exanimes

facti, ad sua hospilia
it.

manibus
animis

rum

deportali su

Incomparabilis formae specioMraorlis

gnabat,

cum omnibus
ct sc

archiepiscopis,

episcopis et

las, et

tam

subilae
si

atrocitas,

om-

proceribus rcgni sui.

Innocentium papam patrem-

nium, ne-cio
ingerebant,

dicam, miseriam vel miserieordiam
doloribus

qne recognoscit,

cum

eo

Romam

ilurum,

et in

et

augmenlabant

fomenUu

scdem propriam restituturum sacramento spopondit. Exinde rediens Innocentius ad Galliam, diuquc Antissiodoio
cilii,

Fuerunt qui asseverarenl bestiam illam, per puer offocatns est, nunquam comparuisse, et

quam
ideo

commoralus, cum tempus convocati conin

aliquam de potestaiibus adversariisfuisse, apluribus
sestimalum
innocentis
est.

quod

feslivitale

beali

Lucae evangelislffi

Talis bujus
peccatis

Philippi

simplicis

et

Rcmis celebralorus
prius apud

erat,

appropinquaret, conciliato
Martello, nobilissimo

pueri,

aliorum exigentibus, a
exitus
fuii.

Turomim Gaufrido

praesenti vila. sicut reor, inauditus

Cae-

et strenuissimae indolis

adolescente, comitc Andega-

lerum mortis

liujus

audito nuntio

papa pr^cordia-

.

i6l
liter

TKULFI CHRONICON MAIRIM ACENSE.
permoius,
mitlil

LIB.

II.

IGiJ

a

latere

sno ac

consolan-

A

extraneos, et a propriis sedibus expulsog, quos tu

dum regem
launensem,

venerabilea epiacopo?. Gaufridum Cataet

primus unnium proamoreDei
ciis onerasti.Peddat

et be iti Petri in

reqno

Matlhaeum Albanensem, qui

ez prio-

tuo honorifice suscepisti, obsequiis honorasti, benefi-

raiu Beati Martini de

Campis per Honorium papam
ut rex

tibiDominus uicemetperpetuam
in illa,de

Romam
tus.

vocatus, et ad episcopatum fuerat subroga-

mercedem, dotnine rex,

qua yloriosa dicla

Iiiilur

eonsilium,
et

quanlocius ud concililium, qui post
in

sunt, eivitate, in qua est vila sine morte, atternilas

lium properaret, lippum ndlus
Ludovicus
ilie

Ludovicum
subrogaret

Phi-

sine labe.gaudium sine fine. Hujus orationis mirabili
velul antidoto
delinivit.

erat,

r.-gom. Igilur rex

saucium cor regis sauctus aposlolicus
iu

cum Radulfo VermenJensium comite, qui sibi cognatus et major regiae domus erat, multisque Francoi um proceribus, concilium
Sabbati
ingreditur,
tribunal

Ac protinus surgens

pedes,

oratione
dicia sub

Dominica, sicut mos Chrislianus exigit,
silenlio, pueri ilefuncti

animam

absolvil.

Dein arsicut erant

ascondil,

doinini

papae pedes

chiepiscopos,

episcopos,

abbates, per obedientiam
feslivis,

osculatur, juxia

pro Glio
exciiavit.
sic

quem caihedra posiia sedit, pauca defuucto peroravii, omnes ad lacrymas
Papa vero
fari
:

monuit, quatenus sacris atque
in

convenlu, vestibus induli, dic crastina, quae Doet

in

regem convertens inluitum,
te,

minica futura crat, sese repraesentarent,

conserebus

orsus tst

Oportet, inquit,

rex optime,

g

cralioni novi legis interessent.

qui supernobilissin.am
per/uni, ad illius

Francorum gentem lencsimsununi Heyis, per quem reges reei ejus

Igilur eo

die solilo

clarior

sol

illuxit,

et

agendis suum obsequium ovanter praesentare visus
est.

gnant, majestatem, mentis oculos atfollere,

Papa mane

summo

de palatio

pontiticis

egre-

voluntatem per omniu renerari. Ipseenim gubernat omniaqui creavit omnia.et omtvum haben&scientiam, in universitate rerum nihil omnino vel facit,
vel fieii permittit

diens
pis et

cum

suis curialibus et archiepiscopis,

episcoubi

abbalibus, ad
tilio

ecclesiam boati

Remigii,
et

rex cuui

bospitatus erat, perrcxit,

injuste,

injusta. ilorem habet ille piissimus

quamvis mulia fiant Dominus, obone

gna devohoue atque centisMme suscipiiur.

cum maproce&sio.ie monachorum deIbique Romani pontificis omac
ut sibi consuetudinis
festiviiatibus, frigio

rex

!

fidetes

suos

et

prosperitatibus consolari. et

mbus
est

insignibus indutus,
sacri*

adversitatibus erudire Sicut enimiii sancta Scriptu-

m

magnisque

coroor-

raleyimus, quie ejus Epistola de

coelo

per Spiritum

natus,
dinis,

innumera

ecclrsiastici

atque

miliiaris

sanctumud rws in terru positos directa esl, ipsepercutilet medetur \Job\~, \H),et flngellatomnem fillum quem diligil (Hebr. xn. 6). < Ego, inquit. occidum, et
ego vivere faciunt, percutiam, et ego sanabo(Deut

plebisque multiludiue
in

constipalus, ad

e'-cle-

siam niatricem, quae
seerata
e.-t,

honoie beaiae Mariae
pervenit.
rex,

conAnte

cum puero cousecrando
quidam
episropi,

lores eeclesiae eos exspectahant

proceres ejus

xwii,

3V).

» i\'e

videlicet

homo, quiadimaqinemDei

C

~*

archiepiscopi,

abbaies, monachi,

conditus reutu transyressionisad hujus mortaliiatis
tenebras devolutus
sed quantocius
est,

canonici, elerici, conschclastiei, qui de diversis Galliae

pro patria diligut exsilium,
ccelestem civitatem sancin

ac Germauiae partibus ad concilium confluxerant.

redire (estinet ad illam, de qua
terris,

Intrant ecclesiam,

puerum ad

allare

praesentant,

et

pereyrinutur in
tibus

oieo quo sanciusRemigiuxperangelicam
praeseniaio

tam Hierusalem, cujus fundamenta sunl
sanetis,
est,

monquce

hoc est

in

apostolis nostris,

sursum sumus et peregrini, sicut oinnes putres nostH, nec habemus hic manentem civitalem, sed futuram inquce est

mater nostra. Advenceetenim

manumsibi Clodoveum regem Francorum in Chrislianuin unxei at, puerulum dei em annos plus minus habentem cum ingenti Iripudio dominus papaconsecravit.

Fueruni quidicerenlnunquam inFrauciasiniul
et

evenisse concilii celebralionem,

ab ipso Romano
Itaque rex

quirimus. In

eacum Deo

perenniter exsultant, qui

pontifice faclam regis consecralionem.

carnaleshicconcupiscenliasvirenterconculcant. Ad
eain /ilius tuus simplicitatis etinnocentioe

Ludovicus, sumpta post lamenlalionem consolatione,

puer emi-

cum conjnge
golia

et filio et curia

ad tractanda regni ne-

gravil. Talium enimest regnum ccelorum. David, o rex! quibonis reyibusexemplar virlulum juit.dum
filius tllius

reversus est

Caeterum die crastina domino

papae in conciho residenli per

quemdam Magdeburin

languesceret, gravissime plorauit

;

post-

D

gense m archiepiscopum
a Lothario rege

(3) praesenlalae sunt lilterae

quamveromorluusnuntiatusest,decinereetcilicioin
quojacebatexsurrexit, vestesmutuvit,

Alamannomm,

quibus rursus

et

manus

luvit,

obedientia promillitur, et quod se ad expeditionem (i)
cuin viribus
Similiter

ad convivium fainiliam convocavil. I mpossibile enim estnonfieri quod factum est, et sciebat vir Deo pienus
quanlumpeccaretjjuidivinosjustitiaivelvotocontra-

omnibusregni

sui praepararet intimatur.

etiam rex Anglorum

Henricus per Huet

Depone nunc
nernvitaffectus,

igi

tur hanc

,

quam tibicamulisge,

gonem
misit.

arch.episcopura

Ruihomagensem,
fideiem

orna-

qwan pectore vultuque geris nnimi
iibt

lissimas litleras mi^it, et

obedienliam proHispaniae,

mojstitiam, Iirel.

quia qui sibiuuum secum regnalurwn

Reges quoque
(o),
ei

citerioris

senior
(6)

suscepit.pluresquipostea regnare possent

dere-

Hildefunsus

inierioris juuior Hildefunsua

missis per episcopos suaium provinciarum epislolis
(3)

(4;

um Norberlum. Nempe ltahcam.
Sanc

(5)
1,6)

Scibcet Alphonsus VI Aragoniae et Navariae rex. SciUcei Aiphonsus VII, Castellaerex.

:

1G3

TF.ULFI
salutant,

CHRONICON MAUR INIACENSE.
obedientes denun-

— LIB.

II.

164
utilitati

papam
ciant,

sese

filios

et

A

ctoritatis viri.

Et quoniam nos
epistolara

postero"um
in-

auxilium conlra Chnsliani nominis inimieo-,
illarum invasores Morabites suppliciter

damus operam,

eorum opusculo huic
:

et

regionum
ad
id

serere decrevimua. Est autera hujusmodi

efllagitant.
tioni

Fuerunt tsiquidem

et Isetttiae et

admira-

DorninoetPalri charissimoet reverentixsimo apostolicce sedis

negotium pertinentesexcelleniissimorum

summo pont

'i

fici

Innocentio ,servi

etfilii

eremiiarum Carthusiensium litterae, qnae per quemdam venerabilem abbatem deordine Cistellensi deconcilio per Gaufridum Carnotensem lat;e, et in

Carlhusice pauperei illam

quam mundux dare non

potest pacem,su(eque parvitatix devotam servitutem,
et

licetnon necesxarium nbsequium. Multasad vestri
...

episcopum
ses in jugis

rccitaiae sunt.

Erant

amem

Cartbusien-

aposlolatus xacras aures preces

Reli

]uivide inter
Patrologiae,

Aipium angelicam degentes vitara, superemineutissimae religionis et mcomparabilis au-

variorum
tom.

ad

Innocentium

epislolas,

CLXXIX.

PROLOGUS

IN LIP.KO

III

HISTORLE.

Sicut verbo Verbi

humana edocetur

infirmitas,

B

bilem mei ingenii tenuitatem ordinem historiae prosecuturus, imprimis abbatis Thomae facio menlio-

non idoo ab aliquo lucerna accenditur, utin ahscondilo, vel sub modio celanda ponalur. Et sine dubio
divinae pielatis munificeniia idcirco justilias rigorem

nem, qui etiamsi humani oris laude non recolilur, pro ipso tamen opera ejus loquuntur. Hic igitur

mortalibus quibusdam impertit, ut dc inlimis animae penetralibus per bonorum operum instantiam in pa-

Thomas
cri

ex humili descenderal

femore, sed ipsam

natur.ilem pauperiem redimehat

morum non medioDominicum
post

tulum prodiens,

eorum
est,

qui

in

circuitu

ambulanl

honestale. Qui

cum

ferventissime aJ

viciosam forlitudiuem audaci inveciione reprehen-

aratrum

manum
loci

misisset, et

eum

Hugonem ad

dere possit.
illum virum

Hmc

quod divina sapientia beatum
tenebrosae

ohlinemlum
ris provisio

hujus regiun-n coelestis dispensato-

secundum novercalem vultuosiPharaonis
inaenigmatico

subrogassel, nou tantum voluit praeesse
illius dicti

promulgationfim,

/Egypti

quim prodesse. Memorque
«

prophelici

ilumme violenter expositum, pise provisionis intuitu reservari voluil. Cui sacramenlis alicribus im-

Virga tua et baculus tuus ipsa
«

me

consolala xunt
lenuit, et

(Psal. xxii, 4),

et

virgam

in

disciplina

buendo, rubum absque consumppoi.is passione arbaculum in conso alione non dimisil. Tanto di-credenlem ostenderet, per quem raultorum signorum tionis lemperamento utraque menli ejus insederant, nova osteulione inimicanlis Pharaonis cor durum et q et jusle consulens misericordia et pie saeviens disimpcenitens
emolliret
;

cui

populi diu
;

exsulantis

ciplina, ut
raret,

ueque multa asperitate subditos exulcelenilale dissolveret.

onerosum
marinus

ducatum

committeret

ad

cujus

nulum
concaetera

neque nimia
inter caetcra

Huic autem
inerat,

fluctus cederet, petra percussa contra
;

viro multimoda divinorum

donorum

gratia

suetudinem laticesministraret
mulliludine, iu
culiouis privikgio insigniret
coelesli

quem, repulsa

qnem

sermo
uti

scientiae eminentiori praein

monlem evocans,
;

familiaris collo-

rogativa ornahal. Ipsius vero scientiae dono

mo-

cui tabulas lestaraenti

dum

otioM ferramenli

nolebat, nec fructum emo,

arcano consecratas traderet, per quem populo veteri toga recenter exuto novas sacriticiorum
species
ederei,
swae

lumenti, quod ex ipso esl, in sola ejus possessione
constituebat. Tola
erat ejus sedulitas

circa

cultum

moresque

gentis

sibi

consecratse

divinum, tota circa

procurationem fratrum.

Quid

modulo iimormaret. Muba sunt iubonilatis quam hnjusmodi specula, qiu nobis ipsa proposuit. Qu;e
si

plura? Tempore suo ordinis rigorem

viriliter obli-

nens, aedificia de paucis in plurima, de minimis in

humana

fragilitas jugiter ante ocu-

mixima

transfigurans, non hahita

sapienier acqui-

los haberit, ex

eorum consideratione
laqueos fugiat,
el

accipiet

quo-

rens, acquisiia fideliier dispensans, dis|»ensata slri-

modo

tentationum

ex

imitatio-

ctissime conservans, usque in

hanc diem
dicam,
cordis

celehre
ei

nis vestigio qualiter in

honorum operum persevera-

tionem assurgat. hac
utilis
stris

Igilur cujuslihel sancti hominis in

u

nomcn adeptusest. Et
mulliludine

ut vere
si

ista laus

ascripta parva videbimr,

in

trutina

cuin

vita

positi

debet conversatio

inspici,

ex qua
terre-

operum nppendalur. Porro ne

vini acu-

possil

imilatio assumi.

Lx quo auiem

domus hujus habitationis dissolvitur, opus est ejnsdem meraoria obsolescere non sinalur. Sed ut quamvis eum a saeculo dispensatoria mors absentet, pro rehgiosis tamen operibus hone.-tae opinionis ipsam fragrantiam repraesenlet. Ego itaque juxia de-

men aqua immista consumal, et modicum fermentum tutam massam corrumpat, haec pauca qua? de
ipsius laude
sticitxlera

pnoloquimur, inter nosiri sermonisru-

etloculionissuyecelsitudmem loco idus (7)

habcanlur.

Explicit prologus.
(7) Id est diYisionis.

U-.o

TEULFI

CHRONICON

MAURIMACENSE.

LIB.

III

160

irVCIPIT

LIBER TERTIUS.
A
mulliraoda
tia,

Eo

igitur

dente, ad agi-ndas vices apoaiolicasreceuter
tus, posi

tempore quo iDDOCenlius, Houoriodeceromoi

ibi

expeosarum

facla fuerit

munificen-

vix Tullii ore proferri, vel

regalium fereuloium
illa

solcmnem

concilii

celebraliooem

a

Fraocia

et

deliciarum preciosa varietas
posset
Aquilaoiae pontificibus

memorabili SeIgitur univer-

Guillelmum Pietavorura comitera ad repedavit, S. Jacobum peregre profectioiiemaggressum aspera
ii

necae
sis

memoria comprehendi.
est

cum arehiepi-copo suo
puella?

tirmiiaie delineri, et

usque

ad

moiiis difficnllaa D^ o provisa

Gaufr do astaotibus, Lu iovicus

nomine
lbi

lem conligit perduci. Hic itaque cnm
rilus

JSoorde legali vinculo sociaius. Ibique ulerque est
imposilione aureorum diadematum
insignitus.

fatalistihoccasio(8)propmqu.iSsel,elinev.tabilemspi-

exhalationem

sibi

imminere conspiceret,

terrae

eliam Ludovicus fidelitatum
accepit, et io proprio

et

homagiorum
vices

pacta

su?e proceres et optimates accersiens, eos

eoa^tiiio

babere

cospit.

Sed quia diem
felicilatis
illius

jurisjurandi vinculo constrinxit, ut filiam

suam Lu-

nox

preniit,

et crebro

mutantur

dovico

regis

Ludovici

filio

copularent, et terram

humaiicT, forluna, quae sibi in

magnifira

ho-

suam ambohtis secuudum cODSuetudinem connubii
manci[iarenl.
Ipse vero Guillelmus.

norisgloria hilaris ac lada adriserat,
sui

demum

vultus

rebus humanis
esi lupj

exemptus,

io

eadem

ecclesia Beali Jacobi
filius,

deceplorium colorem mulavit, et importuno luclo extrema gaudii occupavit. Omnibus emm adhuc
ilhus
deliciosae

mulatus. Bnimvero praedicliregis

nomine Lu-

epulationis

pleniludine

et

laetitia

dovicus, juvenis erat corporis elegantia clarus,

modi-

ruoi booeslale et religione magnifice praeditus, sen-

aus et sapieutiae vivacitate acutus. Ilunc, ut

ila

advoLudovicum regem, quidiu gravi diarrhia laboraverat, vitam Parisius finisse denuntiat. Hujus
lat,

dissolutis, ecce legatus pernici cursu delalus
et

cam,

sa|)iens

ille

arlifex inier alios coaetdDeos

suos

regis vita vel probitas

ideo a nohis

non exponitur,
per

quasi flosculum redoleniiorem protulei at, qui futuri
in se valoris in ipsa

qma adhuc
scripta esse

in

menlibus hominum

memoriam
illius,

primae

aelatis

teoeritudine
Igitur

mauifeste
destinalae
itineri

indolem
sibi

praeierebrit.

jam immineote
Ludovicus
ciio ef-

videtur. Si quis vero iofirmitatis

virgiois

ductione,

paier

nis

qua decubuit, angusliam, vel Clnislianae conlessiocminentiam, quam vivens tenuit, moriturusediaut ipsius mortis niodum, pretiosum
;

necessaria praeparat, et ut tania res

dit,

eliam se-

fectui

mancipetui elaborat. Imperialis itaque edicti

laxalione

ubique

publicata,

miliium
et

agmina non

locum pleuiusscire desiderat quasdam leciionesquae a Suggerio ('.») virosapienti editaeinejus
puliurse

parva pioperanler conveniunt,
regii comitaius urbes el

ad amplialionem

anuiversario leguolur, sludiose revoivat. Porro nobis ad superiora

suorum multiludinem habiulorum emiltuot. Inter quos eraot prsecipui et famosissimi opti aies, Theobaudus comes
oppida
Blesensis,

redeundum

est.

Audito itaqne, ut supradiximus, fine patris, tener

Radulfus Vermendensis. Guillelmus Ni-

G

ille

animus novi sponsi sme mensui aconfunditur,
laetitiae

et

exuto indumcoio
uniiis

lunica mceroris vestitur.

ex propria et regis voluntate copiam militum suocum adduxerant, regique ut domino suo hoooreto et reverentiam
veroensis,

Rolrodus Perlicensis.

Isli

Eique

amissio

raagnura

dolorem incussit,
Et

quem

alterius

suscepiio valde

laelilicavit.

quem

conjugalis copulae inexperta lcx
proficisci,

in

ahena

exhibebant. Erat etiam inler eos Gaufridus Carno-

fecerat

teoMS
ralis

provinciae epi>copus, scientiae

quidem

hunc genitalis dulcedinis memoria cogereverti.

litte-

bat

in

nativa

nou indigus,

saecularit.m

quoquenegotiorura
Ilunc
prsecedent.es

Commmiicato iiaque cum
de necessitale reversenlentia et deliberatio est,

procenbus

et sapientibus viris

disposilor ac tracialor famosus.
aposlolici
et [)ro

sionis consilio,
erat,

omnium

amicurn semper
vel
ei

el

familiarem habueraot,
praeditus

utin partes Gatliarum fe^tinato se coofeiat,

valoris

elegaotiae, quae

Doribus

magniludine, totius
rant.

Aquilaniae legaliooem ind.xc-

ne miinharendo majora amiMai. Sed quia menaffectus,

Igilur iter a

Galliis

promovenles, Burdcgahs
nuptias

tem ejus conjugalis remordet

aliquem praeuxoris suae

slaniiorem virum providere placet,

cui

veniunt, ibique ad celebrandas regales

ce-

custodiam regice polestalis praeceptione interminet.

lebrioresapparalus

fiunl.

Nec Ludovico
insuper
et

praecedens

Gaufndus Camotensis episcopus
rj sius

mililum

adunatio

sufficit,

Piclavorum

eligitur, eique ip-

dominae

cura

ei

necessitalum provisio ex toto
[>ro

immensam accersit. Indicitur omnibus communis laetitia ex commuuis domini glonfiabstracta. Sine mensuM et numero omues Icatione se pracsentaoi etcxhbe.nt, quasi in Regahum locumultitudioem

indicitur,

quoadusque

ipso rege nunliiis remittalur.

amborum requisitione ab Ab Aipiilauia itaque
alias

Ludovicus disgredieos, qnae inter

eonoenlior

esl uroes, 1'ansius peliil, lbique lueredilali sibi lege

lorum vacuationem unanimiter
Leg.

conjurassenl.

Quam

debitum regni imperium

suscipiens,

sine

alicujus

(8)

:

occatio, id est praecisio,abi)cca, rastro,

(9)

Vide apud nos in Sugcrio, ad ao. 1132.

Gulhce herse.

167
conlradicentis

TEULFI CHRONICON MAURINIACENSE.
refra.^atione

LIB.

III.

168

possidens gubernavit.

A

estis,

et filii

Excelsi omnes. Qui pro divinae geniturce

Praelibatu* vero Innoreatius, de cujus eleclione et
aliquantis operibus superiori libro plenius
est,

signis armillam coniinentia,
tiae,

baculum rigorit
a vero
in

et justi-

a partibus Galliarum secedens,

digestum Romam unde
convicaillo

annulum perfeninnis
discretionis
et

Ju/la

suscipiemes,

ea per

modum
qui

brathio. in manu, in
effecti,

vencrat iulravii. Sed quia Petrus injustus

digito gettatii,
nihil

unus cum Deo spiritus

riusmaximam partemsibi
adipisci
stolica:

sociayerat civilatis, in
sibi

aliud sapitis. Vos,

inquam. quorum ativta proinvigilat,

temporis puncto plenitudinem debiti

honoris

visio super

curam an>marum
qttia

quibus ipsius

non

poluit.

Imo quodammodo
culmine,

biperlito apo-

authenticce nunrut ationis dignias proprielalem operationis moculnt. Nostis,
et

dignilatis
Pelri,

Innocentius ecclesiam

Ruma

caput

est

mundi,

Beati

in

qua

divini sacerdotii dignitas pen-

quia a liomuni poniificis bcenlia ecclesiaslici honofflsiiuilo quasi ftodalis juris
et

debat, solus per se obtinuit, Petrus
sis palatii

vero

Lateranen-

ris

consuetudine
legalittr
est,

susci-

pitur,

sine

ejus permissione

nnn tenetur.
dissenlienles

sedem, ad quam imperialis celsiludo per-

Stitis etiam, quia ejus

proprium

ut

tinet occupavit.

Exinde camlae venenatae lllius di-sensionis jam manifesiior ubique amantudo diffundi,
et tota

pacificet, et

conjusa sapienier

disponat et

ordinet.

Porro, impossibde est, scendat,
si

civiiasevidentioribusodiosischismatisrivulis

in capiie

ul unguenium in barbam denon redundat. Debile namque
corf)uS
_

dissipari.

Jam nunc verum videbatur
:

illud

nrabca-

B

raput

toUm

dal

debile
ille

Neque
r.uret,

in

usu

es(>

ut

num proverbium
circulus

«

Difficile est, ut

uniushabitaculi
»

qw mlibet
infirmiiatis

agttitum

medicus

qutm ejusdem
potesi
ut per

lupum simul

et

agnum

contineat.

Porro

crwiaius tenel

Ei sia Deo per malitiam
efjici

quid

illa

discissio nisi cito finem susciperet, populo,

poutifex

summus

disjuugitur, vix
.

urbi, dignitali, maximi damni occasio fieret, Innocentius violenliae locum praebens, saniori consilio

eum Deo
bus
tuta
illa

alii rccuncilienlur

Igilur

quoiiescunque rein

ternosus hostis contra pacem a

Deo

accepto,

Pisam secontulit. Eral sane in

illo

perse-

bo»a> voluntatis dutur, el adversus

terra hominicanonua institoties

cutorum tumullu Engolismensis quidam Girardus nomine Jivoris incitamentum, radix peccati, maliliae nulrimentum. Hujus bominis fretus suffragalione
Petrus honorem illum arroganter rapuerat, et iniquilatem, quam per illum sine ratione inchoaverat,
ipso insiimulante ducere

venenosum caput
forti

conatur

atlollere,

ab

muliere,
conteri

quw a Salomone commendalur,
debet, ne
si

zelojusiiiice
conflictu

primn aut secundo

insolescat.

impune superaverit, perniciosius postmodum Louge etenim anle uos dictum est, venena
sed
difficile

ad

perfectionem volebat.
excesserat,
Illi

invtdia

posse quidem ratione superari,

Girardus istemulios quidem jam annos sed adhuc iniquit«s potissimum in illo florebat.

conquiescere. Qinx

dum

scepe

auditu percepta cogno-

vimus, nunc

ea

tamen ipso effeclu manifestanle exsine

semper omnibus bonis
hseredilario

jurgia et dissentionesplacu» rant, et expulsis
affeclibus ejus

peni sumus. Et quud
est,

lacrymis dicendum non

animum

quasi jure
in

eo usque

servati

sumus, ut viderimus fas omne

possidebant. Tali

itaque vilio

con-

calcari,

potestate projure uii.patrioe leges solvi, neviventibus,

suetudinem adducto jam carerc non polerat, quia mala opera sua, quod ullimum est malorum, amabat. Et idcirco ex hoc vitio in quo diu jacuerat,
aldui difticile eral, quia
er..t.

gari jus

pacem

civibus, divnii cultus ob-

servantiam prtxvaricari. Oportuerat denique uberiori

quadam deploratione
fufUS quuddam

et

mtserrimo ejulalu /rceire nos
soleniniialis,
el

non inquinalus, sed infeclus

matemw

velut quas-

Hic ergo quia Petro ejusque complicibus, iniquitalem suam pravis atlmoniliombus maliliose
affricuerat, eos couli a

dam

exsequias

prost-qui divini mysterii

intermissa

Innocentium

semper
Pisae

acrio-

obsequia, provocante nos prasumptuoso
instinclu,
sicut

quorumdum
:

resreddebat. Innocenlius aulem tandiu
ralus e^t,

demodi-

qui

non

tnlelligtntes

mensuram suam

sed

quoadusque Petrus

apostolirae sedis

Nemroth quondam coufusionis
erigere cvnutus est, sic
isti

lumm

contra

gnilalem morte terminante reliquit. El tunc Romam reg-ediens, et suae et alterius panis favore et accla-

Dominum

contra Deum,

quia>piritus sanctus
tjus ciriicositutis suo?

Deus

est,

et

adcersum chrisios

malione
catus

honontice susceptus, et in summi
est

pontifiet

profauum tumorem moliti sunt
se diierstlatibus

bonorem gloiiose
Qui post

sublimalus

;

quod
et

attollere, et segregati inter

errorum,

prius ex parte teuuit, ex tolo

possulere perfecte

et \) quasi

per dissonantiam liuguaium cb unitate EcclesioB
Spiritum sanctum offenderunt
fratribus
;

integre ccepit.

illi

usque inter

ipsum

divisi, in

quio unitagralia

Petruin fueral allercalionis placationem
Ecclesiae principale concilium

universalis
ut in

tem

cum

non

tenentes,

charitatis
dtligit

Uoma3 aggrogal,

privatisunt. Qui enim Ecclesice non

unitatem

ipso imminentes

Ecclesiae necessilates decenler or-

non habet Dei charitatem.
testantur,
fuerit

Yerba siquidem Augustini
a

dinet et disponat. Faclo igilurinco nparabili

omnium
aiiis

quoniam quisquis
quod

Catholtca

Edlesia
vivere
dis-

praelatorum conventu, ipse ut
sitate excellentior.

erat

habiius pretio-

separ.Uus. quai.lumlibel laudabiliter se
Iioc Solo

ipsim etiamfaciei aspectu
litterarum

txstimet.

scelere

<i

Christi

uniiate

reverenlior

:

ut

etiam doctrinali

scientia

juncius

esi, uott

hatet vitam
igiiur

n *e, sed ira Dei
tales

manet

eminentior, de rebus quae opportuniores videbautur
tractaturus,
inter
alios

super eum.

Eorum

qui

sunt,

improbauda

assur^ens

ita

exorsus

est.

temeritas nnstriliooris, imojusla; imligiiatioin* ituenti-

Ad vos, inquil, sermonU mri suumi
tur,

ex ioto dirigi-

va eamsa

exst.ti!, qui ruplis divino?

ordtHationis lincuiis,

qui

non scmen Chanaan, sed htxrcdes speciales

sacerdotaits reverentiae

curam

non

habtntct,

tanii

.

tc.l

TLULFl CHRONICON MAURINIACENSE.

LI13.

III.

no
veniae erga

nominis auctoritatem, etspiritualis gratue potestatempro^tern?re,el annihilare tentanerun/ Eo perse
.

A

poris prior, et

cum impetratione
Marlini,

abba-

tem

in illo itinere

ab archiepiscopopetiit ut redditus
qui

ascendentes ,quo nec canonicarum auctorilas institir

ecclesiae

S.

determinatus
libras

tionum provexit. nec ralionabilium virorum voluntas permisit. Igitur quia prwcepta dioinat legis. et

vi libras erat,

usque ad xv
molestiarum
tun<:que

tunc ad augmeniareiur,

quod
juria
et

et

ab

ipso libenter

obiinuit.

Abbas

aulem
in-

sanctorum rancnum irrclragabilessanctiones ferrw menta fueruntin pace Ecclesia*, arma esse debenlin tempore belli. Et qum diu intacta remanscrunt, in
tamexitialinecessitate festinanter arripicvda sunt
His et h ijusmodi assertionibus domnusapostolicus
caeteris

frequentium
fractus,

quae

illatae

fuerant

negotiorum non diu in reddito honore permansitquoniam cujusdam Odonis professi nostri lunc Sancti Remigii abb.itis conperseculior.um violenlia desolatus,

insurgentium

piaelatis divini

sermonis favos impertiens,

silio

pravo infatuatus, sine acceptione
sine

pontificalis
et

omnibus propatula ratione ostendit quod Pettus Leonis nonaliorum assentatione, imo rapinase apostoli Pelri

liceutiae,

conventus

sibi

commissi assensu

pennissione, abbatiae

suae

curam deserens, apud
vi-

vieario fccisset apqualem. Cunctisque reli-

Sanctum Martinum de Campis, quae ecclesia rigore
ordinis tunc famosissima erat, gratia secretioris
tj
tae,

giusis viris, quibus illud detestabile schisma displicuerat,

verbisejuscum magna laudeunanimiteraccla:

et spirilalis

quieludinis

appetendae

secessit

Unde quia inordinatce personos inordinato sunt decreta, quodcunque ille statuerat destruimus quoscunju e exaltaverat degradamus, et quotquot consecraverat exordinamus et deponimus. Et quicunque per Girardum Engolismensem ad
maniibus, respondit
,

Thoma igitur a monaslerii hujus regimine taliter circa mediam Quadragesimam absentato, diu fuimus pupilli absque palre, et mater nostraquasi
vidua. Audiens vero rex
batiae

Thomae eliminationem, abnisi cito

desolationem, et futurum

subvenireprovisoris

altaris officium accesserunt, aposlolica auctoritate

lur ordinis
solerlia

detrimenlum, ne
defatiget,

ecclesiam

inierdicimus, ne ipsum impleant,et in illo ordinis gradu perenniter demorantes, ad superiorem non ascendant. His dictis, singulos quos reos cognoverat, propriis nominibus expnmens, eisque cum indignationeet jurgio exprobrans.pasloralesbaculosdemani-

nudatam onus
ut

indigentiae, vel
efficaciae nostrae

importuna

pauperies
electionis

negotium
qui

approximet,

magno
licet

studio

promaturare

satagii etindulget.
lippi sunt,

Qui

juxta

saeculares,

oculos, opei

am

daret operi pio, non ta-

bus violenterarnpuit, etpontificalia pallia,in quibus
summadignilasconsistit, de humeris verecundose abstraxit. Ipsos

men
ram,

juste, et

ad nostrae Ecclesiae honorem ab ipso

fiebat ipsius operis exsccutio.
et

Abbatiam enim
in

libe-

quoque annulos,

in

quibusadipsospersine respe-

a lempore avi

stii

per liberahtatem

tioens Ecclesiae desponsatio exprimilur,
ctu misericordiae abslulit
tensis episcopus, ut supra
niae legatus,

ab omni

obnoxietate

emancipatam,

Gaufridus

etiam Carnototius

u

Wulgnni illo jam

proximae electionis
districtione
chi

articulo poteslativae

coactionis

dictum

e.^t,

Aquita-

ad
in

accepta domini papae praeceptione,

om-

nostri

hoc tentavit pertrahere, ut monaelectione sua liberam vocem non
qui per

nem

Galliae

regionem, ipsius

studiose circuiens,
altaria,

omnia

quoque Aquitanise, sanctorum ecclesiarum
auctor et
aut
in

haberent,

sed ut subjugales abbatem,

ma-

num

alioi

um

et

considerationem eis

esset imposi-

quae
vel

vel

Girardus

ille seditionis

tus, susciperent.

obtentor,

Gilo

Tusculanensis episcopus,

eorum complices,chrismaIis unctionis benedictione
illius

Hujus igitur violentiae causa explendae, miituntur ad nos Odo S. Remigii, et Joscelinus S. Petri Milidunensis abbates,
taiis

odiosi schismatis temporeconsecraverant.pro-

et hi

secum

litteras regiae

volun-

priismambusdis-ipavit, nec relinquenslapidemsuper
lapidem,

indices asportabant. Voluntas vero regis haec

quem non
Ab

deslruerct

solo

funtlitus ada3-

erat, ut

quemcunque monachum de conventu

beati

quavit, et ratione dictante alia
rare coravit.
illius

eorum loco
concilii

restauspeciali

praedicii

Martini nobis nominassent, exclu^o omni dilationis ausu loco Thomae subrogaremus. Jamjam venerat

convenlu abhaiem
tis

Thomam

pro cujusdam necessilaet

eventu coutigil absentari. Unde

assumpta ocest, l)
[>ro illo

casione

ab

archiepiscopo
eidt

Henrico

suspensus

quamvis rex Ludovicus
excusatoriae
post
epistolse

m

tempus ad implendum regis imperium acceptabile, sed non ad honorem nostrum dies salutis. Jamjam de eligendo tractabant, cum Rex su mmus, cui
servire
piaetulit.

archiepiscopo

regnare
et

est, terreni regis
fieri

Bnffragium

delegasset.

Sed

quod

ordmationi suam pneceperat eventu subito
praesentiae

aliquoldicrum evolutioncm, quidam ecclesiae monachus B.uiholomaeus nomine, sapiens, et uobilium prosapia oriuudus, Arehiepiscopam adiens, et

delurbavit. Allalae

suntenimin

abbalum
quao
far.ta,
si

Senonensis archiepiscopi

nobisutiles

litterae,
;

electionem,sifacieiKlaessel, imerdicerent

tam precum in.pjietaiione,
stralione

quam

rationis

demonut iterum

ad nih.Ium deducerent. Continebatur
Iilteris

quippe

in illis

eum placabilem

abbati reddens,

paslorale ofTicium exsequeretur, ab
petrare. Reverlens drnique

eo

meruit

iin-

quod

egerat nuntiavit,

ejusdem archiepiscopi querimonia, super hoc quod Thomas abbatice regimen, quod per ijisum acceperat, sme ejus licenlia,
justa
et rationabilis

omnesque Maunniaci monachos valde laelificans, Abbalem locum suum recuperare coegit. Eral vero idem Bartholomaeus Veterum Stamparum tunc temPatrol.

sine fratrum sibi suppositorum

acclamatona conerga
nos

sensione subilo stulle
archiepiscopi

el

incousulle reliquerat. Hujus

tunc

temporis

maxima

CLXXX

6

171

TEULFI CHRONTCON MAURIMACENSE.
nobis adverfovebai. Se-

LIB.

III.

172

benevolentia erat, et ideo etiam rege
sante,

A

innotuimus nobis quasi auctorizabilcmprcesentatis?
y

partium

no«trarum utifitatem

Scitoie quialiuc usque laboi

is

wstrisseriesin

vanum
ite, et

cundo dirigit rex ad nos amj.lae fama; personas, NataJem cancellarium suum, Rasbacensem abbalem Alvinum Atrebatensem cjiiscopum, magistrum Hu;

imp°nsa

cst.

Amodo

libcrapotestate ulimini,
vestri

secundum institutoi is
cile. Ilaec pra-laxati

regulam electionemfacito
ipsis

monarhi audientes, ad nos
ct

gonem dc

S. Viclore in lhleratura, magistros eiiam
inlcrrni-

repedare
intimasset,
lis

fcslinant,

quae

archiepiscopus
Accersi-

plurimos cxcedentem, gravi praeceptione
nans, ut ad illorum discrelionem
nitus pendeat, et
ut

capilulo

communi

renunliat.t.

nostra electio penosler
lin-

ilerumad consiliura
sit

ccclesise sapientioribus,
ita

quo

illorum

considerationi

facto

opus discutitur. Et ut

dicam,
filo

conven-

conventus obtemperare non negligat. Nos veio
ceis oculis quid nobis

tus nostertelam

quam

incoeperat

non alternato

ncccssarium esset
suae

inluentes,

ordilur. Electioni de Machario faciae
tiunt, et ijisam

omnes consen-

propa!avimus nos non esse fihos ancillae.sedhberae,
et

elongata omnirmilabiliiate stabiliunt.

contra conlrariam ojiinionis
ora

valeutiam pro-

Praelibatos
ct ni

itaque

cedentes,

eornm,

ut lla

dicam,
in

praeloquendo
assensu, nos

ab abbaie

loci iljius

monachos Cluniacum millimus, Macharium a jugoobe-?
Cluniacum

obslrusimus, quasi pari conclamai tes

dientiae absolvi et

emancipiri postulent intimamus.
litteras susci| ienles

Machanum priorem
Patrem nobis

de Longojionte
Prior autem

abbatem
nepos

et

g

Qui

smcepiam lcgalionem implentes,
el

cligere.

ille

erat

veniunl,

de re pro qua juranl

Alberici Ostiensis episcopi, in
et sapientiae pullulaverai, et

quo

adeo piobilalis
Eranciae

rcvertuntur, arcliiepiscopum pro benediclione abbatis

usque ad perfeclionem
oplimalibus

expetunt, litteras emancipatorias postulanti

os-

excreverat ramus, ut
familiaris haberelur.
Tali
igitur

regi et

tendunt. Quibus leclis, non inveniens arcliiepiscopus

perfeclamin
viro
a

ip^is

emancipalionis dcmonstrationem,

ac

tanto

nobis eleclo, quia

benedictiunem
diceret, inde

distulit,

ne fortesi subjugaium bene-

magnae

eral aucloriiatis, qui pro coactione venerant

non auM sunt aliquatenus refragari. Sed quem pro
adipiscenda libeitate assumi seramus,
vata accepimus.
Transfi etato igitur
ipsa conscrtanli

tribulationis vexat

majorem nobis quum susci peramus onem inferret. Rcmandavit igiperfectiorem

tur

nobis,

ut

emancipationem ab
nisi

periculi

abbale Cluniari expetercmus, asserens se nnnquam
ei

pelago, aemulos nostros. utita dicam, in mari
fusionis pudore oppressos

con-

benedietionis

consuetudinem impensurum,

submernmus,

et

praesen-

plenius a
Indicitur

jugo obedientiap cognosceret absoluium.
iterum Roberto Brugenensi itineris hujus
litteris,

tantes regi eleclionem faclam,
tatis suae

asscnsum

benigni-

accepimus,ipsomagiiispraeconiis allullente

obcdientia. Qui acccplis regalibus
lib"is

comitanmagistro

nostri valons vivacilatem, et libeitatis soliia- invin

cibilem

defensionem. Nolificaia

est

iterum

archi-

u Simone

secum

Petro

regis

capellano, et

de Pissiaco, quos
du*fge*bal,

pro quibusdam negbtns
venit.

episcopo Senon cnsi nostra electio, sed non poiuil ab
ipso extrahi factse electioms coucessio. Iterum

Romiam rex

Cluniacum

Litleras

nam-

igitur ad snae voluntaiis delibcratu nein

faclas acci-

que objecit quod Thomas a cuiae pastoialis offico
per ipsum absolutus non luerat. et ideo nullus in ejus loco onlinaii et substitui rcgulanier poterai.
Igitur curn iterum ad regis notitiam liaec
sent,

piens, ad archiepiscopum detulit,

quarum
nedictus

integiiigitur

tatcm archiepiscopus araplexus est

Ductus

domnus Macharius Senonas,
solemniter, et pastoialis
offieii

b<

ab

1II0

processislin

commissa

cuia, ab

nolens laborem

ecclesia-,

putaverat,secundo
trino

iterari,

tum esse mandavil Thomae ul paMauriniacenses
taliler

quem

nos rclegalus,
tus est.

et

so.emui a uobis proeessione recep-

suo,

ne diu vexari

His

diebus acciderunt quaeJam repraesentalionis

pateretur, sed pergens Senonas
in

manu

archipracsulis absolulus

curam pastoralem relinqueret. Thoductus,

mas itaque

a

priore S.

