İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi

06.08.10 11:14

Yaz 2010

Ana Sayfa Ar$iv ileti$im

6 Agustos 2010-Cuma

ED!TÖRDEN Bu Sayıda / Editör DOSYA Cahiliyeden !slam'a Siyasette De"i#enler ve De"i#meyenler / Hamdi
TAYFUR

Ça!da" #slam Siyaset Dü"üncesi: Üç Evrilme / R. #hsan EL#AÇIK
(Bu makale, R. !hsan Eliaçık tarafından kaleme alınmı# olan ‘Adalet devleti’ kitabının aynı ba#lıklı bölümünden, bazı çıkarmalar yapılarak olu#turulmu#tur. Yapılan çıkarmalar, ilgili yerlere parantez içi uyarılar konmak suretiyle belirtilmi#tir.)

Ara

“Devletler hürriyeti, adaleti ve me!veret prensiplerini esas almalıdırlar. Din, hurafelerden temizlendi"i gibi devletler de istibdat ve zulümlerden arındırılmalıdır. Kanunlar sultanların iradesiyle de"il halkın hür iradesiyle yapılmalıdır... #slam Birli"i kurulmalıdır. Önce Osmanlı Hilafetine ba"lı olarak Anadolu, Balkanlar, Yemen; Hicaz, Ortado"u gibi on kadar eyaletin katılaca"ı bir birlik olu!turulmalı, sonra Afganistan, #ran ve Hindistan’ın da katılımıyla #slam Birli"i’ne geçilmelidir...”

Bu Sayıyı

!ktidar Talebi ve !slam'da Devlet / Yusuf !MAMO"LU "Medine !slam Devleti": Bir Model mi, Bir Örnek mi? /
Nuri YILMAZ

Yaz 2010 Bahar 2010 Di!er Sayılar

Nasıl Bir Devlet? / Nuri YILMAZ Ça"da# !slam Siyaset Dü#üncesi: Üç Evrilme / R.
!hsan EL!AÇIK

Hz. Muhammed'in Medine'deki Siyasi Pozisyonu / W. Montgomery
WATT

!slam dü#üncesinin yükseli# ça"ı genel olarak !slam medeniyetinin yükseli# ça"ıyla birlikte en parlak dönemini ya#amı#tır. Bu dönem yakla#ık be# asır sürmü#tür. Gazzali (öl. 505/1111) bu yükseli# ça"ının biti# siması olmu#, ondan sonra !slam dü#üncesi sürekli gerilemi#tir. Endülüs ve !ran havzasında #bni Haldun ve Molla Sadra vb. simaların çıkı#ı, Anadolu’da Osmanlı’nın siyasi ve askeri olarak yükseli#i dü#üncedeki gerilemeyi durduramamı#tır. Geçen bin yılın ilk yüzyılında ya#ayan Gazzali (öl. 1111) ve son yüzyılına girerken ya#ayan Cemaleddin Efgani (öl. 1897) arasındaki yakla#ık sekiz yüz yıl, geçen bin yılın tezahürü olup bu dönemde !slam kültür ve medeniyeti esas itibariyle kendini tekrar etmi#tir...
Gazzali-Efgani arasındaki dönemde !slam dünyası tasavvuf, E#’arilik ve

Yeni sayı çıktı!ında

Haberdar olmak istiyorum

!slam ve Siyasi Aksiyon: Siyaset Dinin Hizmetinde /
Fazlurrahman

!slam'da Siyaset Anlayı#ı /
Ebu'l-Ala el-MEVDUD!

ARA#TIRMA-!NCELEME Akıl Savunması - 2 / Zihniyetlerin Zindanından Akletmenin Özgürlü"üne /
Hamdi TAYFUR

selefili"in vektörel bile#kesinden olu#an “irrasyonelin”, Cabiri’nin deyimiyle [1] “hermetik atıl aklın” hakimiyeti altına girmi#tir. Cabiri bu durumu [2] “bürhana” kar#ı “beyan ve irfan”ın zaferi olarak tanımlar. Yani epistemolojik olarak “akla” kar#ı, “naklin”, “ke#f ve ilhamın” zaferi... Keza Tufi ve $atıbi ’ye göre de maksat ve maslahatlar göz ardı edilmi#, ayrıntıya gömülünmü#tür. #bni Haldun’da ise durum “tecrubi sosyolojiye kar#ı [3] melahim ve hadesat”ın zaferidir. $ah VeliyyullahDehlevi de durumu [4] metodolojik olarak “ictihada kar#ı taklidin” zaferi olarak de"erlendirir.
Molla Sadra ’nın sisteminde ise durum bizatihi varlı"ın-varolu#un de"il

mahiyetin öncelenmesidir. Yani asalet-i vucud’a kar#ı asalet-i mahiyet’in [5] egemen olmasıdır. Yine Muhammed #kbal durumu ontolojik olarak “bu dünyacılı"a kar#ı öbür dünyacılı"ın”, epistemolojik olarak da dini yıkaca"ı endi#esiyle rasyonelin dı#lanarak irrasyonelin egemenli"i olarak yorumlar. görür... [7] [6]

SÖYLE#! Post-Teokratik Bir Devlet, Fıkhı A#an Ahlaki Bir Devlettir / Abdülkerim SURU# GÜNDEM Bir Depremin Hatırlattı"ı Ülke: Haiti / Metin YILMAZ Meal Sava#ları (mı)? /
Muhammed YILDIZ

Hasan Hanefi ise durumu “antropolojiye kar#ı teolojinin” egemenli"i olarak

Geçen bin yılın son yüzyılına (20. yüzyıl) girerken kopu#un ilk izleri Cemaleddin Efgani ile ba#lamaktadır. Bu nedenle Efgani’yi ça"da# !slam dü#üncesinin ba#langıç siması olarak de"erlendiriyoruz. Bu nedenle ara#tırmamız, Efgani’ nin ya#adı"ı dönemden itibaren günümüze kadar gelen son 150 yıldaki !slam “siyaset dü#üncesi” ile sınırlanmı#tır.

Üç evrilme
Cemaleddin Efgani ile ba#layıp günümüze kadar gelen 150 yıllık döneme

Kutlu Do"um ve "Peygamber" Algısında Ortaya Çıkan Tahribat / Esra
SÜZEN

“Ça"da# !slam Dü#üncesi” diyoruz. Bu sürecin siyaset dü#üncesi boyutunu de"erlendirdi"imizde birbirinin içinden çıkan üç tür evrilme ya#andı"ını görmekteyiz... Birinci evrilme; Cemaleddin Efgani, Seyyid Ahmed Han, Muhammed Abduh,
Tunuslu Hayreddin Pa"a, Ahmed Cevdet Pa"a, Filibeli Ahmed Hilmi, Said Halim Pa"a, Seyyid Bey, Mehmet Akif Ersoy, Muhammed #kbal, Elmalılı

B!YOGRAF!

http://www.islamiyorum.com/index.php?sayfa=makaledetay.php&mkid=211&sayi=64

Seite 1 von 17

Saltanat. !slam’ın siyasi alan dı#ındaki ilgileri ikincil derecede önem kazanmı#tır. kurarak mücadele edilmesi lazım geldi"i. !slam’ın ilk yıllarındaki (Emevi-Abbasi) saltanat kar#ıtı tavır alı#ları ça"rı#tıran bir siyasi tutum vardır.php&mkid=211&sayi=64 Seite 2 von 17 . Tunus ve Türkiye gibi ülkelerde yenilgiyle sonuçlanan iktidar deneyimleri ya#anmı#tır. tarihi. !#te birinci evrilme bu a#ma ve sıçrama çabasının potansiyel imkanlarını da bünyesinde barındırmaktadır. hiç de alı#ık olmadıkları bir yenilgiyle dünyadan adeta silinmi#lerdir. yy. direni#. el-Efendi’nin Nasıl Bir Devlet?. Suru". Bu sebeple olsa gerek dönemin !slamcı muhayyilesinde temel siyasi vurgu “devleti kurtarma” ana teması etrafında #ekillenmi#tir. adalet. Mutahhari’nin !ran devrimi yıllarında üstlendi"i devrimci ideolog misyonuna. Fazlurrahman. Fazlurrahman’ın #slami Yenilenme.10 11:14 Ahmet el-Katip Mehdi Beklemeyen Bir $ii / Hamdi EtTAHAV! muhayyiledir. !ran. Mevdudi. Afganistan ve Sudan’da !slam devletleri kurulmu#. bu açıdan Muaviye ile ba#layan tek bir “tarihi blok”tur ve tümüyle sultanların tarihidir. Muhammed Abid el-Cabiri vb. yüzyılın ilk yarısını kapsamaktadır. Bu dönemin temel özelli"i Osmanlı’nın çökü# yılları olmasıdır. Hasan Hanefi. !slam Birli"i vs. !slam/Osmanlı tecrübesinden çok önemli sonuçlar çıkardıklarını görmekteyiz. mülk. bu ilk evrilmenin sanıldı"ı gibi bir batı etkilenmesi de"il. Turabi. Turabi’nin Özele!tiri Sorumlulu"umuz. örgüt. !slam devleti kuruldu"u halde neden hala sorunların bir türlü çözülemedi"i http://www. Daha çok faaliyetçi. Humeyni’nin “Velayet-i Fakih” teorisine.php?sayfa=makaledetay.. Seyyid Kutup. !slam dünyası tam bir çökü# ya#amaktadır. çok çok gecikmi# bir hesapla#ma oldu"unu açıkca görecektir. devrimci siyasi vurgu a"ırlık kazanmı#tır. örneklerinde temayüz eden siyasi 06. Emevi-Abbasi-Fatımi-SelçukluMemluk-Osmanlı tarihsel zamanı. A. Ali $eriati ’nin $ii !ran’da. Çünkü ortada kurtarılacak devlet kalmamı#. Humeyni Muttahhari ve Ali $eriati vb. biraz da amatör bir ruhla muhalefet katına inmi#. acilen devlet isteyen siyasi bir tarz geli#mi#tir el-Benna’nın faaliyetçi te#kilatlanmasına. aklı ve bilimi esas alma. di"er yandan tekrar eski hale gelmek için “acil devrim” arzusu bu dönem !slamcılarını iyice siyasile#tirmi# ve radikalizm geli#mi#tir. Üçüncü evrilme. Zira asırlardır dünyaya hükmeden Müslümanlar ba#sız kalmı#lar.islamiyorum. Tanzimat. ve II. Seyyid Kutup’un Sünni Mısır’da geli#tirdi"i ço#kulu K!TAP DE"ERLEND!RME Sünnilik . me#veret.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi Hamdi Yazır. !slami hadaret. musavat. simalardan olu#maktadır. niçin bunlara “ikinci evrilme” dedi"imiz daha iyi anla#ılacaktır. Hasan el-Benna. Necefabadi. Hasan Hanefi’nin et-Turas ve’t-Tecdid adlı kitaplarındaki fikirler bu yöneli#in tipik örnekleridir. temayüz eden siyasi anlayı#lardır.com/index. hilafet. !ran devriminin üzerinden on yıl kadar geçtikten sonra özele#tiriler ba#lamı#. 19.$iilik / Ahmet El KAT!P / Latif KINATA# Demokratik Hilafete Do"ru Ahmet El KAT!P / Zakir AYDIN devrimci söylemlere baktı"ımızda. Mevdudi’ nin aynı tarzdaki çalı#malarına ve “#slam’da Hükümet” kitabına. cemaat. Her ikisi de a#ılmadıkça !slam siyaset muhayyilesi sıçrama yapamayacaktır. fikri ve felsefi derinli"e sahip. Gannu"i. gerekirse ayaklanma (kıyam) ve devrim hareketleriyle zalim iktidarların devrilmesi ve !slami hükümetlerin kurulmasının bir görev oldu"u teması baskındır. Israrla !slam’ın dünya dı#ına itilmesi ve sadece vicdanlara hapsedilmesi #eklindeki laikçi dayatma kar#ısında. Ali $eriati’nin tabiriyle !slam’ın “gücünün tecelli merkezi” Osmanlı’nın tarih sahnesinden çekili#i bu dönemin en önemli siyasi olaylarıdır. Hemen önceki Dehlevi’den devraldıkları erken yenilikçi argümanları devam ettirip geli#tirmi#lerdir. yaygın i#gal ve ya"malara kar#ı harekete geçilmesi gerekti"i. Bir yandan yenilgiye tahammül edemeyen medeniyet gururu. Zira Pakistan. Cezayir. #smail Hakkı #zmirli vb. Cumhuriyet’in kurulu#u. maslahat gibi birinci dereceden siyasi kavramları öne çıkarmaktadırlar. Abdullah el-Efendi. Bunlarda ise temel siyasi vurgu devleti kurtarmaktan ziyade “devlet kurma”ya evrilmi#tir. Muhammed Ammara. imamet gibi aslında ikinci dereceden olan siyasi kavramlar yerine. Zira soydan devire dayalı monar#i ve oligar#i uygulaması Araplar’da bile yokken ilk olarak Muaviye ile ba#lamı#tır. taklidi terk. Necefabadi’nin Hükümet-i Salihan. Mısır. Cabiri’nin Yeniden Yapılanma. !slam’ın siyasi ve dünyevi bir din oldu"u. Me#rutiyet ve I. Temel kaynaklara dönü#. !kinci evrilme. Bu yönüyle !slam medeniyeti siyasi tecrübe alarak Cabiri’nin tabirleriyle “$ii !mamet Mitolojisi” ve “Sunni Saltanat !deolojisi”nden ba#ka bir #ey görmemi#tir. Fadlullah. Ammara’nın Laiklik ve Dini Fanatizim Arasında #slam Devleti. yenilik. sadece uhrevi meselelerle sınırlandırılamayaca"ı. I.08. Haliyle ikinci evrilmede muhayyile devlet katından. pratikçi. Bu dönemde monar#iye (saltanat) ve oligar#iye (hanedanlık) kar#ı çıkan ve cumhur (ümmet) iradesini savunan. devlete söyleyecekleri bulundu"u. parti vs. ıslahat. Dönemin önemli simalarının siyaset dü#üncelerini dikkatle okudu"umuzda. son yarısı ile 20. Bu dönemde siyasal dilde devleti kurtarmak veya bir devlet kurmak de"il “devletin ne oldu"u” sorusu baskındır. bayrakla#tırılan temel sloganlardır. Osmanlı’nın tarih sahnesinden çekildi"i yıllarda ya#ayan bu simaların siyasi görü#lerine “içeriden” bir bakı#. ehliyet.

