GIÁO TRÌNH V T LI U I N

Biên so n KS Tr n inh D

ng

TR

UBND T NH PHÚ YÊN NG CAO NG NGH PHÚ YÊN

GIÁO TRÌNH
MÔ NGH :
Trình

UN: V T LI U
Mã s : M 11
: Trung c p ngh và Cao

I N
ng ngh

I N CÔNG NGHI P

Biên so n: KS. Tr n inh D

ng

Tuy Hòa, tháng 5 n m 2011
1

GIÁO TRÌNH V T LI U I N

Biên so n KS Tr n inh D

ng

Tuyên b b n quy n

Tài li u này thu c lo i sách giáo trình l u hành n i b nên các ngu n thông tin có th c phép dùng nguyên b n ho c trích dùng cho các m c ích v ào t o và tham kh o. M i m c ích khác mang tính l ch l c ho c s d ng v i m c ích kinh doanh thi u lành m nh s b nghiêm c m.

L I NÓI
Hi n nay n c ta h u h t các ho t

U
u g n v i vi c s d ng

ng c a xã h i

i n n ng. i n không nh ng c s d ng thành ph mà còn c a v nông thôn, mi n núi ho c nh các tr m phát i n a ph ng, máy phát i n h gia ình. Cùng v i s phát tri n c a i n n ng các thi t b i n dân d ng c s d ng ngày càng t ng lên không ng ng. Ch t l ng c a các v t li u i n c ng không ng ng c c i ti n và nâng cao cùng v i s phát tri n c a công ngh m i. Vì v y òi h i ng i công nhân làm vi c trong các ngành, ngh và c bi t trong các ngành ngh i n, i n t ph i hi u rõ v b n ch t c a các v t li u và ng d ng c a các v t li u ó, ng th i ph i hi u rõ v c u t o v t li u, n m c các hi n t ng, nguyên nhân h h ng và cách kh c ph c không ng ng nâng cao hi u qu kinh t và ti t ki m i n n ng trong s d ng. N i dung mô un này trang b cho h c viên nh ng ki n th c c b n v c u t o v t li u i n nh m ng d ng có hi u qu trong ngành ngh c a mình.

2

GIÁO TRÌNH V T LI U I N

Biên so n KS Tr n inh D

ng

CH NG TRÌNH MÔN H C V T LI U I N Mã s mô un: M 11 Th i gian môn h c: 30h ; (Lý thuy t: 15h; Th c hành: 15h) I. V trí tính ch t c a môn h c: Môn h c này h c sau môn h c An toàn lao ng và h c song song v i các môn h c V i n, Khí c i n... II. M c tiêu môn h c: Sau khi hoàn t t môn h c này, ng i h c có n ng l c: Nh n d ng các lo i v t li u i n thông d ng. Phân lo i các lo i v t li u i n thông d ng. Trình bày c tính c a các lo i v t li u i n. S d ng thành th o các lo i v t li u i n. Xác nh các d ng và nguyên nhân gây h h ng v t li u i n. Tính ch n/thay th v t li u i n. III. N i dung môn h c: 1. N i dung t ng quát và phân b th i gian Th i gian S Tên ch ng m c T ng Th c hành Bài Ki m tra* (LT TT Lý thuy t s t p ho c TH) I Khái ni m v v t li u 3 2 1 i n II V t li u cách i n 9 5 4 III V t li u d n i n 10 4 5 1 IV V t li u d n t 8 3 5 C ng: 30 14 15 1 * Ghi chú: Th i gian ki m tra lý thuy t c tính vào gi lý thuy t, ki m tra th c hành c tính vào gi th c hành. 2. N i dung chi ti t Ch ng 1: Khái ni m v v t li u i n M c tiêu: Nh n d ng c các lo i v t li u i n. Phân lo i chính xác các lo i v t li u i n dùng trong công nghi p và dân d ng. Th i gian S Th c Ki m tra* N i dung: T ng Lý TT hành (LT ho c s thuy t Bài t p TH) 1 Khái ni m v v t li u i n. 1 1 0 0 1.1 Khái ni m. 1.2 C u t o nguyên t c a v t li u. 1.3 C u t o phân t . 1.4 Khuy t t t trong c u t o v t r n. 1.5 Lý thuy t phân vùng n ng l ng trong v t r n 2 Phân lo i v t li u i n. 2 1 1 0 2.1 Phân lo i theo kh n ng d n i n.
3

GIÁO TRÌNH V T LI U I N

Biên so n KS Tr n inh D

ng

Phân lo i theo t tính. 2.2 2.3 Phân lo i theo tr ng thái v t th . C ng :
Ch 3 2 1 0

ng 2: V t li u cách i n

M c tiêu: Nh n d ng, phân lo i chính xác các lo i v t li u cách i n dùng trong công nghi p và dân d ng. Trình bày c các c tính c b n c a m t s lo i v t li u cách i n th ng dùng. S d ng phù h p các lo i v t li u cách i n theo t ng yêu c u k thu t c th . Xác nh c các nguyên nhân gây ra h h ng và có ph ng án thay th kh thi các lo i v t li u cách i n th ng dùng. Th i gian S Th c Ki m tra* N i dung: T ng Lý TT hành (LT ho c s thuy t Bài t p TH) 1 Khái ni m và phân lo i v t li u cách 1 1 0 0 i n 1.1 Khái ni m. 1.2 Phân lo i v t li u cách i n. 2 Tính ch t chung c a v t li u cách 4 2 2 0 i n. 2.1 Tính hút m c a v t li u cách i n. 2.2 Tính ch t c h c c a v t li u cách i n. 2.3 Tính ch t hóa h c c a v t li u cách i n. 2.4 Hi n t ng ánh th ng i n môi và b n cách i n. 2.5 b n nhi t. 2.6 Tính ch n v t li u cách i n. 2.7 H h ng th ng g p. 3 M t s v t li u cách i n thông 4 2 2 0 d ng. 3.1 V t li u s i. 3.2 Gi y và các tông. 3.3 Phíp. 3.4 Ami ng, xi m ng ami ng. 3.5 V i s n và b ng cách i n. 3.6 Ch t d o 3.7 Nh a cách i n. 3.8 D u cách i n 3.9 S n và các h p ch t cách i n: 3.1 Ch t àn h i.
4

Mica và các v t li u trên c s mica.2 Cách ch n v t li u d n i n. 3.1 2 3. 1. 3 M t s v t li u d n i n thông d ng.1 3 i n môi vô c .4 Hi u i n th ti p xúc và s c nhi t ng. 1.1 1 3. 3.4 S t (Thép) 3.6 Kim lo i dùng làm ti p i m và c góp. 3.1 Khái ni m v v t li u d n i n.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 0 3. Xác nh c các nguyên nhân gây ra h h ng và có ph ng án thay th kh thi các lo i v t li u d n i n th ng dùng. 2. 3. 2. Trình bày c các c tính c b n c a m t s lo i v t li u d n i n th ng dùng. 5 1 1 2 1 1 0 7 2 4 1 . 1. 2 Nh ng h h ng th ng và cách ch n v t li u d n i n.2 Nhôm và h p kim nhôm.7 H p kim có i n tr cao và ch u nhi t.3 Chì và h p kim chì. phân lo i chính xác các lo i v t li u d n i n dùng trong công nghi p và dân d ng. V t li u cách i n b ng g m s . 1.1 ng và h p kim ng. S d ng phù h p các lo i v t li u d n i n theo t ng yêu c u k thu t c th . 3. S TT Th i gian Th c Lý hành thuy t Bài t p 1 0 Ki m tra* (LT ho c TH) 0 N i dung: T ng s Khái ni m và tính ch t c a v t li u d n i n. 3. C ng : Ch ng 3: V t li u d n i n 9 5 4 0 M c tiêu: Nh n d ng.3 Các tác nhân môi tr ng nh h ng n tính d n i n c a v t li u.2 Tính ch t c a v t li u d n i n. 2.8 L ng kim.1 Nh ng h h ng th ng g p.5 Wonfram.

lò n ng. 1. 6 . S d ng phù h p các lo i v t li u d n t theo t ng yêu c u k thu t c th . bàn i..2 V t li u s t t c ng. dây i n t các lo i.). ho t ng c:  Thi t b c p nhi t: N i c m i n. 3.3 Các v t li u s t t có công d ng c bi t.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng C ng : Ch ng 4: V t li u d n t 10 4 5 1 M c tiêu: Nh n d ng.4 ng cong t hóa.3 2.1 Khái ni m.1 Các công th c c b n.  T s y i u khi n c nhi t . 2 M ch t và tính toán m ch t . 3 1 2 0 3. c khí c m tay. Th i gian S Th c Ki m tra* N i dung: T ng Lý TT hành (LT ho c s thuy t Bài t p TH) 1 Khái ni m và tính ch t v t li u d n 2 1 1 0 t .2 S thay th c a m ch t . 1. M ch t xoay chi u. 3 M t s v t li u d n t thông d ng.  M ch t c a các lo i máy bi n áp gia d ng. 3.4 Nh ng h h ng th ng g p... 2. C ng : 8 3 5 0 IV. 1. gen. 2. thu tinh.3 Các c tính c a v t li u d n t . phân lo i chính xác các lo i v t li u d n t dùng trong công nghi p và dân d ng.1 V t li u s t t m m..  Gi y. Xác nh c các nguyên nhân gây ra h h ng và có ph ng án thay th kh thi các lo i v t li u d n t th ng dùng. s . Trình bày c các c tính c b n c a m t s lo i v t li u d n t th ng dùng. 3 1 2 0 2. v c-ni cách i n. máy n c nóng.  Các mô hình dàn tr i thi t b . 1. D ng c và trang thi t b :  B ngh i n.  Hóa ch t dùng t m s y cu n dây máy i n (keo..  Chì hàn. gi y nhám các lo i.. cách i n các lo i. nh a thông.2 Tính ch t v t li u d n t . i u ki n th c hi n ch ng trình: V t li u:  Dây d n i n.

i n áp ra (0 . s d ng và s a ch a . Tính ch n m t s v t li u trong tr ng h p n gi n. 1997. nh n d ng các lo i v t li u.  Bi n áp t ng u: i u ch nh tinh. c tính c b n và ph m vi ng d ng c a t ng nhóm v t li u. Ngu n l c khác:  PC. h ng d n và s a sai t i ch cho Ng i h c. C n l u ý k v các c tính c a t ng nhóm v t li u.  Video và các b n v . .Nguy n Tr ng Th ng.K t c u. 2 . . Nên áp d ng ph ng pháp àm tho i Ng i h c ghi nh k h n. . Hà N i 1997. 2. Nên b trí th i gian gi i bài t p.  VOM.NXB Khoa h c và K thu t. vai trò c a v t li u. ph n m m chuyên dùng. 2. H ng d n ch ng trình : 1. máy b m n c. 3.Qu n dây.. n áp t ng..Tr n Th San.NXB à N ng.. 2001. Tài li u c n tham kh o: . Ph m vi áp d ng ch ng trình: Ch ng trình môn h c này c s d ng gi ng d y cho trình Trung c p ngh và Cao ng ngh .  Thi t b gia d ng: Qu t i n.  Máy chi u v t th ba chi u. overhead. 1997. giáo viên c n c n c vào n i dung c a t ng bài h c chu n b y các i u ki n c n thi t nh m m b o ch t l ng gi ng d y. . Nguy n c Ph n . V. 2007. Mêgômmet.Nguy n Xuân Phú.Công ngh ch t o và tính toán s a ch a máy i n 1..Máy i n 1. 4.  Projector.Tr n Khánh Hà.Giáo trình V t li u i n ± Nguy n ình Th ng. M ts c tính c b n và ph m vi ng d ng c a t ng lo i v t li u.Th c hành k thu t c i n l nh . NXB Khoa h c và K thu t . i n áp vào 220V. NXB Giáo d c (Tái b n l n 3). 1998.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng  T l nh.Nguy n Xuân Phú (ch biên) . 1995.Khí c i n . . . Ph ng pháp và n i dung ánh giá: Có th áp d ng hình th c ki m tra vi t ho c ki m tra tr c nghi m. tranh mô t thi t b .Nguy n Xuân Phú. NXB Giáo D c.ng V n ào ± Lê v n Doanh. . Nh ng tr ng tâm c n chú ý: Phân lo i v t li u. NXB Khoa h c và K thu t.400) V ( i u ch nh c). 1998. máy i u hoà nhi t . survolteur. H ng d n m t s i m chính v ph ng pháp gi ng d y môn h c: Tr c khi gi ng d y. NXB Khoa h c và K thu t . s d ng và s a ch a ng c i n xoay chi u và m t chi u thông d ng .V t li u i n . 7 .  Thi t b th b n cách i n. NXB KH&KT.K Thu t i n . Các n i dung tr ng tâm c n ki m tra là: Nh n d ng c các lo i v t li u. 3 . VI.

1.5 D u máy bi n áp 2. 1. 1. 1.8 Cao su 2.1 Khái ni m và phân lo i v t li u cách i n 2.3 Micanit 2.2 C u t o nguyên t c a v t li u.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng M CL C I. 1.1 Khái ni m.1.2.V trí.6 V t li u cách i n g m s 2.3. Ph n lý thuy t Ch ng I: Khái ni m v v t li u i n 1. 1. 2.3. 1. ý ngh a. 2.1.1.3.3 Phân lo i theo tr ng thái v t th .3 M t s v t li u cách i n thông d ng.9 Mica và s n ph m g c mica Câu h i ôn t p Ch ng III: V t li u d n i n 8 Trang 1 1 1 2 2 2 2 2 4 6 7 9 9 10 11 12 13 13 13 13 14 14 18 18 19 23 24 24 25 26 26 27 28 29 30 32 32 34 . 2.2.2. vai trò giáo trình II.2.1.4 S n cách i n 2.1Tính hút m c a v t li u cách i n.4 Khuy t t t trong c u t o v t r n.2 Tính ch t c h c c a v t li u cách i n. 2.2 V t li u cách i n g .2.1 Khái ni m.3.5 b n nhi t. gi y 2.2 Phân lo i v t li u cách i n.2.M c tiêu giáo trình III. Câu h i ôn t p Ch ng II: V t li u cách i n 2.5 Lý thuy t phân vùng n ng l ng trong v t r n 1.2 Tính ch t chung c a v t li u cách i n. 1. 2.7 Nh a 2.3.3 Tính ch t hóa h c c a v t li u cách i n.3. 2.4 Hi n t ng ánh th ng i n môi và b n cách i n. 2.1.1 Khái ni m v v t li u i n.2.N i dung giáo trình A.1 V t li u s i : 2.3.2 Phân lo i theo t tính. 1.2.1 Phân lo i theo kh n ng d n i n.3.3.1. 2.3 C u t o phân t c a v t li u. 2.2 Phân lo i v t li u i n.

3. 3. 3.3.2 Nhôm và h p kim nhôm.6 Kim lo i dùng làm ti p i m và c góp.3. 3. 3.1.4 Tính ch t c a v t li u d n i n.3.2 Tính ch t v t li u d n t .1.2 M ch t và tính toán m ch t .7 H p kim có i n tr cao và ch u nhi t.3. H ng d n giáo trình : Tài li u c n tham kh o 9 34 34 34 35 37 39 39 39 39 39 44 48 49 51 52 54 56 57 58 58 58 58 59 60 60 60 63 65 67 67 68 68 69 69 69 71 72 72 72 73 74 74 74 75 . 3.1 ng và h p kim ng.8 L ng kim.3.1.1 Khái ni m và tính ch t c a v t li u d n i n.1 Nh ng h h ng th ng g p. 3.2 Nh ng h h ng th ng và cách ch n v t li u d n i n.1. 4. Câu h i ôn t p Ch ng IV: V t li u d n t 4.1 Khái ni m.5 Wonfram.3.1 Khái ni m và tính ch t v t li u d n t .1 Các công th c c b n. 4.3 M ch t xoay chi u. 3.2. 4.3 M t s v t li u d n i n thông d ng. 3.2.1.1. Ph ng pháp và n i dung ánh giá: VI.2 Khái ni m v v t li u d n i n. i u ki n th c hi n giáo trình: V.3 Các c tính c a v t li u d n t . 4.3 M t s v t li u d n t thông d ng. 4.4 ng cong t hóa.1.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 3. 4.1.6 Hi u i n th ti p xúc và s c nhi t ng. 3.2.3. 4. 3.3 Chì và h p kim chì.3.4 S t (Thép) và h p kim c a S t (thép) 3.3. 4.2. Ph n th c hành ki m nghi m cách i n 1 Phân nhóm ki m nghi m cách i n 2 Th cách i n không phá h y 3 Ki m nghi m cách i n c a máy bi n áp 4 Ki m nghi m cách i n c a máy phát i n 5 Ki m nghi m cách i n c a máy c t 6 Ki m nghi m cách i n c a khí c i n h th Câu h i ôn t p th c hành IV.2 Cách ch n v t li u d n i n. 4.2V t li u s t t c ng Câu h i ôn t p B.3. 3.2 S thay th c a m ch t . 4.2. 4.1 V t li u s t t m m. 3. 3.5 Các tác nhân môi tr ng nh h ng n tính d n i n c a v t li u. 3.

C u t o nguyên t Thành l p. 1. M c ích ch ng này nh c l i m t s ki n th c c b n ã c h c ph thông trung h c c n thi t v c u t o v t ch t tr c khi nghiên c u nh ng v t li u k thu t i n c th . ký hi u là e) chuy n ng xung quanh h t nhân theo m t qu o xác nh. Nguyên t : Là ph n nh nh t c a m t phân t có th tham gia ph n ng hoá h c.C U T O NGUYÊN T C A V T LI U Nguyên t là ph n t c b n nh t c a v t ch t.1. v t li u cách i n và v t li u d n t . Phân lo i chính xác các lo i v t li u i n dùng trong công nghi p và dân d ng.V h t nhân g m các electron chuy n ng xung quanh h t nhân theo qu o xác nh.1. nguyên t trung hòa v i n.1 .1 . tính ch t và công d ng c a nó. th ng là các v t li u d n i n. nguyên t g m có h t nhân và l p v i n t hình 1.1. Quá trình bi n i 1 nguyên t trung hòa tr thành i n t t do hay Ion (+) c g i là quá trình Ion hóa. N u vì nguyên nhân nào ó m t nguyên t b m t i n t e thì nó tr thành Ion (+). Tùy theo m c n ng l ng mà các i n t c x p H t nhân Hình 1.10-31 (Kg) qe = 1.1. Kh i l 10 .KHÁI NI M V V T LI U I N 1.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng CH NG 1: KHÁI NI M V V T LI U I N M c tiêu: Nh n d ng c các lo i v t li u i n. KHÁI NI M V t li u i n là t t c nh ng ch t li u dùng s n xu t các thi t b s d ng trong l nh v c ngành i n. 1.601 . i u ki n bình th ng. m t nhi t nh t nh. M i v t ch t u cc ut ot nguyên t và phân t theo mô hình nguyên t c a Bo.2. Nguyên t c c u t o b i h t nhân mang i n tích d ng (g m proton p và n tron n) và các i n t mang i n tích âm (electron. t c là: §(+)h t nhân = §(-)e ng c a e r t nh : me= 9. còn n u nguyên t nh n thêm e thì nó tr thành Ion (-).1. t c chuy n ng c a electron r t cao. Th ng c phân ra các v t li u theo c i m.H t nhân : g m có các h t Proton và N rton V nguyên t . 10-19 (C) Do i n t có kh i l ng r t nh cho nên linh ho t c a t c chuy n ng khá cao.

N ng l ng cung c p cho i n t e nó tr thành tr ng thái t do g i là n ng l ng Ion hóa (W i).2.2). U = ..q hay We = . i n t ngoài cùng có m c n ng l ng th p nh t do ó d b b t ra và tr thành tr ng thái t do.q = . . nguyên t này ng c a i n t xét tr e ng h p n gi n c a nguyên c c u t o t m t proton và m t i n t e (hình 1. r Khi i n t chuy n ng trên qu h t nhân và i n t e có 2 l c: 2 L c hút (l c h ng tâm): f = q 1 2 Hình 1.v n t c dài c a chuy n ng tròn 2 tr ng thái trung hòa.kh i l ng c a i n t .. v . Khi Wi We ch kích thích dao nguyên t sau ó l i tr v tr ng thái ban 11 ng Wi u ng trong m t kho ng th i gian r t ng n. thì gi a (1-1) (1-2) và l c ly tâm: trong ó: r 2 f2 = mv r m . r 2 2 2 2 2 V y We = T + U = q . N ng l ng c a i n t ph thu c vào bán kính qu o chuy n ng. các u.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng có khái ni m v n ng l t Hydro.q ..q 2r r 2r 2r (1-4) Bi u th c trên ch ng t m i i n t c a nguyên t u t ng ng v i m t m c n ng l ng nh t nh và di chuy n nó t i qu o xa h n ph i cung c p n ng l ng cho i n t . hai l c này cân b ng: f1 = f2 hay mv2 = q r N ng l ng c a i n t s b ng: (1-3) We = T + U ( ng n ng T + Th n ng U) 2 2 trong ó: T = mv . tách m t i n t tr thành tr ng thái t do thì ph i c n m t n ng l We. Mô hình nguyên t H o có bán kính r bao quanh h t nhân.