Martini Senonas

ccepitsuper dinnssione sua

cum

archiepiscopo agcre.

enim Veterum Staraparum solitam venenati cordis, quam semper post monachorum introductionem habuerant, vesaniam evomentes, in vigilia sancii Martini in monachos
elucidatione digca. Clerici

Cumque cur» jiasloralis ministerium, quod per baculum acceperal, per librum reddere voluisset,
renuit Henricus,

nostros audaci refragatione insurrexerunt, ex quibus

D

alius inhonestis et turpibua verbis, alios

etiam ver-

dicens quia sicut facta fuerat retiauii.ionem

benbus

aftlixerunt.

giminis per
fieret

cambutae

susceptio,

ita

profectus erat.

Domnus Macharius tunc Romam Ad quem prior lcgatum dirigcns,
a.

per ejusdem redditionem
est.

clini issio.

Quod

et

omnia prout
Qui
ab
ut

acta

clericis

fuerant

ei

intimavit.

Lctum

Illo ita pie

a monasterii nostri guuerna-

clericis

malcficiorum

suorum occasionem
jinvilegium
in
illo

tione liora

eadem

excluso, duo ex monachis nostris,

penitus a radice aufcrret, apostolioum super illorum
illa

qui in prsesentia ciani, Landricus scil cet tt Robcrtus,

ecclesia

elnnii.alione

electionem do

domno Machario factam
o,

archi-

ilinere acquisivil,, etita
tcr

eos, velteni nollent,

sagaci-

episcopo praesenlaverunt. Quoaudi
in

arclnepiscopus
r/iotnas,iuquit,

expulit,

Privdegiuin etiam de msliiulione

con-

risum applaudens dissolvitur.

Cum
?

frateiuitalis

sccum

allulit.

In

illis

quoque diebus

usque in hunc diem Pater vester exstuerit, qua ralionc

Hciiricus SciionenMS archicpisoopus fincm viUe sortitus
iliius
e&t,

aUum eligcre

prossumpsistis

Et nunc ipsam
esse per iitteras

succcdcnle

sibi

Ilugone vencrainii tunc

elcctionem,

quamirritamapud uos

Ecclesise

pi\ecentoro.

Tuuc tcmporia etism

173

TEULFI
pastoris

CHKOMCON MAURLMACENSE.
defunctione non

LIB.

III,

174

Ecelesia Biluricensis sui

A

mediocnier desolata,
matis morbo
insolenie

gravis et

importimi schisest.

Mors veronemini parcenstantum pontificem septimo infulationis suae mense saeculo praematura abstractione eripuit.

concussa

In

lanium
ad Qui-

Quo

ergastulo carnis exuto,

substi-

vero discordiae hujus

malum

proeessit, ut us pio

apostolicum

et

Franciaa

regem
sibi

perveniret.

tmus estinpapam Lucius, Girardusde Sancta Cruce qui et ipse strenuissimus eral sed et mo- te cilius
;

dam enim
rege,
ficere.

prjedictae

Eeclesiae

clerici,

assentienle
prae-

praeoccupatus est. Hic diversarum Ecclesiarum statui

Cadurcum
Altera

quemdam
iliorum

volebant

consulere volens, duos legatos a latere suo mitcuravit.

pars

Petro,

Haimenci
cancellarium
ipso

tere,

A lbericu m

Ostiensem
in

in

Franciam,

Romani
illius

cancellarii

honoiis affeotubant.

conaobnno, Papa vero

praeiogaiivam

Haimerum Tusculanensem
invenerunt abbaliam
statu

Angliam. Qui ea quae
in

perniciosa erant evellentes.elquaeutilia aedificantcs,
beati Benedicti

diligens,
bat.

contnbulem quoque suum p^o
et

dilige-

pernicioso

Unde

ipsi

consecrato in

archiepiscopum
licet

positam,

tam monacliorum
opportunotempore
ipsis

levitate,

quam

suum integre auxilium impendebat. Et
regis voluniatem ipse

contra

pastorum assensu. Cupieutes igitur humilitate pia
subventione
qui
illi

pramciendus esset,ipsum misit

in

suffragari, abbate

Bilunges, Cadurcum \ero omni ecclesiastico honoie
privavit. Videus rex volunlaiem suam ad efticaciam

praeerat ab

deposito,

transtulerunt

g domnum
ergo nos

non poiuisse periingere, non modico
concussus
est, et

fremiiu

irse

consueiudinem
ab

Macharium ad illiusstatum juxta Cluniaci viriliter innormandum. Absolventes
illius

quasi

in

auctorilatem apostoiici

obedienlia,

licenliam

nobis et

volens indignaiionem conceptam retorquere,
totius
terrae

Petro

facullatem Patris eligendi dederunt
tus
consilii,

Nos verospiri-

suae inlroiium

interdixit.
in

lunocentius
exei ens,

quam super hoc

nohis attulerat, inti-

vero gladium ecclesiasticum
per oinne
ollicii

ult

onem

malionem

sequentes,

elegimus

Thovinum Arg-nlamosum.

ivg^s

donnniuin

diviui

alebiationem

teoh priorem. multimoda sapientiae laude

mteidixit

Hujum

autem

di.-cordia?

malum

De quo
quia in

sine meimacii ambiguitaie

possum affirmare
in

omuibus d.ebus vitae suae inu-gre dulcoraii non pocausa tuii. Unde et contigit domnum Macharium
pacificandi

omni temporesuo non

est

Fraucia ele-

ganlior et speciosior visa persona. Hanc electionem

Komam

profeclum, per canliualium

ia-

cum
tensi

rex etpraedicti episcopi confirmassent,

domnus
cjus
iu

tercessiouem plur.ma impelrasse, sed
liaiionis

ad reconci-

Thoinus

Senonas

profectus,

et

aGaufredo Carnosolet,

graliludinem nec precibus nec

muneribus

episcopo, qui archiepiscopo absenle

attingens, reversus est. Iu qua

regressione detuht

officii

exsecutione vicarius esse
est.

benedictione

secum quoddam privilegium, omnem aliorum abbalum acquisitionem contiuens, ita ut in illo pene sin
gillatim cuncta numerarentur, quae majoris auctoritatis erant.

solemni sublimatus

Piaenominatus aulem papa Lucius parvotempore,

^

qu into videlicet mensium in praelatione expleto, res sublunares inevitabilis passione eclipsis reliquit.
Cujus

Per hunc Macharium mulla ecclesise nostrae bona
evenis.-e

successionem obtmuit Eugenius, qui
vir

et Ber-

certum

esl, e

quibus aliqua hic inlerpolare

nardus Pisanus, tunc temporis Claraevallensismonachus,
conlinentissimae
noster

dignum duxinius. In prima igilur, de qua jam diximjs, regrussione a Roma, atlulit secum partem crucii

conversationis et

vitae.

Abbas vero
quid

primo

exaltationis suae auno,
et

Doiuiuicae pretiosi

metalli

fabrefacloi ia
Altulit
et

super-

sibi esset

necessarium praevidit,
et

aliquantam

ductione veneranter operiam.
preliosa, ex quibus

tna pallia

pccuniam congregavil, quae
pertatis defenderet, et
ler

eum ab onere pau-

quaedam indumenta composita sunt. Augmentata quoque est ab ipso haec ecclesia
religionis et Cluniacensis ordinis institutione,

serviret.

expensarum usibus suffieienSecundo autem anno ecclesiam nova
insignivit.

rerum

opertura novique lajuearis tabulatu
militer et de dormitorio egit. Huic

Siin

quoque exteriorum sagaci et piovida dispensatione. Praedictus autem papa Innocenlius debitum humanae
co ditionis
exsolvens,

namque

viro

dispensandis ecclesiae rebus tantam gi aliam virtus
divina contulerat, ut quod alteri difticllimum esset,
ipse

Homae defunctus
nominaius

est

Cujus

honori subrogatus est Caelestinus, qui alio

nomine
Hic\ero
ei

ad effieiendum
subtilis

levi

penderet, etquidipiidmo-

m3gisler_Gmdo_de
prailalione
quue inier
illa

Castelljs

est.

D

limine

intelleclus

conceperat,

mancipare
Unctio
ineunte

dignissimus erct, quoniam

tria,

affectui sine dilationis

obstaculo sata^ebat.

hominespine habentur
scilicet generis,

praecipua,simul
:

ergo Spiriius saucli, in cujus praeceptis ab
aetate delectalus f.ierat,

conlluxerant, celebiemque magistrum reddiderant
nobililas

eum docebit

de ommbus, ut
faceret,
et

ment.s lnduslna

in

omni

ctordinem statutum lirmiter servari

ex-

statu Eequalis, litlerarum

quoque, quaium doctrinae

tcriorum operum strepitu superari more

insipieniis

inlentissimus

fuit,

s:ientia multiforuiis.

Al

huncrex
iladul-

noster legatos pro pace ineundamisit,

quam

non posset. Cujus providentia cum domui nostrae nonnulla bona asoiverit, quaMam pnecipua placuit
hic referre.

cissima impetralioue
illorum

obtmuerunt, ut in

couspeciu
freqvienlia

Infra

muros

igilur abbatiae

aulam no-

multorumque uobilium, quorura
tremere
solet,

bilem

cum quibusdam

appendiciis

magno sumptu

Roma

benigne assurgeret, manuque

scdifioavit,

apud Veteres Slampas aliam optimim,
mediocrim, q lartaraapud nominatis omnibus praeccllenlom.

elevata sign un beuedictiouis cont a
faciens,

regionem hauc

apuil Firmiiatem allerarn

ipsam a sententia interdictionis absolveret.

Stripiniacum

175
Prseterea emit

TEULFI CHRONICON MAURINIACENSE.
decimam
Gomarvillne,

LIB.

III.

17

fi

tcrramque
alii
,

A

dimid-se carrucae arabilem,

cum

mullis

qum

nostra.

ideo narrare supervacuum csse duximus, quia Car-

non recesserit confidentia Maynamsuprr hoc scitote jammihidevolionemincumbere .Unde elvos obnixe deprecor\utmeim
probitai nostra, el a Deo

thularium rcprsesentaniibus

litteris

apud nos detercappis,

slwleatis voluntatemvestro comitaiu et auxilioroborarc. Multis igitureorum qui convenerant cordetenus infixus est sermo regis. Quapropter assumptis

minata habemus.
recuirilur,
palliis,

Si

autem ad nceessaria monasterii
libris, casulis,

ipsum

calicibus.
aliis

multisque

ornamenlis decorasse cognopraefuit anno,

scitur.

Thomas, qui quondam nobis Pater cxtiterat, apud Columbense monasterium commorans, ad diem est pertractus exlremum. Quod etiam anno domusTheoinus
Primo vero quo oobis

cum ipso rege crucibns, Hierusalem post tempus modicum tetenderunl. Famosiores autem inter omnes qui cum rege hujus ilinerisangustiamsubierunt, Alamannorum imperator Henricus, Rofuerunt hi
:

berlus frater regis, MeldensiscomcsHenricus, comes
Flandrise Gaufridus [leg. Theodoricus]. Aluinusepi-

abbasregem apud Aurelianumcommoranlemadiens, ut privilegium quod Pater suus ecclesiae nostrae dederat, praecepli sui astipulalione slabileex sua parto.
faceret, petiit, et

scopus Alr.balensis, Girardus episcopus
sis,

Lingonen-

quod petierat impctrans,

piaece£,

Gaucberius de Monie-Gaii, comes de Warena, dnaldus Tornedorensis, Manasses de Bullis, EuR
rardus de Bretolio. Rex autem volens
tuielam regi
fecit

ptum

illud,

quidquid pater suus dederat vel concescivitas ab

serat amplectens, serumdetulit.

sapienti consilio

disponere, congregare
ipsius

apud

Eodem quoque anno Edessa
crucis Christi,

inimicis

Slampas Franciae primores, ibique
in sapcularium

regniprosecundo,
;

nostrorum

dormilante providentia,

visionem Sugerio abbati S. Dionysii commisit, viro

capta, Saracenorum dominationi repente aece-sit.

causarnm dispensalione
sciontiae litteralis

nulli

Unde
inlima

et

eos

qui in regione

Hierusalem adjacente
ab
Antiochia
et

titulo

etiam

praeclaro

Radulfo

manebant,
Hierusalem

doloris

immoderata angustia usque ad

etiam Viromandensium

comiti

consanguineo suo.

perculit.
in

Venerunt ergo

nostram regionem legati a primorisuppliciter

bus partium illarum missi
ut

cxorantibus,

Priusquam vero rex profieisceretur, Eugenius papa qnod Dei inspiraverat spiritus persuasione solidaturus in Franciam venit. Cujus henedictione laetiJieati, iter illiuspiee peregrinationis statim

Francorum

invincibilis probilas periculum
et

quod

aggressi
concilio
est.

eveneratemendaret,

futura

repelleret.

Audiens

fsunl.

Domus vero papa Remis
venit,

celebrato

rex noster, ut erat piissimus, miseriae transmarinorum condoluit, et ut concepla inde pietas iructum

fParisius
Post

lbique
in

aliquandiu

demoratus

mn^.s

ipsa

urbe diebus aliquot.... ut
amplissime ab
fierent,

aliquem

afferret,

celsiorcs

ngnisui

in

Paschaapud

tantum decebat virum,
Gallicanae

Viziliacum, ut exigebat necessiias, convoe.avit.

nesque pio
probitatem

multum ex hoc gravatae sunt Ecelesiae. ^ Noster quoqueabbas in ipsius procuratione xxlibras moduloalloquens, soitamqueFrancorum
:

Om-

commemorans Magnum, inquit, dedecus

submonente archiepiscopo Senonensi
ea

altribuit.

Post-

nobisemerget,siexprobraricceperitPhilistceusfami-

liceDavid;sipossiderecceperitgensdasmoniaca,quce qensculluidivinodeditatempore longo obtinuit : si

canes mortui vividam probitatemdeluserint, maxi-

domnus apostolicus repatriare in patriam volens, omnes qui regnum ante regis reditum inquietare auderent, ar.athemalis senlenliae suhdidit. Rex demde noster cceplum iter laboriose, sed non sapienter

meque Francorum.quorumvirlusetiamintervinculaliberafuit
:

prosequens, consilia i.on

recipienda

recepit et

quceinquanlaiibctnecessilatearctuta,

contumeliam etiamillatampatinon poluit quceamicisin lemporeopporlunoadjutoriutu promptetulit, inimicos eliam post morlcm persequi noncessavitISon insolescat igilut ipsa virtus, sed amicosDeiet
nostros, transmarinos scilicet Ch.ristianos.subventu virtuoso relevct:inimicosaulemv'les,nec etiam ho-

non tritam viam ambulans, pedibusspinasinfigendas non cavit. Unde et vastato exercitu, debiliiatisque
viribus,

uniusanni spatium
utile, nibil

tandem Hierusalem vix pervemt. Ubi per et eo amplius commorans, nihil

gnum
valde

agera potuit.
lter

memorandum, Unde

nibil pl
et

Franciae

di-

obscuroa

trausma-

rinis partibus

mo

minum nomine diynos, gravi persccutione

deturbet.

Quarto autem post

ipsamque reressa suo abbas noster

Eamus,viri virtutis,resistamusidolorum culioribus, proficiscamurad locaquce Dcihominis pedibus cal-

D

Tbevinus tunicam carnis corruptibilis exspolians, ante altare abbatne sepultus est. tanto majori a Deo

cataolimfuissecognoscimusjnquibusetiampassus
estquae ejusprcesentiaet corporalivisitationedigna

donandus et gloriticandus munere, quanto nanda ejus sponsa studiosius cognoscitur
rasse.

in

or-

labo-

fuerunt. Exsurgelautcm Dcus nobiscum, etdissipabuntur inimici ejus.et fuyicni qui oderunt cum a
,„ „ ,,. n , „ i„ facienosLra.Cnnfundenlur,\n(\uAm,ctconvertenlur
.

,

.

i

Pater sancte,
'

vale, tibi
'

...... donum

suirituale.

^

retrorsum omncs qui oderun t Sion

:

si virititer

eyerit

\N.\0

DOMI.M MCXI.YII

JOANNES
MONACHUS
S.

LAURENTH

LEOIMEiNSIS

NOTITIA
^D. Bern. Pezius Praefatio ad tom. IV,

Thes. Anecdot., p. xvn.)

Quaecumque de au -tore sequentis opusculi dici possunt, paucis Reinerus, Joannis disciplinus, lib. i De scriptonbus mooasterii sui, cap. 16, complexus est. Quinetiam Johannes, inquit, tamspiritu quam carne illius (Gisleborti) fratcr, scholasticus et erudilione eto/ficio fuit, cujus extremui plerumque ferulam puer, ut elavam llrrculis nemo unquam plus extremuerit. lleu quoties, dum nostra exigit aut discutit Heu quolies illum Yirgilii moopuscuta, et aduncis correvtas manibus obliquo tabellas oculo iniuetur noculum me putavi Polyphemumincurrisse ! Idem aliquando infirmalus, miroque satis ordine extra se et supra *e fac.tus pluiima uidit memoratu digna, qwr. et gratia cedificationis scriptoedidil. Binos etiam cantus composuit, id est : de sando Christophoro martyre, de sancta Maria /Egyptiaca. Historiam Tobite, itemque Martyrium S. Stephani protpmartyris Ivroico pede percurrit, et Cantica canticorum aliquanta ex parte anhphonatim modulalus est. Ex his nihil praeler Yisionem status animarum post w.ortem, etc, in Biblioiheca sua hodie superesse graviter apud me qucstusest cl. el diligentissimus P.Lombardus, qui et notavit Ji<amiem sub utroqu>- Wazelino abbate floruisse, quorum primus monasterium S. Laurentii regere desiit ac obiit anno 1147, alter anno 1 156.
.'

VISIO
STATUS ANIMARUM POST MORTEM
ET

MIRACULUM
(Ex ms. cod.
carius
;

S.

LAURENTH MARTYRIS.

S. Laurentii Leodiensis eruit

edidit R. P. 1).

R. et Gl. D. P. Coelestinus Lombardus, ejusdem loci bibliotheBernardus Pozius, Thesauri Anecdot. tom. IV, parte m, pag. 5).

INGIPIT
Visio cujusdam monachi de statu
§ I.

animarum

post mortem.
solus ibidem in lectulo
iis,

In illo

tempore frater

erat

in

hoc ccenobio

A

omnes concurrerent,
relietus est, pulantibus

suo

Beati Laurentii, Johannes nomine,

frater Gisleberti

qui

eum
id

cuslodire susce-

monachi, qui de pluribus sanclis canlus composuit;
cui

perant, quod obdormisset.
Ille

ex

incautela phleboiomiae

accenso ardeniium

autem factus
vidit se

in exstasi,

est in excessu

febrium sanguine intlammavit cerebrum.

Cum

per

mentis,

quasi in

quodam

vestibulo stare,

quatrijuum languor cresceret;
episcopi supervenit
dies.

natalis beali iMarlini

cui anle oculos pictura obtendebatur.

Videbat ergo
;

Jussu

ergo abbatis
Et

sui

supra crucilixionem Domini

digestam
ejus,

infra vero

deportatus

est

in

cellulam

secreliorem.

clangentibus 'signh ad vespertinae laudis

cum omVium

de

geslis

Sampsonis,

mortem

ruinamque

domus.

Cum

haec attenderet,

quasi supra verticem

179
sentiebat
stare

JOANNIS MONACIII
personam
tenentem
in

S.

LAURKNTII LEOD.

180

manu A lina cum audiret adhuc duo majora ecclesiae signa ad otficium vespertinum sub se porro infra per radium eburneum, et rationem hanc habentem cum « maximum aeris «patium panli sonitu clangere requam delec abile circumstantibus quibusdam
:

:

et

jocundum divinis rebus intendere animum, quonium |iroficuum sapientes quique iri talium uestorum materia pos-enl tenere studium, et ad ulililalem animarum suarum dare pulchritudinis eloquium.
et

cognovit quid esset,
nubila

advertitque quo

1

allissime per

tiriuitus illc transiret.

Cum

hoc intenderet,

Hanc intentionem
buisset,
si

hoc

siuiliuni

isie

habere de-

suae animae salutem, suorumque fratrum
»

utilitatem cordi habuisset.

Amliebat

ille

frater haec,

venilque

ei

in

mente
alto-

tamen obliviscebatur ascensionis suae, beatumque patronum longissimo interv llo sequens aliquando non vulebat, et cum se cum perdidisse timeret, prope ante se sentiebat eum. Directo ergo tramite sursum videbatur ascensus esse, donec ad circulum pervenit, supra quem minon
rabiliter
volvi,
haesit.

quod bealus Laurentius esset. ltaque stabat nitus, exspectans quod amplius loqueretur.
§ II.

Yidebatur

ei

orbis mirabili sonitu
:

voxque resonabat, dicens
»

Quis respondebit

Beatus

ergo martyr radium
ejus capiti, sic ait

quem manu
:

tribulanti?

Sub

illo

orbe videbat aerem tenebres-

tenebat,

intentans

*

Quis ex

cere,

et

omnibus sanctis majora tibi bona contulit? Sub cujus umbraculo magis profecisti ? Quis aluit? Quis
docuit?

d

versus

de Heorsum quasi quasdam larvas sursum subsilire. Sed cum rolventis supra orbis
audirent,
sicut deficit

somnum
et
illa,

fumus,

deficiebant,

Quis Deo servire
si

te

posuit?

Fatere,

in-

secundum nomen
ccelo lerribile.

diaboli

deorsum fluebant.
et

Vox

quam,
tam.
»

non
haec

vis
ille

ex praesenti infirmitate
intremuit.
<

finire vi-

vel sonus quasi ignis erat eis,

quasi fulmen
frairi dicit,

Ad

Et quid,

ait,

responquid

de

Videnti et admiranti

recor-

dere possum qui
rentius patronus

tam

tristia

incipio audire,

datio

facta est

quod Venerabilis Beda

supra

boni de caetero potero sperare ? Bealusequidem Lau-

lunarem circulum daemonum

prohiben accessum,
:

mens
»

est; ille
et

me puerum

suscepit,

ipse

nutrivit

et
illi.

docuit,

prae

omnibus sanctis
ei

cum et « Non

beati Pauli apostoh recordaretur diccntis
est

nobis

colluctatio

adversus

carnem

et

gratias debeo

sanguinem,
subvenit
in

sed adversus

mundi

rectores tenebra-

Cum
suum
et

haec

dixisset,

mente

ne

rum harum,
bus,
»

contra spiritualia nequitiae in coelesti-

forte illusio esset,

quod videbat,

coepitque frontem
haec beatus martyr
:

cogitare coepit ne forte hocesset interliminium
a

signo crucis armare.
:

Ad

arcens

superis

daemonum accessum. De verbo au•

Laurentius

«

Non,

frater,

phantasmate deluderis

tem quod audierat

Quis respondebit tribulanli?
vellet,
illa

»

nobis familiare est signum crucis.
est plura operari.

Signo crucis
» II s

cum

intelligere

sensum

talem subito mente
contra daemones est,
vel respondere,

Deus per nos dignatus

auditis

piTcpit iniellectum, vox

frater ille miserantibus

eum

cunclis circumstantibus

u

ouaerens quis Deo resistere potest,
id est rationem
dicit

ad genua ejus est prostratus,
ejus misericordiam.

clamans

et

petens

cum eo ponere ? Tribulantem auiem Deum, quia dapmones neque justum neque
et

Tunc benignissimus beatus martyr Laurentius ad
voluntatem circumstantium flexus
virgula tangens
:

aequum, sed forte
g IV.

pro fortitudine sua eos tribulan-

est,

et

jacentem
:

tem sentiunt Deum.

«

Spera,

ait,

et

diffidere noli

Ecce autem a parte
ei intuenti,

orientali sedes longis»

quoquo modo hactenus
inlerim omittelur discuti,

vixeris,
et tot

aut

quid

egeris,

sima apparuit
debant
pedes.
cies.
in in

supra

quam

personae sesilentes
et

annis vita in cortestis

habitu monachali.
et

Sedebani

pore prolongabitur tibi.Ego inspectoret

adero,

subtristes,

sine suppedaneis

eorum dependebant

quomodo de
et

die in

diem tua

perficietur

correctio,

tuae salutis sollicitudo,

negligentiumque opportuna

Semi-ralae (sic) et demissae eorum erant faHabebant sane pro consolatione maxima quod
positi

modesta
adero,

admonitio.
1

Horum, inquam, omnium
tui

purgatoriis

carebant visu

et

infestatione

testis

1

si

frustra fuerit ista vitse tuee dilalio,

terribilis

negligentiarum et contemptus

exami-

daemonum, beatam spem retinentes de salvalione sua, consolati, quod eis sublustris habitatio erit in
poenitentia sua.

nator.

»

§111. His verbis frater in

spem reductus, jamque
caput
:

D

Fuerunt quos

ibi

recognovit,

quique

eum

vide-

prcesumens loqui
tur mihi,

et levare

«

Ecce,

inquit,

runt, scd nec sede moveri, nec ei colloqui pracsump-

domine mi, quanta

infirmitate deprimor,

et ut diciI

serunt.

Vidit et patrem

-uise

carnis retro projectum

ardentium febrium dolore insanabili

absolvi catenis quibus ligatus fuerat in carceralibus
poenis. Ibi diu frater substitit, et

Quid de praesenti salute, beatusLaurentius patronus ait, dubitas ? Ex hoc nunc incommodo minime morieris.
»

de animabus, quod

nesciebat, intellexit.

Duae sunt egredientium animarum distributiones
frater suppliciter dixit
:

Respondens autem

n

Be-

nedictionem da super me,

beatissime,
»

posl

quam

non potero dubitare de
surrexit,

salute.

Quam

consecutus

secundum merilorum diversitates, quibuscum omnibus salus quandoque futura esi sicut egredienles animae, quce statun sub daemonum rediguntur po;

jamque confidens dc

gratia patroni sui ad

testatem,
insultant,

quibus in suis tormentis

et

cruciatibus

nutum

ejus tantum praeducem in altum sequi coepit,

minas damnationemque sempiternam in-

sentiebatque se per aeris spatia ascendere, praeser-

tentant.

Harum

poenitentia

animarum gravissima

ISi
esl,

VISIO

DE STATU ANIMARUM.

182
pntrocinio
liborari.

quia quandiu his tortoribus iraditae sunt, neque
|iie

A

patroni

meruil

Et

dum
et

suis

visitalionem angelrcam, neque lucem, ne

salutis

exigeniibus peccalis damnari debuisset, ejus
venlu placato judice purg.iiiom absque
felici

interplacidae
est.

spem habent
ptio a
locis

aliqtiara.

Nec lamen
et

in

inferno inferiori
el

poeniienliae

demersre rant, quibus post aliquod lempus

ereio

daemonum incursu
praetulit

iraditus

dsemonum comitatn,
iiliis

poenitentia

levior

Aller vero propler animi sui
suo,
id

impatientiam

loco
ibi

indulgetur.
viia?

esl

patreni,
ciilpa»

alium

serviens

Agitur item purgatio animarum, quae vel
rito. vel

meloca
et el

D' o,

non tamen

ducens sanctura
linguae
inier

quemquam
et

commciidaiirme fidelium.

vel

beatissimorum
snse

prseferre patrono.

Excessit suo

tempore

ipse,

pairononim interventu quieta purgationis
adipiscuniur.

qui procacitatis

quidem

caetera,

reus,

Harum

sors

beatissima
angelica

est,

quia

sed quod pro nichilo deputaverat, sui proprii defen-

spes
lux eis
est,

salutis, et visitatio

pro tempore,
felix

sione patroni destitutus, deputatus est

cum

miseris,

non

deesl. Animae,

quarum

poeniteutia

quorum

pcenilentiae

sors

gravissima

agiiur

sub
illi

quia sine daemonibus agitur,

cum nec
egerunt

eas

vi-

infestationc

dacmonica,

numerusque
de

annorum

dent, nec ab eis tenitanlur, suspicetur aliquis

quod
hac
in r>

prolongatus est multum.
§ VI
.

patianlur? Expendunt omnia quse
terra conlra salutem suam, quae
servilio Dei per negligentiam

in

Cum

haec et alia

dislributionibus

ani-

minus egerunt

maruin

didicissct frater,
est

magni ductoris sui recor-

suam.

Qaam

vellent

datus secutus

praj euntcm, intellexitque

noneum
Erat

se his caruis^e

vitiis, et obstitisse
!

etiam minimis
titi^se

quam

vellent

omnibus peccatis omni lcmpore se assaltem
quae
ullis
inet
siti
tii<-

solum

esse, sed se praeter
ibi claritas

eum nullum

videre.

aulem

divinis
!

?erviliis,
in

nec defnisse

momentis
dulserunl

Expendunt
in cibts

fame

maxima, ad quam ejuspene caligabat anima. Cum ergo antc se bealum patronum sentiret (nam frequentius eum scntiebat quam videbai), cogiiationi ejus incidit quaerere

et

polibus

inservicndo
ut
in

ventri,

ab eo de conin

quibus solutum
sunt frtna
frigore quae

est

Vincuium timoris Dei,
voluptati.

laxata

ceuiu
turis.
ait
tibi
:

ceeli,

an audire posset quod legerat

Scrip-

noxiae

Expendunt
exsoivunt

nimio
ut

Cujus cogitationi respondens maximusduclor
«

hic exarserunt

incentivo igne. Et

Susline, frater,
»

quod

quaeris,

imaginabilur

pancis plurima adverlantur,
diversis quaecunque hic
ciiis.

passionibus
illi-

paulisper.
vidit

peccavcrunt affeclibus
admittuntur

niam,

Qui exs|iectans promissam liarmoante oculos erectam maximam sphseram.

Suspirant quod

non

conUmpIa-

Erat autem coloris aurei,

tioni divinae, cui,
ha.'rere.

cum debuissent, neglrxerunl iuUnde nunc cum passionc sua eas afliciunt,
fla-

longa
gitudo

et ductilis, et latitudo

non adeo rotunda, sed cujus magnitudo erat quasi lonalicujus maximi templi, praeter
quadratura
est

interim a conlemplalionis dulcedine suis amaritudi-

quod
illa

in

templo

non

rotunditas
lalior

:

nibus retmhunt, iraeqne Dei eas cogunt Cxperiri

quae rotunditas licet duplo longior quarn
cce'estis orbis effigiatione apparebal,

in

gellum. Sunt ergo oculi, id est intentiones earum ad Dominum Deum suum, donec misereatur, et visitatione angelica solvat eas a

volvebatur

celeritate grandi.
acclinis polo

De

cujns infenori verlice, qui erat

passione sua. Bcaloe

australi,

resonare

cceperunt

voculae

enim animre quae

passionibus carent,
viue,
sitiunt,

Deum,

qui

est

fons

qu« ad quemadmodum
et
!

rnodo mirabili quasi de
narent cytharaedis

tisiulis aeris, si forte

conso-

cytharizantibus in cytharis suis.

desiderat cervus ad fonlcs
.Miserrime

aquarum autem excipiunlur anima^, quae patroin

Et

cum

huic concenlui paulatim reboanti delecta-

biliter intenderel,

repente a superiori

vertice

vol-

nos suos, quibus
vel se

hac vita

vel

commissae

sunt

veniis sphterae similes reddi coeperunt

voces.

Con-

commiserunt, pro quavis occasione,

ut sunt

animi

hominum non pro

perfecia conversatione,

sonabantergo voces vocibus conricientes concentum, qualem non possunt aestimare vel cogilare menles

deseruerunt, quiaaut daemonibuscommiliuntur,
proprii patroni carent
eis,

dum

interventu, aut

si

parcitur

hominum. Cumque conjubilalio illa paulatim resultarei, et anima quae hanc audiebat ineffabili affectu
rapi ccepisset, repente praereplus sonus et sphaeralis
efligies coniicuit ac disparuit.

daemonum lamen persccutionibus exponuntur. Est autem talis persecutio eo r um, ut licet miseris

tant
ter.

animabus non queaut inferre cruciatum, non desistamen eis auferre omnem quielis locum vel in
a vel in mari, vel per aeris spatium. Desiderant

D

Piissimus itaque ductor fratrem regressurum

allo-

quens
nimiis

ait

:

«

Esto

tui

sollicitus,

et

devila

opprimi

occupationibus,
si

nisi sit

causa

inevitabilis.

animae ad purgationem in

hac

terra

positae

diviinto-

Quod

injuncta possis recte exsequi praemissasemdivini
servitii,

num

sitienler au lire

servitium, quibus dolor

per sollicitudine

bene
si

tecum

erit.

lerabihs est,

cum

infeslatio, vel timo.', vel insecutio

Cum
ubi
lius

de:cendes perspatium aeris,
requireris, responde,
sit
:

de ducloretuo,

ddemonura tam salubre earura
rium.
§ V.
divit

confundunt

dcside-

sit,

quod sanctus Laurente terrere

ductor tuus

et

si

daemones

ccepe-

De duobus monachis

frater

idem datum aunon

rint suis phantasiis,
illis.
«

ejus

nomen

in

faciem inclama

excmplum, ne quis

leviter ducat pr^priura
et

Ilis dictis

disparuit.
frater versus orien-

habere patronum. Unus eorum subitanea
visa morte p:aeventus ad judicium cst

impro;

§ VII.
tera

Jam paululum semotus
vidilque
equites
ei

raptus

qui

intendit,

econtra venienles,

quamvis

lubricitati

ohnoxius

fuerit,

maximi

tamen

respondit

statim cogilatio quod sanctus Mauritius

;

183
esset qui
tali

JOANNIS MONACHI
specie apparebat. Appropinquante eo
altendit

S.

LAURENTII LEOD.
dirigere,

184
diligenlerque
ecclesiae

A

eodem intuitum
Stabat itidem
in

attendere.

cum

suis comitibus,quorum non

numerum
est cer-

mcdio

ejusdem pauper

(sextamen aut octo esse potuerunt), faclus
renterque

coetus utiiusque sexus, nrotensisque

manibus orare
sancte

tissimns fraler quorl sanclus Mauritius esset.

Reveeis
:

videbatur. Dicebal ergo unus
et palrais

eorum erigens faciem
altare
:

accedens praesumpla
juv.-nlutis
viriliter

fiducia

dixii

romplodens contra

*

quanla foniludo vobis eral
integrae

in lanta? procerilatis

Mainiti.

magne

mariyr, cur

mc non adjuvas? Cur
capere
et

ei

corporibus,

milites
et

Chri&ti,

non vindicas de praedonibus qui me rebus omnibus
exspoliaverunt,
quaerunt ?
que,
tiens
»

quoniam

inimicis

resistere,
si

victoriam

nudumque
quasi
«

occidere

ex idololatris consequi poiuissetis,
libus placuisset uti
«
'?

armis materia:

Cujus verbis sanctus
ad

occurrens,

eumconcupessi-

»

Ad

harjc

dux placHissimus

quem

tenebat
:

attendendum
pro
posse tuo

Quid, frater, inquit, nonne vicloriam de

inimicis
clarior

respondit

Tu

ipse

vitne

sumus cousecuti

? nulla

nobis victoria

mus

es praedo et socius furum,
tibi

nullum, ubi

bcet,

et

laude dignior esse

potuit,

quam inimicum sua
animae

omittensageremalum? Vx
et ipse prcedaberis.
»

qui prcedaris, quia
diccnti:
«

manu
Erat

prosternere, et morte corporis vitam
»

Item

alieri

Quid

acquirere.

dormis,quid precibus nostris aurem tuamobclaudis?
(Juure. o

cum
«

frater

aulem chlamyde purpurea indulus. Quam idem diu intueretur, ait Mauritius

maxime sancte,
»

nonrespicis miserias nos

:

tras? Ecce devaslor amalis hominibus,

cum pecunia
:

Hac

veste,

quam

sic

inspicis, milites

nostri

tern-

amitto

annonam?

Beatusmartyr subintulit
te terra

Mc-

poris discemcbanlur
pallio
aut

a popularibus,
licebat
militi
»

ncc

nisi

de

rilo hrec pateris,

purpura
alios

Romano
aulem

chla"
cogi-

mydem

inter

habere.

Incidit

tatio fratri an eum B. Mauritius cognilum haberet. Cui cogitationi ipse placide respondens « Scio, ait,
:

non deglutit, cui numquam causre Dei, cujus tues, et de qua vivis ,fide\is fuisli, in decima detrahenda sacrilegus, incensudefraudat >r, in omni debito servitiisubterfugiens,et ideo sicomnihosti expositus,ut tibisubvenire despiciat omnis sanctus.
vabant. Audiebal omnia
sciens propter se haec
sciebat
;

mirumque, quod

quod

sis

monachus de

palrocinio beati
te,

Laureutii

»

Sic

omnibus obcoacer-

sed aliquid querelae habeo adversum
acto anno

quia

trans-

jiciebat quae fecerant, et inde miserias suas
frater

cum

praedium ubi ecclesiola nomini

meo

idem diligenlissime,
sciret

aedificata est(l), frequenter iaviseres,

triduum, vel
horas
»

ostensa ut

quod
in

ne-

amplius
ante

illic

faciens,

nunquam

vel

semel missarum
servitii

mirabatur^ue

tam

subito

se

oratorio

solemnia celebrasti, vel sallem divini
altare

esse, cujusaedificium

omne

recognoscebat, et quod
talis

memoriae meae
ille,

erectum

decantasti.

tamprompte
In

a tanto

martyre

oslensio

fiebat.

Audiens hoc

consciusque hoc verum esse, quod

hac admiratione positus subito se vidit esse

cum
locu

quidem et ipse olim perpenderat.sed laedio quodam,
etquia animus non erat
culpaj
ei in

G

sancto et comitibus ejus, ubi
tus

primo fuerat
et
ei

ei

loco

illo,

neglexerat,

quamrecognoscebat, obtendensexcusationem
:

§ VIII.

Iterum

mirae

dignationis
sciscitanti
ei

modestiae
plura
dixit

« Non hanc sancto martyri reddidit satisfaclionem hanc servuli tui offensam, pones in animo, domine,

sanctus per cogitationem

quae ad evilaniam invidiam

incredulitatem

prae-

quod

si

perpendere digneris quam
affliclionem,

sustinui
in

contra-

termissa sunt, non quod

utilitatis

haberent pluri-

dictionem,

et tentationem
illud

mea, cum
Placido

esset praedium

anima sub cura mea, non

mum.
Sensit
frater idera

dolere sibi

pedes, petiitque
sibi

aggravabis cor tuum superme
ergo
vultu

ex hac negligentia.»
:

annuens B. Mauiitius dixit • Facile libi hujus offensae do veniam, quia satis superque istius piaculi exsolvisti poenam. » Ac ille « Cum tam exigui oratorii memoreris respondit
:

humiliterplurimum ut benedictionem signum crucis super dolorem ederet.
dissimus
hujus.
»
:

daret,

et

Ad

haec placi-

Nullum est, inquit, periculum doloris Confirmatum ergo benediciione etoble-ta«

tum de
tem
disparuit.

salutis

sollicitudine,

reverenter

adoran-

ita, ul

attendas quae aguntur
praedii

illic

;

mirabile est cur
;

emisit

a se, et

cum paululum

processisset,

pauperes colonos
inimieis
ris

ejusdem non protegis

cur

tyr

eorum non palam facis, quod curare digneipsius loci. » Ad quod respondens beatus mar« Noninimicis, inquit, sed tibi palam faciam
:

D

Fraler autem subito a superis elapsus dicto
descendit. Monstrabantur
ei in

citius

aere, qui

a

daemocorpora
luxuriis

nibus pervagatur, cadavera jacenlia, ubi videri poterat

quod

nescis.

»

humana

miseria. Imaginabautur

illic

His dictis vidit se repente in ipso oratoriolo

cum

voluptuosorum suaviter viventium,
ea
t

et

in

sancto Mauritio esse. Stabat autera sanctus Mauritius innixus
laleri

nutrientium

:

haecillic

videbat projecla, aliqua

altaris,

quod

est

versus viam,
latus

corrosa usque ad pectus, vel

solum ventrem
a

relic-

tenens ipsum fratrem dextera contra
quasi lactentem

suum
fratri

tum.
bus
:

l)e aliquibus aliqua

raptabantur

daemonitrahebanl,

puerum

directa facie
stare,

ad

populum,

insultabant

ei,

quem per linguam
perjuria,

qui videbatur per

ecclesiam

jubens

falsa

testimonia,

caeteraque

lmprope-

(l)Hocestin Wasega pago,
mitatu
sito,

in

ubi erat

ecclesiola sub

Naraurcensi cotitulo Sancti

Mauritii, praedium istud
ditur.

adhuc

nostrae Ecclesiae sub-

:

185
rantes
:

GUILLELMUS ABBAS

S.

THEODORICI.
;

PROLOGOMENA.
continue fluente

186

quem per fauces, de nimio cibo et potu quem per oculos, de immundo visu quem per mamv nus, de illicito opere. erant viri et Femi;
<

A

coepit sanguinis tlnxum,

quo per fotum longissimae

nociis Bpatium

mane

similis

morci-

ti

tuo jacens, utpote sanguine

vacuefactus,

somno

nae,

quorum
vi.lens

dilacerabantur

loca
?

geniialia

!

Quis

hoc

non admiiabilur

Quis

audiens nou

boque pene jam seplimo die non usus, biduo per vices paupulum turbatus est, sensu intercepto vacuitalis simulacris.
litati,

emendabitur ? Tenebat frater in memoria quod bealus patronus ejus revertenli (si de ducatu ejus quaereietur,
ut se

Danda

est

venia humana? fragi-

quae siccato cerebro et corf ore vacuo et sanvitae.

guine non valet subsistere sine periculo
Dili^enter crgo
cusloditus, post

nominaret) injunxerat. Hac fiducia fretus, in-

biduum

coepit,

territus transibat
ut

Sed cum ad
terribiles,

hoc ventum esset

contra

corpus

inirarel, caeperunt

se ostendere

quaedam

dirae facies, persona?

uncis

manibus eum

revieum viscere, tenuiterque sommo ciboque uti. Inde per dies convalesrens ubi primum potuit, accito fratre

spem corum

qui

viderant, quasi

corripere conilentes. Quibus ipse in faciem
sui ductoris,id est:

nomen

uno, ea quae viderat excipere

eum
:

fecit in

tabellis,

Laurentius martyr, inclamavit quod quasi fulmen de coelo eos penitus dispulit, nec ultra apparuerunt illi. Ipsu autem subito nescio
i:_„ quo ordine _„ se

ne forle exciderent
tradidit

illi;

quae postea relegens scripto
«

addens hoec narrationi
fuit

Sicut meae potes-

sensil in corpore, et quasi evigilans
.