Urvetul-Vüska ile Aligarh Koleji arasındaki farkı anlamak Efgani ile Seyyid Ahmed Han ’ın ( veAbduh’un). istikrar vs. adalet.islamiyorum.) !lk olarak Cemaleddin Efgani’nin (öl.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi sorgulanmaya ba#lanmı#tır. Metod tartı#maları önemini yitirmi# amaç üzerine yo"unla#ılmaya ba#lanılmı#tır. temalarının ön plana çıkı#ı evrilmenin ana çizgileridir. Bunun içerinden ve dı#arıdan kaynaklanan bir çok özel sebebi bulunmaktadır.den bahsederler. !kinci evrilme. Ne yapmalı? sorusuna iki tür cevap verilmi#ti. amaç sömürmek. parçalamak ve yutmaktır. Üçüncü evrilme. Urvetu’l-Vüska gibi direni#çi te#kilatlar kurmak veya Aligarh Koleji gibi okullar açmak. Keza gelinen nokta da Sovyetler da"ılmı#. Ve bu süreç halen de devam etmektedir. !slam’ın son yüzyıl olu#umları hep bu ikisi arasında gidip geldiler. Her ikisi de ça"da# !slamcı muhayyilenin iki kanadı olan bu anlayı#ların zaman zaman Abduh ’tan sonra Ali Abdürrazık’ta oldu"u gibi laikli"e. 06. $ii #mamet ve Sunni Saltanat #deolojisi’inden kopu" çabaları (Bu ba#lık altında ele alınan isimlerden Cemaleddin Efgani ve Muhammed Abduh haricindekiler çıkarılmı#tır. 1897) siyasi görü#lerine baktı"ımızda birinci evrilmenin temel izlerini görürüz. Berlin duvarı çökmü#. medeniyetin ilerlemesi. araç de"il amaç. Seyyid Kutup ile Turabi ’nin. Batılıların maksadı do"uluların re#it hale gelmesini beklemek ve onların ilerlemesini sa"lamak de"ildir. Do"u ülkelerinin kapılarını çalarken insan hakları. !lki Efgani’nin. Radikalizm giderek realizme dönü#mü#tür. Bunların ba#ında düzen. Bence bu Efgani’den beri gelen 150 yıllık ça"da# !slamcılı"ın kendini yeniden üretmesi. Birinci evrilme. sabır ve sebat gelir. $ii ve Sunni siyaset muhayyilesi ile. ya#adı"ı tecrübeleri sorgulaması sonucu #ekillenmektedir. !slam dünyası. Cemaleddin Efgani’nin önce Seyyid Ahmed Han sonları da yakın dostu Abduh ile ayrı#ması bunun tipik örne"idir. model de"il de"erlerin önceli"i. demokrasi.. do"ululardan daha zeki ve kabiliyetli de"ildir. kendi halkına yabancıla#mı# yarı aydınlardır. dı#arının (batının) bir dayatması de"il. özgürlük. bu guruptaki dü#ünürlerin ço"unda. Sömürgeciler bu hususta batıda tahsil görmü# ancak ileri ve güçlü olmanın sırlarını kavrayamamı# dejenere edilmi# gençlerden faydalanırlar. !slam dünyasının din asabiyetini kaybetti"i için http://www. geçen bin yılda. Ancak onlar gücün ve hakimiyetin sırrını ke#fetmi#ler ve bunu yerli yerinde kullanmı#lardır. Efgani. Hamaney ile Hatemi ’nin arasındaki farkı anlamak demektir. do"u-batı ikilemi de"il insanlı"ın birli"i tezi. Ça"da# !slamcılı"ın iki farklı siyasi duru#u günümüze kadar hep tartı#ılmı#tır.. Savunma de"il sorgulama. $ii !mamet Mitolojisi ve Sunni Saltanat !deolojisini yeniden üretme.. hürriyet. Fazlurrahman ile Mevdudi’nin. e#itlik. Efgani’ye göre batılılar.10 11:14 geçen bin yılın askeri tarım imparatorlukları dini-siyasi muhayyilesi olan $ii !mamet Mitolojisi ve Sunni Saltanat !deolojisi’nden kopu# çabalarının !slam dünyasındaki yansımasından ba#ka bir #ey de"ildir. insan hakları. içerinin. bunları a#ma konusunda ne yazık ki ba#arılı olamamı#tır. Ça"da# !slam siyaset dü#üncesi kendi bünyesi içinde kimi farklıla#maları da beraberinde getirmi#tir. Artık ne olursa olsun “acilen devlet” de"il “nedir bu devlet” sorusu ön plana çıkmı#tır. Özellikle 11 Eylül’den sonra. Afganistan’daki Taliban deneyimi. Her üç evrilmeyi üç ana ba#lıkta #öylece tanımlamak mümkündür.com/index. !slam’da devlet meselesini yeniden ve kökten ele almak gerekti"i fikrini teyid etmi#tir. aynı dönemde batıdaki Katolik ve Ortodoks siyasi muhayyileden çok çok ileride olmasına ra"men. adalet. $ii !mamet ve Sunni Saltanat !deolojisi’nden kopu# çabalarını sürdürme..php&mkid=211&sayi=64 Seite 3 von 17 . !lki dı#a kar#ı savunma. ikincisi içeriyi sorgulama üzerine bina edilmi#ti. $ii !mamet Mitolojisi ve Sunni Saltanat !deolojisi’nden kopu# çabaları. Üçüncü evrilme simalarında önceki iki dönemin mirasını genel olarak devralmalarına ra"men daha rafine bir söylem gözlemlenmektedir. hukuk vs. medeniyetler çatı#ması de"il medeniyetler diyalo"u (yarı#ması). Katolik Kilise Mitolojisi ve Ortodoks !mparatorluk !deolojisi’inden kopu# sürecini reform ve rönesans hareketleriyle birlikte ya#ayan batı siyaset dü#üncesinin en az üç yüz yıl gerisindedir.php?sayfa=makaledetay. Birinci evrilme.08. Bu yazıda ilk evrilme simalarının siyasi görü#leri üzerinde duraca"ız. Fakat bunların hepsi aldatmacadır. so"uk sava# bitmi#tir. Bunlar ileri saydıkları batının bütün rezil yönlerini almı#. Sanıldı"ı gibi üçüncü evrilme de. !slam dünyası bu noktada. Re"it Rıza ’da oldu"u gibi selefi gelenekçili"ine kaydı"ı da görülmü#tür. Artık özellikle 1990’lardan sonra geli#en siyasi söylem “devlet kurma”yı de"il “devletin ne oldu"unu” tartı#maya ba#lamı#tır. ikincisi Seyyid Ahmed Han ’ın stratejisiydi.

. do"a kanunlarını sünnetullah veya fıtrat olarak yorumlama çizgisini sürdürmü#. !lk evrilmenin bir ba#ka önemli siması Muhammed Abduh’a (öl. Batı kar#ıtlı"ı ve monar#ik yönetimler kar#ısındaki muhalif duru#uyla ilk evrilmedeki muhalefet dilin olu#masında çok önemli bir misyon üstlenmi#tir.Benna (öl. 1905) göre !slam’ın siyaset anlayı#ı teokrasi ve laiklikten farklıdır. Ancak ne zamanki bunlar terkedildi. birlik ve dayanı#ma gibi bir çok yüce hasleti kazandırmı#tı. Bu din insanlara akıl. akıl dı#landı. Zira bu özellikler birli"i saylayıcı araçlar olarak [8] ba#ka milletlerde neredeyse yoktur. Balkanlar. !ran ve Hindistan’ın da katılımıyla !slam Birli"i’ne geçilmelidir. Müslümanları. Tekrar dirili# için ümmetin ilk do"u# yıllarındaki kaynaklara. hurafelerden temizlendi"i gibi devletler de istibdat ve zulümlerden arındırılmalıdır. erdem. daha çok akli delillere dayalı içtihadı te#vik etmi#. 1948 ) Seyyid Kutup (öl. Birinci evrilme simaları !slam (Osmanlı) medeniyetinin çökü# dönemi ku#a"ıydılar. Sunni Saltanat #deolojisi ve $ii #mamet Mitolojisi’nin modern görünümleri Yirminci yüzyıl !slam siyaset dü#üncesinde ikinci evrilme simalarından seçti"imiz ve bu bölümde ele alaca"ımız #ahsiyetler Hasan el.10 11:14 gerileyen !slam’ın yenilikçi damarlarını canlandırmaya çalı#mı#tır.php?sayfa=makaledetay. !slam. Bu fikirler Osmanlı’nın içinde cumhuriyet yanlısı !slamcı bir ku#a"ın do"u#una zemin hazırlamı#tır. taklidin terkedilmesini savunmu#tur. bilgi.. Bu yönetim ilkelerinin nasıl [9] uygulanaca"ını ise zamanın #artlarına ve geli#melere bırakmı#tır.. !slam Siyaset Dü#üncesi’nin ilk evrilmesini ça"rı#tırır görü#ler ileri sürmektedir. danı#maya (me#veret) önem veren. Kanunlar sultanların iradesiyle de"il halkın hür iradesiyle yapılmalıdır. Metodolojik olarak içtihad kapısının açık oldu"unu söylemi#. ahlak. Ortado"u gibi on kadar eyaletin katılaca"ı bir birlik olu#turulmalı. anlayı#a ve dini asabiyete dönü# kaçınılmazdır. Bu dönemin en önemli özelli"i !slam medeniyetinin dünya sahnesinden http://www. akıl ve bilimi esas alma.. !slam dü#ünce tarihinin akli-felsefi e"ilimlerini diriltmeye ça"ırmı#tır. Kanunların sultanların iradesine de"il. Osmanlı’nın çökü#üyle birlikte yepyeni bir dönemi de girilmi# oldu. Ona göre devletler hürriyeti.. Epistemolojik olarak kesin bir dille aklı savunmu#. din ba"ı. ahlak ve erdemler terkedildi i#te o vakit çökü# kaçınılmaz oldu.php&mkid=211&sayi=64 Seite 4 von 17 . sultanlar birbirine girdi. devlet adamı da yetkisini Allah’tan almı# de"ildir. 1979) Humeyni (1989). bilim. Üstelik bu fikirleri savunan Efgani vefat etti"inde (1898) 20. ortaça" boyunca kilisenin Tanrı’dan aldı"ı yetkiyle insanların hayatına sorgusuz süalsiz hükmetti"i bir yönetim anlayı#ıdır. Teokrasi. bid’at ve hurafeler yayıldı. !slam’da devlet ba#kanı (halife) iktidarını ümmetten me#veret yoluyla alır ve onun denetimine tabidir. 1967) Mevdudi (öl. Bunlar harekete geçirilmeli. Müslüman aklın aleme yo"unla#ma sürecini hızlandırmı#tır. !slam dünyasındaki anti-sömürgeci tepkiyi siyasal dile çevirmi#. Halifenin vazife alanı ise Allah’a yönelik iman ve ibadetler de"il. !slam Birli"i kurulmalıdır. !slam dü#ünce tarihi içinde genel olarak Gazali’ den sonra sürekli 06.. adaleti ve me#veret prensiplerini esas almalıdırlar. Yemen.. Ontolojik olarak $ah Veliyyullah ’tan devralınan tabiata yo"unla#ma. ümmetin yönetimi denetleme ve do"ruya yönlendirme vazifesinin oldu"u bir yönetim istemektedir.com/index.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi geriledi"i kanaatindedir. esas itibariyle batıcı de"il !slamcı bir projeydi. Efgani... devlet yönetimi ile ilgili olarak kanunla sınırlanan. dinin ba#tan a#a"ı makul oldu"unu söylemi#. batı kar#ıtlı"ı gibi dilinden dü#ürmedi"i bir çok sloganı ça"da# !slamcılı"ın muhayyilesine sokmu#tur. !slam Birli"i. hacc ve hilafet.islamiyorum. !slam’da din adamı ve ruhani lider yoktur. dünya hayatını ait düzen ve ili#kilerdir. Din. 20 yy. $u halde hilafet dini de"il dünyevi bir iktidardır. Görüldü"ü gibi Cemaleddin Efgani. !slam Birli"i’ne giden yolda birer araç olarak iyi kullanılmalıdır. Sonradan batıcılı"a ve laikçili"e kaydırıldı.. cebriyeci kader anlayı#ı benimsendi... [10] Mutahhari (öl. Mutlakiyeti ve istibdatı reddetmektedir. Sanıldı"ının aksine cumhuriyet dü#üncesi. Çünkü Allah’ın fıtrat yasası budur. yy’a girilmemi#ti bile.. kaynaklara dönü#. Hicaz. Laiklik ise toplum hayatını dinin düzenlemesine izin vermez. sonra Afganistan. !slam’ın ilk do"u# yıllarında dini asabiyete sarılan Müslümanlar yükselmi# ve dünyaya hükmetmi#lerdir. Bu hedefi gerçekle#tirecek üç temel faktör Müslümanlarda mevcuttur. halkın hür iradesine dayalı olması gerekti"i görü#ü bir askeri tarım imparatorlu"u olan Osmanlı’nın cumhuriyete dönü#mesi anlamına gelmektedir. öl. #kinci evrilme. bid’at ve hurafelerden arınma. 1980) ve Ali $eriati (1978) dir. Önce Osmanlı Hilafetine ba"lı olarak Anadolu.08. hilafet saltanata dönü#tü..

İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi silinmesi. Bu da haliyle cemaat. te#kilat. Filibeli Ahmet Hilmi’nin 1914’lerde yaptı"ı dünya analizine göre !slam dünyasında üç büyük devlet vardı.com/index..php?sayfa=makaledetay. Kendilerinden önceki ku#a"ın mirasını genel olarak devralmı#lar fakat ya#anan çökü#. Bütün bu hareketler arasında. siyasal kavramlar biraz geriye atılmı# veya ihmal edilmi#.islamiyorum. !slam’ı. “bütün” yönleriyle ihya etme hedefine sadece o sahiptir. !ran !ngiliz nüfuzuna girmi#. !slam dünyasının haritasına #öyle bir ku#bakı#ı baktı"ımızda Avrupa’nın ortalarından ta Asya ve Afrika’nın hemen hemen tamamına yakınının çe#itli ideolojilerin sömürgesi küçük devletçikler haline dönü#mü# oldu"unu görürüz. Benna’nın kurdu"u #hvan-ı Muslimin te#kilatı. !slamcı hareketin gerçek do"u#u ve !slam için “kapsamlı” bir “yenilik” hareketi. hilafet.php&mkid=211&sayi=64 Seite 5 von 17 . az önce söyledi"im gibi i#e sıfırdan ba#lamanın getirdi"i do"al bir sonuçtur. bu çökü#le birlikte !slam medeniyeti adeta tarih sahnesinden çekilmi#ti. Kaçarlar vs. Bu. Bu sebepten olsa gerek dönemin bütün simalarında radikalizm (köktencilik) egemendir. Abdülkadir Udeh’in #slam ve Siyasi Durumumuz adlı eserleri dönemin tipik devlet anlayı#ını yansıtır. dü#üncelerinin olu#masında etkin rol oynamı#tır. !ran’da yine Türkmen a#iretlerinden Safeviler. Humeyni’nin Velayet-i Fakih. “!slam. !ran ve Osmanlı Devleti.. 1930’lara gelindi"inde bunların hiç birisi yoktu. parti. !#te bu siyasi ve sosyal atmosfer ikinci evrilme simalarını derinden etkilemi#. Geçen bin yılda yükselen Türk-!slam hakimiyeti artık tarihe karı#mı#. Osmanlı Devleti ise 19141918 yılları arasında cerayan eden birinci dünya sava#ı sonrası parçalanmı#. Osmanlı’nın son döneminde yakalanan siyasi muhayyilenin daha da gerisine gidilerek devlet öncesi amatör dönem ya#anmaya ba#lanmı#tır. Mevdudi’nin #slam’da Hükümet.” Görüldü"ü gibi Said Havva içine girilen ça"ın bir “çökü#” ça"ı oldu"unu. Anadolu’da ise O"uz boylarından Osmanlılar hüküm sürmü#tü. Müslümanların problemleriyle içinde ya#adı"ımız dünyayı bilen ve çözüm yollarını en güzel [11] #ekilde takdim eden odur. onları her #eye sıfırdan ba#lama gibi oldukça a"ır bir sorumlulu"un altına itmi#tir. parçalanmı# ve ezilmi# oldukları bir sırada hicri ondördüncü yüzyıla (miladi yirminci yüzyıl) girildi. 1925’lerde Pehlevi hanedanı i#ba#ına gelmi#ti. bütün !slam co"rafyasının sömürge haline getirilmesi. yerine do"rudan dini kavramlar öne çıkarılmı#tır. rabb.08. “Müslümanların oldukça güçsüz. $u halde dönemin zihni muhayyilesinin “Bütün her #eye sıfırdan ba#lama” oldu"unu söyleyebiliriz. i#e “ilah. Mevdudi’nin Cemaat-i #slami’si. musavat. yerine Türkiye Cumhuriyeti kurulmu#tu. me#veret” vb. Hindistan 1848’den beri !ngiliz i#gali altındaydı.. kıyam. imamet veya #eriat” kavramlarının öne çıkarıldı"ı köktenci bir dini siyaset algılayı#ı temel özelliktir. Mevdudi’nin bu kavramları içeren Kur’an’a Göre Dört Terim adlı kitabı bunun tipik örne"idir. din” terimlerinden bile ba#lanmı#tır. kızıl emperyalizmin a"ına dü#mü#lerdi. Buna “reaksiyon” olarak gerek önceleri gerekse sonraları bir çok hareket ortaya çıktı. Batı emperyalizminin tehdidi altında bulanan bazı Müslüman ülkeler komünizm hareketiyle aldatılmı#. !ran’da Ali $eriati’nin. Bu durum !ran Devrimi tecrübesinin sonrasına kadar devam edecektir. Hindistan. Öte yandan batı toplumu teknik ve maddi açıdan bir tırmanı# içerisindeydi. ibadet. Yine bu dönemde uluslar arası arenadan tümden silinmenin do"urdu"u bir sonuç olarak. !lk dönem simalarında gördü"ümüz “adalet. ba#arıya ula#amıyordu. acilen bir devlet kurma ve bunun için gerekli araçlara sahip olma e"ilimi öne çıkmı#tır. üstad Hasan el-Benna’nın ba#ında bulundu"u harekettir. Hatta öyle ki !slam’ı “temelden” yeniden yorumlamak için kollar sıvanmı#. Birinci dünya sava#ı sonrasında daha da kötü bir duruma dü#üldü. Öte yandan ikinci evrilme simaları önceki dönemden tümüyle de kopmu# de"illerdi. ayaklanma gibi kavramların öne çıkmasına neden olmu#tur. !kinci evrilmeyi daha yakından anlayabilmek için Said Havva’nın genel manzarayı okuyu#u sanırım söylemek istediklerimi daha iyi anlatacaktır. Mısır’da Seyyid Kutup’un devrimci söylemleri bunun tipik örnekleridir. !slam alemi bir #eyler yapmak istiyordu ama ço"u iç ve bir kısmı dı# sebeplerle genellikle kendini aciz buluyor. devrim. Müslüman halkların ba#ına da batıcı yönetimlerin çöreklenmi# olmasıydı. Siyasi vurgu ilk evrilmede oldu"u gibi “devleti kurtarma” de"il acilen “devlet kurma”ya dönü#mü#tür.10 11:14 http://www. Geçen bin yılın büyük bölümü boyunca Hindistan’da Türk kökenli Babürlüler. !slam aleminin ba#tan ba#a “sömürge” haline getirilerek emperyalizmin 06.

Hasan el-Benna’nın bu dönemde reddiye mahiyetinde yazdı"ı iki kitap onun zihin dünyasını yansıtması bakımından önemlidir. Çünkü bu dönemde “yenilik. Bu. Dünyaya asırlarca hükmetmi#. Ali Abdurrazık’da !slam’ın bir devlet görü#ünün olmadı"ı temel iddiasına dayalı laik görü#leri savunmaktadır. Bu açıdan dünya görü#ü ve yenilik anlayı#ında “amatörlü"ün” bütün izlerini görmek mümkündür. Hasan. ko#udan sonra da ko#maya devam eden bir at. mahalle halkını namaza kaldırarak. Okumak için Kahire’ye gelir. yeniden alev çıkarmaya. bir felaket sonrasında tümden kaybetmi#. bir ömür boyu biriktirdi"i her #eyini. devlet” vb. Osmanlı’nın yıkılı# yıllardır (1923-1927). 1948) ö"renci. Hasan. $afii ve Ahmed bin Hanbel’in Müsned’leridir. devrim. Bu durumda yapılacak i# bu duruma kar#ı çıkmak. babasından ilk e"itimini alır. Babası dindar bir adamdır ve ailenin geçimini saatçilik yaparak sa"lamaktadır. (Bu ba#lık altında ele alınan isimlerden Hasan el. Osmanlı’da $eyhulislam Mustafa Sabri’nin. oca"ı söndürmemeye çalı#an yeni bir soluk gibidir. Küçük ya#larda zihnini #ekillendiren eserler Malik’in Muvattası. !smi. Bildiriyi cami kapılarına asılar ve #ehrin önde gelenlerine da"ıtırlar.Benna ve Seyyid Kutub haricindekiler çıkarılmı#tır.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi a"ına dü#ürüldü"ünü söylemektedir. Hasan el-Benna’nın bu dönemde.. Bu hareket !slam’ı “bütün” yönleriyle “ihya” edecek ve arzulanan hedefe ula#arak !slam dünyasını kurtaracaktır. $u halde ikinci evrilme simalarının siyaset muhayyilesi belirlenmi# oluyor. Daha küçük ya#ta mahalle arkada#larıyla “iyili"i yayma ve kötülüklerle mücadele” cemiyeti kurarlar.. Taha Hüseyin vahyin ve hadisin mümkünlü"ü konusunda Ebu Bekir Razi’yi andırır fikirler ileri sürmektedir. Muhammed Abduh’un vefatından (1905) hemen sonra dünyaya gelir (1906). devlet ve medeniyet olmanın getirdi"i yüksek kültüre alı#mı# !slam dünyası için Mısır’ın bir mahallesinden altı gönüllüyle ba#latılan bir hareket. $ii kanattan da Humeyni. Bu sırada tarihler birinci dünya sava#ının hemen sonrası.Benna. Dolayısıyla bu tecrübeden seçti"imiz altı sima dönemin siyaset muhayyilesini ortaya koyacaktır.php&mkid=211&sayi=64 Seite 6 von 17 . Ba#lattı"ı hareket. !slam dünyasını paramparça eden o günkü dünya sistemine “itiraz ve isyan” anlamı ta#ıyan yepyeni bir faaliyetti. felaket sonrasında üzerinden dumanlar tüten harabenin küllerine üfleyen. Gelinen noktada bir durum de"erlendirmesi yapıp “hareket. her #eyi tarumar edilmi# bir tüccarın haline benzemektedir.10 11:14 çökerten o günkü dünya sistemine ilk büyük “itiraz”dır. Said Havva’ya göre bunu ba#latan ilk ki#i de “üstad” Hasan el-Benna ve kurdu"u te#kilat olan #hvan-ı Muslimin’dir. Hasan el. Erkeklerin “altın takmamalarını” ve “ipek giymemelerini” talep eden bir bildiri yayınlarlar.com/index. üç aylarda oruç tutarak. cemaat. “#umullü” bir “yenilik (tecdid) hareketi ba#latmaktır. Re#it Rıza’nın Abduh ekolünü. Mutahhari ve Ali $eriatidir. $imdi hayatta tek ba#ına kalmı#.islamiyorum. Onaltı ya#ına geldi"inde babası onu ö"retmen yeti#tiren bir okul olan Daru’l-Ulum’a verir. Taha Hüseyin ve Ali Abdurrazık’a kar#ı tepki biçimlenmesine girerek selefili"e kaydırmasına paralel bir süreç ya#adı"ı görülüyor. Abdullah Cevdet gibilerine bakarak selefili"e kaymasına benzemektedir. !slam’ı topyekün “ihya” etmek ve tarih dı#ına itilmeye “itiraz”. Türkiye’de esen rüzgarlar Mısır’da da esmektedir. bütün her #eye sıfırdan ba#layacaktır. dindar bu muhitte yeti#menin getirdi"i havayla çocukluk yıllarını camilerde ezan okuyarak.08. Bu giri#im. Hasan el-Benna. tecdid” http://www.) Hasan el-Benna (öl.php?sayfa=makaledetay. Mevdudi ve Seyyid Kutup. !slam (Osmanlı) medeniyetini 06. Bu hareket aynı zamanda Seyyid Kutup’lara kadar uzanan ve geni# bir co"rafyada etkili olmu# büyük bir “ikinci evrilme !slâmî hareket” tecrübesidir. !lki Taha Hüseyin’in vahiy ve hadise saldırdı"ı #slam Öncesi $iir kitabına. Durum. Bunlardan ilk üçü Sunni kanattan Hasan el-Benna. Öyle anla#ılıyor ki Said Havva’nın zihninde olu#an bu çerçeve tüm ikinci evrilme !slamcıları tarafından devam ettirilmi#tir. ıslahat. kurulu# biçimi ve çalı#ma tarzıyla yeni ça"ın izlerini ta#ıyordu. ikincisi de Ali Abdurrazık’ın #slam ve [12] Hükümet #lkeleri adlı kitaba reddiyedir. kavramlar etrafında bir faaliyet ortaya koymak bu evrilmenin temel karakteristi"idir. sürekli Kur’an ezberleyerek geçirir. gerçekten her #eye sıfırdan ba#lamanın bir göstergesidir. Said Havva’ya göre bu dönemde ilk “tecdid” (yenilik) hareketi Hasan elBenna ile ba#lamı#tır. i#çi ve esnaflardan olu#an “altı ki#iyle” !hvan-ı Muslimin Te#kilatı’nı bir gecekondu mahallesinde kurdu"unda tarihler 1930’ları gösteriyordu.