Phân t không phân c c là phân t mà tr ng tâm i n tích âm trùng v i tr ng tâm i n tích d ng .1. Hai nguyên t clo liên k t b n v ng v i nhau b ng cách s d ng chung hai i n t nh trên hình 1. tính ch t c a ch t ó.3 . phân t trung hòa. trong phân t các nguyên t liên k t v i nhau b i liên k t hóa h c. ác trung tâm i n tích d ng và âm cách nhau m t kho ng và nh v y phân t này c xem nh m t l ng c c i n. yy y y yy y y yy y y yy y y ly yy ly   yy l yy ly y yy Hình 1. phân t ho c ion theo các d ng liên k t d i ây: 1. n ng ng i n tr ng ho c do va ch m.1.C U T O PHÂN T C A V T LI U Là ph n nh nh t c a m t ch t tr ng th i t do nó mang y các c i m.3. Ion (+) + e p nguyên t .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng l N ng l ng Ion hóa cung c p cho nguyên t có th là n ng l ng nhi t. Liên k t ng hóa tr Liên k t này c tr ng b i s ki n là m t s i n t ã tr thành chung cho các nguyên t tham gia hình thành phân t . 1. L y c u trúc c a phân t clo làm ví d : phân t này g m 2 nguyên t clo và nh ã bi t. n ng l ng tia t ngo i. Phân t liên k t ng hoá tr có th là trung tính ho c c c tính. nguyên t clo có 17 i n t . Phân t clo thu c lo i trung tính vì các trung tâm i n tích d ng và i n tích d ng trùng nhau. L p v ngoài cùng c a m i nguyên t c b sung thêm m t i n t c a nguyên t kia.Phân t phân c c là phân t mà tâm i n tích âm cách tr ng tâm i n tích d ng m t kho ng l c tr ng cho s phân c c ng i ta dùng mô men l ng c c 12 .3. Axit clohydric H l là ví d c a phân t c c tính.1. trong ó 7 i n t l p ngoài cùng ( i n t hoá tr ). Ng c l i v i quá trình Ion hóa là quá trình k t h p: Nguyên t + e p Ion (-).3. tia c c tím. Tùy theo c u trúc các phân t i x ng hay không i x ng mà chia các phân t ra làm hai lo i . phóng x .V t ch t c c u t o t nguyên.

D ng liên k t này gi i thích c nh ng tính ch t c tr ng c a kim lo i: .l Trong ó: q: là i n tích l: có chi u ±q n +q và có và tr ng tâm i n tích âm) l n b ng l( kho ng cách gi a tr ng tâm i n tích d ng 1. Xung quanh h t nhân có các i n t liên k t.1.3. d n nhi t t t. M ng tinh th c b n c a kim lo i Hình 1.1. Liên k t kim lo i Là liên k t trong các kim lo i mà h t nhân các nút m ng tinh th . hai ion này trái d u s hút nhau và t o thành phân t NaCl. Các nút c s p x p theo m t tr t t xác thành m ng tinh th . Cl có 7 electron l p ngoài cùng cho nên d nh n 1 electron t o thành Cl.Tính d o: do s d ch chuy n và tr t lên nhau c a các ion . Liên k t này ch x y ra gi a các nguyên t c a các nguyên t hóa h c có tính ch t khác nhau. nh h p Hình 1. kim lo i th ng d ng m ng tinh th .3.Do t n t i các i n t t do nên kim lo i th ng có ánh kim. Do v y nhi t nóng ch y c a các ch t có liên k t Ion r t cao Ví d : Liên k t gi a Na và Cl trong mu i NaCl là liên k t ion ( vì Na có 1 electron l p ngoài cùng cho nên d nh ng 1 electron t o thành Na+. Liên k t Ion Liên k t ion c xác l p b i l c hút gi a các Ion (+) và Ion(-). 1. Liên k t này khá b n v ng.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Pe = q.3. 1.1. mu i NaCl có tính hút m tnc =8000C.3.2. Liên k t VanDecVan: 13 . tsôi <14500C.4 là m ng tinh th l p ph ng (c b n) c a kim lo i.4. kim lo i có tính ch t d n i n. ngoài ra còn có các i n t t do.. c tr ng cho d ng liên k t kim lo i là liên k t gi a các kim lo i và phi kim t o thành mu i. d n i n và d n nhi t cao. phân t ho c ion) m t v trí xác nh g i là nút. Do ó. c th là Halogen và kim lo i ki m g i là mu i Halogen c a kim lo i ki m.4.Tính nguyên kh i ( r n): L c hút gi a các ion âm và các i n t t o nên tính nguyên kh i. Khi không k n chuy n ng nhi t thì các h t (g m nguyên t .

1.4.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng T ng t nh liên k t kim lo i nh ng là liên k t y u. do v y nhi t (Ví d : paraphin)... LÝ THUY T PHÂN VÙNG N NG L NG V T CH T Trên hình 1. khe rãnh . o phân b vùng n ng l ng c a v t r n nhi t tuy t i 14 ...1. S phá h y các k t c u u và t o nên các khuy t t t trong v t r n th ng g p nhi u trong th c t . Các d ng khuy t t t trong v t r n th ng là : t p ch t. các h p kim i n t .5 cho s 0 K.. tuy nhiên trong k thu t ngu i ta th ng s d ng các nh ng v t li u có c u trúc ng u. Nh ng khuy t t t có th c t o nên b ng s ng u nhiên hay c ý trong quá trình công ngh ch t o v t li u. Khuy t t t trong v t r n : Là b t k 1 hi n t ng nào làm cho tr ng t nh i n c a m ng tinh th m t tính chu k . c ng d ng trong k thu t các v t li u và các d ng c khác nhau Ví d : ch t bán d n n ±p. Các t p ch t L tr ng Tinh th lý t ng Ch a t p ch t Ch a l tr ng Chèn nguyên t vào gi a D ch chuy n 1. 1. o n t ng.5. Khuy t t t trong v t d n th ng t o nh ng tính ch t v t lý c bi t. KHUY T T T TRONG C U T O V T R N Th c t các m ng tinh th có k t c u ng u hay không nóng ch y th p ng u...

D a vào lý thuy t phân vùng n ng l ng. « c nh v y d n n các l tr ng liên t c c thay i t o thành nh ng c p ³ i n t l ¶¶ trong v t ch t. Các i n t hóa tr c a l p ngoài cùng nhi t 0oK chúng t p trung l i thành m t vùng. g i là vùng hóa tr hay vùng y (1).GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng M im t i nt u có m t m c n ng l ng nh t nh. v t li u cách i n và v t cách i n (ch t i n môi). 15 . T i vùng y s xu t hi n các l tr ng (hình dung nh m t i n tích d ng) do i n t nh y sang vùng t do t o ra. Khi có tác ng c a c a i n tr ng các l s chuy n ng theo chi u c a i n tr ng gi ng nh các i n tích d ng.5. W 2 Vùng t do (vùng d n) 3 Vùng c m (W 1 Vùng y (vùng hoá tr ) Hình 1. còn các i n t s chuy n ng theo chi u ng c l i. C hai chuy n ng này hình thành tính d n i n c a v t ch t. S l ng i n t tr thành tr ng thái t do tu theo m c n ng l ng t cao xu ng th p. Các l tr ng liên t c thay i vì khi m t i n t c a m t v trí b t ra t o thành m t l tr ng thì m t i n t c a nguyên t v trí lân c n l i nh y vào l p y l tr ng ó và l i t o ra m t l tr ng m i khác. S phân b vùng n ng l ng c a v t r n 00K m t i n t hóa tr m t n ng l ng W v vùng y tr thành tr ng thái t do c n cung c p cho nó t qua vùng c m: ng vùng c m). ng i ta chia ra v t li u k thu t i n thành: v t li u d n i n. i v i v t li u cách i n (hình 1.6c): Vùng d n (2) r t nh . Gi a vùng y và vùng t do có m t vùng tr ng g i là vùng c m (3). W u (W ((W: n ng l Khi i n t t vùng y v t qua vùng c m sang vùng t do nó tham gia vào dòng i n d n. Các i n t t do có m c n ng l ng cao h n t p h p l i thành d i t do g i là vùng t do hay vùng d n (2).

v i m c n ng l (WD < 0.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Vùng c m (3) r ng t i m c i u ki n bình th ng các i n t hoá tr tuy c cung c p thêm n ng l ng c a chuy n ng nhi t v n không th di chuy n t i vùng d n (2) N ng l tr thành t do. ng v t li u có i n d n b ng không (ho c nh ng (W c a vùng (3) l n. V t li u d n i n t t: (W } 0. nh hoàn toàn..6a): có vùng hoá tr (1) n m sát h n vùng d n (2) so v i v t li u bán d n.2 z 1..2 eV. (WC = 1.5 eV. i v i v t li u d n i n (hình 1.5 z vài eV Nh v y trong i u ki n bình th không áng k ). ng vùng c m (3) l n h n so v i v t li u nên i u ki n bình th ng m t s i n t hoá tr trong vùng (1) v i s ti p s c c a chuy n ng nhi t ã có th chuy n t i vùng (2) hình thành tính d n i n c a v t li u. V t li u siêu d n: (W< 0. N ng l cách i n: (WBD = 1. Chúng có th chuy n i t v t Chú ý: V t li u i n không ph i c d n sang bán d n ho c cách i n ho c ng c l i.6b).6 b) V t li u bán d n 2 3 1 c) c) V t li u cách i n i v i v t li u bán d n có vùng hoá tr (1) n m sát h n vùng d n (2) so v i v t li u cách i n (hình 1. ng vùng c m: Các i n t hoá tr trong vùng (1) có th di chuy n m t cách không i u ki n t i vùng (2) và do ó lo i v t li u này có i n d n r t cao. tùy thu c vào n ng l ng tác ng 16 . W 2 3 1 a) a) V t li u d n i n 2 3 1 b) Hình 1.

Q>>1: g i là v t li u d n t . 1. Nh ng ch t có t th m: Q > 1: g i là v t li u thu n t . do ó c ti p s c c a chuy n ng nhi t có th di chuy n t i vùng t do tham gia vào dòng i n d n. nhi t bình th ng các i n t hóa tr trong vùng y có th chuy n sang vùng t do r t d dàng. Bán d n: là ch t có vùng c m h p h n so v i i n môi. Ngoài cách phân lo i v t li u nêu trên. Q<1: g i là v t li u ngh ch t .2eV). 17 . i n môi: là ch t có vùng c m l n n m c i u ki n bình th ng s d n i n b ng i n t không x y ra. 2. t th m Q ng i ta còn phân bán d n và d n i n 1. 1. vùng này có th thay i nh tác ng n ng l ng t bên ngoài. Các i n t hóa tr tuy c cung c p thêm n ng l ng c a chuy n ng nhi t v n không th duy chuy n t i vùng t do tham gia vào dòng i n d n.5 n vài i n t von ( eV). d a vào lo i v t li u theo t tính. Chi u r ng vùng c m c a i n môi (W n m trong kho ng t 1.2. V t d n: là ch t có vùng t do n m sát v i vùng y th m chí có th ch ng lên vùng y ((W < 0.1.2.2.5-1. Phân lo i theo kh n ng d n i n Trên c s gi n n ng l ng ng i ta phân lo i theo v t li u cách i n ( i n môi ).2.Phân lo i theo t tính Nguyên nhân ch y u c a v t li u gây nên t tính là do các i n tích chuy n ng ng m theo qu o kín t o nên nh ng dòng i n vòng.5eV).GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng gi a chúng hay ph thu c vào i u ki n tác ng c a môi tr ng. d i tác d ng c a l c i n tr ng các i n t này tham gia vào dòng i n d n. Chi u r ng vùng c m ch t bán d n bé nhi t bình th ng m t s i n t hóa tr vùng y ((W=0. chính vì v y v t d n có tính d n i n t t. V t d n i n có s l ng i n t t do l n. i u ki n này có th là v t cách i n nh ng i u ki n khác nó l i tr thành v t d n i n. PHÂN LO I V T LI U I N 1. C th h n ó là do s quay c a các i n t xung quanh tr c c a chúng ± spin i n và s quay theo qu oc a các i n t trong nguyên t . 3.

hình 1. vùng này tr nên song song th ng hàng cùng m t h ng. do ó Hình 1. ng chéo.7 và theo ph ng th ng góc v i di n tích S. gi m kích c các vùng khác và s p x p th ng hàng các mômen t tính theo h ng t tr ng bên ngoài.Khi t hóa d c theo c nh hình kh i. nó m r ng theo h ng l i theo h ng t hóa. Mône t M tính b ng tích c a dòng i n c b n v i m t di n tích S ng vi n c b n: M = i.Các i n t chuy n ng xung quanh h t nhân t o nên dòng i n c b n mà nó c c tr ng b i mômen t M. các i n t này còn quay xung quanh các tr c c a nó. .8 H ng t hóa khó và d trong n tinh th S t . c g i là vùng t tính. Các spin này óng vai trò quan tr ng trong vi c t hóa v t li u s t t . S bão hòa t tính s t c khi nào s t ng lên c a khu v c dùng t l i và mômen t tính c a t t c các ph n tinh th nh nh t c t tính hóa t h sinh tr thành cùng h ng theo h ng c a t tr ng c gi i h n b i Hinh 1. Nh v y v t li u s t t th hi n ch y u s phân c c t hóa t phát khi không có các t tr ng t bên ngoài. ngh a là co 18 . Mômen t c a v t th là k t qu t ng h p c a t t c các mômen t c b n ã nêu trên.Ngoài các mômen qu o ã nêu trên.Bi u di n chi u mômen t còn t o nên các mômen g i là mômen Spin. hi n t ng ó g i là hi n t ng t gião.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng .Khi nhi t d i nhi t curri. vi c hình thành các dòng xoay chi u này có th nhìn th y c b ng m t th ng.Qúa trình t hóa c a v t li u s t t d i tác d ng c a t tr ng ngoài d n n làm t ng nh ng khu v c mà mômen t c a nó t o góc nh nh t v i h ng c a t tr ng. .S Chi u véc t M c xác nh theo quy t c v n nút chai . .

2. a s các h p ch t h u c . 1. niken.92%Fe) Pecmanlôi (78%Ni) 5.. thu n t và d n t 1. ng cong t hóa c a v t li u s t t 1234- S t c bi t tinh khi t S t tinh khi t (99.S. coban.V t li u i n theo tr ng thái v t r n . Lo i này g m có Hy ro. Thu n t : là nh ng ch t có t tr t th m Q >1 và c ng không ph thu c vào c ng ng bên ngoài. b ch kim 3. các mu i coban và ng t tr ng bên ngoài.98% Fe) S t k thu t tinh khi t (99. nhôm.Niken (26%Ni) Theo t tính ng i ta phân v t li u thành ngh c t . mu i m và các kim lo i nh : ng. các khí hi m. vàng. 2. phân t .9. nit oxit.V t li u i n theo tr ng thái v t l ng . mu i s t. k m.H p kim S t..GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Hình 1.. th y ngân. phân bi t ch t trung tính và ch t c c tính ? 19 .Niken 6. niken. kim lo i ki m. Phân lo i theo tr ng thái v t th .3. và các h p kim c a chúng h p kim crom và mangan ..V t li u i n theo tr ng thái th khí CÂU H I CH NG 1 1. Ngh ch t : là nh ng ch t có t th m Q < 1 và không ph thu c vào c ng t tr ng bên ngoài . b c. Trình bày c u t o nguyên t . Lo i này g m có oxy. Ch t d n t : là các ch t có Q >1 và ph thu c vào c Lo i này g m có : s t.

v = 1. Trình bày cách phân lo i v t li u i n ? 20 .1 . Tính l c hút h ng tâm và l c hút ly tâm m t nguyên t bi t me= 9.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 2.24.1 .105m/s 5. Trình bày nguyên nhân gây ra nh ng khuy t t t trong v t r n ? 3. Tính n ng l ng m t nguyên t bi t me= 9.26.10-31 (Kg)qe = 1. 10-19 (C).601 .106 m/s 6. v = 1. 10-19 (C).10-31 (Kg). qe = 1. Phân lo i v t li u theo lý thuy t phân vùng n ng l ng c a v t ch t 4.601 .

1. màng m ng. ng i ta phân ra: v t li u cách i n h u c và v t li u cách i n vô c . PHÂN LO I V T LI U CÁCH I N 2.2.1. i n môi là v t li u không d n i n. các lo i s n t m. có: y V t li u cách i n th khí. Xác nh c các nguyên nhân gây ra h h ng và có ph ng án thay th kh thi các lo i v t li u cách i n th ng dùng.1 KHÁI NI M V t li u dùng làm cách i n (còn g i là ch t i n môi) là các ch t mà trong i u ki n bình th ng i n tích xu t hi n âu thì nguyên ch y.1. V t li u cách i n th khí và th l ng luôn luôn ph i s d ng v i v t li u cách i n th r n thì m i hình thành c cách i n vì các ph n t kim lo i không th gi ch t c trong không khí. c i m. t c là i u ki n bình th ng. b ng.KHÁI NI M VÀ PHÂN LO I V T LI U CÁCH I N 2. 2.1. 1. Trình bày c các c tính c b n c a m t s lo i v t li u cách i n th ng dùng.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng CH NG 2 : V T LI U CÁCH I N M c tiêu: Nh n d ng. àn h i. Vi c nghiên c u v t li u cách i n tìm hi u các tính ch t. V t li u cách i n có vai trò quan tr ng và c s d ng r ng rãi trong k thu t i n.2. y V t li u cách i n th l ng. V t li u cách i n h u c : chia thành hai nhóm: nhóm có ngu n g c trong thiên nhiên và nhóm nhân t o. gi a th l ng và th r n còn có m t th trung gian g i là th m m nhão nh : các v t li u có tính bôi tr n.1. Phân lo i theo tr ng thái v t lý Theo tr ng thái v t lý. i n d n K c a chúng b ng không ho c nh không áng k . t ó ch n l a cho phù h p.2.1. Phân lo i theo thành ph n hóa h c Theo thành ph n hoá h c. 2. y V t li u cách i n th r n. có s i. S d ng phù h p các lo i v t li u cách i n theo t ng yêu c u k thu t c th . phân lo i chính xác các lo i v t li u cách i n dùng trong công nghi p và dân d ng.2. 21 . 2. V t li u cách i n r n còn c phân thành các nhóm: c ng.

. s . ó là nguyên nhân khi n cho i n áp phóng i n b m t có tr s r t th p so v i i n áp ánh th ng. V t li u cách i n vô c : g m các ch t khí. nhi t c a v t li u cách i n có th ng n c n quá trình lão hoá. B i th c n ph i nghiên c u v tính ch t c lý hoá.. Tính hút m c a v t li u cách i n Các v t li u cách i n v i m c khác nhau u có th hút m (hút h i n môi tr ng không khí) và th m m (cho h i n c xuyên qua). nh a epoxy. nâng cao tu i th c a v t li u cách i n. a.2. m tuy t i: m tuy t i là kh i l ng h i n c trong 1 n v th tích không khí (g/m3). D i tác ng c a i u ki n v n hành. 2.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Nhóm có ngu n g c trong thiên nhiên s d ng các h p ch t c b n có trong thiên nhiên. xenluloit. nh a amino. m g m có m tuy t i và m t ng i. Quan h gi a m bão hòa và nhi t cho trên hình 3.. d n K =10 z 10 (1/cm) nên khi v t li u cách i n b ng m m thì ph m ch t cách i n b gi m sút tr m tr ng. 22 . tác d ng c a môi tr ng xung quanh. mica. s d ng v t li u cách i n c n ph i chú ý n không nh ng các ph m ch t cách i n c a nó mà còn ph i xem xét tính n nh c a nh ng ph m ch t này d i các tác d ng c h c. polyetylen.. th y tinh. polyamit. ami ng. l a. Do v y. các lo i v t li u r n nh g m.. Nhóm nhân t o th ng c g i là nh a nhân t o g m có: nh a phênol. 2.g i chung là các i u ki n v n hành tác ng n v t li u cách i n. 1. H i m trong không khí còn có th ng ng t trên b m t i n môi. ho c gi nguyên thành ph n hóa h c nh : cao su. nhi t xác nh. l ng m trong không khí c xác nh b i tham s g i là m c a không khí. xilicon. tu i th c a v t li u cách i n s r t khác nhau trong nh ng i u ki n khác nhau. ng i ta g i ó là s lão hóa v t li u cách i n.. tính ch t c a v t li u cách i n b gi m sút liên t c.. các ch t l ng không cháy. m tuy t i không th v t qua mmax (mmax c g i là m bão hoà). vinyl... N c là lo i i n môi c c tính m nh. h ng s -5 -6 ct i n i n môi t ng i I = 80 z 81. 2.. m c a không khí Trong không khí luôn ch a h i m. phíp. nh a polyeste. N u kh i l ng n c nhi u h n giá tr mmax thì h i n c s r i xu ng d i d ng s ng..2 TÍNH CH T CHUNG C A V T LI U CÁCH I N Khi l a ch n.6..1. hóa lý h c.