:.

:_

„.

„..„„. „..:~:i«_

R -J

tatis
.
.

non

infirmari,

vivere, vel

mori

:

ita

non

fuit

meum

videre

et referre,

per aerem ascendere
nisi

erecto capite per

cubiculum

ccepit

respicere, ad-

veldescendcre.
tus fuissem,

Unum

est

pro certo, quia
nisi

exper-

mirans, ubi
set.

esset,

unde

venisset, aut quid vidis-

non timuissem,
poterii prodesse.

vidissem, non re-

tulissem. Ca?terum non piaesumpsi subtrahere

quod

§
co-pit

IX.
et

Secum

itaque quod

viderat
retulit.

revolvere

forle

aliiui

Arbitrio vero legen-

Sed cum infirmiiute diu loqui non posset, jussum est ut prae
ahquibus fiatrum aliqua
fierel ei quies

tium judicium subjacet
vel

suam adhibere vel fidem derogationem. Omnes tamen slabimus ante tri»

doiec levius haberet.

Cum

triduo in

bunal Chrisli, nec discutietur merilum videndi sed
vivendi.

augmenlo languoris decubuisset quarto vesperascente die in sudore positus multum de naribus emitiere

1NTRA ANNUM DOMINI MCXLVIU-MCLII

GUILLELMUS
ABBAS
S.

THEODORICI PROPE REMOS
NOTITIA

(Fabric, Biblioth. med.

et inf. Lat.,

tom.

III,

pag. 167.)

Guillelmus, abbas S. Theodorici, ord.
dicti, in

S.

Bene11-20,

C

et fratres de

Monte

Dei, Carthusianos, de vita soli-

Monte Aureo prope Remos, ab anno
circa

taria inler S. Bernardi

Opera
:

ct

sub Bernardi noverisimilius

inde

factus
sui,

1137

in

gratiam
in

S.

Bernardi,

mine

saepius

prodierat

a Mabillonio
et

amici

monachus
di.m
(\).
,

Cisterciensis

ccenobio Sih. e.

vindicata Guigoni

priori Carihus,

sub ejus no-

gniacensi

obiii anle

Bernardum,
tom.
II.

antc

annum

1 1

5J

De eo

Bular-us

Hist.
II,

Acapag.

mine in tres tributa libros exhibetur. Tissierium ct jam prid<m Hemicum Gandavcnsem cap. 10 De
scriptor. ercles. et alios

dem. Paris
1434 seq.

pag.

743, et Oudinus

lom.

apud Trithemium,
et

ul Guil-

lelmo tribuerent, permovit prologus a libiariis prae-

Scripta ejus haec vulgata sunt a Bertrando Tissierio, sive
sis,
1
.

missus volumini ex Guigoi.is
lucubrationibus.
in
el

Guillelmi constanti

Texlore, tomo IV Bibliothectc Cisiercien166'.),

ex utriusque contextus prologo,
facit Guillel-

Bonofonie,

fol.

quo

et

aliorum suorum opusculorum

Tractatus sive Epistola ad Ilaimonem vriorem

mus menlionem.
legitur,

flj

Emendandum quod apud

praestantiss.

Caveum ad annumlHO

Ordinem Cislercicnsem

in-

duisse an. 1153.

187
2.

GUILLELMUS ABBAS
Speculum fidei. /Enigma fi lei. Meditatwnum liber,
A'.l\verp 1530,

S.

THRODORICl.
11.

188
in

A
editus

Commentarius
in
c. G.

Epistolam ad Romanos,

3.
4.

cujus nientio

appendioe ad Hcnricum Gandavena Tissierio vulgata, exstat

pridem
recuaus

Lovanii
in

sem,

lii46,

1.5'JO,

alque

Bi-

Praeter

ha»e

ejusdem

blioiliecis

Patvum,

ut

in

Lugd.

tom. XXII, pag.

Cuillelmi

C«mmentarius
et

114:3 1159.

Guillelmus ipse, Meditationes, Novitiis

Cantica canlicorum,
collccius

supenore in duplex quidem ui-us ab eo
diversus a
edit.

ad orandum formandis spiritibus, non usquequaque inutiles appellat.
5.

ex seriplisfi.
S.

Ambiosii, atque editus ad
I,

calccm Operum
diclin.,

AmbroMi, tom.
Incip.
:

Bene-

De natura
et

et

dignitatc amoris divini, itidem
atipic in

pag. 1515-1618.

Non
inter

hic fceditatis

Lovan.
et edit.

Antwcrpiae

Bibliolheris
S.

P.ilrum

inccntiva, sed castitatis celcbrantur mysleria. Alter

Lmjd.

II.'5'.) -11 63,

nec non inter

Bernardi

ex hbris S. Gregorii paf

se,

quem

veterum

ali-

Opera lom. V, edit. Mabillor.ianse, pag. 2o6. 6. De contempiando Deo liber, itidem intcr S. Bernardi Opera, tom. V, pag. 246. Hic enim est qui in
codicibus quibusdam Liber Soliloquiorum Bcrnardi

quot Galliae
vulgavit
Incip.
:

el

Bclgii

Scriptorum

opuscula

sacra

Casimirus Oudinus Lugd.

Bat., 1602, 8°.

Potest per os Dei unigenitus Filius desi-

gnari.

inscribitur.
7.

g
et

De Vitn S. Bcrnardi
1130, apud Surium, 20

liber

I,

desinens
et

in

annum

De natura corporis

animce

libri II,

ad Theo-

Aug.,

cum

S. Bernardi

pliilum.
8.

Operibus saepius editus. Optisculum Sententiarum
C2)
in

Disputatio Catholicorum- Patrum contra Petri
libri III,

de fide ex S. Auapfiendice ad
ulti-

Abcelardi doc/matu,

ad

Hugonem
et

archiepi-

gustino, Thomae Blampino ut

scoputn Rothomagensem,

cum

praMnis^a epi»t<>laad

mum

S.

Augusiini

inrpum
II,

ederet,

tradidisse

se

Gaufridum Carnotcnsem episcopum

ad Bernar-

narrat Oudinus tom.

pag. 1438. Nihil aulem tale
nisi in

dum abbatem Claraovallensem, qua eos ad oppugnandam iheologiam Abselardi horiatur, quod et ambo fecerunt. Haec Guillelmi episiola, circa annum
Chrisli

invemo
dicc ad

in

Auguslino Benediclinorum,

appen-

tomum

scxitim, pag. 782 seq. Miscellaneas
et

sententias inccrti auctoris, opusculum breve,
moralis potius

1130 dala, etiam inter S. Bernardi epislolas
Mabillonianis 326) legitur,
illius

quam

dogmatici argumenti.
li-

301

(in editionibus

lum

Guillelmus ipse praeterea scripsisse sc testatur

Bernardi

responsoria, qua

consilium

atque

operam testatur sibi probari. 9. De erroribus Gu'dl''lmi de Conchis,
supra pag. 138 seq., 141 seq.
10.
et

bellum De sacramenlo altaris, quem memorat eliam Trithemius cap. 383, et Carolus Vischius pag. 137
Bibl. Cislerc, qui addit etiam

de

quo

librum contra erro-

lom.

I,

pag. 408.

res Gilberti Porretani.

Expositioin Cantica canticorum, quod alio
adversus AbaeUrdum suscepto imperfeclum

Ad hunc Guillelmum non modo plures
scnpsit et ab
i!li

epistolas

opere

eo accepit S. Bernardus, sed etiam

reliquit,
diligit

cum vcnisset ad verba m, 3 animamea, vidistis ? Incip., Os

:

Num quem
sponsi,inspi-

dicavit

Apologiam suam adversus monachos
I

Cluniacenses, lom.

edit

novae, pag. 531, et

li-

ratio Christi.
(2)

brum De
fidei, et

gratia et arbitrio, pag. 609.

Trithemius quoque post Guillelmi Speculum
fidei.

Mnigma

fidei,

memorat ejus librum Senten-

tiarum

NOTITIA ALTERA IN GLILLELMUVI
(Histoire litteraire de la

France par des religieux

biinedictins,

t.

XII, p. 312. Paris, 1763, 4°.)

§

J

.

Histoire de sa vie.

Guillaume (2*), ne de parents nobles a Lie^e, vint faire ses e"iu les a Reims avec Simon sou frere. La vie edinante qu'on menail a 1'abbaye dc S.uni-Nicaise, dans la meme ville, lcs ayant touches l'un ct 1'auire, ils y embcasserent l'eiat mou.:-h pie Leur miriie porca bientot a travers le voile dont ils s'efforcatent de le couvrir. Tous deux furent elus abbCs l'an 1119 (3), Simon, de Saiul Nicolas au Bois dons !e dioce-e de Laon, G lilhunne, de Siiinl-Thierri prcs de lleims. Celui ci n'eiail encore quc simple etudianl a SaintNicaise, lorsquMI alla voir pour la premiere tois S. Bernard, et lia avcc lui retle elroile amitie qui dura loute leur vie. Gutllaume aurait bien souhaite des lors pouvoir se lixer Hupresdu sainl mais la Providence fit toujours naitre des obstacles a ce dessein, qu'il conserva dans le cceur tanl qu'il en jugea lexecuiion possible. La digaite abbaliale, loin d'en affaiblir lcs traees, ne scrvit qu'A les forlilier. Insensible aux distinctions, il soupirail sans eesse pour eMre deeharge d'un emploi qu'il ifavait accepte qu'a regret. Son elevation lut de pres suivie d'une maladie lopgue et ftcheuse. La nouvelle en etant vcnue a S. Bernard, il lui envoya son trere Gerard pour 1 inviter a ve.iir a Clairyaux (3*). aveo assurance qu'il y serait promptement delivre ile lous ses maux, ou par la mort, ou par uiie guensoa parfaite. Pour uoe ame altachee a la
;

(2*)

C3)

Gall. Chr. nov., t. IX, p. 187 et 616. Bern. Opp. vol. II, p. 298.

(3")

Bem. Opp.

vol. II, p.

1085.

189

PROLEGOMENA.

190

terre 1'alteraative aurait eu sans doule quelque chose d'effravant. II Q'en fut pas de meme de Guillaumc. saint abbe\ II obeit sans besiler, vint a Clairvaux, et y recoi vra la sanle >o ts les yeux et pir l.i priere du >me annee, et peu apres son retuur, il apprit que saiot Ceei arriva daas le careme de fan 1120. La Beiinid ctait lui-memfi aux. portes d la mort. L Mviat en d li^ence comra; pour recueillir ses derniers soupirs. Mais a son arrivee les syrapldmes Funesies avaient disparu. La convalescmce, qui ne se tit

m

pas attendre longtemps, a^heva de dissiper ses aiarmes. Ou peul juger combieu elles fureni grandes par le zele exlraordraaire qu'il tomoignaii en tnute remonfe pour les mtirets d^ cii illuslre ami. Pl is jaloux de sa reputation que lui-meme, on oe pouvait y donner atteinte san-; lui causer la plus vive douleur. Les rehgieux de Cluui censuraurat en q lelques points la conduite du ^ami, notre abbe ne lui donna point de repos (|u'il n'eui mis la main a som ipologie contre leurs reproche- (4). Cet attachemenl de Guillaume po ir la personne de ce g a id nomme Stait fond>3 sur la plus hante idee de ses lumieres et ^f sa v riu. Sainl Bernard faisail reciproquement un grand cas du me>iie de 1'abbe de Sainl-Thierri. Comment, ecrivait-il a Labbe de Cuissi (ep. 7!)), vous fttes-vous avise de consulter une personne aussi eloigoee de vous qoe je le suis, ayant a votre porte Guillaume, abbe de Saint-Thierri, ee( homme exeellent qui joint a une rare prudence et a une pgale habilele 1'aftefiion la plus sincere pour votre maison? • Oger, chmoine rigulier, ayant vouu s'excu^er aupres du saiut d'avoir communique sans * son ordre un 6cril donl il lui avait lait conti lence Eh pourquoi, repondit 1'abbe de Clairvaux (ep. 88), mon peiit livre craindrait-il les yeux d'une personne a qui je vou Irais pouvoir deoouvrir le fond ih mon cueur? Vous ne connaissez pas assez mea sentiments pour 1'abbe de Saint-Thierri. Jaurais mille biens a vous dire de lui, si les bornes d'une lettre m; permeltaient de m*etend"e sur son sujet. » II prie ensuite Oger d'aller voir cet ami conrmun a!in d'examiner ensemble son ouvrage et d'y corriger ce qu'ils jngerwenf en avoir besoia. Oa remarque les raemes sentiraents d'estime et de det'6rence dans la lettre qu'il ecrivit a Guillaume lui-merae (5), pour 1'engager a revoir son traile De la grace et du libre arhitre. Enfin, parlanl a uu arai. il faut lire la lottre si lon veut voir le^ effusions de coeur les plus lendres ii'un aini (Vp. 85; oii ll repond aux plahtes pie G li laune lui avai' fa^tos sur 1'indiSerence qu'il lui supposait a son eg ird. Tel elait le reiour de saint Bernard envers i'ab!>e de Saint-Thierri. L'»n 1150 !es Ben'''lictins tinrent leur premier chapitre gkieral a Saint-Medard de Soissons. Guillaume, l'un des presid.mts de cette as^emblee, signala son zele par les sages reglemenU qu'il y nt faire. On s'imaginerait qu*a son retour il ne s'occupa qu'a les faire observer dans sa ma son, cependint ce fut alors qu'il i>ensa plus serieusement que jamais a se retirer a Clairvaux. II en eerivit a samt Bernard (ep. 86). Mais la reponse ne fut nulleraent favorabie a ses vues. L'abbe de Clairvaux lui mania qu'il persistdt dans le m6me sentiment oii il savait bien qu'il etait que i'un et 1'autre ils de\aie-'.t preferer la volonte divine a qu'il ne courrait aucun risque ^n suivant ce conseil, au lieu qu'il s'exposerait beaucoup en sacrila leur fiaot a son aitrait particulier le soindes araes 'lout la Providence 1'avait charge. Gaillaume parut se rendre a cet avis, et se fit effeclivemen' violene.e durant les cinq annees suivant>>s pour s'y conformer mais a la fin 1'amour de la vie privee tnompha da^s son coeur. II abdiqua l'sn 1135, et alla se confiner'. non a Clairvaux, ou il prevoyait bien que sa deraarche ne s Tait noint approuv6e, mais a 1'abbaye de Sierni du m-eme ordre, au diocese de B-im^. La, suivaut le temoignage d'un ecrivain domestique (6j, il partagea tout son loisir entre l'6tide et .a contemplation Du tond de sa relraite il ne eessa piunt de veiller aux interets de la relinrion. Persuade' qu'un solitaire, plus que tout auire, est oblige de la defendre suivant la mesure de ses talents, il employa les siens avec succes pour repousser les assauts qu'une nouvelle meihode de raisonner commengait a lui livrer. Ce fut lui qui souna 1'alarme contre les attentats d'A.bailard, qui le mit aux prises avec rnbbe de Clairvaux, et qui dans la suite lui porta lui-meme les derniers coups. U exerga son zele aussi heureusement contre d'autres novatours de son temps, comme on le verra dans le deiail de ses ecrits. Cest la que nous reservons a prouver qu'il vivait encore en 1118. Ou n'a rien de plus precis touchant la date de sa mort, sinon qu'elle preceda celle de saint Bernard, anivee le 20 aoul de l'an 1lb3. La chrouique de Signi la rapporte » Guillaume s'etant saintement endormi dans le en ces terraes Seigneur, son corps lut enierre dans. le cloitre, pres de la pone du chapilre. » Mais quatre-vingts ans apres samorl, Gilles, I\ e abbe de Signi, fit transporter ses ossements dans l'inteneur de 1'oratoire, avee ceux d'Arnoul, abbe de Sainl-Nicaise, el de Gerard, abbe de Florenne, et les mit dans un sepulcre honorable, in quadam theca honore debito
<•
: !

;

;

;

:

sepelivit {!).
%
II.

Ses icriis.

Guillaurae a prodwit un grand nombre d'ecrits presque tous excellents, d^nt il nous adonn6 lui-m6me le catalogue, sans preiudice ie ceux qui sont venus depuis q i'il 1'eut dresse'. Ils ont ete recueillis pour la nlus grande partie dans le lV e torae de la Bibliotheque de Clleaux, imprimie a Bonne-Fontaine l'an 1669. Nou> suivrons en le> detaillant 1'ordre qu'ils gardeqt entre eux dans cette colleclion, quoique differenl de celui que l'auteur leur donne, et ou il parait les avoir publies. I. Le traile de la Vie solWiire, en forme de lettre, adres-e aux Cliartreux du Mont-Dieu. Ce traiie', dont les uns ont voulu faire houneur a saiul Bernard, les autres au venerable Guigues, apparlient reellement a notre auteu' Nous ne repateroos poiot ici les moyens qui ont ete employes pour etabhr ce poinl de critique. On a pan-illement fait voir que la date de 1'ouvrage ne peut de.aneer l'an 1144, puisuue le prologue s^dr^sse a Haimon prieur du Mont-Dieu, qui succeda cetle annee a Geoffroi. Dans ce prologue, Guillaume declaie qu'en composint son ouvrage il a eu moins en vue le corps d> s solitaires de cette maison, trop eclaires, selon lui, pour avoir besoin de ses lumieres, que son frere Elienne, l'un d'entre eux, et sans doule le plus jeune. II fait ensuiie I'enumeration des livres qu'il avail com|)Osesjusqu'aIors, et dont il leur conseille la lecture. Cet articlc manque, a la v^rite, dans quelques exemplaires manuserits; mais, com-ne il se rencontre dans les plus anciens, rien n'ob!ige a le rejeter a titre de fourrure. Cest la remarque de D. Mabillon. qui a fait reparailre ce prologue enlier, avec le traite, parmi les ceuvres suppos£es de «aiut Bernard (8). Le corps de 1'ouvrageest partag.i, dans la Bibliothdque de CUeaux, en trente-deux chapitres, que D. Ma-

La plume de

-

.

(4)
i,5)

Ibid., p.

Bern. Opp. vol. 603.

I,

p. 521.

(7)
(8)

Chron. Signiac. Bern. Opp. vol. H,

p.

135.

(•)

Chron. Signiac.

191

GUILLELMUS ABBAS

S.

THLODORICI.

192

billon a reduits a seize, avec des sommaires beaucoup plus clairs et plus precis. On y trouve d'abord des principes gencraux sur la vie re igieuse. « Votre profession, dii 1'auteor, est sublime elle s'eleve jusqu*aux cieux, elle egale en pureteTetatdesanges. Vousn'avHZ pas seulement voue la saintete, mais la perfection de touic saintete, et le comble meme de la perfection. Votre condition a'est point de languirdans la pralique des prccepies ordinaires, ni d'examiner ce qne Dieu vous commande; rnais de rechercher cequ'il souhaite de vous, ei de vous etudier a connailre en toute occasioa quelle est sa volonte, ce qui est bon, ce qui est agreable iises yeux, ce qui est parfait. Aux autres il suffit de servir Dieu pour vous, un de vos devoirs essentiels est de lui ctre intimement unis. Aux aulres, c'est assez de croire en lui, desavoir qu'il cst, de pour vous, le connaiire. le comprendre, le savourer. en jouir est votre parlage. » II l'aimer, de 1'adorer fait voir ensuite qu'unesociete naissante ne saurait praliquer ses devoirs avec tropde ferveur, parce que son exemple doit servir de regle a la postente. 1'animal, Entrant dans le detail des obligations monastiques, il distingue trois etats de la vie du cloitre le se:ond, de ceux qui sont avances le raisonnable et le spirituel. Le premier est celui des eommencants dans la vertu le troisieme, des parfaits. Tout ce que dit Guillaume sur chacun de ces etats, qui font le partage de son livre, est admirable, et perdrait trop a Ctre abrege. Nous renvoyons a 1'ouvrage meme les
; ;

;

:

;

;

lecleuis curieux de s'instruire et de s'edifier. En parlant de la forme des ceilules, notre auteur fait une sortie sur celles du Mont-Dieu, trop somptueuse; a son gre, et trop peu eonformes a l'esprit de pauvrete. II conseille de les detruire, ou d'en changer la destination, en les reservant |)Our loger les malades. Gerson, dans son seimon dc la Ccne, pense qu'on doit lire avec precaution ce que Guillaume avance touchant la ressemblance de riiomme jusleavec Dieu. Mais on n'apercoit dans cet endroit que le langage commun des mystiques, et l'on sait ass -zque leursexpr 'ssions ne doivent pas toujours etre prises a la lettre. Ge traile se rencontre dans tOutes les editions de saint Beniard. II est de nlus a la leie du VI 9 volume

de la Regle de saint B<moit avec ropuscule de volurne m-8°, pub ie chez Bade Ascensius, a Puris, l'an 1521 (')). Pour le metlre a la porlec de ceux qui n'entendaient point la langue latine, on en donna, des le siecle meme de 1'auteur, une traduction frangaise, dont on conserve uq exemplaire manuscrit dans la bibliolheque des J6suites du noviciat de Paris. M. Le Beuf en a publie l^c >minencement dansle XV1I° volume des Memoires de l'Academie des Belles-Letlres (p. 721). Cette traduction est vraisembiablemenl la meme que celle que D Maitene dit avoir vue pirmi Ijs manuscnts d; la Ghartreuse du Moiit-Dieu (10). Dans le dernier siecle le sieur Lami fil une nouvelle traduction de ce traile. qui fut tres bien accueillie, et dont il y a deux editions a Paris, la premiere en 1Got, chez Anl. Vitre, la seconde en 1656, chez Pierre le Petit. L'une et 1'aulre sont en un volume in-\i, qui compn-nd de plus deux ecrits de saint Bernard mis en frangais par- le meme tr.iducieir ; savoir, celui de la Convcrsion des mceurs, et le trait^des Commandements et de la Dispense Dins une disserlation qui se't de preface a ce recueil. on s'efforce, maissurdes raisons frivoles.d' revi-ndiqueiTouvragequinousoccupea Pierre.abhedeCelles, et depnis^vequedeChartres. II. Un recueil de Miditations, au nombre de douze, sur divers sujets de piele. Guillaume, parlant luimeme de ces Hiditations dans le prologue du precedeut Iraite, dit qu'elles sont utiles pour former 1'esprit des moin^s a la priere. Ce jugement ne dit rien de trop : 1'estime qu'on a toujours faite de cet ouvrage est attestee par la multiplicite" des editions. II parut p-iurla premiere fois a Paris, sous le nom de S. Bernard, en 1499, chez Geo-ge Mithelius, en un volume t'«-8°. Depuis il fut remis sous presse a Louvain, i'n-16, avec les Mtditations de Guigues, en 1546 ; a Anvers en 15S0, 1589, 1590 ; a Paris en 1600. Nouvelles edilions dans toutes les grandes Bibliotheques des Peres, y compris celle de Lyon, au vingt-deuxieme tome de laquelle il se trouve, sans parler de la Bibliothdque de Ctteaux. Nous remarquerons encore qu'elles ont 6te mises en francais par Jean Guitot, et publiees sous le nom de S. Bernard, a Bouen, l'an 1627, en un volume m-16, a la suite des Miditations altribuees a S. Augustin et de celles de S. Anselme. III. Un livre De /a maniere de comtempler Dieu. Les anciennes eMiiions de S. Bernard, d'apres quelques manuscrils, le donnent a cc Pere sous le titre de Livre des soliloques. L'edileur de la Bibliotheque de Citeaux l'a restitue le premier a 1'abbe de Saint-Thierri ; mais 1'exeinp'aire sur lequel il l'a publie n'etaii pas entier. Dom Mabillon en a donne depuis une edition complete parmi les oeuvres sunposees de S. Bernard (10*). L'ouvrage est compose' dedix chapitres, qui roulent uni mement sur les caracteres de 1'amour divin. L'auteur y debite une spirilualite Ires deliee, et neanmoins Ires solide. On voit qu'il a pris pour modele les Confessions et les Soliloques de S. Augustin. Nous nous contenterons d'extrairo de ce livre les patoles suivantes, ou l'on marque energiquement la difference des verius du paganisme et de celles des chretiens. « Les philosophes, Seigneur, ont antrefois cultive la justice et par unmouvement d'amour, et fiar la pratique des oeuvres qu'elle prescril ; jusque-U qu'ils disaient eux-memes de ces oeuvres Les bons haissent te piche" paramourde lavertu. Cependant i1s sont convaincus de n'avoir pas aime veritablement la juslice, parce qu'ils ne vous ont pas connu, vous qui etes la source et 1'origine de la vraie justice, vous a qui elle doit etre rapportee comme a sa derniere fin, vous en un mot, sans lequel toules nos justices sont comme les choses les plus souillees. Ces hommes, en effet, n'avaient pomt la foi qui opere par la charite, quoiqu'ils fissenl parade d'un cerlain amour du bien, et que quelques-unes de leurs oenvres fussent conformes aux lois de 1'honnetete. Mais commo elles ne parlaient point du principe de la vraie juslice. ni ne lendaient a la fin de celte meme justice, ces hommes sYgarabnt avec d'autant moins de ressource qu'ils couraient avec plus d'ardeur hors de la voie. Car la voie unique, Pere tout-puissaut, c'est voire Chrisi qui a dit lui-meme Je suis la voie, la vint& et la vie (11).

de

la

Bibliothdquc de

Hugues do

Sfint-Victor

CUeaux Enfin, on le voit a De modo oranii dans un

la suite

:

:

(9) On voit a 1'abbaye de la Couiure du Mans un exemplaire parfaitement conforme a cclui ci, date de l'an 1519. II y a bien de 1'apparence qu'ils n'ap-

partiennent point a denx editions differenles. (10) Voy. lit., p. 115. HO*) Bern. Opp., vol. II, p. 233. (11) Ph losophi mundi hujus olim eam (justitiam) coluerunt, et affectu amoris et effectu operis, in lantum ut diceretur ab eis do eis
:

Sed convincuntur justiliam non amassc quia non noverunt le, a quo fons et origo, et in quem linis et recursus verae justili», et sine quo omnes pannus menstruata? Non jnsti lioe hominum sicut eoim habebanl (idem quoe per dilectionem operalur, lice» affectHtum quemdam amorem et opera qua?dam
haberent honeslatis quae quia a fonte veraa justitiae et ad verae justitiae tinem non ilunt, tanto desperatius errabant, quanto fortius eitra viam currebant. Via enim, Pater, Christus tmjs qui
;

non prodibant.

Oderunt ptccare boni virtutis amore.

dixit

:

Ego sum

via, veritas et vitn.

193

1'BOLEGOMENA.

<9i

IV. Le traitA de la nulure et de h diqniti de Camour. Cesl unc suite de Pouvrage preceMent. II est nbue en vingl ebapitres «lan< la Bibliothdque de Ctteaux, el en qmnze dans la nouvelle edition de saint Bernard (12). L'auleur y monire en quelle manie e et par quels degres on peut s'elever jusqu'a la perfection de Paraour eu eelte vie. Ou le renconire aussi dans touies les editions do S. Bernard, a cornmencer par 1'cMiiion ile Jean Tiraqueau. V. La physiifuc du corps ct de t&me, ou Iraile de la connaissance de soi-mcme. Guillaume dit Ini-meme quil avail divise cel ecril en deox part'es sous le nom de Theophile. La premiere iraite de la structure du corps humoin c'esl un sbrege d'anato nie assez superfictel. On y voit que les physiciens d'alors comptaient deoi ceut quarantc et uu os dans le corps de 1'homme, sept paircs de nerfs qui partent du cerveau, Irente et une paires et un impair qui prennent leur racine dans la nu pie du col. L'auteur, dans la seconde pariie qui concerne la physique de fame, dit que les betes semblent agir par un mouvement volontaire, niais que la raison parfaite ne se rencontre que dans riiomme, que l'ame differe des sens, qu*elle est tout enliere en chaquc partie du corps, qu'elle a ete creee a 1'image de Dieu, que les vices qmsont en elle n'appartiennent point a sa nature primiiive, quoiqu'ils forment celle des betes; qu'ellc esi fnite pour user des creatures et jouir de Dieu seul. Ii explique ce qu^ c'esi que la reciilude d'esprit. II fait cons ster la difiVreiice de 1'auie heureuse et de l'ame malheureuse en celle vie, dans la difference de sou amour. II finit des miseres des damues. par one peinture louchaote du bonheur <les saints VI. Le Miroir de la foi. Cesl, a proprement parler, un tnuie des trois vertus theologales. Ces vertus, elles sont 1'ouvrage de la grace. « Si donc vous voulez le bien, dit 1'auteur, ne viennent point de no is » 6 homme et si vous croyez romme ll fatii, cela ne depend ni de votre volonte, ni de votre course, mais » de la misericorde de Dieu. II esl vrai que si vous ne voulez pas croire, vous necroyez pas ; et que vous » mais vous ne croirez jamais, si la grace ne vous pievieit parce que personne croyez, si vous le voulez » ne vient au Fds, a moins que le Pere ne l'aitire. Et comm-mt 1'attire-t-il ? En creanten lui celte volonie * libre par laquelle il veut libramenl ce qu'il veut; ce qui fait que le bien q u* 1 veut appartient a sa vodis
: i (

;

!

:

;

1

»

lonte (13).
VII.

»

que

.jetdccetecrit. Guillaume avoue que dans les divines Ecritures. < Je ne vois poinl dans celles-ci, dit-il, le nom de Trinite; je n*y trouve pomt qie le Pere, Ie Fils et le Saml-Esprit ne fonl qu'un, si ce n'esl daus 1'epitre de S. Jei:i, ou il est dit // y en a trois qui rendent temoi;/nage dans le ciel, le Pere, le Verbc, et le Saint-Esprit; et ces trois ne font qtfun. Mais eela no se renconire point dans 1'ancicnne version. Je ne parle au resie que iles nom>, et nullement des choses qu'ils expriment, car les Ecritures attestent que Dieu le Pere. Dieu le Fils, et Dieu le S unt-Esprit, ne font qu'un seul Dieu. Bfais elles ne parlent point de trois personnes daus la Divinne" ; elles ne font pareillement aucune menlion de leurs relations, ni du fameux Consubstantiel, et d*aulres semblables mots que la necessite cle repousser les nouveautes des heretiques a obli^e dMmaginer. Car jc suis bien assure que sans cela les Peres s'en seriient abstenus. Mais je respecie et recois ce< expressions comme le siyjnal L'auteur continue dans la suile du livre k discourir sur le mystere de la Triniie, qu'il explique cle la foi. d'une maniere fort orthodoxe, el beaucoup plus claire que les raisonnements subtils des scolasliques de son temps sur ce mystere. VIII. Les livres d'AI»ailard etant lomhes enlre les mains de Guillaume I'an 1139, il fut extre.mement choque de la doclrine quils renfermaierit, et prit aussitot la plume pour les refuter. II adressa son ouvrage a Geoffroi, eveque de Chartres, el a S. Bernard, par une lettre ecrite de ce slyle pathelique et vehement, qui jamais n'esl mieux emplove que pour la defense de la relig on. « Cest, leur dit-il, avec une exireme confusion que je me vois force par volre silence et celui de tous les autres, de vous pirler d'une affaire imporlante qui interesse tous h-s fideles en commun. Etait-ce a un homme de neant tel que je le suis, a vous prevenir, vous qui etes mcs seigueurs et mes Peres? Mais, d'un autre cole, comment puis-je me taire a la vue des dangers que court, sans que personne s'y oppose, la foi &>'. notre commune esperance ; celle foi, dis-je, que Jesus-Christ a scelle^e de son propre sang, pour la defense de laquelle les apoires et les niartyrs onl \ci-e le leur, que les veilles et les travaux dt-.s SS. Hocteurs ont. transmise pure et sans tache au siecle malheureux ou nous vivons. Oui, je seche de douleur au dedans cle mni-meme ; et le saisis<emenl de mon rceur esl lel. que pour le soolager il faut que j'eleve ma voix en faveur d'une cause donl je mVstunerais heureux d'6lre la viclime, s'il etait neces^aire, et si 1'occasion s'en presentait. Ne vous imaginez pasqu'il soitquestionici de bagatelles la foi delasainteTrinite, la personne u Medialeur, ceUe ilu Snnt Espiit, la grdce de Dieu, le Sacrement de notre relemption, voila les objets qui sont en peril. Pierre Abailard recommence a ensi-igner et a ecrire des nouveautes. Ses Livres passent les mers, ils vont au dela des Alpes, ils volent de province en provinee, de royaume en royaume. Partout ils sont var.tes avec enihousiasme et defendus impunement, jusque-la qu'ds sont estimes, dit-on, a la Cour He Rome. Je vous lo dis donc a vous el a toute 1'Eglise, le silence oii vous demeurez peut devenir funesle. Eh quoi nous compions pour rien celte foi pour laquelle nous avons renonc6 a nous-memes. La crainte d'offenser un homme accredite bannit de nos coeurs celle d'offenser Dieu. Je vous le repete, pr6"venez le rral, landis cpfil ne lait qu'eclore car, si vous le laissez croitre. vous ne serez plus en etat cle le reprimer. II est temps de vous <l6lailler les ncotifs de mon apprehension. » II rapporte ensuile les erreurs d'Ahailard, qu'il partage en treize cbefs, qui sont les m6mes que loudroya le concile de Sens. II proteste en finissant qu'il n'en veut qu'ii ces erreurs, et nullement a la pers mne He 1'auteur qu'il a aim6 ci-devant et qu'il voudraii eni-ore pouvoir aimer : Dilexi ego eum et diligere uellem. Deus testis est ; sed in cauxa hac nemn unquam mihi proximus erit oel amicus Vient aprfes cela le traite daus leqnel il refute en particnlier chacune de ces eireur>. II a pour titre Disuute des Peres caihol/qurs contre <es dogmes de Pierre Abailard. Nous n'en donnerons point 1'analyse, parce que lcs raisons qu'il renferme ont ele ci-devant employees dai.s 1'examen de la doctrine cfAbailard. La lettre de Guillaume se trouve parmi celles de S. Bernard avec la reponse de ce saint, dans les editions

UEnigme

de

la foi.

L'excellence

et la

simplicite de la foi sont

l'o

celte loi se trouve bien plus herissee de difficultes ilans les ecrits des SS. docteurs

:

•>

:

!

:

:

(12) Bcrn. Opp.. vol. II, p. 243. (13) Non ergo volentis neque currentis, scd miserentis est Dei quod bcne vis, o homol et quod credis.

nemo venit ad Filium, nisi Pater traxerit eum. Quomoclo'? Utique creando in eo et inspirando ei liberam voluntatem qua libere vult id quod vult,
quia

Equidem
lem
si

si
:

non

vis

vis credere, non credis credis aused non vis nisi a gratia prseveniaris,
;

hoc

est ut voluntatis ejus sit

quod

vult.

19U
cTIIorstius et

GUILLELMUS ABBAS
de

S.

THEODORICI.

196

dom

Mabillon, ainsi que dans la Bibliotheque de Citeaux. Le traile qui la suit n'est que

dans ce deriiier recueil. IX. Apres Abailard, il sVleva un nouveau philo-tjjjhe qui entreprit de faire revivre quelques-unes de ses erreurs et d'y en ajouler d'autres. Ceiaii Guiilaume <le Conches, auteur, entre autr.-s ouvrage-, <J'une Somme ou Abrege de Philosophie en quatre livres. Un bomme de bien etant venu n Signi pour s'y retirer, apporia celte Somme avec lui. Guillaume de Saint-Tliierri, ayant pircourue, crui devoir encore la deferer a son oracle l'abbe de Clairvaux; cVst cc •iu'il fit par uue letire oii il impute au philosophe de Conehee divers eVans, dout nous donnerons le dciail a l'arlicle de ce dernier. Ou reroarque daus cefte l-ttro la meme Chaleur et la meme force d'expressions et tle raisonuements, mais no.i pas toujours la meme habilete a saisir la pensee de sou adversaire que daus l'ouvrage contre Abailard. X. Nolre autcur ne traita pas aveo aussi pe.i d ; ra6nagements 1'abbe Rupert dans la letire qu'il lui ecrivii pour relever certaines expressions de son traite des Otfires divins On a rendu compie sur celui-ci de 1'objet de leur dispute, el on a fait voir qu'elle elait nial iondee du c,6 e de 1'abbe de Saiot-Tbierri. Mais il faut ajouler ici quc sa leltre est assaisonnee de toute la politesse et de toutos les marques les plus sensibles d'esiime et de eharite. U s'agissait dans celle contestation (ie la maniere dont le corps de JesusChnst est dans 1'Euciiaristie. Ruperl pensait dans le fond comme Gudlaume; mais ce dernier avait mal
1

inlerprete ses expiessions.

XI. Indcpendammeiit de celte erreur de fait, Guillaume Ciait forl eclaire sur la matiere de la presence II 1'avaii etudiee de longue main dans les sources, il en avait examine les preuves et les diffioulles, ct il avait recueilli, d'un cotc les auioriles des Peres les plus claires el les plus precises pour etablir le veritable sentiment, de 1'aulre celles qui lui avaicnt paru les plus obscures et les plus propres a causcr du trouble et de 1'incertitude dans lcs esprits faiblcs De lout cela il composa dans la suite un opus ule intiiu'e Du corps et du sang de Jdsus-Ckrisl. M lis avant qne de le mettre au jour, il en lit part a 1'abbe de Clairvaux, afin qu'il y corrigeat ce qu'il jugerait a pmpos. Cest ce que l'on voit dans la lettre au saint qui est a la tete de cet buvrage, dont il esl a propos de donner le precis. Douze chapitres en tont le partage, sans compter le prologue ou l'on s'aita<he a prouver que la raison doit se lai.-ser couduiie par la foi, lom de vou oir lui servir de guide. Dans le prcmierch ipilre, 1'auteur fait voir combicn sonl grandes les perfections que 1'union de la nanire humaine au Veroe procure au corps de Jesus-Chnst depuis le momeni de son incarnation, lelles que sa subiiiiie et son a;<iiite, donl il y a des preuves dans les divers elats par 011 il a p.isse, c'est-a-dire, ava-nt conime apres sa gloritication. De la, d conclut que rien nVmpeehe de direque le corps de Jesus-Curist, suriout depuis qu'il est glonfie, peut se trouver en divers lieux a la 1'ois, quoiqu'il ne so:t pas vrai que ce eorps soit partoul comme la Divinite. Car s'il est neccssairc que la Divmite se renconire en lout lieu, puisque rien ne peul subsisier hors de sa presence, mais seulement oii l'intcret de notre il ne 1'est pas de meme que le corps de Jesus-Chrisi existe partout, exige qu'il soil present. « Or, cetie presence multipliee dans un merae instant en divers lieux est salut non seulement possible, mais cerlaine, non par 1,-s lois dc la nature cr.;iie, mais par celles de la nature car 1'essence de la nature creee eiant d'elre soumise aux iois de la nature crcatrice, si celle-ci creatrice permet quclquefois a raulre de changer la m irche qu'elle lui a prescrite il n'en faut pns conclure que ['auteur et le moderaleuc de cctie nature creee se irompe ou s'ecirle du bon ordre, surtout a 1'egard de cette nature privilegifie qui, eu verlu de 1'union per.^onnelle, est ioime au Verbe par qui toute nature creee a ele faite, et sans lequel elle ne pourrail subsisier en aucnne facon (14). » L>*. second chapiire est employe a faire voir en quellc maniere la presence de JeMs-Christ nous esl mainlcnant necessaire. L'auleur y dit que le corps de Jesus-Christ, dans les jours desachair, a du se rendre visibh- et palpable, puisqueaulremeut il n'aurait pu accumplir le mystere de notie redcmplion ; mais qu'aujourd'hui ce corps ne doit plus etre scnsible, parce qii'etaut destiue a nous scrvir de noinriiure, il taut qu'il no is soit presente sous uue forme qui le deguisc. Or, cela n'a pu sc faire d'une maniere plus convenable qu'en nous donuant ce corns sous les especes qui tiennent le premier rang cn're les aliments, tels que sont le pain et le vin. Dans le troisieme chapine, il s'agit des accidents absolus. Le quatrieme a pour objet la iranssubslanliaiion l'auteur ne se sert point d,3 cette expression, raais il emploie celle de iransmut^lion, qui esl e\]uivalente. Dans le cinquieme, il traite de la manducation spirituelle du corps de Jesus-Christ. Le sixieme roule sur la distinction de la doublc chair de Jesus-Christ. Cette chair, dit 1'auteur d'apres saint J^rome, se prend en deux manieres, tantot pour celle qui a et6 crucifiee et ensevelie, tant6t pour cette chairdivine et spirituelle Ma ckair est une vraie nourriture. La foi de 1'Eghse a laquelle apparlieut dont le Sauvcurdit ini-mcme sacrifice, quel que soit le merile d,; celui qui 1'oftVe, produit le corps de Jesus-Christ dans le sacrement. le Mais pour cette chair spintuelle du Sauveur, c'est la purete de la vie et la fcrveur de 1'amour qui no is y font parliciper. Le sepiieme r.bapitre lend a prouver qu'on peut manger l'une des dcux chairs sans 1'autre. Le huitieme traite de la raanducation corporelle, et l'on y prouve deux cho»es l° que cette manducation nest point de necessite absolument indispeusable pour le salut, le bapteme etant suffisant en certaines reucontres; %° queje corps de Jesus-Christ n'est point sujet aux sivtes honleuses de la digestion. Le neuvieme a pour objet les divers sacrements ou signes mvstecieux du corps de J6 -us-Christ. Le dixieme est une recapiiulat on de tout l'ou\r'ig'. Dais les deux demiers, l'aiueur examine pourquoi danslesPeres il se Irouve tant d'expressions obscures sur le sacrement de l'Eucharistie; et la raisoo qu*il en donne, c'esl que les Peres ne s'etani ap-iliquis a eclaircir les dogmes ijn'a mesure qu'ils etaient att,ti|u s parles neretiques, [iie sur les aulres, pirce qu'il u'avaii de leur lemps cs>uvc ils ont du parler moms nettem nt sur celui-ci ancune contradiction. II finit par rapport r di ferents textes de saint A nbrotse, de S Jerorae •! di' S. Auguslin, qui secblent se combattre, ci lcs accorde d'une maniere tnN s plausible. Cet ouvrage esi impnme sous le nom de S. Anselme dans les odiions anciennes de ce Pere, d'api*es difterents raanusorits 15). M lis comme on y rehcnntre des endroits emprunles du traite des OGftces de Rupert, compuse eu 11 li. deux ans apres la inort du saint prelat, c'est. une preuve sensible de la faussete de 1'attribution. Francots
rcelle.
:
:

,

:

:

:

1

(14) Sic ergo constat in diwrsis locia uno horae nionieiiio esse posse corpus Chnsti, sed lege ore.atncis naiura' uon creaiae. Cumauteui iiaiurae creaiae

yideri erraro vel deviare ab o-dine suo, maxime in illa uatura quae in virtute perso iae conjuncia e ? t illi

crcatncis naiura' lcgibus iu omuibusobedire si hocc ahquando pacia sua illi resolvenda permiltit, qui eam instituit et ordinat, non debct

nalura
:

sit

VerbQper quqd 1'ajta est uinms creatura, et pi^ier quod non posset aliquo modo csse. (15) Auselra. Opp. t. I edit. Gerb. in censura
, ,

opp.