buna kar#ı çıkaca"ız derken iyice gelenekçili"e kayılmaktadır. 7.. Ve muhakkak kim [16] Allah için bir #ey yaparsa. Kısa sürede hızla büyüyen !hvan hareketi. !lk görevimi #ükür ve yimserlikle. içki. !slami e"itim uygulanmalı. Bu manifestoya bakıldı"ında “i#e sıfırdan ba#lama” ruhunun tümüyle hakim oldu"u görülür. ama onların babaları ile konu#mayı da ihmal etmeyece"im.php&mkid=211&sayi=64 Seite 7 von 17 . köktenci ve selefi bir karakterdedir. onu en kısa yoldan [15] bitirmeye çalı#. kumar. Hasan el-Benna #öyle demektedir. !slam’ın dünyaya ve devlete söyleyeceklerinin oldu"u. Yolumuz. #ans oyunları. Hasan el-Benna. Tarih 1930’ları göstermektedir. Te#kilatın amacı. o günlerde çok hızlı bir #ekilde esen “laiklik” rüzgarlarına kar#ı çıkılmakta. kar#ılı"ını alacaktır. 10.08. namaz kılmak. vicdanlara hapsedilemeyece" ısrarla vurgulanmaktadır. !smailiye #ehrine ö"retmen olarak tayin edildi"inin ertesi yılında “altı arkada#ıyla” !hvan-ı Muslimin Te#kilatını kurdu"unda ise 22-23 ya#larında bir gençtir. Vakitten yararlanmak için ba#kasına yardımını esirgeme. oruç tutmak. Yazılar yazaca"ım. Hasan el-Benna ve arkada#ları o günkü Mısır’ın !ngiliz i#gali altında olmasına ve !slam dünyasının çökü#üne “itiraz” etmektedirler. 5. namaz kılınmalı. [13] Allah yolunda ölmek en büyük emelimizdir.php?sayfa=makaledetay. 4. Siyasi olarak da.Düzgün Arapça konu#maya çalı#.Kar#ıla#tı"ın karde#lerine senden istenmese de tanı#maya bak. Hasan el-Benna tüm ülke çapında uygulanmak üzere !slami bir “ıslahat” programı hazırlar. çünkü mücahid bir millet ciddiyetten ba#ka bir #ey tanımaz. konferanslar verece"im ve gezece"im. yegane #ahidim siz olacaksınız.” Görüldü"ü gibi hareket amatör bir ruhla..Fazlaca gülme. kahve kahve dola#arak yeni bir heyecan dalgası estirmektedir.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi 06. “Gayemiz. Azıcık zamanını bile zararsız i#lere ayırma. gazetelerde kadınların resimlerinin basılmasına son verilmeli.. hacca gitmek. Kadın ve erkek karı#ık toplantılar düzenlenmemeli. iyi muamelede [14] bulunmak. Yapacak bir görevin varsa. zekat vermek.10 11:14 denilince “laiklik” anla#ılmakta. “Batı taklitçili"i terk edilmelidir. Hasan el-Benna 1927’de Daru’l-Ulum’dan birincilikle mezun oldu"unda henüz 21 ya#ındadır.Maskaralık yapma. ” !kinci dünya sava#ı sonunda !hvan-ı Muslimin Te#kilatı artık neredeyse devlet içinde devlet durumuna gelir. Hayırdan ba#ka bir #ey konu#ma.Görevler vakitlerden fazladır. Rehberimiz. 8.Ki#ileri çeki#tirmek ve tavırları küçümsemekten kaçın. “Ben danı#man ve e"itimci olaca"ım. Vaktimin ço"u ö"rencilerin olacak. 1936’lara gelindi"inde Mısır Kralı’nı mektuplar yazarak programını açıklar. kız ve erkeklerin e"itim müfredatları ayrı ayrı belirlenmelidir. zira gösteri# hiçbir zaman yarar sa"lamaz. kız-erkek karı#ık e"itime son verilmeli. “1. Kral’dan #unları talep etmektedir.$artlar ne olursa olsun ezanı duydu"un an namaza kalk 2. Abduh’tan sonra Re#it Rıza’nın ya#adı"ı süreç tamı tamına budur.” Allah’tan ba#ka ilah olmadı"ına. dini ve ahlaki vurgusu güçlü. Muhammed’in de Allah’ın peygamber oldu"una inanmak. ikincisini sebat ve fedakarlıkla yerine getirece"im.islamiyorum. 3. Kur’an’ın okumak ve okutmak. 9... gönüllülük ve hasbilik esasına dayalı. evlerde yabanca dil yerine Arapça konu#ulmalı. teorik birikimi son derece zayıf. Kur’an... çünkü bu bencillik ve eziyet demektedir.. Bu mektuplar onun !slami yenilikten ne anladı"ını da gösterir önemli belgelerdir. çünkü Allah’a ba"lı olan gönül sakin ve vakarlı olur. iyi bir e"itim görmek. bu dönemde merkezini Kahire’ye ta#ıyarak çevreden merkeze do"ru yürüyü#ünü hızlandırır.. Önderimiz. çünkü bu Müslüman olmanın belirtisidir. Bu benim Allah ile olan gizli bir mukavelemdir ki sayın hocam.Dinleyicinin i#itece"inden fazla sesini yükseltme. 6. Mısır’ın her yanı te#kilatın okulları. Allah. http://www. incele veya dinle. Cihad. peygamberin ba#ladı"ı yerden ba#lama e"iliminde..Hiçbir konuda a#ırı tartı#maya girme. Kur’an en güzel #ekilde Arapça ile anla#ılır. çocuklara Avrupalı mürebbiler tutulmamalı ve yabancı okullarına gönderilmemelidir. kurulu# ilkeleri ve vasiyeti Hasan el-Benna’nın zihin dünyasını anlamak için önemli bir ipicudur. Peygamber. gece kulüpleri ve sinemalar yasaklanmalı.” Ço#kulu bir faaliyet olarak ba#layan hareket adeta ulu orta feryat etmekte.com/index. [17] Tabii bilimler materyalist telkinlerden arındırılmalıdır. tümüyle faaliyetçi.Kur’an’ı oku.

Gazzali ve !bni Cemaa ile birlikte en önemli mimarları arasında yer alan !bni Teymiyye’nin devlet ve siyaset anlayı#ının ikinci evrilmede oldukça etkili oldu"unu görece"iz. 1967) Hasan el-Benna’nın ikinci evrilmeye kattı"ı “faaliyetçi ruhun” Seyyid Kutup’da “devrimci ruha” dönü#tü"ünü görüyoruz. Arap milliyetçileriyle Mısır’ın kurtulu#u ve Arap Birli"i konusunda mutabıktır..İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi camileri ve ticaret kurumlarıyla dolar. buna “rabbani hareket metodu” demi#tir. kadınların peçe takması. bunun için yo"un bir faaliyet içine girmi#. Mısır’da Kral Faruk’u deviren 23 Temmuz 1952 ihtilali milliyetçi ve laik bir devlet görü#ü ile gerçekle#tirilir. a#amalı. “Dinin hamisi adil sultan” teorisine dayanan sunni saltanat ideolojisinin Maverdi. !ki ay geçmeden 12 $ubat 1949’da Hasan el-Benna u"radı"ı süikast sonucu 43 ya#ında oldu"u halde #ehid edilir. Ba#kan Cemal Abdunnasır #unları söylemektedir.com/index.. Yani “amaç” üzerinde de"il daha çok “araç” üzerinde yo"unla#mı#tır.islamiyorum. Seyyid Kutup “rabbani yöntem” veya “peygamberi metod” adıyla geli#tirdi"i siyasi projeyle daha çok !slam devletinin “ne oldu"u” de"il “nasıl kurulaca"ı” üzerinde kafa yormu#tur.Benna’nın siyaset ve devlet anlayı#ı görüldü"ü gibi tipik bir “din devleti” görünümündedir. Çünkü Benna !slam devleti idealinin “do"u#u”. Seyyid Kutup’da öne çıkan “siyasi” vurgu ça"da# !slamcılık tarihi açısından önemli bir a#ama olarak kabul edilmelidir. Hasan el. Filistin. Seyyid Kutup’da “yöntem” söyleminin daha baskın olması bundan dolayıdır. sürek avı ba#latılır. gece gündüz durmadan çalı#ırken süikast sonucu öldürülmü#tü. Benden bazı talebleerde bulundular. çünkü hükümetle i#birli"i halinde gönderilen birliklere hükümet bozuk ve i#e yaramaz silahlar vermi#tir.php?sayfa=makaledetay. Seyyid Kutup “yöntemi”. Hasan el-Benna’da “faaliyet”. Orta dönem boyunca geli#en !slamcı hareketlerin ço"unun siyasi muhayyilesi bu üç simanın izlerini ta#ımaktadır. Mevdudi de “#ekli” üzerine yo"unla#mı#tır. olumlu. üzerinde iyice çalı#mı# de"ildi. Ama #una inanıyordu. Çünkü o “yöntem” üzerine yaptı"ı ısrarlı vurguyla !slam siyaset felsefesinin olu#umuna çok önemli katkılar sa"lamı#tır. “Yeryüzünde Müslümanlar devletsiz kalmı#. !hvan-i Muslimin Te#kilatı çok de"il yirmi yıl içinde Mısır yönetimini tehdik eder hale gelir. [18] Takdir edersiniz ki. davayı önceleyen.. Bu nedenle yapılması gereken acilen yabancı boyunduru"undan kurtulmak ve kendi devletimizi kurmak için çalı#maktır. kendisine bu konularda bir söz vermedim. Bu dönemde ortaya çıkan hareketlerin neredeyse tamamı Hasan el-Benna’nın ba#lattı"ı bu hareketin izlerini ta#ırlar. Hasan el-Benna kendisinden önceki Cemaleddin Efgani’nin siyasi misyonunu devam ettirir..” Hasan el-Benna’nın asıl etkisi vefatından sonra olur.” Seyyid Kutup da ise bu dü#ünce daha çok “devrim” olayına dönü#mü#tür. Bununla kasdetti"i “gerçekçi. “Bu din rabbani bir din oldu"u gibi onun çalı#ma [19] yöntemi de rabbanidir” me#hur sözüyle bir dizi ilke belirlemi#. Suriye. dinamik.08. !ngiliz emperyalizmine “cihad” ilan eder. Çıkardıkları gazete ve dergiler tiraj üsteni tiraj yapar.php&mkid=211&sayi=64 Seite 8 von 17 .10 11:14 http://www. Esas olarak !bni Teymiyye’nin es-Siyaset’u$er’iyye’sindeki fikirlerin yeniden üretilmesine dayanmaktadır. Esasında Benna. Seyyid Kutup ve Mevdudi’yi çalı#mamıza almamızın en önemli sebebi “!slam Devleti” kavramının olu#umuna her birinin yaptı"ı özel katkılar sebebiyledir. mallarına el konulur. !hvan’ın devletle olan ili#kilerinde bir de"i#me olmaz. Bence bunlar hayatı zindan haline getirmeye yönelik #eyler. sonra sinema ve tiyatroların kapatılması. Hukümet !srail Devleti’nin resmen kuruldu"u 1948’de Hasan el-Benna’nın #hvan-ı Muslimin hareketini “yasadı#ı” ilan eder. kolay. Ancak Filistin macerası hüsranla sonuçlanır. 1948’de !srail’in kurulmasıyla birlikte Filistin’e gönüllü !hvan birlikleri gönderir. Fas ve Tunus’da #ubeler açılır. Seyyid Kutup (öl. Tüm !slam-Arap alemine yayılan “!hvan ruhu” ikinci evrilme !slamcılı"ını derinden etkiler. Ancak onlar bu ki meseleyi amaç de"il araç olarak kabul etmektedirler. ciddi. yabancıların boyunduru"una girmi#tir. 06. Yüzlerce !hvan mensubu tutuklanarak. “!hvan Ba#kanı ile görü#tüm. Sadece Mısır de"il ba#ka ülkelerin gençleri de akın akın Hasan el-Benna’nın ça"rısına icabet ederler. Hasan el-Benna’nın kafasında bir “!slam Devleti” fikri vardı. hedefi net. !lki. Ürdün. !hvan. !ngilizlerin Suvey# kanalından çekilmelerini ister. “!slam Devleti” kavramı Benna’nın kafasında genel olarak olu#mu#. Lübnan.