7 0C.80C. mi n B c.).. i u ki n khí h u chu n c a không khí c qui nh: Áp su t p = 760 mmHg. nhi t c c i có th t t i 42. Nhi t t = 200C.6..100% (3-12) ng các m is tr ng thái bão hòa c a h i n k ch cho s li u v ph i tính theo công th c: mt c trong không khí s có N % = 100%. th . Theo quy c qu c t . tra b ng s . mt mt ng ng i. Khí h u Vi t Nam thu c vùng khí h u nhi t i. Khí h u Vi t Nam khác xa v i khí h u chu n. Quan h gi a m bào hoà m max theo nhi t b. m tuy t i trung bình hàng n m ng b ng B c b là m = 24 23 . m max 100 (3-13) môi tr ng không khí (t) nên m = f( N %. N% i là t s : N% = m mmax . m th ng xuyên cao là m t trong các c i m n i b t c a khí h u n c ta. m tuy t i m = 11g/m3 ( mt ng i N % kho ng 60 z 70%).GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 90 mMax (g/cm3) 80 70 60 50 40 30 20 10 -20 -10 0 10 0 20 30 40 50 t ( C) Hình 3. t các s li u v m t ng i và nhi t c a không khí có th x c nh c m tuy t i m (b ng cách tính toán. Th ng i N % nên khi c n xác nh m tuy t m= và do mmax là hàm c a nhi t N%. nhi t trung bình hàng n m là 22. Nh v y. t).

8a). Khi v t li u b th m m thì tính n ng cách i n c a nó gi m: Vq (Ko). C n c vào góc biên dính n (hình 3. ó là tr s ]cb khi v t li u c t trong không khí i ta a ra i u ki n khí 3. Hình 3.6). lo i v t li u có kh n ng hút m r t m nh. c.7 (v t m ban u ] < ]cb) thì v t li u s b m. khi m u v t li u ã m tr m tr ng (có m ban u ] > ]cb) thì m m u s ng 2 0 2 (v t li u s y khô) ]cb gi m t i tr s ]cb nh 1 (v t li u ng m m) t (h) trên hình 3. c m cân b ng (]cb). ng c U c a gi t n c trên b m t ph ng c a v t li u i ta chia v t li u cách i n h p th t t và h p th y u. Tính th m m Tính th m m là kh n ng cho h i m xuyên th u qua v t li u cách i n. trong các tháng hè có th lên t i 30 z 33g/m3 và trong các tháng mùa ông c ng t i m c 13 z 17g/m3.7. U > 900: v t li u h p th y u (hình 3. Khi g i là có t m u v t li u cách i n trong môi tr nh. t trong môi tr ng không khí m (v t li u ng 1 trên hình 3. tgHop E tq.7 i v i v t li u x p. N u v t li u không th m n n c. (v t li u s y khô).GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng z 26 g/m3. li u. ] m c a v t li u ] m c a v t li u ] là l ng h i n c trong m t n v tr ng l ng c a v t m c a v t li u ] s m s t ng d n t i tr s cân b ng ]cb nh b Ng c l i. Io. ng m quy h u chu n. 24 c s h p th trên b m t m t l ng n c ho c h i .8b). 2. U < 900: v t li u h p th t t (hình 3. ngh a là nó hút h i m trong không ng không khí có m N% và nhi t t t i gi i h n c t (0C) thì sau m t th i gian nh t N u m u v t li u v n khô ráo khí khi n cho li u b ng m m).

. S h p th c a v t li u cách i n ph thu c vào lo i v t li u.. 4. ta th y r ng tính hút m c a v t li u cách i n không nh ng ph . Nh n xét thu c vào k t c u và lo i v t li u mà nó còn ph thu c vào nhi t m. n phá u c a v t li u d n n lão hóa và làm gi m ph m ch t cách i n c a v t li u. ó khi nghiên c u v t li u cách i n c n xét 25 . sau ây: S y khô và s y trong chân không h i m thoát ra bên ngoài. ng làm vi c.. do n tính ch t c h c c a nó. áp su t. . Quét lên b m t các v t li u r n l p s n ph nh m ng n ch n h i m l t vào bên trong. v t li u cách i n còn ph i ch u t i c h c. tránh b i b n bám vào làm t ng kh n ng th m m có th gây phóng i n trên b m t. S n t m l p c a v t li u.2. th ng xuyên v sinh b m t v t li u cách i n.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng U U a) Hình 3. tgHo. nhi t m. có th d n i v i các v t li u cách i n h n ch nguy h i do h i m i v i v t li u cách i n c n s d ng các bi n pháp cho h i m m t m t thoát ra bên ngoài. T ng b m t i n môi. Tính ch t c h c c a v t li u cách i n Trong nhi u tr ng h p th c t . m t khác làm t ng ph m ch t cách i n 2.2. y các l x p khi n T m các lo i v t li u x p b ng s n cách i n. k t c u v t li u.8 b) V t li u h p ph t t s d b phóng i n. áp su t. dòng dò l n do Vq (Ko).c a môi tr ng.. Qua phân tích.c a môi tr h ng cách i n. Nó s làm bi n c bi t là i tính ch t ban th r n..

khi ch n v t li u cách i n c ng c n ph i xét giãn n theo nhi t c a v t li u. các tham s trên chênh l ch nhau khá xa. mà nó b t u có s bi n tr cách i n gi m sút. M i lo i v t li u cách i n ch ch u nh t nh). c h c. Vì v y. ).104 kG/cm2 trong khi c dùng v t li u cách i n . nhi t d ng hàm m theo nhi t t ng r t m nh khi nhi t t ng s d n c bi u th b ng nhi t i rõ r t các ph m ch t cách i n nh t n hao tgH t ng. s gi m sút ph m ch t cách i n c a v t li u gia B i th . p. y ban k thu t i n qu c t IEC (International Electrical Commission) ã phân lo i v t li u cách i n theo nhi t b ng 3. B i v y. Khái ni m v i n tr ng 26 .3 Tính hóa h c c a v t li u cách i n Tính ch u nhi t c a v t li u cách i n là kh n ng ch u tác d ng c a nhi t và s thay nhi t xác nh t i t ng t c a nhi t nh (t c là có làm thay .102 kG/cm2 . Ngoài ra.2.2. Ví d : Thu tinh có n k 5. n kh n ng ch u va c bi t chú ý khi g n các lo i v t li u cách i n v i nhau c n ph i ch n v t li u có h s giãn n vì nhi t g n b ng nhau. C n i ta tính toán. i tính n ng c a v t li u cách i n.2). còn v t li u cách i n. ch t o cách i n phù h p v i kh n ng ch u l c b n nén ng = 2. Vì th thu tinh th r n. nh ng bi n d ng này i n c a nó.1.. i n b n ch u nhi t là nhi t gây nên các bi n d ng ng nhiên s d n nt c n s suy gi m các ph m ch t cách c a các ph n ng hóa h c x y ra ph n ng hóa h c t ng trong v t li u cách i n t ng (th c nghi m cho th y t c t ng quá m c cho phép..4.2.4 HI N T NG ÁNH TH NG I N MÔI VÀ B N CÁCH I N M c ích c a vi c s d ng v t li u cách i n trong k thu t i n là duy trì kh làm vi c l n nh t cho phép ( ã nêu n ng cách i n c a chúng trong i n tr ng. 2. b n ch u nhi t b n ch u nhi t b n ch u nhi t cao cm t c nh theo nhi t i v i v t li u cách i n vô c . i v i v t li u cách i n h u c . 2. ng b n kéo k . nén n và u n h u nh g n b ng nhau.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng u Khác v i v t li u d n i n kim lo i có c các b n này. b n kéo = t t nh t c a nó. 2. khi nghiên c u v t li u cách i n không th không xét n nh h ng c a i n môi trong i n tr ng. V m t hóa h c.

E (3-3) (3-4) Trong chân không . ng tác v i nhau vì i n tích t o ra trong ng.1011 (F/m) D = I0.9.1 thì có s khác nhau gi a i n tr ng trong không khí và i n tr ng trong t m cách i n.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng S d các i n tích có tác d ng l c t không gian quanh nó m t i n tr ng.E Khi ta t gi a hai i n c c m t t m cách i n hình 3. Trong không khí s ng s c i n tr ng và s ng d ch chuy n b ng nhau. C ng i n tr ng t i m t i m là i l ng v t lý c tr ng cho i n tr ng v ph ng di n tác d ng l c.E D: là c m ng i n th E: là i n tr ng I: là h ng s I0: h ng s (3-2) ng g i là véc t d ch chuy n i n tích i n môi i n môi trong chân không I0 =1/44.trong không khí Còn trong môi tr ng có h ng s i n môi I thì D = I. và t công th c(3-3) i n tr ng là: E= D/I0 I=1 I=3 I=1 (3-5) A 27 C B . H ng s i n môi: t công th c D = I. 2. (V/m) q (3-1) F: l c i n tác d ng lên i n tích th t i i m ta xét (N). i n môi i n môi là nh ng ch t không không d n i n vì trong i n môi không có ho c có r t ít các i n tích t do.I0. c o b ng th ng s c a l c i n tr ng tác d ng lên m t i n tích th t t i i m ó và l n c a i n tích th ó. ng i ta a ra khái ni m c ng c tr ng cho s m nh y u c a i n tr i n tr ng E: E= trong ó: F .I0. q: i n tích th d ng (C).th c ti n.

GIÁO TRÌNH V T LI U I N

Biên so n KS Tr n inh D

ng

Trong cách i n C có h ng s Trên hình 3.1 cho th y v i I =3 s

i n môi I, iênh tr ng s c i n tr

ng gi m t l ngh c v i I. ng s c

ng b ng 1/I =1/3 s

trong không khí. i n tích d ch chuy n n b m t c a cách i n C, thì m t s i n tích b gi l i, còn l i s i n tích t do chuy n ng qua c cách i n. S i n tích t do này t o ra i n tr ng trong cách i n. N u khe h E0 là i n tr ng trong không khí theo công th c(3.3) ta có: D = I0.E = E0 Còn trong cách i n C v i h ng s E0/I
3. c i m i n môi t trong i n tr ng Khác v i kim lo i và các ch t i n phân, trong i n môi không có các h t mang

i n môi I , thì i n tr

ng gi m I l n t c là E=

i n t do. S phân b i n tích âm và i n tích d ng trong phân t th ng i x ng, các tr ng tâm i n tích d ng và i n tích âm trùng nhau. Ng i ta g i các phân t ó là lo i phân t không phân c c. Khi t i n môi thu c lo i không phân c c trong i n tr ng (hình 3.2), i n tr ng s chuy n các phân t thành các l ng c c i n. Các l ng c c i n u d ng h ng v phía c c âm c a i n tr ng, u âm h ng v phía c c d ng c a i n tr ng. K t qu là trong i n môi hình thành i n tr ng m i g i là i n tr ng phân c c EP, ng c chi u v i i n tr ng ngoài. C ng i n tr ng phân c c EP nh h n c ng i n tr ng ngoài Eng nên c ng i n tr ng t ng h p E trong ch t i n môi có chi u cùng v i chi u c a i n tr ng ngoài và có tr s c ng i n tr ng nh h n c ng i n tr ng ngoài cho tr c. N u c ng i n tr ng trong chân không là E 0 thì khi t i n môi vào, c i n tr ng s là: E = E0 I i n môi t ng i c a ch t i n môi .
Eng
_ + + _ + _ + _ + _ + E _ + _ + _ + _ +

ng

(3-6)

I -g i là h ng s

_ + Ep _ + 28 _ +

-

GIÁO TRÌNH V T LI U I N

Biên so n KS Tr n inh D

ng

Tuy nhiên khi i n môi môi ch u tác d ng c a c
E! U h

t trong i n tr ng thì có nh ng bi n i c b n khi ó i n ng i n tr ng E c xác nh nh sau:

(3-7)
U h

Trong ó: U là i n áp t lên hai c c i n môi h là chi u d y kh i i n môi

Hình 3.3. i n môi khi t i n môi trong i n tr ng ph thu c vào: trong i n tr ng - C ng i n tr ng (m nh, y u, xoay chi u , m t chi u) - Th i gían i n môi n m trong i n tr ng ( dài, ng n) - Y u t môi tr ng: nhi t , m, áp su t « V c b n d i tác d ng c a i n tr ng có th x y ra b n hi n t ng c b n sau:

- S d n i n c a i n môi - S phân c c i n môi - T n hao i n môi - Phóng th ng i n môi
4. b n cách i n

Trong i n môi có l n t p ch t có kh n ng t o ra m t s i n t t do. Trong i u ki n bình th ng d n i n c a i n môi r t th p, dòng i n qua i n môi g i là dòng i n rò, tr s r t bé. Khi c ng i n tr ng l n, l c t nh i n tác d ng lên i n t , có th b t i n t ra kh i m i liên k t v i h t nhân tr thành i n t t do. d n i nc a i n môi t ng lên. Dòng i n qua i n môi t ng lên t ng t, i n môi tr thành v t d n. ó là hi n t ng ánh th ng cách i n. C ng i n tr ng u gây ra hi n t ng ánh th ng i n môi g i là c ng ánh th ng E t. ánh th ng C i n nh : ng i n môi có E t càng l n thì c g i là b n cách i n. b n cách i n càng t t. Vì th c ng

ánh th ng c a i n môi ph thu c vào tr ng thái c a v t li u cách m, nhi t , tác d ng c a các tia b c x ,...
29

GIÁO TRÌNH V T LI U I N

Biên so n KS Tr n inh D

ng

m b o cho i n môi làm vi c t t, c không v t quá tr s gi i h n g i là c n ba l n: E t = kat Ecp (kat - h s an toàn, th C n c vào ng

ng

i n tr

ng

t vào i n môi ng ch n tr s

cho phép Ecp. Thông th

Ecp nh h n E t t hai

(3-9)

ng l y kat= 2-3 ). nh tr s i n áp ánh th ng U
t

dày (d) c a i n môi có th xác

và i n áp cho phép U cp c a thi t b : U t = E t .d Ucp = Ecp.d B ng 3.1 nêu lên thông s Ví d : Xác c tr ng c a m t s v t li u cách i n th (3-10) (3-11) ng g p.

nh i n áp cho phép và i n áp ánh th ng c a m t t m

cáctông cách i n có b dày d = 0,15 cm áp sát vào hai i n c c, cho bi t h s an toàn b ng 3.
Gi i

Tra b ng (3-1),

cc

ng

ánh th ng c a cáctông cách i n l y trung bình E t =

100 kV/cm. Ta có i n áp ánh th ng theo (3-10): U t = E t .d = 100. 0,15 = 15 kV i n áp cho phép:
V t li u

U cp = U t/ kat = 15/3 = 5 kV B ng 3.1
E t, kV/cm I V , ;cm

Gi y t m d u Không khí V is n á hoa Paraphin Polietylen Cao su Th y tinh Th y tinh h u c V i th y tinh

100 z 250 30 100 z 400 30 z 50 200 z 250 500 150 z 200 100 z 150 400 z 500 300 z 400
30

3,6 1 3z4 7z8 2 z 2,2 2,25 3z6 6 z 10 3 3z4 1011 z 1013 108 z 1011 1016 z 1017 1014 z 1016 1013 z 1014 1014 1014 z 1016 5.1013

GIÁO TRÌNH V T LI U I N

Biên so n KS Tr n inh D

ng

Mica D u Xovon D u bi n áp S Ebonit Cáctông cách i n
2.2.5

500 z 1000 150 50 z 180 150 z 200 600 z 800 80 z 120

5,4 5,3 2 z 2,5 5,5 3 z 3,5 3 z 3,5

5.10-3 z 1014 5.1014 z 5.1015 1014 z 1015 1015 z 1016 108 z 1010 1011 z 1013

B N NHI T Phân lo i theo tính ch u nhi t là s phân lo i c b n, ph bi n v t li u cách i n

dùng trong k thu t i n. Khi l a ch n v t li u cách i n, tính ch u nhi t theo c p nào. Ng 3.2. C p cách i n Y Nhi t cho phép (0C) 90

u tiên c n bi t v t li u có

i ta ã phân v t li u theo tính ch u nhi t nh b ng B ng 3.2 Các v t li u cách i n ch y u

Gi y, v i s i, l a, phíp, cao su, g và các v t li u t ng t không t m nh a, các lo i nh a polyetylen, PVC, polistinol, anilin, abomit Gi y, v i s i, l a trong d u, nh a polyeste, cao su nhân t o, các lo i s n cách i n có d u làm khô Nh a tráng Polyvinylphocman, poliamit, epoxi. Gi y ép ho c v i ép có nh a phendfocmandehit (g i chung là

A

105

E

120

Bakelit gi y). Nh a Melaminfocmandehit có ch t ng xenlulo. V i có t m th m Polyamit. Nh a Polyamit. Nh a Phênol-Phurphurol có n xenlulo. Nh a Polyeste, amiang, mica, th y tinh có ch t n. S n cách i n có d u làm khô dùng các b ph n ti p xúc v i không khí. S n cách i n alkit, s n cách i n t nh a phênol. Nh a PhênolPhurol có ch t n khoáng, nh a epoxi, s i th y tinh, nh a Melaminfocmandehit. S i amiang, s i th y tinh có ch t k t dính Xilicon, s i th y tinh, mica có ch t k t dính Mica không có ch t k t dính, th y tinh, s , Polytetraflotylen, Polymonoclortrifloetylen.
31

B

130

F H C

155 180 >180

1. g c dùng làm c u truy n ng c a dao cách ly và máy c t i n. 2. c dùng làm vi c trong môi c mài mòn h n p vào mép u i m c a s i thu tinh có tính ch u nhi t cao. Tùy theo công d ng c a nó trong k thu t i n.3.3. ít hút m so v i các s i h u c khác. V t li u s i : S i th y tinh: là th y tinh thành s i càng m nh thì có th ng dày 0. Trong k thu t i n. Vì th cách i n thu tinh r t d b h ng khi b va V t li u cách i n g . u n kém. nh n.022mm).GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 2. Gi y và v t li u có tính ch t g n v i nó a. Vì v y cách i n thu tinh tr ng có nhi t và m cao. M T S V T LI U CÁCH I N THÔNG D NG 2. d u gai. nh a và d u máy bi n cách i n (t ng 1. T các s i thu m c ích khác nhau. ng i ta chia ra làm hai lo i: gi y t i n và gi y cáp. các chi ti t và g n trong máy bi n áp.025 z 0. c t và xà c a ng dây t i i n.2. G G là lo i v t li u d gia công và sau khi gia công xong.28 mm. th ng làm vi c c ng r t cao và nhi t kho ng 70z1000C nên òi h i ph m ch t c a gi y r t cao. ít ch u Khuy t i m c a s i thu tinh là ít àn h i. gi y so v i s i h u c . 1. c kéo thành s i m m dùng u n càng cao nên ch t o v t li u d t và các d t. 32 .007z0. Gi y cách i n dùng trong t i n khác v i các lo i gi y cách i n khác là r t m ng (0.3. ng áp nâng cao c ng i ta th ng t m b ng parafin (Hy ro cacbon no C nH2n+2 v i n =10z36). V i và b ng thu tinh làm cách i n S i thu tinh c dùng làm cách i n cho các cu n dây. làm nêm trong rãnh các máy i n. Gi y t i n: Là lo i gi y dùng làm i n môi trong t i n gi y. ng dây thông tin. Thu tinh d ng t m là lo i v t li u dòn d v nh ng n u làm c dùng tinh có th d t thành v i và b ng thu tinh. gi y là v t li u có ngu n g c t xenlulo (s i th c v t) có công th c phân t (C6H10O5)n. Gi y: thành ph n ch y u c a gi y là xenlulo vì nó c ch t o t g . V t li u cách i n g . 2.5z2 l n so v i khi ch a t m). có s c b n t t.