197

PROLEGOMENA.

\<JH

TiLiltnan dans l'£dilion qu'il en do:ina l'an 1">32 iti-8° a Anve-s (16), en lit honncur a Ernaud, abhC de Bouneval, aveo aussi peu de fumlerr.enr. 1/eliieur <ie la HibUotheque de Clteaux l*a\ restitiee a son veritable auteiir, surqualM maouscrita, dontdeux de Si^ui ou le noui de Gudlaume cst nurque ju»qu'a cin^ fois, un de Clnirvaux et uu d'lgni. XII. Guillaume etait ooeupe & commeoier le Canlique des cantiques Iorsqifon lui apporta les ecrits d'Abailard. li cmtdevoir irlterrompre ce travail pour les refuter, et il ne pamit pasqu'il rait repris. Q.ioi
qu'il

age esl imporfaittantdairslesmanuscritsquedans la BibliothSque de Clteaux. L'auteiir preface, qu*il ne considere que le sens moral de son texie, el l'on peut assurer qu'il a beureusement ex.ectue soudessein. Nous parlerons ci-apres d'autres comraentaires qu'il a iaita sur le
eu soit, To
\

declare

dans
rc.

la

mfime

li\

Canliquedes cantiques n'est p.is laseule portion de 1'Ecriture, qne Guillaume ait entrepris nous avonsde lui un commentaire t»ur 1'Epltre de S. Paul aux Romains. 11 est partage en ou l*auteur dit que ct tie Epitre etant pleine de grandtes dillise[»i livreSj et preYede <l\ine belle preface, cultls, il a forme le dessein de les nplanir, non par une explication suivieetliree deson cerveau, mais en recuei bnl avec clioix ce qui peut y avoir rapport dans les 6erits des SS. docteurs, et parlicunerement Origene, S. Ambroise, S. Augu.stm el lcs maVres de son lemps les plus attach^s a la doctrinc de l'anliqui(6. Le prinuipal mutif, ajoute-t il, qui m'a poi te a ce travail. c'est le plaisir de coi.templer cette graee divine que 1'Apdtre est continuellemeni occupc a ddfendre contre les Juifs en eurivaut aux Romains, que les SS. docteurs par leurs eerits ont fait Iriompher des effor.s tle l'heresie, tt que cliaeun de nous doh attirer par ses desirs pour entrer dans Ies seniiments d'une huinilite profoudeet produire lcs ceuvres d'une solide devolion. Car ceux qui se sont ee.tieremeut devoues au culie de Dieu, doivent savoir que ce culte n'est antre chose que la pitte, qu'il n'y a point de vraie piete sans actions de giaces, et point d'action? cle graces sans la connaissance de la t>iace meme. Ces' par la meditation frtfquenie de ceile vcrii6, que nous devenons ces heurciix pauvres d'esprit a qui appartienl le lovaume de Dieu,-parce qu lls ont inis lou carla giaeenotisa pieilesiiiies avant qiie nousn'existassiotis et lorsque nous leur espoir en son secours elle nousa justifics elle i.o is a appdes loi sqoe nous etions eloignes de Dieu e ions encore daus le neant eniiu, apres nuus avoir justities, si nous ne lui mauqiions point reiouines vcrs lui apres nous avoir par nnlie in^raritude, elle doit nous glorifier. Celle p efaee est terminee par une priere touchante a_
XIII. I.e

d'expliquer-

:

;

;

;

debut aussi favorable invite le lecteur a connaitre l'ouvrage, et son attente n'est poiut' des expicssions ou des pensees des Peres, II y trouve un tissu ioesque coutinuel ch.»isies avec gout et appliquees avec intelligence aux differenies parlies du lexte deTApotre. Donnons Oii e^tdonc le sujetde votre gloire ? II est quelques echantilloe.s de ce Commentaire. Sur ces paroles lle loi ? Est-ce par la loi des ceuvres ? Non, tnais par la loidela foi. « II laul savoir, dit aneanli. Par qu* Vous ne conGuillaume, en quoi diderent la loi desueuvres et la loi d>; la foi cir luue et 1'aulie disent 1'une et voilerex, pas (defense qu' compreml tnus les peches doni la convoitise esl la sou^ce commune) 1'autre ont pareillemen- leurs oeuvres sacrament -1 es. les juelles a la v6"itt? ne se ressemblent pas. Or, pour deierminer la differenee d<: ces deux los, nous disons qu'ell'e consiste en ce que la loi des oeuvres montre lajustice d'un Uieu qui commamle, et la loi de la foi nous fail voir la miserieorde de ce nieme Dieu qui vienlanolre secours car, ce que la loi d -s oeuvres ordonne en meuacant, la loi de la foi l'obtient en croyant. Par la premi^re Dieu dit : Fais ce que je cooimande. Par Ia seconde l'on dita Dieu Seigneur, donnex, c.e que oous comman ier,. L=r loi ne corara intle en etf ;t que pour no is averiir de ce que la foi doit faire c'esi-a dire. afin q<ie eeiui a qui io comraan leme it esi adresse suche ce qu'il doil demander, s'il ne peut l'accoraplir ; et connaisse, s'd le peut aussiidt iconplir et le fail ave; obeissance, de qui il a regu ce Tnlle estcctie sagesse qu'ou nomme pieie |> >r laijuelle on honore le PtVe des lumieres, auteur de pouvoi ^ractj excellenleei de loui don parfait. Car, c'e-.t par le sacrificede louanges et par Paclion tlegraces touie qu'on lui reiid !• verilable culte, afin que son eervileur ne se. glonfie qu'en lui et nulleme iten soi-meme, etqiie le vrai lils de la loi sachede qui il doit attendre ce qu'i' n'a pa>encore et d'ou lui vieut ce qu'd a deja. Cependaut la loi des oe ivres est saiule, le commanderaent est saini, juste et bon. M.iis par ce bien nieme le peche a cause la raori parce que le commandement proscrlt et excite en meine lemps la concul.es dons et piscence, en tanl qu'il onlonne et n'aide pas, qu'il puuit et ne delivre poinl. » Sur ce verset « Tous ceux, dit-il, <|uiapparla vocation de Dieusont immuables, etxlnc s'en repent point(Rom.xi, i9) et personne d'entre eux ne peut dire j'ai cru atin d'etre tiennent n cette vocatiou sont enseigues de Dieu appele. Mais la grace les previent tous, parce qu'ils sont appeles pour qu'ils croient car tous ceux qui sont enseigne^s de Dieu viennent au Fds, puis |u'ils ont oui et app is du Pere par le Fils, qui dil netlement Quiconque a oui du Pere et aappris, vient a moi(Joan.\\, 4,j). Personnedeceux-lane p6rit, parcequ'ilne perd aucun flc ceux que le Pere lui a donnes(l7). » II explique ii la maniere de saint Augusiin et de ses Tout ce qui ne vient pointde la foi, est pdchd. « Non seulement, dit-il, toutes les disciples, ces paroles actions des intideles, mais toute leur vie est pech6. Car ou manque la connaissance de la verite immuable, il n"y aque lausse vertu, m^rae dans les mceurs les mieux regleesMS). » Ces exemples peuvent suffirepour faire juger du merit'" de ce Comraentaire. XIV. Abailard conme il a £ie dil a son arlicle, apres sa condamnation prononcee au concile de Sens, raoins injirieu.se a ses jiues que publia son Apologie, pit^ce trfes drff6rente de sa confessioa de loi, el no peu c uilorme a la saine doclrine. L'o rtitice <lont elle etait remiilie ct l'air de confiance qiie 1'aiitour y ses partisans. Hugues d'Amiens, alfectait fir.-nt crain Ire uix gens de bien [u'elle n'accrftt' le nombrfede Bri.heve<|ue de Rou.-n, chargea Gnillnirm-; d'y repondre. Encoaseqdence de cet orlre il lit u ecril en trois livres. daus lequel il suit pied a pied son adversaire il6raftleavecsagai7iiesesdi*guis^rne'nts. releve ratrociti? de ses iej >res, etconloiid se> erreurs par desauloriles prccises et muliipliees des SS. Peies. Celte reponse prouve mieux qu\tucun auire ouvrage de Guillau.ni corabien il etait vcrsti daus I'6tude de la tradilion.
Jesus-Christ. tromriee en
ITn
le

lisant.

:

;

:

:

:

:

;

:

.

;

:

:

:

:

i

i

. (16) MOg. liibl. Eccl. p ;H6, n. 2. (17) Sine pwniUntha enimsunti.'ona Deietvorabuoi. Quitio, id esl sine mutaiione stabiltter lixa cunqne enim ad hane vocationem ei tinent, ouines
|

didicerunta Patre per Filium qui evidenlissime Omnis qui audivil a 1'atre et didicit, venit ad me. lsto<u n n< mo pent quia oinue quod dedit ei "aier, non perdit ex eo quemquam.
et

dicit

:

nec potest quisijuam eorum didocibiles Dei cere credidi ut vocarer. Sed prujvenit omncs gratia Dei, quia sic sunt vocati ul crederent. Omnes enim docibtles Dei veniunt ad Filium, quoniam audierunt
surit
;
:

(18) Omnequodnon estex fide, peccatumest. Non omnisactus tant nn, sed oinnis inhdeliuin viia peccatum est. Ubi enim deest agnitio incommutabilis veritatis, falsa virtus est etiara in optimis moribus.

m
Cest dommnge que
Cette
lacunt!
est
le

GDILLELMUS ABBAS

S.

THEODORICI.

200

commencement dupremier livrernanquedanslesmanuscritscommcdansrimprime.

ancienne, et des le xu e siecle, peu d'annees apres la mo t deS. Bernard, Geoffroi, son successeur. mandait au cardinal Henrid'AlbHne quelepremier cahier de cet ouvrage manquait dans 1'exemplaire de Clairvaux (19). II ig orait meme le nom de Pauteur, et savait seulement, disait-il, que s'il eiilpns la peine de comparcr cetle pieceavecla c'clait un abbe de l'ordre de Saiut-Henolt. Cependa< t, d'autres ecrits de Guillaume qui devaient lettre adressee a 1'eveque de Chirtres el a S. Bernard, et avec juge quYlle parlait de la meme plume. On "ecounait en effet au se trouver ii Clairvauz, il aurait facilement premier coup d'<ril le style el la phrase <le notre auteur, lesexpressions modestes dont il a coutume de se servir en parlanlde lui-meme, le tbnd des raisonnemeuls et plusieurs des passages qu'il avait employes la premiere fois en refutant le m6me adversaire, enfin la vivacite qui le caracterisait daus la dispuie. L'editeurde la Bibliotheque de Ctleaux etait enco-eplus a portee de confrontertous ce~ ecrits, et Maorique (20), qui est de nutre seniiuieni, 1'avertissait de le faire. Neanmoins, il s'est contente d'inserer res tro s livres dans son Recueil, sous le simple titre de DisputeWun abb6 anonyme contre Abailard. Duboulny, smvi des bibiio^raphes modernes, n'a pas hesite de meme a les donner a Guillaume ; mais tous ont confondu et pris pour un seul et meme ouvrage, les deux refutations d'Abailard composees par Guillaume de SaintThierri. OEivres de notre auteur ; mais cette la collection des Ici se termine dans la Bihliotheque de Clteaux cnmrre nou- 1'avons dcja dit, ne renferme pas loules les productious de sa plume. En voici collection cTautres qui ne s'y renconlrent poinl des cantiqucs, oulre celui dont nous avons deja rendu compte. I. Trois coramentaires sur le Cantique la vente moins 1'ouvrage de Guillaume que de S. Bernird. II precede en date Le premierde ceux-la est a Kolre auieur raconte lui-meme qu'eiant malade a Clairtous les autrt-s, et futfaita l'occasion suivanle
: :

Bernard de lui ezpliquer le Cantiqua des cantiques suivant le sens moral, en laissant a part vaux, il d'entreticns il lui developpa el dans une suite les mysteres qu'il renferme. Lesaint fil ce qu'il demanda, « J'avais soin chaque jour, til Guillaurae, apres qu'il m'avait quitle demeitrepar la morale de ce livre (21). pouvait me les rappeler. » Nous pensons avec ecrit lcs choses qu'il m'avait dites, aulant que ma memoire queceresultat, dresse par notre auteur, est la m^me chose qu'une explication des deux dorn Mabillon, premiers chapitres du Gantique des cantiques, q ie ce savanta fait imprimer parmi les ceuvres supposees de S. Bernard, sur un manuscrit de 1'abbave des Dunes. Le style decele mauifestement 1'abbe de SaintThierri. Le secoud commentaire est !ire des ecrits de S. Ambroise ; il futlivre a 1'impression po ir la premiere fois sous le nom 1'Anioine De nocharesou deMiuchi a la fin du cioquiema volume des OEuvres de copiste pour celui de 1'auteur, ce Pere, publees a ParisTan 1569. On Drit dans celte 6 lition le nom du mais parce qu'en effel le manuscrit sur lequel ou puM.a ce comrnentaire etait de la main de Demo-.hares auteur d.ins son Supplement delaBibhotheque dcsPe r es(p. 260), le P. Hommei l'a restiiue" a son veritable ou il est imprime. Les derniers editeursde S. Amh oise l'ont repro luit d'unemaniere pluscjrrecie d'apres un ezemplaire de 1'abbaye de Signi, qu'on regarde comme l'original. Le troisieme est extrait des OEuvres de S. Gregoire le Grand. 11 fut mis au jour l'an 1692 a Leyde, cn uu volume in-8° qui compreud d'autres ecritsanciens, par les soins de Casimir Oudin. d'admirer les vertus de S. Bernard et de les prendre pour modele de II. Guill.iume ne se conlenta pas soin d'en transmettre le souvenir a la post^rite. Nous avons le livre qu'il comil eutencore sa conduite posa de la viedece grand homme, dont il ne conduit 1'hisloire que jusqu'en 1130. Son ouvra^e a 6\6 continue successivement par Ernaud de Bonneval et Geoffroi deClairvauz. On ne sait ni la raison pour laqudle il ne poussa pas lui-mcme son travail plus avant, ni le temps precis ou il y mit la main. Dom Mabillon prouve tbrt bien qu'il ne 1'entrcprit qu'apres l'an U4J. Ce fut peul-^tre sa derniere composition que lamort apparemment 1'empecha de finir. On rencontre ce livre dans toutes les editionsde S. Bernard, dans Suriusau 20 d'aout, et dans Bollandus sous la meme date. Nous parlerons ailleurs des traductions
piia
S.'
;

;

qui enout ete faites. Tels sont. les ecritsde Guillaume dont le public est en possession. On conserve encore manuscrit son livre des Sente)ices sur lafoi. Du'»ou!ai, qui ne connaissait ce'. ouvrage que par 1'etiquette, s'est imagine que notreauteur avait invenie la meihode de traiter la llicologie par sentences, et que les premiers scolastiquesavaient pris de lui le nom de sententiaires (22). Mais nous avons nomme ci-deyant plusicurs prodMctionsde divers ecrivainsqui sont iutitulees demcuie quecelle-ci, etpara<sseot la precoder dans 1'ordre du temps. D'ailleurs, cornme le remarque Oudin (231, si 1'hisloriende 1'Dniversite de Paris avail vu lelivre doni il s'agif, il en aurait pris une tout auire vle^. 11 exisle en original a 1'abbaye de Signi avec cette inscription Sententice dc fide poiissimum cxsancto Augustino et aliis Patribus, et commenceparces mots Essenlia est res quce est ex quibus est. el aure in eo quod manct subsislit. L'auteur y traile d'apres S. Augustinet Boece, et souvenl en cmployani leurs propresezpressions, de 1'esscnce et des altributs de Dieu, de la trinile des personnes divines et de 1'unite d-- leur substance.de la crealion des anges, de 1'homme, etc. Mais !a methode qu'il suit dans cette compilalion etires diflerente de celle de ces scolastiques et sentcnliaircs donl parle Duboulai. Oudin, qui nous fournit cette notice (ear nous n'avons point vu l'ouvrage). ajoute qu'il avait envoye une copie Hdele <lu manuscrit de Signi adom Thomas Blarapin, pnnr lui donner place dans la nonvelle ediiiou de sainfAugustin. Cvpendaut, on ne voitpas que cet editeur en ait car lcs Melamjcs desentences, d'un auleur inconnu. que l'on voit dans 1'appendice du sixieme fail usage lome d"s. Augnstin, sont un ouvrage tres court ct beaucoup plus morai que dogmatique. Un autrc eciii de Guillaume, qni n'a pas encore vu le jour ei donl peu de bibhographes onl fait mention, I.a bibliotheque dacollege est un trail^ des Belations divines contre les trrcurs de (Htbertde la Porree. Lonis-le-Giand en pos^ede un ezemplaire enrichi de notes marjiinales du Pere Labbe. 11 y en avait un maisnousne savons ou les manuscrits de celte abbiyeont ete transporautre a Morigny i»res d'Biampes malheu^desadestruclion. Guillaumemii la main a cet ouvrage peu de lemps aprts le cootes depuisle 1148. On le cile de Beims, oii les nouveautes deGilbert furenl proscrites, c'est-a-dire vers la lin dc l'an Quatuorin hisschcduiis capita, lcctor invenies, quas in rnagna nuper F.cclcsia voit par le debut ou il dit uropalata ct rcprobatasunt tanquam manifeste repugnantia veritati Ces quatrear icles sont refotes avoc les autres oavrages de notre [a mfimc force de raisonnemeut et la meme vivacite qu'on reroarque dans
: ;
;
:

(19) Oudin., Script. t. II. col. 1435-1436. (20) Ad an. 1140, c. 6, n. 5.

(22) Egas. Bul.. (23) Script.
t.

t. II, p.

JI, p.

743. 1438.

(81) VitaS.Bern., c. 18.

£01

PROLEGOMENA.
II finit

20i
:

auteur.

par 1'eloge

iles

eelebres Iheologtens do sou temps en oes termes

tam >i w id pn it ic tnsi t :> indum capitulaqwein mani >us <unt. reuert vnur, nun /a> l non iu lientibush mtossapient s et titter ttos viros n >n lon je ante h ec tempora h ibuitset Ecclesia s i>i e opinioms et fuerat qu doctrinar, /uiin inifesL' conlraria senseranletitocwrant. Dicoautem insiqnesillosL iu tuneuses inselmum
>

c

Ut

al

luec specialiter

etliadulfum, magistrum etiam AlbericumHemensemprius, tiituricensem archiepiscopum, et lideltssim im >'> trtum Pall inuni ipostolicce seiis cancelladivini verbi tractitorem tlugonem ie Sancto Victore, sedet t\ quorum prcesentia adhuc aut memoria recens in oenedictioneest, quorutn rium acterosqw quvnplures communis exstatsententia, quid/uid in Deo est, Deum esse. Outre ce> eerits Guillau<ne en avait compose d'aulresq li ont succombe a 1'injure du temps. On regrette surtout le grand nombre de leltres qu'il ecrivit a S. Bernard et a d'autres personues distinguees avec lesquelles ilfut en commerce. II nous appreud lui-meme qu'il avait compos6 un traite des universaux adresse a maitre Thicrri (24). Duboulai (t. 1V\ p. 743) soupconne mal a pro[)Os que notre auteur est ce maitre Guillaume, moinc, a qui Gautier de Morlagne ecrivii une lettre {ibid., p. 74) pour refuter 1'opinion oii il 6tait que le bapteme coniere par un heivlique aux enfanl ne leur servait de rien avant 1'usage de raison. Car 1° il est douteux, comme il le remuqie lui-meme, si ce terme de moine n'etait pas un surnom pluiot qu'un nom de profession 2° le titre de maltre designail alo.-s un homme qui donnail des leeons publiques, ce que notre auteur n'a jamais fait eiquandmcme ce (itreserail equivoque par lui-meme, le commencement de la lellre de Gautier suffit pour le delerminer au sens que nous lui donnons dans le cas present. Voici comme elle d6bute Magistro Guillelmo mnnacho Gualterus de Mauritania salutem. Dixistis quod noncredatis, etc. Ce mot dixistis ne prouve-t-il pas que Gautier n'attaquait pas un ecrit, mais un discours prononce de vivo voix et en publie par un professeur ? BEafia, il est hors de vraisemblance qu'une opinion aussi absurdeque celle qu'ou releve daus cette leltre, soit entrcj daus 1'espnt de 1'uu des plus savauts hommes du
; ;
:

xn e sio-cle. Guillaume

elait tel

en

effel, et

Logicien objeclions de ses adversaires etdedemeler lessopliismesdins lesquels ils s'enveloppent. Pliysicien, comme on pouvait 1'clre alors, la conn ussance qu'il avait des choses uaiurelies egalait celle des plus habiles de son temps. Tli ologien profond, a une grande lecture dos Peres il reumssait ua jugement sur et p6uetrant qui lui faisait apercevoir la correspo idance, 1'application et la fecondite des principes qu'd avait trouves epa-s dans leurs ecrits. Mysiique raisonnable et sublime dans tous les sujets de spirituilite q i'il traite, objet, et ne va il parcourlavec le tlambeau de la foi tous les degres qui conduisent a la hauteur de son point au deia. II parle au coear et a la raison tout ensemble; il eMeve celle-ci sans lui faire perdreterre, il echauffe 1'autre sans lui inspirer un enthousiasme outre. Interprete sage des saintes Ecrilures, il ne force point la lettre pour la faire plier a son sens parliculier, il n'affectc poiot de dire des choses neuves, mais divins. Ecnvain d'ailil prend toujours la tradition pour r£gle dansl'explication de oes livres profonds et leurs clair, meihodique, eloquent, rempli d'onction ou les sujels en demandent et pour tout dire en un mot, 1'auteor de son sieele qui a le plus approche de S.Bernard.
subtil el exaet,

dans presque tous les genre* de litterature qui convenaient a son etat. personue n'entend mieux que lui l'art de pousser un raisonnement, de parer les

(24) Bibl. Cist., p. 253. col.

I.

IN

OPERA BEATI GUILLELMI
PRiEFATIO.

VITAM ET CATALOGUM LIBRORUM EJUS EXHIBENS.
ID. Tissibr, Biblioth. Cisterc,
t.

IV, p. 1, ex
et

anonymo

scriptoro, ex Vita et epislolis S. Bernardi,

«x Chronico Signiacensi.

Beatus Guillelmus Leodii genere nobili ortus, adolescens sludiorum caasa Remos missus, absoluta encyclopaedia rel.gionis vestem in coenobio S. Nicasii Remensis induit, et post aliquot annos S. Theodonci ad Remos aboas est eleclus. Circa iilud tempus fama virtulum S. Patris Bernardi longe latcque jam diffusa, Claramvallem adnt, et cum sancto viro sacrura fu) lus miit, atque ab eo die arctissima illi Becessitudiue devinctus fuit de qua multa scribit ilie lib. i Vitae ejusdem S. Bernardi ubi etiam ait se, cum in suo S. Theodonci cicnobio adversa taboraret vaielu line, a S. Bernardo Claramvallem accersiium, ei per B. Gcr.ir lum ejus fratrein illuc deductum uoi quantum ex c mvictti et sermouibus sancti profecent, declarat Muiuum huuc amorem eorum scripta deiDoiistraut. Guillelmus in epist. quae praecedit lib um U sacramento aha is, sic Patem sanclura salutat: Chnrissimo suo eleclo ex millibus, suus illeseipsum. tCt alia qu e iion exsiat. Suus ilte, inquit, quod suus. uc respondei episi. S6 S. Ber lardus jiari quo.pie salulatione. rijiist la aulem 85 amice cum co exposlulat, quod scripsisset, m uus se a D Berua do diligi, quam Bernardum a >e. Forte iuquit, verumest quod dicis, minus scilicet a me am iri te, quam mc diliyis: sed cerlus sum, certum non esse tib> Ei iufra Deum alio |uens. Quod, in |uU, diligi n illtid, scilicet Guilleimum,e.r dono tuoetsuomerito, tu scis.et ego sentio, quatenusautemdiligam, tu scis, ego ua>cio. Deinque S. Bernardus suuiu De graua et libero arburio lio^um, itemque Apologiara p.o Cisierciciioibus,
; :
:

m

H

.

Guillelmo

;

el hic vicissun

suum De sacramento
:

lardum

B«ruardo

nuncupavit

in

altaris opusculum, et alterum adversus Petrum Abaequibus etiam quanti alter alterius cruditionem aestimaret, declaratur

Patrol.

CLXXX.

7

103

GUILLELMl ABBATIS

S.

THEODORICI

204

Guillelmi siquidem censuram pro evulgando aut supprimendo libro prardic'o exspeciare sedicit S. Pater: qui et epist. T9, ab abbate Cuissiacensi consullus, Gmllelmi nosiri sapit niiam his verbis cummendavit Miror, quid tibi visum fuerit, me tam remotumexpetere consultorem : cum\>rope habens virum sapienlem, vestri ordinis, et tuue prcecipue domus amatorem Guillelmum abbatem v Theodorici. Cumlanla interillos animorum essel unio, opluretque Guilielmus ad Osierciensem ordinem migrare, dissuasit tamen illam mutationem S. Bernardus ut ex ejus epistola 8t> constat. Praevaluit tarnen G iillelmus, ac, Signiacense CCenobium adiit ubi reliquum vilae tempus egit. Testes sunt anonymus viiae Guillelmi scriplor, et Burmerque aulem synch onus fuit horum chaidus abbas, in nola quae sequitur librum Vitfe S. Bemardi testatur chronicon Signiacense, et passim alii codices manuscripti onlinL-, quorum quisanciorum. Idem dam mox producendi. lJ rius autem quam Signiacurr. peleret, cum Suessionem iret, consulturus quemdam amicum, sopore gravi in via coepit urgeri, et sub arbore prope Bazochias dormienti beala Virgo apparuit, cuput cjus blande complectens ac demulcens, et mira suaviiate animurn ejus afficiens. Cum autem Signiacum adiisset, ejus secessum moleste ferentes abbalis vicini interposita D. Rainaldi Hemensis archkpiscopi auclorilate, et missa ad eum legatione, illum revocare teiitarunt, sed non profecerunt. Postea vero sed a monacho, qui eum secutus erat, et praeposigravi tentationeconcussus est super asperitate victus tush. Theodorici olim fuerat, roboratus est, ut prius Christus ab angelo. Socios habuit in eodem monasterio alios duos msignes viros, Arnuiphum fratrem domini de Moriomez, abbatem S. Nicasii Remensis,
:
:
: : :

qui cum duod^cim e suis monachis Gerardum fralrem domini de Orcimonte, abbatem Florinensem venerat. Guillelmo nostro ahquandoin ipso Signiacensi coenobio ae.icrotanti monachus quidam Si^niacum assidens, sommo pressus vidit matronam venerabilem sibi pelliceam offereulem, ac dicentem: « His operi Bazochiis. * illum. » Monacho autem quaerenti quaenam ipsa esset, respondit: « Ego sum domina de
et
;

Io-norabat ille quid hoc esset, nesciens B. Virginem alias Guillelmo prope Bazochias apparuisse. Moz autem convaluit Guillelmus, postquam ei visionem suam monachus indicavit. Demum vitae su^ cursum sancto tine beatus Guillelmus absolvens, obdormivit in Domino. Corpus ejus in clausiro, juxta introitum capituli, traditum est sepulturae. At octogesimo circiler anno po-t rnortem, iranslaium est cum corporihus Ipse praedictorum Arnulphi ei Gerar. domno Cgidio nono Signiaci abbate de quo praefatum chronicon
:

ossa D. Guillclmi

quondam

ab. S. Tkeodorici,

Arnulpki

ab. S. Nickasii,

tumulis in quibususque adtcmpus illudjaruerant,

lev.ivit, et

Gerardi ab. Florinensis, de eadem intra murum oratorii et juxta introiet

inquadam tkeca cumhonore debitocoltocavit. lluic autem transiationi vicini abbatesinterfuerunt. hffigies eorum ibi depictae adhuc cernuntur. et nomina subscripta. Porro quidam monacliusei familiaris olim rogarat eum, ut post mortem sua eum dignaretur visitatione, quod et promiqui elapso amo eidem cum aliis duobus apparens, rogatus,quomodo sibi esset, bene, serat B. Guillelmus mihi erit. De se quoque monachus ille sciscitatus quando esset moriturus, unus ex comitibus Guilinquit, lelmi respondit, nondum eum oporlere hoc scire. Multum autem perpendebat idem monachus verbum illud bene miki erit, quo tantus vir signilicabat se nondum gloriam asseculum esse. Nec tamen consequens erat, eum purgatorio igne puniri; cum mulli post morlem solo desiderii purgatorio affligantur post poenam ignis, aut sine illa. Nunc de scriptis Guillelmi agendum.
tum
ecclesice,avarte claustri,
:

Horutn catalogum texuit ipse in epistola ad P. de Monte Dei praefixa libro, De vita solitaria, non qualis passim cernilur, mutila scilicet et media sui parte truncata, sed qualis in bibliothecis ordinis reperitur qui exordium ducit ab ipso libro Devita nominatimque in Signiacensi, ubi illa ab auctore exarata fuit alii emm libri quos postea recenset, jnm editi erant. laborem suum quotidianum solitaria, quem vocat Speculum fidei, Mniqma fidei, liber De coniemplando Deo,liber De natura et dignitate sunt Hi autem amoris, libellus De sacramento altaris, Meditationes, InCantica canticorum, usquead illumlocum, Paulul. cum pertransissem eos, etc. Conlra Petrum Abwlardum Ex/wsitio epistolaz ad liomanos,Sententm Fidei, primum liber Denatura corporis : et liber De natura anintce. Scripsit et idem Pater posimodum librum VitaiS. Bernardi, cui immortuus est. Libruni autem De vita solitaria. ad Pat. de Monte Dei, S. Bernardo a quibusdam ascriplum, illius nonesse, jamdudum persua um fuit eliam iis qui veteres operum ejus editiones adornaruut. Nam codices omnes typiscusi, ante librumillum hanc notam habent. Hactenus kube.s opera, a D. nostro liernardo componta : proinde quse sequuntur illam notam, S. Bernardi esse negantur. Inter illa aulem, quae illius esse neganiur, primo loco ponitur liberille seu epist. Ad frat. de Monte Dei. Codices vero manuscripti ad unum omnes opusculumillud Guillelmo abbati S. Theodonciascribunt. Vidi Signiacense, quo etusus sum, exemplar vidi et Longiporitunum, ac Carolilocense. Dunense se vidis»e tesiatur noster qiae omnia Guillelmum parcntem agnoscunt Nosteriteni Maurique eumdem librum Henriquez, alii alia eidem Auclori indubitanter tribuit. Bellarminus item opusculum ipsum ait spiritum Bernardi habere, non stylum :communiler autem tribui Guillelmo. Anonymus quoque scriptor Vilae ipsius Guillelmi, in catalogo operum ejus librum illum De vilasolitiria ponit. E\stat elvctus cotlex in coenobio S.Theodorici continens eorumdem operum catalogum, in quoetiam idem liber, seu epislola ad Carthusiensem scripta, memoralur. Olim etiam iu coenobio MontisDei ipsum autographum Guillelmi habebalur, ut teslalus est mihi venerabilis domnus Ganeron, ejusdem loci religiosus qui exemplar exillodescnptum habet. Denique, qui librum illum scripsit, cum sibi vindicelduodecim alia opuscula jam recensita, si librum illum S. Bernardo tribuimus, ei etiam tribui duodecim aiia praedicla opuscula debent: quae tamen Guillelmi nomen praeferunt. Illiusergo est etpraedictus liber De vita solilariaad Patres de Monte Dei. Librum De Sacramenlis quidam Anselrao tribuunt, scd immerito, quia Anselmus jam obierat, qu.indo e litus est liber ille. Nam Eadmerus Anselmidiscipulus, in ejus Vita, aitillum anno 1093 crealura episcopum, el in episcopalus vixisse annos 13. Ideoque obiit anno 1106. At liberilleflfi sacram. allaris scriptus est posi annum 1111. Pnor enim parshujus libri ad Ruperium Tuitiensem scnpta est, ejusque verba quae habentur lib. n Dc Offic., c. 9, refutanlur. At inquit, libri De officiis scnbebantur an. II 11 Na n lib. viii, c. 4, referl miraculum ip>o >n. facium. Hoc, sancto Pasckie Sabbato. quo cereoannus abhicarnat. millesimus centesimus undenimus inscriutus est, etc. Non potuit autem Anselmus relutare librum post ejus mortem scnptun. i. Eidraerus in catalogo operum Anselmi non meminit hujiis msignis libri De sacramcnto altaris : cur autera illum omisisset si huuc Anselmus scnpsisset ?Deni(pie hic liber in raanuscriptis Guillelmo passim ascribitur, Anselmo nunquam. Duo exemplana habui ex Signiacensi ctenobio utrumque autera quinquies exprimit nomeu Gudlelrai aucloris. Sic et exemplar Vallisclarae. In coenobio item Igniacensi libris Ruperti De of/iciis, praeraiUitur epistolapraedicta, quae ejus errorem confuiat, et Guillelmo nostro tribuitur eadera epislola. Circa disputationemadversus Abaelardum nota exstarealiam disputationera cujusdam abbati» adversus (-25) euradeua,
:
:
: : :

:

;

:

(25) Est etiara ipsius Guillelmi. Eoit.

2.:;

MEDITATIV.E ORATIONES.

20R

tribus libris comprehen>am, sed imperfectam, et ex qua jampridem exciderunt nonnulla, quae Gaufr. sed illa usque hodie manet imperfecta. Hanc noslro Guilab. Altaecumbae amissa quondam quaerebatur vorum, qoara liic exbibeo, ex Signiacensi coenobio, ubi scripla est ab aulelmo quidiim Hscripserunt ctore nostro sumpta est. Quis fuerit alter abbas ille, ignoratur. Ul tamen curiosis tiat satis, illam addere
;
:

visum

fuit.

EPISTOLA AD FRATRES DE MOATE DEl
DE VITA SOLITARIA.
(Exstat inter Opera S. Bernardi Patrologiae,
t.

CLXXXIV,

col.

298.)

MEDITATIVvE ORATIONES.
(Bibliotheca Cisterciensis, curis Bertrandi jTissieri,
t.

IV, p. 22, Bonofonte, 1669,

fol.)

MEDITATIO PRIMA. Contemplatur anima prwscientiam Dei, prardestinationem ac reprobationem.
altihido sapientia? et scientice Dei
:

A

lutum nostrum vel
te

in

nihilum redigamur.
te

Ad
;

te

a

creati

sumus,

et

ad

conversio nostra
;

te fa-

ctorem

et

formatorem cognoscimus
in

tuam
et el

in

dispo-

quam

in-

nendo sapientiam,
bonitatem
et

continendo

conservando
invoca-

comprehensibilia sunt, judicia ejus,

et

investigabi:

misericordiam,

adoramus
;

les vus ejus ! aut quis consiliarius ejus fuit? (liom.

Quis enim cognovit sensum Domini
xi.)

mus.

Perfice nos, qui fecisti nos
et
tibi

perfice usque ad
tuae,

Misereris

formam plenam imaginis

similitudinis

ad

enim, Domine, cujus misereris
prae-las,

;

sed misericordiam
volentis vel

quam

formasti nos. Dicit
et

vas luteum luto desti-

cujus miserlus
est,

eris.

Nec enim
tui

natum,

vox ejus

est cadentis et crepantis.

Quid

currentis

sed

miserentis

Deus noster

(Rom.
feram
tantis,

ix).
:

Resilit hic vas fietile

a
:

manu
Ego

ejus,

qui

se finxit

qui dicit per
;

prophelam
a

feci, et ego

fecisti sic ? Vas in honorem non hoc dicit. Corde enim credit ad juslitiam, ore autem confitetur ad salutem (Rom. x), quia bonus bene omnia

me

(Isa. xlvi)

resilit

manu

tenentis et por;

casarum, confringendum,
:

conlerenclum

et

clamat Quid adkuc qua>ritur? Voluntati cnim ejus quisresistit?{Rom. ix. ) Et addit: Quid me fecistisic?
(Ibid.)

jj

Sic

libi dicit,

o aelerna sapientia,
irae
le

vas

fictile

ipsum in honorem, illud vero in contumeliam bene fecisti utrique dans liberum arbitrium, ut uterque non co^ente necessitate, sed sponlanea voluntale faceret, quod faceret et proprium haheret virlutis meritum. Virtus enim
fecisti
;

et

;

;

et

luteum,

vas contumeliae et
polius Iremere ad

aptum
ex

in inieret

itum,
te

cum
fac^re,

haberet,

orare
luti

deberet,

qui habes potesiatem,
aliud

eadem

bonum bonae voluntatis assensus. Habens autem omnium scienliam, praesciebas de utroque, o aeterna sapientia, quomodo libero
est

spontaneus

in

massa
in

quidem vas

in

honorem,

aliud

arbitrio

uterque

uti

deberet,

qualisque

fulurus

contumeliam.
;

Sed permanent vasa
misericordiae,

honoris et

electionis

vasa

quae praeparasti in

gloriam;

quse non hoc dicunt,
ct

sed

agnoscunt

te

Creatorem,

figulum suura, se autem lutum
lua,

comin

rerumquc arbiter, utrique paratam habens gratiam, qui non eam in vacuum susciperet. Praescientia autem tua non utique cogit eos esse, quod futuri sunt, tanquam necessario sic sint fuesset
sui
turi,

pactum

in

manu

de qua,

siceciderint, vae eis,
et

quia sic eos esse futuros praescisti,

quin po-

quia confringeiilur, conterentur,
nihilum. Hoc sciunt
ciunl. Miserere,
et
;

redigentur
tua

tius

quia

sic

futuri

erant,

ideo tu sciens
praescisti
tua.
:

omnia,

et

ex gratia

non

defi-

priusquam

fiant,
falli

etiam hoc
praescientia

et

omnino
prae-

Domine, mi!>erere,

tu plnsles nosler,

non

poi.est

Est autem

nos lutum.

haereinus;

adliuc

Adhuc tamen quomodocunque comanu virtulis luae ortamur; ad|

scientia tua, Deus, ipsa sapiemia tua, quae ab ceterno
aelernaliter
1

libi

coest,

eiiamsi nulla esset creatura,

hnc de

trilius digilis luis,

fide,

spe et charitale
lerrae,

de- ^

in

qua sunt

aelernaliter
et ipsa

causae oinnium quae

fiunt

pendemus;
tone

in

quibus appendis molem
sanclae

soli-

tempoialiter,

ditatem, scilicet
nos,

Ecclesiae

tuae

Miserere,
et

ne de

manu

tua cadamus.
tui,

Ure renes
et

cor nobtrum igne sancti Spirilus

confirma
et in

tempore suo creandae. Quae tamen tibi futura non quia in consubstantiali tibi ipso Verbo tuo, erat per quod faclum est, quidquid estfactum, vita erat
praescientia creaturce in
;

quod operatus

est

in nobis,

ne dissolvamur

(Joan.

1)

:

sic existens ia «o vita,

sicut fuluraeral;

;:

207
sie

GUILLELMI ABBATIS

S.

THEODORICI
dedisli
est,
libi

208

omnino futura, quia in ipso vita erat. Vita autem, non cogens ui ita sit, sed sic exislens in eo quod sic futurum sit. Quid igitur ? Modus futuri temporalis, causa est in Deo ejus quod est, id est aelemitatis ? Nam si sic non esset futurum teniporaliler, videtur in Verbo
Dei non posse esse aeternahler. preescientia tua, Deus, ipsa est Veriias tua, quae dicit Ego sum veritas(Joan. xiv,. Et sicut tu, Deus,
:

A

Perge quaerere. Cur non
Quia dedi
el lu

mihi hurnilitatem?
arbiirii

quod majus

libertalem,
dilexisti

ex ipso quasi polens in iniquitate,

malitiam
clinasti
in

super

benignitatem,
lua,
et

insuper eliam
eis sic niteris

de-

me mala

de

excu-

sare le ut ve.is accusare me.
iniquiias tua ad

Non

vis, ut

invenialur

Sed

scienlia

vel

odium

:

ideo ibis in locum tuum,

vas aptum

irae in

interilum.