10 11:14 tevekkülüzere bir !slami hareket.” Seyyid Kutup. $ii #mamet Mitolojisi ve Sunni Saltanat #deolojisi’nden kopu" için yeni sıçramalar Ça"da# !slam siyaset dü#üncesinin üçüncü evrilme simaları ikinci evrilmeden gözle görülür bir sıçrama yapma e"ilimindedirler.com/index. görünen.. görüldü"ü gibi “Allah’ın hakimiyetinin” sa"landı"ı bir “!slam devleti” için gerekli çalı#ma stratejisi üzerine yo"unla#maktadır. dirençli .. Dikkat edilirse bu süreçte Osmanlı’nın son döneminde gördü"ümüz.. Böylelikle !slam toplumunun varlı"ı ortaya çıkacak ve kesinlik kazanmı# olacaktır.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi [20] 06. organik toplumun olu#umundadır. !#te bu takdirde Müslüman toplum fiilen ortaya çıkmı# demektir. adaleti ve me#vereti” temel de"er olarak kabul eden bir devlettir. adalet ve "ura. Daha önce söyledi"imiz gibi bu dönemin en önemli özelli"i i#e sıfırdan ba#lama gibi zor bir noktada olmaları ve bunun getirdi"i siyasi ruhtur.Abdülkerim Suru" ve Turabi. geni# çaplı ıslahatlar yapabilir. “devlete” #u [21] adımlardan geçerek ula#acaktır. Onda derin felsefi analizler ve teorik birikimden ziyade siyasi prati"e yönelik ço#kulu bir “faaliyetçi” söylem vardır. !ran devrimi tecrübesinden on yıl kadar sonra. Bu söylemin etkisiyle !slam dünyasının de"i#ik yerlerinde ondan ilham alan bir çok hareket ikinci evrilme boyunca “devrimci” olu#umlar meydana getirmi#lerdir. bin oniki bin olacaktır. [23] kanındadır.” Böylesi bir camaatın olu#umu aynı zamanda kaçınılmazdır. gizlenmesine imkan vermemektedir.. Canlı bir organizma olan “cahiliye” ye kar#ı ona denk canlı bir !slam toplumu çıkmak zorundadır. Davanın menfaati adına rabbani metoddan uzakla#ılmayacaktır. Allah ile daima ba!lantılı. ikinci evrilmenin #ii ve sünni kanadından çıkmı# üçer sima ile sürecektir.” !slami hareket cahiliyeyi ortadan kaldırıp !slam’ı hakim kılmak için “beyan” ve “hareket” a#amalarını takip edecektir. mü#ahhas... Bunlar Humeyni-Mutahhari-Ali $eriati ve Hasan el-Benna-Mevdudi-Seyyid Kutup ku#a"ının sonrasındaki http://www.islamiyorum. esastan (tevhid: lailahe illallah) ba#layarak !slam’ı açık ve canlı bir #ekilde topluma anlatır. 1990’lardan sonraki üçüncü evrilmede tekrar yakalanacaktır. “Önce özel niteliklere sahip #slami bir cemaat olu#turulacaktır. Fakat bu hedefe giderken [24] esasa yönelmek ve ayrıntılara takılmamak gerekir. dinamik ve organik bir toplulu"un ortaya çıkması zorunludur.php&mkid=211&sayi=64 Seite 9 von 17 . fiilen hareket geçer. felsefi [29] yönleri fazla irdelenmemi#tir. Bu akideyi kabul etmeyen cahili toplumdan ayrı bir toplumsunuz. Bu akidenin temel de!erlerinin egemen olmadı"ı toplumdan ayrı bir toplumsunuz.. Çünkü hareketlilik onun akidesindedir. Çünkü bu din (!slam) kendisine inanan üç ki#i oldu"unda #unu demektedir. Üçüncü evrilme. [27] Cahiliyeden koparak ba!ımsız olunacaktır. Üç on. Dava davetçiden önce gelecektir.. Zira ancak böylesi bir cemaat büyük hedefleri gerçekle#tirebilir. Mevdudi ve Seyyid Kutup’a ayırdı"ımız bu bölüm boyunca gördük ki !slam dü#üncesi Osmanlı sonrası dönemde yeni simalarla yoluna devam etmektedir. Daha sonra cahiliyeninmaddi [26] gücüne denk bir!slami güçle kar#ı koyar. ba!ımsız bir toplum. akide ba"ı etrafında toplanmak ve organik cemaat niteli"i kazanmak.. !slam’a iman edilmesinin hemen ardından pratik. Hasan el-Benna. Seyyid Kutup’a göre bu niteliklere sahip bir !slami hareket. altı yüzyıllık birikim üzerine geli#tirilen devlet perspektifi pek yoktur. Bu sebeple daha çok bu yönleri üzerinde durulmu#. ihtilaf ve iççeki"melerden uzak . “ Zafere ula#mak için sabırlı . Böylesi bir toplulu"un hareket halinde olması kaçınılmaz bir #eydir.Gannu"i.. ‘$u anda sizler bir toplumsunuz. on yüz. tebli" eder. Bunun ayrıntısını ise buna inanmı# [28] Müslümanlar geli#tirecektir. $u halde !slam devleti “Allah’ın #eriatına ba"lılı"ı. Fazlur Rahman ile ba#layan üçüncü evrilme simaları. yüz bin...Abdullah el-Efendi. [22] Yoksa her #ey sadece teoride kalınmı# olacaktır.” anlayı#ıdır.” Yeni toplulu"un temel nitelikleri #unlar olacaktır.08.” Yeni toplulu"un e"itim sistemi (yol azı"ı) ve beslenme kaynakları tıpkı ilk Kur’an neslinde oldu"u gibi Kur’an ve sünnet olacaktır... Cemaat insanlarını bu iki kaynakla [25] yeti#tirecektir. Necefabadi-Fadlullah . Yeni topluluk. #slam "eriatına ba!lılık . Fakat !slam akidesinin karakteri hiç bir kimsenin saklanmasına. Bunun anlamı #udur. Bu perspektif... sa!lam karakterli olunacaktır.php?sayfa=makaledetay. Seyyid Kutup “devletin” felsefi temelinin ne olması gerekti"i konusunda üç kavram kullanmaktadır.

08. Humeyni’den sonra Necefabadi. Peygamber kendisinden sonra hiç kimseyi yönetici olarak tayin etmedi. Muhammed Ammara. batı modernizmiyle hesapla#ma. yönetimler !slam’da yoktur. oligar#i. Begeviç’in Bosna. felsefi köklere dönü# temel argümanlardır. Devlet yöneticisi de Allah’ın bir kuludur ve icraatlarından Allah’a hesap verecektir. Üçüncü evrilmenin siyasi muhayyilesi köklerini Fazlur Rahman’ın Pakistan !slam Cumhuriyeti’ni ele#tirmesinden. #lk evrilme Cemaledden Efani ile ba#layıp #zmirli #smail Hakkı ile bitmi#ti. monar#i. Fazlur Rahman hariç tamamı hayatta olan 13 sima yer almaktadır. ardından çökü#ü ve !ran !slam Devrimi’nin üzerinden on yılın geçmesiyle bitmektedir. !lk evrilmede temel siyasi vurgu “devleti kurtarmak” iken. Fazlur Rahman ile ba#layıp Cabiri ile bitmektedir. !slam siyaset dü#üncesi tarihi. Böylece Fazhurrahman ile ba#layıp Cabiri ile biten üçüncü evrilme simaları toplam 13 ki#iden olu#maktadır. Begoviç ve Garaudy’yi eklemek de mümkündür. #kinci evrilme (1930-1990) Osmanlı !mparotorlu"u’nun çökü#ü ile ba#lamakta Sovyetlerin Afgnistanistan’dan çekili#i. Turabi’nin Sudan. Hasan el-Benna ile ba#layıp Ali $eriati ile bitmi#ti. Filibeli Ahmed Hilmi.10 11:14 Hasan Turabi ’ye göre !slam devletinde Allah yegane hakimdir ve mutlak yetkiye sahiptir. üçüncü evrilmede ise ikincide üretilen siyaset dü#üncesini sorgulamayla birlikte tekrar ontoloji. Bu. içtihada. !lk evrilmede 13 sima üzerinde durmu#tuk. Hasan el-Benna’dan sonnra Turabi. !kincisi. Üçüncüsü. (Bu ba#lık altında ele alınan isimlerden Hasan Turabi ve Ra#id el Ganu#i haricindekiler çıkarılmı#tır. yeniden dirili#. simalarla örtü#tü"ü görülmektedir. aynı zamanda anayasal devlet sisteminin öngörüldü"ü anlamına gelmektedir. Üçüncü evrilme ise (1990. ilk evrilme (1750-1930). Hz. Cabiri’nin Fas tecrübesiyle geli#mektedir. Bu döneme neden “üçüncü evrilme” dedi"imize gelince. Biat . son 150 yılda yeni bir döneme girmi#tir.. Mevdudi’den sonra Fazlur Rahman. Birincisi. Bu döneme yirminci yüzyıl !slam siyaset dü#üncesinde üç evrilme demi#tik. Bu dönem de 6 sima yer almı#tı. Halen devam etmekte olan bu dönemde. Seyyid Kutup’dan sonra Gannu#i ve Abdullah el-Efendi. metodoloji ve siyaset in#a etmekle sa"lanmaya çalı#ılırken. Muntezeri ve Necefabadi’nin !ran !slam Cumhuriyeti’ni ele#tirmesiyle beslenmektedir. epistemoloji ve metodoloji in#asına evrilmi#tir. !lk evrilmede bu dönü# yeni bir ontoloji.. kilise vb. !slam’da din ile devletin birbirinden ayrılması anlamına gelen laiklik yoktur.php?sayfa=makaledetay. !slam’da yönetim miras yoluyla geçmez. Fadlullah’ın Lübnan.. Her kim iktidarda bulunuyorsa Allah’ın kanunlarına boyun e"mek durumundadır. ardından çökü#ü. aya"a kalkı#. !ktidar me#ruiyetini buradan alır. Bu yarım asırlık bir “ikinci evrilme” kesintisinden sonra yakalanan oldukça ileri bir noktadır.islamiyorum.. Halkın seçti"i milletvekilleri oy kullanarak yasamada bulunurlar ve ülkeyi idare ederler. diktatörlük. Bu dönemi kendi içinde üç alt döneme daha ayırmı#tık. Üçüncü evrilme . Bir ülkeyi yönetme fiili dinin ayrılmaz bir parçasını te#kil eder.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi “evrilmeyi” ifade etmektedirler. Hz.. !brahim zürriyetinden yönetici imamlar çıkması için dua etti"inde Allah zülmedenlerin yönetici olamayaca"ını söyledi. gelenek ele#tirisi. Kendisinin Allah ve melekler http://www. esas itibariyle !ngilizlerin Hindistan’a giri#i ile ba#lamakta Osmanlı !mparatorlu"u’nun çökü#ü ile bitmektedir. Bunun birkaç sebebi bulunmaktadır. Hasan Hanefi ve Muhammed Abid Cabiri. hayata.. halkla yönetim arasında gerçekle#en bir toplumsal sözle#medir. üçüncüde de “nedir bu devlet?” vurgusu ön plana çıkmı#tır. Sovyetlerin Afganistan’dan çekili#i. daha çok siyasi-felsefi meselelerdeki yenilik arayı#larını temsilen üç sima daha seçilmi#tir. her üç dönemde de “Kaynaklara dönü#. #kinci evrilme .. teokrasi. ikincide “bir devlet kurmak”. ikinci evrilmede bu dönü# iyiden iyiye siyasete yo"unla#mı#. bilime.. epistemoloji.. !slam devletinde yöneticiler me"veret ve icma ilkesi gere"ince halk tarafından belirlenir.) 06..php&mkid=211&sayi=64 Seite 10 von 17 . Mutahhari’den sonra Fadlullah.com/index. Seyyid Bey vb. akla. !#te bu geli#meler yirminci yüzyıl !slam siyaset dü#üncesinde üçüncü evrilme diye adlandırabilece"imiz bir dönemin olu#tu"unu (veya olu#makta oldu"unu) göstermektedir. !ran Devrimi’nin üzerinden on yılın geçmesiyle ba#lamakta ve halen devam etmektedir. Üçüncü evrilme simalarının siyasi muhayyilesinin son tahlilde Osmanlı’yı ele#tiren Tunuslu Hayreddin Pa#a. Keza bunlara Hatemi . Ammara ve Hasan Hanefi’nin Mısır. Gannu#i’nin Tunus. Ali $eriati’den sonra Abdülkerim Suru#. Üçüncü evrilmenin siyasi meselelerdeki yenilik arayı#ını temsilen seçilen bu simalardan sonra.? ).