8mm) ho c thành t m (1z3mm). khung cu n dây. Có hai lo i gi y các tông: .. các thi t b khác và cáp. 33 ..GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Gi y cáp: Th ng có dày kho ng 0. lo i micanit này c ng nh ng khi t nóng l i có th d p c theo m t hình dáng nào ó mà nó v n gi nguyên sau khi ngu i h n. Tùy theo dày yêu c u c a lo i các tông này mà c ch t o thành cu n (0. V i s n c dùng cách i n trong các máy i n.Lo i dùng trong d u: m m h n các tông dùng trong không khí và có th th m d u.3. b. V i có tác d ng v m t c . i v i gi y cáp c n chú ý và s l n xo n mà nó có th ch u c. cáp thông tin. Micanit dùng t o hình: nhi t bình th ng.. t m m.. Micanit dùng m lót: Lo i này dùng làm nh ng t m lót cách i n theo nh ng nh ng hình d ng khác nhau và dùng làm vòng m. 2. c t xen vào gi a các phi n ng c a vành góp trong máy i n cách i n gi a các phi n y.Lo i dùng trong không khí có r n và c tính cao. . V i s n: là v i (bông ho c l a) c t m b ng s n d u. các lo i gi y này u ph i t m d u ho c h n h p d u-nh a thông.). làm vi c c m b o.do ó. không có b t khí.1z0. c s d ng lót rãnh các máy i n. Tùy theo thành ph n và công d ng..08z0. ít c ng h n cho nên d gia công h n. Nhìn chung. còn l p s n có tác d ng v m t cách i n.17mm.. dùng làm cách i n c a n s c b n c gi i cáp i n l c.3. Lo i micanit này c dùng ch t o vòng m c a vành góp (l p cách i n gi a các vành góp và tr c c a máy i n. ch u nén t t h n. v cu n dây.. Micanit Micanit là do mica dán lên các v t li u s i (gi y ho c v i) b ng keo ho c nh a. ng i ta có các lo i micanit khác nhau: Micanit dùng cho vành góp máy i n: d ng t m c ng. b n cách i n l n h n. V t li u g n gi ng gi y: Các tông: dùng trong k thu t i n và c ng c ch t o t s i th c v t nh gi y nh ng có dày l n h n. Micanit có u i m h n so v i mica thu n túy ch : nh h n.

tính ch u nhi t cao.D u bi n th có u i m sau: +/ b n cách i n cao: kho ng 160kV/cm v i d u m i +/ H ng s i n môi I = 2. x p nh gi y các tông. l u hu nh). 34 . tính hút m gi m.3. Theo công d ng. Khi s y thì dung môi s bay h i còn g c s n s chuy n sang tr ng thái r n t o nên màng s n. dán các v t li u cách i n r n hay dán v t li u kim lo i 2. S n b o v : Dùng t o lên m t màng s n ch c. d u khô và các ch t t t o nên g c s n trong dung môi bay h i. có màu s c khác nhau. S n cách i n S n là dung d ch keo c a nh a bitum (bitum là nhóm v t li u thu c lo i vô nh hình g m h n h p ph c t p c a cacbua hy ro và m t ít oxy. S n t m: Dùng s n. s n b o v . . gi a các cu n dây và v làm t ng kh n ng cách i n c a v t li u. s n dán.. trong k thu t i n. S n này hay dùng quét lên b m t v t li u cách i n r n ã c t m nh m nâng cao thêm các tính ch t cách i n c a v t li u c s n. t i n.3 g n b ng m t n a i n môi ch t r n +/ Sau khi ánh th ng. +/ Có th xâm nh p vào các khe rãnh h p. cách i n c a các cu n dây máy bi n áp. gi m bám b i. dùng làm l p cách i n trong các rãnh máy i n và các thi t b i n khác cách i n gi a các cu n dây d n i n v i v máy và gi a các ph n d n i n v i nhau.3. v a có tác d ng cách i n v a có tác d ng làm mát. l p kín các kho ng tr ng gi a các cu n dây.. có th chia s n cách i n ra thành các lo i: s n t m. C i thi n i u ki n t n nhi t do t n hao công su t trong cu n dây và lõi máy bi n áp (d u t n nhi t t t h n không khí trung bình kho ng 28 l n). c dùng trong các máy bi n áp v i m c ích: L p kín các l x p c a v t li u cách i n s i. d u máy bi n áp còn c dùng trong các máy c t i n có d u. bóng. Ngoài ra..4. t m các ch t cách i n r n.5. Sau khi s n t m thì i n áp ánh th ng U t t ng cao. s n v i.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Micanit m m: Lo i này u n c nhi t bình th ng. ch u m trên m t c quét s n. cáp i n l c. 2.2 z2. kh n ng cách i n kh n ng cách i n c a d u ph h i tr l i. S n dán: Dùng r n v i kim lo i. D u máy bi n áp D u máy bi n áp là h n h p c a cacbua hy rô Lo i d u này th l ng.

s v n là lo i v t li u i n cao áp.2 z2. nh ng n u hàm l ng n c trong d u l n h n 0. Tr cao c kia. th m chí không ch a ng dùng lo i g m cách i n.K2O ho c Al2O3. em h n h p này nghi n th t nh . s thay i ó là có h n. V t li u s nhi t.D u bi n th có các tính ch t sau: +/ i n tr su t l n 1014 ± 1016 . c nung nhi t c các chi ti t có m t s tính ch t c n thi t. Hi n nay còn có nhi u v t t sét ít. s i bông. dùng có hình dáng khác nhau.3 g n b ng m t n a i n môi ch t r n dài h n 90. +/ D n . kh h t các t p ch t và hòa vào c t o nên m t ch t d o. Ch t cao lanh ch u mb o ch t o s .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng +/ C th s d ng làm môi tr hi n nay ít dùng) ng d p t t h quang trong MC ( máy c t d u . b n cách i n: 20-25 kV/mm. trong ó lo i v t li u s có n nay.2SiO2.950C không b hóa già nhi u +/ Nhi t làm vi c ch +/ b n cách i n r t cao 2. fenspat b n cách i n và th ch anh m b o tính c . ó là s hóa già c a d u. chi ti t mong mu n. Sau ó chúng nóng t t nung men n 1300 z 14100C) trong th i gian t 20 z 70 gi .05% thì b n cách i n ch còn 4-5kV/mm. do ó c n ph i tráng c l p kín s ng n c n c tính . v t li u g m ng c t o thành ch y u t ch t o các chi ti t cách i n t sét và t sét n a. Kh i ch t d o y sau khi ã kh h t n n nhi t 0 khuôn theo các hình dáng. gi y n c. +/ Khi có nhi t cao. các l x p và các ch lõm trên b m t s 35 c tráng men và nung kho ng 1300 z 1350 C (n u dùng cho cao áp c n nhi t Vì s có tính x p và khi nung nóng. d cháy.3.6SiO2.6 V t li u cách i n g m s V t li u g m s cách i n là v t li u vô c . fenspat n nhi u ý ngh a quan tr ng trong k thu t cách i n.Na2O) và th ch anh (SiO2). mu i than« V i d u MBA s ch.cm +/ H ng s i n môi I = 2. c c a vào (Al2O3. b m t c a nó không bóng. . li u g m khác có hàm l Trong k thu t i n.6SiO2. d u có s thay i v hóa h c.D u bi n th có nh c i m sau: +/ Kh n ng cách i n c a d u bi n i l n khi d u b b n.2H2O). Cho c bi t là cách i n có thành ph n t : cao lanh (Al2O3. th cách i n ch y u.

Nh a cánh ki n có: V = 105z106(. Nó d b hòa tan trong r u ho c c n nh ng không hòa tan trong cacbua hy ro. trong k thu t i n nó v t li u khác. Ngoài ra men còn c i n áp p h n. Thành ph n c b n c a cánh ki n là các axit h u c có thành ph n hóa h c ph c t p. Nh a c dùng trong k thu t i n là lo i nh a không hòa tan trong n c. Nh a thông: là lo i nh a có nâu en. Nh a phenol-focmandehyt (bakelit): ây là s n ph m c a s ng ng t phenol (C6H5OH) và focmandehyt (H 2CO) v i ch t xúc tác th ng là amoniac. c dùng t o nên các dung d ch dùng v i d u m ngâm.m) c khi tr ng c t d u thông. Vì v y.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng hút m c a s . Sau ây s gi i thi u m t s lo i nh a nhân t o hay i n. ch t o s n dán. V hình th c. Nh a thông có: V = 1014z1015(. nhi t 50 z 600C thì d u n. Chúng là m t h n h p h u c ph c t p. c bi t khi nung nóng. Nh a thiên nhiên: nh a thiên nhiên là s n ph m c a m t s loài ng v t và th c v t. b. ít b rò i n và nâng cao Nh a là nhóm v t li u có ngu n g c và tính ch t khác nhau r t nhi u. a. khi nhi t cao h n nó s b m m và ch y. t m các B. ít bám b i. Nh a ngoài tr i. chúng là m t h n h p h u c ph c t p d ng cao phân t . có màu vàng ho c E t = 10z15 kV/mm. vecni và nh ng n u ti p t c nung nóng thì nó ông l i. Nh a thông b hòa tan trong d u m .m) I = 3. Nh a cánh ki n: là lo i nh a do m t lo i côn trùng s ng vùng nhi t i sinh ra. 2. Nh a cánh ki n c s d ng trong k thu t i n c bi t là ch t o micanit. ch y u d ng cao phân t . ng i ta chia ra làm hai lo i: A.5 tgH = 0. làm cho s cách i n có th làm vi c làm cho m t ngoài c a s phóng i n m t ngoài. nó là các v y m ng dòn màu nâu ho c h i . 36 c dùng trong k thu t . a. Theo ngu n g c c a nh a.7. ít hút m.01 E t = 20z30 kV/mm.3. Nh a nhân t o Nh a nhân t o là s n ph m c a s trùng h p.

002 nhi t 500C thì nó tr nên m m và dính. Nh a polyeste: là lo i nh a c ch t o t s trùng h p. 1. gi y t m nh a. kích th c khác nhau c ép t gi y bakellit có công d ng r t a d ng. ch u c m. Cao su Cao su và m t s v t li u t ng t g n v i cao su có t m quan tr ng trong l nh v c k thu t và i s ng. c n nhi u hóa tr (Etylenglycol....m) I = 2.. các ph n cách i n c a các máy i n c m tay. c a cu n c m kháng i n. Cao su t nhiên: là nh a l y t cây cao su.3. d ng c i n hay ph i di chuy n. Nh ng ng cách i n có hình d ng. v cách i n. keo. Do không ch u c tác d ng nhi t cao nên trong th c t không c dùng làm cách i n. Nh a Lapxan (polyetylenterafatalat): có công th c (-CH2-CH2-O-CO-C6H4CO-) và c ch t o t glucol [CH2(OH)-CH2(OH)] và axit terafatalat (COOH-C6H4-COOH). c dùng làm v t li u cách i n nh ng n i òi h i ch ng m.. c tính n i b t c a cao su là tính àn h i và ít th m m. v i t m nh a. glyxerin. Thành ph n hóa h c c a nó là cacbua hy ro có công th c phân t C5H8 và trong công th c c u t o có liên k t ôi. Cao su t nhiên có: V = 106(.) và axit h u c khác nhau (ho c các anhydric c a chúng). h p.. cáp i n ng m ( t d i lòng t). t m cách i n c a ng c và các thi t b i n khác. các thi t b ch ng sét.4 tgH = 0. Cao su có hai lo i: cao su t nhiên và cao su nhân t o. 2. b. d u và ch u c tác d ng c a h quang i n.. ch 0 t o các t i n có nhi t làm vi c cao ( n 150 C). do ng ng t m cao su và các t p ch t. Lo i nh a này c dùng làm cách i n gi a các l p dây trong cu n dây c a máy bi n áp. Ng i ta dùng nh a gliptan ch t o s n. c bi t nó có th ch u c tác d ng c a h quang i n nên hay c dùng trong các thi t b óng c t i n. Trong s này có nh a gliptan và nh a lapxan hay c dùng trong k thu t i n: Nh a Gliptan c ch t o t ptalicenhy rit (C 8H4O3) và glyxerin (C3H8O3). keo dán micanit. Nh a bakelit dùng tinh ch các ch t d o. ng i ta 37 . B t bakelit ép thành cu n dây.. s n. Khi mu n s d ng. kín n c và d u n nh : dây d n i n. ng ng t c a các lo i r u.8. Nh a này có bám t t.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Nh a bakelit i n t khi ch t o c s d ng r t r ng rãi và vào lo i quan tr ng nh t trong k thu t c (1907).

c ng c ch t o t axetylen. Trong th c t còn dùng cao su buna (Butdien acrilonitril) c t o ra t axetylen có tính ch u nhi t và ch u d u r t t t. b i nó có nhi u tính ch t t t nh : c ng cách i n. tính ch u nhi t. ch u c m. Lo i này th ng c dùng làm cách i n trong các m ch t n s th p (k thu t i n t ). c 2. Khi ó. ch u c d u.9. th ng dùng m kín d u trong các máy bi n áp d u và các thi t b khác. ozon. I = 2. lão hóa ch m. dùng cách i n trong dây d n và dây cáp.3. Cao su nhân t o (còn g i là cao su t ng h p) a. Ngoài ra. 2. ít ch u c d u. Mica và s n ph m g c mica Mica là lo i v t li u khoáng s n cách i n r t quan tr ng. m m và có tính co dãn.0005 Cao su này c dùng làm v t li u cách i n cho m ch cao t n. tgH = 0. là lo i v t li u r n có kh n ng ch u t i tr ng. Cao su này ít b oxy hoá. Nó c s d ng b c b o v cáp i n r t t t. Ngoài ra còn c dùng ch t o các d ng c phòng h nh : g ng tay. àn h i t t. V tính ch t cách i n thì g n nh cao su t nhiên nh ng có tính ch u nhi t. ó có c ng c gi i. Rêrin: là lo i cao su t nhiên có hàm l àn h i.m). Cao su butadien: là cao su nhân t o u tiên do k t qu c a s trùng h p cacbua hy ro butadien có công th c hóa h c: (-CH2-CH=CH-CH2-)n C nH2C=CH-CH-CH2 €xt €t€ €300€p (-CH2-CH=CH-CH2-)n € a . tính ch u nhi t cao và ch u c tác d ng c a axit và dung môi h u c .. ch u tác d ng c h c nh ng s m t tính àn h i khi nhi t cao. Cao su Polycloropen: còn có tên khác là Neopren ho c Dupren. !200 € € 0 Cao su này dùng thay th cao su t nhiên trong vi c ch t o Rêrin và êbonit. ch u m r t t t so v i các v t li u khác. ch u d u cao h n. u n cao nên nó c s d ng làm 38 . c. chuy n sang tính ch t không gian và thu c lo i nhi t c ng. th m cách i n. Cao su butadien styrol: là k t qu c a s ng trùng h p butadien và styrol. Cao su butadien trong k thu t còn g i là Excapon và có các thông s nh sau: V = 1017(. mica có c ng c gi i. b. k t c u c a nó m t tính chu i. Tu theo hàm l ng l u hu nh mà có các lo i cao su khác nhau: ng (1z3)%S. Ebonit: v i hàm l ng (30z35)%S.7z3.. ng.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng ph i kh c ph c nh c i m này b ng cách "l u hóa" (cho thêm l u hu nh). khó cháy.

nguyên nhi t 600z7000C. G n ây. d ng m ng trong su t không màu (màu tr ng) ho c có màu h ng ho c xanh. tr kh n ng cách i n thì n nhi t nhi t nào ó thì n Khi mica b nóng lên c n 900z10000C v n còn gi n 700z8000C ã m t h n.6MgO. mica không còn trong su t. Nêu các d ng t n hao x y ra trong i n môi. CÂU H I CH NG 2 Trình bày c i m c a i n môi khi t trong i n tr ng. u b c h i. mutscôvit ã b m t n c tinh th . 4. mica c chia thành hai lo i: Mica mutscôvit có thành ph n bi u th b ng công th c: K2O.Al2O3. có màu vàng sáng.2H2O.6SiO2. So sánh theo tính ch t v i n thì lo i mica mutscôvit có tính n ng i n môi t t h n lo i mica flogopit.3Al2O3. 3. có ngu n g c t mica. Ngoài ra nó còn c dùng trong k thu t vô tuy n làm các t i n và các chi ti t cách i n trong thi t b vô tuy n. Còn flogôppit thì c các tính n ng. Trong thiên nhiên. nâng cao ph m ch t cách i n c a mica. 2. ng i ta ã ch t o c mica nhân t o có k t c u gi ng mica t nhiên nh ng ch u nhi t t t h n. 39 .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng cách i n trong các thi t b quan tr ng. có ng vân ch ng ch t. b m t sù sì. ch c h n. Th nào là i n d n i n môi và các lo i dòng i n i trong i n môi. công su t l n và làm i n môi c a t làm cách i n c a các máy i n có i n. b m t nh n và bóng.2H2O.. Khi c s d ng c trong mica b t ó.6SiO2. Hãy nêu c i m các d ng và lo i phân c c x y ra trong i n môi. ôi khi c màu en. b n c gi i cao. Tuy nhiên. àn h i và d u n h n so v i lo i mica flogopit. Theo thành ph n hóa h c. i n s gi m. nâu ho c xanh lá cây. Mica flogopit: v i thành ph n K2O. 1. t n hao i n môi tgH nh . Mica c s d ng ch y u làm cách i n c góp và cách i n các cu n dây trong máy i n. Mica ch y dày c a nó t ng lên (do b ph ng) và các tính ch t kho ng 1250z13000C.. ó là: micanit và micalec. Ngoài ra nó còn r n h n. có th bóc thành t ng mi ng m ng. c bi t i n th cao. mica d ng tinh th . m t tính trong su t và tr nên dòn (hóa vôi). Không mica trong d u vì nó s b phân hu và nhão ra.

Nêu tính ch t và công d ng c a m t s lo i khí ang c s d ng r ng rãi trong k thu t i n. Trình bày công th c tính t n hao i n môi i n áp m t chi u và xoay chi u. Trình bày tính ch t c lý hóa c a v t li u cáhc i n. 40 . 7. Trình bày c tính và công d ng c a d u máy bi n áp. 8.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 5. 6. Trình bày cách phân lo i v t li u cách i n. 9.

Kim lo i và h p kim có tính d n i n t t c ch t o thành dây d n i n. V t d n có tính d n Ion thông th ng là các dung d ch: dung d ch axit. 3..GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng CH NG 3 : V T LI U D N I N M c tiêu: Nh n d ng. l ng và trong m t s i u ki n phù h p có th là th khí ho c h i. 1. dung d ch ki m và các dung d ch mu i. phân lo i chính xác các lo i v t li u d n i n dùng trong công nghi p và dân d ng... V t d n có tính d n i n t bao g m nh ng kim lo i tr ng thái r n ho c l ng. Ng i ta g i v t li u có tính d n i n.1. các i n tích s chuy n ng theo m t h ng nh t nh c a tr ng và t o thành dòng i n. 41 . V t li u d n i n c phân thành 2 lo i: v t li u có tính d n i n t và v t li u có tính d n Ion. V t li u d n i n th l ng bao g m các kim lo i l ng và các dung d ch i n phân.. S d ng phù h p các lo i v t li u d n i n theo t ng yêu c u k thu t c th . làm bi n tr .1. Vì kim lo i th ng nóng ch y nhi t r t cao tr th y ngân (Hg) có nhi t 0 nóng ch y -39 C do ó trong i u ki n nhi t bình th ng ch có th dùng v t li u d n i n kim lo i l ng là th y ngân. N u t chúng vào trong m t i n tr ng. KHÁI NI M VÀ TÍNH CH T C A V T LI U D N I N 3. 2. chi u sáng. Các ch t th khí ho c h i có th tr nên d n i n n u ch u tác ng c a i n tr ng l n.. Xác nh c các nguyên nhân gây ra h h ng và có ph ng án thay th kh thi các lo i v t li u d n i n th ng dùng. V t li u d n i n th r n g m các kim lo i và h p kim c a chúng (trong m t s tr ng h p có th không ph i là kim lo i ho c h p kim). V t li u có tính d n Ion: là nh ng v t ch t mà dòng i n i qua s t o nên s bi n i hóa h c. dây qu n d n i n trong các máy i n và khí c i n. Trình bày c các c tính c b n c a m t s lo i v t li u d n i n th ng dùng. h p kim và m t s ch t không ph i kim lo i nh than á. Khái ni m v v t li u d n i n V t li u d n i n là v t ch t mà tr ng thái bình th ng có các i n tích t do. Kim lo i và h p kim có i n tr su t l n (d n i n kém) c s d ng trong các khí c i n dùng s i m..1. t nóng. V t li u có tính d n i n t : là v t ch t mà s ho t ng c a các i n tích không làm bi n i th c th ã t o thành v t li u ó. nh dây cáp. V t li u d n i n có th th r n.

3). S : ti t di n v t d n vtb: t c chuy n ng trung bình c a i n t d i tác d ng c a i n tr ng E. e : i n tích c a ph n t mang i n.i n tr (.5) . Thay vtb = uE (u di chuy n c a ph n t mang i n) vào (2.i n tr su t (.E = KE v i K = no.2.) V. S l (2. (2.Simen nv c. mm2/m) S.) = (S) .Chi u dài dây d n(m) b.1) Trong ó: R. i n tr su t V Là i n tr c a dây d n có chi u dài là m t n v chi u dài và ti t di n là m t di n tích. Dòng i n i trong v t d n c cho b i công th c: i = no.vtb.e.ti t di n dây d n (mm2) l.2) i nd nG c tính v i n v là (1/.e (2. i n tr R Là quan h gi a hi u i n th không i t lên v t d n và dòng i n ch y qua v t d n ó.e. o c a i n d n su t K g i là i n tr su t V V= 1 K 42 i n d n su t K il ng ngh ch (2.u. i n d n G i n d n G c a m t dây d n là il ng ngh ch G= 1 R o c a i n tr R (2. ta c d ng t ng quát c a nh lu t ôm: i = no.4) c g i là i n d n su t.S.u d.3) trong ó: no : nhi t ph n t mang i n. i n tr c a dây d n c xác nh theo bi u th c: V = R.2.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 3. TINH CH T C A V T LI U D N I N a.