MEDITATIO
Sistit

II.

praesciendo,

non cogis

fieri

nec oogi potes preescire, Tibi quippe nihil est praeteritum, nihil futurum sed es semperquod es illud autem quomodocunque
;
:

quod fulurum est, sic ab eo quod futurum est.

Deo anima, cupiens ab eo illuminari, et SS. Trinitatem, avulsa a sensibilibus mente, cose

gitare.
«

sit,

sive preesens,

sive preeteritum,

sive futurum*

Accedite

ad

eum

et

illuminamini
»

;

et

facies

inverbo tua
(Psal.xi).

vita est.
le,

In circuitu impii ambulant

vt-slrae

non confundentur (Psal. xxxni).

Confundor,

Collige

ad centrum
lutum suum
;

veritatis.
;

homo, a Vas luteum
o

circuilu
sic

error

s

Domine Deus, confundor confusione

tetra et borri-

g

redigiiur in

bili,

quoiies acce.dcns ad
:

te,

clausam mihi invenio
dico vobis
te

non eum cogat ad hoc Dei preequod quia eum non laluit sic futurum scienlia praescivit, in intentum prsetamen quia sic futurum
ut
:

januam visionis tuae vocem illam lerribilem
vos (Matth. xxv).
»

et
:

pene mihi videor audire
:

«

Amen

Nescio

Et qui illumirari a

desidera-

destinavit. Preescientia etiam Dei, bonitas ejus est

bam,
sus,

sic a

dolore cordis mei, et perturbalione ^en-

quamvis non ab omnibus suscipienda. A quibus autem suscipienda sit, a quibus non, neque hoc alienum est a Dei praescientia, quae, sicut dicfcim est, quantum ad
quse ab eeterno parata est omnibus,

bonitatem

Dei,

omnibus ab
Patri,
:

eeterno

parata

est,

pene mihi melius fuisse non accessisse. Quis enim me consolavideatur, bitur, si desolare tu voluens? Abeant et pereant omnia solatia mea, quae tu non es, vel ex te non sunt. « Vse soli, » ait Salomon (Eccle.iv). Vere vae
totus tenebresco, ut

ctiamsi nulla esset creatura. Bonitas enim haec Spiritus sanctus est,

mihi

soli,

si

non

fueris tu

mecum,
taedet

vel

ego tecum.
si

Filioque coaelernus.

Unde

Beatum
tio

et

beatissimum, Domine,

in creatione

mundi

Spiritus, inquit,

batur super aquas (Gen. i) ; scilicet ad omnes se exhibens, benefaciendo, et ferens, utilia providendo, quod proprium est Spirilus sancti
;

Domini fereomnibus se of-

te

esse

mecum

;

sed

me me

credo,

senodio

mei,

et

mihi sum,

quoties

sentio

me

non esse
;

tecuro.

C

sed malivolam refugiens animam, in quam non potest iniroire sapientia (Sap. 1). Ilaque praescientia

Quandiu sum tecum, sum etiam mecum non sum autem mecum, quandiu non sum tecum. Et vse mihi, quoliescunque tecum non sum ; sine quo nunquam esse possum. Non eni n haberem subsistere,
quovis

de creatuia,

quantum ad Deum,
:

prsescientia est

modo
nisi

subsistendi,

sive in corpore,
;

sive in

quanlum ad liomines, praedestmatio. Ipsa est electio ISon vos me elegislis; vel reprobatio. Unde est sed ego vos (Juan. xiv). Praedestinatio autem est
gratiee-prseparatio.

anima,

praesente virtute lua
le,

non desiderarem,
gralia
tua
;

non quaprerem
ricordia
et

nisi
te,

ex prapsente
nisi

nunquam invenirem

occurreret mitii misein

Gralia vero,

ipse est eflecius.
aller

jn

quam
non

cur

uuus assumalur,
si

reprobelur;
Si superbus

noli velle quaerere,
est,
latet

non

vis errare.
;

Dei praescieuliam

nec effugis ipsius

omnibus his ego tecum sum, senlio m me operaulem gratiam bonum est mihi quod sum, quod vivo ; in tuam Domino laudaluraniina mea. Si autem cum tu mihi
bonilas tua.
:

Sed cum

providentiam, qua praedestinalus es in pcenam superbis piseparatam. Deus enim superbis resistit;

benefaciendo es prsesens, ego cogitatione vel affectu

sum absens
gratiae tuae,

;

sic

mihi videntur circa
circa

me

beneficia
et
te

humilibus autem dat gratiam (Jac. iv). Superbia ergo et meritum est, et signum rcprobationis, sicut
humilitas meritum et signum est electionis. Dicat

sicut

mortuum

sollicita

ofii-

ciosa cura sepulturae.

Si

aliquando sentio

trans-

D

euntem

;

non

stas mihi, sed praeteris

me clamantem
:

ergo luteum vas

:

Quid

me

fecisti sic, id est,

quare

postte, sicut Chananaeamillam [Matth.xx)

cumque
lati-

me

prscdestinasli in interitum ?
:

et respondet ei

Ve-

quasi clamoribus importunis neeessitalis
garis, objicis

meae

rilas

ut

secundum

te

loquar, quia praescivi te fu-

turum vasirseaplum
temnas
liumiliari

in interilum,
;

futurum faiuum,

terilam canis immunditiam,
tiam, et

ignomimosao conscientiae meae prsepraeseutem impudena

qui nescias, vel nobis salvari
:

superbum, qui con-

canem tuum
et

mensa

lua

jejunum

et

fame?

idcoque

nihil

jam queror, scd
Voluntati au-

licum,

flagellis

conseietitiae

afiliclum,

expellis,

vel abire penmtlis.

Ergone

ulleiius

accedam
et circa

Ulisui

tu irremediabililer ibis in interitum.

que, voluntas
se

Domine.

N im

et caielli

a

domo domini

tem mcae
ut
miseris,

non
id

resislis,
cst,

cum

sit

mea>

cum

flagellis ejecli

statim redeunt,

domus
retlagel-

qui

miseros
:

cognoscunt,
in iui-

custodiam vigilantes,
cipiunt.

panem suum quolidianum
exclusus clamo,

proxima
quitate

sit

misericordia

potenles aulem

Expulsus redeo,

potenter tormenta patiantur.
:

Nec

nisi

hu-

lalus

obsecro.

milibus volo misereri

qui misereor, cujusraisereor.

yivere nescit,

Absque hominis contubernio canis nec anima raea absque Domino Deo

iO)

MEDITATIV.E ORATIONF.S.
ari

210
rei, quae videtur.
et

suo. Apcri ergo mihi, Domine, ut accedam
et

te,

A

oculorum, non
oblectalione

Nam

ab usu vcl ab

illuminer

a

te.

Tu

in

coelis tuis

habiias, et

poriieit

sensuum

sensibilium expergefactae

suisti

tenebrae

latibulum

tuum,

lenebrosas aquas

animae meae prima occurrit imaginatio, quae assue-

in

nubious aeris (Psal. vni); nubemque, sicut
vero in terra computrai,

tam sensibilibus animam, sensibus obturatis, sensibilium obscurat imaginibus
libus solebat vacare, sic
niliil
:

propheta, aopposuisli, ne iranseat oralio (Thr.

111

.

ul sicut toia sensibi-

Ego

tt

aggravavi contra
;

M

jam

nisi

imaginatiointelligere.

densum lutum, scutumi]ue
tua coelestia
;

cordis

nee lueent
:

nem

sensibilium

cogitare
a

sciat

vel

milii sidera

sol

obscuralus est

luna

non dat lumen suum. Audio enim in psalmis et hymnis et canticis spiritualibus magnalia tua ru;

tilant

milii

in

Evangeliis

tuis

dicla vcd
et

facta tua

;

verberant assidue oculos meos

aures,

exempla
et

servorum

luorum

;

concutiunt

me

terroribus,

somno negligenliae expergeDeum, de quo me lex di« Audi, Israel, Dominus Deus vina instruit, dicens » et in eum a quo tuus, Deus unus cst (Deut. vi) sum illuminandus quae sum adoraturus, veloraturus occurrit dirigere omnino habeam mentis intuitum
Propter quod
factus subito respicio in
:

cum

;

:

vellicant promissis Scriplurae veritatis tu;c, quae se

mihi

Trinitas Deus,

quam

fides catholica a

progete

assidue ingerunt oculis meis,

et

strepitu

suo con-

nitoribus mihi

incantata,

usu ipso inculcata, a

tundunt surditatem aurium mearum.
pravo,
et

Ego vero usu
;

R

ipso tuisque
sirat.

doctoribus commcndata, mihi
faiua

demonsic

stupore nimio mentis obdurui

et didici,
;

Sed eam
sic
illi

animae

meae

imaginatio

et assuevi

contra solis splendorem dormilare
;

non

accipit,
plici

intuetur,

ut Trinitatis

numerum sim:

videre oecurrentia
ris

in

mari positus ron audire matonitruum mortuus a corde.

divmitatis

substanlioe inesse somniet

quse

rugitum, vel

cceli

Usquequo,
stolidilalem

Domine,

usquequo
ira

'?

Us.piequo

non

disrumpis coelos tuos

et descendis, et

non conculis
tuae, ut

menm

in

consummationis
te

non sim quod sum,
ram,
et

ut sentiam
ei

dominantem Jacircumeam
parte sua
civi-

cob, et tinium terrre,

convertar saltem ad vespe-

famem
in

paliar nt canis, et
lviii),
;

ornnem numerum existens, in pondere et nuet singulis in Triniet mensura omnia fecit tate personis quasi suum unicuique locum deputet, ut sic Patrem oret per Filium in Spiritu sancto, ut de uno ad alterum transeundum sibi videatur per teitium. Sicque mens caligans in uno, dissipatur in tribus, tanquam tribus discernendis instat vel unienexlra

mero

;

tatem tuam (Psal. grinalur
terris
si

quae adhuc

partim pere-

dis corporibus.

sed ex majore

jam

gaudet
in

in ceriis,

forle

inveniam, qui
reclinem
tui,

me

recipiant

hoc imaginatio,id est mens imaginans,etiam nolens imaginaiur, vel imaginatum invita et recla-

Cum

tabernacula

sua deficientem, nec proprium hac^iput
?

mans
*'

patilur, venit fidesel reprobat
;

;

ratio

per fidem

bentem

cubile, ubi

Audio quidem
pertrauseun-

dijudicat

auctoritas

condemnat, pariterque concla-

nonnunquam vocem
tclligo

Spiritus

sed

mant omnia, qua3
est
:

intra

lem quasi sibilum aurae tenuis
dicentem
(Psal.
:

(///

lieg. xix), et in-

«

Audi, Israel,
»

quod supra dictum Dominus Deus tuus, Deus unus
sunt,
et fides etratio et aucto-

me

«

Accedite ad eum, et illumina•>

est (Deut. vi).
ritas coy;itare
se,

Nam cum

mini

xxxiii).

Audio
et

et

concutior

;

sur-

me

doceant, Patrem per se.Filium per
;

gensque
spiritum
scant
tiae
tiae.
:

quasi a

somno,
;

excutiens

meipsum,

Spiritum sanctum per se

nil

tamen

in sancta Tri-

aliquatenus destupesco
:

os

meum
ammae

aperio, et altraho

nitate

censentadmittendum,quod tempore,vel loco,
videatur confusionem. Sic enim astruunt

disttndo sensus

meae, ut depigre-

vel numero,substantiaefaciat divisionem, vel persona-

egredior de
;

intei ioribus

noclurnae

conscien-

rum sonare

meae

exeo ad lucem orientis mihi solis justiin

Trimtatis unitalem, ut

solitudinem removeant
in

;

sic

Sed cum somnolentos oculos
;

eum

volo di-

Trinitatem unilalis, ut
recipiant

Deilatis

substantia

non

rigere

reverberantur desuefacti luci,

et assuefacti

numeri phualitatem.
prudenliam,

Omne enim
omnemque

meritum,
virtulem

tenebris. Et

ad insolitum splendorem tremente

et

omnem

.icientiae

palpitante pupilla rationis cuin palpebris suis, exercitii

praaveniens in nobis gratia tua, Domine, dat nobis
no-iri tuique

manu detergo quantum possum, ab
diuturnae somnoleniia?. Si,
in

eis

rheu-

ouantulamcunque cognitionem
fides

;

ipsa

ma

te

donante, tnvenio
et

vero subjicit nos humiliiati,

humilitas auctoritati,

fontem lacrymarum, qui
animae vallibus

humiliatae
;

contriloe

D

auctoriias fidei

;

instruit

rationem, ratio per

cito solet exoiiri

lavo

manus opeex-

fidem erudit, vel destruit, et abjicit imaginalionem;

rationis et faciem devotionis. Deinde, sicut extendit

fidem vero non instruit ipsa

ad intelligentiam, sed
a Palre
et

accipiter alas

suas ad austrum
te,
tibi
;

ut plumescat,
et

per fidem desursum
a

pando manus meas ad sicut terra sine aqua
invia
ct

Domine,
et

anima mea
libi,

eam exspectat quo omne datum optimum est,
i).

luminum,
perfe-

donum

sicut

terra deserta, ut

ci\\m(Jac.
tione

Inlelligentiam autem, non quae ex ravel

inaquosa, sic
et

in

sancto

appareo

colligilur,

ratiocinatione

formatur
fidei

;

sed

videam virtutem luam

gloriam tuam (Psal. lxh).
te erigo,

quae de sede magnitudinis tuae merite
tur, et sapientia tua

adducisuoe

Cumque
o sol
ebriis

oculos raentis, sensum rationis ad
cootingit mihi,
vel

formatur

;

similis

omuino

juslitiae,

quod conlingere

solet

origini, qua; veniens in

meutom
igitur

fidelis tui
;

rationem
vivi-

a somno,

infirmis oculis, ut
tres

unam rem
esse

ad

se colligit, et sibi
illuminat. Stat

conformat

ridem vero

aspicientes,

duos aut

esse

arbitrentur, donec

ficat et

oratura

Deum suum

videndi processu incipiant

intelligere, vitium

pavida et stupens anima, semetipsam in manibus

.

;

211
suis

GUILLELMI ABBATIS THEODORICI
semper portans, quasi eam
ai)

?12
es.

tibi

oblatura

;

pa-

A

Ubi es, Domine, ubi es? Et ubi, Domine, non
Scio certe
et certe

vida a consuetis, stupens

insolita,
;

ad inveniensed non ad-

certus

dum

te

porlans signaculum fidei tuae
;

cum

es, in

quo movemur
piaesentia

et

sum quia sumus
;

hic
et

modo mein

ex cujus sasalutare
sentio saluet

huc inveniens, cui illud resolvat vullum tuum, Domine, vullum tuum requirens, nec sciens, nec om lino nesciens quid req urat. Cordis sui phantasmata de
te

luberrima

ardet

et

deficit

luum anima mea. Scio certe verissime.
berrime,
te

esse

mecum
cum

;

scio et sei.tio, adoro,

abominatur
describit
faciei

ut idola.
;

lem

te sibi

fides

sed

Amat te, mens videre non
qna-

gratias ago. Sed

tu sis

mecum, cur

et

ego non
inler-

sum lecum
cedit?Si

?

Quid ob^tat? quid impedit? quid

suftlcit.

Ardensque

tuae

desiderio, cui sacri-

tu

mecum
?

es,

bene mihi faciendo
te

;

cur

et

ficium pietatis et justiliae suae ofterat, oblaliones et

ego
qui

non surn
tulit

tecum,

holocausta,

cum
;

differlur,

magis

turbatur. Et

cum
il-

meorum
quia

fruendo

Propterpeccata

bono omnium honorum mea ? Etubi est,

non tam

cito fidei
in

tuae, cui

se credidit, impetrat

ea de medio, et affixit ea cruci suae?

Num

lnminationem
quia, ut
sibi

tantum
le

nonnunquam
credat, ut
te

stupescil,

enm non amo? Nonne
pro
tc,

centies et millies mori
sufficit

ut credere se in

vix

sibi

oderit se,

velim
tibi,

Domine
sufticit
;

Jesu?Si hoc non
quia
nihil
sufficit

videtur,

non

amat. Absit autem ut

nec

mihi

animae
te,

non credat in te, quae sic anxiatur desiderio tui, ut non amct te, quae desiderat te usque ad conlemptum omnium quae sunt, et etiam sui Usquequo, Domine,
!

n

meae, nec
fruatur
le.

videtur

sibi

omnino
et

amare

msi

Frui autem te non poterit, nisi

pi

o dono

tuo et

modo

suo
?

te viderit

intellexerit.

Cur au-

usquequo? Tu si non illuminas lucernam meam, si non illuminas tenebras meas, non eripiar ab hac tentatione, nec, nisi in te, Deo meo, transgrcdiar

tem
tunc

le

non videt

Qui modo
in

te

amo usque
qui

in

mortem,
qui

amarem usque
si

vitam aelernam.

Ipsum, Do:

mine, jam mihi spirat nescio
saltem
perficeretur in me,

odor luus

murum

hunc.

nunc inlerim non

quae-

MEDITATIO
Anima desidcrium

rerem amplius.
III.

quasi

videndi Deum exprimit et circa objectum ipsum fruendum exspatiatur

Jam non audeo intendere in faciem tuam, Domine, quam «lesidero usque ad mortem, quia dixisti Moysi Non videbit me homo, et vivet (Exod. xxxin)
:

Siquidem mittis mihi aliquando, quasdam consolationis tuae buccellas; sed quid hoc ad desiJerium famis meae? Obsecro, dic animae meae, o salus ejus, quare ei tuum inspiraveris desiderium. Num ut tanlum torqueat me, discerpal et occidat ? Et utinam occidisset. Obsecro, Domine haeccine est mea gehenna ? Et haec sit. Nec unquara

sed

licel

mori velim ut videam, vel videre

ut

mo-

me
r

desinat
;

torquere, nec
in

unquam desinam

in

ea

riar: operio
ses
;

lamen vultum meum,
te

sicut
te.

idem MoySic enim ibi
:

ardere

nec

aliquo liceat respirare una die, una

non audens respicere
:

contra

~:

hora, uno momento, donec appaream in conspectu
tuo, et appareat

legitur

Porro Moyses operuit vultum

enimaudebat respicere contra

suum non Dominum (Exod. 111).
respiceret
:

mihi gloria tua,

et

faciei

tuae festi-

vitas aelerna illuxerit anima* meae. Habuerit,

Nam

forsilan contra

Dominum

si

vellet

vetus

respicere

Deum,

non quis, sed quid esset.Nam quis
Ego, inquit,

esset, audiebat.

Deus

Isaac, Deus Jacob (ibid.).

sum Deus Abraham, Tamen eidem Moysi,
desiderioaestuauti et
:

ille Moyses opertum ad te vullura velatam faciem, formam gerens populi cui praeerat, semper a facie Domini fugientis. Paulus luus, et

Domine, suum, et

totus nostcr, quia lotus

tuus,

Novi Testamenti tuba»
in desiderio
el

audita morte sua,
oranti ostendi sibi

eodemadhuc

pro se loqums,
tuo discipulis
:

et

pro suis
inquit,

amore

Ego ostendam tibi omne bonam (Exod. xxxni). Et, o Domine, ubi est omne bonum, nisi in vuliu tuo? Unde ardens Adimplebis me, et David eodem desiderio
:

gloriam tuam, respondisti

!Sos,

gloriam Domini speculantes, in

omnes revclata facie eamdem imaginem
;

inquit, lcetitia

cum

vultu tuo (Psal. xv)

.

Ignosce,

transformamur, a claritate in claritatem (II Cor. m). Homo iste tuus non fugiebat a facie tua sed ad faciem tuam. Ignosce, Domine, ignosce improbilati
et

ignosce, impatiens est ad te

cor

mcum;
et
lui

vultum
certus

imporlunitati

mere

;

adhuc audemus, quia arde -

luum requiro
ne
in

;

exquiro faciem tuam per temetipsum,

mus. Ignis tuus urget nos,

qucm

venisti in terrani

finem avertas

eam

a
in

me. Scio enim
lumine vultus
:

D

miitere, >t

sum, quia qui ambulant

non

of-

fendunt, sed secure ambular.f

quorum omne
sunt, qui

judi;

Obsecro te per mansuetissimam semuerin nos patienliam tuani,
patere

vehementer acrendi >Luc. xn). per omnipotentissimam bonitatem luam,
voluisti

cium de vultu tuo
quia
sic

prodit. Ipsi
in

vivunt

me

aliquid

adhuc quauentem
est,sic ad

;

et dic

aninue

vivunt,

sicut

exemplari
amplius

vullus

tui

mece quid est quod desiderat, cum faciem luam desiderat. Sic

legunt el intelligunt.
cere
te

Domine, non
ne
sicut

audeo

respi-

enim ca*ca

meipsum

turbata,

contra

te,

obstupescam.
cl

ut et desiderio

labescat, et
le

ignoret qui dcsiderat.

Stans

autem coram

te

pauper, mendicus

Num
es ?

quid vull

videre siculi es? Et qutd esl, sicuti

caecus, sicut tu vides

desiderio tuo pectus,

me non videntem te, plenum totumque me quidquid sum,
et

Num

qualis. aut quantus ?
;

Sed nec

qualis, nec
in te

quauius es
est,

quia nec

qualitas

nec quantitas

quidquid possum, quidquid scio,
post
te

hoc ipsum quod
;

qui es quod es. Qui.l ergo
qiiia

est, sicuti

es? Hoc vi-

langueo

et

deficio, offero tibi

sed ubi

te

dere supra nos est;

videre quod tu es, hoc est

inveniara non invenio.

esse quod es. Nerao autem videt Palrera,nisi Filiu-

: ;

213
et

MEDITATIVjE orationes.

214

Filium, nisi Pater; quia hoc est esse Patri.quod
;

A

ad faciem. Non enim praesumas, neque confidas, o

videre Filium

ot

hoc

est

esse

Filio,

quoJ

videre

homo, neque
sieut Daniel
;

hic stes, quisquis vir

Patrem.

nec dicas

sulficii.

desidenorum es, Quidquid hic de Deo
te

Sed sequituretdicit. Etcuivoluerit Filius revclare
[Mattk.
xi).

sentis,
fides,

quidquid vides, quidquid de eo hic

docet

Volunlas autem

non

alia

est

Patris,

alia Filii; sed

clus.

una et eadem, quae est Spirilus sanErgo per Spiritum sanctum alicui amico Dei,
voluerit, revelat semetipsa

quidem obscurius, aliud autem expressius. Et ipsum tamen quam dulce sit,
aenigma
esl
:

aliud

cum

adest

;

quam

desiderabile,

cum videiurdeesse

quem nimis honorare
Trinilas Deus.

sciunt, qui sentiunt.

Sed nunquid homo videt Deum, siPatrem Filius quibus, sicut diotiim esl, alium alii videre, hoc est non esse aliud et ahud. sed unum Deum? Sic omnino, sed non per omnem modum. Quod ut aliquanlum nobis
cut Filium
Paler, vel
:

nomen
pit

scriptum,
li).

Hic est enim calculus habens quod nemo scit, nisi quia acceerit

[Apoc.

Porro de eo quod

faciead faciem, dictum cst
et vivet (Exod.
vivet,

Non enim

videbit

me homo,
videt,

xxxm).
:

Nam

et

hic qui

non

sed dicet

In-

dilucidius pateat,

cle

visu

et

naturali ejus

potentia

felix ego homo, quis

me

liberabit de corpore mortis

videndum
tet ut

est,

quid habeat physicus intelleclus.
sil el

Omp>

nis sensus corporeus, ut sensus

sentiat.

opor-

hujus (Rom. vn)? lunc demum sperans se esse victurum, quando perfecte visurus. Quicl hic sensus?
quid imaginatio vale ? quid ratio potest? quid intel.

qnadam

seosibili afteclione
sentil
;

aliquomodo muin

1

tetur in id

quod

visus

scilicet
;

hoc quod
reli-

Jigentia rationalis?
miltit
;

Nam
te

etsi

ratio,
;

Deus, nos ad te

ei fit,visibile,

auditus in audibile
;

sicque de

per se tamen

nou

attingit

nec intelligen-

nec sensus est. Nisi enim senlit rem sensam, sensu rationi renuntiante, anima sentientis quadam sui transformatione mutetur in rem,
quis. Alioqui nec
vel rei qualitatem quae sentilur sentire potest. Ideoque
si
;
;

tia ea quidem, quae de inferioribus ex ratione conrationis terminos excedit, nec mensuram sistit,

habet pertingendi usque ad
est,

te.
;

Quae vero desursum

nec sensus

est,

nec

senlit,

amore

qui

sensus
:

suus

est,

Deum bonum
bono

et

amat, quia
affectu

hoc
jpsa

potest, nisi

ipsi

non communicans, et

bonum

quod sursum est redolet nihil humanum, sed et ubi se infundit, rationes secum tolum divinum defert sui generis, uon communicantes inferiori ra:

tioni,
fidti.

nisi

in

quantum eam habent
sic

ex obedientia

bona eftiaatur. Si ad sensum animae reverlatur, nonne hoc cst, quod Paulus dicit Gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transforma:

Haec in Trinitate sancta
;

nil dividit, nil

com;

pingit
et

sed sensum fidelem
vult Spiritus

quando, et quantum,
ut

quomodo

sanctus, perstringit

mur ? (U Cor.

quodammodo de sensu orantes te vel contemplantes supergressi nonnunanimae. Sensus enim animse amor est per hunc n quam omne quod tu non es, videant aliquatenus te sive cum mulcetur, sive cum otfenditur, senlit quidsed tamen qui es, quamvis non videant te sicut es qnid senlit. Cum per hunc in aliquid anima extenmedium quid devoiae mentis demulceat intuilum, ditur, quadam sui iransformalione in id quod amat quod consiet nec de eis esse, quae tu non es, nec,
111.)

Sic enim est

:

;

transmutatur

:

non quod idem

sit in

natura, sed af-

fectu rei amalae conformatur, utpote non

bonum
:

ali-

quem amare
ipso

potesl, quia
efficiatur.

bonus

est, nisi et

ipsa in

Nonne hocest Senlitede Domino in bonitate ? (Sap. 1). Et Sapieotia Scire enim te, sensus estconsummatus(Sap.\i).El Apobono bona
:

omnino totum quod es, alienum tamen es. Sic enim Spirilus Dominiquietum et humilem suum, super quem requiescit, induit repente, et mutat in virum alterum, ut sensum intuentis non dividat. Trinitas, non confundat unitas non oftendat Trinitas pietatem unum Deum
etsi

non

sit

esse,

ab eo quod

;

stolus

:

Uoc sentite in
ii).

(Plrilip.

Haec est

quodet in Christo Jesu charitas, qua qui diligit, in beo
vobis,

quaerenlis

;

non coutristet substanliae unitas chaFilii

ritatem Patris et
tro

dilectione

gaudentis

;

in

neu-

manet, et Deus in eo (IJoan. iv). charitas, chaiilas quaeusquehucnosadduxisli, ul.amando Deum,et Filium Dei,
dii et
filii

conturbet solitudo vel pluralitas, sed eliam adei

hoc

valeant unitas Innilatis, et Trinitas unitatis,
intellectu

et

Dei nominemur

et

simus. Etsi

ut pio el sobrio

comprehendat non com-

nondum
les

app.iret,
:

quod erimus, cum apparuerit simi-

prehendendo majestatem divinae incomprehensibili-

eierimus
el

quia videbimus
est

cum sicuti est
;
!

(I

Joan.

D

talis.

Sicque gustans

et

videns

quam

suavis est Do-

in).

Domine. bonum
;

nos hic esse

libet hic

im-

minus, repente

sic totus

gustande dulcedinem ejus
veritatis ejus

morari
et

utinam hceret immori
et

Sed medilantibus
te,

dulcescit, sic vivendo
sic

lucem

lucescit;

loquentibus

scribenlibus

de

da,

quaeso,
;

de repentina

summi

boni pleniludine in gaudio
si

sensus sobrios, verba circumcisa

et disciplinala

cor

S. Spiritus exhilarescit, ut

hoc

in

eo perficiatur,

ardens de
quae

te,

o Jesu, in apertioncm Scripturarum,

confidat se vitam obtinuisse aeternam. Ucnc est enira,
inquit, vita ceterna,

de

te

sunt. Iguosce,

Domine, ignosee

;

amor
scru-

ut cognoscant

te

solum verum

amoris

tui &git

me

;

tu scis, tu vides.

Non sum
tuae.

tator majestaiis tuce,

sed pauper gratiae
luae dulcissimae
;

Obse-

Deum, et quem misisti, Jesum Christum (Joan. xvn). Acctiite ergo ad eum, et illuminamini et
facies vestrce

cro
nis,

te

per dulcedinem

mansuetudised sublevet
est fidei

non confundentur

(Psal. xxxiii)^

non opprimat me majestas tua

gratia tua. Ignosce,

inquam, quia proprium
:

desiderium visio Dei

hic in aenigmata,

ibi

vero facie

; ;

215

GUILLFLMI ABBATI6

S.
in

THRODORICI
paradiso luo olim
in

216

MEDITATIO
Orandi donum
petit.

IV.

A
describit.
et

me

creasses,

ipsumque Iignum
ad
fructum
ligni
in),

stalum suumpriorem, ac novis->

vitae

possessionem mihi juris perpetui donas-ses,
permisisti, ut
etinna

simam solitudincm suam
tum misericors
;

voluisti vel

Miserator et misericors, Dominp, paliens
suavis
es,

mul-

scientiae boni et mali

manum
meorum

milterem (Gen. n,
interiorum

Domine, universis, et omnia opera tua (Psal. miserationes tuae cxnv). Hortaris nos, Domine, et tu, et per tuos Spirilus sanctus tuus, ut oremus et vigilemus in orasuper
tione. Hortaris nos, et

ut

quasi

bonorum

pertaesus,

experirer, quid
in

foris

possem. Eva mea, carne mea,
et vidi

hoc consentiente. Gusiavi,

non suavitatem

tuam, sed confusioncm meam, ut viderem
cujus turpitudo velamento egeret
:

me

esse,

doces

sicut pius, sicut

miseprae-

cujus nuditas ad

ricors

;

sicut misereri desiderans; et

causam

paras nobis, faciens nobis judicium et justitiam, ut
orantibus nobis

quemadmodum
diclasti,

oportet orare, quasi

justam habeas causam miserendi. Quin etiam orandi

formam
strae

ipse nobis

ne

in aliquo causae

no-

deesses, ipse judex, ipse advocatus. Et confi;

occursum tuum paveret, cujus libertas opus haberet cohibente legum disciplina. Inventus enim sum in ocu is tuis nudus ab omnibus, quae intia me homines putabant turpis in occuliis meis, in egens rectore, quibus nec me nec te latebam qui regendos alios susceperam. Ideo, Domine, abs;

;

denter nos petere jussisti in nomine tuo
quia

et credere,
et
tient

g

condi

me

intra ligna paradisi

:

ideo refugi in tene-

quaecunque

petierimus, accipiemus,

bras meas; elongavi fugiens, non
te, et

tamen

a te, sed

ad

nob\s(Joan. xvi; Marc.xi). Tibi,Domine,hocsuggerit

mansi

in

soliludine C26)

:

ibi te exspecto, qui

nobisautem gravisincumbit necessitas: et tamen, tehorlante, pigrescimus; te dictante, negligimus te promittente, non credimus. Tu autem in misericordia et miseratione tua multa pigros et
tua bonitas
;
;

salvum
pestate

me

fecisti a

pusillanimitate spiritus

etlemsi

(Psal.
;

liv).

Posui

in

pulvere os
atlrahens

meum,

forte sit spes

onager

solitarius

venlum
redditus

amoris

mei

(Jer. n).
et

Cumque

totus

mihi

n gligentes conculis; in patientia tua incredulos
dissimulas
:

sedeo solus
ctoris vel

tacens, nec
praelii,

audiens clamorera exavidens

quin

etiam, quia

quemadmodum

nos

sonitum

quia tempus

me

oportet orare

mus

;

mittis

vm), nec scimus, nec po-sunobis Spiritum sanctum tuum, qui ad(liom.

juvat, et vaco vacare mihi, discutio

meipsum, quis
filiorum
n),

sim, unde venerim. Et invenio

me unum
;

juvet

infirmitatem

nostram,

et interpeilet

pro no-

Adam,
cil'ae

filium irae

per

naturam (Ephes.

sed anexsuterra
:

bis gemitibus inenarrabilibus.
tu hortaris
;

Oramus

itaque, quia

tuae sanctae Ecclesiae per gratiam

unum
in

petimus confilenter, quia tu promittis
;

lura

paradisi, habitanlem el

laborantem
in

statimque occurris, et orantes exaudis

inveniens,

maledictionis, cui

maledixisti

operibus

Adam

quia faciens, in quo nobis propitieris. Suavis,

Do- ~ quam cum operatus fuero,non
;

dat fructus suos, sed

mine, universis, suavilales tuas nobis multiplicas
apparere nobis.
et consolaiiones

spinas et tribulos generat mihi. In sudore vultus mei

et miserationes tuae super omnia opera tua incipiunt

Nam
tuae
et

tu,

non elongans, cum
continuo ex odore

nobis

Deus appropinquans, et incipis appropmquare, animas nostras laetificare
exsul-

jusli judicii

vescorpane meo.secundum severissimam senlentiam increpasti superbos et maletui, qua
dictos, qui declinant a

mandatis

tuis.

bone Cieator! quam bene
gloiiose formaveras
!

me

creaveras

!

quam
Crea-

tactu saluberrimae praesentiae

quam
(ibid.),

feliciter

locaveras

!

tuae emoi tui animae sensus reviviscunt, fides
tat,

veras enim me, Domine,sieut dicit Aposiolus tuus,
in

fiducia

hilarescit,

cor

accenditur,

lacrymae

operibus bonis
in eis
:

quae

praepara»eras,

ut
et

fluunt,

non

quae

ignem accensum exstinguant, sed

ambularem

formaveras
et

me

ad

imaginem

ascendant
pingues

amplius. Et
dulees ex

cum

Spiritus tuus

adjuvat

simihiudinem tuam,
rer

locaveras in paradiso volu-

infirmitalem
et

nostram, fiemus

uberlim

lacrymas
:

ptalis tuae, ut operarer, et

cuslodirem illum.operaexercitiis,

dulcedinis tuae

affeclu

quas
grala

bonorum studiorum
irreperet.

custodirem, ne

cum

pia consolalionis

manu

detergis.fiuunt uberius,
et

serpens

Serpens

irrepsit,

Evam meam
conetitatt.

et fiunt

nobis pancs die ac nocte, et forlis
:

seduxit, et per

eam me praavaricatorem
sum
in terra aliena, in

refectio

quia dulce
nostro,
ct

Domino Deo
populus luus,
ego,

habemus plorare coram te qui fecisti nos qui sumus
;

Pcopter quod expulsus de paradiso bonte cooscienL) tia j ,

exsul factus

regionc discreasli, et

oves pascuae tuae (Psal. xciv). Ego
dicit

simililudinis. Sed, o
vidisti

Domine, qui omnia
creasti, quia sunt

Domine, sicut

propheta
;

tuus, vir

vi-

cuncta
i),

quae

bona valde
peribit
nie,

pauper sum, ctin laboribus a juventute tnea; cxaltatus autem, humiliatus sum et confusus(Psal.LXxxvu).Quantas cnim ostendistimihi tnbulationes mattas cl malas :
(Thrcn. ui)
et

dens paupertatem

meam

[Gcn.
sed

nunquid
?

per opus

meum malum
conslituisii,

bonum tuum
propter

Siquidem non propter paradisan

mo

paradisura
fecisti.

cum me
;

hominem super terram
Creator,

Non

te

pceniteat, o

conversus vivificasti me,el de abyssis tcrrtsilerum

hominem
ab

rae

fecisse
ut

super

tcrram

sed

rcduxisti me. Multiplicasti inagniftcentiam tuam;
et

conversus consolatus es

mc

(Psal.

LXx).Nam cum

homo praccipe, sicul potestalem habens super terram meam,
inilio,

sim

rationalis.

ut

corpus

(26)

Secessum

in

ccenobium Signiacense videtur
describere
:

in soliludine, etc. Indieat

enim jamante illumreces-

auctor verbis

illis

Elongavi ct mansi

sura se in paradiso sancta? religionis habitasse.

217

MEDITATIV.E ORATIONKS.
subditum
sit

-218

meum

spiritui,

spiritus

libi.

Non

te

A

sicut est, auditur
(ibid.)
;

tamen dicens
esl

:

Ego sum, qui stim

poeniieat donatae homini

dignilaiis,

ut

sim

super

ubi operiendus

vultus inlerim, ne vi-

beslias terrae meae,

truces et

indomilos motus offe-

deat contra

Dominum, sed
ut

in humiliiale obedienliae

ctionum aniniae
repentia,
et

;

repiilia

etiam cogilationum humi
cui jugiter inhaerent,
coeli,

exercendus auditus,

audiat quid in eo loqualur

de ventno
;

lerrae,

Dominus Deus
in

suus.

Absconde me, Domine, interim
lui in die

noxia vel mortifera
cogitatus
scilicet

pisces maris et volucres
spiritu

ahscondito tabernaculi

malorum horum

;

de

hujus mundi,
ei

curiosa
sectan-

in ahscondito faciei tuae a contradictione linguarum.

saeculi, altitudinemque d'ei ejusscrulantes

Jugum
mihi
tiam,
intei
:

quidera tuum suave, et onus levo imposuisti
et et

tes

;

jumenta etiam, sensus

istos corporis,

ad hoc ut
patiantur

cum

oslendis mihi

servitutis tuae distan-

secundum nomen suum juvent nos, nobis concreatos.

serviiulis saeculi,
sit

blande
servire

et

leniter

me

Da

nobis,

qui ea dedisti nobis,

ut

rogas utrum melius
diis
alienis.

tibi

Deo

viventi,

frenum

rationis,

zeli boni stimulos, slabulum disei-

an

plinas, ubi cibis suis

pascanlur

et nutriantur,
;

produsil-

jugum

deosculor,

Ego manum imponentis adoro, et multum et onus amplector
:

cenda ad usum, cum res exegerit
vescere
Veniet,
et

Don autem

mihi suave est sub eo desudare.

Multum enim

ct
te,

permittantur
dicit,

in

latitudine
;

publici erroris.

multo tempore possederunt

mc domini absque

qui promittit

veniet dies,
;

cum

leo r>

quorum jugum
juris esse cupio,

non est suave, nec onus leve. Tui

agnus cubabunt simul

(Isa. xi)

nocent, non nocebunt in jumenla quoque pascentur

cum, quae modo omni monte sancto tuo
:

leve,

tuum jugum recognosco, et onus quod sublevat me, non premit. Sedingrediens
servitutis tuae disciplinam,

in

pascuis

uberrimis,
feli-

novam
nova

videor mihi vi;

non jam
citatis

infirmitatis nostrae

jumenta, sed beatae

dere coelos novos et terram novam
facis

et

ecce mihi

instrumenta.

omnia (Apoc.
mores
;

xxi).

Doce me, Domine,
saeculi

Interim, Domine, exaudi ccelos, et cceli exaudiant

hominem rusticanum de
civitatis tuae

rure

venientem,
ve-

terram

;

et tena exaudiat vinum, et oleum, et fru;

disciplinatos,

et curiae luae

mentum

et haec

exaudiant Jesrael (Ose u),
nobis.
Lactasti

id est

semen Dei, quod seminasti in me, ut ail propheta, Domine,
dinem, promittens quia
tui (ibid.).
ibi

enim

et eduxisti in solitu-

loquereris ad cor servi
locutus es semel et ite-

deforma me a forma saeculi, conforma me civibus luis, cui me conformaveram doce etiam me ne inter eos defoimis appaream linguam quam non novi (Psal. lxxx), quam e^ranustas urbaniiates
;

:

Jam
;

gratias

tibi,

diens de terra iEgypti audire incipio, sed inveteratus

rura, et aliquoties, et dicenti tibi animae meae,

Deu s

in lerra alieua,
filiis

non

intelligo;

linguam scihcet,

meus
gne
ipsa
es
:

es tu

respondes aliquando placide ac benivacare
aliquantisper desiderans

qua loqueris

tuis, et ipsi

tecum.

Fac

me

etiam
in-

Salus tua ego sum. Et nunc, o desiderium
rceae,
tibi

intelligere nutus

tuos,

quibus intelligere

facis

animae

tflligentes, quae sit voluntas tua bona, beneplacens,

anima mea, et gustare et videre, quam suavis Dominus precatur benignissimam misericordiam
;

tuam,

ut

ab omnibus,

quae exira

sunt

vel intra,

(Rom. xn). anima mea, gratias tibi, pater dulcis Et jam cum ei loqueris, vocem tuam incipit agnoscere, sed
et perfecta
;

pae.em mihi facias et silentium,

ut in ea quae intra
;

non
est,

satis intelhgit,

quid
venit,

ei

loquaris

;

quia vox tua
gratia

me

sunt, jus mihi conserves

quod dedisti

exterius

nunquam vacua
interius operans.

quia

vox tna

tua

autem percutias
el

mihi

fcedus
:

cum
mea
:

bestia agri, et
et
in

non sonans exterius,

sed potenter et dulciter

reptili terrae, et volucri caeli

et

arcum,
ut

gladium,
pace
fiat

Cum

eiiam

ego loquor
est
;

tibi,

in-

bellum,

conteras de krra

tendo

tibi,

et

in

hoc etiam bene mihi

et

qua-

lotus locus

meus,

et in

Sion habitaiio

mea

(ibid.).

quaversum eat
adoro
;

oratio,

nunquam

gratis te oro vel

Da

mihi,

Domine, consolalionem
solus,

soliiudinis meae,

cor solitarium et colloquium tuum frequens.