“Ümmetim delalette toplanmaz”. !ran !slam Cumhuriyeti anayasasından daha ileri bir anlayı#la hazırlandı"ı söylenebilir. Cemaat belli ki#ilerden olu#maz. bilakis insanlara ö"retmeli.. icma ve örfe dayalı hukuk devleti” öngörülüyor. özgürlük. Burada ifade edilen devlet anlayı#ı. Müslümanlar. Hz. maslahat) öne çıkaran. müslümanların kültür ve bilgi seviyesi artırılmalıdır ..com/index. Buna göre külli hakimiyet. hürriyet (özgürlük).. buna yine fikirle kar#ılık verilir. hürriyet. icma gibi kavramları kullanıyor. görüldü"ü gibi geçmi#teki saltanata dayalı !slam devletlerine hiç benzemiyor. Bunu yaparken de Kur’ani de"erleri özellikle ismen zikrediyor.. !slam toplumunda gayr-ı Müslimler güvenlik ve barı# içinde ya#arlar. !slam devletinde partiler de"il partizanlık yoktur. ça"da# bir adalet devleti projesi geli#tirmeye çalı#ıyor. “Onların i!leri aralarında !ura iledir” ayeti ba"layıcı bir emirdir. Aslında hiç de ba#ı bo#luk yoktur. !slam devletinde mürtedin öldürülmesi diye bir #ey yoktur. Devlet.islamiyorum. Örne"in demokrasi demiyor. öyle bir konuma geldiler ki isti#are edebilme #artları ortadan kalktı. maddesinde “el-Hakimiyyetü lillah ve’sSiyadetü li’!-$aabi’l-Sudani” (Hakimiyet Allah’ın Egemenlik-önderlik Sudan halkınındır) ilkesini vaz ederek yıllardır “Allah’ın hakimiyeti mi milletin hakimiyeti mi?” #eklinde tezahür eden tartı#maya yeni bir açılım getirmektedir. Aslında icma dü#üncesini günümüzde refarandumla veya dolaylı icma sayılabilecek ça"da# parlementer sistemle ifade edebiliriz. çalı#malarına engel [30] olmamalıdır. Allah katında da güzeldir. Örne"in Turabi’nin Sudan anayasasında devletin dini ve mezhebi belirlenmezken “tevhid.” gibi çok sayıda hadis cemaata ba"lanmaya ça"ırır. adalet. Londra’da master. fikirlerini #iddete ba#vurmadan açıklayabilir. Bunun için de #ura. insanların heva ve hevesleriyle konu#malarına fırsat tanıyorsunuz’ diyenler olabilir. Zimmet esasında güvenlik sa"lama demektedir.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi tarafından gözetildi"ini hiç bir zaman unutmamalıdır. tanrısızlık propagandası yapabilir. aralarındaki ula#ım deve sırtlarında gerçekle#iyordu.. “Müslümanların güzel gördü"ü. Hz. partilerin varlı"ını resmen tanımasa da. Anayasa’nın 4. tarihte. Ancak bu hakimiyeti bir kral veya hanedan veya sosyal bir sınıf Allah adına kullanamaz. “ #cma. o da halktır. Halbuki bu. Do"udan batıya gitmek için aylar gerekiyordu.” 06. o günkü #artlar sonucu olu#mu# bir zaruretti.. dini bilmeyen kavimlerin !slam’a girdikleri dönemler ya#adı. hatta milyonlarca Müslüman nasıl isti#are edecekti? Müslümanlar yeryüzünün do"u ve batısında ya#ıyorlar. tıpkı namazda oldu"u gibi.php?sayfa=makaledetay. hayatın temel nizamlarını belirleme hakkı yüce Allah’a aittir. yüzbinlerce. Bu haliyle Sudan anayasasının.. alimler arasında yapılmak zorunda kalınmı#tı. Özellikle devlete resmi bir din ve mezhep belirlenmemesi oldukça dikkat çekicidir. Belki bu noktada söylediklerime itiraz edilerek ‘Siz meseleyi ba#ıbo#lu"a itiyorsunuz. $ura’yı emreden ayet ise #urayı muminlere has kılıyor. Gayr-i müslimler devlette görev alabilirler. Her müslüman namaz kılmak zorundadır. Sudan için hazırlanan 146 maddelik yeni anayasada “tevhid (Allah’a kulluk) adalet.php&mkid=211&sayi=64 Seite 11 von 17 . ‘Bazı müslümanlar avamdır namazın idrakini kavrayamazlar dolayısıyla onların namaz kılması gerekmez” diye bir #ey olmaz. me#veret-icma esaslarına dayalı bir hukuk devleti” öngörmektedir. Asıl olan icma müslümanların icmasıdır . resmi din ve mezhep dayatmacısı geçmi# saltanat modellerini dı#lıyor fakat batılı laik modellere de pirim vermiyor. !cma’nın zorunluluk oldu"unu ifade eden ayette “mü’minler”den bahsedilir. !slam devletinde bir ateist. Müslümanların cemaatıdır. Kur’an’ın sadece siyasi de"erlerini (adalet.. ayetinde insanlar müminlerin yoluna uymaya ça"rılıyor. O zaman da icma alimlerin icması oldu. Dolasıyla Kur’an ve Sünnet’e uymayan bir icma [31] olmaz. Ebubekir’in hilafetinde bu kolaylık kalkmı# müslümanların toplanmaları zorla#mı#tı.. Müslümanların hür seçimle seçtikleri parlemento meclisi müslümanların toplumsal planı olabilir.. Tüm halkla de"il siyasal temsilcilerle toplanılmak zorunda kalınmı#tı. avama aktarıyorsunuz.08. Peygamber döneminde me#veret kolaydı. Siyasal iktidarı halk belirler ve bu me#veret-icma kuralı ile yani seçimle ortaya çıkar. me#veret. ısrarla me#veret.10 11:14 http://www. ço"aldılar. ehliyet.” Turabi. me#veret. Örne"in Nisa suresinin 115. Mürted dinden dönen de"il devlete ba#kaldıran ve yabancılar lehine vatana ihanet kanunu suçunu i#leyen kimse demektedir. Paris’te doktora yapmı# bir hukukçu olan Turabi’nin #uraicma ilkesiyle ilgili ileri sürdü"ü fikirler Fazlurrahman’ın geli#tirmeye çalı#tı"ı siyasi me#veret yorumunu ça"rı#tırıyor. tarihi belli #artlar nedeniyle sapmaya u"radı. hatta bir Hıristiyan seçildi"i takdirde devlet ba#kanı bile olabilir. Buradan anla#ılıyor ki özellikle Turabi.

!nsanlar düzen ve özgürlük arasındaki dengeyi korumalıdır. icmanın “referandum”.08. Humeyni vefat etmi#tir (1989). Tunus’da Gannu#i liderli"indeki Nahda hareketi seçimlerden zaferle çıkmı#tır (1989). Sudan’da Turabi General Be#ir darbesiyle i#ba#ına gelmi#tir (1989). Biz buna ikinci evrilmeden (1930-1990) sonraki üçüncü evrilme diyoruz. !çtihat kapısını kapatmamalıyız. Donukla#ma dönemlerinde düzene de"il özgürlü"e ça"rı yapılmalıdır. Gannu"i.. kadının devlet ba#kanı olabilece"ini. Böylece ça"da# !slâm dü#üncesinde yeni bir dönem ba#lamı#tır. ‘alemde nasıl hareket varsa din de aynen böyledir’ diyen.. Berlin duvarı yıkılmı#tır (1989-90). Daha önce ikinci evrilmenin (1930-1990) biti#i olarak “!ran devriminin üzerinden on yılın geçmesi” tabirini kullanmı#tık. Eski !slam fıkhı özgür ortamda geli#mi#tir. Bunlarla birlikte Sudan. mürtedin öldürülemeyece"ini. Cezayir ve Tunus’daki !slâmcı yükseli#lerin de bu döneme denk geldi"ini görüyoruz. gayr-i müslim için de bu yolun açık oldu"unu. Sovyetler Birli"i da"ılmı#. hazırladı"ı anayasanın sloganik de"il muhteva olarak !slâmi oldu"unu. Cezayir ve Tunus’da yükselen !slâmcı hereketler dramatik bir #ekilde bastırılmı#. !ran’da Munteziri.islamiyorum. Müslümanlar içtihat yapan yüzlerce insandan niçin dördü üzerinde yo"unla#tılar? Bu kendili"inden [32] olu#an bir meseledir. komünizme kar#ı “ye#il ku#ak” teorisi adeta “ye#il tehdit”e dönü#mü#tür. cebriyeci http://www. Necefabadi ve Abdülkerim Suru# vb... Cezayir’de Abbas Medeni liderli"indeki !slami Selamet Cephesi yerel seçimlerde büyük bir patlama yaparak zafer kazanmı#tır (1990). demokrasi rafa kaldırılmı#. “sürekli içtihadı” ayet ve hadis metinlerini zamana uyarlama giri#imi olarak gören. son peygamberden sonra #eriatın yenilenmesi görevinin ümmete ve ilimde derinle#en müçtehidlere verildi"ini söyleyen. Halbuki bizler !slam dü#üncesinin uzun süredir donukla#tı"ını biliyoruz. simalar “iç sorgulama” ba#latmı#tır (1987-91). !kinci evrilmenin içinden çıkan ve fakat onu a#an dinamik bir beyinle kar#ı kar#ıya oldu"umuz apaçık ortadadır. Üstelik do"u blokunun çökmesiyle birlikte bir anlamda “i#siz” kalan NATO üyesi batıcı blok bütün dikkatini !slam dünyasına çevirmi#. Turabi’den sonra dü#ünceleriyle dönemin yeni muhayyilesinin olu#masına büyük katkılar sa"layan en önemli simalardan birisidir. Turabi’nin yukarıda aktardı"ımız temel görü#lerinin daha önce ele aldı"ımız simalarla büyük oranda örtü#tü"ü farkedilmi# olmalıdır. bunu yenilememiz gerekir.php?sayfa=makaledetay. devletin “zorla” ba#örtüsü taktırma gibi bir görevinin bulunmadı"ını. me#veretin yerine ferdi sulta ve otoritenin egemen olması. biatın “toplumsal sözle#me” anlamına geldi"ini söyleyen Turabi. bu son dönemin olaylarını bizzat ya#ayan bir dü#ünce ve hareket adamı olarak. “olması gerekenin bu mu oldu"u” veya “ne yapmak lazım geldi"i” tartı#malarını ba#latmı#tır. Ümmetin delalet Üzerine birle#ece"ini hiç sanmıyorum. Esasında !slâm’ın özü de bu de"erlerden ibarettir. Bütün bunların 1990’ların ba#larındaki bir kaç yılda oldu"u görülüyor. Körfez’de sava# çıkmı#tır (1991). Gannu#i’ye göre !slam dünyası uzun asırlar “tevhid. adalet ve özgürlük” yolunda insanlı"a büyük katkılarda bulunmu#tur. !slam’ın özgürlük anlayı#ından bahsetti"imizde insanlar korkuyorlar ve “Her #ey anar#iye dönü#ür” diyorlar. çözüm insanları özgürlü"e itmektir. #uranın “toplumsal isti#are”. !slâmcılı"ın “ne oldu"u”. baskının oldu"u yerde donukla#mı#tır. kapsamlı bir devrim yapmaktır.com/index. !slâm medeniyetinin çökü#ünde etkili olan iç amiller. Turabi ve Gannu#i’yi ele aldı"ımız bu bölümde üçüncü evrilmeyi etkileyen bazı yeni geli#melerle kar#ıla#tı"ımızı görece"iz. “ne istedi"i”.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi 06. !#te bu geli#meler !slam dünyasının dört bir yanında yeni bir “sorgulama” dönemi ba#latmı#.. ‘Bazı sapık dü#ünürlere özgürlük verirsek ekolleri yaygınla#abilir’ endi#esi yersizdir.php&mkid=211&sayi=64 Seite 12 von 17 .. bu ictihadın tahsis.. !ran-Irak sava#ı sona ermi#tir (1986). açıkca anla#ılmı# olmalı ki ça"da# !slâm dü#üncesinin en önemli simalarından birisidir. “neyi ba#ardı"ı”.10 11:14 “ Hiç korkmaksızın !slam’ın özgürlük anlayı#ını uygulamalıyız. Bu açıdan Turabi’nin Sudan deneyimi !slâm dü#üncesi için önemli bir bir misyon yüklenmektedir.. Gerçekten 1990’lı yılların iki yıl öncesi ve iki yıl sonrasındaki bir kaç yıla bakıldı"ında !slam dünyasını (dü#üncesini) ve dünyayı etkileyen önemli geli#melerin oldu"unu görüyoruz. genel seçimlerin birinci turuna Abdülkadir Ha#ani liderli"inde giren !slâmi Selamet Cephesi yine patlama yapmı#tır (1991). beyan ve tadil yoluyla yapılaca"ını söyleyen. sandıktan batıcıların istedi"i sonuç çıkmayınca adeta sandı"a “tekme” vurulmu#tur. Dini dü#ünce özgürlü"ünü sa"lamaktan ba#ka çare yok.” Yüksek sesle ve açıkca !slam dü#üncesinde “yenilik” ça"rısı yapan.