) S KS NG NH H NG (2. nh h ng c a nhi t : i n tr su t c a a s kim lo i và h p kim u t ng theo nhi t c a cácbon và c a dung d ch i n phân gi m theo nhi t . n v c a i n tr su t là . riêng i n tr su t s d ng t2 c tính toán xu t phát t nhi t (2.4).0220 .0240 0.0.00429 .9) i v i kho ng chênh l ch nhi t E= (t2 . 10-3 (1/oC) (2.t1)] E .cm.m ho c .cm ho c . V = V [ 1+ E(t2 .10) i i n tr su t E Vt  Vt 2 1 ( t 2  t1) Vt 1 B ng 2.00398 0.m.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng V i m t v t d n có ti t di n S và V = R.t1) thì E trung bình là: (2.6) R là i n tr dây d n.00350 .8) (1/oC). S l dài l không i thì V c xác nh b i bi u th c: (2.1 theo nhi t a ra nhi t nóng ch y. ng và c l y b ng: i ta th y: Các kim lo i tinh khi t thì h s E g n nh gi ng nhau E = 4.7) N TÍNH D N I N 3. i n tr su t nhi t t1(t1 th ng là 200C) theo công th c: t2 t1 .2.0. T (2. ta có: R = V. i n tr su t V và h s thay c a m t s kim lo i hay dùng trong k thu t i n. l l = (. 1. Thông th ng. mm2/m ho c Q. CÁC TÁC NHÂN MÔI TR C A V T LI U a.0160 .cm = 106 Q.là h s thay i i n tr su t theo nhi t Qua nghiên c u.0.0.mm /m) 0.mm2/m = 10-2 . c tính v t lý ch y u c a kim lo i ( 200C) dùng trong k thu t i n Nhi t nóng ch y ( C) 1063 961 0 B ng 2.0165 43 0 2 H s E (1/0C) 0.3.1 Các Kim lo i Vàng B c i n tr su t (V) 20 C (.00340 .cm = 104 .

00420 .0. k: h s thay i c a i n tr su t theo áp su t..00440 .0.1130 .4.00398 0. Khi b ch y d o thì i n tr su t c a kim lo i t ng.0.00480 0.Th c nghi m cho th y i n tr su t còn ch u nh h c a ánh sáng.00520 0. khi nén thì V gi m.00398 0.00419 0. c.0. W: ng su t c khí c a m u. Nh ng n u ti n hành nung cho nó k t tinh l i thì i n tr su t có th gi m (gi m do tác d ng c a s bi n d ng làm cho k t c u c a kim lo i c ch t ch và do s phá hu các màn oxit.00657 0.0182 0.0. nhi t 00K.1160 0.9520 .2.00099 i).1430 0.9590 0. chúng th hi n tính siêu d n.0530 .0.00400 .0918 . ng t và nh h ng 3. Các y u t .00380 . V ph ng di n lý thuy t.1.00350 .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng ng Nhôm Vônfram K m Niken S t Platin Thi c Chì Th y ngân g n nhi t 1083 657 3380 420 1455 1535 1770 232 327 -39 00K (nhi t tuy t 0. (1 s kW) (2-11) u c a m u.0262 .0.0866 .00392 ..0168 . .0.0.0. nh h ng c a áp su t: Khi kéo ho c nén (áp su t thay th c: trong ó: V0: i n tr su t ban i) thì i n tr su t c a v t d n bi n i theo bi u V = V0. i n tr su t c a kim lo i tinh khi t gi m t ng t.00445 0.0.0630 0.0.0400 0.0. kim lo i có i n tr b ng 0.T p ch t phi kim có trong kim lo i c ng có th làm V t ng.00247 .0.1380 0. b.0.0. HI U I N TH TI P XÚC VÀ S C NHI T 44 .2220 0.1500 0.00350 .0. d u (+) t ng ng v i bi n d ng do kéo d u (-) t ng ng v i bi n d ng do nén S thay i c a V khi kéo ho c nén là do s thay nh h ng khác: ng c a tr NG i biên dao ng c a m ng tinh th kim lo i: khi kéo thì V t ng.00465 0.0535 .0612 0.0.).0.00090 .2050 .00692 0.00450 .0614 .

n.i n th ti p xúc c a kim lo i A và B n0A và noB.345 +0. là hàm s c a hi u nhi t S xu t hi n hi u i n th ti p xúc óng vai trò quan tr ng i n hóa và Hy rô b ng 2.130 .760 i n hóa c úng d ng trong m t s khí c o nhi t ol ng.000 i n hóa c a các kim lo i so v i Hy rô b ng 2. Nguyên nhân phát sinh hi u i n th ti p xúc là do công thoát c a m i kim lo i khác nhau do ó s kim) không b ng nhau. B ng th hi n t ng n mòn ch c bi t là ng d ng ¡  (2-12) B T1 Hình 2.2 B ng 2. hình 2.m t n u nhi t Hi u i n th ti p xúc c a các c p kim lo i dao Nh ng khi m t ph n t c a c p có nhi t h p này s phát sinh s c nhi t i n U = UAB + UBA =U B  U A  T ó ta có: U ! c a c p b ng nhau. là T1 còn c p kia là T2 thì trong tr ng ng(s.081 +0. .500 +0. hi u i n th ti p xúc gi a hai kim lo i A và B b ng U AB n ! UB U A  ln oA e n0 B i n t t do trong các kim lo i (ho c h p A mV Trong ó: UA và UB .n.0. t ng hi u i n th trong m ch kín b ng không.0.2 B ng th Kim lo i Vàng B c ng Hy rô Th +1.1. . ) KT2 n 0 B KT1 noA ln  U A U B  ln e n0 A e n0 B e (T1  T2 ) ln Bi u th c (2-14) ch ng t s.0.1 Theo thuy t i n t .2 Kim lo i Thi c Chì S t K m Th i n hóa . S T2 c u t o c p nhi t i n i n t trong kim lo i A và B ng vài ph n m i n vài vôn.100 . (2-13) ¢ noA ! A(T1  T2 ) n0 B (2-14) i n hóa c a các kim lo i so v i 45 .440 . t o các c p nhi t ng u dùng .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Khi hai kim lo i khác nhau ti p xúc v i nhau thì gi a chúng có m t hi u i n th g i là hi u i n th ti p xúc.0.

2. Nh ng h h ng th Trong v t li u d n i n th ng g p ng g p nh ng hi n t ng h h ng sau: ng và nhi t .U. nhôm. .10-7.mb o c tính ch t hóa h c: tính ch ng n mòn do tác d ng c a môi tr ng và các dung môi gây ra.Hay b gãy ho c b bi n d ng do ch u tác d ng c a l c c khí.ln nA/nB (2-15) c ng ch t o c p nhi t ng u. ph phù h p cho vi c s d ng v t li u.3.1.87.mb o c tính ch t c h c 3. NH NG H I N H NG TH NG G P VÀ CÁCH CH N V T LI U D N 3.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng S c nhi t i n d ng ng sinh ra c a hai kim lo i khác nhau khi tiêpa xúc ng ti p xúc: EAB = 2. ng và h p kim c a ng (Cu) ng 46 . Cách ch n v t li u d n i n Ch n v t li u d n i n ph i m b o c các y u c u v tính ch t lý hóa.3.2.và h p kim c a chúng là nh ng ch t d n i n t t. tính dãn n nhi t .Có s c b n c khí.Ph i m b o c tính ch t lý h c nh : tính nóng ch y.Có kh n ng k t h p c v i các kim lo i khác thành h p kim . 3. tính d n nhi t. m b o c i u ki n n nh ng và n nh nhi t . s t.2..2. l c i n cao gây ra . ng. k m. a.B n mòn hóa h c do tác d ng c a môi tr ng ho c c a các dung môi 3. Gía tr c a s c nhi t i n Trong ó: EAB s c nhi t i n nA và nB sô l lo i A và B U Nhi t ng ti p xúc tác d ng gi a2 thanh kim lo i A và B n v phân kh i (1cm3) c a 2 kim ng i n t t do trong m t i c a ch ti p xúc tuy t 3.1. vàng. b c. thông th ng ph i m b o c các yêu c u sau: d n i n ph i t t . M T S V T LI U D N I N THÔNG D NG Kim lo i có i n tr su t V nh (hay i n d n su t K l n) là v t d n i n t t..Tính d n i n c a chúng gi m i áng k sau th i giam là vi c lâu dài .

Là kim lo i có màu nên ít nh t sáng r c t ti n h n i n tr su t VCu nh (ch l n h n so v i b c Ag nh ng do b c c dùng so v i ng). ng i ta th y r ng: n u trong ng có 0. Vì v y làm v t d n.nh h ng c a gia công c khí .106 (1/. Qua nghiên c u.9% Cu. .cm) .Là kim lo i hi m ch chi m kho ng 0. ng c nung nóng r i ngu i g i là ng m m: nó ít r n h n giãn khi t r t l n và có i n d n su t K cao.D gia công: cán m ng thành lá..58. 47 s c b n c gi i kém. As. .01% trong lòng t ng dùng trong k thu t i n ph i c tinh luy n b ng i n phân.Trong a s tr ng h p có th ch u c tác d ng n mòn (có s c kháng t t i v i s n mòn). th ng ch dùng ng có 0.V = 1.Có s c b n c gi i l n.K = 0. . d hàn. P.i n tr su t và các y u t nh h ng n i n tr su t ng c tiêu chu n hóa trên th tr ng qu c t 200C có: . n và àn h i (khi u n).GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng ng là v t li u d n i n quan tr ng nh t trong t t c các v t li u d n i n dùng trong k thu t i n vì nó có nh ng u i m n i tr i so v i các v t li u d n i n khác c tính chung: .10-6(. . . . Ni hay Al thì i n d n su t c a nó (KCu) gi m i 25% z 40% và n u trong Si thì có th gi m n 55%.D u n. r - ng.nh h ng c a các t p ch t . kéo thành s i.E = 0.Có kh n ng t o thành h p kim t t. ng i n phân ch a trên 99.nh h ng c a quá trình s lý nhi t Nhìn chung các nh h ng trên u gi m i n d n su t c a -Phân lo nh . .5% Ba. .cm) .5% Zn..7241. giãn dài ng c ng. i: ng khi kéo ngu i c g i là ng c ng: nó có s c b n cao. t p ch t l n trong ng dù m t l ng r t nh thì tính d n i n c a nó c ng gi m i áng k .00393 (1/ 0C) Các y u t nh h ng n i n tr su t .

dây d n i n. Do ó ng i ta s d ng nhi u h p kim c a ng. các ti p i m c a thi t b b o v . d dàng khi s d ng nên gia nhi t v t li u ng L ý: Vì s c b n c khí c a ng gi m khi nhi t 770C t 45kG/cm2 xu ng 35kG/cm2 sau kho ng th i gian là 80 ngày.95 Cu9 99. ng d ng: ng c ng c dùng nh ng n i c n s c b n c gi i cao. .1500C ) 48 . ch u c mài mòn nh làm c góp i n..340 so v i H là +0.000) ng có kh n ng è kháng t t v i tác ng c a n c và nh ng khi th i ti t x u và có t o thành l p ôxit ng có tác d ng b o v .50 ng tinh ch .nhi t th ng .92 i n tr su t nhi t 20 C .01786 0.90 0.5 Các tính ch t v t lý hóa h c chính c a ng i n phân c tính Tr ng l ng riêng 0 nv ol Kg/dm 1/0C ng 3 Ch tiêu 8.00393 3. Zn.H s thay i i n tr su t theo nhi t ( 00 C. nó c phân tinh khi t. B ng2. nên nh ng quy nh v ph ng di n k thu t ph i làm sao cho gi i h n nung nóng bình th ng c a dây d n tr n sao cho nhi t c a chúng không v t quá 700C.Các c tính hóa h c và s kháng i v i s n mòn: . ng là v t li u có s c kháng t t v i s n mòn ( do ng có i n hóa l n +0.Tính ch t c h c và các y u t nh h ng: .mm2/m . .Dây c ng .00 Trong k thu t ng i ta s d ng ng i n phân CuE và Cu9 làm dây d n i n. dây qu n trong các máy i n. các thanh cái các tr m bi n áp.nh h ng c a gia công c khí: +/ tr ng thái nhi t ( m m) b n t khi kéo: Hk = 22kG/cm2 +/ Khi kéo thành s i (ngu i ): Hk = 45kG/cm2 Vì v y. Ni. b ng 2. . « s làm t ng s c b n c khí. các thanh d n t phân ph i.4 Cu0 99. các l i dao chính c a c u dao. thanh góp i n áp cao.Dây m m . ng m m c dùng nh ng n i c n u n l n và s c b n c gi i cao nh : ru t d n i n cáp.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng ng c s d ng trong công nghi p là lo i lo i trên c s các t p ch t có trong ng t c là m c B ng 2..90 Cu5 99.01748 0.4 Ký hi u Cu% CuE 99.nh h ng c a ch t thêm vào : Các kim lo i thêm vào : Al.

938 1083 0. ng thau. H p kim c a ng có th úc thành các d ng bình ph c t p. E . có thêm m t s kim lo i khác c ng. C n c vào l ng và thành ph n các ch t ch a trong ng.Nhi t k t tinh l i .grd 0 C 1/ ( grd) C kG/mm2 kG/mm2 0 0.Nhi t d n su t . ng i ta chia h p kim c a ng thành các d ng ch y u nh sau: ng thanh ( ng ): ng thanh là m t h p kim c a ng. ng thanh v i Bêrili.0918 2325 16. ng i ta phân bi t: o ng thanh v i thi c. ph tpho.s. Tu theo các v t li u thêm vào. o o ng thanh v i nhôm.i m sôi 760mm c t th y ngân .grd 0C 0 C Kcal/kg. có dai t t.S c b n t khi kéo . cadmi.. màu p và có tính ch t d nóng ch y.42.10-6 200 13000 21 45 +0. crôm.. bêrili. còn các ch t khác có hàm l ng th p.Nhi t nóng ch y .34 V b. mangan. ng i ta d dàng gia công trên máy công c và c th ph lên b m t c a các kim lo i khác theo ph ng pháp m i n. s c b n và d nóng ch y.Modun àn h i.H s giãn n dài trung bình 200C . c ng cao. o ng thanh v i thi c và k m. các h p kim dùng làm i n tr . Ngoài vi c dùng ng tinh khi t làm v t d n. Nh ng h p kim chính c a ng c s d ng trong k thu t i n là: ng thanh. ng i ta còn dùng các h p kim c a ng v i các ch t khác nh : thi c.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng .Dây m m . H p kim c a ng H p kim trong ó v t li u ng là thành ph n c b n. có c i m là s c b n c khí l n. t ng c ng 49 .grd Calo/cm. trong ó ng chi m v trí c b n.. silic.Nhi t l ng riêng trung bình 250C .Dây c ng Th i n hóa so v i H W/cm.

i n d n su t .Nhi t d n su t .2 8.43 900-1200 0.10 16.52-0.Nhôm d n 2 oc s d ng trong k thu t i n dài c ng Brinell HB (t i thi u) Tr ng l riêng Kg/cm2 ng c ng S c b n khi Kéo:Kg/mm (t i thi u) t ng i Khi t % (t i thi u) BzAl5 - M m ½ c ng C ng 35-45 42-45 50-63 30 15 8 70 110 140 8.106 i i n tr su t theo nhi t .H s thay 200C và gi .1 0. các giá c tính -Tr ng l ng riêng .Nhi t x lý nhi t ( ) .cm.92-11.004 0.i n tr su t nhi t . nhi t cao. c góp i n. ai cho h th ng n i t. ng thanh B ng2«.. T c oxyt hóa c a ng thau càng nh (so v i ng tinh khi t) khi t l ph n tr m c a k m càng l n.9 1. các c vít.grd 1/ ( grd) 0 C kG/mm2 kG/mm2 % ng thanh.10-6 630-750 9000-13000 50 .2 7.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng ng thanh c dùng ch t o các chi ti t d n i n trong các máy i n và khí c i n. 50 . s c b n c a ng thau i v i s n mòn do oxyt hóa s gi m...8.H s giãn n dài trung bình 0-1000C .grd 0 C Kcal/kg.Modun àn h i.0. thì l p b o v c a oxyt k m t o nên trên b m t c a v t li u càng nhanh khi nhi t càng l n.2.-1cm-1. E . gia công các chi ti t n i và gi dây d n. N u t l ph n tr m c a k m l n h n 25%. trong ó k m không v t quá 46%.09 0.Nhi t l ng riêng trung bình 250C .S c b n t khi kéo dãn dài riêng khi kéo t B ng2«.6 - ng thau: ng thau là m t h p kim ng v i k m.54.10-6 . Tính ch t v t lý c a nv ol ng Ch tiêu 7.Nhi t nóng ch y bình th ng .85 3-30 Kg/dm3 . Các Ký hi u M c c tính c c a 1/0C W/cm.6.

004 2. t ng s c kháng i v i s n mòn i n hoá.2259 2270 .. các u n i n h th ng ti p t.H s thay i i n tr su t theo nhi t 200C .5% trong v trái iv is n mòn do có l p oxit r t m ng t o ra khi ti p xúc v i c tính -Tr ng l ng riêng 20 C .i n tr su t nhi t 200C . ng i ta th ng t m thi c hay tráng k m khi ng thau còn nóng ng thau c dùng trong k thu t i n gia công các chi ti t d n dòng nh c m i n.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Còn n u t l ph n tr m c a k m nh thì trên b m t c a v t li u s t o m t l p màu h i en giàu oxyt ng.Nhi t nóng ch y bình th ng .106 1/0C W/cm. Nhôm (Al) - c tính chung: Sau ng. có t ( nhi u nh t trong các kim tr ng l lo i) . 3.Nhi t d n su t . ch sau Ag và Cu .34 0. r t m m. Các h ng s v t lý hóa h c chính c a dây d n nhôm( 99.5%Al) ng riêng nh ( nh ).7 2. các phích c m.2.Có s c b n không khí.94 0. các c.10 ng 3 -6 Ch tiêu 2.3.i n d n su t 200C . r t ít c s d ng trong k thu t i n kháng khi va ch m và xây xát.-1cm-1. nhôm là v t li u d n i n quan tr ng th hai Là kim lo i màu tr ng b c. Tính ch t này c a ng thau v i t l l n h n 25% k m t o thành m t l p b o v 3000C và ôi khi c s d ng b o v các chi ti t ch ng l i s n mòn c a không khí có Amôniac n u không s d ng m t ph ng pháp b o v nào khác.Có i n d n su t và nhi t d n cao. ui èn. Chi m 7.i m sôi 760mm c t th y ngân 51 0 nv ol Kg/dm ..S c b n c khí t ng i bé .L p oxit có i n d n l n nên khi khó kh n cho vi c ti p xúc B ng2«.1 93 0.grd 0 C .cm. vít.grd 0 C Kcal/kg. . Nhôm và h p kim c a nhôm a.Gia công d dàng khi nóng và khi ngu i .Nhi t l ng riêng trung bình 250C .

78 2. Các y u t nh h ng n i n tr su t .0.Al 98. Do ó n u có hai dây d n b ng nhôm và dây c. H s thay E = 0.cm) So sánh v i ng.56 0.34 0.81.AL 99. nh h ng ph c a s t và Silic i v i i n tr su t c a nhôm ng có i n tr nh nhau thì dây nhôm ph i có ti t di n l n h n 1.10-6 52 .. ng b ng nhôm Vì v y. tính d o cao. nhôm kém h n v các m t i n và c .Modun àn h i.41 i n tr su t 200C 2.10-6 4.669 l n so v i ng (hay ng kính c a dây nhôm l n h n do v i dây ng là 1.941.0% .5 l n).13.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng .. So v i ng.0295/0.5% Các ch t thêm vào.0049 (1/ 0C) tùy thu c vào m c K = 0.767 2.10-6 4. Tr ng l ng nh (tr ng l ng Al nh h n Cu 3. i n d n su t 200C là 2.33.835 H s thay i i n tr su t theo nhi t 200C 4.10-6(.3 l n).Nhi t x lý nhi t ( ) . E .0005 0.68 = 1.0175 = 1. nhôm có tính ch t c và i n ít thu n l i h n.nh h ng c a quá trình s lý nhi t Nhìn chung các nh h nhôm.34.63 2.nh h ng c a các t p ch t .32 0. % Fe 0. n u b ràng bu c b i kích th c thì không th thay ng trên u làm t ng i n tr su t và thay ih s Ec a Nhôm ã c x lý ( nhi t) -Nhôm tinh khi t .10.004.Al 99.H s giãn n dài trung bình 20-1000C .10-6 4.0023 0.96 Si 0.10.10-6 630-750 9000-13000 50 .i n tr su t và các y u t i n tr su t c a nhôm theo nhi t 6 nh h ng n i n tr su t i i n tr su t tinh khi t. V i dây d n có cùng ti t di n và dài thì dây b ng nhôm có i n tr l n h n ng kho ng 0.5% .nh h ng c a gia công c khí .85 3-30 t C kG/mm2 kG/mm2 % .1 0. B ng2«.10 (1/.68 l n.cm).S c b n t khi kéo dãn dài riêng khi kéo 1/ 0 ( grd) 23.