Non
:

in orando fial mihi retributio multa. me, sancte Spiritus, sine inlermissione Doce ergo

cum eliam

enim ero
sed
si

quandiu

tu

mecum
:

eris,
si
;

Deus meus

orare, ut des mihi in te sine interraissione gaudere.

me

deserueris vae soli
calefaciat

quia

obdormiero,

dormientem si cecidero, ron erit qui sublevct cadentem. Sed adhuc, o refugium meum et virtus, deduc me ad interiora deserti sicutduxisti famulum tuum Moysem, ubi ardet tui, rubus et non comburitur (Exod. m), ubi sancta
erit

non

qui

D

cum orat pauper tuus, pauper spipeccatorum suorum memor, vel in angustiis constitutus, dum vehemenlius dolet, vehementius

Nam,

etsi plorat,

rilu, vel

gaudet

;

sicut e conlrario qui gaudet in eaeculo
si

;

cum

vehementius gaudet, lunc
tis

quid sapit, in occultorquetur et do*
est sine

conscientiae

suae

vehementius

anima, quse ad hoc assami meruerit, in plenitudine
ignis sancti
Spirilus tota ardet,
et

let.

Pia ergo et pura oratio

nunquam
V.
;

gau-

sicut

seraphim lo:

dio.

tum ardens
lunc

non comburitur,
subsistit,

sed purgatur
est

et

MEDITATIO
Diversos modos orandi recenset
et

primum melius

quod
et

miraculum
visionum
:

passionem Christi
revocat.

omnium miraculorum tuorum,
ubi locussanctus est,
citur,
in
nisi solulis corrigiis

visio
statur,

peccata sua in

memoriam

quo non

non profi-

Cum
lius in

ad jugiter et efficaciter orandum excitare, et

impedimentorum carnamundis
etsi

cxercitare, et assuefacere cor

meum

desidcro,

nulo

lium nudis pedibus,

id est,

et puris affecti-

hoc magisterio malim erudiri,
sapientia Dei Patris.

quam

tuo,

bus incedatur

;

ubi qui est,

non potest videri

Doraine Jesu,

Recogito ergo

210

GUILLELMI ABBATIS
horainibas
orationis
:

S.

THEODOBICl
lentalionibus tuis

220
Orasti et pro amiet

modos oraiionum, quibus orans coram in terris formam nobis dabas perfectae
et

A

es pro tua reverentia (Hebr. v).
cis in

tccum permanentibus,
le,

invenio

le

aliquando
aliquando

quidein
iri

orantem
x),

solum
ali-

pro

inimicis

crncifigentibus

sed

nescientibus

(Mattli.

xiv),
in

lurba (Joan. xn),

quid facerent. Ubi est oratio pro sciemer peccantibus (27; ?
cifixi sunt,

quando
in

exsultatonc spiritus (Luc.

aliquando

Quandiu
qui,

sic sunt, extra
in

amplexum cruetiam

sanguineo sudore (Luc. xxn), aliquando exallain

exlensis

cruce manibus,

tum

cruce {Joan. xn). Exsultatio spiritus

et

soli:

tudo orandi, dulcissima mibi sunt ad imitandum
sed, nisi tu

bus palubatur.

forma patibuli amplecti videbatur omnes, pro quiYoItaque sicut dieit Aposiolus
:

me

pracvenias in benedictionibus dulce-

htntartie peccanlibus

jamnon
Quae

relinquitur pro pec-

dinis

tua?,

locum

quidem

facile

invenio, sed

non

catis hostia (llebr. x).
nisi

nisi poenileniia deleat, et

tam

facile

cor sol.itarium. Exsultatio vero spiritus

sanguincus sudor exsudet,
et

crux excruoiet,

fit ex puritate conscienlise, cujus cgo mihi conscius non sum, vel ex abundanlia gratia; tuae, cujus ego indignus snm. Orare in turba lunm fuit, cui nihil

defuit

:

quod tamen, eum
Scio,

sic

exigit res,

nec nos

non invenio partem liabere, vel iu oralione sanguinem sudantis, vel in sar.rificio in cruce pendentis. Heu me, quem conscienlia accusat, quem veritas non cxcusat,
voluntarie
scienter peccantes

relugimus.
esset
milii

Domine

scio,

quia pernecessaria
et

g ut

oralio ida sanguinea,

oratio crucis;

quia, cum sentio quid oraiio in me habeat exsudarc, quod crux excruciare, non quidem habeo sangui-

non enim srivit, quid fecit. Igno sce ergo, Domine, in pretio pretiosi sangumis lui, omnibus peccatis meis, in quae incurri scienter et
dicere possit,

nescienter
tuo,

:

et

dic

pcccatori tuo,
eis,
si

insinua pauperi
eis,

neum
cor

suilorem,

sed sanguineas

lacrymas exsudat

quid faciat pro
scienter.

et

meum
in

in oculis tuis.

Nec

invenit corpus
infelix

meum

commisi

Nam

maxime pro omnes scicnter

quae

peccantes

crucem
super

qua crucifigatur, sed
crucis dolorem
tibi

anima mea
cruciatur.

videris exclusisse, vaiuniveYro

mundo, quia paucisait

omnem

in

seipsa

simos vide:
Apostolus,

is

inclusisse.

Yoluntarie peccantibus,

Concrucifixus tamen

sum, Domine Jesu, utcun-

jam non

relinquitur pro peccatis hostia.

que in cruce professionis,
quotidio et jugiter
tua
;

quam de munere

tuo

Irrxtam quis faciens legem Moyn, sine ulla misera-

libi offero,

quia munera lua data

fone duobus

vel tribus testibusmoritur.

Quanto ma-

sed de mese crucis deliciis contemplans passiotuae crucis, et

yis putatis detrriora

mercri supplicia. qui Filium Dei

nem
dor,

clavis timoris tui confixus confun-

conculcaverit, et sanguinem testamenlij ollutumdu-

tolus

contabesco;

non

ex

dolore crucis sed ex

xerit,in quo sanctificatus est,et spiritui gratias con-

meee,

qui ex gratia tua

jam mihi

nullus est,

dolore cordis,

annorum
post,

vivificatum

quo considero opus luum in medio in omnes annos et ante et
;

effectu

redemptionis clarificatum,

cui

nihil

Scimus enim qui dixit Mihi vindiclam, eyo reddam (Hebr. x). Vere, Domine, volunlarie postacceptam veritatis notiliam et multum peca quo gTacavi, et spirilui gratiaecontumeliam feci

tumeliam

fecerit ?

:

;

compensari
dere
sufficit

potest, cui nulla mors, nullavita respon:

ptns despicil.

quod tamen mundus per ipsum redemUsu enim ipso jam pro nihilo habete

baptismo accepta remissione peccatorum, ost acceplam notitiam veritaiis reversus sum ad ea,
tis in

sicut

canis ad vomitum.

Sed nunquid
si

te,

fili

Dei,

mus crucifixum
sepultum
:

viderc;

cogilare te

mortuum

et

conculcavi? Conculcavi,
arbitrer

neg-vi,

quamvis

nec
:

et

quod amplius
clans
et

et penetrabilius est

ad

Pelrum conculcasse, quem
le

conligit negasse

corda transpungenda, caesum alapis

et flagellis, irri-

qui luncardentissime
et

diligebat, etiam

cum

semel,

sum, consputum,

lancea confixum, spinis
aeeto, qui in cruce tua

iterum,

ct

tertio

to

negabat.
?

Num
hoc

sanguinem
sentit,

coronatum, potatum
tremuit, nos ridemus

felle vel

testamenti

pollutum

duxi

Qui

ana-

nonnisi salutem nostram siliebas.
:

Te crucifixo terra ccelum cum luminanbus suis
in

thema

sit.

Absitut unquam hoc senseril cor
ha?c confessio transeat per os

absit ul

unquam

meum ? meum
!

obscuratum
pctrae

est,

non clarerc

sseculo sestuamus

:

scissae

sunt,

nos corda nostra obduramus

:

monumenla
xxvn), nos

aperta reddiderunt mortuossuos (Matth
in stratis lasciviae

Non quod Satauas aliquoties non expetierit fidem meara, ut cribraret sicut triticum, sed oratio tua usque ad me pertigit, ut nunqnam deficeret

luxuriautes sepelinms

U

a

te

fides

mea.
in

Virlus

est

voluntarius assensus

mortuos
adverli,

tuos.
in

animi in bonum.

Tu

scis

quam volunlarinm sem; ;

Tres, Domine,

tempore passionis
obtulisti

tiue,
i'i

si

bene

Deo

Patri

orationcs,

quibus

tu conserva eum tuam per eum habui mihi usque in finem. Semperin lecredidi nuinjuam

fidem

tolum constat esse inclusum,
tua pretio sanguinis eral
cis,

quod

in ijisa

passione

te

negavi

;

semper

te

amavi, etiam

cum

in te

pec-

pro
;

inimicis.

Pro
sicut

te

agendum pro te, pro amiquidem cum orasti, non
Aposlolus, exauditus

cavi. Pcenitet me-peccali

mei usque ad mortem, scd
nisi

amoris
sic te

tui

non mepoenitet,

quiactiam tuuc non
si sic te

laborasti

quia,

dicit

amavi, sicut debui;

quia,

amassem,

(27) Videlur negare Christum orasse pro voluntarie peccantibus ; forlassis quia eliam suos interfe-

ctores de ignoranlia excusavit, quando pro eis oravit ; vel quia specialiter non oravit pro illis sicut pro ignorantibus, cum tamen generaliter proomni-

bus oraverit. Denique eo sensu exponendus est auquo Paulus (llr.br. x), post noliiiam verrtatis acci-ptam peccantibus hostiam non relinqui assector,

rens.

;

»•21

MEDITATIV.E ORATIONES.
!

•222

non peccassem. Sed heu

quam timeonehoc ipsum
milii in

A

quod tunc
quia,
si

te

amavi, provenial
est

ju<licium

;

non excludas me ab amplexu redcmptionis tuae; qui per omnia desidero communicare cruci tuae.

tam grave

peceare post acceptam notipost

Tu
xn).

dixisti

:

Nihivindiclam

;

egoretribaam (Rom.
vindiest

tiam veritatis,

quam gravissimum

gusium boni
!

Nequaquam, o benignissime. Sed mihi

Nam tui, post acceptam duleedinem tuae dilectionis etiam in if.sa pueniia mea pner impurus jam ex
gratia tua te
te

clam, ut

go preniteam. Ilorrendum

incidere in

mamis Dei

viventis. Prascipe quidquid vis;
e.t

sed da

amabam,

et

tamen non

pueriliter

in

mihi intelligere

posse, quod praecipis, qui jam in
ut a facienda volun-

peecabam. Extunc usque nunc nunquam ceasavi peccare, nec tu milii bene facere. Quid restat, nisi
nt dicatur mihi

hoc dedisti paratum cor meum,
tate tua in nullo se subtraliat

cor vel corpus

meum.

xvi).

bona in vita tua (Luc. Sed converte, Domine, judicium tuum in mi-e:

Reccpisti

ricordiam,
juste

et

de peccato

danma peccalum,
tanlillo

ut

qui

Tu cognovisti sessionem meam, et resurrectionem meam, ei. omnia mea novissima ct antiqua (Psal. cxxxvin). Deforma me a saeculo, cuime conformavi
forma
et

me damnare
tui,

habes, pro

amore quo
tua

conforma

tunc te

amabam, accepta nunc exgratia
veniam
in

pleniet

fugi, et
tiae.

da cordi

me gratiae meo formam
et

tuae

ad

quam conel

placitae tibi peeniten-

tudine amoris

judicium

tuum. de

Da etiam

mihi, Domiue, fidem

puram

devoeliam
fides

appaream
tuae,

in

sancto tuo, et

in oculis

misericordia?
illa,

g

tam, piam, fortem

inconcussam, ut
«

dicas

ea raiione qua apparuit peccatrix

qua
cor

mihi, gratiam dans pro gratita.
lua te salvum fecit (Luc. vn).»

Vade, quia

dixisti:

Dimittuntur

ei

peccata multa, quoniam di-

lexit

multuni <Luc. vin. S.d
igne perfecti amoris
ejus ardor, et excoquat
;

primum dignare
exsudet a

MEDITATIO
etarcam teslamenti,id
contemplatur.
<

VI.
id

meum
gnus

tui,

me mavenecrux

Animagaudium beatorum, acccelum,
est

est

Deum,

omne
;

peccaii

humanitate
» ait

Christi,

num omne

exploret

et diluat

lacrymis oculorum

meonim

conscientiie meae

contagium
longo

excruciei

Vidi oslium aperlum in cnelo,
«

beatusJoantubae
iv).-»

tua quidquid

concupiscentia
superbia
;

carnis, concupiscenlia

nes,

et

vox

prima
dicens

quam
:

audivi, quasi

oculorum
situ est
tui,
tis,

et

vitae

negligentiae

meae
vullus

loquentis

mecum,
peccato

Ascendehuc (Apoc.
terram
creasti,

contractum
e.x

pereat ab

increpatione

Domine, qui ccelum
autem
filiis

et

terram

quidquid

voluntate carnis vel consensu
et

menvult

in

et

opere

Adam

maledixisti, et
in

incensum
et

est

suftossum.

Domine, qui
;

ejus

deputasti

inhabitandam,
maledicto
luunt

qua

quiet

audiat,

irrideat

me

confilenlem

videat

cum

cunque habitant,
veteris

sub

sunt,

cum

peccalrice tua ad pedes misericordiae luae jacentem,

maledlcli

pcenas
tuis,
:

continuas,
quotidie

de-

lavanlem lacrymis cordis,
nis

et unguento piae devotioungentem. Eat omnis substantia mea, quamtu
est,

p

clinando a
lantur,

mandatis
quibus

novis
«

cumu

de

dicitur
tuis

Maledicti

qui decli»

lacunque prelium
caput
luos,
est.

sive

in corpore,

sive

in

anima,

in

nant a
tot

mandatis

(Psal.

cxvin),

pertaesus

placiti tibi unguenti,

tuum, cujus
cujus

caput

quod effundam super Deus et auper pedes
;

maledictionum novarum et antiquarum, quibus

et qua?

non rapui, cogor exsolvere,
:

et

quae

rapui,

pars

ima
in

humilitatis
:

nostrse

natura

cum

mulliplici fenore exigor

quam

libenter,

quam
ccelum

Murmuret

Pharisaeus

Tu

miserere

mei,

desideranter fugerem de
ttitim,

terra

nostra in

Deus meus. Fremat
bens,

me

dentibus fur loculos ha-

dum

tibi

placeam, non magnipendo cui dis-

pliceam.

Sit tibi, o amor cordis mei, quotidiana, imo continua liaec unciio mea; quia, cum ungo te, ungo eliam me. Nalura quippe mea nequitiae inve-

teratae

respondens duritiam, facla
;

est sicut

uter

in

pruina

quae nisi unguenti liujus suavilate conlinua
et crepat, el

quod semel mundatum a superbia, tibi retinui<ti, si ascensum invenirem et ostium aperlum. Audio nihil esse ibi malorum omnium quae hic patimur non esse ibi matutinum demorantis, laetitiae non et vesperam, malutinum vesperam demorantis fletus, quorum exitus tuscis quantum me delectaret; sed unam ibi esse diem de
projecto

inde superbo,

;

demulceaiur, rigescit, durescit,
dit,
si

effun-

visionis tuae continua gloria festivam, fcriatam

ab

<|uid
:

boni

tui intus

habere videtur

omnibus, quae feslum vultus

tui

interturbare
nix,

pos-

Dixisti
milii,

Quod habuit
fideliter

fuec fecit (Marc. xiv).

Da
;

s i n t_

Autlio,

quia

ignis,

grando,

glacies, spi-

Domine,

facere

tibi,

quidquid ha-

rilus procellarum, illucnon ascendunt, quae

ad

affli-

beo, quidqnid scio, quidquid sum, quidquid possum
nibil mihi

gendos nos,

facieniia
;

reservem.
;

Tecum habeo causam, cum
donec

assidue descendunt

nullo
ibi

hominum
ibi

ad pedes misericordiae tuee jacco,
plorabo,

corporum

vel

verbum luum, super nos huc mors vel corruplio animarum, remola penitus omnis
nulla ibi
pestis,

jacebo,

me

facias audire

perlurbationum

una

ibi virtus,

una

felicitas

vocem tuam bonam, judicium
juslitiae tua; et

oris tui,

sententiam

etgaudiurn, charilas tua
suspicione perdendi.
illam

fruens bono

suo absque

meae, quia a te mihi datse, dimittuntur

Audio adliuc
et laudibus

festivam

diem

eipeccata mul ta, quoniam dilexit

multum(Luc
tibi

.

vn).

angelorum gaudiis
et

celebrcm, apoet

Domine, per omne judicium, quod dedit
praeveni

Pater,
judicio,

slolorum

martyrum coronis gloriosam,
ad diem festum

omnium

me

hoc merilo,
lui

et

judica

me hoc

bonorum,
inibi

qui ab inilio tibi
et

placuerunt, Ecclcsiam

quia

amore amoris

malo hoc judicio

justificari et

congregatam,

hunc perpeaut tres

salvari,

quam

alio magnificarictglorificari.

Domine,

tuas fixisse mansiones.

Quorum cum dnos

m
in terris aliquanrlo

GUILLELMI ABBATIS
videmus

S.

THEODORICI
ego

224

in nomine tuo congreeorum exisiente, si tam bonam et tam jucundam videmus eorum cohabitalionem, tam plonam unguenlo Spiritus sancti, ut palam sit omnibus iuam illic mandatam benedictionem,quanto

A

«

In illo die vos cognoscetis, quia
et

sum
;

in
»

Palre

gatos, te in medio

meo,
«

vosin me,
et
»

et

ego

in

vobis (ibid.)

item

:

Ego

in eis,

unum

(ibid.).

tris; et

in tu in me, ut sint con.stimmati Locus ergo tuus Paier est, et lu Panon solum,sed eliam nos locus tuus sumus,

maxime
coeli

ubi congregasti sanctos tuos, qui ordinave-

el tu nosler.

Cum

ergo,

o

Domine

Jesu, tu

es

in

runt teslam-ntum

tuum super
ille

sacrificia,
ix) ?

et

facti

Patre, et Pater in le, o
tu tibi locus es; tu tibi

summa

et indivisa Trinitas,
;

annuntiant justiiiam tuam (Psal.
solus
;

cailum es

sicut

non habens
nisi

Non enim
invenit

dilectus discipulus tuus illuc
soli idi

ex quo, sic non indigens in quo subsistas,
teipso in teipso.

ex

ascensum

nec

ostensum

est oslium

in coelo apertum. Palam quippe omnibus pronuntiasti,

Cum autem
utique, sed

nos inhabitas,

coelum

tuum sumus,

non per pneconem, vel per prophetam quemlibet,
quis introierit,

sed per temetipsum, dicens

me

si

Ego sumostium per salvabitur (Joan. x). » Tu ergo
:

«

;

quo sustenleris ut inhabites, sed quod sustcnles ut inhabitetur; tu quoque coelum nobis existens, ad quem ascemlamus, ut inhabitenon
mus. Noslia ergo, utvideo,
-.

es' ostium.
rit, »

Etcum

dicis

:

«

Per

me

si

quis introie-

in te, vel tua

in
cceli

nobis
libi

omnibus
si

intiare

volentibus
in

videris

apei tum. j> habiiatio, nobis cuelum est

coeluin
es in

vero
teipso.

Sed
terra

ostium patens
;

cado videmus,

nos

qui

in

aeternitas tua,
Filio, et

qua

es,

quod
;

Paler

in
et

sumus quid prodest nobis, qui illuc ascen« Qui asdere non possumus ? Respontlet Paulus
:

Filius

in

Palre
id

et unitas

qua Pater
sanctus,
faciens,

Filius unurn

estis,

est,

Spiritus
se

non
sed
vero,
ordi-

cenditipse est,
hic est?

et

qui descendil

(Epkes.
te,

iv).

»

Quis

quasi aliunde veniens et

medium

Amor. Amor enim ad

Domine,

in nobis

coessendo

in

hoc ipsum

existens. Unitalis

illuc ascendit,

quiaamorin

te

hucadnos

descendit.

qua

in

nobis vel in te

unum sumus,
filii

auctor

et

Quia enim amasti nos, huc descendisti ad nos; amando le, illuc ascendemus ad te. Sed tu ipse qui
dixisti
:

nator est idem Spirilus sanctus,

filios

Dei

faciens

nos per gratiam, qui
dicente Apostolo.
«

irae

eramus per naturam,
dedit
(/

*

Ego

:

sum ostium,

»

per temetipsum
;

te

Videte qualem charitatem

obsecro, aperi nobis temelipsum
dentius cujus

ut ostendas evi-

nobis Pater, ut

filii

Dei cognominemur et
utique, qui est
Spiritus
tilii

simus

domus ostium

sis,

quando

et

quibus

Jonn. m).

»

Dono
:

sanctus.

apertum.
est,

Domus
est.

cujus ostium est, sicut jam dictum
legi»

Et post pauca
et

«

Charissimi, nunc

Dei

sumus

:

coelum
:

quod Pater inhabiiat, de quo
in ccelo

tur

«

Dominus
dicit

sedes ejns (Psal.
te,

x).

Si

quidem nemo
ostium. Sed

venit ad Palrem, nisi per

qui

es

nondum cum apparuerit, similes ei erimus quoniam p mus eum siculi esi (ibid.). » Nativitas vero
Patre, aeternitatis

apparuit, quid erimus. Scimus quoninm,

videbiFilii

de

quidam servustuus. Qui

visibilibus

natura est

;

nativitas

in

nobis,

adhuc pulchritudinibus delectantur, nec possunt de Deo spirituale aliquid cogitare, quoniam (erraa praetolerabilior est eorum opinio, si coelum ferunt Deum, quem adhuc corporaliter cogitant, in ccelo
;

gratiae adoptio est. Illa

ncc

fit,

nec

facit

unitatem,

sed ipsa
sed
fil

in Spirilu

sancto

unitas est, ista non est,

per Spiritum sanctum, in

quantum

similitu-

dine Dei insignitur, equidem ullra

potius esse credant

quam
et

in terra.

Nam,
tu

o conditor

humanae, sed

citra

essentiam divinae.

modum natr.rae Nam et semen
de
eo

omnium,

et

locorum

temporum,

nec

tempore
sus-

hujus nativitatis
dicit

Spiritus
:

sanctus dicilur,
«

quo
ex

moveris, nec loco teneris, nec ccelo
tentaris ne cadas, nec sic in eo
et

corporeo
ut

idem

Aposlolus

habitas

coelum
illocali
te prae-

Deo, non peccat,
net, et ideo

Omuis quoniam semen

qui natus
ipsius in
»

est

ma-

terram non impleas
dici potest
;

:

ubiquepraesens, side
si

non potest peccare

(ibid.).

Similitudi-

hoc

ubique totus,

in te vel

de

nem autem ipsam

Dei conferet nobis visio ejus, qua
est,
ei

dicari polest totilas, in

quo
vi).

non

est
:

parlicularitas.
«

Drum
dere

videbimus, non quod

sed

sicul

est

;

et

Tu

ipse

tamen

docuisti nos dicere

Pater noster,

ipsa est similitudo,
Palri

qua similes
hoc
est

erimus.

Nam
Filius
est
;

viet
si-

qui es in coelis

(Matth.
ut

»

Et

haec

opinio

sic

Filium,

esse

quod

omnes

com|dectitur,

ab
in

omnibus
coelis

homin.bus,

e contrario. Nonis

aulem videre
Deus
in
coeli

Deum, hoc
similitudo,
et

etiam Judaeis

et ethnicis, alia
alia,

perhibeatur. Sed
est,

opinantium

;

Deus habilare esl sentenlia, quod falsum quod vpium est proferentium
et

milesesse Deo. Haec unitas, haec
est

ipsum
nos
in

coelum, quo

nobis habitat,
es,

Deo. Tu autem ccelum
qui est quod es, qui a
tibi
;

o

summa
;

Veriias,

talibus

reium

nominibus, ut

ab

intelligeniibus

te libi es,

tuus

tibi, sufliciens

veritas possit inlelligi, et opinantes,

quia res sicut

cui nihil deest, nihil

redundat

apud

quem

sunt, cogitare vel intelligere

non possunt, ex rerum

nulla discrepanlia,
nulla

nulla coafusio,
vel

transitio nulla,

nominibus aliquanto lolerabilius permittantur opinari.

transmutatio

vicissitudinis

obumbratio
ibi

;

Unde Prophela
cxiii)
;

qui

dicit,

«

Deus aulem
:

in

nulla

indigentia, nulla

mors

;

sed est

summa
lurpi:

coelo (Psal. inquit, in

»

paulo

post

« »

Qui

habilat,
te

concordia,

summa

evidentia,

summa
nulla

plenitudo,
tibi

Jerusalem (Pnal. cxxiv).

Ad

ergo

summa

vila.

Creatuiae autem lua?

tendenlibus, post le anhelantibus responde, obsecro.

tudo turpis esl; nec nocet malitia; nec error errat
qui bonis

Rabbi, ubi habitas ? Cito respondes,
in Patre, et

et dicis
»

:

<

Ego
:

suas

singulis

virtulum

vel

bealiludinis

Pater

in

me

(Joan. xiv);

et alibi

preeordinasti

mansiones ad quas

omnino pervenire

;

2ii

MEDITATIV.fi ORATIONES.

Mti

quaecumquc impcdiat vel retardet necessitas, malisque in malo suo lerminos pradixisti, quos praeterire non sit polestas, etiamsi non desit volunhabent,
tas.

A

sicut
loli

Thomas {Joan.
intremus

usque

apertum ostium ad cor tuum, Jesu, certam
xx),

sed

in

sedem
liae

misericordiae,

usque ad animam luam sanet

ctam, plenam omnis plenitudinis Dei, plenam gra-

Domine,
sapionlia,
tu

haec altitudo,
;

Imc profundum,

haec

et

veriiatis,

salutis

consolationis

nostrae.

luec virtus

nunqtiid

hoc coeliim, cujus

Aperi,
diantur

Domine, ostium

lateris arcao tuae, ut
tui

ingre-

es

ostium?

Sic

plane, sic est.
:

Unde

et aperto

omnes salvandi
ingrediantur qui

a

facie

diluvii hujus

« Arca lestnmenti ostio, sieut dicit idem Joannes visa est in ccelo (Apoc 1). » Quid enim est arca testamenti recognita m coelo, nisi, sicut dicit Aposto-

inundantis superterram; aperi nobis latus corporis.
tui

ut
et

desiderant videre occulta

Filii,

suscipiant profluentia ex eo sacramenta, et

lus,

dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo, qui omnia creavit {Ephes. 111)? Tu enim vere
arca testamenti cs, in quo reconditum est a saeculis, et in novissimo tempore impletum quidquid ab initio

pretium redemptionis suae.
ut videant
tui,

Aperi ostium

cceli tui,

bona Domini

in

terra viventium redempti

qui
et

adhuc laborant
concupiscant,

in terra

morientium
et currant,
;

;

vi-

deant

ardeant

quibus

mundi a
esl,

sanctis

omnibus

et

prophelis lestiticatum

factus es via per

lege, prophetiis, signis etprodigiis.

Tu arca
;

es

g

itur;

vita

propter

veriias ad quam quam illuc itur via, exemplum huquam itur
; ;

circumtexia ex omni
te requievit,

parte auro

mundo

quia in

niilitatis; veritas, puriiatis

vita, vita aeterna.

leque totum complexa est glorilicans In te est urna aurea hasapientiae Dei plenitudo. bens menna, rancla et immaculata anima, quam
corporaliter
virga
aeterni

omnia suavis Domine,
Hskc

factus

est

nobis,

misericors Pater,

dulcis frater,
:

quibus dicebas

Filioli
:

sumus filioli tui, adhuc modicum vomei,
qui
servi tui, quibus dicebas
:

inhabilavit

plenitudo

divinitatis

;

et

biscum sum (Joan. xm)

Aaron
;

quae

fronduerat,

dignilas

sacerdotii

Vos vocatis me, Magisteret

Domine

:

et

bene dicitis

;

et tabulae testamenti, est

quibus haeres graliaa
positae sunt

sum etenim
irent,

(ibid.)

:

fratres tui,quibus mandasti, ut

tuae constituius
et

mundus, gentesque

ubi te viderent.

coha?redes, missionis tuae. Supra quae Cherubim glorise, plenitudo supraaulem, non quasi dignitate praeemiscientiae
;

concorporales, et comparlicipes pro-

suavis Domine,
suavis, in
ut

bone Pater, dulcis frater. bonus quidquid es, et dulcis, et quo abundat tota bonitas, aperi nobis te,
impleat
te,

de

te

usque ad nos manet tua suavitas,

nentia,

sed ab

his

portari

et

fulciri
est,

indigentia;

nos. Aperi mihi
ties affectu,

qui es ostium, ut pertealiquceffectu,

obumbrantia propitiatorium,
propitiantis gratiae tuae
stantia.

id

mysteriorum
te.

etsi

adhuc non mereor pleno

incomprehensibililatem
ccelo
secreti

ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad

Haec bona a saeculis in

tui

domum
illic

Dei

(Psal. xli).

Revelasti enim aliquando

abscondita, in fine
oslendisti,
sti.

saeculorum

desideranti

mundo ^ auriculam

servi tui, ut aliquando subaudieril

vocem
sed
es

cum

temelipsum ostium in coelo aperui-

exsultationis et confessionis soni epulantis;
licuit.

Aptruisii aulem,

cum

apparuit gratia tua omni;

procedere non
;

Propter quod merito

tristis

cum apparuil benibus hommibus, erudiens nos humanilas tua, non ex operibus justitiae gnitas et
secundum misericordiam luam salvos nos faciens (77*. n). Tunc aperto ccelo omne bonum, omnis suavitas coeli se terris infudit. Tunc
quae fecimus nos, sed

merito conturbas me. Sed spera in anima rnea Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus (ibid.). Aperi mihi, Domine, ut, quia homo alienus. non sum dignus adhuc civis
illic

ascribi,

donante

te,

vel aliquoties vel aliquantu* ut

quanla
proprio

in te esset bonitas circa nos, o Deus,

qui

lura ibi liceat mihi peregrinari,

videns videam

Filio

tuo

non

pepercisti,

sed

pro nobis
innotuit

gloriam tuam, nec
illuc

nisi

expulsus exeam. Si saepius
si

omnibus tradidisti eum, omnibus palam cum notum fecisli mundo salutare tuum, et in con6pectu geniium revelasti justitiam tuam, quam in
sanguine unici
charitatis
tui

meruero ascendere,

aliquandiu immorari,
civibus
tuis,
illis

si

seiius redire,
laetantibus,

innotescam
laetitiam

non

sed sicut laetantibus omnibus habitanti-

nobis

fecisti

;

cum

ipse castara

bus

illic,

quorum
si

nulla verba exprimunt,

obedientiam
tibi,

circa salvationera

nostram

quorum

participatio in idipsum, nec ut alienum

me

impendit

nobis autem obedientise ipsius chari-

D

habebunt,

aliquando in aliqua

tuae illius

domus

tatem. Tunc enim benedixisti
fructurr.

terram nostram, et

parte jubeas

me

inler eos

requiescere.
te

Domine,

suum. Extunc ad ccelum extunc coepit dare tuum strata est via publica, trita aposlolorum vemartyrum, et sanctorum omnium, qui stigiis, et

inquietum et impatiens est ad
extra
te

cor

requiem

ei

invenio.

Propter

quod,

meum, nec cum

expellor a ctelo,

a taedio vitae meae libet etiam

me
(ne

exemplo
te

el gratia charitalis

accepta a
et

te,

dilexerunt

aliquando descendere ad infernum
coniingat

viventera

usque ad contemptum
timuerunt.

sui,

pro

te

animas suas
istae

me

illuc
ibi

descendere morientem),
agalur. Sed

ut vi-

ponere non
gloriae luae,
creti tui,

Investigabiles

diviiiae

deam quid

etiam

cumin primo
dicens,

ejus

Domine, penes

te latebant ia ccelo se-

limine scripium invenio,
qni confitebitur tibi,
fugio.

quia in inferno non est
ei

donec lancea

militis aperto latere Filii tui

anathema

inde re-

Domini

et

Redemptoris

nosiri in cruce

(Joan.xix),
ut
in

Audio
;

intro

fletum oculorum et stridorera

redemptionis noslrse
latus ejus

effluxere

sacramenta,

dentium
illuc

sed non mihi contingat, Domine, usqtie

non jam digitum mittamus, aut manum,

descendere.

Ad

te,

Domine, ad

le

oculi

mei

227

GUILLELMl ABBATIS

S.

THEODORICI
si

238

semper, qui habitas in coelis; ad domum tuam, ad civitaiem tuam, Jerusalcm, unde ad nos descendidesli; cujus tecum tam mirabile exemplar nobis
tulisti.

A

satisnovi. Scio enim quia,

non

est

datum
sic

Paulo

apostolo ut videret

in

hac vita te

facie

ad facipm,
diligenti
est capitis,

et dileclo discipulo tuo, siculi es,
el sic

quod

A

quo accensus,

ardenler et cupide saepe

dilecto

non concedilur, non sani
vel quaerilur.

Si te oslium invenio apertum, ingreilluc recurro. si clausum dior; et bene mihi est, quandiu licet confusus redeo. El prohibitus videre gloinvenero,
:

a quo hoc speratur

Tamen
:

ubi

audio

in David faciem et faciem, non possum desperare, quod audio de le aliquem sperare non quod oblitus

riam tuam,

remittor miser

in

domum meam,

et

sim, quis sim
diae tuae
:

;

sed spero de indulgentia
licet

misericorproficiam,

cogor

pati

domeslicam

et

familiarem paupertatem
ali-

et

quia

misere in

hoc

o si unquam si videbo, o si durabo, meam. Intra in gaudium Domini quando audiero
:

tui

(Mutth. xxv)

;

ut sic introeam,

ut ulira

non exeam.

uollem te minus amare ab ullo te amante. Namlicet Moysi videalur esse negatum, quod tamen David nullo modo erat desperatum (Exod. xxxiu) tamen
;

Polens
Pertice

es,

Domine,
fecisti,

et

veritas tua

in circuitu tuo.

de eodem Moyse,
psallit iste

caeterisque

patribus

cantat

et

quod

dona quod

promisisti.

David

:

Quia non in gladio suo possede-

MEDITATIO

VII.

Anima videndi Dei desiderium exprimit. Tibidixit,cor meum: Exquisivit tefaciesmea: faciem tuam, Domine, requiram. Ne avertas faciem tuam a me; ne declines in ira a servo tuo (l'sal.
xxvi).

B

runt terram, et brachium corum non salvavit eos ; seddexteratua,et brachium tuum, et illuminatio
vullus tui (Psal.
inquit,
xliii).

De

seipso eliam,

Domine,

involuntate tua, prxslitistidecorimeo virtuet

tem. Avertisti faciemtuam a me,
turbatus{Psal. xxix).

factus

sum con-

Comparare quidem faciem
et

meam
si

faciei tuae,

Eam

ergo, dulcissime, faciem

Domine Deus, inspector
rium
meae,

judex cordium, temera-

quam
est

averlisti aliquando a sancto

David, et factus

nimis videlur et insolens,

cum,

inlroieris in

conturbatus, converte ad me, et ero consolatus;
avertisses ab eo, in voluntate
tua

iudicium

cum

servo luo, non liabeat faciesinjustitiae

quam priusquam

nisi fugere a facie justitise tuae.
te,

Sed

si,

do-

pnestilisti decori ejus virtutem. Et possideat

terram
quibus

nante

fharitas ardens excusaret,

humilitas pia

meam

dextera tua, et brachium tuum, et illuminatio

adjuvaret paupertatem
e°-o

meam

;

fugiant qui oderunt,

vultus tui, quse

terram patrum
de vultutuo

possedit,
et facie tua

in

nou fugerem a facie
nutrit fiduciam.

lua. Altera enirn praesumit,

complacuisti.

Nam
[Psal.

neminem
et

altera

Harum ego
Si
:

conscius mihi

audio tam saepe,

tara

familiariter
:

agere

loqui

non sum, sed amicum

profiteor.

enim inlenogas
(Joan.

quam DaviJ
vultus
tui

xvf)

nec credenJum est
precatur

eum
judi-

me,
xxi),

sicut inlerrogasti

Peirum

Amas me
:

inexpertum, de quo

omne

dicam plane, dicam confidenter Domine, tu omnia nosti. tu scis quia v olo amare te. Quod etiam sic vult, ut nibil sic velit cor meum, quam amare
te.

u

cium suum prodire, et cum vultu tuo laetitia se praesumit adimplendum. Qui etiam beaiificans bealum Domine, inquit, populum, qui scit jubilationem
:

Humilitatem etiam amplector,

quam

diffmiunt
:

in

diffinientes,

contemptum
vel

propriae excellenliae

sed

dum

quasdam excelientiarum minutias

nonnunquam
non
satis cito

inscius incurro,

cum

offeruntur,
scio,

me

inde

excutio,
alia

optime

quia

humilis

non

lumine vultus tui ambulabunt (Psal. lxxxviii). Quamattenlius possum, o Deus cordis mei, consulens ipsum vultum tuum, ut de eo super hoc judicium meum prodeat, co iclamante in hoc omni conscientise meae assensu, vultum tuum hunc, et
faciem luam invenio esse notitiam
cui beatus

sum.

Est

humilitatis

specics,

scihcet notitia

vsritatis

tuae

;

secundum ea quae in me novi, sui, in qua si actum est de me et malo, ut aiuut, omine telendi pedem in justitiam judicii tui. Si autem hoc apud te virtus judicatur, si peccatum meum coram me est semper, hujus virtulis non omnino expertem me
judicor,
:

populus

tuus facies exhibens
in

bonae

vo-

luntatis,

jubilat

gaudium

Spirita
in
;

saucto, et
et
lu-

magni anni
truitione

jubilaoi

festum
tuae

contemplatione
in cujus

ipsius veritatis

etiam

arbitror

:

cum

etiam nolenti mihi,
sic

et

rebus melio-

ribus intento,

ssepe fooda

peccatorum meorum

facies mentis meae oculis se ingerat, utpropter ipsa

D

ipse

me

oderim.

ignominiosa facie

Domine, quid multa dicam de conscientiae meae? Qualiscunque,
;

mine ambulat, gressus suos et omnia sua dirigens secundum judicia justitiae tuae. Est quidem de qua alia facies, et alius vultus notitiae tuae, Facies mea non videbitur est ad Moysen dictura iibi : non enim videbit me homo et vivet (Exod.
:

xxxui)

:

visio vel

scientia divinae

majestatis tuae,
et

quomodocunquesit sic tota ejus laciestuam laciem desiderat, ut omnia quas sunt vitae hujus, ipsamque vitam, prae amore ejus fastidiat et despiciat;
nec curet omnino quid videar, dum
Sic inlerim, o visu desiderabilis
!

quoe in hac vita melius nesciendo scilur,

scire
vita

aliquem,

quomodo eam
est.

nesciat,

haec

in

hac

sumraa ejus scientia

Sed, o Domine,
et car-eitatis
;

licet te-

te

videat.
te fa-

nebras ignorantiae nostntsueri:,

huraanae
circuitu
tui,

potuo

exquirit

lalibulumf

iciei

hujus

tamen

in

ciesmea; faciem tuam requiro, ne, obsecro, avertaseam a me (Psal. xxvi). Sed doce meinterim, o
seterna
sapientia,
illustratione

tabernaculum

tuum,

lurainosi

scilicet
tui

sancti

aliqui fuerunt, qui de luminis et ignis

contubor-

ipsius
licet

vultus tui,

nio lucentes et ardentes, verbo et exemplo

eaMeros

quae

sit

ista facies et

facies;

quia,

desiderio

illuminabant et
ncntis
notitiae

accendebant, et

hujus superemiiu fulura nobis

alterius

ad alteram conlrabescam, neulram

tamen

tun solerane gaudiura

;

m
vita denuntiabant,

MEDITATIViE ORATIONES.
qua videberis
^iruti
fu

tw
cujusvis
pocnilentine, nisi
eis quae
:

es, vel faeie

A

potuisset

facies

ad faciera

:

interim vero

per eos

gura veritalia
coruscatio;

pro nobis passus es, addita fuisset tua innocentia
et

tua? ailuxenint orbi

lerrae, et iiluxerunt

quia

cum
Pro

esses Piiius, exaaditua es pro tua reve-

nes, ad quas hilareseunt, uui sanos liabent oculos

renlia.

meis
tion
:

enim
tui

manibus

,

eommoventur autem at coniai baniur, qni dili uut tenebras magis quam lucem. Nam maoifestaiio hic veriiaiis Inae, per quosoonque fiai, sie est sicut sol quem facis oriri super justos et injuslos tuus
,

fecerunt quao
transflxsa sunl
tui

debuei unt,

luae

Domine manus

,

qiue
clavis

pedes

pro meis pedibus, oculi

pro

iliicito

visu meo, aures pro auditu, in

mortem
latus

obdormierunt.