4. !slâm dünyasının dünya siyaset sahnesinden çekilmesinden sonra ortaya çıkan “yeniden dirili#” ve “tecdid” (yenilik) hareketlerini ifade eder. ilerlemeyi. Ona göre Tunus’daki çatı#ma ortamı yalnızca Bin Ali rejimiyle Nahda hareketi arasında olan bir #ey de"ildir. bütün orta dönem boyunca tartı#ılan “yöntem” sorunu hakkında #u de"erlendirmeyi yapmaktadır. “donukluk” ve “uyu#ukluk” en büyük tehlikedir. 7.10 11:14 Gannu#i’nin teori ve prati"inden anla#ılan “yöntem ne olmalı” sorusuna tıpkı Fadlullah gibi “ya#adı"ın yere ve zamana göre de"i#ir” cevabını vermektedir. Gannu#i bu noktada üç simaya özellikle dikkat çekiyor. 8[35] “Örgütlenmeye” önem vermeleridir. Fakat Benna kitlelerin devrimci arzularını kırmı#tır.. ibadet. !hvan-ı Muslimin. 5. akılların uyanık olmasının. 2. Bu hareketler !slami bir toplum ve !slam devleti kurmak için çalı#an faaliyetler ve örgütlerdir. Mevdudi ve Humeyni. hayatı ahlak boyasıyla boyamayı arzulayan halk [37] arasında sürmektedir. Gannu#i’nin ça"da# kimi simaları ve !slâmi hareketleri de"erlendiri#i de “içeriden” bir bakı#ı yansıtmaktadır.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi kedercilik inancı. özgürlü"ü. çünkü görüldü"ü kadarıyla Mısır’daki atmosfer devrim için oldukça elveri#liydi. sufi teslimiyetçili"i ve fukahanın donukla#mı# zihniyetinin [33] yaygınla#masıdır. Bu üçüncü evrilme simalarının yakaladı"ı önemli bir noktadır. din.“Tevekküle” önem vermeleri. “Hakimiyeti elde etmek için birbiriyle çeli#en iki ayrı tarzı gösteren bu sloganlardan hangisi halk için yararlıydı acaba? “Demokratik” tarzda “Benna Perlementoya” mı yoksa Humeyni’nin yaptı"ı gibi mevcut düzeni kabullenmeyip kurumlarını kaldırmayı ve istiklalini hareketin önderleri eliyle gerçekle#tirmeyi isteyen “devrimci” yolda “Parlamento Benna’ya” sloganı mı? Hasan el-Benna istibdatın kök saldı"ı bir ülkede demokratik olmayı ye"ledi.com/index. Bu olayı ele alan Gannu#i. sanatın ve di"er yüce çabaların [34] kar#ısında “tembellik”.“Halkçı” olmaları. Onun için dinin. Daha önce benzer görü#leri Turabi’de de görmü#tük. toplumu ifsad eden ve kurumları yok eden polis rejimiyle. Her üç hareketin de ortak noktalarını tespit etmeye çalı#an Gannu#i’ye göre bu ortak noktalar. kanun. 1-“Kapsamlı” dü#ünceye dayanmaları -ki bu inanç...6.” 06. Bunlardan en önemlisi Mısır’da Hasan el-Benna’nın seçimlere katılmasının engellenmesi kar#ısında kalabalıkların öfkelenerek miting yapmaları sırasında atılan sloganlarla ilgili de"erlendirmesidir. Hasan el-Benna.“Vatan” sorununa önem vermeleri -ki bu !slâm’ın evrenselli"i ile asla çeli#mez-.“Batı” kültüründen kurtulmaya çalı#maları.. Arap-!slâm kimli"iyle bütünle#meyi. Akılların uyu#turulması ve pe#inen teslimiyettir. Bu sorunun görünen kısmı ve resmi açıklamaların yansımasıdır. Dı# amiller ise Mo"ol ve Haçlı saldırılarıdır.php?sayfa=makaledetay.08. Gannu#i her üç hareketi de analiz ederek bazı sonuçlar çıkarıyor..“Selefi” karakterli olmaları -ki bu Vehhabilik’ten ayrıdır. baskı uygulayan. di"er tüm halklar gibi adaleti. din ve sanat gibi yüce de"erler. Belki de onu bu [36] yöne sevkeden klasik sünni gelene"in “fitneden kaçınma” anlayı#ıdır.php&mkid=211&sayi=64 Seite 13 von 17 . Bu açıklamalara göre Tunus’ta ortaça"a dönmeye ça"ıran gerici radikal bir hareketle ilerici ve demokratik bir rejim arasında çatı#ma vardır. Bu sorun önemine ra"men hala açıklı"a kavu#mamı#tır. Halbuki demokrasi böyle yerlerde sadece halkı uyu#turan bir araçtır. de"erler. Ona göre dinin kar#ıla#tı"ı tehlike “uyu#turulmak” ve “dondurulmaktadır”. !slâm bireysel mülkiyeti tanıma ve giri#imcili"i te#vik etme gibi bazı noktalarda liberal sisteme benzese de özü bakımından http://www. devlet ve siyaseti birbirinden ayırmamaktır-. Hasan el-Benna’yı dinleyen kalabalıklar “Benna parlamentoya” diye ba"ırınca ba#ka bir gurup “Parlamento Benna’ya” diye ba"ırır.islamiyorum. Oysa gerçekte çatı#ma bütün çabalamasına ra"men marjinalle#en. Bunun için felsefe. felsefenin. Gannu#i’ye göre !slâm’ın sosyo-politik sistem anlayı#ı liberal ve sosyalist anlayı#lardan farklıdır. kurallar ve kainatın gidi#i hakkında “sorular” sormaya ba#ladı"ı andan itibaren felsefe ve sanata do"ru yola koyularak “Allah’a” olan yolculu"a çıkmı# olur. Cemaat-i !slâmi ve !ran !slam Devrimi. Ona göre “Ça"da# !slâmi Hareket” kavramı Özellikle Osmanlı’nın yıkılıp. hayrette kalmasının ve insano"lunun sürekli ara#tırmasının bir meyvesidir. !nsan kendisinin mahiyeti.. 3“Sosyal ve ekonomik” sorunlara önem vermeleri. Gannu#i’ye göre dinin kar#ısındaki tehlike felsefe de"ildir. Ona göre ça"da# !slâmi hareket kavramı bu “yenilikçi” simaların ba#lattı"ı hareketleri ifade etmektedir. Gannu#i’nin Tunus tecrübesi ile ilgili olarak çıkardı"ı dersler oldukça önemli tespitler içermektedir. demokrasiyi ve insan haklarını isteyen.

Ya seçim sonuçlarına saygı duyulacak veya tavla altüst edilip atılacaktı.” Gannu#i’nin dünyanın gelece"i ve kurulacak dünya düzeni hakkındaki 06. kâr elde etme ve çıkarcılıktır. Hz. kâra de"il ahlaka vermektedir. Hesaplarımızı yanlı# yapmanın bir de dı# faktörü vardı. Ancak bizim oylarımızı %20-25 civarında tahmin etmekle büyük hata yaptı"ımız ortaya çıktı. Ancak #unları da söylemeliyim ki ilk günlerde Bin Ali’yi desteklemekle hata yaptı"ımızı sanmıyorum. Gannu#i’ye göre !slamcıların demokrasiden de"il asıl diktatörlük rejimlerinden #ikayetçi olmaları ve bulundukları ülkelerde demokratik kazanımların daha da geni#letilmesi için mücadele etmeleri gerekir.php?sayfa=makaledetay. Gannu#i’ye göre !slâm’a aykırı olan demokrasi de"il diktatörlüktür. Herkes sistemin partisi olan Düstur (Anayasa) Partisi’ne büyük bir oy çıkaca"ını bekliyordu. Öte yandan demokrasiye bir müddet sonra kaldırılıp atılacak bir araç gibi görmek de son derece yanlı#tır. Demokrasiyi metaryalist felsefeden soyutlayarak kendi manevi de"erlerimizle donatabiliriz. Öte yandan özel mülkiyeti tanıma ve ticareti te#vik etmekle liberal sisteme benzemektedir. !slam me#veret sistemini getirmi#tir. Bin Ali rejimi bundan çok iyi yararlanarak dikkatleri sava#a çevirdi. seçilmi#lerin katıldı"ı bir demokrasi idi. Aksine bütün gayesi siyasi alı#tırma yapmak ve parlementoya yerle#tirece"i be# on milletvekili ile yasallı"ını temellendirmekti. Liberal sistemde önemli olan bireycilik.. ellerine geçen ilk iktidar fırsatında ise rakiplerini ezeceklerini dü#ünmektedirler ki bu da son derece yanlı#tır. diyalo"un. özel mülkiyeti yasaklayarak o da !slâm’a ters dü#mektedir. Ama seçimlerden sonra ortaya çıkan sonuç hareketin kitle deste"ini tahmin etme konusunda yanıldı"ını ortaya koymu#tu. “Kendimizi aklamıyoruz. sosyal güvenlik vs. Adaylarımızın tavırlarındaki çeli#kiler de halkın gözünde bize bir hayli zarar verdi. sadece matematiksel olarak bir alı#tırma yapmak de"ildi. Bu. Böylece Tunus’da ba#lattı"ımız Nahda hareketi iç ve dı# bir çok faktörün bir araya gelmesiyle baltalandı ve akamete [39] u"ratıldı.php&mkid=211&sayi=64 Seite 14 von 17 .. adalet. bu açıdan bizdeki demokrasi deneyimi hiç bir zaman batıdaki laik ve maneviyattan arındırılmı# bir demokrasi [38] olmayacaktır.08. gibi de"erlere fazla önem vermez... Gannu#i Müslümanların demokrasi kar#ıtlı"ını anlamsız bulmakta ve esas diktatörlük ve totaliterizmle mücadele edilmesi gerekti"ini söylemektedir. Bu dü#üncede olanlar kendilerinin ezildi"ini. Bunlar ülkenin kaderini etkileyecek önemli olaylardı. Felsefi ve ahlaki çerçevede !slâm önceli"i bireye de"il topluma. Irak’ın yanında yer alıyor gibi görünerek bizi sanki Amerika müttefiki gibi gösteriyordu. Belki de adayların birbirinden uzakla#masında ve danı#ma unsurunu ihmal etmemiz en önemli faktördü. Bizim destekledi"imiz adaylar büyük oylar topladılar. Ayrıca adaylarımız da halka gerekli umudu veremediler. özgürlü"ün bulundu"u ortamlarda yenilmesi mümkün de"ildir. Emek.islamiyorum. 1989 seçimlerinde kazanılan ba#arının ardından oynanan demokrasi oyununa son verilerek sandı"a adeta “tekme” vurularak ba#latılan bir nevi “Tunus 28 $ubatı” diyebilece"imiz son derece a"ır baskı ve tasfiye süreci hakkında #u de"erlendirmeyi yapıyor. Bu nedenle özgürlükten ve demokrasiden çekinmenin hiç bir anlamı yoktur.. Sanki !slâm örne"in eme"in hakkını korumak için faizi yasaklayarak. Bu arada Nahda hareketine a"ır darbeler vuruluyordu ama halk bundan haberdar olmuyordu. Belki de onun i#ledi"i bu a"ır suç partimiz (Nahda) tarafından tek bir bildiri ile geçilmemeliydi.10 11:14 http://www. Sosyalist sistem ise tam tersi devlet kapitalizmi üretmekte. Hareket illegal olarak da olsa seçimlere müdahale etmeli ve sayımları kontrol etmeliydi. Çünkü seçimlere kazanma ve ço"unlu"u elde etme niyetiyle girmemi#ti. Seçimlere hile karı#tırılmasıyla ona olan güvenimizi geri çekmemiz hata de"ildi. Batılılar bunu alarak bir sistem haline getirdiler. !slam’ın sözün. Atina’da varolan demokrasi azınlı"ın. Ona göre “Bazı gelenekçi alimlerin saltanata de"il de demokrasiye küfür fetvası vermeleri” son derece dü#ündürücüdür. Bizim hatalı de"erlendirmemiz dengelerimizi kurmada ve tavırlarımızı belirlemede önemli tereddütler ya#amamıza neden oldu. Hiç beklemedi"imiz bir #ekilde Körfez sava#ı patlak verdi. Peygamber ise bütün ümmetin katılımını esas almı#tı.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi farklıdır. Sürekli do"ru yaptı"ımızı da söylemiyoruz. Bizim dı#ımızda herkes hatalıdır da demiyoruz. Ne yazık ki hareketimiz böyle yapmadı. Demokrasi esas itibariyle !slâm’ın ruhunda vardır. zekat öngörerek sosyalizme benzemektedir..com/index. Fakat esasında her ikisinden de özü itibariyle farklıdır. Bu sonuç bizimle birlikte hiç kimsenin beklemedi"i bir sonuçtu. Öte yandan Bin Ali rejimi batılılara da sürekli olarak “Yardım etmezseniz radikal !slamcılar Tunus’u ele geçirecek” diyerek korku salıyor ve böylece onlardan büyük destekler alıyordu. Özellikle ba#kentteki oylarımız % 60’lara dayanmı#tı. Gannu#i.