NH3.5% Al. b ng 2.85 99. ng i ta th y r ng: nhôm v i Thông qua các thí nghi m th c hi n trên b bi n trong không khí v i gió m nh.Tính ch t c h c và các y u t nh h c s d ng trong k thu t ng: 53 . ngay c trong i u ki n môi ng h p t n t i các khí khác m l n có th phát sinh n mòn i n hóa. m i ti p xúc gi a kim lo i c b n và tu i. l p này có i n tr l n và nó ng n ng a vi c oxyt hóa ti p t c..05%.60 Theo tiêu chu n n c ngoài thi nhôm i n ph i có tinh khi t > 99. N u ch ti p xúc ng. Nh ng liên h n mòn nhanh.và Hi n t ng n mòn i n hóa có th x y ra theo tình hình c th . c phân lo i trên c s t l ph n tr m c a kim c s d ng làm dây d n i n trong k thu t i n m b o tinh khi t. Trong s n mòn dây d n. nhôm s iv is c b c m t l p m ng.70 99. ch c n t oxit.00 làm dây d n 99. th ng. ng v i nhôm.6 Ký hi u Nhôm% AB1 AB2 A-00 A-0 A-1 99.50 A-2 99.45%. có th d n t nt ic a t i n Ganvanic bé nh d n ns n s liên h t ng ph n t nh c a chúng. SO2. do ó ph n ng c n tinh khi t khác nhau.90 99. silic t i ng và k m t i a là 0. khi trong không khí. Nhôm th ng ph i nhi t nó tr a là 0.00 A-3 98. các t p ch t khác nh s t. t i thi u 99.5 B ng 2. t i n.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng -Phân lo i: Nhôm dùng trong công nghi p lo i tinh khi t và t p ch t.5% .5% c gia công và l p ráp dù cho s ch m sóc c n th n nó v n b n mòn nhi u h n b m thì y s có m t s c i n c bi t trong k thu t i n hay ph i n i i n nhôm Nhôm ng có chi u i t nhôm sang ch ti p xúc b n mòn r t nhanh. c phân lo i trên c s t l % c a kim lo i tính khi t và t p ch t. i v i dây d n nhôm có ng. Vì v y ch ti p xúc gi a nhôm và c s d ng trong công nghi p c chú ý b o v ch ng m (ví d nh quét s n). y có th làm m t c bi t nh ng m và các t p ch t có trong không khí s t o lên hàng lo t nh ng ph n tính tinh khi t c a nhôm và do ó d dàng t o nên s v trí ti p xúc trong quá trình l p b i cát và không khí m c a bi n. do v y m b o là m t l p b o v t t ng khí h u m t và hay thay n mòn. Song trong tr trong khí quy n nh CO2.. tinh khi t 99.

H p kim c a nhôm: Nhôm có nhi u h p kim dùng Các h p kim chính c a nhôm dùng úc có th là nh ng lo i sau: Al-Zn-Cu.. NH3 . Al-Cu.. th i n hóa i n hóa l n h n thì s nguy h i i v i nhôm. Al-Si-Cu. lõi d n t máy bi n áp. Mg«. Al-Si. Và m t l n có th phát sinh n mòn i n hóa.t o thành Al(OH)3 . khi có t p ch t 0. trong không khí ngay nhi t th ng nhôm c b c m t l p m ng. Al-Cu-Ni.Các c tính hóa h c và s kháng i v i s n mòn: Nhôm tác d ng m nh v i oxi.34). ch c n ch oxit.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng + nh h ng c a nh ng ch t thêm vào: các kim lo i thêm vào : Fe.. 4H+ +6e = 3H2 . s làm t ng s c b n c khí + nh h ng c a gia công c khí: khi gia công c khí tính ch t c c a nhôm ph thu c vào t p ch t: Nhôm tinh khi t thì Hk = 6kG/cm2. o Ru t cáp i n. 2Al+3 + 6OH. o Các thanh ghép và chi ti t cho trang thi t b o Dây qu n trong các máy i n.34) và s ti p xúc v i các kim lo i khác có n mòn ngay CO2 . HCO3 . ví d nh Cu ( +0.5% thì Hk = 11kG/cm2 . b. vì nhôm có g n nh ít nh t so v i H (-1. Al-Mg-Mn. úc và kéo dây d n i n. Al-Mg.= 2 Al(OH)3 Vì th nhôm b n nòn khá m nh . Các i n t th a trong nhôm s ch y sang c c ng và kh i n th c a các ion H+. Si. L p này có i n tr cao và nó nag n c n vi c oxi hóa ti p t c. C c Al b mòn d n vì Al+3 ch y vào dung d ch do l c hóa h c c a các phân t n c. 54 . OH-. Al-Si-Mg. nên có các ion H + . o Các lá nhôm c i n. trong tr ng h p này s phát sinh dòng i n t nhôm v ng làm cho nhôm b h h i n ng. Do v y nó m b o s có m t l p b o v t t i v i s c trong i u ki n môi tr ng khí h u m u t Song trong tr ng h p có t n t i trong khí quy n các lo i khí nh S02 «. Zn. làm t i n. các rôto c a ng i n. Trong không khí có h i n c.. nên ng và nhôm và dung d ch i n t o thành 1 pin c c d ng là Cu c c âm là Al. 2Al ± 6e = 2Al +3. trong dung d ch các ion Al+3 k t h p OH. nhôm c s d ng ph bi n ch t o: o Dây d n i n i trên không truy n t i i n n ng.ng d ng: Trong k thu t i n.

Nó là v t li u i v i s xuyên th ng c a tia X (tia R ntgen). 55 hay m t l p g ch có chi u dày 110mm.5mm c dùng làm l p v b o v cáp i n nh m ch ng l i m làm dây ch y b o M t l p chì dày 1mm Chì và h p kim c a nó t. dát m ng d dàng nóng ch y th p. (0.94%). dát m ng d dàng nóng ch y th p.4z0.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng M t h p kim c dùng ph bi n ch t o dây d n là h p kim "aldrey".5mm c dùng làm l p v b o v cáp i n nh m ch ng l i m làm dây ch y b o M t l p chì dày 1mm Chì và h p kim c a nó t. Xezurit m c tinh khi t (92z99.Có th thu ho c c t b ng dao c t công nghi p. (PbCO3).7)% Si. Anglezit (PbSO4). khi dùng dây d n "aldrey" có th t ng kho ng cách gi a các c t c a gi m chi phí xây d ng áng k . Chì có i n tr su t cao V = 0. Dây d n b ng h p kim lo i "aldrey" nh n thông qua vi c tôi h p kim (nung nóng th n 500z600 C). dùng i n.3 Chì và h p kim c a chì Chì c tinh luy n t các m có trong t nhiên nh : Galen (PbS). 200z300kV có tác d ng b o v nh m t l p thép dày 11.mm2/m và nhi t d n su t nh .5)%Mg.. (0. Anglezit (PbSO4). ng dây d n i n và các thi t b hay m t l p g ch có chi u dày 110mm. 3. r t m m. c chì m c tinh khi t (92z99. dây d n "aldrey" l n g p kho ng 2 l n so v i dây d n Al tinh khi t. S c b n c a ng dây trên không. Nó là v t li u i v i s xuyên th ng c a tia X (tia R ntgen).3)% Fe.94%). nhi t b o v t t nh t c chì Chì là kim lo i có màu tro sáng. Vì v y. các m có trong t nhiên nh : Galen (PbS).3z0. ng dây d n i n và các thi t b .Có th thu ho c c t b ng dao c t công nghi p. T h p làm cho h p kim có tính ch t c khí t t. 200z300kV có tác d ng b o v nh m t l p thép dày 11. r t m m... dùng i n. Xezurit (PbCO3).21 .mm2/m và nhi t d n su t nh .. nhi t b o v t t nh t Chì là kim lo i có màu tro sáng. Chì còn v các Chì c dùng c tinh luy n t ch t o các b n c c c a acquy. Chúng c kích là h p kim c a nhôm v i (0. kéo nó thành s i 0 c mong mu n và làm già hóa nhân t o b ng nung nóng 150 z2000C. có th u n cong.3. Chì có i n tr su t cao V = 0. Chì còn v các c dùng ch t o các b n c c c a acquy.21 .2z0. có th u n cong.

grd 0 C 1/ ( grd) .7 z 99.Modun àn h i. S t và h p kim c a s t nv ol ng Ch tiêu 11.H s giãn n dài trung bình 20-1000C 56 0 0 B ng2«.i n tr su t nhi t 200C .5)% C .S c b n t khi kéo .10 0.grd 0 C 1/ ( grd) kG/mm2 kG/mm2 V Trong v qu t.i m sôi 760mm c t th y ngân .Nhi t d n su t . s t là kim lo i có nhi u th hai. sau Al (kho ng 5%). Ch tiêu 7.111 2740 12.10 .106 1/0C W/cm.5 .9)% Fe trong k thu t th c t r t ít c tính -Tr ng l ng riêng 20 C .S t rèn: là s t ch a t l d i 0.-1cm-1.3.Th i n hóa so v i H 3.-1cm-1.H s thay i i n tr su t theo nhi t 0-1000C .00428 0.grd 0 C Kcal/kg.grd 0 C Kcal/kg. S t c s n xu t t ng i d dàng nên giá thành h so v i các kim lo i khác.Gang: là s t ch a t l (1.i n tr su t nhi t 200C .3.Nhi t d n su t .13 Kg/dm3 .86 10 0.cm.i n d n su t 200C .10-6 S t tinh khi t (99.Nhi t nóng ch y bình th ng .cm.H s giãn n dài trung bình 20-1000C .Nhi t l ng riêng trung bình 20-1000C .0. Trên c s t l Cacbon ch a trong s t mà ng i ta phân thành: .75 1535 0.i m sôi 760mm c t th y ngân .10-6 1700 1.34 20.4.H s thay i i n tr su t theo nhi t 200C . Các h ng s v t lý hóa h c chính c a Chì c tính -Tr ng l ng riêng 200C .3 0.35 327.00309 1740 29.10-6 .048 0.7)% C . Các h ng s v t lý hóa h c chính c a s t tinh khi t nv ol Kg/dm 3 -6 ng .Thép: là s t ch a t l (0.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng B ng2«.Nhi t nóng ch y bình th ng .00657 0.106 1/0C W/cm.Nhi t l ng riêng trung bình 250C .8 0.5 z 1.5% C c s d ng.3. E .i n d n su t 20 C .7 z 4.

nh ng tuy n v Thép hay c dùng làm dây d n. Nh c i m c a thép là d b n mòn thông qua hi n t ng r ngay nhi t bình th ng và c bi t là r r t nhanh nhi t cao và môi tr ng m t.135 . thanh d n b o v quá i n áp (ch ng sét) và thích các trang thi t b b o v n i t.44 ng Cacbon t (5 z giãn khi . nó c ng có m t s u i m n i tr i so v i các kim lo i khác nên c s d ng ph bi n làm v t d n: Thép có s c b n c khí l n g p 2 z 2.5. Si = 0.74%. S phong phú c a thép trong qu ng thiên nhiên và giá thành h t o cho dây d n ho c thanh d n i n b ng thép có giá th p h n nhi u so v i b ng ng ho c nhôm.Modun àn h i. ng i ta s d ng dây d n b ng thép nhi u s i ho c b n thành chão ho c s d ng chão thép-nhôm.. P = 0. dùng thép làm thanh d n th ng là thép cacbon dát m ng khi nóng (C = 0..3.03%) có i n tr su t V = 0. Wofram (W) ch t o các i n tr phát nóng v i nhi t Wofram (Tungsten) tìm th y trong t nhiên d i d ng m : Woframit ây c Wofram (FeOMnO)WO3. 8)%. các qu ng này chuy n thành Trioxyt Wofram (WO3) r i i u ch t (W) thông qua i n phân nhi t cao 1050 z 13000C.5 l n so v i thép có th dùng th s d ng v i kho ng c t t 1500 z 1900m).. b m t ti p xúc c a s t th ng c ph m t l p v t li u n nh h n nh Cadmi.(có nh ng kho ng c t l n.S c b n t khi kéo . có gi i h n ch u kéo (70 z 75)kg/mm2. v i thép c tráng k m c t gi a. mm2/m. iv i ng dây d n truy n t i i n n ng..71%. Zn.M c dù v y.19)%C.25%..Thê i n hóa so v i H Thép c dùng làm v t d n th (0.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng - dãn dài riêng khi t % kG/mm2 kG/mm2 V ng dùng lo i thép có hàm l 50 21070 22 0. S = 0. 3.002%. i n tr su t l n h n ng (6 z 7) l n.. thông qua các ph n ng hóa h c khác nhau. thép còn c dùng ng 300z5000C.. Ngoài ra. ng và do ó dây d n t sông r ng. kh c ph c hi n t ng này. 57 .10 z 0. E . Mn = 0.. qu ng selit (CaOWO3).

Có i n d n su t và d n nhi t t t ti p i m này có dòng i n . nit ).Tuy nhiên. các bóng èn 23000C.) nh m c i qua . E . ol 3 -6 c th c hi n trong chân không hay v i môi tr Wofram tinh khi t (99.106 1/0C W/cm. ng ng nén l i.Có s c b n .58 Kg/dm .Nhi t nóng ch y bình th ng .3 5. ch t o các ti p i m i n i ta c n tr s oxyt hóa dây tóc và s bay h i c a nó.5.grd C Kcal/kg.H s thay i i n tr su t theo nhi t 200C . ch t o các i n tr phát nóng cho các ng khí tr (argon.Nhi t l ng riêng trung bình 250C .0.10-6 37000-40000 350 . nung sáng khi ó có th làm vi c có dòng i n nh .. Các h ng s v t lý hóa h c chính c a Wofram nv ng Ch tiêu 19.6.Nhi t d n su t ..GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Wofram là m t kim lo i có s c b n cao nh t trong s t t c các kim lo i lò i n.18 0.cm.00468 1. thành s i tóc trong các bóng èn i n s i t và c ng r t cao. Rtx nh ) 58 .i n tr su t nhi t 200C . ôxi c a nó ph i có i n d n su t l n ( t c là c dòng ng n m ch cao.i m sôi 760mm c t th y ngân . c dùng i v i ti p i m i n công su t l n (dòng i n l n). t.Có nhi t có th ch u iv is n mòn do các tác nhân bên n goài ( N nóng ch y và hóa h i cao.grd 0 C 1/ ( grd) kG/mm2 kG/mm2 V 0 3.Th i n hóa so v i H 0 B ng2«..Modun àn h i.0338 5000 4. nhi t nóng ch y c ch t o c s d ng trong k thu t i n. V T LI U DÙNG LÀM TI P I M VÀ C GÓP A.8%) còn dùng h p kim c a Wofram v i b c hay Wofram v i c tính -Tr ng l ng riêng 20 C ..5 z 99. Yêu c u i v i v t li u làm ti p i m .3.Gia cong d dàngm giá thành h .i n d n su t 200C . không khí m «.-1cm-1.S c b n t khi kéo .10 .Có s c b n c khí và r n t t ( tu i th cao) không nóng quá nhi t cho phép khi nh ng c.99 3380 0.H s giãn n dài trung bình 20-1000C .55 0.

ph i có i n tr +V i ti p i m di n nh. ng i ta ng n không cho không khí m xâm nh p hay b o v các ti p i m b ng ph ng pháp m i n ( m thi c hay b c i v i ng) 2. t nh : C góp máy i n. B n ch t b m t t: Chúng làm vi c theo cách tr i v i s mài mòn c khí do ma sát nh h B. Nhi t c a ti p i m . di ng và tr t) có th ch u c áp su t l n.7. n u l c n càng l n thì di n tích ti p xúc càng l n vì di n tích ti p xúc th c thê ph thu c vào l c n L c n nh ng ti p i m c nh c ghép b ng Bulông c n ph i t ng i l n m b o Rtx nh . ( nh ) ng c nh: Ph i có s c b n nén nh trong th i gian làm vi c lâu dài (Rtx n iv is n mòn do tác ng: Chúng làm vi c theo cách n ( óng và m các MC i v i s tác ng c a h quang không b hàn ch t.Nhi t t 2500 C n 4000 C s c b n c h c c a v t li u gi m làm t ng di n tích ti p xúc s làm gi m i n tr mà dòng i n i qua.2.Nhi t t nhi t bình th ng n 2500 C. ph i có s c b n + V i ti p i m tr DCL« Ph i có s c b n 2. 59 . do i n tr su t t ng theo nhi t vì th i n tr mà dòng i n i qua ti p i m s t ng . Khi cùng m t di n tích ti p xúc. Công t c t .3. S c b n c a các ti p i m và các y u t ng t i s c b n .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Bên c nh nh ng i m nêu trên. 2. i n. do ó Rtx t ng lên tránh n mòn . s sinh ra ng su t r t l n s làm y u ti p i m .i n tr c a ti p i m càng l n khi i n tr su t c a v t li u càng l n và i n tr càng nh khi ng su t c a v t li u càng nh .2. n c.B n ch t c a v t li u và nh ng i u ki n làm vi c nh h ng n s n mòn các ti p i m ( Tác ng c a không khí. nó ph i th a mãn các i u ki n tùy thu c và d ng ti p i m ( có 3 d ng ti p i m c + V i ti p i m cô l c n l n). vì v t li u càng m m thì s bi n d ng c a v t li u càng d dàng và s l ng i m ti p xúc càng l n.2.7.7.Khi ph t i thay i hay ng n m ch. t c là t ng b m t ti p xúc càng t ng lên . hóa ch t «) t o nên trên b m t ti p xúc l p làm x u tính ch t d n i n.1. Song c ng không c quá l n vì s t o nên ng su t l n trong v t li u s làm m t tích àn h i s làm x u m i ti p xúc. ph i có s c b n khí khi óng m . L c n Là y u t r t quan tr ng nh h ng n i n tr ti p i m. R le i n «) .2.

2.3. H P KIM CÓ I N TR CAO VÀ CH U NHI T H p kim có i n tr cao l i v i t t c các thi t b bi n i c a i n tr su t c dùng trong k thu t i n y ch t o các d ng c o ng. ng i ta b c Ni t m Silic m Ag .7.3. máy i n m t chi u« . Cu. m t kim lo i d n i n t t còn kim lo i kia có s c b n c khí l n. nhôm . n lúc nóng 2.Al dùng làm ti p i m c a các ph ng ti n v n t i b ng i n ( xe i n) .3.Ngoài ra còn dùng W. bi n tr .Là các v t li u t ng h p.Ni.C dùng trong các chi ti t KC . V t li u làm ti p i m 2.Platin: Có tính n nh cao i v i s n mòn trong không khí do không t o màng oxi nên m b o n nh cho ti p i m d n t i Rtx nh .3. áp su t ti p xúc l n và có c ng cao.7. i n tr m u. 2.W. nên không dùng n i có dòng i n ng n m ch l n. các ph ng ti n v n t i b ng i n vì nó không n mòn dây d n i n và có tu i th khá cao.Nhôm có s c b n c gi i th p. .3. có s c b n i v i s n mòn c t t. 60 2. V t li u lam ti p i m di ng . u yêu c u dây d n có i n tr su t cao và h s nh so v i các ph n t h p thành.B c: B c tinh khi t ít dùng làm ti p i m vì b h quang n mòn. s t « ng và h p kim c a nó có ph m ch t c ng nên có th s d ng ièu ki n bình th ng. V t li u làm ti p i m tr t . i n tr mà dòng i n i qua s t ng l i cho ch y và khi ó i n tr s gi m t ng t. Ti p i m h p kim Ag và Cu có c ng cao và n mòn nh th ng c s d ng.Thép có V l n do ó ch dùng khi Công su t bé và i n áp l n ( dòng i n bé) 2.4. Ag.7. chúng c t o nên t nh ng kim lo i khó nóng ch y v i kim lo i d n i n t t. V t li u làm ti p i m có công su t l n ( MC có U cao) . V t li u làm ti p i m c i v i nhi t .Ni.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng .1. c s d ng nh ng ti p i m có công su t l n.3. Nh ng v t li u này g m Ag.Cu và h p kim c a nó: dùng ti p i m DCL. 3. 2.Nhi t l n h n 4000 C. .7. Tr ng thái c a b m t lúc ti p xúc Di n tích ti p xúc càng l n bao nhiêu thì càng t t b y nhiêu ( b n ch t c a ti p xúc m t là ti p xúc i m) nh th ng s d ng ng.4. C góp KC : máy khoan.2. làm v t li u ti p i m.7. ti p i m MC .7. Mo.3.7. d ng c nung nóng.

6. 12%Mn) H p kim Manganin là h p kim ch y u dùng trong thi t b nung và i n tr m u ( i n tr chính xác).5. 61 ..v i nhi t làm các ph n t nung b ng i n nh b p i n. H p kim Manganin (86%Cu. Constantan không trên 4500C vì lúc ó nó s b oxyt hóa. 67%Cu] H p kim Nikenin r ti n h n Constantan.. 7. c dùng làm bi n tr và ph n t nung nóng. H p kim này hàn. (55z78)%Ni. còn l i là Fe] có s c b n t t nhi t cao. T ng h p hành ph n và các tính ch t c b n c a m t s h p kim có i n tr cao hay dùng trong k thu t i n.2. ng xu t hi n.Nhôm là h p kim r t r c dùng ch t o các thi t b nung l n và lò i n l n dùng trong công nghi p. ng và i u ch nh. Niken-Nhôm. 2%Ni.5% Mn. (15z23)%Cr.4. o nhi t c dùng nhi u làm c p nhi t ng u n 7000C. Constantanvà Nikennin. m 7.1.Nhôm H p kim Crôm . d gia công. H p kim Crôm-Niken (Nicrom) H p kim Nicrom [1. S d k t qu ol ng xung quanh khác nhau. ng hay s t có s c nhi t i n ng l n. ó là ngu n sai s . (2z3)%Mn. Niken-Crôm. i c a i n tr su t theo nhi t nh . h s bi n Constantan c dùng nhi t i i n tr su t E theo nhi t r t nh (Constantan v i ngh a c a nó là h ng s ).GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Hi n nay th ng dùng các h p kim có g c là ng: Manganin. H p kim Nikenin [(25z35)%Ni. 7. có i n tr su t nh h n và h s bi n Ng i c a i n tr su t i v i nhi t l n h n Constantan. i ta th ng dùng h p kim Nikenin làm bi n tr kh i 7.3. E có tr s âm.. 7. H p kim Crôm . H p kim Constantan (60%Cu. 40%Ni) Constantan d hàn và dính r t ch t. ó là nh c i m o. i n tr su t và h s bi n c dùng n 10000C. Do có s chênh l ch nhi t c bi t trong c dùng làm i n tr m u là b i nó không làm sai l ch nh ng nhi t môi tr ng nh ng dòng i n khác nhau c ng nh Constantan ghép v i khi dùng i n tr b ng Constantan trong các s ch ti p xúc nên có s c nhi t i n các c u o ch không và s Constantan phân i n áp. B ng 2.

8 0. Khái ni m Ngu i ta g i nh ng s n ph m dùng v t li u l thu t lo i. c ch t o b ng nhi u cách 8.5 10-15 -5 20 0.Thép - Quanh h gi a i n tr dòng i n xoay chi u v i t n s f =5000Hz và i n tr dòng i n m t chi u i v i dây d n ng có ng kính 5mm là: R xc ! 3.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng B ng 2.5 Tên h p kim C u M n Ni Cr A l Fe V E (.4 cò n l i 4 cò n l i 1.0z1. Dây d n và thanh góp b ng l ng kim. 52 0.000 13 0.3.1.2 1100 30 1200 3.43z0.000 14 100-200 400-500 250 2z 3 1.8.5 25z3 5 55z7 15z 8 23 1.mm2/ (106 0 / C) m) Gi i h n nhi t làm vi c (0C) Mangani n Constant an Nikenin CrômNiken CrômNhôm 8 6 6 0 6 7 12 2 40 0. L NG KIM LO I ng kim lo i là nh ng s n ph m k t o thành m t kh i liên h ch t c a hai kim ng 8.2z1.9 R mc 62 .6 Thành ph n % có trong h p kim Tính ch t c b n S c nhi t i n ng v i ng (mV/gr ad) 1-2 0.42z0.2.

Trình bày khái ni m và phân lo i v t li u làm ti p i m. Do v y. Trình bày khái ni m và phân lo i v t li u làm i n tr .Nhôm T h p l ng kim ng. nh v y s ti t ki m ng mà v n không h nh h ng n i n tr dòng i n xoay chi u.nhôm c ch t o c bi t d i d ng các t m có m t m t hay c hai m t và dùng trong các c u trúc ph n chi u. Dây d n b ng v t li u l ng kim lo i trong m t s tr ng h p dùng làm dây d n i n trong m ch nh th t n s 50Hz. tính ch t c h c và các ng d ng c a kim lo i ng. con n i dây ng và dây nhôm. 4. gi i thích c th t ng tính ch t ó.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Dòng i n ch y qua l p m t ngoài có chi u dày 0. Nêu tính ch t c b n c a v t li u d n i n.3. Dây d n l ng kim ng. i u này s là bi n pháp t t làm t ng s c b n c khí c a dây d n. còn trung tâm c a ti t di n tr thành m t tác d ng vi c d n i n. K t qu cho th y : lõi c a dây d n có th c làm b ng thép.5-0. 63 . 2. Và c ch t o thành các thanh góp trong các trong các trang thi t b dùng n i.4mm. phân lo i.6mm.ng ± nhôm c dùng làm các con n i dây d n i n . B c và S t. ng i ta ã th c hi n dây d n b ng v t li u l ng kim thép. Do thu n l i là có th d ràng hàn dính b ng h p kim dính ch t d a trên v t li u c b n là thi c . Trình bày c tính chung. v t li u l ng kim này có th dùng ch t o các chi ti t trong thi t b thu và phát thanh nh làm cu n dây ngten b c m bi n vv« CÂU H I CH NG 3 1. 3. lò s i i n ho c các chi ti t dùng n i vv« Các t m l ng kim.ng i v i ng dây thông tin liên l c có ng kính 1. Nhôm. 8. và l p ng bên ngoài c ng s là l p b o v r t t t i v i s n mòn.

phân t t o thành.000 80. 22%Fe) Siêu h p kim (79Ni. còn i v i s nhi m t c a các ch t s t t thì không th gi i thích b ng dòng i n phân t mà b ng m t lý thuy t khác. 4.5 Mn) 64 280.1. 15Fe.1.000 15. Ngày nay ta hi u dòng i n phân t chính là do các i n t chuy n ng bên trong nguyên t . Ta nói môi tr ng ó b nhi m t . Tính ch t c a v t li u d n t 1. Khái ni m Ta ã bi t n u xung quanh dòng i n có môi tr ng v t ch t thì c m ng t trong môi tr ng này khác c m ng t c a t tr ng trong chân không gây ra b i cùng dòng i n ó. S d ng phù h p các lo i v t li u d n t theo t ng yêu c u k thu t c th .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng CH NG 4 : V T LI U D N T M c tiêu: Nh n d ng. H s t th m Q c a v t li u s t t r t l n H s t th m l n nh t QMax c a m t s ch t B ng 6. Theo Ampe thì t tr ng c a nam châm chính là t tr ng c a các dòng i n phân t trong lòng nam châm ó. 1 2 3 4 5 S t nguyên ch t S t non Thép Silic k thu t i n Pecmaloi (78%Ni.2. Có th dùng khái ni m dòng i n phân t gi i thích s nhi m t c a các ch t thu n t và ngh ch t . 5M0.500. Vì khi môi tr ng v t ch t t trong t tr ng c a dòng i n thì trong môi tr ng ó s xu t hi n thêm t tr ng ph .000 8. gi i thích t tính c a nam châm. Môi tr ng có kh n ng nhi m t g i là ch t t hay v t li u t . KHÁI NI M VÀ TÍNH CH T V T LI U D N T 4. 4. Xác nh c các nguyên nhân gây ra h h ng và có ph ng án thay th kh thi các lo i v t li u d n t th ng dùng. phân lo i chính xác các lo i v t li u d n t dùng trong công nghi p và dân d ng.1.1.1 STT V t li u s t t H s QMax b ng 6. Ampe là ng i u tiên nêu lên gi thuy t v các dòng i n kín t n t i trong lòng nam châm g i là dòng i n phân t .000 1.1. Trình bày c các c tính c b n c a m t s lo i v t li u d n t th ng dùng. Tuy nhiên cái chính c a gi thuy t Ampe là dòng i n sinh ra t tr ng thì v n gi nguyên giá tr .000 . 0.

. Ti p t c t ng H thì B t ng ít h n: giai o n g n bào hoà.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 2.s/m. B = f(H) g i là ng cong t hoá ban ng cong t u (c b n).H s t th m Q c a v t li u s t t không ph i là h ng s Quá trình t hoá c a v t li u t c c tr ng b ng quan h gi a t c m B và c ng t tr ng H. 4. 65 .1 H ng cong t hoá c b n T i m i i m trong t tr ng. h s t th m b ng t s gi a c ng t c mB và c ng t tr ng H. Theo h s t th m và t tính c a v t ch t. n khi c ng t tr ng H l n thì t c m B h u nh không t ng lên n a: giai o n bão hoà. Trong môi tr ng khác chân không. thì c ng t tr ng H s t ng và c m ng t B c ng t ng theo. quan h B = f(H) o n OA.s/m còn g i là enry/mét ( /m). có các tr s c ng t c m B0 và t tr ng H0. v tr s Q0= 4T.h s t th m t ng i c a môi tr t th m tuy t i c a môi tr ng so v i h s t th m c a chân không Q0 là bao nhiêu.1. Các c tính c a v t li u d n t 0 Hình 6. ta có: Q Q0 = B hay B = Q Q0 ng t tr (6.2) ng khác chân không.1) n v i c a chân không.3. h s t th m Q s ti n n 1. thì: Q0 = Q0-h s t th m tuy t B0 0 (6. H s t th m Q gi m d n. ng cong t hoá c a t t c các v t li u s t t g n gi ng nhau (hình 6. cho bi t h s i ta chia ra các ch t thu n t .10-7 . Môi tr ng là chân không. Q . ng ngh ch t và d n t . ng cong này là giai o n u khi t ng dòng i n t hoá trong cu n dây.1). B A hoá (không ph i là ng th ng).

thu ngân. khi c t b dòng i n t hoá trong các cu n dây) thì ch t s t t v n còn gi t tính (duy trì m t t tr ng có t c m B). b ch kim. ga ôlonit và ferit có các thành ph n khác nhau.999995. Ti p t c l i t ng H t i i m A¶ thì t c m B c ng s t ng nh ng theo ng A¶C¶A. Tính ch t t d c kh o sát B A Bd C -HK 0 C¶ trong quá trình t hoá v t li u s t t b ng cách thay i chi u và c ng t tr ng H tác ng lên môi tr ng s t t . Hình 6. oxyt. H A¶ Hình 6. mu i s t. nhôm. Ch t thu n t : là ch t có t th m Q > 1 và không ph thu c vào c ng t tr ng ngoài. ng cong ACA¶C¶A ng v i quá trình t hoá nh trên g i là chu trình t tr (th ng g i là ng cong t tr ). mu i côban.2 v ng cong bi u di n quan h B = f(H) trong v t li u s t t ..000023.2 ng cong t tr u tiên khi t ng dòng i n t hoá trong cu n dây. còn ng là ch t ngh ch t có Q = 0. Sau ó n u gi m H thì B gi m theo ng ACA¶. antimon.. gali. k m. a s các h p ch t h u c .. Ví d nhôm là ch t thu n t có Q = 1. nit . Ch t ngh ch t : là ch t có t th m Q < 1 và không ph thu c vào c ng t tr ng ngoài. kim lo i ki m. 66 .1. h p kim crôm mangan. Lo i này g m có oxy. b c. Các ch t thu n t và ng ch t gi ng nhau ch t y u. niken. vàng. Lo i này g m có s t.4. 2. ng cong t hóa Tính t d th hi n ch khi ã c t b t tr ng ngoài (cho H = 0. côban và các h p kim c a chúng. t tr ng H t ng và t c m B c ng t ng theo OA. các khí hi m. t c là cùng có t th m Q s p s b ng 1. 4. 3. .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 1. ng. Lo i này g m có hydro. mu i niken. Ch t d n t : là ch t có t th m Q >> 1 và ph thu c vào c ng t tr ng ngoài.

T n hao t tr : Trong quá trình làm vi c.2. Nh v y khi H = HK thì B = 0 t d b kh hoàn toàn. chia làm hai lo i xoay chi u và m t chi u .C ng t tr ng kh t HK (còn g i là l c kh t ): Mu n kh t d trong v t li s t t . l c kh HK l n thì t n hao t tr s l n.3 M ch t c chia làm các ph n : . t thông này c ng chia làm ba ph n trong cu n dây có t thông : 67 .1. u có b ph n làm nhi m v bi n i t i n n ng ra c n ng . Nh v y t n hao t tr t l v i di n tích ng cong t tr .1.Thân m ch t . Khái ni m Các thi t b i n nh r le. Ta g i ó là t n hao t tr .1. B ph n này g m có cu n dây và m ch t g i chung là c c u i n t . .. công t c t . . Hình 6. khi bi n thiên liên t c c ng t tr ng H và t c m B.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Nói m t cách khác. . n m c nh ng quy lu t i n t ta xét m ch t và ph ng pháp tính toán m ch t .2.Khi cho dòng i n ch y vào cu n dây thì i qua. v t li u s t t xu t hi n t n hao n ng l ng làm chúng nóng lên. khi t hoá v t li u s t t v i c ng t tr ng thay tr s và chi u thì t c m B trong v t li u s t t luôn bi n thiên ch m tr h n.Khe h không khí ph Hp và khe h không khí chính Hc .Các công th c c b n 4...2. 4. kh i ng t . M CH T VÀ TÍNH TOÁN M CH T 4.N p m ch t . Ng i ta nh n th y r ng khi v t li u có t c m Bd l n.T d Bd : Khi t tr ng H = 0 thì t c m B trong lõi thép v n còn tr s Bd g i là c m ng t d . B = 0 thì ph i i chi u c ng t tr ng H và t ng n tr s HK. ic Các k t qu c a quá trình t tr c n chú ý: . . áp tô mát.

2 2 2 - nh toàn dòng i n F=IW nh lu t Ohm trong m ch t : = IW F ! 2 2 RM RM .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng a) T thông chính J là thành ph n qua khe h không khí g i là t thông làm vi c Jlv b) T thông t n Jt g i là thành ph n i ra ngoài không khí xung quanh c) T thông rò là thành ph n không i qua khe h không khí chính mà khép kín trong không gian gi a lõi và thân m ch t .3. .4 Các Wt 1 ! nh lu t c b n m ch t : I 1W1 IW I I . -Bi t c t d n khe h . T d n c a khe h Vì m ch t có t th m (h s d n t ) l n h n không khí nhi u nên t tr toàn b m ch t h u nh ch ph thu c vào t tr khe h không khí . 4.2.Bi t ng cong t hóa c a v t li u s t t . gi i quy t c hai bài toán trên c n ph i d a và o các c s lí thuy t sau: . Trong tính toán th ng dùng t d n G = 1/RM 68 .N m v ng các nh lu t c b n v m ch t . (W ! 1 2 (J 2  J1 ) .1. Tính toán m ch t Tính toán m ch t th c ch t là gi i hai bài toán : . 4.nh lu t Ki c Kh p 2 cho m ch t : ™ iRMi=™Fi (t ng i s s t t áp trên m t m ch t kín b ng t ng i s các s c t ng tác d ng trong m ch t ó). Wt 2 ! 2 2 .Bài toán ngh ch : bi t s c t ng F = IW tính t thông J (g p khi ki m nghi m các c c u i n t có s n ).1.2.nh lu t Ki c Kh p 1 cho m ch t : ™ i=0 . .2.Bài toán thu n: Bi t t thông tính s c t ng F = IW lo i này g p khi thi t k m t c c u i n t m i . Các lý thuy t c s ng cong t hóa B = f(H) hình minh h a Hình 6.

tùy yêu c u chính xác mà có các ph ng pháp tính t d n khác nhau .5 N u tính t d n khe h b ng ph ng pháp phân chia t tr ng ta s phân t tr ng thành nhi u ph n nh sao cho m i ph n t tr ng phân b u(có các ng s c t song song v i nhau) áp d ng công th c c b n tính t d n ã có trên . S ¤ ¥ ¦ .1 Tính t d n b ng ph ng pháp phân chia t tr ng Xét ví d : Có m t c c t ti t di n ch i t c c t Jnh t t song song v i m t ph ng. 4. S thay th c a m ch t và tính t d n khe h không khí c a m ch t 4. b. S (cm2): di n tích t thông i qua ( ti t di n).2. công th c ch úng khi khe h r t bé. Hình 6.2. 2. H +) 4 hình 1/4 tr tròn có ng kính 2 chi u cao a và b +) 4 hình tr 1/4 r ng có ng kính trong 2H ng kính ngoài 2H+2mm 69 £ 0. (khe h l n thì càng ra mép càng không song song ). . Th c t tính t d n r t ph c t p.10 8 wh h s t th m không khí Ac H Chi u hi u dài khe h .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng T ng t nh m ch i n thì trong m ch t d n G t l thu n v i ti t di n m ch t . Gi thi t chi u xu ng m t ph ng (hình minh h a). ! G: t d n khe h không khí Q0 = 1. t l ngh ch v i chi u dài khe h không khí .2.25. ây ta chia làm 17 ph n g m : +) 1 hình h p ch nh t th tích: a. Công th c này dùng trên c s gi thi t : t thông qua khe h không khí phân b u n ( các ng s c t song song v i nhau).

GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Các công th c tính t d n c a các ph n T d n c a t ng ph n cho theo b ng trên trong là c a tr ch nh t. t ng các t d n i !1 N u có hai t d n n i song song thì n i t d n t Gt = G1 + G2. Có G = n § i ng . Nh c i m : có nhi u công th c nên ch dùng tính ki m nghi m 70 § còn l i H ó t d n chính G là t d n t n. rõ ràng d ki m tra. N u n i ti p thì t d n t ng ng là Gt ! ng G1G2 G1  G2 u i m : tính b ng ph ng pháp này có u i m là chính xác.

3 M ch t xoay chi u M ch t xoay chi u khác m ch t m t chi u vì nh ng c i m sau : a) Trong m ch t xoay chi u: i=i(t) nên i = Im Sin [t dòng bi n thiên có hi n t ng t tr . Khi n p m ch t m dòng i n kho ng 71 © ¨ . G0 V i: K: h s i u ch nh K=2. c) T d n gi a hai c c t ch nh t (hình c) G=K.2.2.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng 4. 0.2.6 a) T d n khe h không khí (hình a) T d n khe h không khí gi a n p và lõi t o thành góc G = K . . H: dài trung bình khe h không khí (cm).75 4 N (N tính theo ra ian) G! 0. S 2. S H S :ti t di n lõi [cm2]. d) T d n gi a m t ph ng và c c t t u m t ph ng (hình d) G = K .G0 4. dòng i n ch y trong cu n dây ph thu c vào i n kháng c a cu n dây.09 H  H d .2. b ) T d n gi a c c t tròn v i m t ph ng (hình b) G! 0. dòng xoáy. Tính t d n b ng công th c kinh nghi m ( dùng khi tính toán s b ) Hình 6. mà i n kháng ph thu c t d n m ch t nên t tr toàn m ch t càng l n (khe h không khí càng l n) thì i n kháng càng bé và dòng i n trong cu n dây càng l n .

có th b qua t tr và t kháng c a m ch t . G i Wnm là s vòng ng n m ch (th ng Wnm=1).7 Khi v m ch t ng tr ph i xét n tác d ng c a vòng ng n m ch .W x l x t thông m c vòng o n x là yrx =Wx. N u g i Pxt là công su t hao t n do dòng xoáy và t tr thì có th bi u di n d i d ng t ng ng nh m t vòng ng n m ch . b qua t thông rò nh ng ph i k n t tr và t khá ng m ch t nên d ng nh hình minh h a a. 2 Pxt ! I nm . 72   . Cu i cùng có Gr = 3 V ph ng pháp tính toán m ch t xoay chi u c ng gi ng m ch t m t chi u nh ng ph i l u ý b n c i m trên. . làm vòng ng n m ch nóng lên. trong vòng có dòng i n m c vòng khép kín. Theo nh lu t toàn dòng i n có : IW+ InmWnm = N c) Trong m ch t xoay chi u có t n hao dòng xoáy t tr làm nóng m ch t .frx l ql là t d n rò trong m ch xoay chi u. nh ng ph i xét n t thông rò cho nên m ch t ng tr có d ng nh hình minh h a b. n u n p m có th làm cu n dây b cháy . Ví d m ch t xoay chi u nh hình minh h a: Hình 6. b) L c hút i n t F bi n thiên F =F(t) có th i i m F=0 có th i i m F=Fmax d n n m ch t khi làm vi c b rung. t n hao dòng xoáy và t tr . ph i ki m tra n p xem óng ch a. T thông bi n thiên làm xu t hi n s c i n ng trong vòng ng n m ch. h n ch rung ng i ta t vòng ng n m ch .rnm d) T d n rò quy i Khác v i m ch m t chi u vì : S ct W !W ng t ng F = IW s c t ng o n X là ! I .Khi n p m ch t m .Khi n p óng. có th xem nh t n hao trong vòng ng n m ch. .GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng I = (4z 15)I m Chú ý: khi óng i n c c u i n t .

h ng s t th m b. nên dòng i n xoáy ch y trong ferit r t nh . thép ít cácbon. crôm. Ferit là v t li u s t t g m có b t oxýt s t.3. c. gi m c gi m dòng i n Fucô hay dòng i n xoáy). a. B i v y 73 . i n có i ho c bi n V t li u t m m là t tr t th m Q l n và t n hao t tr nh . silic. th c t có th coi g n nh không d n i n.1. thép lá k thu t i n. Pecmaloi có h ng s t th m l n g p 10-50 l n so v i thép lá k thu t i n.3 M T S V T LI U D N T THÔNG D NG 4. nhôm. thành ph m s có d ng theo ý mu n.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng Hình 6. Pecmaloi là h p kim s t . d. Thép k thu t có c l n và c ng ng kh t nh . k m và m t s nguyên t khác. ch c n m t c tr m A/m. Ferit có i n tr su t r t l n. t ng i n tr su t ( c dùng làm t tr ng trong m ch t không t c m bão hoà cao (t i 2. Thép k thu t (g m c gang) i. Thép lá k thu t i n là h p ch t s t-silic (1-4%Si). Khi ch t o. V t li u s t t m m g m có thép k thu t. ng kh t HK nh (d i 400 A/m). thép ã tt ic ng ng t tr ng nh vài ph n n vài ch c ph n t c m bão hoà. h n h p c ép trong khuôn v i công su t l n và nung n nhi t kho ng 12000C. ngoài ra còn có m t s t p ch t: Molipden.niken (22%Ni). h p kim s t .2 Tesla). Silic c i thi n c a s t k thu t: t ng h ng s t th m. c tính t ng kh t .8 4. V t li u t m m V t li u t m m t tr ng không c s d ng làm m ch t c a các thi t b và d ng c i.niken (pecmaloi) và ferit.

Hãy nêu thành ph n.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng cho phép dùng ferit làm m ch t c a t tr u l n. Trình bày c tính và công d ng c a v t li u t m m. V t li u t c ng c dùng ch t o nam châm v nh c u.4 0.32 Tesla) và t tr 4. c m d .25 1..2 Thành ph n t p ch t (%) trong s t V t li u t c ng Wonfram Thép crôm Thép côban Anni Annisi Annico Macnico G m annico Ferit bary CÂU H I CH NG 4 14 14 10 8 12 24 Won -fram 6 3 5 5 25 34 17 13 6 3 5 1 Al Cr Co Ni Cu Si ng tr ng t kh t . V t li u t c ng ng bi n thiên v i t n s cao. c i m c a lo i này là có t d l n. 74 . 2.35 T C 1. t d và tr ng kh t c a m t s v t li u t c ng cho b ng 6. HK (A/m) Bd (T) 4800 4800 7200 44000 64000 40000 44000 45000 130000 1 0. 3. TH C HÀNH KI M NGHI M CÁCH I N 1 PHÂN NHÓM KI M NGHI M CÁCH I N Vi c ki m nghi m cách i n chia làm 3nhóm 1. khu ch i t .44 0. Ki m nghi m trong quá trình ch t o c th c hi n trên v t li u cách i n. Nêu khái ni m chung v tính ch t t c a v t li u t tính. t d nh (0. máy tính. tính ch t và công d ng c a v t li u t c ng. Chúng c k m b ng cách nhi t phân mu i.1.3. g i là Oxyfe.Ng n ng a vi c t vào thi t b nh ng v t li u cách i n ho c ph n cách i n do khuy t t t .2. hay trên nh ng ph n cách i n nh m m c ích: .18-0. Ferit và Oxyfe có h ng s t th m ban s d ng r t r ng rãi làm m ch t c a các linh ki n i n t . B ng 6. Ferit nikenng kh t nh (8-80 A/m).9 0.2.9 0..7 1..1 0.. Thành ph n.

TH CÁCH I N KHÔNG PHÁ H Y Th thách i n không phá hu g m ba lo i nh sau: 2. ó R là i n tr ph n i ti p cách i n C nh hình7. Chú ý: tr s tgH và Rc ph thu c r t nhi u vào nhi t và i n áp. 2.Ki m tra quy nh ch t o vì cách i n có th b kém dokhông tuân th úng quy trình ch t o . nhi t t n s . Vì v y các l n o u ph i ti n hành trong các i u ki n gi ng nhau .2.Ki m nghi m trong quá trình v n hành c th c hi n theo m t k ho ch có h th ng.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng . Nó có m c ích là theo dõi.1 i n dung c a cách i n th ng nh ( 10-7 ± 10-8 F). Vi c ch n Mêga ôm k có i n áp bao nhiêu tuy thu c vào i n áp nh m c c a thi t b th . 1. i n áp ng ng c a ion hoá « Thông s c o cho ta k t lu n và ch t c a phá hu b n cách i n. Ki m nghi m sau quá trình ch t o M c ích là trong thi t b có khuy t t t nào l n không ? Thi t b c ch t o úng thi t k không ? Nh ng thông s c a thi t b có phù h p v i quy trình không ? 1. Sau khi t i n áp lên cách i n. o i n tr cách i n b ng i n áp m t chi u 75 .1. Tri m tra xem cách i n có b h h ng (hoá già . N u R=4 . thì ban u cách i n nh là m t t i n tích i n là LC. theo dõi s bi n i c a chúng i v i i n áp.« Nh ng thông s có th o b ng ph ng pháp th không phá hu là dòng i n rò. b m «) trong quá trình v n hành không . Tính ch t quan tr ng c a cách i n là b n cách i n. g i là tri m tra b o d ng nh k theo k ho ch. 2. o t n hao cách i n và i n tr cách i n M c ích: nh m phát hi n c tình tr ng hút m c a cách i n .3. Mu n th b n cách i n thì th b ng cách ánh th ng cách i n. nh ng không th k t lu n v l ng c. h s t n hao i n môi. Rõ dàng ph ng pháp này không th áp d ng i v i cách i n ã thành ph m.o i n tr cách i n b ng i n áp m t chi u .2. K R C K U K Hình 7. thì RC có giá tr 10-4 ± 10-5 ms..1.V y ph i tìm cách ki m nghi m mà không làm h ng cách i n ó là ph ng pháp th nghi m không phá hu b ng cách o các thông s c a cách i n.

N u>=8 thì cách i n c a TB còn r t t t . V i n áp c a Mêgaôm k .Tg H ) Trong tr ng h p cách i n có b t khí thì s có i m ghi rõ r t sau i m này bi u th s t ng v t t bi n c a tgH. C . thì ch c th 50 -80 % tr s i n áp th quy nh. U m > 1000V thì Rc tu thu c t ng lo i TB Thông th ng ch n i n tr cách i n. MF . . N u Kht >= 1.C n ki m nghi m b ng o l ng ho c ít nh t ph i ki m tra b ng m t th t k v t cách i n nh : nêm. i n áp t ng làm cho công xu t t n hao i n môi tgH t ng (g i t t t n hao i n môi tgH t ng P = U2. 2. ng i ta c tr s o c th i i m ´ 15 và 10 phút.Khi th v i i n áp t n s công nghi p . 76 i n áp .V i TB quan tr ng. ng « .4. Ki m nghi m cách i n trong quá trình ch t o. c u o d a trên nguyên lý c u Schering (tham kh o thong tài li u). ´ V i thi t b quan tr ng. N u Kht<1. tr s i n áp th theo quy nh c a nhà ch t o -Th b ng i n áp xung ( xác nh kh n ng ch u ng c a TB v i quá i n áp khi quy n ) m c cách i n theo d th o c a IEC-71/1972.1. 3. ng i ta còn c tr s o c th i i m ´ 15 . Ph ng pháp c ng o t ng t nh trên.3.o Rc và tgH ki m tra ch t l ng c a vi c s y chân không. 2. T s c a hai tr s này g i là h s h p th Kht =R10¶/R15´. ó là h u qu c a s t n hao ion hoá trong không khí. th theo quy nh c a nhà ch t o . V < 100 500 100-380 1000 > 1000 2500 Tiêu chu n i n tr tu thu c t ng lo i s n ph m: Theo quy trình TB thì U m < 1000V thì R c > = 0.Ut = (2 z3) U m th ì gian duy trì là 1 phút.Ch th m t l n v i toàn ph n tr s i n áp th quy nh (100 % U th quy nh) Khi ki m nghi m cách i n theo b o d ng nh k .o t n hao i n môi tgH o tgH b ng c u o tgH . cáp i n. V i TB quan tr ng.5M . -Th b ng i n áp 1 chi u áp d ng cho máy i n 1chi u. th theo quy nh c a nhà ch t o . ho c thay th c c. ngoài tr s 60 .th i gian th là 1 phút. KI M NGHI M CÁCH I N C A MÁY BI N ÁP 3.[ . i n áp mà x y ra s t ng v t c a tgH g i là i n áp ng ng c a ion hoá Uion.3 thì cách i n c a TB b m c n ph i s y l i.Th b ng i n áp M c ích : phát hi n h h ng c c b M y v n c n chú ý : . T s c a hai tr s này g i là h s h p th Kht = R60´/R15´.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng nh m c c a thi t b . N u >=4 thì cách i n c a TB còn t t . ng i ta c tr s o c th i i m 60´.3 thì cách i n c a TB còn t t.

Tiêu chu n qu c t g i vi c th này là th v i ngu n i n áp ngoài. N u d u gi m sút v ph m ch t ( kinh nghi m th c t cho th y.o Rc .o i n tr cách i n V i Mêgaôm k ít nh t là 2500V. Ki m nghi m trong quá trình ch t o: . 4. i n áp th c quy nh trong tiêu chu n. -Th b ng i n áp t n s công nghi p ho c i n áp m t chi u Th b ng i n áp t n s công nghi p thì Ut = <70% Ut i v i máy m i ch t o. không c có ti ng kêu lách cách. phòng s ánh th ng có th x y ra trong khi th . V i cu n dây có U m = < 35KV không c n o tgH vì cách i n cu n dây i n áp th p th ng r t t t. .Th ng n m ch gi a các vòng dây b ng i n áp xung ho c b ng i n áp t n s cao trong vài giây . 77 . Trong quá trình th .1. n u C2/C50 >1.o t n hao i n môi tg H Nh m xác nh m c m c a cách i n Ti n hành các phép o : +) CA ± HA + t .3.t . i n áp t lên cu n dây c cách i n v i các cu n dây khác c ti p t v i lõi thép và v i thùng máy bi n áp. c th t n s 2Hz và 50Hz c ký hi u là C2 và C50 o t n s có nh h ng rõ r t n tr s c a i n dung.Ki m nghi m cách i n MBA trong quá trình v n hàmh . Cách i n càng hút m thì C2/C50 càng l n. n u m u d u ki m nghi m l n sau th p d i 70% k t qu thí nghi m so v i l n tr c thì ph i l c l i và a vào ch theo dõi c bi t ) sau ó m i ti n hành ki m nghi m v i n i dung sau . nên C2 và C50 s khác nhau nhi u. Th b ng i n áp m t chi u theo quy nh c a nhà ch t o.Vi c ki m nghi m c ti n hành theo k ho ch b o d ng d nh k kho ng 25 n m m t l n. +) CA + HA . KI M NGHI M CÁCH I N C A MÁY PHÁT I N 4. i n tr cách i n R60´ theo quy nh c a nhà ch t o. có th d dàng so sánh nh nh s li u o c trong m i l n ki m nghi m. .3 thì i n b m tr m tr ng .3 (Kht =f (T0C)) Ngoài ra ánh giá tình tr ng hút m c a cách i n. không có khói b c lên.2. -Tr c m i l n ki m nghi m nh k . và trong quá trình th th ng k t h p v i o dòng rò nh m xác nh m c a cách i n.Ki m nghi m trên máy m i ch t o Th cách i n b ng i n áp t n s công nghi p trong th i gian m t phút. ta l i ph i l y m u d u MBA c th . 3.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng . R= f(T0C). 3. Thì ngay sau m i l n l p t MBA m i ta ph i l y m u d u c a nó và ki m nghi m k . +) HA ± CA + t . c n o i n dung hai t n s khác nhau.Kh o sát s th m th u ( o h s h p th :Kht) Kht = R60´/R15´ Cách i n càng hút m thì Kht càng bé. ng i ta n i gi a cu n dây c th v i m t cái phóng i n có kh n ng phóng i n nh . nhi t bình th ng Kht > =1. th ng c ti n hành tr c khi th i n áp t n s công nghi p.

o Rc (2 m c trên ) . 5.o tgH và ng th i o i n áp ion hoá : U ion .V i thi t b m i l p t trong quá trình v n hành n u b s .o tgH .Th b ng i n áp m t chi u và i n áp t n s công nghi p: U-. trong th i gian 1 phút) CÂU H I TH C HÀNH 1.o l i Rc nh m ki m tra h h ng c c b n u có trong quá trình th b ng i n áp. 3. U b .o i n tr cách i n và m c th m th u .o tgH 6. 4. KI M NGHI M CÁCH I N MÁY C T Cách i n chính c a máy c t g m : .o tgH và ng th i o i n áp ion hóa : TgH và Uion . . rung ông. KI M NGHI M CÁCH I N C A KHÍ C I N H TH . 4. v i Ut = 2kV trong th i gian m t phút. Ki m nghi m cách i n MF trong quá trìng v n hành . th i gian« .C t i n gi a ti p i m c nh và ti p i m di ng khi máy c t v chí c t. Ki m nghi m cách i n g m: . 5.Th b ng i n áp Ub 4.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng .5M .o i n tr cách i n và múc th m th u : Rc . Hãy phân lo i nhóm ki m nghi m cách i n? Trình bày nhóm ki m nghi m không cách i n? Trình bày cách ki m nghi m cách i n c a Máy bi n áp? Trình bày cách ki m nghi m cách i n c a Máy phát i n? Trình bày cách ki m nghi m cachs i n c a Máy c t i n? 78 . thì Rc > = 0.o l i Rc nh m ki m tra h h ng c c b n u có trong quá trình th b ng i n áp. 2. Kht .Th b ng i n áp t n s công nghi p: Ub . (th c t thì quy nh th U b là Ut = 1KV. nguyên nhân ch y u là do nhi t .Ki m nghi m trên máy m i ch t o . Ho c n u do i n tr cách i n b ng Mêgaôm k lo i 2500V thì kh i c n th b ng i n áp. .3. Trong quá trình v n hành.V i thi t b có U m< 1000V thì ch c n o R60´.Cách i n so v i t c a máy c t .2. c n th b ng i n áp xoay chi u t ng cao. . . cách i n c a máy phát i n th ng b già hoá.

 Thi t b gia d ng: Qu t i n.. c khí c m tay. lò n ng.)..  Projector. i n áp ra (0 .. Ngu n l c khác:  PC.400) V ( i u ch nh c). máy i u hoà nhi t . dây i n t các lo i. bàn i. overhead. máy n c nóng... n áp t ng.  Bi n áp t ng u: i u ch nh tinh. D ng c và trang thi t b : B ngh i n. s . gi y nhám các lo i.  Chì hàn.  Gi y. i u ki n th c hi n giáo trình: V t li u:  Dây d n i n.  Các mô hình dàn tr i thi t b .  VOM.. ho t ng c:  Thi t b c p nhi t: N i c m i n.. cách i n các lo i. gen. ph n m m chuyên dùng. i n áp vào 220V.  M ch t c a các lo i máy bi n áp gia d ng. 79 . nh a thông. survolteur. v c-ni cách i n. Mêgômmet. thu tinh. máy b m n c.  T s y i u khi n c nhi t .  T l nh.  Hóa ch t dùng t m s y cu n dây máy i n (keo..GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng IV..  Thi t b th b n cách i n..

1997. nh n d ng các lo i v t li u.NXB à N ng.  Video và các b n v . . Ph m vi áp d ng giáo trình: Ch ng trình môn h c này c s d ng gi ng d y cho trình Trung c p ngh và Cao ng ngh . M ts c tính c b n và ph m vi ng d ng c a t ng lo i v t li u. Các n i dung tr ng tâm c n ki m tra là: Nh n d ng c các lo i v t li u. vai trò c a v t li u.Nguy n Xuân Phú. giáo viên c n c n c vào n i dung c a t ng bài h c chu n b y các i u ki n c n thi t nh m m b o ch t l ng gi ng d y.ng V n ào ± Lê v n Doanh.Công ngh ch t o và tính toán s a ch a máy i n 1. . c tính c b n và ph m vi ng d ng c a t ng nhóm v t li u. 2. . 1997. . C n l u ý k v các c tính c a t ng nhóm v t li u. .Giáo trinh V t li u i n ± Nguy n ình Th ng.Tr n Khánh Hà. H ng d n giáo trình : 5.Th c hành k thu t c i n l nh .Máy i n 1. Nên áp d ng ph ng pháp àm tho i Ng i h c ghi nh k h n. h ng d n và s a sai t i ch cho Ng i h c. 2007.NXB Khoa h c và K thu t. Nh ng tr ng tâm c n chú ý: Phân lo i v t li u. NXB Khoa h c và K thu t . NXB Khoa h c và K thu t. Ph ng pháp và n i dung ánh giá: Có th áp d ng hình th c ki m tra vi t ho c ki m tra tr c nghi m. NXB Giáo D c. 3 . 7.Nguy n Tr ng Th ng. NXB KH&KT.Qu n dây. 6. H ng d n m t s i m chính v ph ng pháp gi ng d y theo giáo trình: Tr c khi gi ng d y. Hà N i 1997. NXB Khoa h c và K thu t .Nguy n Xuân Phú.K Thu t i n . 1998. 80 . Tính ch n m t s v t li u trong tr ng h p n gi n. 2 . Nên b trí th i gian gi i bài t p.Khí c i n . . 1998. Tài li u c n tham kh o: . VI.V t li u i n .K t c u. V. tranh mô t thi t b . . 2001.GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng  Máy chi u v t th ba chi u. NXB Giáo d c (Tái b n l n 3). Nguy n c Ph n .Tr n Th San. s d ng và s a ch a ng c i n xoay chi u và m t chi u thông d ng Nguy n Xuân Phú (ch biên) . s d ng và s a ch a . 1995.

GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng CÁC TIÊU CHÍ VÀ TIÊU CHU N ÁNH GIÁ CH T L GIÁO TRÌNH D Y NGH TRÌNH TRUNG C P NGH . CAO NG NG NGH s TT Các tiêu chí ánh giá M c ánh giá t yêu c u t yêu c u Ch a t ngh ban nh ng ph i yêu c u ph i hành ngay ch nh s a xây d ng l i Ghi chú 1 2* 3 4* 5 V giáo trình Có k t c u n i dung theo úng m u nh d ng Có các ki n th c. c a môn h c/mô un Các hình v rõ ràng. k n ng t ng h p c a bài/ch ng. chính 81 . k n ng trong các ho t ng gi ng d y lý thuy t và th c hành chu n xác Có y các n i dung theo c ng chi ti t c a môn h c/mô un Các n i dung ánh giá ã bao g m c ki n th c.

sau ó trình ch t ch. k n ng Cân i và phù h p gi a kênh hình và kênh ch Ghi chú: 1. phó ch t ch và th ký h i ng xem xét.t yêu c u: Không ph i s a ch a gì ho c ch c n s a ch a vài l i nh v biên t p.Không t yêu c u: Có nhi u l i v n i dung chuyên môn và biên t p. n u thông qua c thì t yêu c u ngh phê duy t. ph i biên so n l i trình H i ng th m nh l i.t yêu c u nh ng ph i ch nh s a: Ph i s a ch a m t s l i v n i dung chuyên môn và biên t p.GIÁO TRÌNH V T LI U I N s TT Biên so n KS Tr n inh D M c ánh giá t yêu c u t yêu c u Ch a t ngh ban nh ng ph i yêu c u ph i hành ngay ch nh s a xây d ng l i ng Các tiêu chí ánh giá Ghi chú 6 xác và mô t c n i dung c a ki n th c. Các tiêu chí có ánh d u * có ý ngh a r t quan tr ng i v i ch t l ng giáo trình ã biên so n. .Ý ki n nh n xét khác. Ý KI N NH N XÉT C A DOANH NGHI P ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------82 . . . Các m c ánh giá: . 2.

GIÁO TRÌNH V T LI U I N Biên so n KS Tr n inh D ng ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- T TR NG/TR NG PHÒNG DOANH NGHI P 83 .