Lancea
efflueret,

mililis

apertum

est

(Matth.
uiitur

v),

qui in suac nalurae puritale

permanens,
lutum

tuum,

ut

de impuro

corde

meo per

vulnus tuum

rerum

maleriis

,

sicut

eas

invenit,

tolum aliquando
fuerat

quidquid in eo longa labe

stringens, ceram solvens, illustrans
et

omnem oculum
et tu,

videntem
sapienlia

et

caecum, videntem, ul iUustratus plus

videat, cceco in

sua caecitate permanente. Sic
et

o

Dei

lux

veritatis,

cum

venisti

in

et suflossum. Ad ultimum ego viverem sepultus ut ego resurgerem. Hoc est osculum dulcedinis tuae ad sponsam tuam iste est am|dexus dileclionis ad amicam

incensum
es, ut

igni

morluus

:

:

mundttm, per quem mundus omnem hominem venientem in hunc miindum
factus

est, illuminasti
;

tuam. Vae

ei

qui bujus osculi particeps
isto ceciderit.

sed

g

vae qui
pit in

de amplexu

non fueiit Hoc osculum acce-

!

tenebrae te
te

non comprehenderunt
veritatis

Quotquot auiem
ture,

receperunl, et lucem
lilios

dedisli eis

pit Petrus,

crucc latronis confessio (Luc. xxu); hoc accecum respexit eum Dominus neganlem,
flevit

potestatem

Dei

fieri.

et

egressus foras

amare

;

ct

plurimi eorum qui
te

MEDITATIO
De multiplid
plexu sponsi
Fulgurans omnibus, o
tui, et verilalis

VIII.

te crucifixerunt, post

passionem tuam ad
confoederati sunt.
illa,

con-

facic hominis, et osculo atque et spon$CB.
sol jusliliae,
,

am-

versi, in

hoc osculo
possessio

tibi

In

am-

plexu isto exsultabat Maria

lumcn vultus
tuam,

niorum
discipuli

tuae

splendorem

sponsam
:

septem olim daemode quo ceciderat proditoris malitia. In hoc amplexu strin(Joan.

xx)

:

quaecuuquc

illa

est, invitas,

dicens

Ostcndc mihi

gHbantur
et

publicani et pcccatores
ix).

faciem tuam, soror mea (Cant. u) Stalimquc anima bonae voluntatis, cui de codo pax annunliatur, qui
frater est Chrisli, cujus
lur, sicut
tibi, et in

amicus faclus es (Matih.
te
.

quorum conviva Illic Raab meretrix
:

conversa, Babylon
nigri /Elhiopes

sciens, alienigenae, Tyrus, et

anima soror ejus appelladesiderat

est, sic in sancto. tuo

apparere
est,

(Pml lxxxvi). Quo auiem, Domine, trahis eos, quos
tuum
?

amplecteris

lumine tuo videre lumen. Si peccator

et aslringis, nisi ad cor

ostendit tibi faciem miseriae suae, requirens

faciem
tibi

p

ilhid

manna
Beati,

divinitalis tuae

Cor tuum dulce est (Hebr. ix), quod intus
animae
luus
trahit

misericordiae tuae

;

si

sanclus est
in

,

occurrit

in

habes, o Jesu, in urna aurea supersapientis
tuae.

facie juslitiae suae, et invenit

te

faciem similitu-

quos
in

ad

eam
tui,

amplexus
abscon-

dinis

suae,

qua jus'us
est

Porro cui frons
et fugiens

Dominus justitias diiigis. meretricis, non vult erubescere,
incurrit

beati,

quos
a

abscondito absconditi
et

illius

disli, in

medio cordis
sub pennis

scapulis tuis
,

obumhabent
foven-

veritatem

justitiam tuam.

tuam Quot enim

severissimam
habet
o

brantur

conturbatione
tuis

hominum
tuae

nec
et

anima humana

spem,
in

nisi

piotegentibus

aflectiones, tot ad te habet facies.
ritas,

Tu autem,
te

Vein te

tibus. Scapulis

enim
dulci

virtutis
tui

obumbrantur, qui
;

omnes

excipis, et

omnibus

muluans,

abscondito
et

cordis

absconduiilur

suaviter

ipsa non mutaris. Invenit in te pia humilitas

famiolei

dormientes,

exspectalione laetantes inter
et

liarem gratiam

;

invenit ardens

amor suavem

medios cleros meriti sanctae con^cientiae,
ctationis

exspepropter

materiam

;

invenil humilis cordis contritio
;

paratam

prapmii

promi>sionis

tuae

;

non

sibi a te juslitiam

invenit

frons

meretricis confu-

pusillanimitatem

deficientes, vel propter

impatienosculan:

sionem suam.
te et veritas

Sic, o

summa

justitia,

misericordia in

tiam murmurantes.
tur,

Sed

et qui se dulcius

obviant

sibi (Psal.

lxxxiv),

cum

veritas

humanaj
lur,

justitiae in

anima justa
veritas
in

bumililer confite

tt tuae

justitiae

verilate

confitenti

D

mutuo sibi suos spiritus infundunl quorum quibusdam odoribus duloe habent perfttndi. Accipe
tibi,

Domine, nec respuas tolum spirilum meum,
in te

quasi juste miserelur.
jusiae confessionis, tu

Et

dum
et

porrigit illa
in

osculum

quem totum
tui

effundo,

qui

totus

olet; infunde

eam

excipis

osculo pacis.

mihi totum tuum, qui totus quod est redolel; ut de
suavitate

Hoc

est

osculum sponsi

sponsae, cujus tacies ut

meus
quod

ullra

non oleat;

et

tui dulcis

digna inveniretur osculo tuo, o Domine, tua facies

odor, o dulcissime, semper ulterius in
neat. Iloc est
agitur,

me permatui
:

conspula est; ut ilius appareret decora
tua
facics

et speciosa,

cum

facimus, quod in
(/

alapis
;

palmarum,
tua in octtlis

et

arundinum

ictibus

commemorationem nos
quo
tuit

facere pra^cepisli
nil

Cor. xi)

facta est livida

hominum

saturata est

in

salulem filiorum luorum
potentius
:

dulcius, nil

po-

opprobriis, ut illius pulchra et speciosa appareret in
oculis tuis.
tiosi
lia

provideri

cum manducantes

et bi-

Quin imuper

fecisti ei

lavacrum
filii

tui

pre-

bentes incorruptibile epulum
tui, sicut

corporis et sanguinis

sanguiuis, in

quo lavarentur

Dei, borribi-

munda

animalia tua ab intestino memoriaa
os

pro

nobis
faciei

patiens, qui

fecimus horribilia, pro
in

cogitandi dulcedine, quasi ad

reducimu-

;

et in

quibus

summse

justitiae

nullo satisfacere

novum

et

perpetuum

salulis

nostite

effeclum novo

231

GUILLELMI ABBATIS
pictatis aflcclu ruminantes,

S.

THEODORICI
el ignis

231

semper
in ipsa

rursum suaviter
jiro

A judicii,
t-l

cemulatio,
x).

recondimus mcmoria, quid
passus.

nobis feceris,
:

adversarios [Uebr.

qwe consumptura est Domine Deus, judex vivorum
medias sorteshas,
et

quid

fueris

Ubi

dicis animae desideranti

mortuorum,

isii

sunt duo greges dexterae tuae et

Dilata os tuum, et ego implebo illud (Psal. lxxx)
et illa

;

sinistrae in diejudicii lui. Et inter et cleros

guslans et videns suaviiatem luam sacramenlo
et

hos, sortem morlis et viise, perdilionis
irae et gratiae,

magno

incomprehensibili

,

hoc
,

efficilur

quod

redcmplioms,

ubi

paiebo?
et

et caro de ca>ne manducat, os ex ossibus tuis tua, ut sicut orasti Patrem iturus ad passionem

veritas, veritas, per

gloriam
;

majestatem

faciei

tua\ ne abscondas
totas ejus

eam a me
tacies

sed

fulgura in

me

(Joan.

xm) hoc
;

Spiritus sanctus hic in nobis ope-

coruscaliones, ut in lumine ejus videam

retur per gratiam,
est

ab

aeterno
ita

per

quod in Patre naturam ut
:

et

te

Filio

ejus

lumen,

scilicet quid
:

mea

sit

ad tuam, quid
Jesu,
pristi-

sicut

vos

unum
est,
;

tua ad mej.m

utrum

sicut est verilas in te,

estis,

et

nos

in

vobis

unum

simus.

Hacc

sic veritas sit in

me deponere me secundum

cst

Domine, osculum

facies lua ad faciem te

desideranlis
;

hoc

nam

conversationem velerem hominem, qui cor-

oris tui ad os te amantis
tuae

plexus dilectionis
in medio
elu). Et
:

ad
:

suspirantis tibi el dicentis

hic est amamplexum sponsae tuoe Dilectus meus mihi, et

rumpitur secundum dcsideria erroris. Omnino enim,
o veritas, quod te quaeram,
r>

quaeram, nescio. Hacc est facies
miseriae meae, et

ego

illi
i

:

uberum meorum commorabitur
Tibi dixil cor

utrum vere mea ad te, magnae magnae caecitatis meae. Licet enim
scio
;

scd

(Cant.

meum
si

:

Exquisivit

consolationes

tuae

nonnunquam

laetificent

animam
:

te facies

mea

(Psal. xxvij.

Nam

facies

ammae

meam;
sicut

nostiae

luam faciem non

requirit,

non

est facies ejus

tamen quis fuerim, modo autem nescio, quid sim. Unam pclii a Domino, hanc re|uiro ut
scio

naturahs, sed bestialis aliqta larva. Quis non requirat

ad

te

anxiatur facies miseriae meae; sic super
et

eam? Quis non

infirmabitur

pro ea? Quis non

me amplius
diae

amplius

illustrel se facies

misericor-

languebit? Quis non deficiet? Quis non morielur? Misereie, Domine. Jam post eam mortuus fuissem
nescio
spiritum
quali

tuae,

usque ad

omnimodam consumplionem
meae.
IX.

omnis miseriae

et caliginis

morte

,

nisi

visitatio

tua custodisset

Econtra invenit in te inimicus in tempore vultus tui clibanum ignis, peccalor partem procalicis sui, laqueos, ignes, sulphur, spirilus
cellarum
slit;
:

meum.

MEDITATIO
Anima
discutit, seu in

judicium vocat cogitationes suas et affectus.

superbus potentiam qua superbis resi-

Tanta, Domine, est in
et

me

miseriae meae densitas

hypocrila,
propriis

omnes
bus

quam odit. Et hi privatorum malorum suorum facieluccm
verilalis

cauterialas habentes

conscientias, quasi

gene .
;

ralem habent faciem
excipis

maliliae

impcenitentis

et tu

eam per partes dispicere, nec totitatis ejus enormem faciem pervidere. Nam ecce sicul solet, caligo ejus me obvolvit nec ad te Dominum Deum meum, cui loqui, quem
immensitas, ut nec sufficiain
:

eam

in

facie justitise jusle judicantis,

et

audire desidjro, liber est visus, vel expeditus auditus. Sic

odientes

justitiam in

odio iniquilatis. Quia enim

mihi semper

facit, sic

a se

mc

rejic.it

domus

probaverunt se
didisii eos,

Deum non
in

habere

in notitiam

;

tra-

propria conscientiae meae. Nunquid hoc est, Tollatur impius, ne videat gloriam Dei (lsa. xxvi)? Et

Deus,

reprobum sensum,
l)
:

ut

faciant

ea, quae

non conveniunt (liom.
ante te

quae lurpia sunt

ad

commemorandum
filiabus

;

quae tamen
;

impuet

cum mentis oculis obtenebratis, palpando quodam modo nitor quo tendebam, lassata et quassata ardenlis desiderii intentione, de altis tuis in profunda

denter et irreverenler fiunt ante te
scentiis suis et

et

de concupi-

earum

,

et

de peccatis,

mea

recido

;

a

te in

me

;

a

me

subtus
sicut

me

;

et resoluta

eorum filiis, et tiliis filiorum, nectunt sibi lacrymosam illam duram et longam catenam, de multitudine

omni conatus mei machina,
ludibi

inane

pulveris projectum a facie terrae efficior

quiddam ventorum
,

peccatorum, quasi de connexione ansularum
stringentem, per

ium per phantasmata cogitationum
tot

volunta-

ferrearum suaviter inierim stridentem, sed insolubiliter

tum, affectionum,

quot vultus hominum, quot

quam

trahuutur
libi,

in

infer-

horarum momenla, quot rerum vel eventuum incur-

num
si

:

ubi nullus ultra coufitebitur

o Deus; ubi

D

sus vel occursus.

Ideo

cum

facies

bonitalis

tuae

nulla spes, nullus
positis in
sit

mde

regressus.
sciie
te

mferno

De quibus miror, quoquo modo dabitur.
:

super
seriae

me semper
suae

intendat benefaciendo, facies mi-

meae stolidam

sempcr terram respiciens

sic

quantum

bonum

frueudi

quod

si

aliquo

caecilalis

caligine obvolvitur, ut nec seiat, nec
,

modo
!

daiur eis scire,non pulo in inferno majus esse
1

tormentum, quam tua visione carere. Sed, heu hcu qui hombilia commi^erunt hornbiha insuper
paiientur, quia impoeuilentibus sar.guis tuus, Chriate,

coram le apparcre nisi inquantum fac ei veiitatis omnia transvidenlis quomodocuuque sit, non potest latere. Propler quod reunquens munus
possit

meum
surgo

ante altare, indignans unhi et exculiens
in

me,

memetipso,

et acc»'iisa

non subvemet
nis tui,

:

quin polius
et

rei

judicaluintur sangui-

verbi Dei

lucerna

in indignatione et

amariludine spinlus mei ingred:or
;

quem peccando

non pceuitendo couculca-

vcrunt. Haec esl facies furons lui,
pavet, et tremit ad
siculdicit Aposlolus
:

quam Propheta

tcnebi\>am domum conscientiae meae surus unde U-ntbrse istae, m.de caligo
dens

quasi perviodibilis, divi-

faei<

m

eorum, quos exspectat,

Terribilis quwdam exspectatio

lumeu cordis mei. Et ecce quasi quaeJam muscarum
inler
et

me

pestis ruens in

-233

3IEDITATIV.E ORATIONES.
et

234

oculos rncos,
siientiae

pene exturbans

me

a proprio <:onsicut
in

A

cupisc^ntias

meas
pcrdidi

et
:

vanitates

cordis, adolcscen-

mese
;

domicilio. Ingredior lamen
ct

liam

mcam

et

pene

viam canis ingressus

rem jurismci

ecce cogilationum turba lam pro-

sum. Scmpcrautcm

spiritus

meus

te

dilexit

:

etianj

cax, tam indiseiplinata,

tam

varia,

tam confusa,

ut

cum
culi

caro neglexit.

discernere eas non sufticiat cor hominis, quod eas
genuil. Resideo lamen quasi judicalurus eas. Jubeo
eas stare prope me, ut vullus singularum noliones-

Cum

ab his fugcrcm, ad

te
;

confugi
foedus

;

ct tu

de

sse;

voragine

me

extraxisti

tecum pepigi

juravi cl slaiui cuslodire judicia justilia? tuae. Et lu

que dignoscam, singulis suum apud
rus. Priusquam
dissiliunt, et alia^

me locumdalu-

misericordiae tuae sinum milii apcriens, in
collcgisti, in

eum me
nolentrm

perspiciam, priusquam dignoscam,

quo cum
sed tamen

suaviter quiescercm, diem
einisisti et

pro

aliis se oftercntcs irridcre vi-

hominis
et

vidi et
;

concupivi. Et

dentur judicantem. Indignor elirascormihi. Exsurgo
quasi
in

volcntcm

me

a te non
si

dimisisli. Si

severiua

in

eas

aduius pro potcstaie,
milii, et

sicut

oblivisccbar aliquando Dei mei, et

regno meo. Adduco

quasi ad consilium

manus meas quo non dcbebam,statim
bant
secrcti

extendebam interius omnia
confringe-

assidere milii facio, quas ccrtas et stabiles aliquando

ossa animoe meae baculo disciplinae tuae
conseienliae

expertus sum, haustas de
judcx, ipse accusator, ipse

fonlibus
teslis.

Salvaloris
in

:

ipse

meae

tortores, extcrius

Secerno
indignas

parlera t> vero supra
Sic

dorsum

meum

fabricavcrunt peccalores

immundas
lias

et

pessimas, quasi

audiii, et

cadentem,

resurgentem,

morientem, revivensustentasti.
et

absque omni judicio damnandas,

et debita pceniten-

tem, multo

me tempore
et

sustinuisli et

poena pleclendas. Otiosas,odiosas,quasiquasdam
importunitates

Cum
cL

ad ultimum

corpore deficerem

mente,
mihi

muscarum
tiosas
vel

abigo. Admitlo

interim

de ventre
:

inferi

clamarem ad

te,

statim
miseriae

quasi rationabiliter audiendas el emittendas, negooccupatorias, sua
eis

adluisli

porrexisti

manum,
laelitiam

de lacu

me
fui,

tempora, suaque
propriae

eduxisti. Rcstituisti inantiquum,

etampliorem quam
redciidisti.

loca

distribuens. Quae

damnanlur judicio

prius

salulatis tui
sic

mihi
tibi

Sic

cunscientiie,

absque murmure suam suscipiunl sen-

Domine,
quae quae

sum

:

en totus

adsum. Mala mea
:

tentiam. Oliosos

rem

videntcs serio
;

aclitari,

diffu-

quae patcnt, nec te

giunt, vel efficiunturlentiores

verentes interturbare
se

me

pcr caecitatcm
tibi

quae
sicut

gcrunlur. Negotiosae

negligi

videntes, et
utiles,

tamen
si

me latent sed sunt plura meam vel oblivionem latent, patent. Si bona in me ulla, incornec
plura mihi
praeripuit

causis suis

cessantibus

ad modicum

rupta
vcl

nulla, quia

inimicus
corrupit

:

jam prope

inter otiosas c.omputari se erubescentes,

hoc non

poluit, quovis

modo

:

recedunt. Sic ergo discussa aliquantisper cogitationuin caligine, convcrto

me

ad earum originem, ad
.

ordinandam
nio

scilicel

aftecluum disciplinam, et

a

.

.

inve-

P u

quamvis plura egomihi, quam inimicus. Ecce coram le facies mea, cujus nomen est miscria, ad faciem
tuam, o
el

summa
te, ut

misericordia. Angulos ejus occultos
tibi

nccessitate

solitudinis in

quam

transfugi,

ob:

rccessus non

occullo
te

;

tu scis, o

veritas

;

et

structos eis aditus et exitus, in his quae carnissunt

precor
sic

coram

hoc

sit veritas.

Nullum enim

quos

si

invenirem

patcntes,

contiteor

miseriam

timeo sicut

me

ipsum, ne vel sciens vel ncsciens

meam, suspectissimam baberem infirmitatem meam. et princeps eorum amor, per gratiam ejus qui me confortat, uni illi, quam peto, assidue vacans, omnem corum turbam sibi redigit in servitutem leges dat, modos informat, praefigit termioos, quos praeterire nonlicet.Jam ergo discussa omni caligine,
Sed
:

decipiam
credo deant
tibi,

meipsum. Nunquid non credo te, non non credo in te, Deus meus ? Non irridiffinientes fincs
ct

me

terminos

fidei

meae

;

corde, ore, manu, scripto,
scilicet

tibi offero,

lux

verilatis,

saniores in te oculos converto, o lux veritatis
exclusis omnibus, tecum, o veritas,

;

et

me

includo
tui,

;

et

voluntarium et plenum credendi assensum omnibus quae de te credit Ecclesia catholica. Hos fidei meae fines, si sufficiunt, imple si minus sunl, supple. De spe autem confidenter dico quia non
in
;

;

abscondens
et

me

in
te

abscondito vultus
alloquor
;

secrclius

vere credo,
credo,
te

si

aliud
te

spero,

quam quod
si

credo. Te

familiarius

et

omnes

conscienliae

spero;
si

mihi da, aliud non quaero. Sed
;

rneae sinus tibi

aperiens, et projecta veste pellicea

non spcro,

non amo
quia

nec amo,

non spero.
spero
fidci,

Adae,

quam

ei fecisti

ad protegendum opprobrium
sicut

D

Ideo, Paler,

misere amo,
supercrevit

languide

confusionis

suae,
:

nudum me

me

creasti, tibi

Sicque

dum
;

quod

de

radice

exhibens, aio
fecisti
;

sed

Ecce me, Domine, non qualem me qualcm me feci, ex quo a te dufeci:

marcescit

ipsa etiam radix lentescit. Credo tamen

adhuc
to

te, et

spero, et amo, o vita acterna.

Ecce vulnera mea receniia et antiqua nihil subtraho, omnia tibi expono, et bona tua, et malamea. Ad imaginem tuam me creasti in paradiso luo me
,

patria, patria,
;

quam de longe

le

video

ct

salu-

ubi
ibi

quod

mala nulla, bona omnia. De malis scio, non sint mala, quae me perfectc docuit
expcricnlia
:

collocasti

nominatum mihi
pura
paradiso f ngi
et in

media sorte filiorum tuorum locum dedisti ab ipsa pueritia mea imsuper me lumen vultus tui signasti. Ego de
;

in

longa et taediosa
ibi sunt,

de bonis vero quae

;

inquantum longe

est expericnlia

mca, in-

;

pro loco

quem dederas cloacam in veni,
vultus
tui

ea

me

obvolvi. Signaculum
:

affectu

semper

tenui, sed opere abjeci

quia sequendo con-

tantum peregrinatur ab eis scicntia mea. Miserere, Domine, ecce cucurri etdircxi exsurgc in occursum meum, et vide (Ptal. lviii) notum fac mihi finem meum, et numerum dicrum meorum, qui est, ut
;

;

Patrol.

CLXXX.

fiUILLKhMI ABBATIS
sciam quid
mendicus.
Esto dux
dcsit
mitai

S.

THEODORICI
sicul
dicit

-2:ifi

(Psal. xxxvin). In

fide

tua

A

omnibus,

Job, visitans

spccicm

meam

sto, in spe proficio,

dc amore amor, o ignis, o charilas, vcni in nos. ardens
et

tuo paupep assislo el

et lux, ignis

consumens

in poe-

non peccabo, cum orabo et adorabo, quod imaginando videbo, quod audiam, quod manus meae conIrectabunt dc verbo vitae. Audacter enim dicam, in
suavi
disposilione
no!)is

nitentia peccatorum. Paracletus, consolalor, advocalus, et

sapientiae

tuae

hanc ab aeterno
Incarna-

adjutor

in

causis oralionum nostrarum.
;

provisam

gratiam et de

prseeipuis

Ostende nobis quod credimus

insinua quod spera-

lionis luoo causis
ut parvuli lui in
tes, et

hanc apud

te fuisse

non minimam,
tuo le

mus

;

fac facicm,
:

quam

1'aciei

Dei comparemus, ut
exquisivil te facies

Ecelesia tua lacte adliuc indigenspiritualiter, et

dicamus

Tibi dixil cor

meum,

non solido cibo, nec

mea

(Psal. xxvi).

modo

cogitare prx-valenles, haberent in te non ig-

MEDITATlO X.
Incarnationis et passionis
Cliristi consideratio.

notam sibi formam, quam in sacrificio orationum suarum proponercnt sibi absque fidci scandalo, non
sutficientes

adbuc intueri
tuss.
etsi

in claritalcm illam

divinae

Mihi absit (jloriarinisi in cruce DomininostriJcsu Christi (Galat. vi). Ad crucifixum meum conversio

majeslatis

mea. Crux ejus gloria mea, qua frons mca insignitur, hilarescit mens, dirigitur viia, mors amalur. Non despiciant me, Dominc, super boc,qui merentur

d

non novimus secundum carnem, secundum hoc tamen quo glorificatus sedes
Quapropter,
te

jam

in

dextcra Patris in excelsis, tanto melior angelis

videre

te

scdentem super solium excelsura
tua?, et

et

dilasti,

clevatum divinitatis

majestate tua reiilentem
quae sub
te

omnem
replent

terram

;

quia et ea

sunt

huma-

quanto prec illis diftercntius nomen h ipsam carncm nostram, quam non adjecisti, sed glorificasli, quae est scabcllum pedum luorum, oramus, adoramus, obsecramus, David nos
elTeclus

nse dispensationis mysteria,

omnis contemplationis
sit

ad hoc exhorlanle

et

diccnle

;

tcmplum,

cujuscunque

magnitudinis.
;

Habeant sancti angeli tui in coslis gloriam suam scd nonnunquam communicent cliam nobis in tcrris gratiam suam quia et de nostris adhuc proficere
;

pedum
o

ejus,

quoniam sanctum
illud

est

Adorate scabellum (PsaL xcvin). Et

bcatum

sancti

Spiritus

templum, de quo

exaltatum in cruce Chrislum nulla exterminat oblivio et recens

amat, et dulce habct beala corum perfectio, cum, sicut dicit Apostolus, innotescitprincipatibus et potestatibus in ccelestibus per Ecclesiam multiformis

semper decurrit

sanguis in salutcm

credenlis et amantis, et jugiler operalur quod poslulat Prophela.

xxv.) Totics

liedimeme, et miserere mei(Psal. enim redemptionis noslrse in nobis

sapienlia Dei (Ephes. m). Proptcr quod ignoscant nobis, Domine, etiam in hoc, si amor tuus eo ali-

celebratur effectus, quolies
affectus.

eam

recolit supplicantis

quando nos abducit, ut desideremus videre cum eis, quod cum eis amamus quibus non plcna charitaie gratulamur, videntibus quod adhuc videre non me:

Sed

quia neque

hoc possumus, ut voluaudenles,

q

mus, idco
nolns
carnis,

adhuc

amplius

pioponimus

formam passionis
quod videant, cui
imaginem, sed

luse ut

habeanl cliam oculi

inhaereanl,
in

non adorantes
tua?

remur. Conteinplentur feliciter in sapientiatua divinitatis tuoc majestatcm, quse anle medium nostrum
et post inspecta,

picturae

imagine passionis

veritalem.

Cum
:

euim attentius respicimus in imatuse silente ipsa, videris

totum quidquid

illud est, prabteriti

ginem passionis
cere de cruce
vos.

nobis di-

vel futuri, intra preesens adernitatis suse includcns,
altingit a rine

usquc ad finem

forlilcr

;mcdiaaulem
tua',

Cum

dilexissem vos, in finem dilexi

noslra, quee sunt

humanse dispensationis

chaani-

iMors
;

et

infernus

mordeant me

in

mortem

rilatc constravit, dispouens
lilias

omnia

suaviter, propler

suam

comedite vos amici,

et inebriamini, charis-

simi, in vilam
illa

aeternam. Sicque

crux tua linteum

Jerusalem, devotas, sed infirmas adhuc
:

mas

quee ad contuenda sublimia

nondum hahumilia

illud nobis efficitur,

quatuor
nos

iniliis

quod beato Petro ostensura, et demissum de cudo in quod omnes
;

bentcs cxcrcilatos sensus, amant
tua, et

aflici circa

inlranles, et rr.unda
lcvari

resolvi, sicut

ciica similia sibi. Inlcr quas

elimmunda

animalia, in coelum

meum
tc,
'

quoque spirilum, Domine, docebit aliquando,
spiriius es, adorarc
.

qui
*
.

'

lentius id agente.
lesl in ca quce
ei expedii,

carnc jam advcrsus „
,

cum non
,

Scd nunc lntenm, quia non posunt, sic forliler
ei

...
.

in spiritu ct vcritale r
,

;

concupiscente,

vcl

D

,

gralularaur, in quo et mundamur, qui immundi. Mediante nainque iinagine passiosumus ms tua?, Chnste, cogitatum a nobis circa nos botranslert in summi boni pcnte num luum repente nos .transiert m su
'

affectum. Cujus facicm

in

opere salutis

tiue

das

lua

expediri, sicut

nobis vidcre, nonjain quasi
intelligentia, et tremenlibus

huinano conatu exorta
oculis mentis, et

dispones

quse sua sunt, sic suaviter,

sicut ci competit.

Cum

refu-

enim sensualis imaginationis
si:n,

mese rudimenta necdum supergressus
cl

gieutibus lucem luam, sed placido amoris sensu, et

permittes

gratum habebis,

ipsa

mentis imaginalione circa

bono usu videndi

ct

fruendi suavitate, sapientia tua

bumilia tua, infirmam

adhuc animam

meam suam
in

quaa nostra sunl disponente nobis suaviter. I.aborat

indolem exercere
sepia, et sanctam

;

scilicet

nasccntis amplccti praeinfantiam, pendentis
ct

enim, qui asceudit aliiuulc. Qui vero per
o oslium, per planura graditur,
et venit

te

intrat,

adorare

ad Patrem,

crucc lambere vestigia, lenere
resurgcnlis, mittere

deosculari

pedes
el

ad quein nullus venit
in intellcctu

nisi

per te; ncc jam laborat
1 ;

mairam

in loca et

clavorum,

cx-

supcreraincntis scicnlia

scd tolus re-

clamare

:

Dominus meus

Dcus

raeus. Et iu bis

solvitur in suavilale

beue

aflectaj

couscicntia\ Et

231
abuntlanliore
illam,

MKDITATIV.K ORATIO.NKS.
tluminis

impetu ketilicante
te sicuti

animam
de mi-

A

velociter scribenlis Spiritus sancti tui transcriberem

videtur sibi videre

es,

dum

rabili passionis tuae

sacramento cogitaodi duleedioe
nos,

eam supcr cor meum dupliciter et tripliciter, ut haberem quo recurrerem, et iolelligens opcra mea,
arabularem deincepssimpliciter etconfidenter. Nunc aulem sum sicut caecus palpans in meridie, quocun-

ruminat

bonum tuum ckca
quod ipse
es
:

lantum, quanlus
te

ipse es, vel

videtur sibi videre

facie
ei

ad faciem, ad

cum summi

boni facies appares
et ipsa

in

cruce et opere salutis tmo,

crux

eflicitur ei

que assensus mei tendo pedem laqueum limens et ruioam. Et sicui caeco diciiur mibi Uuc vel illuc,
:

Deum

facies mentis bene

afteetae.

Quid enim me-

lius

praeparatum, quid suavius poluit esse disposi-

tum.quam quod ascensuro bomini ad Deum suum,
offerre
gis,

ego vero sicut qui non videt, neque ncque illuc, neque bac neque illac. Emitte mihi, Dominc, lucem tuam et verilatem luam ipsa
bac
vcl
illac
;

huc

scio,

;

dona non sit

ejus, setl

secundum praeceptum leei ascendendum per grndus ad altare per planum similitudinis, placide et pede
et sacriticia

inoftenso

eat

bomo ad bominem similem
limine dicentem sibi
:

sibi, in

pnmo ingresso unum sumus
sanctum
iu

Ego

et

Pater

(Joan. x)

:

statimque per Spiritum
in

q

montem sanctum tuum, et in tabernacula lua. Dieis mibi Ego sum via, per quam ibis veritas, ad quam ibis vita, propter quam ibis. Et quo cundum sit scilis, et viam scilis. Et ego, Doroine, nescioquo vadam et quomodo possum viam scire? Tenaistimanum mcam :
et

me deduxerunt

adduxerunt

in

:

;

;

;

afteelu

assumplus

seipsum excipiat

Deum, etipse Deum venientem, et mansionem apud
spiritualiter,

et in
nuisti

voluntate tua deduxisti me(Psal. lxxii). Te-

manum meam, cum tuam
post

car-co
:

porrexisti,

eum
et

facicntem, non tantum

sed etiam
corporis

corporaliter

permysterium sancti sanguinis Domini nostri Jesu
facies tua ad nos,
et

et vivifici

Cbristi ? Hdec est,
te,

Domine,

noslra ad

plena

bonae spei. Indue

meboc
;

salutari tuo, et

forma mihi

banc faciem Cbrisli tui quia impossibile cst, ut avertas eam, quotiescunque iu sanclo tuo apparuerit tibi. Vade, o homo, quicunque thesaurum istum
abseonditum invenis in agro cordis tui vende omnia quae habes, et temeiipsuminservumperpetuum,
;

te et ploranti, et dixisti Venite ad meomnes,qui laboratis etoneratiestis, ctego reficiam vos (Matth. xi). Quo audito, in viam mandalorum luorum cucurri, cum dilatares cor meum. Veni ad te, paratum tibi offerens cor meum Deus, paralum cor meum, et

clamanti

Quid me vis facere ? Et dixisti mihi Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus et veni, sequere me. Abii,cucurri, vcndidi omnia qusehabui ipsum corpus meum, ipsam animam meam paupedicens
: : ; ;

ut possideas

eum

jure

heereditariae

possessionis, et
in posses-

ribus nibildedi, quia nihil habui. Et
vendidi, quaecunque babui, et pretium

tibi,

Domine,
tu es.

beatus eris, et bene
sione tua
;

tibi erit.

Thesaurus
XI.

mcum
si

Christus in conscientia.

Tu

scis,

quia nibil mihi retinui

MEDITATIO

G

;

vel

effugit

me
Scd

aliquid, et latet

adhuc

in

abdito aliquo

conscientiae
tibi.

Ccecitatemsuam exponit, cupiens aDeo illuminari, et paslorale onus abdicare.

meae, exquiram illud, et tideliter offeram
ciim

quaeroa

te

pretium,

Deus virtutum converte nos ; et ostende faciem tuam, et salvi erimus (Psal. lxxix.) Cum enim cx munere gratiae tuoe, Domine, ad ea quae carnis sunt faciem cordis non habeam, sed posueris ea mihi dorsum mundum, et quoecunque ejus sunt, poquid est obsecro, quod in sueris mibi deorsum toto corde exquirens te, cum faciem tuam appre; ;

juventutis

mese,

imputas mihi delicla antiquum debitum. Obsecro, Dotu

mine,

patienliam habe
libi.

in

me

;

non habeo

reddam
licet.

Hucusque

veni, hic slo,

unde procedere non

Sedeos ergo secus viam transeunte te, caecus pauper, mendicus, clamoadle Fili David, miserere
:

mei(Maltk. xv.) Et
et

turboo

opprimunt faciem

meam
:

hendisse

me

gratulor,

quam solam

facies

derat, repente

me

invenio seorsum ?

mea desiCur eam abs-

increpantut taceam. Ego vero multo magisclamo Miserere mei, fdi David. Laboravi clamans, raucae
factic sunt fauces

meoe
;

;

defecerunt
tu

condis ? Nunquid arbitraris me inimicum tuum ? Num consumere tu me vis peccatis adolescentioe meae ? Nunquid egonon suam acl te conversus vel tu adhuc es a me aversus ? Si nonsumconversus, Deus virtutum convertere. Et ilerum Convertimini ad me, et ego convertar ad vos (Zack. i).Tuscisdonum paiatum cor gratiae tuae in corde pauperis tui Deus, paratum cor meum. Praecipe quod vis, meum
:

oculi mci, d

spero
is.

in

Deum vivum
slas,
te,

Aliquando
venire ad
et

vero clamantem pertransmibi, sed ad modicum. Jubes
:
.

me
JJ

Eg0 ver0

;

Quid vis faciam.ibi ? omnia ossa mea (]i( unt ubj Domine> ut videam (Luc xviu). Tuvero perlransis. Mise mei, fili David. Sequi le non possum, quia c sum. Miserere mei. Habui cx te quantulamcu
.

etdicis mihi

fac

me

intelligere
et

quod
in

praecipis

;

da posse, qui dc-

disti velle,

liet

me

vel

de me, quidquid vis.
volui,
et

Ut faciam voluntatera tuam Deus

legem
mei.

non habeo virti quae me faciat currere post te. Miserere mei, fili David. Miseremini mei, saltem vos Domini mei, servi Dti mci et dicite ei Dimitte eum, quia clate,
:

rationem quae

me

adduxit ad

tuam

in

mandatis amplector

in

medio cordis

Sed estalia lex tua immaculata convertens animas,
sed nescio eam,
tui,

mat post nos(Matth. xv). Heu mihi, quia incol meus prolongalus est mullura incola fuit anima
;

Domine

;

latet in

abscondito vullus
Si

mea

in

domo tenebrarum. Quid
quod
bonura
est

feci ?

Dominus
suis.

est,

quo ego ingredi non mereor.
sic intrare illuc,utvitlerem

semel

dares
scriboe

faciet

in

oculis

Sedebo
ali-

mihi

eam, calamo

secus viara.

Viam non derelinquam.

Redibit

239

GUILLELMl ATJBATIS
forsilan
et

S.

THEODOMCI
dicit

240
:

quando
dcntem,

sine turbis

;

ct videbit

non

vi-

A

sicut

prophela

JEgypto dedimus
vj.

manus

et

miserebilur. Adcst enim

bonum ver-

Assyriis, ut

saturemur pane (Thren.

Nam
(I

contra

bum

ejus in corde

meo

dicens

:

Exspecta Dominum,

Apostolurn, servi facti

sumus hominum
Si

Cor. vn)

viriliter

age

;

et

confortetur cor tuum,etsustine Do-

raplorum, feneratorum, filiorum alienorum
saeculo abundantium.

minum(Psal.
rim,
et

xxvi).
et

Congregamini

ad

anima mea,

omnia quae

intra

me me

inte-

in hoc non luijusmodi hominibus
;

sunt

;

ad
huic

nutr.m
sic

hodie qui praeest obsequalur

si

saeculo

sermo Dei vivus

et efficax,

et penetrabilior

omni

formalo non

conformelur,

nisi

hominibus

gladio ancipiti, ct pcrtingens usque

ad divisioncm
ct

impositis super caput
la

suum

adulelur, subditis,

animae et spiritus,

compagum quoquc

medulla-

simulando, dissimulando plurima,
:

mulnon blandia-

rum,

et discrctor

cogitationum et intcnlionum cor-

tur

quid faciet?Quid poteiit

1

Ubi parebit ? Ilodic

non esl ulla crealura invisibilis in conspertu omnia autcm mea nuda et aperta sunt oculis ejus cjus. Ad ipsum nobis sermo. Dixi Domino, Deus meus es tu in manibusluis sortes meae. Mitlamus
dis, et
;

enina plane

obsequium
amicos

vix paucos, ipsosque labiles
;

et volatiles paril

veritas manifestos,

et cru-

deles, et

pertinaces inimicos.
;

Sod
sit

sit

hoc interim
cilicino-

;

animas ponere pro fratribus

sagorum
Dei.
!

sorlem, cujus peccato
ut

malum
a

lioc

acciderit

nobis,

rum

exterius pali molestias aeris hujus, ut in decore

averlat Deus faciem suam

puero suo. Sententia

g

sortismcae, invenlio, Deus, veritatis tuee. Yivit

Do-

domus non perveniat gladiusad animam
suo intrinsecus permaneat
et

Sed utinam Namfascinatione
et

minus, quiasidextera manus mea,

si
;

oculus, sipes

nugacitalis et inslantia concupiscentiae obstupuimus,

sed amputaho scandalizaverit me, non parcam ei cum, ct projiciam a me. Dic mihi, o Verbum Dei, nunquid non bonum est, quod feci, credens tibi quod relictis omnibus secutus sum te ? Omnescocl intentiones cordis, anima et gitationes mcae,

indurata

sunt

corda nostra

;

facti

sumus

Epbraim

vitula docta
;

ad tritnram. Sic enim a nobis
ut

reces3imus

sic in

ea quae erant necessitatis trans;

ivimus per affectum cordis
ethorrori, delectemur

quibus

id

agere iG-

cumbit, solo usu agendi, in eis quae pali pudori est

compages et medullae respondent. quia bonurn est. Addo quaerere. Nunquid etiam bonum hoc non bene factum cst ? Submurmurant cogitaliones, et loquendi accepla licentia aiunt. Dixit Dominus Petro « Pctre, amas me?Rcspondit Tu scis, quia
spiritus,
:
:

ambiantad hoc, quibus non imponilur. Ubi est hodie querela Marthae, quod sola dimittitur ministrare?Nonne hodie
;

quin ctiam

Mariae potius

murmur totam

replet

domum, quod
?

permitlitur ad pedes
et

Domini sedere

Propter quoil

amo

te.

ut funiculus triplex sentenliae

Pasce ovesmeas(yoan. hujus non
xxi).
»
;

El hoclertio
facile viest

corpore periclitantes etanima, per
regine

longam miliut

tiam et vireslongo

laboris usu atlritas, fas est,

dcatur rumpendus

quia pastio gregis

probatio

„ aestimamus, jam ad manus
emeritam,
conscia
suae
sit

munificentiae
patiatur

re-

amons.
Intentiones. Pastor, et qui non est mercenarius,
etiamsi
suflicit.

spicere, ut seneclulem nostram
et largiatur
ei

jam

vocan
sibi

mclius,

quam

ipsa

pro grege

animam suam

posuerit,

vix

ei

sc esse

promeritam. Semper Jacob
sustinebit ?

Liae

Scd gravissimum
ut

cst ei praeesse,

ubi

non
sic

potest prodessc. Fuerit aliquando, ut rex

David
;

Rachel,
nia

infirmus corpore,

lecto

decumberet

sic
;

senio

Semper serviet pro etnunquameam adipiscetur?Quin etiamomquae peribant, ab eo exigcbantur, cum quotidie
lippitudinem
albis acci-

frigens, ut vestibus

calefieri

non posset
intenderent.

de lecto

mutarentur mercedes ejus, ut nigra pro

solo verbi imperio populum Dci regcret,
tius Israel

et oculi lo-

peret. In'us uxorcs zelantes, foris Laban,

cum

filiis

de omnibus in

eum

Nondum
;

jurgantes. Oportet Jacob aliquando providere etiam

sic fascinalio nugacitatis

obscurabat bona

nondum
ut

domui

suae,

justumque videtur,
in

ut saltem senescens

saeculi senescenlis

dura nequilia

sic incaluerat,

et dcfectus

domum

patrissuiredire permittatur.

non servarelur sua reverenlia. Nunc vero cum pastoribus Ecclesiae incumbat pasccre gregem Domini incorpore simulet anima ;de anima autcm maxime Deus requirat dicens Prisenibus
emeritis
:

Compages. Si sic res agi incipit. finis est. Compago enim totius corporis dissolvitur, et pereunte
unitate, necesse est ut partes fiant, etdivisum re-

gnum

desolelur,

domusque superdomum

cadat. Sa-

mum

qucerite

regnum Dei

{Matth.

vi)

;

de corpore
:

D

pienspatcrfamiliaspcregre proticiscens, etordinans

aulem quasi secundario securos faciat, subjungens Kt hcecomnia adjicientur vobi&(ibid.) :quishochodie audiat praedicantem ? Quis parcat seni?Inlirmo
quis ignoscal?Prudenlia carnis, spiritus hujus
di, curiosilas, urbanilas, et alia

domum

suam, unicuique servorum data potestate
in limine.
.

cujusque operis, janitorem posuit
siue janitore

Domus
vult

publicum

est

diverticulum

Qui

mun-

intrat el exit, infert et

tollit.

Domus

Ecclesia est

:

hujusmodi a
;

ma-

ipsejanitor qui janua, Christus Jesus.

Qui por eum
ad

gistris Ecelcsiaehodierequirunlur
citas, rcligio despicilur,
est.

irridetur

simpb-

non intratvel
aliunde.

exit, furest

ascendens vel descendens
est

liumilitas nullius

momenti

Ipse obediens factus

Patri usque

El

si

sutiicere

videturadhuc utcunque qui prsecui

mortem. Qui hancobedientia} regulam non

tenet, a

est

ad subministranda interiora,
sufficienter

hoc hodie sufcxteriora ? Et

Christorecessit,sicutdicit Apostolus: Recogitatecnim
cunt,ijui talem sustinuita peccatoribusadversussr-

ficit, nisi

abundent ctiam

utinam tcrminos suos

sufticientia cognosccret.

Pro-

metipsum contradictionem
misvestrisdeficientes.

;

ut non fatigetnimi ani-

pter hoc voe nobis, quia pcccavimus. Propter boc,

Nondum enim

usque udsan-

;

241

MEDITATIV.E ORATIONES.
restitistis

242
si

guinem
nullum

(Hebr. xn).

Nullum

senectus,

A

errat

omnino,

est

sccurus.

Non

autera penitus

lnlirmitos excusal,
si sit

donec qui induxit, ipse

alienus est a veritatc, qui ju liciura veritatis noa re>

educat. Alioqui

janua absque janitoroetpatens

formidat. Propter quod intraturi in
tatis,

judicium veri-

omiabus, quid
et intrandi sit

rcslat nisi ut sicut excundi, sic eliam

par et ocqua liccnlia ?

Medulke. Heu, beu, in circuitu impii ambulant secundum alliludincm luam multipiicasti, o Deus,
Hlios

eompendio devitemus omnes quia forsitan volumus non posse, ut quasi in judicio veritalis non inveniamur mendaoes, mendaoes non confiteamur secundum jubrevi et
fideli
.

anfraclua erroris

et

liominum. Acti enim
et unitalis

in

circuitu

erroris,

qua-

dicium proprioc volunlalis
et

;

et

super hoc el affectu

dam
tis

capitis vertigrae obstupescimus, ut ad verila-

centrum

punctum immobile non perdixit

actu petentes indulgentiam, in judicio veritatis magis apparcbimus veraces. Non eaim dolose nobis
est in

tingamus, ipiod stabile permanens dat cuncla
v.ri. Ipsc est Veritas. Ipse esl qui
:

moEgj sum

agendum

conspectu ventatis, ut inveniatur

iniquitas nostra ad odium.

veritus (Joan.

xnn. Et

:

Cogtwscetis veritatem, et
Qtique a circuitu
veritatis,

Spiritus. Assentio. Et haec vere est medulla et

veriias liberabit vos (Joan. vm).
erroris.

Consulamus ergo centrum
et

utrum

ab ipso
ctum,
est.

per ipsum uucatur circuitus, in quo rotare si bene ducitur autem, error manifestus sin
et

~

mur. Legibus quidem ejus,
sibi

m

centrum veritatis, morbum non palpare, sed exulcerare tolum virus interioris nequiliae. Anima. Sic est. Sicut enim olim delectabat me praeesse, sic voluntatis est nunc subcsse, et propria
voluntas

concurrit

;

mea gratam mihi
;

efficit

necessitatis permitlit

excu-

Considerentur affectus

actus. Affectus
sibi

figa-

salionem

et

attendere

me non

fratrum

tur in centro veriiatis, et conveuienter

responad-

necessitatem.
Spiritus.
Licet,

debit cxterioiis

actus orbiculata rotunditas. Tolus

o

anima
;

necessitatis
sic

fratrum

quippe affectus debetur Deo. Cui
haerelur,

cum

fideliter

plena, non desit compassio

tamen

ut dicis, tua

quaqua rotetur circulus operationis, errare non potest a recto, sed bene sibi concurrit ut in omni parte aeque respondeat ad centrum veritalis. Et potest esse punctum sine ciiculo circulus autem
:

est affeclio. Ideo nil restat nisi
tis,

confessio humilita-

et

omnis conatus

virtutis, ut

quomodocunque
;

infructuosi el inutiles

appareamus exterius

interius

;

nullatenus bene duci

polest sine
exigit, vel

puncto.

Sufficit

enim

affectus,

si

res

non

possibiUtas deexigit

non omnino inanes inveniamur et stcriles. Et licet turbae opprimant os nostrum, toto corde, tota menJesu, fdi David, miserere mei. te clamemus
:

est, ut

exerceatur actus.
chariiatis,

Cum enim actum
;

MEDITATIO

XII.

necessitas

debet

proximo, veritas charitatis

eum, si non

sive

Deo, sive

Confessio peccati, et desiderium

amandi Deum

exigitur,

habere

nos debet vacantes sibi charilas veritatis. Et sicut semper debelur Deo totua affectus, sic tunc ei debetur etiam lotus vacantis actus.
lat

G

hic exprimitur.

Domine, exaudi orationem raeam, auribus percipe obsecrationem meam ; in veritate tua exaudi me in
tua justitia (Psal. cxlii). Domine, qui propeesomnibus invocantibus te in veritale, sicut Scriptura
veritatis tuoe nobis promittit, sicut veritas est
te,

Et ubi non exposluaffcctu
vel

necessitas proximi, qui de

actu ali-

quid exlrinsecus a
crilegii.

non
trum

sic

Deo dissipat, commiltit rem saSed et quemcunque exposlulet necessilas, prompta debet esse ejus voluntas, ut non
ulrum sit an non cenconsulendum est. Si non
;

coram

voluntatem
;

mihi esse invocandi

te

in veritate

hodie

sic,

o Veritas, exaudi rae in multitudine mi-

discutialur possibilitas. Quae
veritalis in verilate

sericordiae tuae.
tatio

Nam

dixi

;nunc coepi
In

;

sithaec

mu-

tua, o dextera Excelsi.

malis enim meis
sunt, et

est, et

praesumit, non inbaeret centro

ideoque orbis
qui

praeteritis et peccatis quae

magna

innume-

exterioris
slabilitalis

perfectionem

confundit. Nara sunt,
inhaerere,

rabilia, in

quibus

inveteravi, factus
;

sum mihimetin

puncto

nunquam amant

sed
ipsi vilis et

despectus

in bonis, si

qua

me

visa

semper foris orbiculari. Hi sunt impii, qui in cirhi sunt filii hominum, quos cum cuitu ambulant
;

sunt fuisse,
ctus.

scrupulosissime ipse mihi sum suspeigitur

Venio

hodie ad

te,

quasi mortua tota
vilae,

allitudo judiciorum Dei

in

hoc soeculo mulliplicat,
et

vita praeterita, in te,

o principium novae
,

factu-

vel multip.icari perrnittit, unitalis

veritatis

effi-

D

rug principium- Si

qua bona

eci;

tua sunt)

tibi

ea

ciuntur inimici. Hic est

finis.

Si

vere potest, qui

consigno

expostulatur, in veritate figat affectum, nec recuset
servitutis aclum. Si

consulta veritas insufficientem

tu redde ea mihi in tempore beneplaciti Mala quoe gessi, mea sunt heu quot et quanta tui. sunt, quae ex maxima sui partea memoria raea per;

;

eum

respondet, ct non idoneum, vacet interius staveritatis,

ierunt
tia,

!

Ulinam

et a tua

bilitati

ne exterius

posilus ut rola, mit-

quae pro sui

congrua ea deleat poenitenhorrore longe aliter memoriae meae
ut ea abolere ulia

tatur in praecipitium erroris.
veritas absolvit,
si

Tamen quem

consulta

affixa sunt,

quam

possit oblivio
ut

!

expostulante necessilate absque

Quorum tamen

sic

odi

memoriam,

snepe

velim

timore

magno de

possibililate sua judicat in

favorem

funditus, olim oblitum fuisse omnia.
delicta juventulis raese

S'id tu,

Domine,

proprin voluntatis, magnus
si

eum
et

error involvit.
est

Nam

ne memineris; fuerunt haec
;

scienler errat,
et io

ct in

proximum reus
;

negligenhabet,

prirnogenita vEsypti, quae in iE^vpto peremisti
quoe feci in jEgypto in

et

tiae,

verilatem fallaciae

jam nec actum
si

^Egyplo dimiseram,

cum

nec affectura.

Non

errat adeo,

errat nescius;

sed

inde exivi. Longo enim tempore per desertum po-

;

243
stea circumduxisti

GUILLELMI ABBATIS
mo,
ol docuisti,
ot

S.

TIJEODOMCI
si

244

custodisti
;

ut

A

quem

negavero
si

in terra,

timeone

et

ipseme neget

pnpillam oculi
(

;

corripuisti

peccantem

consoL

iu ecelis,

erubuero,

et ipse

me
in

eruljoscat.

Quom

dolentem

;

erudisti nescientem,
terrae

donam jam prope

profeclo erubesco, quia sicut

debeo, non habeo. Et

ad introitum

repromissionis perduxisti. Dbi

quia hodie judicii mci dies

est,

hoc etiam, o Ju-

cum
debis

sto, te

monstrante, conlemplans delicias terrae
:

viventium, ct recordor quod Movsi diclum e-l

Vi-

ot discerne caudex cordis mei, jodica me sam meam, utrum vere patronum habeam, quem

hodie;

cam, etnonintrabis(Deut.xxxiv); totushorrore conculior. Si enim lioc ille audire meruit ob unius peccati cxcessum quid auditurus sum ego, qui tot et tanta peccata mca hodie ipse coram te delaturus sum ? Omnia tamen hodio, et quee momoria leneo et quae non, mala mea praeterita, el mcrita oorum non praelerila, sicut coram te sunt, o veritas, ctiam me lacento, sic hodie coram teveniant,
;

praetendo.

Hoc

est

enim

in

quo

sic

caligat mentis

meae

inluitus, ut

penitus haesitcm an videar mihi

videre quod non videam, an non videre quod vidoam. Cerlissimus quippe milii esse videor quod amorom luum semper amo intantum, ut afliciar quoticscunque de eo vel admoneor, vel recordor. De to autem semper cum recordor, vel admoneor,
:

me
ot

confitente. Sed proferantur quasi in

fasciculum
r>

unum
tio ea,

ad comburcndum
;

;

imo

in

fasccm grandom,

aflicior, timco quia forsitan et non moveor, non non scmper te amare convincor, cum ubiquo et undique verborent vel excitent in hoc stoliditatem

importabilem

si

non

cst qui adjuvct.

Non
:

disou-

sensuum meorum signa praosenlissimee
bonitalis
tuae.

potentise

et

non dinumcro, noc enim possum sed quantumcunque vel quomodocunquc verum est, me coram te peccasse, o Verilas sicut me scis peccato:

lux

veritatis,

disjice

mihi hodie
Ciba

tcncbras

istas,

et dissolve caliginem.

me

in

hoc pane
salutaris.

vilae et intellectus, et

pota aqua sapientiae

rem,

sic

me

esse confiteor. Nulius mihi
;

ea leviget,

Etenim

in

inteliigendo quae tua sunt, et
in

nullus exaggeret

nullus minuat, nullus mulliplicet
te

cibus est et potus, quia sunt

quibus tonendis et
:

nec egomctmihi. Coram

enim, Deus, res agitur.

quasi masticandis cxcrccmur et laboramus

quae-

Non parcam mihi
non
sic parcas, ut

;

tu parce,

Domino. Verumlamen

ex hac die arbitreris

me

inimi-

cum tuum, ct scribas contra me amaritudinos ad consumendum me in peccatis praeteritae vilao meae.
custos

dam autem, quasi potus, sicut sunt transeunt, et suo modo nos reficiunt. Cum enim amorem tuum per intellectum queerimus,

hominum, ne ponas me
quo
nirnis factus
tolle

ulterius contra-

nonnunquam invenimus, confirmans cor hominis quem
et
:

ipse est panis vitae
saepe

cum magno
in

rium
vis
;

tibi, in

sed

sum mihimetipsi peccatum meum, quod dividit
Domine, ignosce
,

grainler

labore quaerimus,

priusquam

habeamus, quem
in

pccnam
nostri.

peccati

Adae

vescimur
Spiritus

sudore
gratiam

vultus

me

et tc. Si ignoscis,

siplacetti-

Aliquando vero
vult, spirat, et
:

tuus ubi vult, et

bi ulcisci, et

cgo ulciscar tecum. Verumtamen plaga

quando
aspirat

amoris

tui

nobis

inimici

ne contcras me.
tuae

manus
spectu

tuo

Quoniam ego in flagolla paratus, ct dolor meus erit in consemper. Quoniam iniquitatcm meam
cogitabo

vocem ejus audimus, quia sensum amoris
;

accipimus

sod nescimus ex quo misericordia?

tuse

judicio veniat, et quo justiliae tuse judicio aliquando

annuntiabo

ct

Non cnim
omni
lus

crcdo

me pali me manibus

pro peccato mco.
inimici
:

dulcius, aliquando levius

quasi salutatos nos per-

sed

cum

transeat. Ipse est potus. Ciba
qui dat

me

hodie pane tuo,

fiducia tuis me commitlo, quas crebro expersum. Quare cum una ine percutit, altera blanditur cum una dejicit, allera supponit sc, ne colli:

mundo vitam;
sicut

et

de his quae de amore tuo

quaero, et solidior mihi detur intclkctus; et gratiae
tuae

suavilate,

potu

salulari,

dar.

Scd

aliquando

eliam super iram inimicorum

ordina ct

modifica,

nc

minus

cibum ipsum capacem sensum
Si

extendis

manum
fil

tuam, gravius feriens quam quiliiratus

mcum

lacdat polius

quam

confortet cibus solidior.

bet inimicus,

cum
et

avertis a

nobis

faciem
;

Queero, Domine, utrum haboam

amorem tuum.

luam
et

;

ct

nobis ccclum aoncum, et terra forrea

dura omnia,

mala omnia, quae
Proptcr
tuo.

fieri solonl in

aversioue vullus

tui.

in hoc parce scrvo

Quantum

nomen tuum, Domine, vis ilagclla, dum

D

quo solo laudatur autem, odio est mihi, ot nihil est quod amcm, cum meipsum odorim. Sentio et confiteor liabere me amorem amoris
invenero
haberc, hoc est in
et

me

anima

moa,

placet

mihi

;

sin

scmpor llluminos vultum tuum super nos, et miscrearis noslri. Vcrumtamon Dominus ullionum os, libere agens in remitteqdis eis vel lcvigandis. Doclinasti enim in to mala nostra ct in passione tua exsolvens quae non rapuisti, parasli in judicio thro:

tui, in

tanlum ut omnino
nil

nisi

in ipso vcl
:

propter

ipsum
nifeste

amare vclim, ncc meipsum
in cujus
frui
ct

cujus faciom

ut plone

mererer inspicere,

lumine ut

ma-

mererer ambulare,

ejus deliciis, non
in

curarcm pcnilus quomodo pro ipso vcl
vcl in vilam

mortom
voritatis

num

tuum,

ut injuste judicalus juste judicatos absol-

darom meipsum. Haec
et

est couseienlia

vas in tua

juslitia. Judicia

ergo

tua,

Domine adjujudicium
aliqnando
ci

moa coram vocata
tuse,

discussa in luminc

vabunt mo,
diligentium

et aspicies

in

mo secundum
judicasti

inlrcpide

mihi

de amore

amoris

tui
te

videlur

nomcn
te

liuim, sicut

respondcre. De le autem, ulrum semper
et
satis

amet.
tuo.

de peccatrice

amanto.

Dimittuntur

pci cata

amet, responderc trepidat

in

judicio

multa, quoniam dilexit

multum
in

(Luc.

vn).

Ipse
:

Amorom
vidoro,
et

quippe
signa

tuum
ojus

ubicunque
evidentia,

in

quocunque
hilaresco
;

amor tuus

sit miiii

hodie

causa mea patronus

totus

;

24o
ture

medhativjE orationes.
vero
bonitalis

2irt

vel

potenliae

praesentiam
in

cum
hoc

\

Voluntatem

tui

vel

ad
ct

tc

habeo, qua

majorem
qi

haeara

semper omnia mihi undique aliqmndo moveor.
(Jnde
si

testentur, vix

bere non possum; non habere. Cujus
coronasset,

mallera non esse,

am

scuti protectio

quaeras hodie a rae quod olim a

15.

aposecura
I

cum

i

non olim si homines in nos, erent
nos . Gratiae vero

me
for-

stolo tuo quaerebas,

Amas me

!

respondere trepido,
sed alacri
quia volo
ct

sitan vivos absorbuissent

illurai-

scis qui.i

am

'

m.

xxi),
s< is

et

nantis etafficientis charitalis aliquando aliqua sensi
dulciairrilaraenta; sedlonge tiunt a
nis

conscientia respondeo.

Tu

amare
tui.

i.

me
et

plenitudi-

Revela,

Domine, oculos
videor

meos,

considerabo miForsi-

rabiliahajc de lege tua, de lege amoris
tan

luntas,

eorum experimenla. quantam eam

Et

cum

raro

parura voilluminetur

milii

dedisti,

ideo

mihi
te
;

amare amorem luum, quia
vel de eo, aliquatcnus
te

(facienlibus peccalis meis) ct rarius afficiatur misere
in lioc

ali juoties

cogitans de

sen-

concurrentibus studiis et meritis meis, nescio

tio, video,

sapio

eum

vero non sentio, vel
et

vix

utrura

amorvocari debeat. Sola quidem

vehemens
solet
tui
;

sentio; non video vel vix video; rarissime

par-

voluntas a diffinientibus
qui

amor

diffiniri

sed

vero res amatur, quae per seraetipsam non innotescit amatori suo.Nara crebra et magna beueficia tua, ei ipse amor tuus ciuem
cissime sapio.
Difficile

hoc

diftiniunt,

de iinibus amoris

judicare

g

amo, mittunt me ad te sed cum te non invenio, recido in eum, ct in eo non sine spe recerlissime
;

non renuo. non noverunt. Si Nara revera desidero te. Sed quandiu coram te tam pauper, tam miseraapparebit professio mea, nonpodesiderium vocetur,
test

gaudium habere conscientiamea. Rideat me vel

quieseo.
feclu,

Nam cum amorem tuum
aulem qusero
sentio, desidcro

suaviter sentio afintellectu,
et
in

irrideat qui vult,

te

ipsius amoris

amo quod
siderando

quod quaero,

de-

ego scio quidin hoc palior. Et scio, quianullus inhocmihi compatitur, qui lioc ipsumvel non passus sit, velnon patiatur. Mihi vero lacrymao

languens deficio.
afficitur

Nam,
ipse

etsi

aliquando

meae panes
mihi
:

erunt die ac

nocte,

quaudiu

dicetur
in
sit

dono tuo modo mco
quasi de ore
ei

intellectus,

non
et

Ubi est Daus

tuus ? id

permittitur glutire totam

salivam gustus boni, sed
reeidit
in

auferlur, et
;

famem

anima mea Deus meus

aliquisaffectus, in
;

est, quandiu erit quo suo modo non

maxime amor, qui propria

ejus

sedes

ignorantiam suam
vultus
tionis
tui,

nec permittitur stare in lumine
eo discernal
et
fraiat

donee

iu

hiesila-

esse debet in me. Dolorem hunc non mihi relevabit, donec seipsum mihi revelabil; cum videbo quod

hujus molestiam.
in

Cumque

meditatione
quid
sit

mea

exardescit

ignis,

et scire laboro,

milii, et

quid

desit

mihi,

ordior mihi viam ascendenli ad te,

postulans in hoc

auxilium abs
siones istas.

te.

Dispono ergo

in

corde mihi ascenvidetur voluntas

^

Primum oecessaria
cst

amabo, et certo mentis gaudio amabo quod videbo; tamen interim quod ex parte sentio, ex parle amo quod nisi aliquatenus sentirem, nullatenus amarem. Nam cum in mensa tua filios tuos epulantes vi amorem tuum deo in deliciis amoris tui, jejunus
:

magna, deindo illuaainata, deinte affecta.
orani

Heec

in

amo

in eis

vehementer,

et ipsos te

amantes

in

me-

magna, secundum suum; illuminata, socundum donum luum posse affecla, secundun modum luum. Magna, quantum eam creasti illumiuata, quantum dignam fecisti; formasti. Formasli autem sine affeeta, sicut eam forma quia, cum tu nec forina sis, nec formatum
ascendenle primum
;
;

eos mei amplector dulciler. Et congaudentes gaudio meo, quod habeo de gaudio
dio cordis

video

eorum,
sensibili

et volentes nec valentes

exprimere

modum
fruuntur,

gaudii sui. Affoclus enim, quo

te

amando

quidem suavitate cujusdam
;

gaudii spiri-

tualis vel divini potest sentiri

sed sicut sapor cibi
nisi

quid nec etiam amoris

tui

aliqua

forma esse polest,
est

cujuslibet nulli

insinuari

potcst,

gustanti,

sic

ut formetur circa aliquid quasi

formatum. Ipse
:

enim

sapientia, de qua dieilur

Yapor

est

virlutis

Dei,et emanatioqucedamalarilatisomnipotentisDei

sincera (Sap. vn)
incurril.

:

et

ideo nihil inquinatum in

eam

discuti, nec iile nec ratione nec sensibus potest concipi. Divinum quiddam est, ct arrha vel pignus Spiritus, quo in hac vita paupcrem tuum Deus laetilicas et pascis, ne deficiat in

sapor

exponi

verbis,

Candor est enim lucis ceternae, et speeulum sine macula Dci majestalis, et imago bonilatis illius propterea non eum apprehendimus cum vo:

via; et de

gaudio

vitae aeternae

annuntias, sicut dicit
sit,

D

Job, amico tuo, quod possessio ejus
possit pervenire (Job xxxvi).

et

ad

eam

Rcformatur enim ani-

lumus;
gratia

et nisi ipse

prior

ad

nos

veniat,

et

ni

i

ma
nis
id

sancta ad

cjus

nos prccveniat,
quilibet

parum

aut

nihil

nos

ojus qtii

ad imaginem imaginem creavit eam, ctiam ipso modo bcalitudiTrinitatis,

promovet conalus quod
dicit

nostri

intellectus.

Nam
n), te

suae.
est

Nam

illuminata
et

voluntas
ct

et

affecta,

Aposlolus, In

forma Dci

(Philip.

intellectus

amor,

fruendi
et

habitus,

esse, forma Deitalis tuce ipsa est simplicitas naturse
vel substantiae tuae, cui similem

sicut

de Trinitate
tres sunt

Deo

dicitur

credilur,
;

quo-

oportet esse

amo-

dammodo

affectionum

personac

sed una
nonnisi

beatftudinis substantia,
intelligendo

quia quod amalur,
nisi

rem suum. Nam,
tua
tare
:

sicul dicit sapiens quidara de lide

amatur, nec

amando
habere vel

intelligilur,

Quia

sicut res est, sic de ea lidem caperc leu;

necnisi

amando
Hoe

et intelligendo fruitur eo,

qui

mequod

debemus

sic et tanlo
est,

magis hoc de amore Luo
fidei

retur frui.

enira ibi est

frui,

intelligendum
tas.

quanlo

supereminet chari-

intelligere vel
tus ordinatae

(BoKTiLs.)

Hoc aulem

solus discernit affectus.

charilatis

amare. Felix conscientia, cujua aflfectenes viam, indeclinabih

247
constantia sic

GUILLELMI ABBATIS
ad
te proficiendo

S.

THEODORICI
bono usu etiam
in

248
dimissa
sibi et

proficiscitur;

sic

A

data,

inculta,

cooperante

ei

gralia lua in proficisccndo prospera-

sponte fructificat

jejuniis, in

vigiliis, in

labori-

tur, ut non deficiat donec tu perficias, qui multitudinem dulccdinis tuae, quam abscondis timentibus, pcrficis sperantibus, maxime quorum opera lucent in conspeclu filiorum hominum, ad gloriam tuam, sunt qui te amant o pater, qui es in cop.lis. 1 tales cum video, et inter eos me non invenio, taedet me vivere. Quorum sapientia non est de spiritu
1
i :

bus

;

parata ad

dictione, vel pigritia. Istos

omne opus bonum absque contracum video, in amorem
eis

amoris

tui,

qui hoc in

operatur, totus

afficior,

quem
et

in eis

deprehendo certa quadam

experientia
te

cognita amantibus.

Amo

ergo

eos, quia

amant,

hujus mundi, vel

de prudentia hujus

saeculi

;

sed
in

quia non cognoverunt

hlteraturam, introierunt
spiritu

potcntinm Domini,
justitiae

et

pauperes

memorantur

tuae

solius.

Propter quod docuisti eos, ut

vita et conversalione sua pronuntient mirabilia tua.
Ipsi

enim sunt simplices servi
qui in

tui,

cum quibus
te

esse
in

solet scrmocinatio tua;

eundo ad
vel

non

g

curribus ingeniorum suorum,

m
in

equis vinutn

multum amo, sicut amo amorem quo amaris quem in ipsis amo. Et si eos hoc modo amo, ut in cis, et in aftectu eorum naturali nil amemnisi te,cum ipsum affectum ob hoc tanturo amem, quia plenus sed in meipso nunquam meum amem affeccst te te, in nisi cum ipso affectum me invenio de lum, eis quos amo in te ct in me ipso, quem nonnisi in te amare volo, quid amo, nisi te ? Nil penitus. Nam et si illos, et si meipsum alio quovis modo sentio amare me, plus in hoc odio habeo me, quam amo.
:

suarum spem habent, sed tantum

nomine Do-

mini. Ideo sapientia tua suaviter eis omnia disponente, compendio brevi, sarcina lcvi, ad destinatum

finem perveniunt, ubi currus

et

equites deticiunt.

Invenio igitur le.Domine, in amore meo, sed ulinam semper inveniam Cum enim amor non sit, nisi amet semper autem in me vehemens sit voluntas tui, id est amor urgens me in te, cur non semper
!

;

Qui non formant vel conformant
subtiliter

indagando

;

sed ipse

sibi amorem tuum amor tuussimpliccm
et

afficior

de te? Nunquid aliud

est

amor

;

aliud ipsius
;

affcctus

amoris
;

?

Ut video amor naturae est
gratiaa

amare
:

in eis inveniens

materiam,
et

format eos,

confor-

te gratiae est

affectus
:

manifestatio est

de

mat

sibi et affectu

effectu,

ut absque

eo
in

quod

qua

dicit

Apostolus

Unicuique datur manifestatio
(1

intrinsecus latet, gloria scilicet et diviliis

domo
sed
in

Spiritusad utililatem
inhabitatio deprimit

Cor. xn).

Nam

quandiu coret

bonas conscientiae,
quasi nalurali

non

arlificiali

conamine,
lux interior

pus quod corrumpitur aggravat animam,
ccsse
fiat et

terrena

quadam complexione,

sensum multa cogitantem, neamantis defectus
nisi consolaretur,

vultu

eorum

exteriori reluceal, intantum ut de

vul-

est

ul

animaa quantumvis
;

tus et habitus

eorum venusta quadam

simplicitate,

profectus

quorum alterum
iste

quaedam provocatio
etiam

charitatis tuae procedens, rudes

alterum

contineret

affectus,

in

omnimodum
prolui

nonnunquam ac barbaros animos solo ad amorem tuum compungat. Siquidem redeunte natura ad suam originem, absque doctore fiunt
visu

rueretur defectum, de
fectus.

quo nullus

sublevaret

Semper ergo

in

anima

pauperis

Deus

amor tuus
sicut et
festare.

est; set laten? sicut ignis

sub cinere, do-

docibiles

Dei, el

cum
tuo

spiritus

eorum,
in

adjuvante

nec Spiritus qui ubi vull

spirat, placitum habuerit,

infirmitatem

eorum

Spiritu,

divinas trans-

quantum
Adesto
;

voluerit illum

ad

utilitatem

maniadesto,

eunt affectiones, spiriluali
ficatis

sonsibus,

quadam disciplina modispirituales eiiam corpora eorum
effigies, et

ergo, adesto, sancte

amor
et

sacer ignis

ure delectationes renum
vis,

cordium,
flammae

quasdam induunt
manas,
et

facies

plusquam lmseminata
gloriam,

cogitationes late sicul

ad

faciendam

singularem

quamdam
boni

gratiam habentes.
exercitii
in

manifestationis tuse copiosiorem humilitatis

male-

Sed
in

et

caro eorum

studiis

riam

;

appare quando

vis

ad

manifestandam bonae

corruptionem, jain incipit resurgere

conscienliae gloriam, et divilias quas habet in

domo

ut pariter et cor et caro exsultent in
el sitienle in te

Deum vivum,
siliat ct

sua.

Manifesla, ut

sollicitum

facias

ad custodiendissipanet regnat

anima,

quam

mullipliciter

dum, absconde, ne temerarium
,.

facias ad
vivit

caro. Possidcnt enim beali mites coiporis

sui

tcr-

dum, donec

qui coepit perficiat, qui

ram, quas spiritualium exercitiorum

studiis

fecun-

per omnia sa'Culasacculoruin.

219

DISPUTATIO ADV. AB.ELARDUM.

2.'i0

DE COxVTEMPLANDO DEO
LIBER
(Vide tom.
III

.W
col.

Operura S. Berr.ardi,

365.

DE NATUIIA ET DIGNITATE DIVINS AMORIS
(Vide ubi supra, col. 3~9.)

DISPETATIO
ADVERSUS PETRUM ABiELARDUM
AD

GAUFRIDUM CARNOTENSEM ET BERNARDUM,
Ut Doi
ct

Ecclesisecausam sulversus Petri Abielardi errores, quorum aliquot capilula
producit, tucantur.

Revercndis
vallis abbati,

in

Christo dominis et Patribus
et

Gau-

A

vero de omnibus amat putare, qui de

omnibus

vult

frido Carnotensium episcopo,
vitam
et dies
scil,

Bernardo

Clarae-

dispulare, de divinis aeque ac de saecularibus.

bonos.
vide
col.

CAPUT
Deinde egregia
et

II

Hanc epistolam Operum S. Bernardi editionis nostrue tomo I,
Confundor, Deus
etc.

laudabili professione pra;missa
in

de

fide Trinitatis

trium personarum
aliquanla

unius subipsas in

531.

stantia

deitatis, post

personas

CAPUT PRIMUM.
In

minus
diffinivit
sitis

aliquid a subsistentibus personis videtur ex-

tenuare velle,

cum

dicit

:

«

Videtur nobis supra po-

primo

limine theologiae suae fidem

trium personarum nominibus
diligenter

summi boni pcr-

aestimalionem

rerum

non apparentium, nec sensiforfasse, vel

feclio

esse

descripta, ut

cum
in

videlicet

bus corporis subjacentium, aestimans

praedicatur
sanctus,

Deus esse Pater,

et Filius, et

Spiritus

communem

fidem nostram sestimationem esso, vel
J

eum summum bonum, atque
divinae majestatis
efficere potest
:

omnibus

lioitum esse, in ea quodlibet cuilibet ad libitum aes-

perfectum hacdistinctione intelligamus.Patris quippe

timare. Beatus Augustinus

(

28

)

:

«.

Fides enim,

ait,

non

nomine

potentia designatur, qua
Filii

conjectando vel
est,

opinando
est,

habetur in corde in quo

quidquid vult

seu Verbi appella-

ab eo cujus
»

conscientia.

sed certa scientia acclamante J3 tione sapientia Dei significatur qua scilicet cuncta discernere valet, ne in ullo dccipi queal,sancti vero Absit enim ut hos fines habeat Obrisive

stiana fides,

sestimationes scilicet,

opiniones

Spiritus vocabulo charitas

ejus seu bemgnitas excuiicta fieri, sive
:

academicorum

sint a?stimationes ist.e,

tentia est nihil credere, nihil scire,

quorum sensed omnia sesti-

primitur, qua optime vult
ni.
»

dispoSpiritus

Unde
ista

et alibi

manifestius dicit

«

Notandum

mare. Similem quippe fidem similis spes, similis chantas comitatur. Si enim fides haesitat, palpitat
spes, charitas nulla est.
«

quod

tria

nomina,

Pater, et Filius, ct

sanctus, quamvis, sicut et alia nomina, de
;

Scio enim,

»

ait

Apostolus,
i). »

Deo improprie dicantur tamen ad commcndationem summi

o cui

credidi

;

et

certus

sum
c.
1

(11

Tim.

Ipse

boni in descriptione ipsius convcnienter sunt appo-

(28)

Aug.

lib.

xm

De

Trin.

231
sita,

GUII.LELMI ABBATIS
per quse
potenlia Doi designatur, et
sapientia

S.

TIIKODORICI
personaram
in

25-2

A

distincta

Deo ad eommendationem,
boni

et benignitas.Si

enim, «ait,

»

ommpotens

esset,et

non
;

adhibita ad

surami

particularem deserid

omni sapiens, summe bonus non esset. Iterum si benignus non esset, ejus potentia perniciosa et inulilis

ptionem, sive

perfectioi
'

»unt

i;i

Dco
i:i

vere,

et naturaliter, el

:

annuntiata vero sunt
fuerit

esset.

»

quam longe
:

est haec sentenlia
:

ab eo,
bic

hominibus,

ul

cum

au litura
aliquid

unum

t.-ibus,

ubi hoc est posse quod sapere

sapere quod beniesse. Orailto

tres in uno, si quis

ibi putaveril
;

ben-

gnum
mi

essc

et

hoc

totuni

quod

dum,
iniii

sive

circum

ndum
abslerreat

unitas non usque ad

frivola de Deo el inepta verba, et insulsas de

sumesse

solitudinem, Trinilas non usque ad

divisioncm

omde no-

boni essentia

dictiones

usque ad

impatientiam

compescat

ct

humanae

rationis cona-

verberantes aures

raeas, scilicct ideo
est
:

habendam

lum. Absii cnim
Patre, et Filio et

a fide Calholica

et prasdicalione

Deo sapienliam, hoc
aliquo docipi

Filium gencrandum, ne in

Spiritu sanclo, ut, sicut dicit
ibi
in

queat

ideo

habendam benignitatem,
sit

vushic magister, alter

altero,sivead alterum,

hoc

est

Spiritum sanetum, ne perniciosa
sapientia,

polen-

tanquam lioc non esset habendum, si illud non esset cavendum. Omilto etiam quod ibi dicit, quasi cx auctoritate B. Augustini, non
tia ejus sive

summum bonum aliquatenus vel dicalur vel credatur perficere, cum ad omnem summi boni plenimdinem singulus quisque
sibi ibi

crcdendus

sit

sufii-

g

cere. Absit, ut superabundet in tribus,

quod

in

sin-

esse

Deum omnipolentem,
tantum quae
vult
:

scilicet

quia non potest,

gulis plenum

est, ut parliculariter disperliatur

quod
ex

nisi ea

quod brevilatis causa praetermisimus. Hasc, inquam,omnia omilto,quae vcrba sunt, et verbis ad ea occurrere facilc est ad cau;

simplex

et

individuum

unum
est,

est, ut

in

solitudinem
alter est

redigatur

quod Trinitas

ubi

quod

altero, vel alter
tatis,

ad alterum, non

est dissipatio uniibi

sam veniamus.
Dicitnomina Patris
propria esse in
et Filii et Spiritus

scd dislinctio personarum, quia licet alter

sancti

im-

vere praedicelur ad alterura, non tamen

ibi est alte-

Deo

;

sed

in

descriptione
1'olerat

summi
autem

rum

cl

alterum, sed simplex unum.
cogitare, in

boni ad commcndalionem apposita.
simpliciter accipi,

Hoc de Deo
bus,

nomine

Patris, et Filii,

dequa

dicit,

summi boni descri-

et Spirilus sancti

credentibus, sperantibus, amanti-

ptio, nisi in ipso stalim

exordio narralionis cx dedivisionis. Ipse

pium

est audire

jucundum, familiare proloqui,
desideratur desidera-

scriptione partium in

unitate divinae essentiae vide-

ardenti fidei super
bile

omne quod
est,

remus

exoriri

scandalum

enim
in

illud

ad intelligendura, illuminato vero amori dulce
quoties fuerit aliquanta
In
«

summe

ac singulariter

unum

slatim in descriplionis

super orane quod dulce
elenim, sicut
intellectus est.

suae exordio dissecat in

tria, in

majus,

et

minus

inlefligentiae experientia
dicit B.

comperlum.
(20),

hujusmodi

et minimum, sicut in sequenlibus melius apparebit.

Gregorius

amor

ipse

Propter

quod dicimus, quoniam cum
prasdicatur
fidei est
si

in

nominc
non

Palris et Filii
divinitas

et Spiritus sancti a Catholicis Patribus
;

scntat

illum
l),

» Non aulem hoc modo nobis repraequem dicit Ezechiel sonum sublimis

hsec

professio,

D&i(Ezech.

pro nominibus Patris

et Filii

inducta

divinitatis descriptio. Quae
et

poseet describi, posset

potentia, poteniia discernendi, de potentia

lam ge-

circumscribi. Sicut enim
describilur, sic

quod describitur, pcr

rendi

quam

discernendi, quasi
dicit.

quiddam ad totum,
saepius in

partes suas

quod circurascribitur,
constat
essc

sicut noster theologus

Non quod
et

utique

per

totum

suum. Nempe ubi

Scripturis
clanti

et in

u>u loquendi,

consuetudinc traFilio,

parles ad describendum, necesse cst etiam esse lo-

Palri non ascribalur polentia, sapientia

tum ad circumscribendum.Namelsi
stantia
sit,

spiritualis
ct

sub-

benignitas seu charitas

Spiritui sancto, sed

secun-

pro corporeis partibus
habet
spiritualis

localibus di-

dum
et

ralionem

fidei et

intellectum pielatis,ut semper
efticiendi, et

mensionibus,

naturae qualitates,
<le-

quanlum ad omnipotentiara

quantum
s
1

quac certe sicut

suo queunt modo discerni ad
suo queunt

ad benignilatem miserendi, non tantum potens,
et

scribendum,

sic

modo comprehendi ad
vero omniuni
simplicitas, ct

omnipotens intelligatur Paler, omnipotens
et

Filius,

circumscribendurn.
illa

Ilorum

natura

omnipolens Spirilus sanctus

tamen non

tres

om-

expers

est,

ubi

mcra

simplex

^

nipotentes, sed unus omnipotens, sic etiain sapiens,
vel, sicut

unilas et idipsum,
scribatur,
sunl, sed
si

non habens partes per quas dequibi.s discernatur. Tres

ipsc solet

dicere, omnisapiens, et
et Filius, et

omni-

non
;

qualitates

benignus, non solus Pater, sed
sanctus. Etenim dicitur de

Spiritus
«

unum unum
ibi est,

iu tribus,

totum

in

singulis,

Dco

Patre, quia
i

omnia
Apo-

tamen totum

ubi pars

non

esl, si

tantum,
iribus

qucecunque voluit
stolus
(/
«

fecit (PsaJ.

cvm),
ct

et dicit

ubi

neque quantitas neque

qualitas est. In

Chrislum
\)
:

Dei virtutem
«

Dei

sapientiam
esl

nullus alleruin includit, nullus altcrum excludit, sed,
sicut

Cor.

»

et quia

charitas

Dei

diftusa

in

dictum

est, tres

sunt, et

unum

sunl

:

unus
hoc

cordibus nostris
est nobis

per Spiiitum sanctum,
v).
»

qui datus

Deus, una esscntia ubi,sicut supra dictum
cst posse

esl,

(Rom.

Rer quam etenim Trinitatis
poti-si-

quod sapcre

;

sapere, (piod velle;el hoc
apposita ab

personam aliquid de Doo, siveinaliquo Deus

totum quod

esse. Nec, sicut dicit, sunl
tria

mum
dam

horuinibus

innotuit, ipsara in eo ipso

adoran-

homine, sivc per hominem,
(29)

haec trium

nomina

csse divinitas
'

revelavil

;

et

hoino

consuevit,

Greg. hom. 27

in

Evang.

253

DISPUTATIO ADV. AB.ELARDUM.
aliis,

234
et filio

non autem solam exceptia
operautem, aeque
et

sed sicut in hoc
aliis.
el

A

sicut in

hominibus patre
fuit
;

sunt ex causa acci-

indilVerentcreooperanlibus

dcnte accidentis geniturre, sed qui Pater estsiveFilius,

Minus autcm proprie bujusmodi nomina

summa-

nunquam non
semper
Filius

Pater

et

Filius;

semper

superemineutis essentiae nalurara desiguare videntur, quando cum hujusmodi additamento proferuntur,

Pater,

non
;

temporali

sempiterna,

quibus Deus, non

in

eo quod

ad

semetipsum,
:

sed ineo quod ad creaturamest, dcnominatur
licet

videvull,

non ex mutatione accidenli, sed cx natura incommutabili. Ne tamen amore veritatis videamura veritate recederc, si impropria
sed sempiterna aelernitate
dixisset

cum

dicitur potentia gerendi quaecunque
sive

nomina

Patris

et
:

Filii,

proptcr

mutuam

ct

discerneiuli,

sapientia,

hoc

est

polentia

ad alterutrum relationem
istis

videlicet quia

nominibus

discernendi quam, sallem
tur, ut dicatur

essentia, cui

cum absolule pronuntiantantummodo summa potentia divina hoc est esse quod posse, qu >d sapere,
;

non tam quod

sunt,

designari videatur, nonnihil dixisset.

quam quod adinvicem sunt, Ad quod tamen,
qui
et
Filii
»

quid ibidem beatus Ambrosius dicat contra eos
in

quod benignura
hujusmodi

esse,

si

tamen pronuntiantur
creaturae,

cum
quasi

natura divinitatis Patris
«

calumniabantur
inquit,
«

additamonto

videntur

diversilatem, audiamus.

Cum,

dico

non

esse, nisi quasi respectu crealura?, vel

videntur

genitum, non

proprietalem naturae, sed significatiosi

esse ad creaturam, quasi qualitas quaedam relaliva.

« nem
liter
filius

generationis cxpressi, sicut,
iilium,

dixero genera-

Nomina vero
est, et usilato

Patris, et

Filii,

et

Spiritus sancti, pro-

nec
et

addam
tilius

cujus,

potesl intelligi et

piia ibi sunt, exprimentia reni, sicut

supra dictum
usu lo-

hominis,
vel

iniquitatis,
et

vel
ideo

fetus
in

penaaut

modo

cogilandi

et

familiari

cudum,
lalione
turae.

pulli

columbarum,
est

appcl-

secundum veritatem generationis in veritate gignentis