Her iki medeniyet de geçmi#ten gelen hataları tekrar etmemeli. $imdi Sovyetler çöktü. Bu dü#ünce tarihin objektiflik ilkesine aykırıdır.Ahmet Asrar. Mukaddime (çev. devletlerin ve toplumların gelece"ini kehanet. 2000. tarihsiz. !ran deneyiminden Necefabadi.Henry Corbin !slam Felsefesi Tarihi (çev. !slam’da Dini Dü#üncenin Yeniden !hyası (çev. s.. Dr. üretim. 116-117 [5] Ahmed Ahmedi. !brahim Akbaba). 233-261. Taklid ve Telfik Üzerine Dört Risale (haz. 1997.35. 781. yanlı#larını gözden [40] geçirmeli. s. Demokrasi ilkesinin.. Batı ve Avrupa medeniyeti veya !slam medeniyetinin “tek merkez” kabul edilmesinde ısrar etmek dünyayı krize sürekler. Said Yazıcıo"lu imzasıyla Türkçe’ye çevrilmi# ve AÜ!FD’inde yayınlanmı#tır. cifr. Arap Aklının Olu#umu (çev. Çin. s. 1994. s. Sudan deneyiminden Turabi’nin çıkardı"ı sonuçlardan sonra. Macit Fahri. D!A. Melahim (predictions) ve Hadesan (frocasting) genel olarak dünyanın. Gannu#i. oyuna getirilerek zaferle çıktıkları seçim sandıklarından “muktedir” olarak çıkamamı#lardır.com/index. Hayreddin Karaman). yani dünyada “çok sesli” medeniyet merkezlerinin kabul edilip uygulanması gerekir. batı (NATO) için yeni tehlike bizler olaca"ız.. #imdi de Tunus ve Cazayir deneyiminden Gannu#i’nin çıkardı"ı sonuçlar ça"da# !slamcı"ın üçüncü evrilme muhayyilesini beslemektedir. s. (Makale Dr.php&mkid=211&sayi=64 Seite 15 von 17 . 462-463. s. bu dönemin ne gibi geli#melere yol açabilece"ini dile getirirken #öyle demekteydi. Urvetu’l-Vuska. #imdi bir çok [41] #eyi yeniden dü#ünmemiz lazımdır. Karaman.A.10 11:14 [1] [2] Cabiri. Arap-!slam Kültürünün Akıl Yapısı (çev. “ABD-Sovyet so"uk sava#ında arada unutulan !slami hareketler biraz rahat nefes alıyordu. Birle#ik.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi görü#leri de genel dü#üncesine paraleldir: “Esasında bugünkü dünya “tek” medeniyet merkezcili"ini kaldıramaz. Hüseyin Hatemi). !slam medeniyeti de demokrasi.) [8] Efgani. Cezayir ve Tunus deneyimi ça"da# !slami hareketler için çok derin derslerin çıkarılaca"ı önemli örneklerdir. Bürhan Köro"lu-Hasan Hacak- Ekrem Demirli). s. N. 2000. s. c. Renasence da Monde Arabe.php?sayfa=makaledetay. özel olarak ta dinlerin. s. o günlerde. ist.” . Kainat dü#manlık üzerine de"il sevgi ve barı# üzerine kurulmu#tur. teknoloji bilgisi ve aklile#tirme noktalarında batıdan yararlanmalıdır. Batı ile do"u arasında ezeli dü#manlı"ın varoldu"una inanmak do"ru bir dü#ünce de"ildir ve dünyanın gelece"ini olumlu yönde etkilemez. !cmali Ez Seyr-i Felsefe-i !slami Bal’d-ez !bni Rü#d – !bni Rü#d’den Sonra !slam Felsefesinin Geli#imine !li#kin Kısa bilgi. 44-46 http://www. 10. 440-444 [6] Muhammed !kbal. Suleyman Uluda"). Her taraf. Tunus ve Cezayir tecrübesinde !slami hareketler demokratik yollardan iktidara gelmeyi denemi#ler fakat büyük bir haksızlı"a u"rayıp. 1972. Batı medeniyeti ahlak ve maneviyat açısından !slam medeniyetine muhtaçtır. Her ikisi de akli dü#ünceyi esas almı#lardır. Belçika. [4] !çtihad...Balek. Cezayir ve Tunus olaylarının ba#lama tarihleri bizim aynı zamanda üçüncü evrilme olarak de"erlendirdi"imiz 1990’lı yılların ba#larıdır.301. s. kar#ı tarafı bir kültürel zenginlik ve çe#itlilik olarak de"erlendirmelidir. ist. Hatırat. s. Duculot.islamiyorum.” Pakistan deneyiminden Fazlur Rahman’ın.. Bugün Tunus ve Cazayir’deki !slami hareketler üzerinde korkunç bir baskı ve sindirme ortamı hüküm sürmektedir. s. !bni Haldun bunlara kar#ı tecrübi sosyolojiyi savunmu#tur.B!TT! - 06.08. 222-225.. Hind. 259-307 Cabiri. ist. Japon gibi do"u medeniyetleri böyle de"ildir. tahmin. Her ikisinin de kökü esas itibariyle “!brahimi” dinlere dayanır. !#te Gannu#i bunun için önemli bir üçüncü evrilme simasıdır. birbirine kar#ıt dü#man gözüyle bakmayıp. ke#f ve ilhamla açıklama demektir.. Çünkü uygarlık tarihine baktı"ımızda birbirine yakın iki medeniyet !slam ve batı medeniyetidir. c. 1. alemin ve kainatın. nücum. ist. 204-205 [7] Hasan Henefi-A. Fadlullah ve Suru#’un. 691 [3] !bni Haldun. çatı#ma yerine diyalog yolunu açmalıdır.

Gannu#i’nin “selefilik” diye bahsetti"i #ey bugün anla#ılan anlamından tamamen farklıdır.e. #ehadet. a. 142. 135). Berekat.php&mkid=211&sayi=64 Seite 16 von 17 ... !hvan-ı Muslimin. 99 vd.. 85. Seyyid Kutup ve Mevdudi’nin gelen bölümde ele alaca"ımız ça"da# #ii orta dönemindeki simalar Humeyni. [30] [31] [32] [33] [34] [35] Turabi. 1986. a. [13] M.php?sayfa=makaledetay. 158.g. e. revizyonist” vs. devrim. Nezir.. [10] Abdülkadir Udeh. a. s.islamiyorum.com/index. Allah’ın hakimiyeti. 131-140 Mealimu Fi’t-Tarik. 232 Muslim News Dergisi. g. s. s. !st. g. Mutahhari ve Ali $eriati kadar felsefi derinli"i sahip oldukları da söylenemez. s. !slam ve Ça"da# Öncüleri (çev. s. 23 [14] [15] [16] M. a.e. [11] [12] Said Havva.g.g.g. !slam toplumu.. a. 106 Mealimu fi’t-Tarik. 161-165 Zaten ça"da# sünni orta dönemindeki Hasan el-Benna. strateji.. a. oportinizm. XIII. g. s. Berekat. 97 Mealimu fi’t-Tarik. !slâm Dünyanın Gelece"i. a. a.e. a. M. s. VII. 55. Selehattin Ayaz) Bir.139 Fizilal. a. ta"utları yıkma” vs. 166-167 A. hatta tam http://www.e. Bunları siyaset felsefi açısından yorumladı"ımızda ne anlama gelece"i açıktır.e. s. Fizilal.. (a.e. 9 Ali Abdurrazık’ın kitabının de"erlendirmesi için “Seyyid Bey” bölümünün sonuna bakınız.. Nezir. Ça"da# Müslüman Önderler (çev. 24 !slâmi Yöneli#. !st.. M. Karaçi. 148. s. s.. trs.e. s. e. 91. 116-117. Ona göre Selefilik “Allah’ın hükmünü kitaptan ve sünneten almak. !slam Dü#üncesinin !hyası. Tartı#malar (çev. cahileyeye denk güç olu#turma..g. s. 93 vd.g. s. mezhep propagandası ve taassubu içinde olmamak. s. !slam karde#li"ini ayrıntıların üstünde tutarak muhaliflerine kar#ı ho#görülü ve birle#tirici olmak demektir. Muhammed Kutup vb.e. Berekat. Nezir. 96. Meryem Cemile. türden kavramları pek geçmez Bunların yerine “cahiliye toplumu. tabirleri geçer.e. a. Said $im#ek).. Berekat. a.... 170-186 !slam Toplumuna Do"ru. s. 7-8. Görüldü"ü gibi Gannu#i’nin selefilik yorumu bugünkü Taliban ve Vehhabi selefili"inden oldukça farklıdır. 71 vd. 103 vd. s. s. s. 122 Söyle#iler.08.10 11:14 Karaman. g. Meryem Cemile.. Beyrut. 46-47. 24 !shak Musa Huseyni.g. 30. ayaklanma.e.. s. !kinci evrilme !slamcılı"ı için her ne kadar bunlar seçilmi#se de Said Havva. g. . s. 10 M. simalara da bu bölüm boyunca yer yer de"inilecektir. Ubeydullah Dalar) Seçkin. a.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi [9] 06. s.g.e. [22] [23] [24] [25] [26] Mealimu fi’t-Tarik. e. $ubat 1966..e.g. 25-26 Turabi.. 33 Berekat.. Turabi. 85 vd.. !lim. Berekat. s. rabbani metod.g. 112-130 Berekat. 130-142. organik cemaat. 1956. 1986. s. 141- 153 [27] [28] [29] Berekat.. s. örgüt. !st. s. 230 [17] [18] [19] [20] [21] Meryem Cemile. !slam Dü#üncesinin !hyası.88 Seyyid Kutup’un jargonunda “devlet.

4.08. sayı 4.(el-Marife. Yorum Yaz Gösterilecek yorum bulunamadi. 87 vd. 144 Söyle#iler.php&mkid=211&sayi=64 Seite 17 von 17 . s. 1. s.php?sayfa=makaledetay.com/index. s.4. s.İslami Yorum üç ayda bir yayınlanan internet dergisi tersidir.251-254 Yorumlar (0) Yorumlari Gizle. 250-253 Söyle#iler. s. 211-213 Söyle#iler. s.10 11:14 !slâmi Yöneli#. Söyle#iler. Gannu#i’nin bu sözleri kendi çıkardı"ı el-Marife dergisinde 1. Tunus) [36] [37] [38] [39] [40] [41] 06. Bu yazıyı arkada$ıma gönder http://www. 236-237 Söyle#iler.1979. 1979’da söyledi"i unutulmamalıdır.islamiyorum.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful